Wikipédia jvwiki https://jv.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Pendhapa MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Médhia Mirunggan Parembugan Naraguna Parembugan Naraguna Wikipédia Parembugan Wikipédia Barkas Parembugan Barkas MédhiaWiki Parembugan MédhiaWiki Cithakan Parembugan Cithakan Pitulung Parembugan Pitulung Kategori Parembugan Kategori Gapura Parembugan Gapura TimedText TimedText talk Modhul Parembugan Modhul Acara Pembicaraan Acara Kutha Surabaya 0 2971 1747111 1746098 2026-04-13T06:46:52Z Cun Cun 26759 Koreksi nama Cina 1747111 wikitext text/x-wiki {{multiscript|aksara=ꦏꦸꦛꦱꦸꦫꦧꦪ}} {{Infobox settlement |official_name = Surabaya<br> كوڟا سورابايا<br>ꦑꦸꦛꦯꦸꦫꦧꦪ |other_name = |settlement_type = Kutha gedhé |nickname = ''Kota Pahlawan''<br>(Kuthaning Para Wira) |motto = Sparkling Surabaya |image_flag = Flag of Surabaya City.png |image_seal = City of Surabaya Logo.svg |imagesize = 250px |image_skyline = |image_caption = Saka kiwa ndhuwur, manut dom jam: reca Sura lan Baya ing [[Kebon Raja Surabaya]], [[Kreteg Suramadu]], [[Tugu Pahlawan]], [[Tunjungan Plaza]] |image_map = Locator kota surabaya.png |mapsize = |map_caption = Pernahé Surabaya ing Jawa Wétan |subdivision_type = Nagara |subdivision_name = {{INA}} |subdivision_type1 = Provinsi |subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of East Java.svg}} [[Jawa Wétan]] |government_type = |leader_title = Walikutha |leader_name = Eri Cahyadi, S.T., M.T. |leader_party = [[Partai Demokrasi Indonesia Perjuangan|PDI-P]] |leader_title2 = Wakil walikutha |leader_name2 = Ir. Armuji, M.H. |established_title = Didunungi kawit |established_date = 31 Mèi 1293 |area_magnitude = |area_total_km2 = 350.5 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_metro_km2 = 2787 |population_as_of = Sènsus 2010 <ref name="citypopulation.de">http://www.citypopulation.de/php/indonesia-jawa-admin.php</ref> |population_note = |population_total = 2,765,487 |population_density_km2 = |population_metro = 6,484,206 |population_density_metro_km2 = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |population_demonym = Surabaya |demographics_type1 = Dhémografi |demographics1_title1 = {{nowrap|Golongan ètnis}} |demographics1_info1 = [[Wong Jawa|Jawa]]<br/> [[Wong Cina Indonésia|Cina]]<br> [[Wong Indhi Indonésia|Indhi]]<br> [[Wong Madura|Madura]]<br> [[Wong Sundha|Sundha]]<br/> [[Wong Minangkabo|Minangkabo]]<br>[[Batak]]<br>[[Wong Banjar|Banjar]]<br>[[Wong Bali|Bali]]<br>[[Bugis]] |demographics1_title2 = Agama<ref name="SP2010agama">Data Sensus Penduduk 2010-Badan Pusat Statistik Republik Indonesia <http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=321&wid=3500000000&lang=id></ref> |demographics1_info2 = [[Islam]] 85,5%<br> [[Kristen]] 8,8%<br> [[Katulik]] 3,9%<br> [[Buda]] 1,41%<br> [[Hindhu]] 0,25%<br> [[Konghucu]] 0,01% <br> Liyané 0,01% |timezone1 = |timezone = [[MSK+4|KRAT]] |utc_offset = +07:00 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|7|15|55|S|112|44|33|E|region:ID|display=inline,title}} |elevation_m = 5 |elevation_ft = |postal_code_type = <!--ZIP code, Postcode, Post code, Postal code...--> |postal_code = |area_code = +62 31 | registration_plate = L |website = [http://www.surabaya.go.id surabaya.go.id] |footnotes = }} {{Chinese |c=泗水 |p=Sì shuǐ |h=Sṳˋ-súi |j=si3 seoi2 |poj=Sù-súi }} '''Kutha Surabaya''' iku kutha krajané [[Provinsi Jawa Wétan]], [[Indonésia]]. Jembar wewengkoné watara 274,06&nbsp;km². Kutha iki kutha gedhé urut loro sawisé [[Jakarta]]. Nanging, yèn Jakarta dipérang miturut wewengkon ''administratif'' yaiku [[Jakarta Pusat]], [[Jakarta Lor]], [[Jakarta Kidul]], [[Jakarta Wétan]], [[Jakarta Kulon]], lan [[Kapuloan Seribu]], Surabaya ora. Mula, ngélingi tunggalé wewengkon ''administratif'', Surabaya bisa ingaran kutha sing gedhé dhéwé sa-[[Indonésia]]. Surabaya uga minangka papané kumpul para sudagar saka bang tengah lan wétan [[Indonésia]]. Présidhèn Indonésia kapisan, yaiku [[Sukarno|Soekarno]], miyos ing kutha iki. == Administrasi == === Profil Wilayah === Posisi geografis minangka pemukiman pesisir nggawe Surabaya duweni potensi minangka persinggahan lan pemukiman kanggo para imigran. Proses imigran iki sing nggawé Surabaya dadi khuta sing akeh kutha budaya sugih etnis. Macem-macem ''migrasi'', ora mung saka macem-macem klompok etnis ing Nusantara, kayata; Madura,Sunda, Batak, Borneo, Bali, Sulawesi, lan Papua. Nanging uga saka kelompok etnis liyane Indonesia, kayata; etnik Melayu, Cina, Arab, India, lan Eropa. Podo mandheg lan netep, urip bebarengan lan nyawiji karo pribumi, mbentuk ''pluralisme'' budaya sing banjur dadi ciri khas kutha Surabaya. === Panggunaan Tanah Kutha Surabaya === Wilayah Padhet, lahan dibutuhke kanggo omah, kebutuhan ''komersial'' lan kanggo ''rekreasi'', dadi ora ana daerah maneh kosong sing bisa sigunakake kanggo TPA Sanitary. Kutha Surabaya kanthi pendunung meh 3 yuta jiwa, iku kutha paling gedhe nomer loro wonten Indonesia lan peran sing gedhe banget ing nampa lan nyebaraké barang industri, peralatan rekayasa, prodhuk tetanèn, produk alas, sembako, lan liya-liyané, utamané kanggo wilayah Indonesia wétan. Penggunaan lahan wonten kutha Surabaya; Perumahan 13.711,00 Ha, Sabin 3.506,19 Ha, Tegalan 1.808,90 Ha, Tambak 4.982,71 Ha, Jasa 2.982,06 Ha, Dagang 573,32 Ha, Industri Sedheng 2.370,38 Ha, Lahan Lowong 1.784,90 Ha, liya-liyane 918,29 Ha lan totale nipun 32.637,75 Ha.<ref>{{Cite web|url=http://ciptakarya.pu.go.id/profil/profil/barat/jatim/surabaya.pdf|title=Panggunaan Tanah Kutha Surabaya|last=Kutha Surabaya|first=Admin|access-date=2021-10-14|archive-date=2021-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221208/http://ciptakarya.pu.go.id/profil/profil/barat/jatim/surabaya.pdf|url-status=dead}}</ref> Ngelingi peran penting ing Surabaya, gangguan banjir bandhang sing nggegirisi Surabaya ing saben mangsa ketigo duwe pwngaruh gedhe ing kelancaran ekonomi, kewarasan, lan kenyamanan masarakat kutha Surabaya lan sakiwa tengene. Minangka kutha dangang Surabaya ora mung pusat dagang pedalaman ing Jawa Wetan, nanging uga nggampangake wilayah ing Jawa Tengah, Kalimantan, lan Indonesia Wetan == Sajarah == Jeneng Surabaya wiwit ana nalika jamané [[Majapahit]].<ref name="internet1">[http://cendy.student.umm.ac.id/2010/02/09/sejarah-kota-surabaya/ cendy.student.umm.ac.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801024852/http://cendy.student.umm.ac.id/2010/02/09/sejarah-kota-surabaya/ |date=2013-08-01 }}(diunduh tanggal 7 juni 2011)</ref> Jeneng Surabaya mawujud saka rong tembung, yaiku "sura" lan "baya".<ref name="internet1"/> Tembung rékan iku sajatiné kanggo nandhani prastawa héroik sing naté kadadéan ing Ujung Galuh, yaiku prastawa perang antarané wadya Radèn Wijaya lumawan wadya saka Tar-Tar nalika tanggal 31 Mèi 1293.<ref name="internet1"/> Tanggal kadadéan iku banjur dadi tanggal lairé Kutha Surabaya.<ref name="internet1"/> Purwakané Surabayaiku awujud padésan ing pinggir kali. Jeneng-jeneng désa sing isih dienggo tekan sapréné kaya ta Kaliasin, Kaliwaron, Kalidami, Ketabangkali, Kalikepiting, Darmakali, lan sapituruté nandhani yèn Surabayaiku papan kang akèh mumpangataké kali.<ref name="internet1" /> Amarga dumunung ing pinggiré sagara, Surabaya uga dadi papan patemoné wong ing alas Jawa karo wong njaba.<ref name="internet1" /> Nalika taun 1612, Surabaya dadi salah siji punjeré dagang ing Nusantara.<ref name="internet1" /> Akèh prau kang labuh ing Kali Mas banjur tumuju njeron Surabaya.<ref name="internet1" /> Kutha Surabaya uga ana gegayutané karo révolusi kamardikan Indonésia.<ref name="internet1" /> Wiwit jamané jajahan Walanda uga Jepang, arèk Surabaya perang kanggo mersudi kamardikané Indonésia.<ref name="internet1" /> Prastawa mau kadadéan nganti tekan tanggal 10 Novèmber 1945 nalika arèk-arèk Surabaya kasil nguwasani Hotèl Oranye (saiki Hotèl Majapahit) kang nalika iku dadi simbulé kolonialisme.<ref name="internet1" /> Awit saka iku, tekan sapréné tanggal 10 Novèmber dianakaké upacara kanggo mèngeti Dina Pahlawan.<ref name="internet1" /> Ora mung iku, tetabetané masa panjajahan uga isih katon ing Kutha Surabaya awujud yasan-yasan kolonial.<ref name="internet1" /> == Géografi == === Alang-ujur === Kutha Surabaya mapan ing 07° 21' Ujur Kidul lan 112° 36'-112° 54' Alang Wétan === Dhuwur === Dhuwuré lumrahé Kutha Surabaya yaiku 3-6 mèter saka lumahing sagara, kajaba laladan ing sisih kidul sing awujud gumuk, yaiku tlatah Lidah & Gayungan sing dhuwuré 25-50 mèter saka lumahing sagara. === Wates === Kutha Surabaya wewatesan karo Selat Madura ing sisih lor lan wétan, [[Kabupatèn Sidaharja]] ing sisih kidul, lan [[Kabupatèn Gresik]] ing sisih kulon. === Jembar === Jembaré wewengkon kutha iki ana 33.306,30 Ha,<ref name="internet2">[http://www.surabaya.go.id/profilkota/index.php?id=21%20 www.surabaya.go.id/profilkota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027120323/https://www.surabaya.go.id/profilkota/index.php?id=21%20 |date=2020-10-27 }} (diunduh tanggal 6 Juni 2011)</ref> sing kapérang dadi 31 kacamatan lan 160 désa utawa kalurahan.<ref name="internet2" /> === Iklim === {{Weather box |metric first=yes |single line=yes |location=[[Kota Surabaya]], Jawa Timur, Indonesia |width=auto |Jan record high C=38 |Feb record high C=38 |Mar record high C=38 |Apr record high C=37 |May record high C=37 |Jun record high C=37 |Jul record high C=38 |Aug record high C=37 |Sep record high C=37 |Oct record high C=39 |Nov record high C=38 |Dec record high C=42 |Jan high C=32.3 |Feb high C=32.4 |Mar high C=32.1 |Apr high C=32.6 |May high C=32.9 |Jun high C=32.1 |Jul high C=31.4 |Aug high C=31.4 |Sep high C=32.9 |Oct high C=34 |Nov high C=34.6 |Dec high C=34.2 |Jan mean C=27.8 |Feb mean C=28 |Mar mean C=27.7 |Apr mean C=28.4 |May mean C=28.4 |Jun mean C=27.1 |Jul mean C=26.5 |Aug mean C=26.6 |Sep mean C=27.3 |Oct mean C=28.9 |Nov mean C=30.2 |Dec mean C=29.6 |Jan low C=24.8 |Feb low C=24.7 |Mar low C=24.8 |Apr low C=25.5 |May low C=24.9 |Jun low C=23.3 |Jul low C=22.3 |Aug low C=22.4 |Sep low C=22.9 |Oct low C=24.1 |Nov low C=25.8 |Dec low C=25.6 |Jan record low C=22 |Feb record low C=22 |Mar record low C=22 |Apr record low C=22 |May record low C=21 |Jun record low C=20 |Jul record low C=20 |Aug record low C=20 |Sep record low C=21 |Oct record low C=20 |Nov record low C=20 |Dec record low C=22 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm=330 |Feb precipitation mm=310 |Mar precipitation mm=293 |Apr precipitation mm=198 |May precipitation mm=95 |Jun precipitation mm=53 |Jul precipitation mm=22 |Aug precipitation mm=6 |Sep precipitation mm=11 |Oct precipitation mm=48 |Nov precipitation mm=139 |Dec precipitation mm=269 |Jan rain days=21 |Feb rain days=19 |Mar rain days=18 |Apr rain days=15 |May rain days=9 |Jun rain days=6 |Jul rain days=3 |Aug rain days=1 |Sep rain days=2 |Oct rain days=4 |Nov rain days=10 |Dec rain days=17 |Jan humidity=84 |Feb humidity=84 |Mar humidity=83 |Apr humidity=80 |May humidity=79 |Jun humidity=73 |Jul humidity=69 |Aug humidity=64 |Sep humidity=67 |Oct humidity=72 |Nov humidity=77 |Dec humidity=79 |year humidity= |Jan sun = 183 |Feb sun = 202 |Mar sun = 241 |Apr sun = 250 |May sun = 262 |Jun sun = 275 |Jul sun = 281 |Aug sun = 293 |Sep sun = 298 |Oct sun = 285 |Nov sun = 235 |Dec sun = 193 |Jand sun = 4.0 |Febd sun = 4.8 |Mard sun = 5.3 |Aprd sun = 6.1 |Mayd sun = 7.2 |Jund sun = 7.7 |Juld sun = 8.5 |Augd sun = 9.1 |Sepd sun = 8.8 |Octd sun = 8.1 |Novd sun = 6.6 |Decd sun = 4.8 |source 1= WeatherOnline<ref>{{Cite web |url=https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?FMM=1&FYY=1996&LMM=12&LYY=2021&WMO=96935&CONT=asie&REGION=0027&LAND=ID&ART=PRE&R=0&NOREGION=1&LEVEL=162&LANG=en&MOD=tab |title=Climate of Surabaya (1996–2020) |publisher= WeatherOnline.co.uk |accessdate=17 September 2020}}</ref> & BMKG<ref>{{cite web | url = https://drive.google.com/file/d/1UQbN0cmShups7_PTwD7nbdW9NunlxyAn/view?usp=sharing | title = Buku Prakiraan Musim Hujan 2022/2023 di Indonesia – Normal Curah Hujan Kota Surabaya Zona Musim 302 & 303 periode 1991-2020 | publisher = BMKG | pages = 93-94 | accessdate = 17 September 2022 }}</ref> |source 2= Weatherbase dan WeatherAtlas<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=33969&cityname=Surabaya%2C+East+Java%2C+Indonesia&units= |title=Surabaya, Indonesia |publisher=Weatherbase |accessdate=17 September 2020 |archive-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829112025/https://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=33969&cityname=Surabaya%2C+East+Java%2C+Indonesia&units= |url-status=dead }}</ref><ref>{{citeweb |url=https://www.weather-atlas.com/en/indonesia/surabaya-climate |title=Climate of Surabaya, Indonesia |accessdate=17 September 2020 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328005034/https://www.weather-atlas.com/en/indonesia/surabaya-climate |url-status=dead }}</ref> }} == Topografi Kutha Surabaya == Topografi kutha Surabaya kalebu Kutha pantai Dataran rendah antara 3–6 m ing sadhuwure sagara Wilayah berbukit, ing sisih kidul Surabaya 20–30 m saka lumahing sagara Suhu kutha Surabaya lumayan panas, sing rata-rata antara 22,60-34,10 kanthi tekanan udhara rata-rata antarane 1005,2-1013,9 milibars lan asor antara 42%-97%. Kecepatan rata-rata bayu saben jam tekan 12–23&nbsp;km, rata-rata jawah antarane 120–190&nbsp;mm. Jenis lemah ing kutha Surabaya kalebu jenis lemah alfovial kasusun saka 3 karakteristike yaiku; alluvial hydromorph, aluvial grey peteng, lan aluvial grey. == Ekonomi == === Kahanan Ekonomi Daerah === Surabaya minangka pusat perdagangan lan pendhidhikan sing lagi ngalami pembangunan cepet. Industri utamane kalebu nggawe kapal, alat abot, ngolah panganan lan pertanian, elektronik, prabot rumah tangga lan kerajinan tangan. Sektor perdagangan bisa menehi kontrinusi 29,50% ing taun 1991 lan terus mundhak dadi 33,86% ing taun 2001 saka PDB Surabaya. Kanthi fungsi dadi kutha dagang, Surabaya dadi jembatan timbal balik antarane produsen lan konsumen. Pengembangan sektor industri digoleki uga kalebu pengembangan industri omah, industri cilik, lan industri medium. Saiki ing Surabaya kira-kira ana 11.122 pabrik sing nyedhot 309.223 tenaga kerja. Papréntahan Surabaya nyoba nambah kesejahteraan tenaga kerja kanthi nyetel UMR kanthi kabutuhan fisik minimal (KFM) Adedasar Keputusan Gubernur Jawa Timur No. 188/294/kpts/013/2003 Babang Pnentuan Upah Minimal Kabupaten/Kota ing Jawa Timur ing taun 2003, UMR ig Surabaya ditambag dadi Rp 515.750,00. Tambah UMR iki paling ora bisa nyuda demontrasi lan serangan sing bisa ngalangi proses industrialisasi. == Papréntahan == Kutha Surabaya dumadi saka 31 [[kacamatan]]. Kacamatan-Kacamatan ing kutha Surabaya yaiku: '''Surabaya Punjer''' * [[Tegalsari, Surabaya|Tegalsari]] * [[Simokerto, Surabaya|Simakerta]] * [[Genteng, Surabaya|Genteng]] * [[Bubutan, Surabaya|Bubutan]] '''Surabaya Wétan''' * [[Gubeng, Surabaya|Gubeng]] * [[Gununganyar, Surabaya|Gununganyar]] * [[Sukolilo, Surabaya|Sukalila]] * [[Tambaksari, Surabaya|Tambaksari]] * [[Mulyorejo, Surabaya|Mulyareja]] * [[Rungkut, Surabaya|Rungkut]] * [[Tenggilis Mejoyo, Surabaya|Tenggilis Mejaya]] '''Surabaya Lor''' * [[Bulak, Surabaya|Bulak]] * [[Kenjeran, Surabaya|Kenjeran]] * [[Semampir, Surabaya|Semampir]] * [[Pabean Cantikan, Surabaya|Pabéan Cantikan]] * [[Krembangan, Surabaya|Krembangan]] '''Surabaya Kidul''' * [[Wonokromo, Surabaya|Wanakrama]] * [[Wonocolo, Surabaya|Wanacala]] * [[Wiyung, Surabaya|Wiyung]] * [[Karangpilang, Surabaya|Karangpilang]] * [[Jambangan, Surabaya|Jambangan]] * [[Gayungan, Surabaya|Gayungan]] * [[Dukuh Pakis, Surabaya|Dukuh Pakis]] * [[Sawahan, Surabaya|Sawahan]] '''Surabaya Kulon''' * [[Benowo, Surabaya|Benawa]] * [[Pakal, Surabaya|Pakal]] * [[Asemrowo, Surabaya|Asemrawa]] * [[Sukomanunggal, Surabaya|Sukamanunggal]] * [[Tandes, Surabaya|Tandes]] * [[Sambikerep, Surabaya|Sambikerep]] * [[Lakarsantri, Surabaya|Lakarsantri]] == Wiyata == === Pawiyatan luhur nagari === * [[Universitas Airlangga]] (UNAIR) * [[Institut Teknologi Sepuluh Nopember]] ([[ITS]]) * Politeknik Elektronika Negeri Surabaya (PENS) * Politeknik Perkapalan Negeri Surabaya (PPNS) * [[Universitas Negeri Surabaya]] (Unesa, buyèn ingaran IKIP Surabaya)<ref>[http://www.unesa.ac.id]"website UNESA"</ref> * [[Universitas Islam Negeri Sunan Ampel]]<ref>[http://www.sunan-ampel.ac.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203042605/http://www.sunan-ampel.ac.id/|date=2005-12-03}}"website IAIN Sunan Ampel"</ref> (UINSA, biyen ing aran IAIN Sunan Ampel) * Akademi Angkatan Laut * [[UPN Veteran Jawa Timur]]<ref>[https://upnjatim.ac.id/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251217062534/https://upnjatim.ac.id/ |date=2025-12-17 }}"website UPN Veteran Jatim"</ref> === Pawiyatan luhur swasta === * Universitas Hang Tuah * Universitas Wijaya Kusuma Surabaya. (UWKS) * Universitas Narotama (UNNAR Surabaya) * Universitas Ciputra (UC) * [[Universitas Pelita Harapan]] (UPH) * Sekolah Tinggi Ilmu Komunikasi-Almamater Wartawan Surabaya (STIKOSA-AWS) * Universitas Surabaya (Ubaya) * Universitas Kristen Petra * Unika Widya Mandala * [[Universitas 17 Agustus 1945 Surabaya]] * Universitas Dinamika (Undika, biyen ing aran STIKOM) * Institut Sains Terapan dan Teknologi Surabaya (iSTTS) * Universitas PGRI Adi Buana Surabaya * Universitas Dr. Soetomo (Unitomo) * Universitas Muhammadiyah Surabaya (UMS) * Universitas Bhayangkara Surabaya (Ubhara Surya) * Universitas Merdeka Surabaya (Unmer Surabaya) * Universitas Putra Bangsa Surabaya (UPB) * Universitas Sunan Giri (UNSURI) Surabaya * Institut Teknologi Pembangunan Surabaya (ITPS) * Institut Teknologi Adhi Tama Surabaya (ITATS) * Institut Informatika Indonésia (IKADO) * Sekolah Tinggi Pariwisata " Satya Widya " Surabaya * Sekolah Tinggi Ilmu Ékonomi Indonésia Surabaya * Sekolah Tinggi Ilmu Ékonomi Perbanas Surabaya (STIE Perbanas) * Sekolah Tinggi Ilmu Ékonomi IBMT Surabaya * Universitas Wijaya Putra (UWP) Surabaya * Universitas Widya Kartika Surabaya (UWIKA) * Universitas W.R.Supratman (Unipra) Surabaya == Panganan kas == * [[Rujak Cingur|Rujak cingur]] * [[Lontong Balap|Lontong balap]] * Saté klapa * [[Semanggi]] * Kupang lonthong * Jongkong surabaya == Cathetan sikil == {{Reflist}} == Pranala njaba == * [http://www.surabaya.go.id Situs Web Resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029055355/http://www.surabaya.go.id/ |date=2011-10-29 }} * [http://wikimapia.org/#y=-7290958&x=112707710&z=12&l=0&m=a&v=2 Gambar Satelit] {{Kutha Surabaya}} {{Jawa Wétan}} {{Kutha gedhé ing Indonésia|image=Surabaya-night-skyline.jpg}} [[Kategori:Jawa Wétan]] [[Kategori:Kutha Surabaya]] [[Kategori:Kutha ing Jawa Wétan]] {{stub}} hvepgh4yqi368p8q04mserz8i7tru4d Papendrecht 0 23367 1747091 1653659 2026-04-12T12:09:19Z InternetArchiveBot 48188 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1747091 wikitext text/x-wiki {| border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" width="300px" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<span style="font-size:large;">'''Gemeente {{PAGENAME}}'''</span> |- |style="background:#efefef;" align="center" colspan=2| {| |- |align="center" width="140px"|<!---[[Image:...|120px]]---> |align="center" width="140px"|<!---[[Image:...|120px]]---> |- |align="center" width="140px"|<small>Gendéra {{PAGENAME}}</small> |align="center" width="140px"|<small>Lambang {{PAGENAME}}</small> |} |- |align=center colspan=2| <br>[[Image:Locatie{{PAGENAME}}.png|240px]]<br><br><div class="center">{{PAGENAME}} ing Walanda</div><br> |- ! colspan="2" | Katrangan cekak |- style="background: #ffffff;" | [[Provinsi ing Walanda|Provinsi]]: || [[Zuid-Holland]] |- style="background: #ffffff;" | Jembar: ||... [[kilomèter pasagi|km²]] |- style="background: #ffffff;" | [[Padunung]]: ||... <small>(1 November 2007)</small> |- style="background: #ffffff;" | Situs wèb resmi: || http://www.{{PAGENAME}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427054444/https://api/ |date=2017-04-27 }}.nl |- ! colspan="2" | Pulitik |- style="background: #ffffff;" | ''Burgemeester'' (Walikutha): ||... |} '''Papendrecht''' iku ''[[gemeente]]'' ing [[provinsi]] [[Holland Kidul|''Zuid-Holland'' utawa Holland Kidul]], [[Walanda]]. ==Latar wuri== Provinsi Holland Kidul sing papané ana ing kuloné Walanda iku provinsi ing Walanda kanthi cacahé sing ndunungi gedhé dhéwé. Provinsi iki ing taun 2008 dipérang dadi 86 ''gemeente''. Ing Walanda ''gemeente'' iku pérangan administratif sangisoring provinsi. Dadi provinsi iku antara nagara lan ''gemeente''. Jaman mbiyèn kabèh panggonan iku uga ''gemeente'' ing Walanda. Saka désa cilik nganti kutha krajan. Nanging saiki wis ora mangkono manèh. Akèh panggonan sing digabung dadi siji supaya olèh ''gemeente'' sing ukurané sedheng. ==Pranala njaba== *{{nl}} [http://www.{{PAGENAME}}.nl Situs wèb resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314171344/http://www.api.nl/ |date=2008-03-14 }} {{GemeentenZuid-Holland}} [[Kategori:Gemeente ing Walanda]] mfihkdmo14k4uq67jkdz01njebayqbe Pakubuwana III 0 40538 1747092 1738059 2026-04-12T12:15:17Z ~2026-16691-51 71734 /* Biografi */ 1747092 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana III |image = Pakubuwana III.jpg |caption = Pakubuwana III |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1749]] – [[1788]] |predecessor = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Gustaaf Willem baron van Imhoff]] </br> [[Jacob Mossel]] </br> [[Petrus Albertus van der Parra]] </br> [[Jeremias van Riemsdijk]] </br> [[Reinier de Klerk]] </br> [[Willem Arnold Alting]] </br> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] |house = [[Wangsa Mataram]] |full name = Raden Mas Suryadi |father = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |mother = GKR. Hemas |birth_date = [[24 Februari]] [[1732]] |birth_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |death_date = {{Death date and age|1788|9|26|1732|2|24}} |death_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |religion = [[Islam]] |signature = }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana III''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Tiga''' ([[Hanacaraka]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧓꧇)(miyos: [[Kartasura]], [[1732]] – séda: [[Surakarta]], [[1788]]) iku raja kapindho [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1749]] – [[1788]]. Pakubuwana III iku raja tedhak turune [[Mataram]] pisanan kang diwisudha déning [[Walanda]]. <!-- == Awal Pamaréntahan == Nama aslinya adalah '''Raden Mas Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] yang lahir dari permaisuri putri [[Pangeran Purbaya]] [[Lamongan]] (putra [[Pakubuwana I]]). Pakubuwana III naik takhta [[Surakarta]] tanggal [[15]] [[Desember]] [[1749]] gantosaken ayahnya ingkang sakit keras (meninggal tanggal 20). Ia dilantik sebagai raja oleh Baron von Hohendorff gubernur pesisir [[Jawa]] bagian timur laut, yang mewakili [[VOC]]. Pakubuwana III melanjutkan Perang Suksesi Jawa III menghadapi pemberontakan Pangeran Mangkubumi dan Raden Mas Said. Pemberontakan Mangkubumi ini telah meletus sejak tahun [[1746]]. Pihak pemberontak sendiri telah mengangkat Mangkubumi sebagai raja dan Mas Said sebagai patih tanggal [[12]] [[Desember]] [[1749]] di markas besar mereka, yaitu bekas laladan lama [[Mataram]]. == Yogyakarta Mendapatkan Kedaulatan == Pasukan pemberontak semakin kuat. Para pejabat [[Surakarta]] yang bergabung dengan mereka pun semakin banyak. Berkali-kali mereka menyerang istana namun tidak mampu mengusir Pakubuwana III yang dilindungi [[VOC]]. Pada tahun [[1752]] terjadi perpecahan antara Mangkubumi dan Mas Said. Pihak [[VOC]] segera menawarkan perdamaian dengan Mangkubumi sejak [[1754]]. Perundingan-perundingan berakhir dengan kesepakatan Perjanjian Giyanti tanggal [[13]] [[Februari]] [[1755]]. Perjanjian tersebut berisi pengakuan kedaulatan Mangkubumi sebagai raja [[Mataram]] yang menguasai setengah wewengkon kekuasaan Pakubuwana III. Mangkubumi pun bergelar [[Hamengkubuwana I]] yang membangun istana baru bernama [[Yogyakarta]] tahun [[1756]] sebagai pusat kerajaan [[Mataram]]. Pada perkembangan selanjutnya, [[Kesultanan Mataram]] yang dipimpin [[Hamengkubuwana I]] lebih terkenal dengan nama [[Kesultanan Yogyakarta]], sedangkan kerajaan yang dipimpin Pakubuwana III (yang wewengkonnya tinggal setengah) terkenal dengan nama [[Kasunanan Surakarta]]. == Akhir Pemberontakan Mas Said == Sesuai isi Perjanjian Giyanti, Mas Said pun menjadi musuh bersama [[VOC]], Pakubuwana III, dan [[Hamengkubuwana I]]. Mas Said yang mulai terdésak akhirnya bersedia berunding dengan [[VOC]] sejak [[1756]]. Puncaknya, pada bulan [[Maret]] [[1757]] Mas Said menyatakan kesetiaan terhadap [[VOC]], [[Surakarta]], dan [[Yogyakarta]] melalui Perjanjian Salatiga. Sejak itu, Mas Said bergelar [[Mangkunagara I]]. Laladan kekuasaannya bernama [[Mangkunagaran]], yaitu sebidang tanah pemberian Pakubuwana III yang berada di dalam wewengkon [[Surakarta]]. == Sisa-sisa Pemberontak == Setelah tahun [[1757]] suasana [[Pulau Jawa]] masih panas karena masih ada pemberontakan namun sifatnya relatif kecil. Pemberontakan ini dipimpin oleh Pangeran Singosari, paman Pakubuwana III dan berpusat di [[Jawa Timur]]. Pangeran Singosari dahulu juga ikut bergabung dalam kelompok Mangkubumi dan Mas Said. Kini ia tetap melanjutkan pemberontakan dengan dukungan keturunan [[Untung Suropati]] di laladan [[Malang]]. Tawaran damai yang diajukan Pakubuwana III dan [[Hamengkubuwana I]] ditolaknya. Pasukan [[VOC]] menyerang [[Jawa Timur]] tahun [[1767]]. Pangeran Singosari tertangkap tahun [[1768]]. Pengadilan menjatuhinya hukuman buang namun ia lebih dulu meninggal dalam tahanan [[Surabaya]]. Sementara itu, keturunan terakhir [[Untung Suropati]] berhasil ditangkap tahun [[1771]]. == Akhir Pamaréntahan == Pakubuwana III merupakan raja yang sangat tunduk kepada [[VOC]]. Setiap keputusan [[VOC]] selalu diterimanya dengan patuh karena perasaan ketergantungannya terhadap bangsa [[Walanda]] itu. Kelemahan politik Pakubuwana III menyebabkan keadaan istana tegang. Muncul komplotan-komplotan yang berusaha mengendalikan pamaréntahannya. Suasana tegang ini berlangsung sampai kematiannya tanggal [[26]] [[September]] [[1788]]. Pakubuwana III digantikan putranya, yang bergelar [[Pakubuwana IV]], yaitu seorang raja yang jauh lebih cakap dan pemberani dibanding dirinya. --> == Biografi == Ingkang Susuhunan menika asma timuripun '''Raden Mas Gusti Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] saking prameswari Gusti Kanjeng Ratu Hemas, putri Pangeran Purbaya saka Lamongan (putrane Pakubuwana I). Pakubuwana III munggah tahta tanggal 15 Desember 1749, nggenteni bapakne sing lara parah. Dheweke diangkat dadi raja dening [[Baron von Hohendorff]], miturut wasiat Pakubuwana II marang dheweke, kanggo ngangkat Raden Mas Suryadi dadi raja sabanjure. == Perang == === Perlawanan Pangeran Mangkubumi === Pakubuwana III, nalika dadi raja, ngadhepi pemberontakan nalika jaman bapakne. Pemberontakan iki dipelopori dening pamane, Pangeran Mangkubumi, ing taun 1746. Para pemberontak wis ngangkat Pangeran Mangkubumi dadi Pakubuwana III lan Pangeran Sambernyawa dadi perdana menteri tanggal 12 Desember 1749, ing markase. Ing taun 1752, ana perselisihan antarane Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) langsung nawakake perdamaian marang Pangeran Mangkubumi. Negosiasi rampung lan diakhiri karo Perjanjian Giyanti tanggal 13 Februari 1755. Perjanjian iki ngakoni kedaulatan Pangeran Mangkubumi minangka raja, nguwasani separo wilayah Pakubuwana III. Sadurunge, Pangeran Mangkubumi wis ngumumake awake dhewe minangka susuhunan (atasan sing paling dhuwur) lan nduweni gelar Pakubuwana III ing wilayah Kabanaran, bebarengan karo pelantikan Raden Mas Suryadi minangka Pakubuwana III.<ref name=":0">{{Cite news|title=Treaty of Giyanti - infid.be|url=https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|work=infid.be|date=2017-12-09|access-date=2025-12-02|language=en-US|last=infid|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606015645/https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|url-status=dead}}</ref> Adhedhasar kesepakatan kasebut, Pangeran Mangkubumi ora diidini nggunakake gelar "sushunan." Ing tanggal 23 September 1754, pungkasane ana memorandum kesepahaman, sing nyatakake yen Pangeran Mangkubumi bakal nganggo gelar sultan, Hamengkubuwana I, lan ngadegake kerajaan anyar sing diarani Kasultanan Yogyakarta. Ing perkembangan sabanjure, kerajaan sing dipimpin dening Hamengkubuwana I diarani Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat, dene kerajaan sing dipimpin dening Pakubuwana III diarani Kasunanan Surakarta Hadiningrat.<ref name=":0" /> === Perlawanan Pangeran Sambernyawa === Sawise Perjanjian Giyanti, Pangeran Sambernyawa rumangsa dikhianati dening Pangeran Mangkubumi. Dheweke pungkasane dadi mungsuhe Pakubuwana III lan Hamengkubuwana I. Perlawanan Pangeran Sambernyawa wiwit saya ringkih, lan pungkasane dheweke nyerah lan sarujuk kanggo rembugan karo VOC ing taun 1756. Iki puncake ing Perjanjian Salatiga, ing Maret 1757, nalika Pangeran Sambernyawa nyatakake kesetiaane marang VOC, Surakarta, lan Yogyakarta. Wiwit kuwi, Pangeran Sambernyawa, uga dikenal minangka [[Raden Mas Said]], nduweni gelar Mangkunagara I. Wilayah sing dikuwasani dijenengi Kadipaten Mangkunagara, sebidang tanah sing diwenehake marang Pakubuwana III saka pambagian wilayah Mataram.<ref>{{Cite web|title=Indonesia - The Dutch on Java, 1619-1755|url=https://countrystudies.us/indonesia/8.htm|website=countrystudies.us|access-date=2025-12-02}}</ref> == Kepustakaan == * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana II]]|pengganti = [[Pakubuwana IV]]|tahun = 1749-1788}} {{kotak selesai}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 03}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} 33g9g1ync03e5dwbac7oo550ttjqciq 1747093 1747092 2026-04-12T12:38:58Z ~2026-16691-51 71734 /* Biografi */ 1747093 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana III |image = Pakubuwana III.jpg |caption = Pakubuwana III |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1749]] – [[1788]] |predecessor = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Gustaaf Willem baron van Imhoff]] </br> [[Jacob Mossel]] </br> [[Petrus Albertus van der Parra]] </br> [[Jeremias van Riemsdijk]] </br> [[Reinier de Klerk]] </br> [[Willem Arnold Alting]] </br> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] |house = [[Wangsa Mataram]] |full name = Raden Mas Suryadi |father = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |mother = GKR. Hemas |birth_date = [[24 Februari]] [[1732]] |birth_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |death_date = {{Death date and age|1788|9|26|1732|2|24}} |death_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |religion = [[Islam]] |signature = }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana III''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Tiga''' ([[Hanacaraka]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧓꧇)(miyos: [[Kartasura]], [[1732]] – séda: [[Surakarta]], [[1788]]) iku raja kapindho [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1749]] – [[1788]]. Pakubuwana III iku raja tedhak turune [[Mataram]] pisanan kang diwisudha déning [[Walanda]]. <!-- == Awal Pamaréntahan == Nama aslinya adalah '''Raden Mas Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] yang lahir dari permaisuri putri [[Pangeran Purbaya]] [[Lamongan]] (putra [[Pakubuwana I]]). Pakubuwana III naik takhta [[Surakarta]] tanggal [[15]] [[Desember]] [[1749]] gantosaken ayahnya ingkang sakit keras (meninggal tanggal 20). Ia dilantik sebagai raja oleh Baron von Hohendorff gubernur pesisir [[Jawa]] bagian timur laut, yang mewakili [[VOC]]. Pakubuwana III melanjutkan Perang Suksesi Jawa III menghadapi pemberontakan Pangeran Mangkubumi dan Raden Mas Said. Pemberontakan Mangkubumi ini telah meletus sejak tahun [[1746]]. Pihak pemberontak sendiri telah mengangkat Mangkubumi sebagai raja dan Mas Said sebagai patih tanggal [[12]] [[Desember]] [[1749]] di markas besar mereka, yaitu bekas laladan lama [[Mataram]]. == Yogyakarta Mendapatkan Kedaulatan == Pasukan pemberontak semakin kuat. Para pejabat [[Surakarta]] yang bergabung dengan mereka pun semakin banyak. Berkali-kali mereka menyerang istana namun tidak mampu mengusir Pakubuwana III yang dilindungi [[VOC]]. Pada tahun [[1752]] terjadi perpecahan antara Mangkubumi dan Mas Said. Pihak [[VOC]] segera menawarkan perdamaian dengan Mangkubumi sejak [[1754]]. Perundingan-perundingan berakhir dengan kesepakatan Perjanjian Giyanti tanggal [[13]] [[Februari]] [[1755]]. Perjanjian tersebut berisi pengakuan kedaulatan Mangkubumi sebagai raja [[Mataram]] yang menguasai setengah wewengkon kekuasaan Pakubuwana III. Mangkubumi pun bergelar [[Hamengkubuwana I]] yang membangun istana baru bernama [[Yogyakarta]] tahun [[1756]] sebagai pusat kerajaan [[Mataram]]. Pada perkembangan selanjutnya, [[Kesultanan Mataram]] yang dipimpin [[Hamengkubuwana I]] lebih terkenal dengan nama [[Kesultanan Yogyakarta]], sedangkan kerajaan yang dipimpin Pakubuwana III (yang wewengkonnya tinggal setengah) terkenal dengan nama [[Kasunanan Surakarta]]. == Akhir Pemberontakan Mas Said == Sesuai isi Perjanjian Giyanti, Mas Said pun menjadi musuh bersama [[VOC]], Pakubuwana III, dan [[Hamengkubuwana I]]. Mas Said yang mulai terdésak akhirnya bersedia berunding dengan [[VOC]] sejak [[1756]]. Puncaknya, pada bulan [[Maret]] [[1757]] Mas Said menyatakan kesetiaan terhadap [[VOC]], [[Surakarta]], dan [[Yogyakarta]] melalui Perjanjian Salatiga. Sejak itu, Mas Said bergelar [[Mangkunagara I]]. Laladan kekuasaannya bernama [[Mangkunagaran]], yaitu sebidang tanah pemberian Pakubuwana III yang berada di dalam wewengkon [[Surakarta]]. == Sisa-sisa Pemberontak == Setelah tahun [[1757]] suasana [[Pulau Jawa]] masih panas karena masih ada pemberontakan namun sifatnya relatif kecil. Pemberontakan ini dipimpin oleh Pangeran Singosari, paman Pakubuwana III dan berpusat di [[Jawa Timur]]. Pangeran Singosari dahulu juga ikut bergabung dalam kelompok Mangkubumi dan Mas Said. Kini ia tetap melanjutkan pemberontakan dengan dukungan keturunan [[Untung Suropati]] di laladan [[Malang]]. Tawaran damai yang diajukan Pakubuwana III dan [[Hamengkubuwana I]] ditolaknya. Pasukan [[VOC]] menyerang [[Jawa Timur]] tahun [[1767]]. Pangeran Singosari tertangkap tahun [[1768]]. Pengadilan menjatuhinya hukuman buang namun ia lebih dulu meninggal dalam tahanan [[Surabaya]]. Sementara itu, keturunan terakhir [[Untung Suropati]] berhasil ditangkap tahun [[1771]]. == Akhir Pamaréntahan == Pakubuwana III merupakan raja yang sangat tunduk kepada [[VOC]]. Setiap keputusan [[VOC]] selalu diterimanya dengan patuh karena perasaan ketergantungannya terhadap bangsa [[Walanda]] itu. Kelemahan politik Pakubuwana III menyebabkan keadaan istana tegang. Muncul komplotan-komplotan yang berusaha mengendalikan pamaréntahannya. Suasana tegang ini berlangsung sampai kematiannya tanggal [[26]] [[September]] [[1788]]. Pakubuwana III digantikan putranya, yang bergelar [[Pakubuwana IV]], yaitu seorang raja yang jauh lebih cakap dan pemberani dibanding dirinya. --> == Biografi == Susuhunan Pakubuwana III asma timuripun '''Raden Mas Gusti Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] saking prameswari, Gusti Kanjeng Ratu Hemas. Ingkang ibu menika putri Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Purbaya, putra dalem [[Pakubuwana I]], inggih ugi saking prameswari Gusti Kanjeng Ratu Pakubuwana, dados taksih kalebet nak sanak kalihan rama dalem. Pakubuwana III nunggil keprabon tanggal 15 Desember 1749, nggentosi ingkang rama ingkang nandhang gerah. Dheweke diangkat dadi raja dening [[Baron von Hohendorff]], miturut wasiat Pakubuwana II marang dheweke, kanggo ngangkat Raden Mas Suryadi dadi raja sabanjure. == Perang == === Perlawanan Pangeran Mangkubumi === Pakubuwana III, nalika dadi raja, ngadhepi pemberontakan nalika jaman bapakne. Pemberontakan iki dipelopori dening pamane, Pangeran Mangkubumi, ing taun 1746. Para pemberontak wis ngangkat Pangeran Mangkubumi dadi Pakubuwana III lan Pangeran Sambernyawa dadi perdana menteri tanggal 12 Desember 1749, ing markase. Ing taun 1752, ana perselisihan antarane Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) langsung nawakake perdamaian marang Pangeran Mangkubumi. Negosiasi rampung lan diakhiri karo Perjanjian Giyanti tanggal 13 Februari 1755. Perjanjian iki ngakoni kedaulatan Pangeran Mangkubumi minangka raja, nguwasani separo wilayah Pakubuwana III. Sadurunge, Pangeran Mangkubumi wis ngumumake awake dhewe minangka susuhunan (atasan sing paling dhuwur) lan nduweni gelar Pakubuwana III ing wilayah Kabanaran, bebarengan karo pelantikan Raden Mas Suryadi minangka Pakubuwana III.<ref name=":0">{{Cite news|title=Treaty of Giyanti - infid.be|url=https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|work=infid.be|date=2017-12-09|access-date=2025-12-02|language=en-US|last=infid|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606015645/https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|url-status=dead}}</ref> Adhedhasar kesepakatan kasebut, Pangeran Mangkubumi ora diidini nggunakake gelar "sushunan." Ing tanggal 23 September 1754, pungkasane ana memorandum kesepahaman, sing nyatakake yen Pangeran Mangkubumi bakal nganggo gelar sultan, Hamengkubuwana I, lan ngadegake kerajaan anyar sing diarani Kasultanan Yogyakarta. Ing perkembangan sabanjure, kerajaan sing dipimpin dening Hamengkubuwana I diarani Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat, dene kerajaan sing dipimpin dening Pakubuwana III diarani Kasunanan Surakarta Hadiningrat.<ref name=":0" /> === Perlawanan Pangeran Sambernyawa === Sawise Perjanjian Giyanti, Pangeran Sambernyawa rumangsa dikhianati dening Pangeran Mangkubumi. Dheweke pungkasane dadi mungsuhe Pakubuwana III lan Hamengkubuwana I. Perlawanan Pangeran Sambernyawa wiwit saya ringkih, lan pungkasane dheweke nyerah lan sarujuk kanggo rembugan karo VOC ing taun 1756. Iki puncake ing Perjanjian Salatiga, ing Maret 1757, nalika Pangeran Sambernyawa nyatakake kesetiaane marang VOC, Surakarta, lan Yogyakarta. Wiwit kuwi, Pangeran Sambernyawa, uga dikenal minangka [[Raden Mas Said]], nduweni gelar Mangkunagara I. Wilayah sing dikuwasani dijenengi Kadipaten Mangkunagara, sebidang tanah sing diwenehake marang Pakubuwana III saka pambagian wilayah Mataram.<ref>{{Cite web|title=Indonesia - The Dutch on Java, 1619-1755|url=https://countrystudies.us/indonesia/8.htm|website=countrystudies.us|access-date=2025-12-02}}</ref> == Kepustakaan == * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana II]]|pengganti = [[Pakubuwana IV]]|tahun = 1749-1788}} {{kotak selesai}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 03}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} 1qvgdpdn7b28pbqy9mtbrc6i7ci9w7b 1747094 1747093 2026-04-12T12:41:51Z ~2026-16691-51 71734 1747094 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana III |image = Pakubuwana III.jpg |caption = Pakubuwana III |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1749]] – [[1788]] |predecessor = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Gustaaf Willem baron van Imhoff]] </br> [[Jacob Mossel]] </br> [[Petrus Albertus van der Parra]] </br> [[Jeremias van Riemsdijk]] </br> [[Reinier de Klerk]] </br> [[Willem Arnold Alting]] </br> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] |house = [[Wangsa Mataram]] |full name = Sampeyan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwono Senapati Ing Ngalaga Ngabdurrachman Sayidin Panatagama ingkang kaping III: ing Surakarta Adiningrat |father = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |mother = GKR. Hemas |birth_date = [[24 Februari]] [[1732]] |birth_name = Raden Mas Gusti Suryadi |birth_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |death_date = {{Death date and age|1788|9|26|1732|2|24}} |death_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |religion = [[Islam]] |signature = |spouse = GKR Kencana }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana III''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Tiga''' ([[Hanacaraka]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧓꧇)(miyos: [[Kartasura]], [[1732]] – séda: [[Surakarta]], [[1788]]) iku raja kapindho [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1749]] – [[1788]]. Pakubuwana III iku raja tedhak turune [[Mataram]] pisanan kang diwisudha déning [[Walanda]]. <!-- == Awal Pamaréntahan == Nama aslinya adalah '''Raden Mas Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] yang lahir dari permaisuri putri [[Pangeran Purbaya]] [[Lamongan]] (putra [[Pakubuwana I]]). Pakubuwana III naik takhta [[Surakarta]] tanggal [[15]] [[Desember]] [[1749]] gantosaken ayahnya ingkang sakit keras (meninggal tanggal 20). Ia dilantik sebagai raja oleh Baron von Hohendorff gubernur pesisir [[Jawa]] bagian timur laut, yang mewakili [[VOC]]. Pakubuwana III melanjutkan Perang Suksesi Jawa III menghadapi pemberontakan Pangeran Mangkubumi dan Raden Mas Said. Pemberontakan Mangkubumi ini telah meletus sejak tahun [[1746]]. Pihak pemberontak sendiri telah mengangkat Mangkubumi sebagai raja dan Mas Said sebagai patih tanggal [[12]] [[Desember]] [[1749]] di markas besar mereka, yaitu bekas laladan lama [[Mataram]]. == Yogyakarta Mendapatkan Kedaulatan == Pasukan pemberontak semakin kuat. Para pejabat [[Surakarta]] yang bergabung dengan mereka pun semakin banyak. Berkali-kali mereka menyerang istana namun tidak mampu mengusir Pakubuwana III yang dilindungi [[VOC]]. Pada tahun [[1752]] terjadi perpecahan antara Mangkubumi dan Mas Said. Pihak [[VOC]] segera menawarkan perdamaian dengan Mangkubumi sejak [[1754]]. Perundingan-perundingan berakhir dengan kesepakatan Perjanjian Giyanti tanggal [[13]] [[Februari]] [[1755]]. Perjanjian tersebut berisi pengakuan kedaulatan Mangkubumi sebagai raja [[Mataram]] yang menguasai setengah wewengkon kekuasaan Pakubuwana III. Mangkubumi pun bergelar [[Hamengkubuwana I]] yang membangun istana baru bernama [[Yogyakarta]] tahun [[1756]] sebagai pusat kerajaan [[Mataram]]. Pada perkembangan selanjutnya, [[Kesultanan Mataram]] yang dipimpin [[Hamengkubuwana I]] lebih terkenal dengan nama [[Kesultanan Yogyakarta]], sedangkan kerajaan yang dipimpin Pakubuwana III (yang wewengkonnya tinggal setengah) terkenal dengan nama [[Kasunanan Surakarta]]. == Akhir Pemberontakan Mas Said == Sesuai isi Perjanjian Giyanti, Mas Said pun menjadi musuh bersama [[VOC]], Pakubuwana III, dan [[Hamengkubuwana I]]. Mas Said yang mulai terdésak akhirnya bersedia berunding dengan [[VOC]] sejak [[1756]]. Puncaknya, pada bulan [[Maret]] [[1757]] Mas Said menyatakan kesetiaan terhadap [[VOC]], [[Surakarta]], dan [[Yogyakarta]] melalui Perjanjian Salatiga. Sejak itu, Mas Said bergelar [[Mangkunagara I]]. Laladan kekuasaannya bernama [[Mangkunagaran]], yaitu sebidang tanah pemberian Pakubuwana III yang berada di dalam wewengkon [[Surakarta]]. == Sisa-sisa Pemberontak == Setelah tahun [[1757]] suasana [[Pulau Jawa]] masih panas karena masih ada pemberontakan namun sifatnya relatif kecil. Pemberontakan ini dipimpin oleh Pangeran Singosari, paman Pakubuwana III dan berpusat di [[Jawa Timur]]. Pangeran Singosari dahulu juga ikut bergabung dalam kelompok Mangkubumi dan Mas Said. Kini ia tetap melanjutkan pemberontakan dengan dukungan keturunan [[Untung Suropati]] di laladan [[Malang]]. Tawaran damai yang diajukan Pakubuwana III dan [[Hamengkubuwana I]] ditolaknya. Pasukan [[VOC]] menyerang [[Jawa Timur]] tahun [[1767]]. Pangeran Singosari tertangkap tahun [[1768]]. Pengadilan menjatuhinya hukuman buang namun ia lebih dulu meninggal dalam tahanan [[Surabaya]]. Sementara itu, keturunan terakhir [[Untung Suropati]] berhasil ditangkap tahun [[1771]]. == Akhir Pamaréntahan == Pakubuwana III merupakan raja yang sangat tunduk kepada [[VOC]]. Setiap keputusan [[VOC]] selalu diterimanya dengan patuh karena perasaan ketergantungannya terhadap bangsa [[Walanda]] itu. Kelemahan politik Pakubuwana III menyebabkan keadaan istana tegang. Muncul komplotan-komplotan yang berusaha mengendalikan pamaréntahannya. Suasana tegang ini berlangsung sampai kematiannya tanggal [[26]] [[September]] [[1788]]. Pakubuwana III digantikan putranya, yang bergelar [[Pakubuwana IV]], yaitu seorang raja yang jauh lebih cakap dan pemberani dibanding dirinya. --> == Biografi == Susuhunan Pakubuwana III asma timuripun '''Raden Mas Gusti Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] saking prameswari, Gusti Kanjeng Ratu Hemas. Ingkang ibu menika putri Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Purbaya, putra dalem [[Pakubuwana I]], inggih ugi saking prameswari Gusti Kanjeng Ratu Pakubuwana, dados taksih kalebet nak sanak kalihan rama dalem. Pakubuwana III nunggil keprabon tanggal 15 Desember 1749, nggentosi ingkang rama ingkang nandhang gerah. Dheweke diangkat dadi raja dening [[Baron von Hohendorff]], miturut wasiat Pakubuwana II marang dheweke, kanggo ngangkat Raden Mas Suryadi dadi raja sabanjure. == Perang == === Perlawanan Pangeran Mangkubumi === Pakubuwana III, nalika dadi raja, ngadhepi pemberontakan nalika jaman bapakne. Pemberontakan iki dipelopori dening pamane, Pangeran Mangkubumi, ing taun 1746. Para pemberontak wis ngangkat Pangeran Mangkubumi dadi Pakubuwana III lan Pangeran Sambernyawa dadi perdana menteri tanggal 12 Desember 1749, ing markase. Ing taun 1752, ana perselisihan antarane Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) langsung nawakake perdamaian marang Pangeran Mangkubumi. Negosiasi rampung lan diakhiri karo Perjanjian Giyanti tanggal 13 Februari 1755. Perjanjian iki ngakoni kedaulatan Pangeran Mangkubumi minangka raja, nguwasani separo wilayah Pakubuwana III. Sadurunge, Pangeran Mangkubumi wis ngumumake awake dhewe minangka susuhunan (atasan sing paling dhuwur) lan nduweni gelar Pakubuwana III ing wilayah Kabanaran, bebarengan karo pelantikan Raden Mas Suryadi minangka Pakubuwana III.<ref name=":0">{{Cite news|title=Treaty of Giyanti - infid.be|url=https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|work=infid.be|date=2017-12-09|access-date=2025-12-02|language=en-US|last=infid|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606015645/https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|url-status=dead}}</ref> Adhedhasar kesepakatan kasebut, Pangeran Mangkubumi ora diidini nggunakake gelar "sushunan." Ing tanggal 23 September 1754, pungkasane ana memorandum kesepahaman, sing nyatakake yen Pangeran Mangkubumi bakal nganggo gelar sultan, Hamengkubuwana I, lan ngadegake kerajaan anyar sing diarani Kasultanan Yogyakarta. Ing perkembangan sabanjure, kerajaan sing dipimpin dening Hamengkubuwana I diarani Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat, dene kerajaan sing dipimpin dening Pakubuwana III diarani Kasunanan Surakarta Hadiningrat.<ref name=":0" /> === Perlawanan Pangeran Sambernyawa === Sawise Perjanjian Giyanti, Pangeran Sambernyawa rumangsa dikhianati dening Pangeran Mangkubumi. Dheweke pungkasane dadi mungsuhe Pakubuwana III lan Hamengkubuwana I. Perlawanan Pangeran Sambernyawa wiwit saya ringkih, lan pungkasane dheweke nyerah lan sarujuk kanggo rembugan karo VOC ing taun 1756. Iki puncake ing Perjanjian Salatiga, ing Maret 1757, nalika Pangeran Sambernyawa nyatakake kesetiaane marang VOC, Surakarta, lan Yogyakarta. Wiwit kuwi, Pangeran Sambernyawa, uga dikenal minangka [[Raden Mas Said]], nduweni gelar Mangkunagara I. Wilayah sing dikuwasani dijenengi Kadipaten Mangkunagara, sebidang tanah sing diwenehake marang Pakubuwana III saka pambagian wilayah Mataram.<ref>{{Cite web|title=Indonesia - The Dutch on Java, 1619-1755|url=https://countrystudies.us/indonesia/8.htm|website=countrystudies.us|access-date=2025-12-02}}</ref> == Kepustakaan == * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana II]]|pengganti = [[Pakubuwana IV]]|tahun = 1749-1788}} {{kotak selesai}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 03}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} lihl1k5rjrq0tofbjuocbez95mux33l 1747097 1747094 2026-04-12T12:53:17Z ~2026-16691-51 71734 /* Biografi */ 1747097 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana III |image = Pakubuwana III.jpg |caption = Pakubuwana III |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1749]] – [[1788]] |predecessor = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Gustaaf Willem baron van Imhoff]] </br> [[Jacob Mossel]] </br> [[Petrus Albertus van der Parra]] </br> [[Jeremias van Riemsdijk]] </br> [[Reinier de Klerk]] </br> [[Willem Arnold Alting]] </br> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] |house = [[Wangsa Mataram]] |full name = Sampeyan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwono Senapati Ing Ngalaga Ngabdurrachman Sayidin Panatagama ingkang kaping III: ing Surakarta Adiningrat |father = [[Pakubuwana II|Susuhunan Pakubuwana II]] |mother = GKR. Hemas |birth_date = [[24 Februari]] [[1732]] |birth_name = Raden Mas Gusti Suryadi |birth_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |death_date = {{Death date and age|1788|9|26|1732|2|24}} |death_place = {{Negara|Hindia Belanda}} [[Surakarta]], [[Sejarah Nusantara (1602-1800)|Koloni VOC Belanda]] |religion = [[Islam]] |signature = |spouse = GKR Kencana }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana III''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Tiga''' ([[Hanacaraka]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧓꧇)(miyos: [[Kartasura]], [[1732]] – séda: [[Surakarta]], [[1788]]) iku raja kapindho [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1749]] – [[1788]]. Pakubuwana III iku raja tedhak turune [[Mataram]] pisanan kang diwisudha déning [[Walanda]]. <!-- == Awal Pamaréntahan == Nama aslinya adalah '''Raden Mas Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] yang lahir dari permaisuri putri [[Pangeran Purbaya]] [[Lamongan]] (putra [[Pakubuwana I]]). Pakubuwana III naik takhta [[Surakarta]] tanggal [[15]] [[Desember]] [[1749]] gantosaken ayahnya ingkang sakit keras (meninggal tanggal 20). Ia dilantik sebagai raja oleh Baron von Hohendorff gubernur pesisir [[Jawa]] bagian timur laut, yang mewakili [[VOC]]. Pakubuwana III melanjutkan Perang Suksesi Jawa III menghadapi pemberontakan Pangeran Mangkubumi dan Raden Mas Said. Pemberontakan Mangkubumi ini telah meletus sejak tahun [[1746]]. Pihak pemberontak sendiri telah mengangkat Mangkubumi sebagai raja dan Mas Said sebagai patih tanggal [[12]] [[Desember]] [[1749]] di markas besar mereka, yaitu bekas laladan lama [[Mataram]]. == Yogyakarta Mendapatkan Kedaulatan == Pasukan pemberontak semakin kuat. Para pejabat [[Surakarta]] yang bergabung dengan mereka pun semakin banyak. Berkali-kali mereka menyerang istana namun tidak mampu mengusir Pakubuwana III yang dilindungi [[VOC]]. Pada tahun [[1752]] terjadi perpecahan antara Mangkubumi dan Mas Said. Pihak [[VOC]] segera menawarkan perdamaian dengan Mangkubumi sejak [[1754]]. Perundingan-perundingan berakhir dengan kesepakatan Perjanjian Giyanti tanggal [[13]] [[Februari]] [[1755]]. Perjanjian tersebut berisi pengakuan kedaulatan Mangkubumi sebagai raja [[Mataram]] yang menguasai setengah wewengkon kekuasaan Pakubuwana III. Mangkubumi pun bergelar [[Hamengkubuwana I]] yang membangun istana baru bernama [[Yogyakarta]] tahun [[1756]] sebagai pusat kerajaan [[Mataram]]. Pada perkembangan selanjutnya, [[Kesultanan Mataram]] yang dipimpin [[Hamengkubuwana I]] lebih terkenal dengan nama [[Kesultanan Yogyakarta]], sedangkan kerajaan yang dipimpin Pakubuwana III (yang wewengkonnya tinggal setengah) terkenal dengan nama [[Kasunanan Surakarta]]. == Akhir Pemberontakan Mas Said == Sesuai isi Perjanjian Giyanti, Mas Said pun menjadi musuh bersama [[VOC]], Pakubuwana III, dan [[Hamengkubuwana I]]. Mas Said yang mulai terdésak akhirnya bersedia berunding dengan [[VOC]] sejak [[1756]]. Puncaknya, pada bulan [[Maret]] [[1757]] Mas Said menyatakan kesetiaan terhadap [[VOC]], [[Surakarta]], dan [[Yogyakarta]] melalui Perjanjian Salatiga. Sejak itu, Mas Said bergelar [[Mangkunagara I]]. Laladan kekuasaannya bernama [[Mangkunagaran]], yaitu sebidang tanah pemberian Pakubuwana III yang berada di dalam wewengkon [[Surakarta]]. == Sisa-sisa Pemberontak == Setelah tahun [[1757]] suasana [[Pulau Jawa]] masih panas karena masih ada pemberontakan namun sifatnya relatif kecil. Pemberontakan ini dipimpin oleh Pangeran Singosari, paman Pakubuwana III dan berpusat di [[Jawa Timur]]. Pangeran Singosari dahulu juga ikut bergabung dalam kelompok Mangkubumi dan Mas Said. Kini ia tetap melanjutkan pemberontakan dengan dukungan keturunan [[Untung Suropati]] di laladan [[Malang]]. Tawaran damai yang diajukan Pakubuwana III dan [[Hamengkubuwana I]] ditolaknya. Pasukan [[VOC]] menyerang [[Jawa Timur]] tahun [[1767]]. Pangeran Singosari tertangkap tahun [[1768]]. Pengadilan menjatuhinya hukuman buang namun ia lebih dulu meninggal dalam tahanan [[Surabaya]]. Sementara itu, keturunan terakhir [[Untung Suropati]] berhasil ditangkap tahun [[1771]]. == Akhir Pamaréntahan == Pakubuwana III merupakan raja yang sangat tunduk kepada [[VOC]]. Setiap keputusan [[VOC]] selalu diterimanya dengan patuh karena perasaan ketergantungannya terhadap bangsa [[Walanda]] itu. Kelemahan politik Pakubuwana III menyebabkan keadaan istana tegang. Muncul komplotan-komplotan yang berusaha mengendalikan pamaréntahannya. Suasana tegang ini berlangsung sampai kematiannya tanggal [[26]] [[September]] [[1788]]. Pakubuwana III digantikan putranya, yang bergelar [[Pakubuwana IV]], yaitu seorang raja yang jauh lebih cakap dan pemberani dibanding dirinya. --> == Biografi == Susuhunan Pakubuwana III asma timuripun '''Raden Mas Gusti Suryadi''', putra [[Pakubuwana II]] saking prameswari, Gusti Kanjeng Ratu Hemas. Ingkang ibu menika putri Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Purbaya, putra dalem [[Pakubuwana I]], inggih ugi saking prameswari Gusti Kanjeng Ratu Pakubuwana, dados taksih kalebet nak sanak kalihan rama dalem. Pakubuwana III nunggil keprabon tanggal 15 Desember 1749, nggentosi ingkang rama ingkang nandhang gerah. Sinuhun menika ratu Mataram kapisan ingkang dipunangkat dening Walandi [[Baron von Hohendorff]] miturut wasiat ingkang rama. == Perang == === Perlawanan Pangeran Mangkubumi === Pakubuwana III, nalika dadi raja, ngadhepi pemberontakan nalika jaman bapakne. Pemberontakan iki dipelopori dening pamane, Pangeran Mangkubumi, ing taun 1746. Para pemberontak wis ngangkat Pangeran Mangkubumi dadi Pakubuwana III lan Pangeran Sambernyawa dadi perdana menteri tanggal 12 Desember 1749, ing markase. Ing taun 1752, ana perselisihan antarane Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) langsung nawakake perdamaian marang Pangeran Mangkubumi. Negosiasi rampung lan diakhiri karo Perjanjian Giyanti tanggal 13 Februari 1755. Perjanjian iki ngakoni kedaulatan Pangeran Mangkubumi minangka raja, nguwasani separo wilayah Pakubuwana III. Sadurunge, Pangeran Mangkubumi wis ngumumake awake dhewe minangka susuhunan (atasan sing paling dhuwur) lan nduweni gelar Pakubuwana III ing wilayah Kabanaran, bebarengan karo pelantikan Raden Mas Suryadi minangka Pakubuwana III.<ref name=":0">{{Cite news|title=Treaty of Giyanti - infid.be|url=https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|work=infid.be|date=2017-12-09|access-date=2025-12-02|language=en-US|last=infid|archive-date=2023-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606015645/https://www.infid.be/treaty-of-giyanti/|url-status=dead}}</ref> Adhedhasar kesepakatan kasebut, Pangeran Mangkubumi ora diidini nggunakake gelar "sushunan." Ing tanggal 23 September 1754, pungkasane ana memorandum kesepahaman, sing nyatakake yen Pangeran Mangkubumi bakal nganggo gelar sultan, Hamengkubuwana I, lan ngadegake kerajaan anyar sing diarani Kasultanan Yogyakarta. Ing perkembangan sabanjure, kerajaan sing dipimpin dening Hamengkubuwana I diarani Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat, dene kerajaan sing dipimpin dening Pakubuwana III diarani Kasunanan Surakarta Hadiningrat.<ref name=":0" /> === Perlawanan Pangeran Sambernyawa === Sawise Perjanjian Giyanti, Pangeran Sambernyawa rumangsa dikhianati dening Pangeran Mangkubumi. Dheweke pungkasane dadi mungsuhe Pakubuwana III lan Hamengkubuwana I. Perlawanan Pangeran Sambernyawa wiwit saya ringkih, lan pungkasane dheweke nyerah lan sarujuk kanggo rembugan karo VOC ing taun 1756. Iki puncake ing Perjanjian Salatiga, ing Maret 1757, nalika Pangeran Sambernyawa nyatakake kesetiaane marang VOC, Surakarta, lan Yogyakarta. Wiwit kuwi, Pangeran Sambernyawa, uga dikenal minangka [[Raden Mas Said]], nduweni gelar Mangkunagara I. Wilayah sing dikuwasani dijenengi Kadipaten Mangkunagara, sebidang tanah sing diwenehake marang Pakubuwana III saka pambagian wilayah Mataram.<ref>{{Cite web|title=Indonesia - The Dutch on Java, 1619-1755|url=https://countrystudies.us/indonesia/8.htm|website=countrystudies.us|access-date=2025-12-02}}</ref> == Kepustakaan == * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana II]]|pengganti = [[Pakubuwana IV]]|tahun = 1749-1788}} {{kotak selesai}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 03}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} 91a7al8ydmpcqfmtc6jkla0pcj1ekp0 Pakubuwana IV 0 40539 1747090 1747089 2026-04-12T12:00:58Z ~2026-16691-51 71734 1747090 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana IV |image = Portret van Pakoeboewono IV van Soerakarta.png |caption = Pakubuwana IV |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1788]] – [[1820]] |predecessor = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana V|Susuhunan Pakubuwana V]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Willem Arnold Alting]] <br /> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] <br /> [[Johannes Siberg]] <br /> [[Albertus Wiese]] <br /> [[Herman Willem Daendels]] <br /> [[Jan Willem Janssens]] <br /> [[G.A.G.Ph. van der Capellen]] |reg-type2 = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Letnan Inggris]] |regent2 = [[Lord Minto]] <br /> [[Thomas Stamford Raffles]] <br /> [[John Fendall]] |house = [[Wangsa Mataram]] |birth_name = Raden Mas Gusti Subadya |full name = Sampeyan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwono Senapati Ing Ngalaga Ngabdurrachman Sayidin Panatagama ingkang kaping IV: ing Surakarta Adiningrat |father = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |mother = GKR. Kencana |birth_date = [[2 Sèptèmber]] [[1768]] |birth_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Sajarah Nuswantara (1602-1800)|Koloni VOC Walanda]] |death_date = {{Death date and age|1820|10|2|1768|9|2}} |death_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Hindhia Walanda]] |religion = [[Islam]] |signature = |spouses = {{ubl|{{marriage|KRAy Adipati Anom/GKR Pakubuwono|1783|1786|end=d.}}|{{marriage|GKR Kenconowungu/GKR Hageng|1791}} }} }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana IV''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Sekawan''' ([[Aksara Carakan|Carakan]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧔꧇)(lair: [[Surakarta]], [[1768]] – séda: [[Surakarta]], [[1820]]) iku raja katelu [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1788]] – [[1820]]. Pakubuwana IV asma misuwure yaiku '''Sunan Bagus''', jalaran jumeneng nata ing yuswa kang isih anom lan uga jalaran pasuryané kang bagus. == Babad Kawitan == Nalika timur asma '''Radèn Mas Gusti Subadya''', putra [[Pakubuwana III]] ingkang miyos tanggal 2 September 1768 saking garwa padmi, Gusti Kanjeng Ratu Kencana utawi Kanjeng Ratu Beruk, putri Ki Jogaswara, ingkang kawisudha dados Tumenggung Wirareja. Ingkang ibu menika taksih tedhak turun [[sultan]] [[Demak]]. Rayi dalem sami ibu wonten gangsal inggih punika : Kanjeng Gusti Pangeran Harya Mangkubumi, Kanjeng Gusti Pangeran Harya Buminata, Gusti Kanjeng Ratu Maduretno, Gusti Raden Ayu Purbonegoro, lan Gusti Kanjeng Ratu Timur. Ing taun 1775, kawisudha dados Pangeran Adipati Anom ingkang kaping II ing Surakarta. Kanjeng Gusti Pangeran Anom krama Raden Ajeng Handaya, siwinipun Raden Adipati Cakraningrat, Bupati [[Pamekasan]], kagungan putra setunggal miyos ing taun 1785 asma Raden Mas Gusti Sugandhi. Watawis ingkang putra yuswa 1,5 taun, Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom seda. Kaparengipun Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, ingkang garwa kasareaken ing Astana Laweyan supados saged asring dipuntuweni awit taksih kandel sih katresnan. == Keprabon == Jumeneng nata tanggal [[29]] [[September|Sèptèmber]] [[1788]], ing yuswa 20 taun, ugi misuwur kanthi jejuluk Sunan Bagus. Pakubuwana IV iku raja [[Surakarta]] kang dhuwur gegayuhan lan kuwanèné, béda karo ramané kang misuwur ringkih lan kurang pracéka. Panjenengané kapéncut marang paham [[Kajawèn]] lan ngangkat para tokoh golongan mau sajeroning papréntahan. Bab iki ora disarujuki déning para pejabat [[Islam]] kang wis mapan ing kraton. Para tokoh Kajawèn mau njurung Pakubuwana IV supaya uwal saka [[VOC]] lan ndadèkaké [[Surakarta]] minangka nagari kang misuwur ing [[Jawa]], ngalahaké [[Yogyakarta|Ngayogyakarta]]. == Prastawa Pakepung == Kahanan [[Surakarta]] sansaya adreng. Para pejabat kang kasisih ngupaya ngajak [[VOC]] ngadhepi raja. Pakubuwana IV dhéwé gething marang [[VOC]] mligi saka lakuning résidhèn [[Surakarta]] aran [[W.A. Palm]] kang korup. Résidhèn [[Surakarta]] kang nggenteni Palm kang aran Andries Hartsinck kabukti nganakaké pepanggihan wadi karo Pakubuwana IV. [[VOC]] wiwit kuwatir lan nyana manawa [[Hartsinck]] digunaake déning Pakubuwana IV minangka piranti kang ngrusak saka njero. [[VOC]] wusanané kekancan karo [[Hamengkubuwana I]] lan [[Mangkunagara I]] kanggo ngadhepi Pakubuwana IV. Ing wulan Novèmber [[1790]] bebarengan ngepung [[Kraton Surakarta]]. Saka jeron kraton dhéwé, para pejabat senior kang kasisih mèlu meksa Pakubuwana IV supaya nyingkiraké para paranpara nata babagan rohaniné. Prastawa iki diarani Pakepung. Pakubuwana IV wusanané ngaku kalah tanggal [[26]] [[November|Novèmber]] [[1790]] kanthi masrahake para paranpara nata kang duwé kawruh [[Kajawèn]] supaya diguwak déning [[VOC]]. <!-- == Sikap terhadap Yogyakarta == Atas prakarsa [[VOC]], maka Pakubuwana IV, [[Hamengkubuwana I]] dan [[Mangkunagara I]] bersama menandatangani perjanjian yang menegaskan bahwa kedaulatan [[Surakarta]], [[Yogyakarta]], dan [[Mangkunagaran]] adalah setara dan mereka dilarang untuk saling menaklukkan. Meskipun demikian, Pakubuwana IV tetap saja menyimpan ambisi untuk mengembalikan [[Mataram]]-[[Yogyakarta]] ke dalam pangkuan [[Surakarta]]. Sejak tahun [[1800]] tidak ada lagi [[VOC]] karena dibubarkan pemerintah negeri [[Walanda]]. Sebagai gantinya, dibentuk papréntahan [[Hindia Walanda]] yang juga dipimpin seorang gubernur jenderal. [[Herman Daendels]] gubernur jenderal [[Hindia Walanda]] sejak [[1808]] menerapkan aturan yang semakin merendahkan kedaulatan istana. Dalam hal ini Pakubuwana IV seolah-olah menerima kebijakan itu karena ia berharap [[Walanda]] mau membantunya merebut [[Yogyakarta]]. Pakubuwana IV juga pandai bersandiwara di hadapan [[Thomas Raffles]], wakil pemerintah [[Inggris]] yang telah menggeser papréntahan [[Hindia Walanda]] tahun [[1811]]. Sementara itu [[Hamengkubuwana II]] (pengganti [[Hamengkubuwana I]] terkesan kurang ramah terhadap bangsa asing. Pakubuwana IV memanfaatkan kesempatan itu. Ia saling berkirim surat dengan [[Hamengkubuwana II]] yang berisi hasutan supaya [[Yogyakarta]] segera memberontak terhadap penjajahan [[Inggris]]. Harapannya, [[Yogyakarta]] akan hancur di tangan [[Inggris]]. Pihak [[Inggris]] lebih dulu mengambil tindakan. Pada bulan [[Juni]] [[1812]] istana [[Yogyakarta]] berhasil diduduki dengan bantuan [[Mangkunagara II]]. [[Hamengkubuwana II]] sendiri ditangkap dan dibuang ke [[Penang]]. == Persekuthuan dengan Orang-Orang Sepoy == Surat-menyurat antara Pakubuwana IV dan [[Hamengkubuwana II]] terbongkar. Pihak [[Inggris]] tidak menurunkan Pakubuwana IV dari takhta tapi merebut beberapa wewengkon [[Surakarta]]. Pakubuwana IV belum juga jera. Pada tahun [[1814]] ia bersekuthu dengan kaum Sepoy dari [[India]], yaitu tentara yang dibawa [[Inggris]] untuk bertugas di [[Jawa]]. Tentara Sepoy ini diajak Pakubuwana IV untuk memberontak terhadap [[Inggris]], serta menaklukkan [[Yogyakarta]] yang saat itu dipimpin [[Hamengkubuwana III]]. Persekuthuan ini kandas tahun [[1815]]. Sebanyak 70 orang Sepoy yang terlibat pemberontakan diadili pihak [[Inggris]]. Sejumlah 17 orang di antaranya dihukum mati, sedangkan sisanya dipulangkan ke [[India]] sebagai tawanan. [[Thomas Raffles]] juga membuang seorang pangeran [[Surakarta]] yang dianggap sebagai penghasut Pakubuwana IV. == Akhir Pemerintahan == Pakubuwana IV masih menjadi raja [[Surakarta]] tanpa diturunkan [[Inggris]]. Sebaliknya, ia mengalami pergantian pemerintah penjajah, dari [[Inggris]] kembali kepada [[Walanda]] tahun [[1816]]. Pakubuwana IV meninggal dunia tanggal [[2]] [[Oktober]] [[1820]]. Ia digantikan putranya yang bergelar [[Pakubuwana V]]. Selain dikenal sebagai ahli politik yang cerdik, Pakubuwana IV juga terkenal dalam bidang sastra, khususnya yang bersifat rohani. Ia diyakini mengarang naskah Serat Wulangreh yang berisi ajaran-ajaran luhur untuk memperbaiki moral kaum [[bangsawan]] [[Jawa]]. Pujangga besar [[Ranggawarsita]] mengaku semasa muda ia pernah belajar beberapa ilmu kesaktian kepada Pakubuwana IV. [[Ranggawarsita]] sendiri merupakan cucu angkat Pangeran Buminoto, adik Pakubuwana IV. --> == Cathetan == Saliyané [[Pakubuwana V]], ana loro manèh putra Pakubuwana IV kang dadi raja [[Surakarta]], ya iku [[Pakubuwana VII]] lan [[Pakubuwana VIII]]. == Kapustakan == * Andjar Any. 1980. ''Raden Ngabehi Ronggowarsito, Apa yang Terjadi?'' Semarang: Aneka Ilmu * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana III]]|pengganti = [[Pakubuwana V]]|tahun = 1788-1820}} {{kotak selesai}} {{Normdaten}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 04}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} hmfh7wn03d9s7t4qjj397oqhxa9884j 1747102 1747090 2026-04-12T15:31:23Z ~2026-16691-51 71734 /* Keprabon */ 1747102 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana IV |image = Portret van Pakoeboewono IV van Soerakarta.png |caption = Pakubuwana IV |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1788]] – [[1820]] |predecessor = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana V|Susuhunan Pakubuwana V]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Willem Arnold Alting]] <br /> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] <br /> [[Johannes Siberg]] <br /> [[Albertus Wiese]] <br /> [[Herman Willem Daendels]] <br /> [[Jan Willem Janssens]] <br /> [[G.A.G.Ph. van der Capellen]] |reg-type2 = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Letnan Inggris]] |regent2 = [[Lord Minto]] <br /> [[Thomas Stamford Raffles]] <br /> [[John Fendall]] |house = [[Wangsa Mataram]] |birth_name = Raden Mas Gusti Subadya |full name = Sampeyan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwono Senapati Ing Ngalaga Ngabdurrachman Sayidin Panatagama ingkang kaping IV: ing Surakarta Adiningrat |father = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |mother = GKR. Kencana |birth_date = [[2 Sèptèmber]] [[1768]] |birth_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Sajarah Nuswantara (1602-1800)|Koloni VOC Walanda]] |death_date = {{Death date and age|1820|10|2|1768|9|2}} |death_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Hindhia Walanda]] |religion = [[Islam]] |signature = |spouses = {{ubl|{{marriage|KRAy Adipati Anom/GKR Pakubuwono|1783|1786|end=d.}}|{{marriage|GKR Kenconowungu/GKR Hageng|1791}} }} }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana IV''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Sekawan''' ([[Aksara Carakan|Carakan]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧔꧇)(lair: [[Surakarta]], [[1768]] – séda: [[Surakarta]], [[1820]]) iku raja katelu [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1788]] – [[1820]]. Pakubuwana IV asma misuwure yaiku '''Sunan Bagus''', jalaran jumeneng nata ing yuswa kang isih anom lan uga jalaran pasuryané kang bagus. == Babad Kawitan == Nalika timur asma '''Radèn Mas Gusti Subadya''', putra [[Pakubuwana III]] ingkang miyos tanggal 2 September 1768 saking garwa padmi, Gusti Kanjeng Ratu Kencana utawi Kanjeng Ratu Beruk, putri Ki Jogaswara, ingkang kawisudha dados Tumenggung Wirareja. Ingkang ibu menika taksih tedhak turun [[sultan]] [[Demak]]. Rayi dalem sami ibu wonten gangsal inggih punika : Kanjeng Gusti Pangeran Harya Mangkubumi, Kanjeng Gusti Pangeran Harya Buminata, Gusti Kanjeng Ratu Maduretno, Gusti Raden Ayu Purbonegoro, lan Gusti Kanjeng Ratu Timur. Ing taun 1775, kawisudha dados Pangeran Adipati Anom ingkang kaping II ing Surakarta. Kanjeng Gusti Pangeran Anom krama Raden Ajeng Handaya, siwinipun Raden Adipati Cakraningrat, Bupati [[Pamekasan]], kagungan putra setunggal miyos ing taun 1785 asma Raden Mas Gusti Sugandhi. Watawis ingkang putra yuswa 1,5 taun, Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom seda. Kaparengipun Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, ingkang garwa kasareaken ing Astana Laweyan supados saged asring dipuntuweni awit taksih kandel sih katresnan. == Keprabon == Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom jumeneng narendra nggentosi ingkang rama tanggal [[29]] [[September|Sèptèmber]] [[1788]], ing yuswa 20 taun langkung 6 candra, kanthi asma Pakubuwana IV, ugi misuwur kanthi jejuluk Sunan Bagus. Sinuhun menika ratu ingkang nggadahi gegayuhan inggil, benten kaliyan rama dalem ingkang misuwur ringkih. Para abdi dalem kinasihipun kalebet para 'alim ulama inggih punika : # Tumenggung Wirodigdo # Kyai Bahman # Kyai Panengah # Kyai Nur Sholeh # Tumenggung Sujonoprono Para tokoh Kajawèn mau njurung Pakubuwana IV supaya uwal saka [[VOC]] lan ndadèkaké [[Surakarta]] minangka nagari kang misuwur ing [[Jawa]], ngalahaké [[Yogyakarta|Ngayogyakarta]]. == Prastawa Pakepung == Kahanan [[Surakarta]] sansaya adreng. Para pejabat kang kasisih ngupaya ngajak [[VOC]] ngadhepi raja. Pakubuwana IV dhéwé gething marang [[VOC]] mligi saka lakuning résidhèn [[Surakarta]] aran [[W.A. Palm]] kang korup. Résidhèn [[Surakarta]] kang nggenteni Palm kang aran Andries Hartsinck kabukti nganakaké pepanggihan wadi karo Pakubuwana IV. [[VOC]] wiwit kuwatir lan nyana manawa [[Hartsinck]] digunaake déning Pakubuwana IV minangka piranti kang ngrusak saka njero. [[VOC]] wusanané kekancan karo [[Hamengkubuwana I]] lan [[Mangkunagara I]] kanggo ngadhepi Pakubuwana IV. Ing wulan Novèmber [[1790]] bebarengan ngepung [[Kraton Surakarta]]. Saka jeron kraton dhéwé, para pejabat senior kang kasisih mèlu meksa Pakubuwana IV supaya nyingkiraké para paranpara nata babagan rohaniné. Prastawa iki diarani Pakepung. Pakubuwana IV wusanané ngaku kalah tanggal [[26]] [[November|Novèmber]] [[1790]] kanthi masrahake para paranpara nata kang duwé kawruh [[Kajawèn]] supaya diguwak déning [[VOC]]. <!-- == Sikap terhadap Yogyakarta == Atas prakarsa [[VOC]], maka Pakubuwana IV, [[Hamengkubuwana I]] dan [[Mangkunagara I]] bersama menandatangani perjanjian yang menegaskan bahwa kedaulatan [[Surakarta]], [[Yogyakarta]], dan [[Mangkunagaran]] adalah setara dan mereka dilarang untuk saling menaklukkan. Meskipun demikian, Pakubuwana IV tetap saja menyimpan ambisi untuk mengembalikan [[Mataram]]-[[Yogyakarta]] ke dalam pangkuan [[Surakarta]]. Sejak tahun [[1800]] tidak ada lagi [[VOC]] karena dibubarkan pemerintah negeri [[Walanda]]. Sebagai gantinya, dibentuk papréntahan [[Hindia Walanda]] yang juga dipimpin seorang gubernur jenderal. [[Herman Daendels]] gubernur jenderal [[Hindia Walanda]] sejak [[1808]] menerapkan aturan yang semakin merendahkan kedaulatan istana. Dalam hal ini Pakubuwana IV seolah-olah menerima kebijakan itu karena ia berharap [[Walanda]] mau membantunya merebut [[Yogyakarta]]. Pakubuwana IV juga pandai bersandiwara di hadapan [[Thomas Raffles]], wakil pemerintah [[Inggris]] yang telah menggeser papréntahan [[Hindia Walanda]] tahun [[1811]]. Sementara itu [[Hamengkubuwana II]] (pengganti [[Hamengkubuwana I]] terkesan kurang ramah terhadap bangsa asing. Pakubuwana IV memanfaatkan kesempatan itu. Ia saling berkirim surat dengan [[Hamengkubuwana II]] yang berisi hasutan supaya [[Yogyakarta]] segera memberontak terhadap penjajahan [[Inggris]]. Harapannya, [[Yogyakarta]] akan hancur di tangan [[Inggris]]. Pihak [[Inggris]] lebih dulu mengambil tindakan. Pada bulan [[Juni]] [[1812]] istana [[Yogyakarta]] berhasil diduduki dengan bantuan [[Mangkunagara II]]. [[Hamengkubuwana II]] sendiri ditangkap dan dibuang ke [[Penang]]. == Persekuthuan dengan Orang-Orang Sepoy == Surat-menyurat antara Pakubuwana IV dan [[Hamengkubuwana II]] terbongkar. Pihak [[Inggris]] tidak menurunkan Pakubuwana IV dari takhta tapi merebut beberapa wewengkon [[Surakarta]]. Pakubuwana IV belum juga jera. Pada tahun [[1814]] ia bersekuthu dengan kaum Sepoy dari [[India]], yaitu tentara yang dibawa [[Inggris]] untuk bertugas di [[Jawa]]. Tentara Sepoy ini diajak Pakubuwana IV untuk memberontak terhadap [[Inggris]], serta menaklukkan [[Yogyakarta]] yang saat itu dipimpin [[Hamengkubuwana III]]. Persekuthuan ini kandas tahun [[1815]]. Sebanyak 70 orang Sepoy yang terlibat pemberontakan diadili pihak [[Inggris]]. Sejumlah 17 orang di antaranya dihukum mati, sedangkan sisanya dipulangkan ke [[India]] sebagai tawanan. [[Thomas Raffles]] juga membuang seorang pangeran [[Surakarta]] yang dianggap sebagai penghasut Pakubuwana IV. == Akhir Pemerintahan == Pakubuwana IV masih menjadi raja [[Surakarta]] tanpa diturunkan [[Inggris]]. Sebaliknya, ia mengalami pergantian pemerintah penjajah, dari [[Inggris]] kembali kepada [[Walanda]] tahun [[1816]]. Pakubuwana IV meninggal dunia tanggal [[2]] [[Oktober]] [[1820]]. Ia digantikan putranya yang bergelar [[Pakubuwana V]]. Selain dikenal sebagai ahli politik yang cerdik, Pakubuwana IV juga terkenal dalam bidang sastra, khususnya yang bersifat rohani. Ia diyakini mengarang naskah Serat Wulangreh yang berisi ajaran-ajaran luhur untuk memperbaiki moral kaum [[bangsawan]] [[Jawa]]. Pujangga besar [[Ranggawarsita]] mengaku semasa muda ia pernah belajar beberapa ilmu kesaktian kepada Pakubuwana IV. [[Ranggawarsita]] sendiri merupakan cucu angkat Pangeran Buminoto, adik Pakubuwana IV. --> == Cathetan == Saliyané [[Pakubuwana V]], ana loro manèh putra Pakubuwana IV kang dadi raja [[Surakarta]], ya iku [[Pakubuwana VII]] lan [[Pakubuwana VIII]]. == Kapustakan == * Andjar Any. 1980. ''Raden Ngabehi Ronggowarsito, Apa yang Terjadi?'' Semarang: Aneka Ilmu * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana III]]|pengganti = [[Pakubuwana V]]|tahun = 1788-1820}} {{kotak selesai}} {{Normdaten}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 04}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} kz2cjx42ybv556jon1rzx4lx2hr0c69 1747104 1747102 2026-04-12T15:53:41Z ~2026-16691-51 71734 /* Babad Kawitan */ 1747104 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana IV |image = Portret van Pakoeboewono IV van Soerakarta.png |caption = Pakubuwana IV |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1788]] – [[1820]] |predecessor = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana V|Susuhunan Pakubuwana V]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[Willem Arnold Alting]] <br /> [[Pieter Gerardus van Overstraten|Pieter van Overstraten]] <br /> [[Johannes Siberg]] <br /> [[Albertus Wiese]] <br /> [[Herman Willem Daendels]] <br /> [[Jan Willem Janssens]] <br /> [[G.A.G.Ph. van der Capellen]] |reg-type2 = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Letnan Inggris]] |regent2 = [[Lord Minto]] <br /> [[Thomas Stamford Raffles]] <br /> [[John Fendall]] |house = [[Wangsa Mataram]] |birth_name = Raden Mas Gusti Subadya |full name = Sampeyan dalêm Ingkang Sinuhun Kangjêng Susuhunan Pakubuwono Senapati Ing Ngalaga Ngabdurrachman Sayidin Panatagama ingkang kaping IV: ing Surakarta Adiningrat |father = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |mother = GKR. Kencana |birth_date = [[2 Sèptèmber]] [[1768]] |birth_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Sajarah Nuswantara (1602-1800)|Koloni VOC Walanda]] |death_date = {{Death date and age|1820|10|2|1768|9|2}} |death_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Hindhia Walanda]] |religion = [[Islam]] |signature = |spouses = {{ubl|{{marriage|KRAy Adipati Anom/GKR Pakubuwono|1783|1786|end=d.}}|{{marriage|GKR Kenconowungu/GKR Hageng|1791}} }} }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana IV''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Sekawan''' ([[Aksara Carakan|Carakan]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧔꧇)(lair: [[Surakarta]], [[1768]] – séda: [[Surakarta]], [[1820]]) iku raja katelu [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1788]] – [[1820]]. Pakubuwana IV asma misuwure yaiku '''Sunan Bagus''', jalaran jumeneng nata ing yuswa kang isih anom lan uga jalaran pasuryané kang bagus. == Babad Kawitan == Nalika timur asma '''Radèn Mas Gusti Subadya''', putra [[Pakubuwana III]] ingkang miyos tanggal 2 September 1768 saking garwa padmi, Gusti Kanjeng Ratu Kencana utawi Kanjeng Ratu Beruk, putri Ki Jogaswara, ingkang kawisudha dados Tumenggung Wirareja. Ingkang ibu menika taksih tedhak turun [[sultan]] [[Demak]]. Rayi dalem sami ibu wonten gangsal inggih punika : Kanjeng Gusti Pangeran Harya Mangkubumi, Kanjeng Gusti Pangeran Harya Buminata, Gusti Kanjeng Ratu Maduretno, Gusti Raden Ayu Purbonegoro, lan Gusti Kanjeng Ratu Timur. Ing taun 1775, kawisudha dados Pangeran Adipati Anom ingkang kaping II ing Surakarta. Nalika tumapak ing yuswa, Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dipunkramakan kaliyan Raden Ajeng Handaya, siwinipun Raden Adipati Cakraningrat, Bupati [[Pamekasan]], kagungan putra setunggal miyos ing taun 1785 asma Raden Mas Gusti Sugandhi. Pinangka pralambang agengipun raos tresna marang garwa kinasih, Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom nganggit Beksan Bedhaya Duradasih. Watawis ingkang putra yuswa 1,5 taun, Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom seda. Kaparengipun Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, ingkang garwa kasareaken ing Astana Laweyan supados saged asring dipuntuweni awit taksih kandel sih katresnan. == Keprabon == Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom jumeneng narendra nggentosi ingkang rama tanggal [[29]] [[September|Sèptèmber]] [[1788]], ing yuswa 20 taun langkung 6 candra, kanthi asma Pakubuwana IV, ugi misuwur kanthi jejuluk Sunan Bagus. Sinuhun menika ratu ingkang nggadahi gegayuhan inggil, benten kaliyan rama dalem ingkang misuwur ringkih. Para abdi dalem kinasihipun kalebet para 'alim ulama inggih punika : # Tumenggung Wirodigdo # Kyai Bahman # Kyai Panengah # Kyai Nur Sholeh # Tumenggung Sujonoprono Para tokoh Kajawèn mau njurung Pakubuwana IV supaya uwal saka [[VOC]] lan ndadèkaké [[Surakarta]] minangka nagari kang misuwur ing [[Jawa]], ngalahaké [[Yogyakarta|Ngayogyakarta]]. == Prastawa Pakepung == Kahanan [[Surakarta]] sansaya adreng. Para pejabat kang kasisih ngupaya ngajak [[VOC]] ngadhepi raja. Pakubuwana IV dhéwé gething marang [[VOC]] mligi saka lakuning résidhèn [[Surakarta]] aran [[W.A. Palm]] kang korup. Résidhèn [[Surakarta]] kang nggenteni Palm kang aran Andries Hartsinck kabukti nganakaké pepanggihan wadi karo Pakubuwana IV. [[VOC]] wiwit kuwatir lan nyana manawa [[Hartsinck]] digunaake déning Pakubuwana IV minangka piranti kang ngrusak saka njero. [[VOC]] wusanané kekancan karo [[Hamengkubuwana I]] lan [[Mangkunagara I]] kanggo ngadhepi Pakubuwana IV. Ing wulan Novèmber [[1790]] bebarengan ngepung [[Kraton Surakarta]]. Saka jeron kraton dhéwé, para pejabat senior kang kasisih mèlu meksa Pakubuwana IV supaya nyingkiraké para paranpara nata babagan rohaniné. Prastawa iki diarani Pakepung. Pakubuwana IV wusanané ngaku kalah tanggal [[26]] [[November|Novèmber]] [[1790]] kanthi masrahake para paranpara nata kang duwé kawruh [[Kajawèn]] supaya diguwak déning [[VOC]]. <!-- == Sikap terhadap Yogyakarta == Atas prakarsa [[VOC]], maka Pakubuwana IV, [[Hamengkubuwana I]] dan [[Mangkunagara I]] bersama menandatangani perjanjian yang menegaskan bahwa kedaulatan [[Surakarta]], [[Yogyakarta]], dan [[Mangkunagaran]] adalah setara dan mereka dilarang untuk saling menaklukkan. Meskipun demikian, Pakubuwana IV tetap saja menyimpan ambisi untuk mengembalikan [[Mataram]]-[[Yogyakarta]] ke dalam pangkuan [[Surakarta]]. Sejak tahun [[1800]] tidak ada lagi [[VOC]] karena dibubarkan pemerintah negeri [[Walanda]]. Sebagai gantinya, dibentuk papréntahan [[Hindia Walanda]] yang juga dipimpin seorang gubernur jenderal. [[Herman Daendels]] gubernur jenderal [[Hindia Walanda]] sejak [[1808]] menerapkan aturan yang semakin merendahkan kedaulatan istana. Dalam hal ini Pakubuwana IV seolah-olah menerima kebijakan itu karena ia berharap [[Walanda]] mau membantunya merebut [[Yogyakarta]]. Pakubuwana IV juga pandai bersandiwara di hadapan [[Thomas Raffles]], wakil pemerintah [[Inggris]] yang telah menggeser papréntahan [[Hindia Walanda]] tahun [[1811]]. Sementara itu [[Hamengkubuwana II]] (pengganti [[Hamengkubuwana I]] terkesan kurang ramah terhadap bangsa asing. Pakubuwana IV memanfaatkan kesempatan itu. Ia saling berkirim surat dengan [[Hamengkubuwana II]] yang berisi hasutan supaya [[Yogyakarta]] segera memberontak terhadap penjajahan [[Inggris]]. Harapannya, [[Yogyakarta]] akan hancur di tangan [[Inggris]]. Pihak [[Inggris]] lebih dulu mengambil tindakan. Pada bulan [[Juni]] [[1812]] istana [[Yogyakarta]] berhasil diduduki dengan bantuan [[Mangkunagara II]]. [[Hamengkubuwana II]] sendiri ditangkap dan dibuang ke [[Penang]]. == Persekuthuan dengan Orang-Orang Sepoy == Surat-menyurat antara Pakubuwana IV dan [[Hamengkubuwana II]] terbongkar. Pihak [[Inggris]] tidak menurunkan Pakubuwana IV dari takhta tapi merebut beberapa wewengkon [[Surakarta]]. Pakubuwana IV belum juga jera. Pada tahun [[1814]] ia bersekuthu dengan kaum Sepoy dari [[India]], yaitu tentara yang dibawa [[Inggris]] untuk bertugas di [[Jawa]]. Tentara Sepoy ini diajak Pakubuwana IV untuk memberontak terhadap [[Inggris]], serta menaklukkan [[Yogyakarta]] yang saat itu dipimpin [[Hamengkubuwana III]]. Persekuthuan ini kandas tahun [[1815]]. Sebanyak 70 orang Sepoy yang terlibat pemberontakan diadili pihak [[Inggris]]. Sejumlah 17 orang di antaranya dihukum mati, sedangkan sisanya dipulangkan ke [[India]] sebagai tawanan. [[Thomas Raffles]] juga membuang seorang pangeran [[Surakarta]] yang dianggap sebagai penghasut Pakubuwana IV. == Akhir Pemerintahan == Pakubuwana IV masih menjadi raja [[Surakarta]] tanpa diturunkan [[Inggris]]. Sebaliknya, ia mengalami pergantian pemerintah penjajah, dari [[Inggris]] kembali kepada [[Walanda]] tahun [[1816]]. Pakubuwana IV meninggal dunia tanggal [[2]] [[Oktober]] [[1820]]. Ia digantikan putranya yang bergelar [[Pakubuwana V]]. Selain dikenal sebagai ahli politik yang cerdik, Pakubuwana IV juga terkenal dalam bidang sastra, khususnya yang bersifat rohani. Ia diyakini mengarang naskah Serat Wulangreh yang berisi ajaran-ajaran luhur untuk memperbaiki moral kaum [[bangsawan]] [[Jawa]]. Pujangga besar [[Ranggawarsita]] mengaku semasa muda ia pernah belajar beberapa ilmu kesaktian kepada Pakubuwana IV. [[Ranggawarsita]] sendiri merupakan cucu angkat Pangeran Buminoto, adik Pakubuwana IV. --> == Cathetan == Saliyané [[Pakubuwana V]], ana loro manèh putra Pakubuwana IV kang dadi raja [[Surakarta]], ya iku [[Pakubuwana VII]] lan [[Pakubuwana VIII]]. == Kapustakan == * Andjar Any. 1980. ''Raden Ngabehi Ronggowarsito, Apa yang Terjadi?'' Semarang: Aneka Ilmu * M.C. Ricklefs. 1991. ''Sajarah Indonesia Modern'' (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Uga delengen == *[[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana III]]|pengganti = [[Pakubuwana V]]|tahun = 1788-1820}} {{kotak selesai}} {{Normdaten}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 04}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{indo-bio-stub}} 4q4u4sku0nu54kh2udcyk5vp08camaa Pakubuwana V 0 40540 1747103 1747071 2026-04-12T15:35:45Z ~2026-16691-51 71734 /* Babad Kawitan */ 1747103 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana V |image = |caption = Pakubuwana V |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1820]] – [[1823]] |predecessor = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana VI|Susuhunan Pakubuwana VI]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[G.A.G.Ph. van der Capellen]] |house = [[Wangsa Mataram]] |full name = Raden Mas Sugandi |father = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |mother = GKR. Pakubuwana |birth_date = [[1785]] |birth_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Sajarah Nuswantara (1602-1800)|Koloni VOC Walanda]] |death_date = [[5 Sèptèmber]] [[1823]] |death_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Hindhia Walanda]] |religion = [[Islam]] |signature = }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana V''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Gangsal''' ([[Hanacaraka]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧑꧒꧇) (miyos: [[Surakarta]], [[1785]] – séda: [[Surakarta]], [[1823]]) iku raja [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1820]] – [[1823]]. == Babad Kawitan == Ingkang Sinuhun menika miyos dinten Anggara Kasih, 5 Rabingulakhir taun Dal 1711 utawi 15 Pebruari 1785, kanthi asma timur '''Raden Mas Gusti Sugandi''', putra [[Pakubuwana IV]] nalika taksih jumeneng Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Sudibya Rajaputra Narendra Mataram ingkang Kaping II ing Surakarta Hadiningrat saking garwa padmi lan kinasihipun. Ingkang ibu, Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom utawi nalika timur asma Raden Ajeng Handaya, siwinipun Raden Adipati Cakraningrat, Bupati [[Pamekasan]]. Nalika yuswa 1,5, ibu dalem seda, kasaraekan ing Astana Laweyan awit kaparengipun Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom supados saged asring nuweni pasaeranipun garwa dalem awit taksih kandel sih katresnan. Ing 1788, awit saking sedanipun ingkang rama, [[Pakubuwana III]], Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom nggentosi keprabon ajejuluk Pakubuwana IV. Ing 1791, Pakubuwana IV krama malih mundhut prameswari inggih rayinipun suwargi Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom, asmanipun Raden Ajeng Sakaptinah, sesebut Gusti Kanjeng Ratu Kencanawungu. Watawis sawarsa krama dalem, Raden Mas Gusti Sugandhi kajumenengaken Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Sudibya Rajaputra Narendra Mataram Ingkang Kaping III ing Surakarta Hadiningrat, lajeng ing 1796, kaganjar wewahing asma Hamengkunegara. Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom kang sampun dewasa kakramakaken dhumateng putri Raden Mas Harya Joyodiningrat ingkang kasebut Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom utawi prameswari Gusti Kanjeng Ratu Mas sasampunipun jumeneng nata ing tanggal [[10]] [[Fèbruari|Pèbruari]] [[1820]], wolung dina sawisé sédanipun ingkang rama. Ingkang ibu suwargi lajeng kaparingan asma Gusti Kanjeng Ratu Pakubuwana. Pakubuwana V uga kawentar kanthi sebutan '''Sinuhun Ngabèhi''', yaiku sugih bandha lan sugih kasektèn. Pakubuwana V uga mrintahaké panulisan [[Serat Centhini]] dhedhasar pengalaman pribadiné samangsa mengku dadi [[Adipati Anom]]. Sing dadi juru tulis naskah misuwur iki yaiku Radèn Rangga Sutrasna. Pakubuwana V namung maréntah sajeroning telung taun. Panjenengané séda ing tanggal 5 September [[1823]]. Raja [[Surakarta]] sabanjuré yaiku putrané sesilih [[Pakubuwana VI]], kang wis dikukuhaké pamaréntah [[Indonésia]] minangka [[pahlawan nasional]]. == Kapustakan == * Andjar Any. 1980. ''Raden Ngabehi Ronggowarsito, Apa yang Terjadi?'' Semarang: Aneka Ilmu * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Deleng uga == * [[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana IV]]|pengganti = [[Pakubuwana VI]]|tahun = 1820-1823}} {{kotak selesai}} {{Normdaten}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 05}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{solo-bio-stub}} {{indo-bio-stub}} l266v2rmm7yfqpnojvbelncr07taay1 1747108 1747103 2026-04-13T02:40:29Z ~2026-16691-51 71734 /* Babad Kawitan */ 1747108 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Sri Susuhunan Pakubuwana V |image = |caption = Pakubuwana V |succession = [[Susuhunan Surakarta]] |reign = [[1820]] – [[1823]] |predecessor = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |suc-type = Penerus |successor = [[Pakubuwana VI|Susuhunan Pakubuwana VI]] |reg-type = [[Daftar Gubernur-Jenderal Hindia Belanda|Gubernur Jenderal]] |regent = [[G.A.G.Ph. van der Capellen]] |house = [[Wangsa Mataram]] |full name = Raden Mas Sugandi |father = [[Pakubuwana IV|Susuhunan Pakubuwana IV]] |mother = GKR. Pakubuwana |birth_date = [[1785]] |birth_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Sajarah Nuswantara (1602-1800)|Koloni VOC Walanda]] |death_date = [[5 Sèptèmber]] [[1823]] |death_place = {{Nagara|Hindhia Walanda}} [[Surakarta]], [[Hindhia Walanda]] |religion = [[Islam]] |signature = }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana V''' utawi '''Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Gangsal''' ([[Hanacaraka]]: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧑꧒꧇) (miyos: [[Surakarta]], [[1785]] – séda: [[Surakarta]], [[1823]]) iku raja [[Kasunanan Surakarta]] kang maréntah antarané taun [[1820]] – [[1823]]. == Babad Kawitan == Ingkang Sinuhun menika miyos dinten Anggara Kasih, 5 Rabingulakhir taun Dal 1711 utawi 15 Pebruari 1785, kanthi asma timur '''Raden Mas Gusti Sugandi''', putra [[Pakubuwana IV]] nalika taksih jumeneng Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Sudibya Rajaputra Narendra Mataram ingkang Kaping II ing Surakarta Hadiningrat saking garwa padmi lan kinasihipun. Ingkang ibu, Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom utawi nalika timur asma Raden Ajeng Handaya, siwinipun Raden Adipati Cakraningrat, Bupati [[Pamekasan]]. Nalika yuswa 1,5, ibu dalem seda, kasaraekan ing Astana Laweyan awit kaparengipun Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom supados saged asring nuweni pasaeranipun garwa dalem awit taksih kandel sih katresnan. Ing 1788, awit saking sedanipun ingkang rama, [[Pakubuwana III]], Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom nggentosi keprabon ajejuluk Pakubuwana IV. Ing 1791, Pakubuwana IV krama malih mundhut prameswari inggih rayinipun suwargi Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom, asmanipun Raden Ajeng Sakaptinah, sesebut Gusti Kanjeng Ratu Kencanawungu. Watawis sawarsa krama dalem, Raden Mas Gusti Sugandhi kajumenengaken Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Sudibya Rajaputra Narendra Mataram Ingkang Kaping III ing Surakarta Hadiningrat, lajeng ing 1796, kaganjar wewahing asma Hamengkunegara. Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom kang sampun dewasa kakramakaken dhumateng putri Raden Mas Harya Joyodiningrat ingkang kasebut Kanjeng Raden Ayu Adipati Anom utawi prameswari Gusti Kanjeng Ratu Mas sasampunipun jumeneng nata ing tanggal [[10]] [[Fèbruari|Pèbruari]] [[1820]], wolung dina sawisé sédanipun ingkang rama. Ingkang ibu suwargi lajeng kaparingan asma Gusti Kanjeng Ratu Pakubuwana. Ing taun 1821, Gusti Kanjeng Ratu Kencanawungu seda nilar putra kalih ingkang taksih sugeng, inggih punika Kanjeng Gusti Pangeran Harya Purbaya lan Gusti Kanjeng Ratu Pembayun. Watawis 3 candra sedanipun Ratu Kencanawungu, prameswari Ratu Mas ugi tilar donya. Minangka panglipur, ingkang sinuhun lajeng mundhut prameswari enggal, asma Gusti Kanjeng Ratu Kencana, putri Raden Mas Tumenggung Harya Kusumadiningrat saking garwa putri dalem Pakubuwana III. Pakubuwana V uga kawentar kanthi sebutan '''Sinuhun Ngabèhi''', yaiku sugih bandha lan sugih kasektèn. Pakubuwana V uga mrintahaké panulisan [[Serat Centhini]] dhedhasar pengalaman pribadiné samangsa mengku dadi [[Adipati Anom]]. Sing dadi juru tulis naskah misuwur iki yaiku Radèn Rangga Sutrasna. Pakubuwana V namung maréntah sajeroning telung taun. Panjenengané séda ing tanggal 5 September [[1823]]. Raja [[Surakarta]] sabanjuré yaiku putrané sesilih [[Pakubuwana VI]], kang wis dikukuhaké pamaréntah [[Indonésia]] minangka [[pahlawan nasional]]. == Kapustakan == * Andjar Any. 1980. ''Raden Ngabehi Ronggowarsito, Apa yang Terjadi?'' Semarang: Aneka Ilmu * Purwadi. 2007. ''Sajarah Raja-Raja Jawa''. Yogyakarta: Media Ilmu == Deleng uga == * [[Kasunanan Surakarta]] *[[Pratélan ratu Mataram Anyar]] {{kotak mulai}} {{s-reg}} {{kotak suksesi|jabatan = [[Pakubuwana|Susuhunan Surakarta]]|pendahulu=[[Pakubuwana IV]]|pengganti = [[Pakubuwana VI]]|tahun = 1820-1823}} {{kotak selesai}} {{Normdaten}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 05}} [[Kategori:Sunan Surakarta]] {{solo-bio-stub}} {{indo-bio-stub}} t2yfk4nwhhil4o4bzf4pbnk4l9axr2m Pakubuwana II 0 74935 1747095 1737885 2026-04-12T12:45:37Z ~2026-16691-51 71734 1747095 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Pakubuwana II<br />{{java|ꦥꦏꦸꦧꦸꦮꦤ꧇꧒꧇}} |image = Pakubuwana II.png |caption = |title = Sunan Kumbul<br />Sri Susuhunan Pakubuwana II |succession = [[Susuhunan Mataram]] |moretext = ke-9 |reign = [[1726]] – [[1742]] |reign-type = Bertakhta |predecessor = [[Amangkurat IV|Susuhunan Amangkurat IV]] |suc-type = dipun-gantosaken |successor = [[Amangkurat V|Susuhunan Amangkurat V]] |succession2 = [[Susuhunan Surakarta]] |moretext2 = [[ke-1]] |reign2 = [[1745]] – [[1749]] |reign-type2 = Bertakhta |predecessor2= |suc-type2 = Dipun-gantosaken |successor2 = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |regnal name = ''Sahandhap Dalem Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Abdurrahman Sayyidin Panatagama Khalifatullah Ingkang Jumeneng Kaping II in ngari Surakarta Hadiningrat '' |posthumous name = Sunan Kumbul |native_lang1 = [[Bahasa Jawa]] |native_lang1_name1 = ꦥꦏꦸꦧꦸꦮꦤ꧇꧒꧇ |house = [[Wangsa Mataram|Mataram]] |father = [[Amangkurat IV|Susuhunan Amangkurat IV]] |mother = Ratu Amangkurat (GKR. Kencana) |birth_name = Raden Mas Gusti Prabasuyasa |birth_date = [[8 Desember]] [[1711]]<br />(Slasa Paing 26 Sawal Alip 1635 AJ) |birth_place = {{negara|Kesultanan Mataram}} [[Kartasura, Mataram]] |death_date = {{Death date and age|1749|12|20|1711|12|8}} |death_place = {{flagicon image|Flag of Sunanate of Surakarta.svg}} [[Karaton Surakarta]], [[Surakarta Hadiningrat]] |burial_place = [[Pemakaman Imogiri|Astana Pakubuwanan]], [[Imogiri, Bantul]], [[Yogyakarta]] |religion = [[Islam]] |spouses = {{marriage|BRAj. Sukiya/GKR. Mas|1726|1738|d.}} }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana II''' utawi '''Radèn Mas Prabasuyasa''' (miyos ing [[Kartasura]], [[8 Dhésèmber]] [[1711]] – séda ing [[Surakarta]], [[20 Dhésèmber]] [[1749]] dumugi yuswa 38 taun) inggih punika [[Pratélan raja Jawa#Kasunanan Surakarta|raja]] trah [[Kasultanan Mataram|Mataram]] ingkang kaping setunggal wonten ing kraton [[Kasunanan Surakarta|Surakarta]]. Piyambakipun ingkang yasa kraton Surakarta kanggé nggantosaken kraton [[Kasunanan Kartasura|Kartasura]]. Panjenenganipun inggih menika susuhunan mataram kaping sanga ingkang ndhawuh warsa 1726–1742 lan dados susuhunan pertami surakarta ingkang ndhawuh warsa 1745–1749, sasampunipun pemberontakan [[Amangkurat V]]. Pakubuwana II ugi inggih menika raka saking pangeran mangkubumi (lajeng kagungan gelar [[Hamengkubuwana I]]) lan paman saking pangeran sambernyawa (lajeng kagungan gelar [[Mangkunagara I|Mangkunegara I]]).<ref name=":0">{{Cite journal|title=Abdi dalem Keraton Surakarta Hadiningrat tahun 2004-2014|url=https://journal.unnes.ac.id/journals|journal=Journal of Indonesian History|date=2019-12-25|issn=2549-0370|pages=146–152|volume=8|issue=2|doi=10.15294/jih.v8i2.35976|language=en|first=Dani Eko|last=Kristiyanto|first2=Syafruddin|last2=Yusuf|first3=Alian|last3=Syair}}</ref> == Silsilah == Sunan pakubuwana II utawi ''sunan kumbul'' ngagungani asma asli raden mas prabasuyasa, panjenenganipun inggih menika putra amangkurat IV lan ratu Amangkurat (GKR. Kencana) utawi ratu mas kadipaten, setunggaling tiyang permaisuri keturunan sunan kudus. panjenenganipun dipunwiyosaken ing  tanggal 8 desember 1711. Raden mas Prabasuyasa minggah takhta dados Pakubuwana II ing  tanggal 15 agustus 1726 ing  yuswa 15 warsa. amargi taksih timur sanget, pinten-pinten tokoh istana saingan  kagem memengaruhinipun. para pejabat keraton nggih kaperang dados   kalih kubu, inggih menika golongan ingkang mitran     kaliyan voc dipelopori ratu amangkurat (ibu suri) lan golongan anti-voc dipelopori patih cakrajaya.<ref name=":1">{{Cite book|title=Konsep kekuasaan Jawa: penerapannya oleh raja-raja Mataram|url=https://books.google.co.id/books/about/Konsep_kekuasaan_Jawa.html?hl=id&id=qPV0rgEACAAJ&redir_esc=y|publisher=Kanisius|date=1987|isbn=978-979-497-165-9|language=id|first=G.|last=Moedjanto}}</ref> == Politik == === Kartasura diserang === [[Cakraningrat IV]], bupati madura kilen, inggih menika ipar Pakubuwana II, nanging membenci pemerintahanipun ingkang dianggapipun bobrok. Panjenenganipun nawikaken dhiri ngrencangi VOC angger dipunrencangi lukar saking mataram. VOC kantenan nampi tawinan menggiurkan menika.kawontenan nggih berbalik. para pemberontak tionghoa pangageng sunan jene dipun-gebag lengser. pakubuwana ii getun sampun memusuhi VOC ingkang samenika inggil sasampunipun dipunrencangi madura. perdamaian nggih dijalin. kapten baron Von Hohendorff rawuh wonten kartasura sasi maret 1742 dados wakil VOC napakasmakaken perjanjian damai kaliyan Pakubuwana II.<ref>{{Cite book|title=Sejarah raja-raja Jawa: sejarah kehidupan kraton dan perkembangannya di Jawa|url=https://books.google.co.id/books/about/Sejarah_raja_raja_Jawa.html?hl=id&id=H40MAQAAMAAJ&redir_esc=y|publisher=Media Abadi|date=2007|isbn=978-979-99178-3-6|language=id|last=Purwadi}}</ref> Perdamaian menika ndamel  para pemberontak gerah panggalih. piyambakipun sedaya nginggahaken raja enggal, inggih menika raden mas garendi dados   amangkurat V (ugi dipunsebat sunan jene amargi mimpin kaum kagungan kulit jene), amangkurat V inggih menika setunggaling tiyang wayah saking amangkurat III ingkang taksih yuswa timur. Mayoritas pemberontak samenika sanes malih kaum tionghoa, ananging ugi pribumi jawi ingkang anti VOC, saya kathah gabung.<ref name=":2" /> Ing 18 juni 1742 patih natakusuma dipuncepeng dening VOC inggil kekajengan pakubuwana ii. patih natakusuma dipuncepeng amargi dipundugi kaliyan mendel-mendel bersekongkol kaliyan pasukan pemberontak pangageng sunan jene. lajeng dening VOC panjenenganipun diasingkan dhateng sri lanka. bab menika memamncing kemarahan para pemberontak ingkang pungkasanipun nindakaken penyerangan dhateng Kartasura.<ref name=":2" /> === Evakuasi menyang Ponorogo === Tanggal 30 Juni 1742, tentara Jawa-Tionghoa sing dipimpin dening [[Raden Mas Garendi]] ngalahake pasukan Pakubuwono II lan langsung menyang Kartasura. Sang Prabu kasil lolos, mung dikawal dening sawetara loyalis lan perwira VOC. Dheweke banjur menyang Madiun kanggo ngumpulake para pendukung lan saka kana nyoba ngrebut maneh makutha sing ilang. Amarga nekat amarga penderitaan sing saya tambah, dheweke tetep ana ing kana sawetara wektu. Sajrone lolos menyang [[Kabupatèn Panaraga|Ponorogo]], dheweke nganggo gelar [[Panembahan Brawijaya]]. Dheweke banjur menyang Ponorogo kanggo nemoni [[Muhammad Besari|Kiai Ageng Muhammad Besari]] ing Tegalsari miturut saran saka kanca-kancane. Ing Tegalsari, Pakubuwono II njaluk Kiai Ageng supaya dadi perantara antarane dheweke lan Gusti Allah lan ndedonga supaya tahta kasebut dipulihake. Sang Prabu uga sumpah yen martabat minangka raja dipulihake, dheweke bakal nggawe Tegalsari dadi pusat pembelajaran Islam ing kerajaane lan menehake pamrentahan desa marang Kiai Ageng lan keturunane. Dheweke uga netepake desa kasebut minangka desa [[perdikan]] (perdikan), sing bebas saka pajak, pembayaran upeti, lan kewajiban kanggo ngladeni kerajaan.<ref name=":2">{{Cite book|title=Sejarah Indonesia Modern 1200–2008|url=https://books.google.co.id/books?id=uk-Edtb-m6kC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|publisher=Penerbit Serambi|date=2008|isbn=978-979-024-115-2|language=id|first=Merle Calvin|last=Ricklefs}}</ref> Ing wulan November 1742, Cakraningrat IV saka Bangkalan lan pasukane kasil ngusir Mas Garendi saka Kartasura. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) banjur ngangkat Pakubuwono II dadi raja. Dheweke netepi janjine marang Kiai Ageng, kanthi syarat para kiai terus mulangake ajaran [[Mukamad|Nabi Muhammad]].<ref name=":1" /> === Madege Kasultanan Surakarta === Diwiwiti saka kedadeyan Geger Pacinan, sing nglibatake wong [[Tionghoa]] sing mbentuk perlawanan kanggo mbela awake dhewe, pasukane saya kuwat kanthi dhukungan saka para bupati pesisir. Dheweke ngangkat [[Sunan Kuning]] dadi raja Mataram lan kasil nguwasani Kraton Kartasura, menehi gelar Amangkurat V.<ref name=":0" /> Pakubuwana II lan kulawargane mlayu menyang Ponorogo lan njaluk bantuan saka Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) kanggo ngusir Amangkurat V lan para pengikute saka Kraton Kartasura. VOC ndhukung panjaluk Pakubuwana II kanggo ngusir Amangkurat V. Upaya iki sukses, lan Pakubuwana II njupuk tahta Mataram maneh.<ref name=":2" /> Miturut kapercayan Jawa, yen kraton rusak amarga perang, kraton kasebut dianggep ora duwe wahyu ilahi ([[wahyu keprabon]]). Iki nyebabake Pakubuwana II nggoleki kraton anyar ing wilayah liya sing bisa dienggoni. Sawise nggoleki panggantos [[Keraton Kartasura|Kraton Kartasura]], desa Sala pungkasane dipilih minangka lokasi kraton anyar. Ing tanggal 17 Februari 1745, kraton anyar ing desa Sala resmi dibukak, ngganti kraton lawas, lan banjur dijenengi Surakarta.<ref>{{Cite journal|title=Abdi dalem Keraton Surakarta Hadiningrat tahun 2004-2014|url=https://journal.unnes.ac.id/journals|journal=Journal of Indonesian History|date=2019-12-25|issn=2549-0370|pages=146–152|volume=8|issue=2|doi=10.15294/jih.v8i2.35976|language=en|first=Dani Eko|last=Kristiyanto|first2=Syafruddin|last2=Yusuf|first3=Alian|last3=Syair}}</ref> Ing periode sabanjure, ing taun 1755, sawise [[Prajanjèn ing Janti|Perjanjian Giyanti]], sing disepakati dening putra lan adhine, Pakubuwana III lan Pangeran Mangkubumi, Mataram pecah dadi rong kubu: Pakubuwana III ing [[Kutha Surakarta|Surakarta]] lan [[Hamengkubuwana I|Pangeran Mangkubumi]] ing [[Yogyakarta]]. Sawise perjanjian kasebut, Mataram, sing sadurunge duwe siji pamrentahan ing sangisore [[Pakubuwana III]], dipérang dadi rong kerajaan. Prastawa iki ditandhani kanthi istilah Palihan Nagari lan nandhani pungkasaning kedaulatan Mataram.<ref>{{Cite book|title=A Short History of Indonesia: The Unlikely Nation?|url=https://books.google.co.id/books?id=uGrIdxXzupYC&redir_esc=y|publisher=Allen & Unwin|date=2003|isbn=978-1-86508-838-9|language=en|first=Colin|last=Brown}}</ref> == Sayembara == Posisi Cakraningrat IV saya kuwat. Dheweke ngrebut akeh wilayah ing [[Jawa Wétan|Jawa Timur]] nalika penindasan pemberontakan [[Gègèr Pacinan|Geger Pacinan]]. Dheweke pengin ngrebut wilayah kasebut, nanging Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) ora gelem. Cakraningrat IV pungkasane mbrontak. VOC resmi ngluncurake perang nglawan mantan sekutune ing Februari 1745. Sawetara wulan sabanjure, Cakraningrat IV ana ing tekanan lan mlayu menyang [[Kutha Banjarmasin|Banjarmasin]]. Nanging, sultan negara kasebut nyekel lan masrahake dheweke menyang VOC. Cakraningrat IV pungkasane dibuwang menyang [[Tanjung Harapan, Mentaya Hulu, Kotawaringin Wétan|Tanjung Harapan.]] Sing isih dadi pendukung pemberontakan Tiongkok yaiku Pangeran Sambernyawa, putrane Pangeran Mangkunagara. Pakubuwana II ngumumake sayembara, nawakake tanah Sukawati (saiki [[Sragen]]) marang sapa wae sing kasil ngrebut maneh wilayah kasebut saka Pangeran Sambernyawa.<ref name=":3">{{Cite book|title=The History of Java|url=https://books.google.co.id/books/about/The_History_of_Java.html?id=zupdAAAAcAAJ&redir_esc=y|publisher=Black, Parbury, and Allen, Booksellers to the Hon. East-India Company ... and John Murray|date=1817|language=en|first=Sir Thomas Stamford|last=Raffles}}</ref> Pangeran Mangkubumi, adhine Pakubuwana II, menang sayembara ing taun 1746. Dheweke sadurunge melu ndhukung pemberontakan Tiongkok, nanging bali menyang Surakarta lan ditampa dening Pakubuwana II. Nanging, Patih Pringgalaya mbujuk Pakubuwana II supaya ora masrahake tanah Sukawati marang Pangeran Mangkubumi. VOC muncul maneh, lan [[Baron van Imhoff]] luwih ngganggu kahanan. Dheweke teka ing Surakarta, njaluk Pakubuwana II supaya nyewakake wilayah pesisir menyang VOC kanthi rega 20.000 real Spanyol saben taun. Pangeran Mangkubumi nentang iki. Banjur ana padudon, karo Baron van Imhoff sing ngina Pangeran Mangkubumi ing ngarep umum.Pangeran Mangkubumi, sing kuciwa, mlayu saka Surakarta, gabung karo pasukan Pangeran Sambernyawa ing Mei 1746.<ref name=":3" /> == Pungkasaning pamrentahan == Pakubuwana II lara ing pungkasan taun 1749. Baron von Hohendorff, sing saiki dadi gubernur pesisir wétan Jawa, teka ing Surakarta kanggo ngunjungi dheweke minangka saksi VOC babagan suksesi kasebut. Pakubuwana II malah kepeksa masrahake kedaulatan marang von Hohendorff amarga kobongan pemberontakan sing terus-terusan. Prajanjian ditandatangani tanggal 11 Desember 1749, nandhani wiwitane ilange kedaulatan Mataram marang [[Walanda]].<ref name=":2" /> Pakubuwana II pungkasane seda tanggal 20 Desember 1749, lan digenteni dening Raden Mas Suryadi, putrane, sing nganggo gelar Pakubuwana III. Sajrone pamrentahane, Pakubuwana III ngadhepi pemberontakan sing dipimpin dening Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Mengko, ing taun 1755, kaloro pihak, Pakubuwana III lan Pangeran Mangkubumi, sarujuk karo syarat-syarat Prajanjian Giyanti. Iki diterusake karo [[Perjanjian Salatiga]] ing taun 1757 sing disepakati dening telung pihak, yaiku Pakubuwana III, Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa.<ref name=":3" /> == Priksani ugi == * [[Pratélan raja Jawa]] * [[Kasunanan Surakarta]] {{kotak wiwit}} {{kotak penerus| before=[[Amangkurat IV]] | title=[[Pratélan raja Jawa#Kasunanan Kartasura|Raja Kasunanan Kartasura]] | years=[[1726]] - [[1742]] | after=''boten wonten'' }} {{kotak penerus| before=''boten wonten'' | title=[[Pratélan raja Jawa#Kasunanan Surakarta|Raja Kasunanan Surakarta]] | years=[[1745]] - [[1749]] | after=[[Pakubuwana III]] }} {{kotak rampung}} [[Kategori:Lair 1711]] [[Kategori:Pati 1749]] [[Kategori:Raja Jawa]] [[Kategori:Surakarta]] {{Stub}} == Ugi deleng == * [[Kesultanan Mataram|Kasunanan Mataram]] * [[Kasunanan Surakarta]] * [[Kadipatèn Mangkunagaran|Kadipatèn Mangkunegaran]] {{s-start}} {{s-hou|[[Wangsa Mataram]]||1711||1749}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[Amangkurat IV|Susuhunan Amangkurat IV]]}} {{s-ttl|title=[[Susuhunan Mataram]]|years=1726 – 1742}} {{s-aft|after=[[Amangkurat V|Susuhunan Amangkurat V]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=''Pendiri Surakarta''}} {{s-ttl|title=[[Susuhunan Surakarta]]|years=1745 ‒ 1749}} {{s-aft|after=[[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]]}} {{s-end}} {{Authority control}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 02}} == Rujukan == awo8a9yiypbruu19tynnsctbjpo1xvf 1747096 1747095 2026-04-12T12:50:53Z ~2026-16691-51 71734 1747096 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Pakubuwana II<br />{{java|ꦥꦏꦸꦧꦸꦮꦤ꧇꧒꧇}} |image = Pakubuwana II.png |caption = |title = Sunan Kumbul<br />Sri Susuhunan Pakubuwana II |succession = [[Susuhunan Mataram]] |moretext = ke-9 |reign = [[1726]] – [[1742]] |reign-type = Bertakhta |predecessor = [[Amangkurat IV|Susuhunan Amangkurat IV]] |suc-type = dipun-gantosaken |successor = [[Amangkurat V|Susuhunan Amangkurat V]] |succession2 = [[Susuhunan Surakarta]] |moretext2 = [[ke-1]] |reign2 = [[1745]] – [[1749]] |reign-type2 = Bertakhta |predecessor2= |suc-type2 = Dipun-gantosaken |successor2 = [[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]] |regnal name = ''Sahandhap Dalem Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Senapati ing Ngalaga Abdurrahman Sayyidin Panatagama Khalifatullah Ingkang Jumeneng Kaping II in ngari Surakarta Hadiningrat '' |posthumous name = Sunan Kumbul |native_lang1 = [[Bahasa Jawa]] |native_lang1_name1 = ꦥꦏꦸꦧꦸꦮꦤ꧇꧒꧇ |house = [[Wangsa Mataram|Mataram]] |father = [[Amangkurat IV|Susuhunan Amangkurat IV]] |mother = Ratu Amangkurat (GKR. Kencana) |birth_name = Raden Mas Gusti Prabasuyasa |birth_date = [[8 Desember]] [[1711]]<br />(Slasa Paing 26 Sawal Alip 1635 AJ) |birth_place = {{negara|Kesultanan Mataram}} [[Kartasura, Mataram]] |death_date = {{Death date and age|1749|12|20|1711|12|8}} |death_place = {{flagicon image|Flag of Sunanate of Surakarta.svg}} [[Karaton Surakarta]], [[Surakarta Hadiningrat]] |burial_place = [[Pemakaman Imogiri|Astana Pakubuwanan]], [[Imogiri, Bantul]], [[Yogyakarta]] |religion = [[Islam]] |spouses = {{marriage|BRAj. Sukiya/GKR. Mas|1726|1738|end=d.}} }} '''Sri Susuhunan Pakubuwana II''' utawi '''Radèn Mas Prabasuyasa''' (miyos ing [[Kartasura]], [[8 Dhésèmber]] [[1711]] – séda ing [[Surakarta]], [[20 Dhésèmber]] [[1749]] dumugi yuswa 38 taun) inggih punika [[Pratélan raja Jawa#Kasunanan Surakarta|raja]] trah [[Kasultanan Mataram|Mataram]] ingkang kaping setunggal wonten ing kraton [[Kasunanan Surakarta|Surakarta]]. Piyambakipun ingkang yasa kraton Surakarta kanggé nggantosaken kraton [[Kasunanan Kartasura|Kartasura]]. Panjenenganipun inggih menika susuhunan mataram kaping sanga ingkang ndhawuh warsa 1726–1742 lan dados susuhunan pertami surakarta ingkang ndhawuh warsa 1745–1749, sasampunipun pemberontakan [[Amangkurat V]]. Pakubuwana II ugi inggih menika raka saking pangeran mangkubumi (lajeng kagungan gelar [[Hamengkubuwana I]]) lan paman saking pangeran sambernyawa (lajeng kagungan gelar [[Mangkunagara I|Mangkunegara I]]).<ref name=":0">{{Cite journal|title=Abdi dalem Keraton Surakarta Hadiningrat tahun 2004-2014|url=https://journal.unnes.ac.id/journals|journal=Journal of Indonesian History|date=2019-12-25|issn=2549-0370|pages=146–152|volume=8|issue=2|doi=10.15294/jih.v8i2.35976|language=en|first=Dani Eko|last=Kristiyanto|first2=Syafruddin|last2=Yusuf|first3=Alian|last3=Syair}}</ref> == Silsilah == Sunan pakubuwana II utawi ''sunan kumbul'' ngagungani asma asli raden mas prabasuyasa, panjenenganipun inggih menika putra amangkurat IV lan ratu Amangkurat (GKR. Kencana) utawi ratu mas kadipaten, setunggaling tiyang permaisuri keturunan sunan kudus. panjenenganipun dipunwiyosaken ing  tanggal 8 desember 1711. Raden mas Prabasuyasa minggah takhta dados Pakubuwana II ing  tanggal 15 agustus 1726 ing  yuswa 15 warsa. amargi taksih timur sanget, pinten-pinten tokoh istana saingan  kagem memengaruhinipun. para pejabat keraton nggih kaperang dados   kalih kubu, inggih menika golongan ingkang mitran     kaliyan voc dipelopori ratu amangkurat (ibu suri) lan golongan anti-voc dipelopori patih cakrajaya.<ref name=":1">{{Cite book|title=Konsep kekuasaan Jawa: penerapannya oleh raja-raja Mataram|url=https://books.google.co.id/books/about/Konsep_kekuasaan_Jawa.html?hl=id&id=qPV0rgEACAAJ&redir_esc=y|publisher=Kanisius|date=1987|isbn=978-979-497-165-9|language=id|first=G.|last=Moedjanto}}</ref> == Politik == === Kartasura diserang === [[Cakraningrat IV]], bupati madura kilen, inggih menika ipar Pakubuwana II, nanging membenci pemerintahanipun ingkang dianggapipun bobrok. Panjenenganipun nawikaken dhiri ngrencangi VOC angger dipunrencangi lukar saking mataram. VOC kantenan nampi tawinan menggiurkan menika.kawontenan nggih berbalik. para pemberontak tionghoa pangageng sunan jene dipun-gebag lengser. pakubuwana ii getun sampun memusuhi VOC ingkang samenika inggil sasampunipun dipunrencangi madura. perdamaian nggih dijalin. kapten baron Von Hohendorff rawuh wonten kartasura sasi maret 1742 dados wakil VOC napakasmakaken perjanjian damai kaliyan Pakubuwana II.<ref>{{Cite book|title=Sejarah raja-raja Jawa: sejarah kehidupan kraton dan perkembangannya di Jawa|url=https://books.google.co.id/books/about/Sejarah_raja_raja_Jawa.html?hl=id&id=H40MAQAAMAAJ&redir_esc=y|publisher=Media Abadi|date=2007|isbn=978-979-99178-3-6|language=id|last=Purwadi}}</ref> Perdamaian menika ndamel  para pemberontak gerah panggalih. piyambakipun sedaya nginggahaken raja enggal, inggih menika raden mas garendi dados   amangkurat V (ugi dipunsebat sunan jene amargi mimpin kaum kagungan kulit jene), amangkurat V inggih menika setunggaling tiyang wayah saking amangkurat III ingkang taksih yuswa timur. Mayoritas pemberontak samenika sanes malih kaum tionghoa, ananging ugi pribumi jawi ingkang anti VOC, saya kathah gabung.<ref name=":2" /> Ing 18 juni 1742 patih natakusuma dipuncepeng dening VOC inggil kekajengan pakubuwana ii. patih natakusuma dipuncepeng amargi dipundugi kaliyan mendel-mendel bersekongkol kaliyan pasukan pemberontak pangageng sunan jene. lajeng dening VOC panjenenganipun diasingkan dhateng sri lanka. bab menika memamncing kemarahan para pemberontak ingkang pungkasanipun nindakaken penyerangan dhateng Kartasura.<ref name=":2" /> === Evakuasi menyang Ponorogo === Tanggal 30 Juni 1742, tentara Jawa-Tionghoa sing dipimpin dening [[Raden Mas Garendi]] ngalahake pasukan Pakubuwono II lan langsung menyang Kartasura. Sang Prabu kasil lolos, mung dikawal dening sawetara loyalis lan perwira VOC. Dheweke banjur menyang Madiun kanggo ngumpulake para pendukung lan saka kana nyoba ngrebut maneh makutha sing ilang. Amarga nekat amarga penderitaan sing saya tambah, dheweke tetep ana ing kana sawetara wektu. Sajrone lolos menyang [[Kabupatèn Panaraga|Ponorogo]], dheweke nganggo gelar [[Panembahan Brawijaya]]. Dheweke banjur menyang Ponorogo kanggo nemoni [[Muhammad Besari|Kiai Ageng Muhammad Besari]] ing Tegalsari miturut saran saka kanca-kancane. Ing Tegalsari, Pakubuwono II njaluk Kiai Ageng supaya dadi perantara antarane dheweke lan Gusti Allah lan ndedonga supaya tahta kasebut dipulihake. Sang Prabu uga sumpah yen martabat minangka raja dipulihake, dheweke bakal nggawe Tegalsari dadi pusat pembelajaran Islam ing kerajaane lan menehake pamrentahan desa marang Kiai Ageng lan keturunane. Dheweke uga netepake desa kasebut minangka desa [[perdikan]] (perdikan), sing bebas saka pajak, pembayaran upeti, lan kewajiban kanggo ngladeni kerajaan.<ref name=":2">{{Cite book|title=Sejarah Indonesia Modern 1200–2008|url=https://books.google.co.id/books?id=uk-Edtb-m6kC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|publisher=Penerbit Serambi|date=2008|isbn=978-979-024-115-2|language=id|first=Merle Calvin|last=Ricklefs}}</ref> Ing wulan November 1742, Cakraningrat IV saka Bangkalan lan pasukane kasil ngusir Mas Garendi saka Kartasura. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) banjur ngangkat Pakubuwono II dadi raja. Dheweke netepi janjine marang Kiai Ageng, kanthi syarat para kiai terus mulangake ajaran [[Mukamad|Nabi Muhammad]].<ref name=":1" /> === Madege Kasultanan Surakarta === Diwiwiti saka kedadeyan Geger Pacinan, sing nglibatake wong [[Tionghoa]] sing mbentuk perlawanan kanggo mbela awake dhewe, pasukane saya kuwat kanthi dhukungan saka para bupati pesisir. Dheweke ngangkat [[Sunan Kuning]] dadi raja Mataram lan kasil nguwasani Kraton Kartasura, menehi gelar Amangkurat V.<ref name=":0" /> Pakubuwana II lan kulawargane mlayu menyang Ponorogo lan njaluk bantuan saka Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) kanggo ngusir Amangkurat V lan para pengikute saka Kraton Kartasura. VOC ndhukung panjaluk Pakubuwana II kanggo ngusir Amangkurat V. Upaya iki sukses, lan Pakubuwana II njupuk tahta Mataram maneh.<ref name=":2" /> Miturut kapercayan Jawa, yen kraton rusak amarga perang, kraton kasebut dianggep ora duwe wahyu ilahi ([[wahyu keprabon]]). Iki nyebabake Pakubuwana II nggoleki kraton anyar ing wilayah liya sing bisa dienggoni. Sawise nggoleki panggantos [[Keraton Kartasura|Kraton Kartasura]], desa Sala pungkasane dipilih minangka lokasi kraton anyar. Ing tanggal 17 Februari 1745, kraton anyar ing desa Sala resmi dibukak, ngganti kraton lawas, lan banjur dijenengi Surakarta.<ref>{{Cite journal|title=Abdi dalem Keraton Surakarta Hadiningrat tahun 2004-2014|url=https://journal.unnes.ac.id/journals|journal=Journal of Indonesian History|date=2019-12-25|issn=2549-0370|pages=146–152|volume=8|issue=2|doi=10.15294/jih.v8i2.35976|language=en|first=Dani Eko|last=Kristiyanto|first2=Syafruddin|last2=Yusuf|first3=Alian|last3=Syair}}</ref> Ing periode sabanjure, ing taun 1755, sawise [[Prajanjèn ing Janti|Perjanjian Giyanti]], sing disepakati dening putra lan adhine, Pakubuwana III lan Pangeran Mangkubumi, Mataram pecah dadi rong kubu: Pakubuwana III ing [[Kutha Surakarta|Surakarta]] lan [[Hamengkubuwana I|Pangeran Mangkubumi]] ing [[Yogyakarta]]. Sawise perjanjian kasebut, Mataram, sing sadurunge duwe siji pamrentahan ing sangisore [[Pakubuwana III]], dipérang dadi rong kerajaan. Prastawa iki ditandhani kanthi istilah Palihan Nagari lan nandhani pungkasaning kedaulatan Mataram.<ref>{{Cite book|title=A Short History of Indonesia: The Unlikely Nation?|url=https://books.google.co.id/books?id=uGrIdxXzupYC&redir_esc=y|publisher=Allen & Unwin|date=2003|isbn=978-1-86508-838-9|language=en|first=Colin|last=Brown}}</ref> == Sayembara == Posisi Cakraningrat IV saya kuwat. Dheweke ngrebut akeh wilayah ing [[Jawa Wétan|Jawa Timur]] nalika penindasan pemberontakan [[Gègèr Pacinan|Geger Pacinan]]. Dheweke pengin ngrebut wilayah kasebut, nanging Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) ora gelem. Cakraningrat IV pungkasane mbrontak. VOC resmi ngluncurake perang nglawan mantan sekutune ing Februari 1745. Sawetara wulan sabanjure, Cakraningrat IV ana ing tekanan lan mlayu menyang [[Kutha Banjarmasin|Banjarmasin]]. Nanging, sultan negara kasebut nyekel lan masrahake dheweke menyang VOC. Cakraningrat IV pungkasane dibuwang menyang [[Tanjung Harapan, Mentaya Hulu, Kotawaringin Wétan|Tanjung Harapan.]] Sing isih dadi pendukung pemberontakan Tiongkok yaiku Pangeran Sambernyawa, putrane Pangeran Mangkunagara. Pakubuwana II ngumumake sayembara, nawakake tanah Sukawati (saiki [[Sragen]]) marang sapa wae sing kasil ngrebut maneh wilayah kasebut saka Pangeran Sambernyawa.<ref name=":3">{{Cite book|title=The History of Java|url=https://books.google.co.id/books/about/The_History_of_Java.html?id=zupdAAAAcAAJ&redir_esc=y|publisher=Black, Parbury, and Allen, Booksellers to the Hon. East-India Company ... and John Murray|date=1817|language=en|first=Sir Thomas Stamford|last=Raffles}}</ref> Pangeran Mangkubumi, adhine Pakubuwana II, menang sayembara ing taun 1746. Dheweke sadurunge melu ndhukung pemberontakan Tiongkok, nanging bali menyang Surakarta lan ditampa dening Pakubuwana II. Nanging, Patih Pringgalaya mbujuk Pakubuwana II supaya ora masrahake tanah Sukawati marang Pangeran Mangkubumi. VOC muncul maneh, lan [[Baron van Imhoff]] luwih ngganggu kahanan. Dheweke teka ing Surakarta, njaluk Pakubuwana II supaya nyewakake wilayah pesisir menyang VOC kanthi rega 20.000 real Spanyol saben taun. Pangeran Mangkubumi nentang iki. Banjur ana padudon, karo Baron van Imhoff sing ngina Pangeran Mangkubumi ing ngarep umum.Pangeran Mangkubumi, sing kuciwa, mlayu saka Surakarta, gabung karo pasukan Pangeran Sambernyawa ing Mei 1746.<ref name=":3" /> == Pungkasaning pamrentahan == Pakubuwana II lara ing pungkasan taun 1749. Baron von Hohendorff, sing saiki dadi gubernur pesisir wétan Jawa, teka ing Surakarta kanggo ngunjungi dheweke minangka saksi VOC babagan suksesi kasebut. Pakubuwana II malah kepeksa masrahake kedaulatan marang von Hohendorff amarga kobongan pemberontakan sing terus-terusan. Prajanjian ditandatangani tanggal 11 Desember 1749, nandhani wiwitane ilange kedaulatan Mataram marang [[Walanda]].<ref name=":2" /> Pakubuwana II pungkasane seda tanggal 20 Desember 1749, lan digenteni dening Raden Mas Suryadi, putrane, sing nganggo gelar Pakubuwana III. Sajrone pamrentahane, Pakubuwana III ngadhepi pemberontakan sing dipimpin dening Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Mengko, ing taun 1755, kaloro pihak, Pakubuwana III lan Pangeran Mangkubumi, sarujuk karo syarat-syarat Prajanjian Giyanti. Iki diterusake karo [[Perjanjian Salatiga]] ing taun 1757 sing disepakati dening telung pihak, yaiku Pakubuwana III, Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa.<ref name=":3" /> == Priksani ugi == * [[Pratélan raja Jawa]] * [[Kasunanan Surakarta]] {{kotak wiwit}} {{kotak penerus| before=[[Amangkurat IV]] | title=[[Pratélan raja Jawa#Kasunanan Kartasura|Raja Kasunanan Kartasura]] | years=[[1726]] - [[1742]] | after=''boten wonten'' }} {{kotak penerus| before=''boten wonten'' | title=[[Pratélan raja Jawa#Kasunanan Surakarta|Raja Kasunanan Surakarta]] | years=[[1745]] - [[1749]] | after=[[Pakubuwana III]] }} {{kotak rampung}} [[Kategori:Lair 1711]] [[Kategori:Pati 1749]] [[Kategori:Raja Jawa]] [[Kategori:Surakarta]] {{Stub}} == Ugi deleng == * [[Kesultanan Mataram|Kasunanan Mataram]] * [[Kasunanan Surakarta]] * [[Kadipatèn Mangkunagaran|Kadipatèn Mangkunegaran]] {{s-start}} {{s-hou|[[Wangsa Mataram]]||1711||1749}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[Amangkurat IV|Susuhunan Amangkurat IV]]}} {{s-ttl|title=[[Susuhunan Mataram]]|years=1726 – 1742}} {{s-aft|after=[[Amangkurat V|Susuhunan Amangkurat V]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=''Pendiri Surakarta''}} {{s-ttl|title=[[Susuhunan Surakarta]]|years=1745 ‒ 1749}} {{s-aft|after=[[Pakubuwana III|Susuhunan Pakubuwana III]]}} {{s-end}} {{Authority control}} {{Pakubuwana}} {{DEFAULTSORT:Pakubuwana 02}} == Rujukan == ak4dldnvr3t7yb7nl8h4wypaihpk45u Ekalawya 0 93058 1747101 1296979 2026-04-12T14:56:12Z Caesario Bintang Agus Pamungkas 62219 1747101 wikitext text/x-wiki {{rapèkaké}} {{TMH Infobox | Image = | Caption = Ekalawya एकलव्य | Nama = Ekalawya<br>Bambang Ekalaya<br>Prabu Palgunadi | Golongan = Suku Nisadha <br> ratu | Senjata = Panah | Devanagari = एकलव्य | Ejaan_Sanskerta = ékalavya | Asal = [[Karajan Nishada]] / Paranggelung }} [[Gambar:Ekalawya.jpg|thumb|right|300px||Ekalawya nalika maringaken jempolipun dhumateng [[Drona]]]] Wonten salebeting [[wiracarita]] [[Mahabharata]], '''Eklawya''' ([[Sansekerta]]: एकलव्य, Eklavya) inggih punika pangeran saking [[Nishadha]]-salah satunggaling suku ing [[India kuna]]. Eklawya punika gadhah pangajap sinau manah saking Begawan [[Drona]]. [[Kategori:Paraga Mahabharata]] mbsjg9zvinavlmo220lmviymll90ocg Naraguna:Meursault2004/1000wikidays 2 143515 1747107 1747056 2026-04-12T18:41:12Z Meursault2004 3 /* Pratélan artikel 300 - 401 */ 1747107 wikitext text/x-wiki * '''(jv)''' '''[[:m:100wikidays|1000wikidays]] (1000 dina Wiki), wiwit ing tanggal 31 Oktober 2017'''. Sawisé aku wis bisa nglaksanakaké 100wikidays nganti putus in tanggal 7 Oktober 2016, aku golèk ''tantangan'' anyar. Mula sataun sawisé iku aku kaul manèh. Aku nyoba nulis 1000 artikel sajroning sèwu dina. Nanging amerga cacahé artikel akèh, aku luwih supel olèhku nulis lan wektuné luwih longgar. Dadi ora saben dina sinambung tanpa pedhot, nanging saka tanggal 31 Oktober 2017 nganti tanggal 31 Desember 2020. Dadi pituwasé yaiku: : 2017: 62 dina : 2018: 365 dina : 2019: 365 dina : 2020: 366 dina : --------- + : Total: 1158 dina : Dadi aku olèh 158 dina èkstra supaya kaulku bisa sidayatra, tegesé ya saben sasi olèh patang dina èkstra kanggo kalonggaran menawa ana perkara liya sing luwih wigati lan uga supaya aku ora gugur. Mangga dipirsani nganti tekan ngendi aku bisa tahan :-) Paling ora aku ngarep-arep bisa nulis 1000 artikel anyar sadurungé tutup taun 2020, awit taun 2021 Wikipedia bakal 20 taun yuswané. * '''(en)''' '''1000wikidays beginning on October 31st, 2017'''. After having succesfully completed the #100wikidays challenge on October 5th, 2016, I was looking for a new challenge. Therefore I am doing the 1000wikidays. I try to write 1000 articles during 1000 days on the Javanese Wikipedia. However because we are dealing with a great number of articles, I will impose myself a more relaxed rule. I allow myself not to write 1000 articles continuously in 1000 days, but it is from October 31, 2017 to December 31, 2020. So the number of the days is like this: : 2017: 62 days : 2018: 365 days : 2019: 365 days : 2020: 366 days : --------- + : Total: 1158 days : Therefore I get 158 days extra in order for my pledge to be finished, this means that I get four extra days each month whenever there will be more pressing issues and so I won't fail in this endeavour. Well, let's see how far I'll come :-) At the very least, I want to write 1000 new articles before the end of 2020, as Wikipedia would be 20 years in 2021. == Pratélan artikel == === Pratélan artikel 300 - 401 === {| class="wikitable" |- ! Dina <br> (''Day'') !! Artikel<br>(''Article'') !! Tanggal<br>(''Date'') !! Ringkesan ing basa Inggris<br>(''Summary in English'') !! Nomer lan cacahé artikel<br>(''Number of articles'') !! Wikidata |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | ... || [[...]] || ... || [[:en:...]] || ... || [[:d:...]] |- | 352 || [[Julian Wadham]] || 12 April 2026 || [[:en:Julian Wadham|Julian Wadham]], a British actor || 406 || [[:d:Q1354565|Q1354565]] |- | 351 || [[Lachlan Nieboer]] || 11 April 2026 || [[:en:Lachlan Nieboer]], an Australian actor || 405 || [[:d:...]] |- | 350 || [[Jeremy Clyde]] || 10 April 2026 || [[:en:Jeremy Clyde|Jeremy Clyde]], an Englis actor || 404 || [[:d:...]] |- | 349 || [[Ann Jane Wenham Figgins]] || 9 April 2026 || [[:en:Jane Wenham (actress)|Jane Wenham]], an English actress || 403 || [[:d:...]] |- | 348 || [[Bernard Gallagher]] || 8 April 2026 || [[:en:Bernard Gallagher|Bernard Gallagher]], a British actor || 402 || [[:d:...]] |- | 347 || [[Charlie Cox]] || 7 April 2026 || [[:en:Charlie Cox|Charlie Cox]], a British actor || 401 || [[:d:...]] |- | 346 || [[Paul Putner]] || 6 April 2026 || [[:en:Paul Putner|Paul Putner]], a British actor || 400 || [[:d:...]] |- | 345 || [[Victoria Emslie]] || 5 April 2026 || [[:en:Victoria Emslie|Victoria Emslie]], a British actress || 399 || [[:d:...]] |- | 344 || [[Antonia Bernath]] || 4 April 2026 || [[:en:Antonia Bernath|Antonia Bernath]], a British actress || 398 || [[:d:...]] |- | 345 || [[Harriet Walter]] || 3 April 2026 || [[:en:Harriet Walter]], an English actress || 397 || [[:d:...]] |- | 344 || [[Catherine Steadman]] || 2 April 2026 || [[:en:Catherine Steadman|Catherine Steadman]] || 396 || [[:d:...]] |- | 343 || [[Rade Šerbedžija]] || 1 April 2026 || [[:en:Rade Šerbedžija]], a Yugoslav/Croatian actor of Serbian descent || 395 || [[:d:...]] |- | 342 || [[Emma Lowndes]] || 31 Maret 2026 || [[:en:Emma Lowndes|Emma Lowndes]], a British actress || 394 || [[:d:...]] |- | 341 || [[Sue Johnston]] || 30 Maret 2026 || [[:en:Sue Johnston|Sue Johnston]], a British actress || 393 || [[:d:...]] |- | 340 || [[James Sebastian Faulkner]] || 29 Maret 2026 || [[:en:...]] || 392 || [[:d:...]] |- | 339 || [[Penny Downie]] || 28 Maret 2026 || [[:en:...]] || 391 || [[:d:...]] |- | 338 || [[Matthew Barber]] || 27 Maret 2026 || [[:en:...]] || 390 || [[:d:...]] |- | 337 || [[Peter Egan]] || 26 Maret 2026 || [[:en:...]] || 389 || [[:d:...]] |- | 336 || [[Jeremy Swift]] || 25 Maret 2026 || [[:en:...]] || 388 || [[:d:...]] |- | 335 || [[Andrew Scarborough]] || 24 Maret 2026 || [[:en:...]] || 387 || [[:d:...]] |- | 334 || [[Daisy Lewis]] || 23 Maret 2026 || [[:en:...]] || 386 || [[:d:...]] |- | 333.2 || [[Gunung Bazardüzü]] || 22 Maret 2026 || [[:en:...]] || 385 || [[:d:...]] |- | 333.1 || [[Patrick Kennedy (aktor)|Patrick Kennedy]] || 22 Maret 2026 || [[:en:...]] || 384 || [[:d:...]] |- | 332 || [[Nigel Harman]] || 21 Maret 2026 || [[:en:Nigel Harman|Nigel Harman]] || 383 || [[:d:...]] |- | 331 || [[Joanna David]] || 20 Maret 2026 || [[:en:Joanna David|Joanna David]], an English actress || 382 || [[:d:...]] |- | 330 || [[Gary Carr (aktor)]] || 19 Maret 2026 || [[:en:...]] || 381 || [[:d:...]] |- | 329 || [[Andrew Alexander (aktor)]] || 18 Maret 2026 || [[:en:...]] || 380 || [[:d:...]] |- | 328 || [[Douglas Reith]] || 17 Maret 2026 || [[:en:Douglas Reith|Douglas Reith]] || 379 || [[:d:...]] |- | 327 || [[MyAnna Buring]] || 16 Maret 2026 || [[:en:MyAnna Buring|MyAnna Buring]] || 378 || [[:d:...]] |- | 326 || [[Nicky Henson]] || 15 Maret 2026 || [[:en:Nicky Henson|Nicky Henson]] || 377 || [[:d:...]] |- | 325 || [[Ged Simmons]] || 14 Maret 2026 || [[:en:Ged Simmons|Ged Simmons]] || 376 || [[:d:Q2662699|Q2662699]] |- | 324 || [[Shirley MacLaine]] || 13 Maret 2026 || [[:en:Shirley MacLaine|Shirley MacLaine]] || 375 || [[:d:Q95026|Q95026]] |- | 323 || [[Clare Higgins]] || 12 Maret 2026 || [[:en:Clare Higgins|Clare Higgins]] || 374 || [[:d:...]] |- | 322 || [[Charles Peter Keep Edwards]] || 11 Maret 2026 || [[:en:Charles Edwards (actor)|Charles Edwards]] || 373 || [[:d:Q5077317|Q5077317]] |- | 321 || [[Michael Culkin]] || 10 Maret 2026 || [[:en:Michael Culkin|Michael Culkin]] || 372 || [[:d:...]] |- | 320 || [[Neil Bell]] || 9 Maret 2026 || [[:en:Neil Bell (actor)|Neil Bell]] || 371 || [[:d:...]] |- | 319 || [[Jonathan Coy]] || 8 Maret 2026 || [[:en:Jonathan Coy|Jonathan Coy]] || 370 || [[:d:...]] |- | 318 || [[Kevin McNally]] || 7 Maret 2026 || [[:en:Kevin McNally|Kevin R. McNally]] || 369 || [[:d:...]] |- | 317 || [[Cal MacAninch]] || 6 Maret 2026 || [[:en:Cal MacAninch|Cal MacAninch]] || 368 || [[:d:...]] |- | 316 || [[Iain Glen]] || 5 Maret 2026 || [[:en:Iain Glen|Iain Glen]] || 367 || [[:d:...]] |- | 315 || [[Maria Doyle Kennedy]] || 4 Maret 2026 || [[:en:Maria Doyle Kennedy|Maria Doyle Kennedy]] || 366 || [[:d:...]] |- | 314 || [[Paul Copley]] || 3 Maret 2026 || [[:en:Paul Copley|Paul Copley]] || 365 || [[:d:...]] |- | 313 || [[Michael Cochrane]] || 2 Maret 2026 || [[:en:Michael Cochrane|Michael Cochrane]] || 364 || [[:d:...]] |- | 312 || [[Clare Calbraith]] || 1 Maret 2026 || [[:en:Clare Calbraith|Clare Calbraith]], an English actress || 363 || [[:d:...]] |- | 311 || [[Zoe Boyle]] || 28 Fèbruari 2026 || [[:en:Zoe Boyle|Zoe Boyle]] || 362 || [[:d:...]] |- | 310 || [[Samantha Bond]] || 27 Fèbruari 2026 || [[:en:Samantha Bond|Samantha Bond]] || 361 || [[:d:...]] |- | 309 || [[Brendan Patricks]] || 26 Fèbruari 2026 || [[:en:Brendan Patricks|Brendan Patricks]] || 360 || [[:d:...]] |- | 308 || [[Robert Bathurst]] || 25 Fèbruari 2026 || [[:en:Robert Bathurst|Robert Bathurst]], a British actor || 359 || [[:d:...]] |- | 307 || [[Joely Richardson]] || 24 Fèbruari 2026 || [[:en:Joely Richardson|Joely Richardson]], an English actress || 358 || [[:d:...]] |- | 306 || [[Alessandro Nivola]] || 23 Fèbruari 2026 || [[:en:Alessandro Nivola|Alessandro Nivola]] || 357 || [[:d:...]] |- | 305 || [[Arty Froushan]] || 22 Fèbruari 2026 || [[:en:Arty Froushan|Arty Froushan]] || 356 || [[:d:...]] |- | 304 || [[Simon Russell Beale]] || 21 Fèbruari 2026 || [[:en:Simon Russell Beale|Simon Russell Beale]] || 355 || [[:d:...]] |- | 303 || [[Paul Giamatti]] || 20 Fèbruari 2026 || [[:en:Paul Giamatti|Paul Giamatti]], an American actor || 354 || [[:d:...]] |- | 302 || [[Jonathan Zaccaï]] || 19 Fèbruari 2026 || [[:en:Jonathan Zaccaï|Jonathan Zaccaï]] || 353 || [[:d:...]] |- | 301 || [[Dominic West]] || 18 Fèbruari 2026 || [[:en:Dominic West|Dominic West]], a British actor || 352 || [[:d:...]] |- | 300 || [[Laura Haddock]] || 17 Fèbruari 2026 || [[:en:Laura Haddock|Laura Haddock]], a British actress || 351 || [[:d:...]] |- |} === Pratélan artikel 201 - 299 === {| class="wikitable" |- ! Dina <br> (''Day'') !! Artikel<br>(''Article'') !! Tanggal<br>(''Date'') !! Ringkesan ing basa Inggris<br>(''Summary in English'') !! Nomer lan cacahé artikel<br>(''Number of articles'') !! Wikidata |- | 299 || [[Hugh Dancy]] || 16 Fèbruari 2026 || [[:en:Hugh Dancy|Hugh Dancy]] || 350 || [[:d:...]] |- | 298 || [[Nathalie Baye]] || 15 Fèbruari 2026 || [[:en:Nathalie Baye|Nathalie Baye]] ||349 || [[:d:...]] |- | 297 || [[Julian Ovenden]] || 14 Fèbruari 2026 || [[:en:Julian Ovenden|Julian Ovenden]] || 348 || [[:d:...]] |- | 296.2 || [[Jemuwah tanggal 13]] || 13 Fèbruari 2026 || [[:en:Friday the 13|Friday the 13]] || 347 || [[:d:...]] |- | 296.1 || [[Tom Cullen]] || 13 Fèbruari 2026 || [[:en:Tom Cullen|Tom Cullen]] || 346 || [[:d:...]] |- | 295 || [[Cara Theobold]] || 12 Fèbruari 2026 || [[:en:Cara Theobold|Cara Theobold]] || 345 || [[:d:...]] |- | 294 || [[David Robb]] || 11 Fèbruari 2026 || [[:en:David Robb|David Robb]] || 344 || [[:d:...]] |- | 293 || [[Ed Speleers]] || 10 Fèbruari 2026 || [[:en:Ed Speleers|Ed Speleers]] || 343 || [[:d:...]] |- | 292.2 || [[Sandwich Bombay]] || 9 Fèbruari 2026 || [[:en:Bombay sandwich|Bombay sandwich]] || 342 || [[:d:...]] |- | 291.1 || [[Dan Stevens]] || 9 Fèbruari 2026 || [[:en:Dan Stevens|Dan Stevens]] || 341 || [[:d:...]] |- | 290.2 || [[Brad Arnold]] || 8 Fèbruari 2026 || [[:en:Brad Arnold|Brad Arnold]], an American singer, song writer, and musician || 340 || [[:d:Q896746|Q896746]] |- | 290.1 || [[Matt Milne]] || 8 Fébruari 2026 || [[:en:Matt Milne|Matt Milne]], a British actor || 339 || [[:d:...]] |- | 289 || [[Amy Nuttall]] || 7 Fébruari 2026 || [[:en:Amy Nuttall|Amy Nuttall]], a British actress || 338 || [[:d:...]] |- | 288 || [[Siobhan Finneran]] || 6 Fébruari 2026 || [[:en:Siobhan Finneran|Siobhan Finneran]], a British actress || 337 || [[:d:...]] |- | 287.2 || [[Sara Bareilles]] || 5 Fébruari 2026 || [[:en:Sara Bareilles|Sara Bareilles]], an American singer || 336 || [[:d:...]] |- | 287.1 || [[Rose Leslie]] || 5 Fébruari 2026 || [[:en:Rose Leslie|Rose Leslie]], a British actress || 335 || [[:d:...]] |- | 286 || [[Jessica Brown Findlay]] || 4 Fèbruari 2026 || [[:en:Jessica Brown Findlay|Jessica Brown Findlay]], a British actress || 334 || [[:d:...]] |- | 285 || [[Penelope Wilton]] || 3 Fèbruari 2026 || [[:en:Penelope Wilton|Penelope Wilton]], a British actress || 333 || [[:d:...]] |- | 284 || [[Thomas Howes (aktor)]] || 2 Fèbruari 2026 || [[:en:Thomas Howes (aktor)|Thomas Howes]], a British actor || 332 || [[:d:...]] |- | 283 || [[Maggie Smith]] || 1 Fèbruari 2026 || [[:en:Maggie Smith|Maggie Smith]], a British actress || 331 || [[:d:...]] |- | 282 || [[Imelda Staunton]] || 31 Januari 2026 || [[:en:Imelda Staunton|Imelda Staunton]], a British actress || 330 || [[:d:Q172653|Q172653]] |- | 281 || [[Tuppence Middleton]] || 30 Januari 2026 || [[:en:Tuppence Middleton|Tuppence Middleton]], a British actress || 329 || [[:d:Q2460289|Q2460289]] |- | 280 || [[Lesley Nicol (aktris)]] || 29 Januari 2026 || [[:en:Lesley Nicol (actress)|Lesley Nicol]], a British actress || 328 || [[:d:Q704443|Q704443]] |- | 279 || [[Sophie McShera]] || 28 Januari 2026 || [[:en:Sophie McShera|Sophie McShera]], a British actress || 327 || [[:d:Q3491002|Q3491002]] |- | 278 || [[Elizabeth McGovern]] || 27 Januari 2026 || [[:en:Elizabeth McGovern|Elizabeth McGovern]], an American actress || 326 || [[:d:Q233868|Q233868]] |- | 277 || [[Phyllis Logan]] || 26 Januari 2026 || [[:en:Phyllis Logan|Phyllis Logan]], a British actress || 325 || [[:d:Q117995|Q117995]] |- | 276 || [[Allen Leech]] || 25 Januari 2026 || [[:en:Allen Leech|Allen Leech]], an Irish actor || 324 || [[:d:...]] |- | 275 || [[Robert James-Collier]] || 24 Januari 2026 || [[:en:Robert James-Collier|Robert James-Collier]], a British actor || 323 || [[:d:...]] |- | 274 || [[Harry Hadden-Paton]] || 23 Januari 2026 || [[:en:Harry Hadden-Paton|Harry Hadden-Paton]], a British actor || 322 || [[:d:...]] |- | 273 || [[Matthew Goode]] || 22 Januari 2026 || [[:en:Matthew Goode|Matthew Goode]], a British actor || 321 || [[:d:...]] |- | 272 || [[Joanne Froggatt]] || 21 Januari 2026 || [[:en:Joanne Froggatt|Joanne Froggatt]], a British actress || 320 || [[:d:...]] |- | 271.2 || [[Sepur anjlog ing Adamuz 2026]] || 20 Januari 2026 || [[:en: 2026 Adamuz train derailments| 2026 Adamuz train derailments]] || 319 || [[:d:...]] |- | 271.1 || [[Kevin Doyle (aktor)|Kevin Doyle]] || 20 Januari 2026 || [[:en:Kevin Doyle (actor)|Kevin Doyle]] || 318 || [[:d:...]] |- | 270 || [[Michelle Dockery]] || 19 Januari 2026 || [[:en:Michelle Dockery|Michelle Dockery]], a British actress || 317 || [[:d:...]] |- |269|| [[Brendan Coyle]] ||18 Januari 2026 || [[:en:Brendan Coyle|Brendan Coyle]], a British actor || 316 || [[:d:...]] |- |268|| [[Raquel Cassidy]] ||17 Januari 2026 || [[:en:Raquel Cassidy|Raquel Cassidy]], a British actress || 315 || [[:d:...]] |- |267|| [[James Edward Carter]] ||16 Januari 2026 || [[:en:James Edward Carter|James Edward Carter]] || 314 || [[:d:...]] |- | 266 || [[Michael Colin Fox]] ||15 Januari 2026 || [[:en:Michael Fox (British actor)|Michael Fox]], a British actor || 313 || [[:d:...]] |- | 265 || [[Laura Carmichael]] || 14 Januari 2026 || [[:en: Laura Carmichael| Laura Carmichael]], a British actress || 312 || [[:d:...]] |- | 264.2 || [[Erich von Däniken]] || 13 Januari 2026 || [[:en: Erich von Däniken| Erich von Däniken]], one of The most well known author about ancient austronauts || 311 || [[:d:...]] |- | 264.1 || [[Hugh Bonneville]] || 13 Januari 2026 || [[:en: Hugh Bonneville| Hugh Bonneville]], a British actor || 310 || [[:d:...]] |- |263 || [[Kastil Highclere]] || 12 Januari 2026 || [[:en:Highclere castle|Highclere castle]], a castle in Hampshire, England, UK || 309 || [[:d:...]] |- |262|| [[Downton Abbey (film)]] ||11 Januari 2026 || [[:en:Downton Abbey (film)|Downton Abbey]], the movie || 308 || [[:d:Q55647759|Q55647759]] |- | 261.2|| [[Soeria Atmadja]] || 10 Januari 2026 || [[:en:Soeria Atmadja|Soeria Atmadja]], a Sundanese nobleman from the 19th and 20th century || 307 || [[:d:Q120203954|Q120203954]] |- | 261.1|| [[Downton Abbey]] || 10 Januari 2026 || [[:en:Downton Abbey|Downton Abbey]], a British historic drama serial || 306 || [[:d:Q83071|Q83071]] |- |260 || [[Kanal Inggris]] ||9 Januari 2026 || [[:en:English Channel|English Channel]] || 305 || [[:d:Q34640|Q34640]] |- | 259 || [[Selat Dover]] ||8 Januari 2026 || [[:en:Strait of Dover|Strait of Dover]] || 304 || [[:d:Q159898|Q159898]] |- | 258 || [[Salt Bae]] || 7 Januari 2026 || [[:en:Salt Bae|Salt Bae]], original name Nusret Gökçe, a Turkish influencer and steakhouse owner || 303 || [[:d:Q28778443|Q28778443]] |- | 257|| [[Young Woman and the Sea]] || 6 Januari 2026 || ''[[:en:Young Woman and the Sea|Young Woman and the Sea]]'', a movie starring Daisy Ridley as Gertrude Ederle || 302 || [[:d:Q111982520|Q111982520]] |- | 256 || [[Daisy Ridley]] || 5 Januari 2026 || [[:en:Daisy Ridley|Daisy Ridley]], an English actress || 301 || [[:d:Q16738674|Q16738674]] |- | 255 || [[Gertrude Ederle]] || 4 Januari 2026 || [[:en:Gertrude Ederle|Gertrude Ederle]], an American swimmer || 300 || [[:d:Q263287|Q263287]] |- | 254 || [["Weird Al" Yankovic]] || 3 Januari 2026 || [[:en:"Weird Al" Yankovic|"Weird Al" Yankovic]], an American singer, comedian, and actor || 299 || [[:d:Q8349|Q8349]] |- | 253.2 || [[Neel Sethi]] || 2 Januari 2026 || [[:en:Neel Sethi|Neel Sethi]], an Indian American actor || 298 || [[:d:Q19631217|Q19631217]] |- | 253.1 || [[Bob Denver]] || 2 Januari 2026 || [[:en:Bob Denver|Bob Denver]], an American actor || 297 || [[:d:Q747723|Q747723]] |- | 252 || [[Sepur anjlog ing Oaxaca 2025]] || 1 Januari 2026 || [[:en:2025 Oaxaca train derailment|2025 Oaxaca train derailment]], a train crash in Mexico || 296 || [[:d:Q137611217|Q137611217]] |- | || || 27-31 Dhésèmber 2025 || || || |- | 251 || [[Sivert Guttorm Bakken]] || 26 Dhésèmber 2025 || [[:en:Sivert Guttorm Bakken|Sivert Guttorm Bakken]], a Norwegian biathlete || 295 || [[:d:Q24262643]] |- | || || 22-25 Dhésèmber 2025 || || || |- | 250.2 || [[Team pursuit]] || 21 Désèmber 2025 || [[:en:Team Pursuit|Team Pursuit]] || 294 || [[:d:Q1820070|Q1820070]] |- | 250.1 || [[Laura Kenny]] || 21 Désèmber 2025 || [[:en:Laura Kenny|Laura Kenny]], a British cyclist || 293 || [[:d:Q272598]] |- | 249 || [[Felix Edmundovich Dzerzhinsky]] || 20 Désèmber 2025 || [[:en:...]] || 292 || [[:d:...]] |- | || || - || || || |- | || || 10 Mèi - 19 Dhésèmber 2025 || || || |- | || || - || || || |- | 248 || [[Paus Leo XIV]] || 9 Mèi 2025 || [[:en:Pope Leo XIV|Pope Leo XIV]] || 291 || [[:d:Q6109517]] |- | || || 18 April - 9 Mèi 2025 || || || |- | 247.6 || [[Shkodër]] || 17 April 2025 || [[:en:...]] || 290 || [[:d:...]] |- | 247.5 || [[Lezhë]] || 17 April 2025 || [[:en:...]] || 289 || [[:d:...]] |- | 247.4 || [[Kukës]] || 17 April 2025 || [[:en:...]] || 288 || [[:d:...]] |- | 247.3 || [[Gjirokastër]] || 17 April 2025 || [[:en:...]] || 287 || [[:d:...]] |- | 247.2 || [[Peshkopi]] || 17 April 2025 || [[:en:...]] || 286 || [[:d:...]] |- | 247.1 || [[Berat]] || 17 April 2025 || [[:en:...]] || 285 || [[:d:...]] |- | || || 14 - 16 April 2025 || || || |- | 246.3 || [[Elbasan]] || 13 April 2025 || [[:en:...]] || 284 || [[:d:...]] |- | 246.2 || [[Korçë]] || 13 April 2025 || [[:en:...]] || 283 || [[:d:...]] |- | 246.1 || [[Fier]] || 13 April 2025 || [[:en:...]] || 282 || [[:d:...]] |- | || || 12 April 2025 || || || |- | 245 || [[Vlorë]] || 11 April 2025 || [[:en:...]] || 281 || [[:d:...]] |- | || || 9 - 10 April 2025 || || || |- | 244 || [[Durrës]] || 8 April 2025 || [[:en:...]] || 280 || [[:d:...]] |- | 243 || [[Sherly Tjoanda]] || 1 Maret 2025 || [[:en:...]] || 279 || [[:d:...]] |- | 242.3 || [[Plabuhan Giurgiulești]] || 25 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 278 || [[:d:...]] |- | 242.2 || [[Hevearita Gunaryanti Rahayu]] || 25 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 277 || [[:d:...]] |- | 242.1 || [[Agustina Wilujeng Pramestuti]] || 25 Fébruari 2025|| [[:en:...]] || 276 || [[:d:...]] |- | 241 || [[Kapustakan Nasional Polen]] || 24 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 275 || [[:d:...]] |- | 240 || [[Diana Vicezar]] || 24 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 274 || [[:d:...]] |- | 239 || [[Æthelflæd]] || 8 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 273 || [[:d:...]] |- | 238 || [[Bossche bol]] || 7 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 272 || [[:d:...]] |- | 237 || [[Fatima Payman]] || 5 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 271 || [[:d:...]] |- | 236 || [[Shannen Doherty]] || 3 Fébruari 2025 || [[:en:...]] || 270 || [[:d:...]] |- | 235.2 || [[Sinagoge LGBT]] || 30 Januari 2025 || [[:en:...]] || 269 || [[:d:...]] |- | 235.1 || [[LGBT]] || 30 Januari 2025 || [[:en:...]] || 268 || [[:d:...]] |- | 234 || [[Jonna Adlerteg]] || 29 Januari 2025 || [[:en:...]] || 267 || [[:d:...]] |- | 233 || [[The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim]] || 1 Januari 2025 || [[:en:...]] || 266 || [[:d:...]] |- | 232.2 || [[Java-eiland]] || 29 Dhésèmber 2024 || [[:en:...]] || 265 || [[:d:...]] |- | 232.1 || [[HMS Java (1811)]] || 29 Dhésèmber 2024 || [[:en:...]] || 264 || [[:d:...]] |- | 231 || [[Para Satriya Bundheran Emas]] || 23 Novèmber 2024 || [[:en:...]] || 263 || [[:d:...]] |- | 230 || [[Cokoran]] || 10 Novèmber 2024 || [[:en:...]] || 262 || [[:d:...]] |- | 229 || [[Titik Pudjiastuti]] || 29 Oktober 2024 || [[:en:...]] || 261 || [[:d:...]] |- | 228 || [[Rebecca Ferguson]] || 22 Oktober 2024 || [[:en:...]] || 260 || [[:d:...]] |- | 227 || [[Benny Laos]] || 13 Oktober 2024 || [[:en:...]] || 259 || [[:d:...]] |- | 226 || [[Claudia Sheinbaum]] || 7 Oktober 2024 || [[:en:...]] || 258 || [[:d:...]] |- | 225 || [[MacGyver (sérial TV 1985)]] || 1 Oktober 2024 || [[:en:...]] || 257 || [[:d:...]] |- | 224 || [[Richard Dean Anderson]] || 5 Sèptèmber 2024|| [[:en:...]] || 256 || [[:d:...]] |- | || || - || || || |- | || || 1 Maret 2024-4 Sèptèmber 2024 || || || |- | || || - || || || |- | 223 || [[Brent Spiner]] || '''29 Fébruari 2024''' || [[:en:Brent Spiner|Brent Spiner]], an American actor, well known for playing Data on the Star Trek franchise || 255 || [[:d:...]] |- | || || 2 Sèptèmber 2023-28 Fébruari 2024 || || || |- | 222 || [[Jann Mardenborough]] || 1 Sèptèmber 2023 || [[:en:...]] || 254 || [[:d:...]] |- | 221 || [[Kristine Froseth]] || 31 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 253 || [[:d:...]] |- | 220 || [[Hotel Moskva]] || 23 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 252 || [[:d:...]] |- | 219 || [[Dōin]] || 19 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 251 || [[:d:...]] |- | 218 || [[Georgetown]] || 18 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 250 || [[:d:...]] |- | 217 || [[Lukisan karyané Adolf Hitler]] || 16 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 249 || [[:d:...]] |- | 216 || [[Stone Mountain]] || 15 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 248 || [[:d:...]] |- | 215 || [[Atlanta]] || 14 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 247 || [[:d:...]] |- | 214 || [[Kudzu]] || 12 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 246 || [[:d:...]] |- | 213.3 || [[Kucing Savannah]] || 11 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 245 || [[:d:...]] |- | 213.2 || [[Alcatraz]] || 11 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 244 || [[:d:...]] |- | 213.1 || [[Pulo Alcatraz]] || 11 Agustus 2023|| [[:en:...]] || 243 || [[:d:...]] |- | 212 || [[Creme Puff]] || 10 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 242 || [[:d:...]] |- | 211 || [[Ringo Starr]] || 9 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 241 || [[:d:...]] |- | 210 || [[Abbey Road, London]] || 8 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 240 || [[:d:...]] |- | 209|| [[Pakicetus]] || 7 Agustus 2023 || [[:en:Pakicetus|Pakicetus]], a prehistoric mammal from modern day Pakistan || 239 || [[:d:...]] |- | 208 || [[Perucetus]] || 6 Agustus 2023 || [[:en:Perucetus|Perucetus]] || 238 || [[:d:...]] |- | 207 || [[Tampere]] || 5 Agustus 2023 || [[:en:Tampere|Tampere]], a place in Finland || 237 || [[:d:...]] |- | 206 || [[Ving Rhames]] || 4 Agustus 2023 || [[:en:Ving Rhames|Ving Rhames]], an American actor || 236 || [[:d:...]] |- | 205 || [[Muséum Kagunan Turku]] || 2 Agustus 2023 || [[:en:...]] || 235 || [[:d:...]] |- | 204 || [[Karin Månsdotter]] || 1 Agustus 2023 || [[:en:Karin Månsdotter|Karin Månsdotter]] || 234 || [[:d:...]] |- | 203 || [[Sagara Saaristomeri]] || 31 Juli 2023 || [[:en:...]] || 233 || [[:d:...]] |- | 202|| [[Kali Aura, Finlan]] || 30 Juli 2023 || [[:en:...]] || 232 || [[:d:...]] |- | 201|| [[Kobongan Gedhé Turku]] || 29 Juli 2023 || [[:en:...]] || 231 || [[:d:...]] |- |} === Pratélan artikel 101 - 200 === {| class="wikitable" |- ! Dina <br> (''Day'') !! Artikel<br>(''Article'') !! Tanggal<br>(''Date'') !! Ringkesan ing basa Inggris<br>(''Summary in English'') !! Nomer lan cacahé artikel<br>(''Number of articles'') !! Wikidata |- | 200 || [[Baita votif]] || 28 Juli 2023 || [[:en:...]] || 230 || [[:d:...]] |- | 199|| [[Katédral Turku]] || 27 Juli 2023 || [[:en:...]] || 229 || [[:d:...]] |- | 198|| [[Kastil Turku]] || 26 Juli 2023 || [[:en:...]] || 228 || [[:d:...]] |- | 197|| [[Turku]] || 25 Juli 2023 || [[:en:...]] || 227 || [[:d:...]] |- | 196 || [[Wes Anderson]] || 24 Juli 2023 || [[:en:...]] || 226 || [[:d:...]] |- | 195 || [[Asteroid City]] || 23 Juli 2023 || [[:en:...]] || 225 || [[:d:...]] |- | 194 || [[Katédral Aleksander Nevski, Tallinn]] || 22 Juli 2023 || [[:en:...]] || 224 || [[:d:...]] |- | 193 || [[Oppenheimer (filem)]] || 21 Juli 2023 || [[:en:...]] || 223 || [[:d:...]] |- | 192 || [[Birgitta Ohlsson]] || 20 Juli 2023 || [[:en:...]] || 222 || [[:d:...]] |- | 191 || [[Suomenlinna]] || 19 Juli 2023 || [[:en:...]] || 221 || [[:d:...]] |- | 190 || [[Balenciaga]] || 18 Juli 2023 || [[:en:...]] || 220 || [[:d:...]] |- | 189 || [[Katédral Uspenski]] || 17 Juli 2023 || [[:en:...]] || 219 || [[:d:...]] |- | 188 || [[Katédral Helsinki]] || 16 Juli 2023 || [[:en:...]] || 218 || [[:d:...]] |- | 187 || [[Seurasaari]] || 15 Juli 2023 || [[:en:...]] || 217 || [[:d:...]] |- | 186 || [[Kebon Raja Korkeasaari Helsinki]] || 14 Juli 2023 || [[:en:...]] || 216 || [[:d:...]] |- | 185 || [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] || 13 Juli 2023 || [[:en:...]] || 215 || [[:d:...]] |- | 184 || [[Stuart Scott]] || 12 Juli 2023 || [[:en:...]] || 214 || [[:d:...]] |- | 183 || [[Erin Heatherton]] || 11 Juli 2023 || [[:en:...]] || 213 || [[:d:...]] |- | 182 || [[Arne Duncan]] || 10 Juli 2023 || [[:en:...]] || 212 || [[:d:...]] |- | 181 || [[Michael B. Jordan]] || 9 Juli 2023 || [[:en:...]] || 211 || [[:d:...]] |- | 180 || [[Skylar Diggins-Smith]] || 8 Juli 2023 || [[:en:...]] || 210 || [[:d:...]] |- | 179 || [[Haley Cavinder]] || 7 Juli 2023 || [[:en:...]] || 209 || [[:d:...]] |- | 178.3 || [[Hanna_Cavinder]] || 6 Juli 2023 || [[:en:...]] || 208 || [[:d:...]] |- | 178.2 || [[Gréja Finja]] || 6 Juli 2023 || [[:en:...]] || 207 || [[:d:...]] |- | 178.1 || [[Ives Roqueta]] || 6 Juli 2023 || [[:en:...]] || 206 || [[:d:...]] |- | 177.2 || [[Hank Peters]] || 5 Juli 2023 || [[:en:...]] || 205 || [[:d:...]] |- | 177.1 || [[Natalino Pescarolo]] || 5 Juli 2023 || [[:en:...]] || 204 || [[:d:...]] |- | 176 || [[Jack Parr (basketball)]] || 4 Juli 2023 || [[:en:...]] || 203 || [[:d:...]] |- | 175 || [[Hasan Hazer Moshar]] || 2 Juli 2023 || [[:en:...]] || 202 || [[:d:...]] |- | || || 1 Juli 2023 || || || |- | 174 || [[Nutella]] || 30 Juni 2023 || [[:en:...]] || 201 || [[:d:...]] |- | || || 29 Juni 2023 || || || |- | 173 || [[OceanGate]] || 28 Juni 2023 || [[:en:...]] || 200 || [[:d:...]] |- | 172 || [[Stockton Rush]] || 27 Juni 2023 || [[:en:...]] || 199 || [[:d:...]] |- | 171 || [[Insidhèn prau silem Titan]] || 26 Juni 2023 || [[:en:...]] || 198 || [[:d:...]] |- | 170 || [[ Juan Isidro Moreno]] || 25 Juni . 2023 || [[:en:...]] || 197 || [[:d:...]] |- | 169 || [[Stu Miller]] || 24 Juni 2023 || [[:en:...]] || 196 || [[:d:...]] |- | 168 || [[Lidia Patty]] || 23 Juni 2023 || [[:en:...]] || 195 || [[:d:...]] |- | || || 5-22 Juni 2023 || || || |- | 167 || [[Amanda Lee (pilot)]] || 4 Juni 2023 || [[:en:...]] || 194 || [[:d:...]] |- | || || 10 Mèi-3 Juni 2023 || || || |- | 166 || [[Sara Gadalla Gubara]] || 9 Mèi 2023 || [[:en:...]] || 193 || [[:d:...]] |- | || || 1-8 Mèi 2023 || || || |- | 165 || [[Ding Liren]] || 30 April 2023 || [[:en:...]] || 192 || [[:d:...]] |- | || || 1 Fèbruari - 29 April 2023 || || || |- | 164 || [[Leah LaBelle]] || 31 Januari 2023 || [[:en:...]] || 191 || [[:d:...]] |- | 163 || [[Kampung Boy]] || 23 Januari 2023 || [[:en:...]] || 190 || [[:d:...]] |- | 162 || [[Rishi Sunak]] || 26 Oktober 2022 || [[:en:...]] || 189 || [[:d:...]] |- | 161 || [[Proklamasi Kamardikan Amérika Sarékat]] || 4 Oktober 2020 || [[:en:...]] || 188 || [[:d:...]] |- | 160 || [[Gréja Grötlingbo]] || 30 Sèptèmber 2020 || [[:en:...]] || 187 || [[:d:...]] |- | 159 || [[Gréja Grönby]] || 23 Sèptèmber 2020 || [[:en:...]] || 186 || [[:d:...]] |- | 158 || [[Gréja Gothem]] || 21 Sèptèmber 2020 || [[:en:...]] || 185 || [[:d:...]] |- | 157 || [[Gréja Gökhem]] || 15 Sèptèmber 2020 || [[:en:...]] || 184 || [[:d:...]] |- | 156 || [[Kerkop]] || 13 Sèptèmber 2020 || [[:en:...]] || 183 || [[:d:...]] |- | || || 2-12 Sèptèmber 2020 || || || |- | 155 || [[Tilik (filem)]] || 1 Sèptèmber 2020 || [[:en:...]] || 182 || [[:d:...]] |- | || || 16-31 Agustus 2020 || || || |- | 154 || [[Gréja Garde]] || 15 Agustus 2020 || [[:en:...]] || 181 || [[:d:...]] |- | 153 || [[Gréja Ganthem]] || 14 Agustus 2020 || [[:en:...]] || 180 || [[:d:...]] |- | 152 || [[Gréja Fulltofta]] || 12 Agustus 2020 || [[:en:...]] || 179 || [[:d:...]] |- | 151 || [[Gréja Fröjel]] || 11 Agustus 2020 || [[:en:...]] || 178 || [[:d:...]] |- | || || 6-10 Agustus 2020 || || || |- | 150 || [[Gréja Fjälkinge]] || 5 Agustus 2020 || [[:en:...]] || 177 || [[:d:...]] |- | 149 || [[Gréja Farstorp]] || 4 Agustus 2020 || [[:en:...]] || 176 || [[:d:...]] |- | 148 || [[Gréja Färlöv]] || 3 Agustus 2020 || [[:en:Färlöv Church|Färlöv Church]], a medieval church in Sweden || 175 || [[:d:...]] |- | 147.12 || [[Gréja Everlöv]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Everlöv Church|Everlöv Church]], a medieval church in Sweden || 174 || [[:d:...]] |- | 147.11 || [[Gréja Etelhem]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Etelhem Church|Etelhem Church]], a medieval church in Sweden || 173 || [[:d:...]] |- | 147.10 || [[Gréja Enåker]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Enåker Church|Enåker Church]], a medieval church in Sweden || 172 || [[:d:...]] |- | 147.9 || [[Gréja Ekeby]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Ekeby Church|Ekeby Church]], a medieval church in Sweden || 171 || [[:d:...]] |- | 147.8 || [[Gréja Eke]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Eke Church|Eke Church]], a medieval church in Sweden || 170 || [[:d:...]] |- | 147.7 || [[Gréja Dalhem]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Dalhem Church|Dalhem Church]], a medieval church in Sweden || 169 || [[:d:...]] |- | 147.6 || [[Gréja Danmark]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Danmark Church|Danmark Church]], a medieval church in Sweden || 168 || [[:d:...]] |- | 147.5 || [[Gréja Buttle]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Buttle Church|Buttle Church]], a medieval church in Sweden || 167 || [[:d:...]] |- | 147.4 || [[Gréja Bunge]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Bunge Church|Bunge Church]], a medieval church in Sweden || 166 || [[:d:...]] |- | 147.3 || [[Gréja Brunnby]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Brunnby Church|Brunnby Church]], a medieval church in Sweden || 165 || [[:d:...]] |- | 147.2 || [[Gréja Bromma]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Bromma Church|Bromma Church]], a medieval church in Sweden || 164 || [[:d:...]] |- | 147.1 || [[Gréja Bro, Gotland]] || 2 Agustus 2020 || [[:en:Bro Church, Gotland|Bro Church]], a medieval church in Sweden || 163 || [[:d:...]] |- | 146.2 || [[Gréja Bjäresjö]] || 1 Agustus 2020 || [[:en:Bjäresjö Church|Bjäresjö Church]], a medieval church in Sweden || 162 || [[:d:...]] |- | 146.1 || [[Gréja Bollerup]] || 1 Agustus 2020 || [[:en:Bollerup Church|Bollerup Church]], a medieval church in Sweden || 161 || [[:d:...]] |- | 145 || [[Gréja Boge]] || 31 Juli 2020 || [[:en:Boge Church|Boge Church]], a medieval church in Sweden || 160 || [[:d:...]] |- | 144 || [[Gréja Barlingbo]] || 30 Juli 2020 || [[:en:Barlingbo Church|Barlingbo Church]], a medieval church in Sweden || 159 || [[:d:...]] |- | 143 || [[Gréja Bäl]] || 29 Juli 2020 || [[:en:Bäl Church|Bäl Church]], a medieval church in Sweden || 158 || [[:d:...]] |- | || || 28 Juli 2020 || || || |- | 142 || [[Gréja Anga]] || 27 Juli 2020 || [[:en:Anga Church|Anga Church]], a medieval church in Sweden || 157 || [[:d:...]] |- | 141 || [[Gréja Alva]] || 26 Juli 2020 || [[:en:Alva Church|Alva Church]], a medieval church in Sweden || 156 || [[:d:...]] |- | 140 || [[Gréja Anderslöv]] || 25 Juli 2020 || [[:en:Anderslöv Church|Anderslöv Church]], a medieval church in Sweden || 154 || [[:d:...]] |- | 139.2 || [[Gréja Almunge]] || 24 Juli 2020 || [[:en:Almunge Church|Almunge Church]], a medieval church in Sweden || 154 || [[:d:...]] |- | 139.1 || [[Gréja Ala]] || 24 Juli 2020 || [[:en:Ala Church|Ala Church]], a medieval church in Sweden || 153 || [[:d:...]] |- | 138.2 || [[Pratélan lukisan témbok gréja ing Swèdhen]] || 23 Juli 2020 || [[:en:List of church murals in Sweden|List of church murals in Sweden]] || 152 || [[:d:...]] |- | 138.1 || [[Omah cilik dhéwé ing Amsterdam]] || 23 Juli 2020 || [[:nl:Kleinste huis in Amsterdam|Kleinste huis in Amsterdam]], the smallest house in Amsterdam || 151 || [[:d:...]] |- | 137 || [[Séri BR 344]] || 22 Juli 2020 || A serie 344 East German diesel shunting locomotive || 150 || [[:d:...]] |- | 136.4 || [[Setatsiyun Solok]] || 21 Juli 2020 || A (former) station in Solok, West Sumatra, Indonesia || 149 || [[:d:...]] |- | 136.3 || [[Setatsiyun Sala Kutha]] || 21 Juli 2020 || A station in Solo, Central Java, Indonesia || 148 || [[:d:...]] |- | 136.2 || [[Richard von Weizsäcker]] || 21 Juli 2020 || [[:en:Richard von Weizsäcker|Richard von Weizsäcker]], a former president of Germany || 147 || [[:d:...]] |- | 136.1 || [[Jens Juel (juru lukis)]] || 21 Juli 2020 || [[:en:Jens Juel (painter)|Jens Juel]], a Danish painter || 146 || [[:d:Q581361|Q581361]] |- | 135 || [[Musée d'Art et d'Histoire (Neuchâtel)]] || 20 Juli 2020 22.08 (UTC) || [[:en:Musée d'Art et d'Histoire (Neuchâtel)|Musée d'Art et d'Histoire]], a museum of art and history in Neuchâtel || 145 || |- | 134 || [[Témbok ula-ula]] || 19 Juli 2020 || [[:en:Crinkle crankle wall|Crinkle crankle wall]] || 144 || [[:d:...]] |- | 133.5 || [[Musée d'Art et d'Histoire (Jenéwa)]] || 18 Juli 2020 21.10 (UTC) || [[:en:Musée d'Art et d'Histoire (Geneva)|Musée d'Art et d'Histoire]] || 143 || [[:d:...|...]] |- | 133.4 || [[Wisata Agung]] || 18 Juli 2020 21.01 (UTC) || [[:en:Grand Tour|Grand Tour]] || 142 || [[:d:Q6682302|Q6682302]] |- | 133.3 || [[Kastil Zuylen]] || 18 Juli 2020 19.25 (UTC) || [[:nl:Slot Zuylen|Slot Zuylen]] || 141 || [[:d:Q2131198|Q2131198]] |- | 133.2 || [[ Colombier, Neuchâtel]] || 18 Juli 2020 || [[:en: Colombier, Neuchâtel| Colombier]], a village in Switzerland || 140 || |- | 133.1 || [[Niccolò Zingarelli]] || 18 Juli 2020 || [[:en:Niccolò Zingarelli|Niccolò Zingarelli]] || 139 || |- | || || 1 Juli - 17 Juli 2020 || || || |- | 132 || [[Isabelle de Charrière]] || 30 Juni 2020 || [[:en:Isabelle de Charrière|Isabelle de Charrière]] || 138 || |- | || || 23 Juni - 29 Juni 2020 || || || |- | 131 || [[Het Schielandhuis]] || 22 Juni 2020 || [[:nl:Het Schielandhuis|Het Schielandhuis]], a monumental building in Rotterdam || 137 || |- | || || 1 Juni - 21 Juni 2020 || || || |- | 130 || [[Lukisan témbok gréja ing Swèdhen]] || 31 Mei 2020 || [[:en:Church murals in Sweden|Church murals in Sweden]] || 136 || [[:d:Q21279202|Q21279202]] |- | || || - || || || |- | || || 1 Maret 2020 - 30 Mei 2020 || || || |- | || || - || || || |- | 129 || [[Minesweeper]] || '''29 Februari 2020''' || [[:en:Minesweeper (video game)|Minesweeper]], a famous computer or video game, bundle, which used to be bundled with Microsoft Windows || 135 || [[:d:Q126194|...]] |- | || || - || || || |- | || || 1 Juli 2019 - 28 Februari 2020 || || || |- | || || - || || || |- | 128 || [[Omah kuru]] || 30 Juni 2019 || [[:en:Skinny House|Skinny House]] || 134 || [[:d:...|...]] |- | || || - || || || |- | || || 2 Mei 2018 - 29 Juni 2019 || || || |- | || || - || || || |- | 127 || [[Mahamantri Azerbaijan]] || 1 Mei 2018 || [[:en:...|...]] || 133 || [[:d:...|...]] |- | || || 10 April - 30 April 2018 || || || |- | 126 || [[The Look of Silence]] || 9 April 2018 || [[:en:...|...]] || 132 || [[:d:...|...]] |- | 125 || [[The Act of Killing]] || 8 April 2018 || [[:en:...|...]] || 131 || [[:d:...|...]] |- | || || 5 April - 7 April 2018 || || || |- | 124 || [[Watchmen]] || 4 April 2018 || [[:en:...|...]] || 130 || [[:d:...|...]] |- | 123 || [[Quora]] || 3 April 2018 || [[:en:...|...]] || 129 || [[:d:...|...]] |- | 122 || [[Tetris]] || 2 April 2018 || [[:en:...|...]] || 128 || [[:d:...|...]] |- | 121 || [[Ahmet Ali Çelikten]] || 1 April 2018 || [[:en:...|...]] || 127 || [[:d:...|...]] |- | 120.2 || [[Solenodon]] || 30 Maret 2018 || [[:en:...|...]] || 126 || [[:d:...|...]] |- | 120.1 || [[Solenodon Kuba]] || 30 Maret 2018 || [[:en:...|...]] || 125 || [[:d:...|...]] |- | || || 14 Maret - 29 Maret 2018 || || || |- | 119 || [[Norah Schuster]] || 13 Maret 2018 || [[:en:...|...]] || 124 || [[:d:...|...]] |- | || || 10 Maret - 12 Maret 2018 || || || |- | 118 || [[Mary Magdalene (filem taun 2018)]] || 10 Maret 2018 || [[:en:...|...]] || 123 || [[:d:...|...]] |- | 117 || [[Rasim Ojagov]] || 4 Maret 2018 || [[:en:...|...]] || 122 || [[:d:...|...]] |- | 116 || [[Basa Ubykh]] || 3 Maret 2018 || [[:en:Ubykh language|Ubykh language]] || 121 || [[:d:Q36931|Q36931]] |- | 115 || [[Tevfik Esenç]] || 2 Maret 2018 || [[:en:Tevfik Esenç|Tevfik Esenç]], the last speaker of the Ubykh language || 120 || [[:d:Q469566|Q469566]] |- | 114 || [[Kushari]] || 1 Maret 2018 || [[:en:Kushari|Kushari]] || 119 || [[:d:Q1197104|Q1197104]] |- | 113 || [[Billy Graham]] || 28 Fèbruari 2018 || [[:en:Billy Graham|Billy Graham]] || 118 || [[:d:Q213550|Q213550]] |- | 112 || [[Lord Jim]] || 27 Fèbruari 2018 || ''[[:en:Lord Jim|Lord Jim]]'', a literary work || 117 || |- | 111 || [[Joseph Conrad]] || 26 Fèbruari 2018 || [[:en:Joseph Conrad|Joseph Conrad]] || 116 || |- | 110 || [[Sully (filem)|Sully]] || 25 Fèbruari 2018 || [[:en:|en:]] || 115 || |- | || || 24 Fèbruari 2018 || || || |- | 109 || [[Elchin Musaoglu]] || 23 Fèbruari 2018 || [[:en:Elchin Musaoglu|Elchin Musaoglu]] || 114 || |- | 108 || [[Farman Karimzade ]] || 22 Fèbruari 2018 || [[:en:Farman Karimzade|Farman Karimzade]] || 113 || |- | 107 || [[Rustam Ibragimbekov]] || 21 Fèbruari 2018 || [[:en:Rustam Ibragimbekov|Rustam Ibragimbekov]] || 112 || |- | 106 || [[Arif Babayev]] || 20 Fèbruari 2018 || [[:en:Arif Babayev|Arif Babayev]] || 111 || |- | 105 || [[Iran Aseman Airlines Pamaburan 3704]] || 19 Fèbruari 2018 || [[:en:Iran Aseman Airlines Flight 3704|Iran Aseman Airlines Flight 3704]] || 110 || [[:d:Q49098663|Q49098663]] |- | 104 || [[Pratélan sutradara Azerbaijan]] || 18 Fèbruari 2018 || [[:en:List of Azerbaijani film directors|List of Azerbaijani film directors]] || 109 || |- | 103 || [[Arsitèktur Azerbaijan]] || 17 Fèbruari 2018 || [[:en:Architecture of Azerbaijan|Architecture of Azerbaijan]] || 108 || |- | 102 || [[Ma'ruf Suroto]] || 16 Fèbruari 2018 23.47 (UTC) || A famous Indonesian border policeman || 107 || |- | 101 || [[Pura Maospahit]] || 15 Fèbruari 2018 9.08 (UTC) || [[:en:Pura Maospahit|Pura Maospahit]], a Hindu temple in Bali || 106 || [[:d:Q48730124|Q48730124]] |- |} === Pratélan artikel 1-100 === {| class="wikitable" |- ! Dina <br> (''Day'') !! Artikel<br>(''Article'') !! Tanggal<br>(''Date'') !! Ringkesan ing basa Inggris<br>(''Summary in English'') !! Nomer lan cacahé artikel<br>(''Number of articles'') !! Wikidata |- |100 || [[Antonov An-148]] || 14 Fèbruari 2018 10.28 (UTC) || [[:en:Antonov An-148|Antonov An-148]] || 105 || [[:d:Q607355|Q607355]] |- |99 || [[Saratov Airlines Pamaburan 703]] || 13 Fèbruari 2018 0.01 (UTC) || [[:en:Saratov Airlines Flight 703|Saratov Airlines Flight 703]] || 104 || [[:d:Q48425813|Q48425813]] |- |98 || [[Jason Rogel]] || 12 Fèbruari 2018 0.32 (UTC) || [[:en:Jason Rogel|Jason Rogel]], an American actor || 103 || [[:d:Q6163370|Q6163370]] |- |97 || ''[[Swamp Shark]]'' || 11 Fèbruari 2018 23.59 (UTC) || ''[[:en:Swamp Shark|Swamp Shark]]'', a film || 102 || [[:d:Q1587717|Q1587717]] |- |96 || [[Kristy Swanson]] || 10 Fèbruari 2018 || [[:en:Kristy Swanson|Kristy Swanson]], an American actress || 101 || [[:d:Q238394|Q238394]] |- |95 || [[Guadalcanal, Sevilla]] || 9 Fèbruari Januari 2018 || [[:en:Guadalcanal, Seville|Guadalcanal]] || 100 || [[:d:Q943977|Q943977]] |- |94 || ''[[The Birth of a Nation]]'' || 8 Fèbruari 2018 16.44 (UTC) || ''[[:en:The Birth of a Nation|The Birth of a Nation]]'', a 1915 American movie || 99|| [[:d:Q220394|Q220394]] |- |93 || [[Sumbilang]] || 7 Fèbruari 2018 23.37 (UTC) || [[:en:Eeltail catfish|Eeltail catfish]] || 98 || [[:d:Q642626|Q642626]] |- |92 || [[Olga Aleksandrovna Romanova]] || 6 Fèbruari 2018 0.14 (UTC) || [[:en:Grand Duchess Olga Alexandrovna of Russia|Grand Duchess Olga Alexandrovna of Russia]] || 97 || [[:d:Q163176|Q163176]] |- |91 || ''[[Sitta carolinensis]]'' || 5 Fèbruari 2018 23.52 (UTC) || [[:en:White-breasted nuthatch|White-breasted nuthatch]] || 96 || [[:d:Q379240|Q379240]] |- |90 || [[TDU-12/B Skydart]] || 4 Fèbruari 2018 || [[:en:TDU-12/B Skydart|TDU-12/B Skydart]] || 95 || [[:d:Q47657281|Q47657281]] |- |89 || [[Plunketts Creek (anak kali Loyalsock Creek)]] || 3 Fèbruari 2018 || || 94 || |- |88 || [[Mit Fried und Freud ich fahr dahin, BWV 125]] || 2 Fèbruari 2018 || || 93 || |- |87 || [[Sangkan paraning asu]] || 1 Fèbruari 2018 || || 92 || |- |86 || [[Downsizing]] || 31 Januari 2018 || || 91 || |- |85 || [[Matt Damon]] || 30 Januari 2018 || [[:en:Matt Damon|Matt Damon]] || 90 || |- |84 || [[Sèlèksi gawéan]] || 29 Januari 2018 || [[:en:Artificial breeding]] || 89 || [[:d:Q995745|Q995745]] |- | || || 28 Januari 2018 || || || |- |83 || [[Pamiyara]] || 27 Januari 2018 || [[:en:Animal husbandry|Animal husbandry]] || 88 || [[:d:Q80962|Q80962]] |- | || || 26 Januari 2018 || || || |- | || || 25 Januari 2018 || || || |- | || || 24 Januari 2018 || || || |- |82 || [[Neville Chamberlain]] || 23 Januari 2018 || [[:en:Neville Chamberlain|Neville Chamberlain]] || 87 || [[:d:Q10664|Q10664]] |- |81 || [[Lily James]] || 22 Januari 2018 || [[:en:Lily James|Lily James]] || 86 || [[:d:Q13217306|Q13217306]] |- |80 || [[Bayeux]] || 21 Januari 2018 || [[:en:Bayeux|Bayeux]] || 85 || [[:d:Q183910|Q183910]] |- |79 || [[Gary Oldman]] || 20 Januari 2018 23.34 (UTC) || [[:en:Gary Oldman|Gary Oldman]], a British actor || 84 || [[:d:Q83492|Q83492]] |- |78 || [[Dèwangga Bayeux]] || 19 Januari 2018 22.47 (UTC) || [[:en:Bayeux Tapestry|Bayeux Tapestry]] || 83 || [[:d:Q187483|Q187483]] |- |77 || [[Kasèt]] || 18 Januari 2018 || [[:en:Compact Cassette|Compact Cassette]] || 82 || [[:d:Q149757|Q149757]] |- |76 || [[Wong Mapuche]] || 17 Januari 2018 22.10 (UTC) || [[:en:Mapuche|The Mapuches]], an indigenous people in Southern America || 81 || [[:d:Q178484|Q178484]] |- |75 || [[Safaripark Beekse Bergen]] || 16 Januari 2018 0.00 (UTC)<ref>Nalika nggarap artikel iki isih tanggal 15 Januari 2018, nanging déné sambungan internèt ala, dadi suwé lan lagi kasimpen ing tabuh 0.00, tanggal 16 Januari 2018, dadi persis pas wates antara dina lawas lan anyar.</ref> || Beekse Bergen Safaripark in the Netherlands || 80 || [[:d:Q2183630|Q2183630]] |- | || || 15 Januari 2018 || || || |- | || || 14 Januari 2018 || || || |- |74 || [[Sea Life Scheveningen]] || 13 Januari 2018 0.37 (UTC) || Sea Life in Scheveningen, the Netherlands || 79 || [[:d:Q2199049|Q2199049]] |- |73 || [[Vlinderparadijs Papiliorama]] || 12 Januari 2018 0.28 (UTC) || A [[:en:butterfly house|butterfly house]] in the Netherlands || 78 || [[:d:Q2104064|Q2104064]] |- |72 || [[Vogelpark Avifauna]] || 11 Januari 2018 13.09 (UTC) || [[:en:Vogelpark Avifauna|Vogelpark Avifauna]], Avifauna Birdpark in the Netherlands || 77 || [[:d:Q840700|Q840700]] |- |71|| [[Thomas Bastiaan Pleyte]] || 10 Januari 2018 22.42 (UTC) || [[:en:Thomas Bastiaan Pleyte|Thomas Bastiaan Pleyte]], Dutch politician and a former Minister of Colonial Affairs|| 76 || [[:d:Q2408779|Q2408779]] |- |70|| [[Hercule Poirot]] || 9 Januari 2018 || [[:en:Hercule Poirot|Hercule Poirot]], a famous character made by the British author Agatha Christie || 75 || [[:d:Q170534|Q170534]] |- |69 || [[Ariadne Oliver]] || 8 Januari 2018 21.52 (UTC) || [[:en:Ariadne Oliver|Ariadne Oliver]], a character made by the British author Agatha Christie || 74 || [[:d:...|...]] |- |68 || [[Zoë Wanamaker]] || 7 Januari 2018 21.31 (UTC) || [[:en:Zoë Wanamaker|Zoë Wanamaker]], a British actress || 73 || [[:d:Q227142|Q227142]] |- |67 || [[David Suchet]] || 6 Januari 2018 18.00 (UTC) || [[:en:David Suchet|David Suchet]], a British actor || 72 || [[:d:Q211831|Q211831]] |- |66 || [[Hugh Fraser]] || 5 Januari 2018 23.31 (UTC) || [[:en:Hugh Fraser (actor)|Hugh Fraser]], a British actor || 71 || [[:d:...|...]] |- |65 || [[Pauline Moran]] || 4 Januari 2018 23.50 (UTC) || [[:en:Pauline Moran|Pauline Moran]], a British actress || 70 || [[:d:...|...]] |- |64 || [[Philip Jackson (aktor)|Philip Jackson]] || 3 Januari 2018 23.39 (UTC) || [[:en:Philip Jackson (actor)|Philip Jackson]], a British actor || 69 || [[:d:...|...]] |- |63 || [[Agatha Christie's Poirot ]] || 2 Januari 2018 23.44 (UTC) || [[:en:Agatha Christie's Poirot |Agatha Christie's Poirot ]] || 68 || [[:d:...|...]] |- |62 || [[Pulo Bouvet]] || 1 Januari 2018 20.05 (UTC) || [[:en:Bouvet Island|Bouvet Island]] || 67 || [[:d:Q23408|Q23408]] |- |61|| [[Douglas Booth]] || 31 Désèmber 2017 23.11 (UTC) || [[:en:Douglas Booth|Douglas Booth]], a British actor || 66 || [[:d:Q554412|Q554412]] |- |60 || [[Eleanor Tomlinson]] || 30 Désèmber 2017 23.37 (UTC) || [[:en:Eleanor Tomlinson|Eleanor Tomlinson]], a British actress || 65 || [[:d:Q1582005|Q1582005]] |- |59 || [[Chris O'Dowd]] || 29 Désèmber 2017 0.34 (UTC) || [[:en:Chris O'Dowd|Chris O'Dowd]], an Irish actor || 64 || [[:d:]] |- |58 || [[Koninklijke Burgers' Zoo]] || 28 Désèmber 2017 || [[:en:Royal Burgers' Zoo|Royal Burgers' Zoo]], a zoo in the Netherlands || 63 || [[:d:]] |- |57 || [[Loving Vincent]] || 27 Désèmber 2017 || [[:en:Loving Vincent|Loving Vincent]], an animation film || 62 || [[:d:Q23013713|Q23013713]] |- |56 || [[Patiné Vincent van Gogh]] || 26 Désèmber 2017 00.49 (UTC) || [[:en:Death of Vincent van Gogh|Death of Vincent van Gogh]] || 61 || [[:d:Q5247546|Q5247546]] |- |55 || [[Muhammad Ali Jinnah]] || 25 Désèmber 2017 11.33 (UTC) || [[:en:Muhammad Ali Jinnah|Muhammad Ali Jinnah]], leader of Pakistan || 60 || [[:d:]] |- |54 || [[Apenheul]] || 24 Désèmber 2017 23.37 (UTC) || ''[[:en:Apenheul|Apenheul]]'', a zoo in the Netherlands || 59 || [[:d:]] |- |53 || [[Diergaarde Blijdorp]] || 23 Désèmber 2017 23.58 (UTC) || ''[[:en:Diergaarde Blijdorp|Diergaarde Blijdorp]]'', , a zoo in the Netherlands|| 58 || [[:d:]] |- |52 || [[Ouwehands Dierenpark]] || 22 Désèmber 2017 23.38 (UTC) || ''[[:en:Ouwehands Dierenpark|Ouwehands Dierenpark]]'', , a zoo in the Netherlands || 57 || [[:d:]] |- |51 || [[Dolfinarium Harderwijk]] || 21 Désèmber 2017 22.33 (UTC) || ''[[:en:Dolfinarium Harderwijk|Dolfinarium Harderwijk]]'', , a zoo in the Netherlands || 56 || [[:d:]] |- |50 || [[Taman Indonesia]] || 20 Désèmber 2017 22.03 (UTC) || ''[[:en:Taman Indonesia|Taman Indonesia]]'', , a zoo in the Netherlands || 55 || [[:d:Q2102096|Q2102096]] |- |49 || [[Kampong Gelam]] || 19 Désèmber 2017 08.21 (UTC) || ''[[:en:Kampong Glam|Kampong Glam]]'', a neighbourhood in Singapore || 54 || [[:d:Q4251481|Q4251481]] |- |48 || [[Taman Warisan Melayu]] || 18 Désèmber 2017 17.07 (UTC) || [[:en:Malay Heritage Centre|Malay Heritage Centre]] in Singapore || 53 || [[:d:Q6741538|Q6741538]] |- |47 || [[Farinheira]] || 17 Désèmber 2017 18.42 (UTC) || ''[[:en:Farinheira|Farinheira]]'', a Portuguese sausage || 52 || [[:d:Q5435337|Q5435337]] |- |46.3 || [[Chorizo]] || 16 Désèmber 2017 14.23 (UTC) || ''[[:en:Chorizo|Chorizo]]'', a Spanish sausage || 51 || [[:d:Q23374|Q23374]] |- |46.2 || [[Museu Calouste Gulbenkian]] || 16 Désèmber 2017 09.01 (UTC) || [[:en:Calouste Gulbenkian Museum|Calouste Gulbenkian Museum]], a museum in Portugal || 50 || [[:d:Q211262|Q211262]] |- |46.1 || [[Alheira]] || 16 Désèmber 2017 08.47 (UTC) || ''[[:en:Alheira|Alheira]]'', a Portuguese sausage || 49 || [[:d:Q2563471|Q2563471]] |- |45 || [[Kubisme]] || 15 Désèmber 2017 20.52 (UTC) || ''[[:en:Cubism|Cubism]]'' || 48 || [[:d:Q42934|Q42934]] |- |44 || [[René Lalique]] || 14 Désèmber 2017 22.14 (UTC) || [[:en:René Lalique|René Lalique]], a French Art Deco artist || 47 || [[:d:Q451400|Q451400]] |- |43 || [[Art Deco]] || 13 Désèmber 2017 1.16 (UTC) || [[:en:Art Deco|Art Deco]] || 46 || [[:d:Q173782|Q173782]] |- |42.2 || [[Edwin Lutyens]] || 12 Désèmber 2017 1.23 (UTC) || [[:en:Edwin Lutyens|Edwin Lutyens]], the great British architect || 45 || [[:d:Q378157|Q378157]] |- |42.1 || [[Florin Court]] || 12 Désèmber 2017 0.45 (UTC) || [[:en:Florin Court|Florin Court]], a building in London || 44 || [[:d:Q5461830|Q5461830]] |- | || || 11 Désèmber 2017 || || || |- |41 || [[Johnny Hallyday]] || 10 Désèmber 2017 0.42 (UTC) || [[:en:Johnny Hallyday|Johnny Hallyday]], a French singer || 43 || [[:d:Q212015|Q212015]] |- |40 || [[Tove Lo]] || 9 Désèmber 2017 23.51 (UTC) || [[:en:Tove Lo|Tove Lo]], a Swedish singer || 42 || [[:d:Q15948790|Q15948790]] |- |39 || [[Grand Theft Auto V]] || 8 Désèmber 2017 23.55 (UTC) || [[:en:Grand Theft Auto V|Grand Theft Auto V]], a computer game || 41 || [[:d:Q17452|Q17452]] |- |38 || [[Wawancara telung langkah]] || 7 Désèmber 2017 04.24 (UTC) || Three steps interview || 40 || [[:d:Q1256862|Q1256862]] |- |37 || [[Knecht Ruprecht]] || 6 Désèmber 2017 20.26 (UTC) || [[:en:Knecht Ruprecht|Knecht Ruprecht]] || 39 || [[:d:Q1402637|Q1402637]] |- |36 || [[Oligocottus snyderi]] || 5 Désèmber 2017 23.57 (UTC) || ''[[:en:Fluffy sculpin|Fluffy sculpin]]'' || 38 || [[:d:Q2030033|Q2030033]] |- |35 || [[Mahjong]] || 4 Désèmber 2017 19.12 (UTC) || ''[[:en:Mahjong|Mahjong]]'' || 37 || [[:d:Q12263|Q12263]] |- |34 || [[Organ Weber]] || 3 Désèmber 2017 12.21 (UTC) || ''[[:en:Weberian ossicles|Weberian apparatus]]'' || 36 || [[:d:Q1650032|Q1650032]] |- |33 || [[Kelantan]] || 2 Désèmber 2017 23.07 (UTC) || [[:en:Kelantan|Kelantan]] || 35 || [[:d:Q185944|Q185944]] |- |32 || [[Čapljina]] || 1 Désèmber 2017 21.51 (UTC) || [[:en:Čapljina|Čapljina]] || 34 || [[:d:Q337683|Q337683]] |- |31 || [[Slobodan Praljak]] || 30 Novèmber 2017 05.19 (UTC) || [[:en:Slobodan Praljak|Slobodan Praljak]] || 33 || [[:d:Q1270169|Q1270169]] |- style="background: lightgreen; color: black" |30 || [[Bopomofo]] || 29 Novèmber 2017 08.31 (UTC) || [[:en:Bopomofo|Bopomofo]] || 32 || [[:d:Q198269|Q198269]] |- |29 || [[Pinyin]] || 28 Novèmber 2017 04.26 (UTC) || The Chinese Pinyin spelling, a redirect page. <br/>As it turned out there was already an article with a different name || - || |- style="background: lightgreen; color: black" |28 || [[Wong Amis]] || 27 Novèmber 2017 13.20 (UTC) || ''[[:en:Amis people|Amis people]]'', entry for <br/>(Wikipedia Asian Month 2017) || 31 || [[:d:Q205006|Q205006]] |- style="background: lightgreen; color: black" |27 || [[Wong Atayal]] || 26 Novèmber 2017 11.24 (UTC) || ''[[:en:Atayal people|Atayal people]]'', entry for <br/>(Wikipedia Asian Month 2017) || 30 || [[:d:Q701676|Q701676]] |- style="background: lightgreen; color: black" |26 || [[Vivian Hsu]] || 25 Novèmber 2017 11.32 (UTC) || ''[[:en:Vivian Hsu|Vivian Hsu]]'', entry for <br/>(Wikipedia Asian Month 2017)|| 29 || [[:d:Q253420|Q253420]] |- style="background: lightgreen; color: black" |25 || [[Wong Taiwan]] || 24 Novèmber 2017 23.06 (UTC) || ''[[:en:Taiwanese people|Taiwanese people]]'', entry for <br/>(Wikipedia Asian Month 2017)|| 28 || [[:d:Q707133|Q707133]] |- style="background: lightgreen; color: black" |24 || [[Wong Puyuma]] || 23 Novèmber 2017 16.25 (UTC) || ''[[:en:Puyuma people|Puyuma people]]'', entry for <br/>(Wikipedia Asian Month 2017)|| 27 || [[:d:Q706500|Q706500]] |- |23 || [[Alessandra Ambrosio]] || 22 Novèmber 2017 14.07 (UTC) || [[:en:Alessandra Ambrosio|Alessandra Ambrosio]] || 26 || [[:d:Q151859|Q151859]] |- |22 || [[Salvator Mundi (Leonardo)]] || 21 Novèmber 2017 13.39 (UTC) || ''[[:en:Salvator Mundi (Leonardo)|Salvator Mundi]]'' || 25|| [[:d:Q1892745|Q1892745]] |- |21 || [[Allegiant]] || 20 Novèmber 2017 || ''[[:en:Allegiant (novel)|Allegiant]]'' || 24|| [[:d:Q15238761|Q15238761]] |- |20 || [[Insurgent]] || 19 Novèmber 2017 09.14 (UTC) || ''[[:en:Insurgent (novel)|Insurgent]]'' || 23|| [[:d:Q5918512|Q5918512]] |- |19 || [[Divergent]] || 18 Novèmber 2017 23.28 (UTC) || ''[[:en:Divergent (novel)|Divergent]]'' || 22|| [[:d:Q627192|Q627192]] |- |18 || [[Sop buntut]] || 17 Novèmber 2017 || ''[[:en:Oxtail soup|Oxtail soup]]'' || 21|| [[:d:Q564557|Q564557]] |- |17 || [[Daging gajah]] || 16 Novèmber 2017 || ''[[:en:Elephant meat|Elephant meat]]'' || 20|| [[:d:Q17444380|Q17444380]] |- |16 || [[Varanus bitatawa]] || 15 Novèmber 2017 23.45 (UTC) || ''[[:en:Northern Sierra Madre forest monitor|Northern Sierra Madre forest monitor]]'' || 19 || [[:d:Q132394|Q132394]] |- |15 || [[Jaran nil cébol]] || 14 Novèmber 2017 || ''[[:en:Pygmy_hippopotamus|Pygmy_hippopotamus]]'' || 18 || [[:d:Q202241|Q202241]] |- |14 || [[Daging alas]] || 13 Novèmber 2017 23.28 (UTC) || ''[[:en:Bushmeat|Bushmeat]]'' || 17 || [[:d:Q649978|Q649978]] |- |13 || [[Gorila]] || 12 Novèmber 2017 19.11 (UTC) || ''[[:en:Gorilla|Gorilla]]'' || 16 || [[:d:Q36611|Q36611]] |- |12 || [[Township]] || 11 Novèmber 2017 05.39 (UTC) || ''[[:en:Township|Township]]'' || 15 || [[:d:Q19610511|Q19610511]] |- |11 || [[Bonobo]] || 10 Novèmber 2017 05.39 (UTC) || ''[[:en:Bonobo|Bonobo]]'' || 14 || [[:d:Q19537|Q19537]] |- |10 || [[Simpansé]] || 9 Novèmber 2017 06.21 (UTC) || ''[[:en:Chimpanzee|Chimpanzee]]'' || 13 || [[:d:Q80174|Q80174]] |- |9 || [[Déforestasi]] || 8 Novèmber 2017 22.39 (UTC) || ''[[:en:Deforestation|Deforestation]]'' || 12 || [[:d:Q169940|Q169940]] |- |8 || [[Museum Zoologi Bogor]] || 7 Novèmber 2017 12.01 (UTC) || ''[[:en:Zoological Museum of Bogor|Zoological Museum of Bogor]]'' || 11 || [[:d:Q25053433|Q25053433]] |- style="background: lightgreen; color: black" | 7.2 || [[A-mei]] || 6 Novèmber 2017 21.55 (UTC) || [[:en:|A-mei]], entry for <br/>(Wikipedia Asian Month 2017) || 10 || [[:d:Q713461|Q713461]] |- |7.1 || [[Uwa-uwa]] || 6 Novèmber 2017 21.38 (UTC) || ''[[:en:Gibbon|Gibbon]]'' ||9|| [[:d:Q185939|Q185939]] |- |6.3 || [[Holofèrnes]] || 5 Novèmber 2017 22.06 (UTC) || [[:en:Holofernes|Holofernes]] ||8|| [[:d:Q625748|Q625748]] |- |6.2 || [[Spectrum Holobyte]] || 5 Novèmber 2017 14.44 (UTC)|| [[:en:Spectrum Holobyte|Spectrum Holobyte]] ||7|| [[:d:Q1418015|Q1418015]] |- |6.1 || [[Holotipe]] || 5 Novèmber 2017 08.43 (UTC) || ''[[:en:Holotype|Holotype]]'' ||6|| [[:d:Q1061403|Q1061403]] |- |5 || [[Urangutan Tapanuli]] || 4 Novèmber 2017 10.16 (UTC) || ''[[:en:Tapanuli orangutan|Tapanuli orangutan]]'' || 5|| [[:d:Q309256|Q309256]] |- |4 || [[Dina Pati]] || 3 Novèmber 2017 23.01 (UTC) || ''[[:en:Day of the Dead|Day of the Dead]]'' || 4|| [[:d:Q309256|Q309256]] |- |3 || [[Iwak karper]] || 2 Novèmber 2017 14.29 (UTC) || ''[[:en:Carp|Carp]]'' || 3 || [[:d:Q2751223|Q2751223]] |- |2 || [[95 dalil]] || 1 Novèmber 2017 05.59 (UTC) || ''[[:en:Ninety-five Theses|Ninety-five Theses]]'' || 2 || [[:d:Q157506|Q157506]] |- |1 || [[Stanislav Yevgrafovich Petrov]] || 31 Oktober 2017 19.17 (UTC) || [[:en:Stanislav Petrov|Stanislav Petrov]] || 1 || [[:d:Q52412|Q52412]] |- |} == Cathetan sikil / footnotes == {{reflist}} jdotqagohqbq2ce0j82xm81v0rfm2fy Downton Abbey 0 199572 1747109 1746988 2026-04-13T04:13:54Z Meursault2004 3 /* Paraga tamu */ 1747109 wikitext text/x-wiki [[File:Highclere Castle 2019.jpg|thumb|[[Kastil Highclere]], sing dadi lokasi syuting]] '''''Downton Abbey''''' kuwi drama sajarah saka Britani Agung sing digarap déning [[Julian Fellowes]], kanthi latar wektu antarané taun 1912 nganti 1925, dumunung ing tanah darbèné kulawarga priyayi fiktif ajeneng Downton Abbey ing Yorkshire. Critané ngandharaké uripé kulawarga bangsawan Crawley lan para abdiné, uga kepriyé kedadéyan-kedadéyan gedhé ing wiwitan abad kaping rong puluh, kayata musibah Titanic, Perang Donya Kapisan, skandhal pulitik, lan owah-owahan sosial-pulitik, mangaribawani uripé kulawarga iku lan tatanan kelas ing Britani Agung. Sérial télévisi iki ditayangaké saka taun 2010 nganti 2015, ana enem musim lan gunggungé 52 épisodhe, lan akèh rekaman syuting sing dijupuk ing Kastil Highclere. Downton Abbey éntuk akèh memulé saka para kritikus, macem-macem bebungah, lan dadi salah siji drama kostum Inggris sing suksès dhéwé. Sawisé sérial télévisiné rampung, critané banjur diterusaké liwat [[Downton Abbey (film)|film]] biyoskup sing dirilis ing taun 2019 lan [[Downton Abbey: A New Era|2022]]. Film pungkasané minangka panutup crita, kanthi irah-irahan [[Downton Abbey: The Grand Finale]], dirilis ing taun 2025. == Plot == Sérial Downton Abbey iki nduwé latar ing tanah kulawarga priyayi fiktif ing Yorkshire sing aran Downton Abbey, kanthi wektu antarané tanggal 16 April 1912 nganti wengi taun anyar 1925. Critané nyritakaké uripé kulawarga bangsawan Crawley lan para abdi omahé ing jaman sawisé Edwardian, uga kepriyé kedadéyan-kedadéyan gedhé ing jaman kuwi nduwé pengaruh marang uripé wong-wong mau lan marang tatanan sosial ing Britania Raya. Kedadéyan-kedadéyan kuwi antarané kabar klelepé baita Titanic (ing sérial kapisan); pecahé Perang Donya Kapisan, wabah influenza Spanyol, lan skandhal Marconi (ing sérial kapindho); Perang Kamardikan Irlan sing banjur nglairaké Negara Bébas Irlan (ing sérial katelu); skandhal Teapot Dome (ing sérial kapapat); lan pemilihan umum Britani Agung taun 1923 uga kudéta Beer Hall Putsch ing Jerman (ing sérial kalima). Sérial kaping enem lan sing pungkasan nepungaké munggahé kelas buruh ing jaman antarané rong perang donya, lan mènèhi pratandha tumrap suruté kalungguhan para priyayi Britania ing tembé . == Para paraga == === Paraga pokok === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width:15%;" rowspan="2"|Aktor ! style="width:25%;" rowspan="2"|Watek ! style="width:36%;" colspan="6"|Sérial ! style="width:16%;" colspan="3"|Film |- ! style="width:6%;"|Mangsa 1 ! style="width:6%;"|Mangsa 2 ! style="width:6%;"|Mangsa 3 ! style="width:6%;"|Mangsa 4 ! style="width:6%;"|Mangsa 5 ! style="width:6%;"|Mangsa 6 ! style="width:8%;"|''[[Downton Abbey (film)|Downton Abbey]]'' ! style="width:8%;"|''[[Downton Abbey: A New Era|A New Era]]'' ! style="width:8%;"|''[[Downton Abbey: The Grand Finale|The Grand Finale]]'' |- | [[Hugh Bonneville]] | Robert Crawley, The Earl of Grantham | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Jessica Brown Findlay]] | Lady Sybil Branson <small>née Crawley</small> | colspan="3" {{cMain|Pokok}} | colspan="5" {{cNone}} | colspan="1" {{cNone|{{ref|archival|A}}}} |- | [[Laura Carmichael]] | Edith Pelham, The Marchioness of Hexham <small>née Lady Edith Crawley</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[James Edward Carter|Jim Carter]] | Charles "Charlie" Carson | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Brendan Coyle]] | John Bates | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Michelle Dockery]] | Lady Mary Josephine Talbot <small>née Crawley</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Siobhan Finneran]] | Sarah O'Brien | colspan="3" {{cMain|Pokok}} | colspan="1" {{cNone|{{ref|double|D}}}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Joanne Froggatt]] | Anna Janet Bates <small>née Smith</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Phyllis Logan]] | Elsie Carson <small>née Hughes</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Thomas Howes (aktor)|Thomas Howes]] | William Mason | colspan="2" {{cMain|Pokok}} | colspan="7" {{cNone}} |- | [[Rob James-Collier]] | Thomas Barrow | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Rose Leslie]] | Gwen Harding <small>née Dawson</small> | {{cMain|Pokok}} | colspan="4" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Elizabeth McGovern]] | Cora Crawley, The Countess of Grantham | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Sophie McShera]] | Daisy Parker <small>formerly Mason, née Robinson</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Lesley Nicol (aktris)|Lesley Nicol]] | Beryl Mason <small>née Patmore</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Maggie Smith]] | Violet Crawley, The Dowager Countess of Grantham | colspan="8" {{cMain|Pokok}} | colspan="1" {{cNone|{{ref|archival|A}}}} |- | [[Dan Stevens]] | Matthew Crawley | colspan="3" {{cMain|Pokok}} | colspan="5" {{cNone}} | colspan="1" {{cNone|{{ref|archival|A}}}} |- | [[Penelope Wilton]] | Isobel Grey, Lady Merton <small>formerly Crawley</small> | colspan="9" {{cMain|Pokok}} |- | [[Amy Nuttall]] | Ethel Parks | {{cNone}} | colspan="2" {{cMain|Pokok}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Kevin Doyle (aktor)|Kevin Doyle]] | Joseph Molesley | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cMain|Pokok}} |- | [[Allen Leech]] | Tom Branson | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cMain|Pokok}} |- | [[Matt Milne]] | Alfred Nugent | colspan="2" {{cNone}} | colspan="2" {{cMain|Pokok}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Ed Speleers]] | James "Jimmy" Kent | colspan="2" {{cNone}} | colspan="3" {{cMain|Pokok}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Lily James]] | Lady Rose Aldridge <small>née MacClare</small> | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cMain|Pokok}}{{efn|name=Finale|In series 6 credited with the main cast only in "The Finale".}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[David Robb]] | Dr Richard Clarkson | colspan="3" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cMain|Pokok}} | colspan="1" {{cNone}} | colspan="1" {{cGuest|Tamu}} | {{cNone}} |- | [[Cara Theobold]] | Ivy Stuart | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cMain|Pokok}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Raquel Cassidy]] | Phyllis Baxter | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cMain|Pokok}} |- | [[Tom Cullen]] | Anthony Foyle, Viscount Gillingham | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cMain|Pokok}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Julian Ovenden]] | Charles Blake | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cMain|Pokok}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Michael C. Fox|Michael Fox]] | Andrew "Andy" Parker | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4"{{cMain|Pokok}} |- | [[Matthew Goode]] | Henry Talbot | colspan="4" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="2" {{cMain|Pokok}} | colspan="2" {{cNone}} |- | [[Harry Hadden-Paton]] | Herbert "Bertie" Pelham, Marquess of Hexham | colspan="4" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="4" {{cMain|Pokok}}{{efn|name=Finale}} |- | [[Imelda Staunton]] | Lady Maud Bagshaw | colspan="6" {{cNone}} | colspan="2" {{cMain|Pokok}} | {{cNone}} |- | [[Nathalie Baye]] | Madame Montmirail | colspan="7" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} | {{cNone}} |- | [[Hugh Dancy]] | Jack Barber | colspan="7" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} | {{cNone}} |- | [[Laura Haddock]] | Myrna Dalgleish | colspan="7" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} | {{cNone}} |- | [[Tuppence Middleton]] | Lucy Branson <small>née Smith</small> | colspan="6" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cMain|Pokok}} | {{cNone}} |- | [[Dominic West]] | Guy Dexter | colspan="7" {{cNone}} | colspan="2" {{cMain|Pokok}} |- | [[Jonathan Zaccaï]] | Marquis de Montmirail | colspan="7" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} | {{cNone}} |- | [[Paul Giamatti]] | Harold Levinson | colspan="3" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="4" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} |- | [[Simon Russell Beale]] | Sir Hector Moreland | colspan="8" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} |- | [[Arty Froushan]] | [[Noël Coward]] | colspan="8" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} |- | [[Alessandro Nivola]] | Gus Sambrook | colspan="8" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} |- | [[Joely Richardson]] | Sarah, Lady Petersfield | colspan="8" {{cNone}} | {{cMain|Pokok}} |- |} {{notelist}} === Paraga sing kerep ana === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width:15%;" rowspan="2"|Aktor ! style="width:25%;" rowspan="2"|Watek ! style="width:36%;" colspan="6"|Sérial ! style="width:16%;" colspan="3"|Film |- ! style="width:6%;"|[[Downton Abbey (mangsa 1)|Mangsa 1]] ! style="width:6%;"|[[Downton Abbey (mangsa 2)|Mangsa 2]] ! style="width:6%;"|[[Downton Abbey (mangsa 3)|Mangsa 3]] ! style="width:6%;"|[[Downton Abbey (mangsa 4)|Mangsa 4]] ! style="width:6%;"|[[Downton Abbey (mangsa 5)|Mangsa 5]] ! style="width:6%;"|[[Downton Abbey (mangsa 6)|Mangsa 6]] ! style="width:8%;"|''[[Downton Abbey (film)|Downton Abbey]]'' ! style="width:8%;"|''[[Downton Abbey: A New Era|A New Era]]'' ! style="width:8%;"|''[[Downton Abbey: The Grand Finale|The Grand Finale]]'' |- | [[Robert Bathurst]] | Sir Anthony Strallan | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | Lionel Guyett | Taylor | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="8" {{cNone}} |- | [[Brendan Patricks]] | [[The Hon]] Evelyn Napier | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Helen Sheals | Mrs Wigan, the Postmistress | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="2" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | Andrew Westfield | Mr Lynch | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="8" {{cNone}} |- | [[Samantha Bond]] | Lady Rosamund Painswick, <small>née Crawley</small> | {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cRecurring|Kerep}} | {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cNone}} |- | [[Zoe Boyle]] | Lavinia Swire | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | [[Clare Calbraith]] | Jane Moorsum | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | [[Michael Cochrane]] | Reverend Albert Travis | {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Paul Copley]] | Albert Mason | {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | {{cNone}} | colspan="2"{{cGuest|Tamu}} |- | [[Maria Doyle Kennedy]] | Vera Bates | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | [[Iain Glen]] | Sir Richard Carlisle of Morningside | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | [[Cal MacAninch]] | Henry Lang | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | Christine Mackie | Daphne Bryant | {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Kevin McNally|Kevin R. McNally]] | Horace Bryant | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="6" {{cNone}} |- | Daniel Pirrie | [[Major (United Kingdom)|Maj]] Charles Bryant | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | Stephen Ventura | Davis | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="7" {{cNone}} |- | [[Jonathan Coy]] | George Murray | colspan="2" {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="2" {{cNone}} | colspan="1" {{cGuest|Tamu}} | {{cNone}} |- | Christine Lohr | May Bird | colspan="2" {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Neil Bell]] | Durrant | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Michael Culkin]] | [[Cosmo Gordon Lang|Biskup Agung York]] | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Charles Peter Keep Edwards |Charles Edwards]] | Michael Gregson | colspan="2" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | Jason Furnival | Craig | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | Karl Haynes | Dent | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Clare Higgins]] | Mrs Bartlett | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Shirley MacLaine]] | Martha Levinson | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="5" {{cNone}} |- | Mark Penfold | Mr Charkham | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | Lucille Sharp | Miss Reed | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Ged Simmons]] | Turner | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Nicky Henson]] | Charles Grigg | {{cGuest|Tamu}} | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[MyAnna Buring]] | Edna Braithwaite | colspan="2" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Douglas Reith]] | Lord Merton | colspan="2" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cGuest|Tamu}} |- | [[Andrew Alexander (aktor)|Andrew Alexander]] | Sir John Bullock | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Gary Carr (aktor)|Gary Carr]] | Jack Ross | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="6" {{cNone}} |- | [[Joanna David]] | Duchess of Yeovil | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | Joncie Elmore | John Pegg | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Nigel Harman]] | Alex Green | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Patrick Kennedy (aktor)|Patrick Kennedy]] | Terence Sampson | colspan="3" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="5" {{cNone}} |- | [[Daisy Lewis]] | Sarah Bunting | colspan="3" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Andrew Scarborough]] | Timothy "Tim" Drewe | colspan="3" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Jeremy Swift]] | Septimus Spratt | colspan="3" {{cNone}} | colspan="3" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Peter Egan]] | Hugh "Shrimpie" MacClare, Marquess of Flintshire | colspan="2" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Matthew Barber|Matt Barber]] | The Hon. Ephraim Atticus Aldridge | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Oliver Barker | rowspan="2"|Master George Crawley | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cGuest|Tamu}} |- | Zac Barker | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cGuest|Tamu}} |- | [[Penny Downie]] | Rachel Aldridge, Lady Sinderby | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[James Sebastian Faulkner|James Faulkner]] | Daniel Aldridge, Lord Sinderby | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Richard E. Grant]] | Simon Bricker | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | Fifi Hart | Miss Sybil Branson | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cGuest|Tamu}} |- | Louis Hilyer | Inspector Vyner | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Sue Johnston]] | Gladys Denker | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cNone}} |- | [[Emma Lowndes]] | Margie Drewe | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Christopher Rozycki | Count Nikolai Rostov | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | Eva Samms | rowspan="2"|Marigold | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cGuest|Tamu}} |- | Karina Samms | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cGuest|Tamu}} |- | [[Rade Sherbedgia]] | Prince Igor Kuragin | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | [[Catherine Steadman]] | [[The Hon]] Mabel Lane Fox | colspan="4" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="4" {{cNone}} |- | Howard Ward | Sergeant Willis | colspan="4" {{cNone}} | colspan="2" {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Richard Teverson | Dr Ryder | colspan="2" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | colspan="2" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Harriet Walter]] | Prudence, Dowager Lady Shackleton | colspan="3" {{cNone}} | colspan="2" {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Patrick Brennan | Mr Dawes | colspan="4" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Sebastian Dunn | Charles "Charlie" Rogers | colspan="4" {{cNone}} | {{cGuest|Tamu}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Antonia Bernath]] | Laura Edmunds | colspan="5" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Victoria Emslie]] | Audrey | colspan="5" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | [[Paul Putner]] | Mr Skinner | colspan="5" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Jake Rowley | Paparazzo | colspan="5" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Phoebe Sparrow | Amelia Grey <small>née Cruikshank</small> | colspan="5" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |- | Hayley Jayne Standing | Lucy Philpotts | colspan="5" {{cNone}} | {{cRecurring|Kerep}} | colspan="3" {{cNone}} |} === Paraga tamu === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width:15%;"| Actor !! style="width:25%;"| Character !! style="width:45%;" | Position !! style="width:15%;"| Appearances |- | [[Charlie Cox]] || Philip, The Duke of [[Crowborough]] || Suitor of Lady Mary; lover of Thomas Barrow || Series 1 |- | Bill Fellows || Joe Burns || Mrs Hughes's former suitor || Mangsa 1 |- | [[Bernard Gallagher]] || William "Bill" Molesley || Joseph Molesley's father || Mangsa 1, Mangsa 3–4 |- | [[Theo James]] || Kemal Pamuk || Atasé Kadutan Agung Turki [[Ottoman]] || Mangsa 1 |- | Sean McKenzie || Mr Bromidge || Owner of a telephone fitting company || Mangsa 1 |- | Fergus O'Donnell || John Drake || Farmer on the Grantham estate || Mangsa 1–2 |- | Cathy Sara || Mrs Drake || Wife of John Drake || Mangsa 1–2 |- | [[Ann Jane Wenham Figgins|Jane Wenham]] || Mrs Bates || Mother of John Bates || Mangsa 1 |- | [[Jeremy Clyde]] || General Robertson || Army general || Mangsa 2 |- | Tom Feary-Campbell || Captain Smiley || Army captain || Mangsa 2 |- | [[Lachlan Nieboer]] || Lt Edward Courtenay || Wounded officer || Mangsa 2 |- | Peter McNeil O'Connor || Sergeant Stevens || Army sergeant || Mangsa 2 |- | [[Julian Wadham]] || Sir Herbert Strutt || Army general || Mangsa 2 |- | [[Trevor White (aktor)|Trevor White]] || Maj Patrick Gordon || Wounded officer who claims to be heir presumptive Patrick Crawley || Mangsa 2 |- | [[Nigel Havers]] || Lord Hepworth || Suitor of Lady Rosamund || Christmas Special 2011 |- | [[Sharon Small]] || Marigold Shore || Lady Rosamund's maid || Christmas Special 2011 |- | Charlie Anson || The Hon Larry Grey || Lord Merton's elder son || Mangsa 3, Mangsa 5, 2015 Christmas Special |- | [[Edward Baker-Duly]] || Terence Margadale || Rose's adulterous lover || Mangsa 3 |- | Ruairi Conaghan || Kieran Branson || Tom's brother || Mangsa 3 |- | Sarah Crowden || Lady Manville || One of the local gentry near Downton || Mangsa 3, Mangsa 5, The Grand Finale |- | [[Terence Harvey]] || Jarvis || Manager of Downton Abbey || Mangsa 3 |- | Emma Keele || Mavis || Prostitute || Mangsa 3 |- | Edmund Kente || Mead || Lady Rosamund's butler || Mangsa 3 |- | [[Tim Pigott-Smith]] || Sir Philip Tapsell || London obstetrician and gynaecologist || Mangsa 3 |- | Tony Turner || Inspector Stanford || York Police inspector || Mangsa 3 |- | [[John Voce]] || Photographer || photographer || Mangsa 3, Mangsa 6 |- | Kenneth Bryans || Nield || Duneagle Castle gamekeeper || Christmas Special 2012 |- | [[Ron Donachie]] || McCree || Lord Flintshire's butler || Christmas Special 2012 |- | [[John Henshaw]] || Jos Tufton || Grocer and Mrs Patmore's suitor || Christmas Special 2012 |- | [[Simone Lahbib]] || Wilkins || Lady Flintshire's maid || Christmas Special 2012 |- | [[Phoebe Nicholls]] || Susan MacClare, Marchioness of Flintshire || Lord Flintshire's wife || Christmas Special 2012, Mangsa 5 |- | Yves Aubert || Arsene Avignon || Chef at the [[The Ritz Hotel, London|Ritz]] || Mangsa 4 |- | [[Di Botcher]] || Nanny West || [[Nanny]] || Mangsa 4 |- | Christina Carty || [[Virginia Woolf]] || Writer || Mangsa 4 |- | [[Stephen Critchlow]] || [[John Ward (trade unionist)|John Ward]] || Liberal MP || Mangsa 4 |- | [[Jonathan Howard (actor)|Jonathan Howard]] || Sam Thawley || Local gardener || Mangsa 4 |- | [[Kiri Te Kanawa]] || [[Nellie Melba]] || Opera singer || Mangsa 4 |- | [[Michael Benz]] || Ethan Slade || Harold Levinson's valet || Christmas Special 2013 |- | [[Alastair Bruce]] || [[Rowland Baring, 2nd Earl of Cromer|Lord Chamberlain]] || Chamberlain to the King || Christmas Special 2013 |- | [[Oliver Dimsdale]] || [[Edward VIII|The Prince of Wales]] || Heir to the British throne || Christmas Special 2013 |- | [[Poppy Drayton]] || The Hon Madeleine Allsopp || Rose's friend || Christmas Special 2013 |- | [[James Fox]] || William "Billy" Allsopp, Baron Aysgarth || Madeleine's father || Christmas Special 2013 |- | [[Janet Montgomery]] || [[Freda Dudley Ward]] || Mistress of the Prince of Wales || Christmas Special 2013 |- | Guy Williams || [[King George V]] || King of the United Kingdom, Emperor of India || Christmas Special 2013 |- | Dean Ashton || Evans || Tombstone maker || Mangsa 5 |- | Devon Black || Receptionist || receptionist || Mangsa 5–6 |- | Louise Calf || Kitty Colthurst || Friend of the Crawleys || Mangsa 5 |- | [[Anna Chancellor]] || Dowager Lady Anstruther, <small>née Mountevans</small> || James Kent's former employer || Mangsa 5 |- | [[Ed Cooper Clarke]] || The Hon Timothy "Tim" Grey || Lord Merton's younger son || Mangsa 5 |- | [[Jon Glover]] || [[King George V]] (voice) || King of the United Kingdom, Emperor of India || Mangsa 5 |- | Darren Machin || Basil Shute || Owner of the Velvet Violin club || Mangsa 5 |- | [[Naomi Radcliffe]] || Mrs Elcot || Local villager and widowed by the War || Mangsa 5 |- | [[Alun Armstrong]] || Stowell || Lord Sinderby's butler || Christmas Special 2014 |- | [[Jane Lapotaire]] || Princess Irina Kuragin || Prince Kuragin's wife || Christmas Special 2014 |- | [[Alice Patten]] || Diana Clark || Lord Sinderby's mistress || Christmas Special 2014 |- | Rick Bacon || Mr Henderson || Owner of Mallerton Hall || Mangsa 6 |- | Philip Battley || John Harding || Gwen's husband || Mangsa 6 |- | [[Nichola Burley]] || Rita Bevan || Lady Mary's blackmailer || Mangsa 6 |- | [[Trevor Cooper]] || Mr Moore || Butler at Rothwell Manor || Mangsa 6 |- | [[Rupert Frazer]] || [[Neville Chamberlain]] || Politician || Mangsa 6 |- | Charlotte Hamblin || Lady Anne Acland || Dinner guest of Evelyn Napier's at Criterion restaurant ||Series 6 |- | Christos Lawton || Billy || Talbot and Rogers' race team crew member ||Mangsa 6 |- | [[Adrian Lukis]] || Sir John Darnley || Crawley family friend || Mangsa 6 |- | Mark Morrell || Mr Fairclough || Farmer on the Grantham estate || Mangsa 6 |- | [[Ronald Pickup]] || Sir Michael Reresby || Estate owner || Mangsa 6 |- | Martin Walsh || Mr Finch || Fat Stock Show agent || Mangsa 6 |- | [[James Greene (Northern Irish actor)|James Greene]] || Sir Mark Stiles || Temporary employer of Barrow || 2015 Christmas Special |- | [[Patricia Hodge]] || Miranda Pelham || Bertie Pelham's mother || 2015 Christmas Special |- | [[Simon Jones (actor)|Simon Jones]] || [[King George V]] || King of the United Kingdom, Emperor of India || Downton Abbey |- | [[Geraldine James]] || [[Mary of Teck|Queen Mary]] || Queen of the United Kingdom, Empress of India || Downton Abbey |- | Bibi Burr || rowspan= "2" |Caroline Talbot || rowspan= "2"|Lady Mary and Henry's daughter || rowspan= "2"|Downton Abbey, A New Era |- | Olive Burr |- | Archer Robbins || John "Johnny" Bates Jr. || John and Anna Bates' son || Downton Abbey, A New Era, The Grand Finale |- | [[Kate Phillips]] || [[Princess Mary, Viscountess Lascelles]] || The King and Queen's daughter || Downton Abbey |- | [[Andrew Havill]] || [[Henry Lascelles, 6th Earl of Harewood|Henry, Viscount Lascelles]] || Husband of Princess Mary || Downton Abbey |- | Charlie Watson || Albert || Hall Boy at Downton || Downton Abbey, A New Era |- | Esme Creegan || Caroline Talbot || Lady Mary and Henry's daughter || The Grand Finale |- | [[Lisa Dillon]] || [[Princess Arthur of Connaught, Duchess of Fife]] || wife of [[Prince Arthur of Connaught]], and niece of [[King George V]] || The Grand Finale |} == Réferènsi == {{reflist}} == Pranala njaba == [[Kategori:Downton Abbey]] prqnrf1mb0huz0mo9n6e2bh90au2m7r Julian Wadham 0 200147 1747105 1747080 2026-04-12T17:14:11Z Meursault2004 3 /* Pranala njaba */ 1747105 wikitext text/x-wiki '''Julian Neil Rohan Wadham''' (lair 7 Agustus 1958) iku aktor sandiwara, film, lan télévisi Inggris. == Urip awal == == Réferènsi == {{reflist}} ==Pranala njaba== *{{IMDb name|905554}} *[https://web.archive.org/web/20150615082406/http://www.theartistspartnership.co.uk/cv/julianwadham.pdf CV utawa ''riwayat hidup'' Julian Wadham ing The Artists Partnership] {{DEFAULTSORT:Wadham, Julian}} [[Kategori:Lair 1958]] [[Kategori:Wong urip]] [[Kategori:Paraga Downton Abbey]] 3b45p4nf9z5eqcrtvqjev407ft44lpn 1747106 1747105 2026-04-12T17:15:43Z Meursault2004 3 /* Urip awal */ 1747106 wikitext text/x-wiki '''Julian Neil Rohan Wadham''' (lair 7 Agustus 1958) iku aktor sandiwara, film, lan télévisi Inggris. == Urip awal == Julian Wadham iku anak lanang kaping telu Rohan Nicholas Wadham [[Distinguished Flying Cross (United Kingdom)|DFC]] lan garwané Juliana Wadham (lair minangka Macdonald Walker), Julian Wadham sekolah ing [[Ampleforth College]] lan [[Central School of Speech and Drama]].<ref>Debrett's People of Today, 2015. debretts.com</ref><ref>{{cite web|last=White|first=Peter|title=Julian Wadham: A Patient Englishman|url=http://www.visitilife.com/julian-wadham-a-patient-englishman/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195947/http://www.visitilife.com/julian-wadham-a-patient-englishman/|url-status=usurped|archive-date=14 June 2015|website=Isle of Wight Life|publisher=visitilife.com|access-date=2 December 2015}}</ref> == Réferènsi == {{reflist}} ==Pranala njaba== *{{IMDb name|905554}} *[https://web.archive.org/web/20150615082406/http://www.theartistspartnership.co.uk/cv/julianwadham.pdf CV utawa ''riwayat hidup'' Julian Wadham ing The Artists Partnership] {{DEFAULTSORT:Wadham, Julian}} [[Kategori:Lair 1958]] [[Kategori:Wong urip]] [[Kategori:Paraga Downton Abbey]] 2fzfgev1v14ckh6per8xr4ztbbb2k3e Sang Hyang Rekathatama 0 200149 1747098 1747085 2026-04-12T13:27:25Z ~2026-22638-08 72125 Nerusake nggawe kaca 1747098 wikitext text/x-wiki '''Sang Hyang Rekathatama''' iku dewaning yuyu. Tembung rekatha tegese [[yuyu]]. Kahyangane ing dhasaring samodra ing suwakane (tempurane) [[Kali Bagiratri]]. Tokoh iki mung metu ing wayang purwa lakon Rubuhan (Duryudana Gugur), seri [[Baratayuda]] kang pungkasan. Nalika iku Sang Hyang Rekathatama nampa sowane [[Togog]] lan [[Bilung]]. Togog nggresula yen kabeh ratu kang disuwitani, watake mesthi ora becik. Adigang adigung adiguna, angkara murka, ngeyelan, kuminter. Mula umure ora tau dawa. Togog wis jeleh momong wong kaya ngono kuwi. Togog kepengin momong satriya darah [[Bharata]] sing kondhang luhuring budi. Mula sowan Sang Hyang Rekathatama, nyuwun iguh supaya kaleksananing sedya. Sang Hyang Rekathatama dhawuh marang Togog supaya lerem sawatara, awit sedhela maneh bakal ana dhayoh, satriya darah Bharata. Sabdane dewaning yuyu iku dadi kasunyatan. [[Duryodana|Prabu Duryudana]] kang pinuju perang tandhing mungsuh [[Wrekodara|Raden Wrekudara]], kakepruk gada wentise (pupune) kiwa, banjur tinggal glanggang colong playu, nyemplung ing samodra, lan kesasar ing papane Sang Hyang Rekathatama. Nalika didangu, Prabu Duryudana matur blaka suta yen kalah perange mungsuh Raden Wrekudara. Mula trima umpetan. Dewaning yuyu iku banjur paring sabda yen pakarti kang kaya mangkono iku dudu wataking satriya tama. Wataking satriya utama iku kudu sembada, ora wedi mati. Yen wis diniyati perang, kudu wani mati ing paprangan. Prabu Duryudana sing wis keweden mungsuh Wrekudara banjur kaparingan gada gedhe banget, jenenge Gada Inten. Duryudana digugah kaprawirane, satemah gelem mentas saka jroning samodra. Togog lan Bilung kadhawuhan ndherekake Prabu Duryudana. Togog ora saguh, awit dheweke kepengin ndherekake satriya darah Bharata. Sang Hyang Rekathatama paring katrangan yen Duryudana iku uga darah Bharata. Diparingi ngerti silsilahe Prabu Duryudana ; wiwit saka Prabu Bharata nganti tekan [[Abyasa|Prabu Kresna Dwipayana]] (Abiyasa) kang peputra telu, yaiku [[Dretarastra]], [[Pandhu]], lan [[Widura|Yamawidura]]. Sabanjure Prabu Drestarastra peputra Prabu Duryudana sakadang kang sinebut sata [[Kurawa]] (Kurawa satus). Njedhul saka telenge segara, Prabu Duryudana bali perang tandhing mungsuh Raden Wrekudara. Gada peparinge Sang Hyang Rekathatama iku nadyan gedhe banget, nanging gada sing ora ana isine. Gada suwung blung. Gathik karo gada Rujakpolo duweke Wrekudara, gadane Prabu Duryudana saya suwe saya cilik nganti sajanggel jagung gedhene. Lena pangendhane, kakepruk gada pilingane kang kiwa, Prabu Duryudana ambruk ing paprangan. == Kapethik Saking == Mulyantara.2020.''Majalah Jaka Lodhang'' (cover tokoh wayang). Yogyakarta: Jaka Lodhang Press. akq08bk6xpdyb7zp2yxmycb0m7q8l7i Kidang kencana 0 200150 1747099 2026-04-12T14:31:29Z ~2026-22638-08 72125 nggawe kaca anyar 1747099 wikitext text/x-wiki '''Kidang kencana''' (kidang emas) iku malihane [[Marica|Kala Marica]] (Ditya Marica). Tokoh iki mung tinemu ing wayang [[Ramayana]] lakon Sinta Ilang. Kala Marica memba warna dadi kidang emas iku, supaya [[Rahwana|Prabu Dasamuka]] gampang anggone ndhustha [[Sinta|Dewi Sinta]] kang pinuju mapan ing [[alas Dhandhaka]] karo garwane lan rayine ipe. Kidang kencana glibad-glibed ing sacedhake Dewi Sinta, pamrihe kanggo narik kawigatene Sang Dewi. Tenan petunge Kala Marica. Bareng Dewi Sinta sumurup wujude, banjur mothah (merengek) marang garwane supaya nyekelake kidang kencana urip-uripan. "Priye anggonku bisa nyekel urip-uripan, Dhiajeng? Kidang iku banter playune, kesit lan trengginas," ngendikane [[Rama|Raden Rama]]. "Nanging kula pitados, bilih panjenengan saged nyepeng kidang kencana ingkang glibad-glibed menika, Kangmas," ature Dewi Sinta. Tumrap Raden Rama, nyekel kidang urip-uripan dudu pakaryan kang angel. Nadyan kidang iku panjanmaning jim setan peri prayangan, Raden Rama yakin bakal bisa nyekel. Mung wae, Raden Rama ora pengin ninggalake garwane, embuh apa sababe. Naluri kaprajuritane tansah asung tengara bakal tumekane bebaya. Kaya-kaya bebaya mau tansah ngulati, ora adoh saka papan dununge. Suwalike Dewi Sinta kang ayune uleng-ulengan, sing saben dinane tansah diugung rama ibune wiwit cilik. Sing apa wae panjaluke kudu dituruti, ndadekake Raden Rama rumaos mesakake. "Dheweke wis gelem ninggalake kasenengane minangka putri kraton, kanthi ikhlas melu aku lara lapa ing madyaning alas, awit saka bektine marang gurulaki. Sasuwene iki aku durung tau menehi kasenengan marang dheweke. Mbokmanawa kanthi nyekelake kidang kencana iki, aku bisa nyenengake atine," batine Raden Rama. Kanthi panglimbang iku, Raden Rama banjur ngendika marang rayine, "Dhimas [[Laksmana]], aku bakal nyekel kidang kencana kae. Aja wedi kangelan, reksanen mbakayumu Sinta." Raden Laksmana matur sendika, senadyan batine cengkah lan ora nyarujuki tumindake kadange tuwa. Amarga nyekel kidang urip-uripan iku pagawean sing ora gampang. Nadyan dheweke yakin yen Raden Rama mesthi bisa, nanging mbutuhake wektu sing suwe. Apese bisa dinan utawa pirang-pirang dina suwene. Apa maneh kidang iku banter playune, nrabas grumbul ngono wae, playune wis sengara ketututan. Raden Rama wis nyandhak gendhewa lan nggendhong endhong isi panah. Banjur mindhik-mindhik lumaku nyaketi kidang kencana. Bareng ditubruk, kidang iku blas ilang kakedhepake. Ngerti-ngerti wis adoh playune. Raden Rama nututi. Saya suwe saya adoh saka papan dununge Dewi Sinta. Kidang kencana iku katon ngewak-ewakake. Yen Raden Rama adoh lete, kidang iku lakune alon-alon, kaya-kaya njaluk enggal dicekel. Nanging bareng ditubruk, bisa endha lan mlayu banter banget. Gempung penggalihe Raden Rama. Sigra nyandhak jemparing, pinasang ing sendhenging gendhewa. Kidang kencana iku dilepasi jemparing (panah). Tumanduk dhadhane terus nembus wetenge. Kidang kencana iku nglumba terus badhar sejatining wujud, dadi buta Kala Marica lan kojel-kojel sekarat. Sadurunge pecat nyawane, dheweke mbengok sero kang swarane ngemper swarane Raden Rama, njerit njaluk tulung. Ngrerintih nyebut jenenge Raden Laksmana, "Tulung, Dhimas Laksmana! Tulungana aku, Dhimas! Tuluuuuung!" == Kapethik Saking == Mulyantara.2020.''Majalah Jaka Lodhang'' (cover tokoh wayang). Yogyakarta: Jaka Lodhang Press. i169yx57mn716cigwgfwpl3vovn5dav 1747100 1747099 2026-04-12T14:38:58Z Caesario Bintang Agus Pamungkas 62219 1747100 wikitext text/x-wiki [[File:Rama stalks the demon Marica, who has assumed the form of a golden deer.jpg|thumb|sunggingan jaman Kesultanan Mughal kang nyritakake Raden Rama (digambarake wong kang menthang gendhewa) nedya manah kidang kencana]] '''Kidang kencana''' (kidang emas) iku malihane [[Marica|Kala Marica]] (Ditya Marica). Tokoh iki mung tinemu ing wayang [[Ramayana]] lakon Sinta Ilang. Kala Marica memba warna dadi kidang emas iku, supaya [[Rahwana|Prabu Dasamuka]] gampang anggone ndhustha [[Sinta|Dewi Sinta]] kang pinuju mapan ing [[alas Dhandhaka]] karo garwane lan rayine ipe. Kidang kencana glibad-glibed ing sacedhake Dewi Sinta, pamrihe kanggo narik kawigatene Sang Dewi. Tenan petunge Kala Marica. Bareng Dewi Sinta sumurup wujude, banjur mothah (merengek) marang garwane supaya nyekelake kidang kencana urip-uripan. "Priye anggonku bisa nyekel urip-uripan, Dhiajeng? Kidang iku banter playune, kesit lan trengginas," ngendikane [[Rama|Raden Rama]]. "Nanging kula pitados, bilih panjenengan saged nyepeng kidang kencana ingkang glibad-glibed menika, Kangmas," ature Dewi Sinta. Tumrap Raden Rama, nyekel kidang urip-uripan dudu pakaryan kang angel. Nadyan kidang iku panjanmaning jim setan peri prayangan, Raden Rama yakin bakal bisa nyekel. Mung wae, Raden Rama ora pengin ninggalake garwane, embuh apa sababe. Naluri kaprajuritane tansah asung tengara bakal tumekane bebaya. Kaya-kaya bebaya mau tansah ngulati, ora adoh saka papan dununge. Suwalike Dewi Sinta kang ayune uleng-ulengan, sing saben dinane tansah diugung rama ibune wiwit cilik. Sing apa wae panjaluke kudu dituruti, ndadekake Raden Rama rumaos mesakake. "Dheweke wis gelem ninggalake kasenengane minangka putri kraton, kanthi ikhlas melu aku lara lapa ing madyaning alas, awit saka bektine marang gurulaki. Sasuwene iki aku durung tau menehi kasenengan marang dheweke. Mbokmanawa kanthi nyekelake kidang kencana iki, aku bisa nyenengake atine," batine Raden Rama. Kanthi panglimbang iku, Raden Rama banjur ngendika marang rayine, "Dhimas [[Laksmana]], aku bakal nyekel kidang kencana kae. Aja wedi kangelan, reksanen mbakayumu Sinta." Raden Laksmana matur sendika, senadyan batine cengkah lan ora nyarujuki tumindake kadange tuwa. Amarga nyekel kidang urip-uripan iku pagawean sing ora gampang. Nadyan dheweke yakin yen Raden Rama mesthi bisa, nanging mbutuhake wektu sing suwe. Apese bisa dinan utawa pirang-pirang dina suwene. Apa maneh kidang iku banter playune, nrabas grumbul ngono wae, playune wis sengara ketututan. Raden Rama wis nyandhak gendhewa lan nggendhong endhong isi panah. Banjur mindhik-mindhik lumaku nyaketi kidang kencana. Bareng ditubruk, kidang iku blas ilang kakedhepake. Ngerti-ngerti wis adoh playune. Raden Rama nututi. Saya suwe saya adoh saka papan dununge Dewi Sinta. Kidang kencana iku katon ngewak-ewakake. Yen Raden Rama adoh lete, kidang iku lakune alon-alon, kaya-kaya njaluk enggal dicekel. Nanging bareng ditubruk, bisa endha lan mlayu banter banget. Gempung penggalihe Raden Rama. Sigra nyandhak jemparing, pinasang ing sendhenging gendhewa. Kidang kencana iku dilepasi jemparing (panah). Tumanduk dhadhane terus nembus wetenge. Kidang kencana iku nglumba terus badhar sejatining wujud, dadi buta Kala Marica lan kojel-kojel sekarat. Sadurunge pecat nyawane, dheweke mbengok sero kang swarane ngemper swarane Raden Rama, njerit njaluk tulung. Ngrerintih nyebut jenenge Raden Laksmana, "Tulung, Dhimas Laksmana! Tulungana aku, Dhimas! Tuluuuuung!" == Kapethik Saking == Mulyantara.2020.''Majalah Jaka Lodhang'' (cover tokoh wayang). Yogyakarta: Jaka Lodhang Press. n4wi92ajmt7q5a5co21cyj3a58q0fge Trevor White (aktor) 0 200151 1747110 2026-04-13T05:08:52Z Meursault2004 3 Rintisan saka [[:en:Trevor White (actor)|]] 1747110 wikitext text/x-wiki '''Trevor White''' (lair 1970 utawa 1971) iku aktor Kanada sing wis urip ing London wiwit taun 2001 [[Kategori:Lair 1970]] [[Kategori:Lair 1971]] [[Kategori:Wong urip]] [[Kategori:Paraga Downton Abbey]] 9lt13d7a43p0op9ihk3g2ei486rz1k2