Wikisumber jvwikisource https://jv.wikisource.org/wiki/Wikisumber:Pendhapa MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Médhia Mirunggan Parembugan Naraguna Parembugan Naraguna Wikisumber Parembugan Wikisumber Barkas Parembugan Barkas MédhiaWiki Parembugan MédhiaWiki Cithakan Parembugan Cithakan Pitulung Parembugan Pitulung Kategori Parembugan Kategori Panganggit Parembugan Panganggit Kaca Parembugan Kaca Indhèks Parembugan Indhèks TimedText TimedText talk Modhul Parembugan Modhul Acara Pembicaraan Acara Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/87 250 20035 73837 73087 2026-05-11T15:41:19Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan kerena belum ada nomor halaman */ 73837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>an gangsa kasuwuk, kajeng dipun tancebaken tengah, dipun suluki pathet Manyura:<br> Sekar Rini Lampah: 17: Lelawa gumandhul, ring pang kebet-kebet, lir milu susah, yen bisa muwus, pagene Pandhawa, tan ana tumut, ri pati aminta, prajanta sapalih, sekaring tanjung, ruru ambelasah, lesah kadya susah, ngesah kapisah.<br> Dipun caritakaken: Lah ing kana sampun kebut pabarisaning Kurawa saking pasanggrahan, sukaning driya raden arya Sangkuni, pindha manggih retna sawukir, kapanggihe retna Drusilawati, tuwin satriya Madukara, kinira ingkang andhustha sang dewi sampun kacepeng, mangkana enggale lampahing jempana, sampun ngambah margi ageng ingkang anjog nagari Ngastina, kathah jalma ingkang samya ningali, kawarta yen retna Drusilawati kapanggih wonten ing Madukara, mila raden Pamadi tumut kabekta sarta mawi kaaweran. Sinigeg ingkang lagya lumampah, genti kocapa salebeting kadhaton ing Ngastina, ngambar gandaning sekar gayam.<br><noinclude></noinclude> k7ulm1dgqigxvnvcwebfxtylolo1tkp 74446 73837 2026-05-12T05:17:47Z Ars-arsa 1809 /* Absah */ 74446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>an gangsa kasuwuk, kajeng dipun tancebaken tengah, dipun suluki pathet Manyura:<br> Sekar Rini Lampah: 17: Lelawa gumandhul, ring pang kebet-kebet, lir milu susah, yen bisa muwus, pagene Pandhawa, tan ana tumut, ri pati aminta, prajanta sapalih, sekaring tanjung, ruru ambelasah, lesah kadya susah, ngesah kapisah.<br> Dipun caritakaken: Lah ing kana sampun kebut pabarisaning Kurawa saking pasanggrahan, sukaning driya raden arya Sangkuni, pindha manggih retna sawukir, kapanggihe retna Drusilawati, tuwin satriya Madukara, kinira ingkang andhustha sang dewi sampun kacepeng, mangkana enggale lampahing jempana, sampun ngambah margi ageng ingkang anjog nagari Ngastina, kathah jalma ingkang samya ningali, kawarta yen retna Drusilawati kapanggih wonten ing Madukara, mila raden Pamadi tumut kabekta sarta mawi kaaweran. Sinigeg ingkang lagya lumampah, genti kocapa salebeting kadhaton ing Ngastina, ngambar gandaning sekar gayam.<br><noinclude>{{rh|88}}</noinclude> pyoo5qlwem6knphry6ob7p89mj8ngu5 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/94 250 20036 73841 72992 2026-05-11T15:42:02Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan karena belum ada nomor halaman */ 73841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>katut kapalayu, sigra praptanira, Aswatama, tatanya lah, pagene ta iki, ya padha lumayu.<br> Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau raden arya Sangkuni kalih narapati Karna, sami medal ing srimanganti, leganing driya dene tinurut ing sang prabu, raden Pamadi linilan manjingaken ing pawarangkan. Prabu Kurupati wagugen ing panggalih, yen ta sampuna karobah aturipun adipati Ngawangga, mupakat kalih raden apatih, dereng karsa netepna lepating sang Parta, mila dhawuh kinen marnahaken ing gedhong kebon pungkuran, supadi boten kajuwara ing kathah, namung para sata Kurawa sami suka-suka gumyak-gumyak, ciptaning tyas sirnaning kadang sampun kapanggih wewah badhe ical kalilipipun. Sinigeg ingkang sami suka, genti kocapa salebeting kenya puri Ngastina, gumyahing pawarta yen satria Madukara, tinarungku ing biliking wadari pungkuran, para dyah ing kadhaton kathah ingkang suntrut ing nala.<br><noinclude></noinclude> jfbjsonm47obgc6m946jefua7bek9nt Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/97 250 20037 73851 73103 2026-05-11T15:43:46Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan karena halaman belum rapi */ 73851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>Arjuna pitaken: "Sapa ngundang-undang ana jabaning gedhong iku, swarane kaya sing kagungan dalem. Iku ana apa, kangjeng ratu teka marang kunjaran, apa arep nyulihi dikreja."<br> Dewi Banuwati sumaur: "E olehe sembrana, gemang nek nyulihi ditutup. Mulane aku nglayat arep ngirim, karo arep milu jaga sepir, mara ta aku lebokna mrono."<br> Parta sumaur: "Sokur yen kakangmbok arep ngrewangi jaga gedhong."<br> Parta medal lajeng pondhongan, dewi Banuwati, binekta manjing ing gedhong, parekan sami ngundhuhi puspita, dipun suluki Sastradatan Manyura alit:<br> Sekar Bramarawilasita lampah: 11: Ramya wwang pa: dha tustha anggarjita, tekapira: nirmala mangayun ring, trus ugyaning: sang sri supadniwara, tarlen sangya: dwi lembana mangagnya.<br> Kajeng katancebaken tengah dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, dewi Banuwati sampun binekta manjing ing pagedhongan, kalih satriya ing Madukara, kekurangane apa panengah Pandhawa, pranyata bisa manjing ing ajur tan ajer, nutug dennya karon asmara, para emban parekan inya sami angundhuh-undhuh sasukane, ing wadari kathah puspita tuwin wowohan, saweneh parekan sami lulumban ing sagaran, toya saking umbul awening. Sinigeg genti ingkang kocapa, nagari ing Banakeling, raden Jayadrata ingkang tansah gandrung ing retna Drusilawati.<br><noinclude>{{rh|98}}</noinclude> 8sk5klih176kx0fbb6t6hsh0ea9hj3e Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/116 250 20068 73887 67682 2026-05-11T15:52:10Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>residhen. Sanget mintak tulung saking dukane kang rama. Maras yen dibunuh lir patih.<br> Semanten Pangeran Mangkudiningrat. ing gaUh mingis. Ngangkah gumantos ing raja putra. Babah"Jim Sing ingebang Pangran Dipati. Yen dhinahar aturipun ing Gupremen, pinunjung sabin sewu. Yen kang sarira tulus jumeneng Ratu Negayogya, den kartuna sawiii sewawi, sumangga. Angger mung dadosa, nanging yen teksih kang rama boten saged anglampahi. Sebarang karsanipun geseh. Kang rama ambeg piangkuh dhateng Gupremen, tanpa kering.<br> Kang putra yen mambengana, nuwun boten anglat, tansah ingangsa-angsa. Rumiyin Patih Danureja sampun pejah wewah bapakipun. Tiyang kadipaten telas sadaya. Urmating raja katur taksih manginggi-inggit. Pangeran Natakusuma sadhatengipun, nenajemi kang raka kalayan Pangeran Mangkudiningrat. Mila Pangeran Dipati, yen sonten boten ngraos priksa enjing. Yen enjing, boten dumugi siyang saking sanget kekesing manahipun. Ingkang punika, sumangga ing Gupremen.<br> Pejah gesang amung ngungsi gesang. Tuwan Residhen Kraper welas. Jim Sing kon matur, muga kang sareh, lagi atur priksa ing jendral. Amung kedhik, aja rtgrasani Pangeran Natakusuma, kekasihe Tuwan Besar. Pangeran Dipati sareng mireng yen saged, analangsa dhateng kang paman. Nanging rikuh, dening kang rayi Pangeran Mangkudiningrat ingkang dipun Ungsemi. Lajeng ngundhangi sadaya abdinipun, sampun wonten purun dhateng tiyang ing Natakusuman, Kalayan sawarnining prawara kang dados gaUhipun kang paman rumiyin, boten karsa katempelan.<br> Pangeran Adikusuma ketail. Amung kang rayi kalih, ingkang rinaket. Pangeran Panengah, Pangeran Mangkubumi, semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan katungkul among lulut kalayan tansah cene-cene dhateng kang putra.<br> Kacariyos, semanten Raden Tumenggung Sumadiningrat jinawil utusanipun Kangjeng Susuhunan Surakarta anama Ranawijaya, ken matur ing Kangjeng Sultan.<br> Pangandikanipun Kangjeng Sunan, "Paman Sultan, apa ora priksa. Paman Natakusuma kekasihe gurnadur. Sakarsane<br><noinclude>{{rh|112}}</noinclude> sweuoengsg0ajvin7bvstapecf192xm 74025 73887 2026-05-11T17:08:29Z Ris00l may00 1455 74025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>residhen. Sanget mintak tulung saking dukane kang rama. Maras yen dibunuh lir patih.<br> Semanten Pangeran Mangkudiningrat. ing gaUh mingis. Ngangkah gumantos ing raja putra. Babah"Jim Sing ingebang Pangran Dipati. Yen dhinahar aturipun ing Gupremen, pinunjung sabin sewu. Yen kang sarira tulus jumeneng Ratu Negayogya, den kartuna sawiii sewawi, sumangga. Angger mung dadosa, nanging yen teksih kang rama boten saged anglampahi. Sebarang karsanipun geseh. Kang rama ambeg piangkuh dhateng Gupremen, tanpa kering.<br> Kang putra yen mambengana, nuwun boten anglat, tansah ingangsa-angsa. Rumiyin Patih Danureja sampun pejah wewah bapakipun. Tiyang kadipaten telas sadaya. Urmating raja katur taksih manginggi-inggit. Pangeran Natakusuma sadhatengipun, nenajemi kang raka kalayan Pangeran Mangkudiningrat. Mila Pangeran Dipati, yen sonten boten ngraos priksa enjing. Yen enjing, boten dumugi siyang saking sanget kekesing manahipun. Ingkang punika, sumangga ing Gupremen.<br> Pejah gesang amung ngungsi gesang. Tuwan Residhen Kraper welas. Jim Sing kon matur, muga kang sareh, lagi atur priksa ing jendral. Amung kedhik, aja rtgrasani Pangeran Natakusuma, kekasihe Tuwan Besar. Pangeran Dipati sareng mireng yen saged, analangsa dhateng kang paman. Nanging rikuh, dening kang rayi Pangeran Mangkudiningrat ingkang dipun Ungsemi. Lajeng ngundhangi sadaya abdinipun, sampun wonten purun dhateng tiyang ing Natakusuman, Kalayan sawarnining prawara kang dados gaUhipun kang paman rumiyin, boten karsa katempelan.<br> Pangeran Adikusuma ketail. Amung kang rayi kalih, ingkang rinaket. Pangeran Panengah, Pangeran Mangkubumi, semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan katungkul among lulut kalayan tansah cene-cene dhateng kang putra.<br> Kacariyos, semanten Raden Tumenggung Sumadiningrat jinawil utusanipun Kangjeng Susuhunan Surakarta anama Ranawijaya, ken matur ing Kangjeng Sultan.<br> Pangandikanipun Kangjeng Sunan, "Paman Sultan, apa ora priksa. Paman Natakusuma kekasihe gurnadur. Sakarsane<br><noinclude>{{rh|112}}</noinclude> 4cywy84p536pdojkxv6k3ppstdmyjqh 74159 74025 2026-05-11T22:36:51Z Ris00l may00 1455 74159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>residhen. Sanget mintak tulung saking dukane kang rama. Maras yen dibunuh lir patih.<br> Semanten Pangeran Mangkudiningrat. ing gaUh mingis. Ngangkah gumantos ing raja putra. Babah"Jim Sing ingebang Pangran Dipati. Yen dhinahar aturipun ing Gupremen, pinunjung sabin sewu. Yen kang sarira tulus jumeneng Ratu Negayogya, den kartuna sawiii sewawi, sumangga. Angger mung dadosa, nanging yen teksih kang rama boten saged anglampahi. Sebarang karsanipun geseh. Kang rama ambeg piangkuh dhateng Gupremen, tanpa kering.<br> Kang putra yen mambengana, nuwun boten anglat, tansah ingangsa-angsa. Rumiyin Patih Danureja sampun pejah wewah bapakipun. Tiyang kadipaten telas sadaya. Urmating raja katur taksih manginggi-inggit. Pangeran Natakusuma sadhatengipun, nenajemi kang raka kalayan Pangeran Mangkudiningrat. Mila Pangeran Dipati, yen sonten boten ngraos priksa enjing. Yen enjing, boten dumugi siyang saking sanget kekesing manahipun. Ingkang punika, sumangga ing Gupremen.<br> Pejah gesang amung ngungsi gesang. Tuwan Residhen Kraper welas. Jim Sing kon matur, muga kang sareh, lagi atur priksa ing jendral. Amung kedhik, aja rtgrasani Pangeran Natakusuma, kekasihe Tuwan Besar. Pangeran Dipati sareng mireng yen saged, analangsa dhateng kang paman. Nanging rikuh, dening kang rayi Pangeran Mangkudiningrat ingkang dipun Ungsemi. Lajeng ngundhangi sadaya abdinipun, sampun wonten purun dhateng tiyang ing Natakusuman, Kalayan sawarnining prawara kang dados gaUhipun kang paman rumiyin, boten karsa katempelan.<br> Pangeran Adikusuma ketail. Amung kang rayi kalih, ingkang rinaket. Pangeran Panengah, Pangeran Mangkubumi, semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan katungkul among lulut kalayan tansah cene-cene dhateng kang putra.<br> Kacariyos, semanten Raden Tumenggung Sumadiningrat jinawil utusanipun Kangjeng Susuhunan Surakarta anama Ranawijaya, ken matur ing Kangjeng Sultan.<br> Pangandikanipun Kangjeng Sunan, "Paman Sultan, apa ora priksa. Paman Natakusuma kekasihe gurnadur. Sakarsane<noinclude>{{rh|112}}</noinclude> b4zp2u2vdu4or2245zz02z9qlubrz20 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/117 250 20069 73888 67683 2026-05-11T15:52:21Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>sinludah residhen. Darma tunggu barang jroning loji. Sasat kagungane paman Natakusuma kabeh. Patih Cakranagara ora nyilih mata, kuping. Weruh dhewe lagi ana ing Semarang anggepe jendral menyang paman Prabu. Muga kang saged momong kang rayi, den saged mulut tresna. Sabab, iku yen krodha kaya Narpati Mandraka. Kadi rane Candhabirawa. Wong Inggris, kelar badhog Negara Ngayogya. Lan ora wurung angembeti panjenenganingsun.<br> Nalasrewu, yen wis wedran, kaya priye dadine". Kangjeng Sunan karsaning galih ngabeni subraja lungit, angadubata remuka sakarone. Semanten Raden Sumadiningrat, enggal matur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, yen pyambakipun kadhatengan utusan Surakarta, saking Kangjeng Sunan.<br> ingkang Sinuhun Sultan mireng njenger, galih langkung barubah. Kang rayi arsa ginuled kang sayektos, was-was dhateng kang putra. Yen kaajengna, watir dening wali-walikaniaya. Lan wis gedhe dangdanane kinanthi gurnadur. Ing galih keran-keron. sinukma ora siwah. Bobot lungguh sewu, kurang sawang luwih uwong. Dados Pangeran Mangkudiningrat tinuduh nalika kang paman kalayan kadangipun kang sami nunggil galih.<br> Semanten Pangeran Natakusuma sampun pindhah dhateng padalemanipun lami, awit saking karsanipun ingkang raka Sinuhun Sultan. Sabab kang rayi yen dereng ngalih saking Natadiningratan, kang galih boten sakeca. Kalayan sawarnaning ongkos andadosi dalemipun kang rayi, patedhan dalem sadaya saking sihipun. Ingkang Sinuhun sring tindak amriksani kang sami anyambut damel.<br> Kacariyos Raden Sumadiningrat panasten, boten sarju lan kang rayi Raden Jayaningrat. Yen ndulu asring katimbalan ing Pangeran Dipati, boten liyan ingkang rayi rinaosan amung Kangjeng Sultan, dening raketipun ingkang rayi.<br> Pangeran Natakusuma anglangkungi saking watir, boten wande abibrahaken nagari. Mila Raden Sumadiningrat wicantenipun, "Adhi, kowe matura ingkang Sinuhun. Sabab Rama Natakusuma rinaket. Aku ora suwawi. Utawa pinundhut rembuge ora eca. Wantu wis awak Gupremen. Mangsa ngartakna garasak ulat winor<br><noinclude></noinclude> e191b6ealrgn64smr63ct637mdtem4v 73889 73888 2026-05-11T15:52:35Z Elcamatcha 1466 73889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>sinludah residhen. Darma tunggu barang jroning loji. Sasat kagungane paman Natakusuma kabeh. Patih Cakranagara ora nyilih mata, kuping. Weruh dhewe lagi ana ing Semarang anggepe jendral menyang paman Prabu. Muga kang saged momong kang rayi, den saged mulut tresna. Sabab, iku yen krodha kaya Narpati Mandraka. Kadi rane Candhabirawa. Wong Inggris, kelar badhog Negara Ngayogya. Lan ora wurung angembeti panjenenganingsun.<br> Nalasrewu, yen wis wedran, kaya priye dadine". Kangjeng Sunan karsaning galih ngabeni subraja lungit, angadubata remuka sakarone. Semanten Raden Sumadiningrat, enggal matur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, yen pyambakipun kadhatengan utusan Surakarta, saking Kangjeng Sunan.<br> ingkang Sinuhun Sultan mireng njenger, galih langkung barubah. Kang rayi arsa ginuled kang sayektos, was-was dhateng kang putra. Yen kaajengna, watir dening wali-walikaniaya. Lan wis gedhe dangdanane kinanthi gurnadur. Ing galih keran-keron. sinukma ora siwah. Bobot lungguh sewu, kurang sawang luwih uwong. Dados Pangeran Mangkudiningrat tinuduh nalika kang paman kalayan kadangipun kang sami nunggil galih.<br> Semanten Pangeran Natakusuma sampun pindhah dhateng padalemanipun lami, awit saking karsanipun ingkang raka Sinuhun Sultan. Sabab kang rayi yen dereng ngalih saking Natadiningratan, kang galih boten sakeca. Kalayan sawarnaning ongkos andadosi dalemipun kang rayi, patedhan dalem sadaya saking sihipun. Ingkang Sinuhun sring tindak amriksani kang sami anyambut damel.<br> Kacariyos Raden Sumadiningrat panasten, boten sarju lan kang rayi Raden Jayaningrat. Yen ndulu asring katimbalan ing Pangeran Dipati, boten liyan ingkang rayi rinaosan amung Kangjeng Sultan, dening raketipun ingkang rayi.<br> Pangeran Natakusuma anglangkungi saking watir, boten wande abibrahaken nagari. Mila Raden Sumadiningrat wicantenipun, "Adhi, kowe matura ingkang Sinuhun. Sabab Rama Natakusuma rinaket. Aku ora suwawi. Utawa pinundhut rembuge ora eca. Wantu wis awak Gupremen. Mangsa ngartakna garasak ulat winor<br><noinclude>{{rh|||113}}</noinclude> omifu2p7z0ho49by0g6poy70qpvt3ju 74161 73889 2026-05-11T22:38:17Z Ris00l may00 1455 74161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>sinludah residhen. Darma tunggu barang jroning loji. Sasat kagungane paman Natakusuma kabeh. Patih Cakranagara ora nyilih mata, kuping. Weruh dhewe lagi ana ing Semarang anggepe jendral menyang paman Prabu. Muga kang saged momong kang rayi, den saged mulut tresna. Sabab, iku yen krodha kaya Narpati Mandraka. Kadi rane Candhabirawa. Wong Inggris, kelar badhog Negara Ngayogya. Lan ora wurung angembeti panjenenganingsun.<br> Nalasrewu, yen wis wedran, kaya priye dadine". Kangjeng Sunan karsaning galih ngabeni subraja lungit, angadubata remuka sakarone. Semanten Raden Sumadiningrat, enggal matur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, yen pyambakipun kadhatengan utusan Surakarta, saking Kangjeng Sunan.<br> ingkang Sinuhun Sultan mireng njenger, galih langkung barubah. Kang rayi arsa ginuled kang sayektos, was-was dhateng kang putra. Yen kaajengna, watir dening wali-walikaniaya. Lan wis gedhe dangdanane kinanthi gurnadur. Ing galih keran-keron. sinukma ora siwah. Bobot lungguh sewu, kurang sawang luwih uwong. Dados Pangeran Mangkudiningrat tinuduh nalika kang paman kalayan kadangipun kang sami nunggil galih. Semanten Pangeran Natakusuma sampun pindhah dhateng padalemanipun lami, awit saking karsanipun ingkang raka Sinuhun Sultan. Sabab kang rayi yen dereng ngalih saking Natadiningratan, kang galih boten sakeca. Kalayan sawarnaning ongkos andadosi dalemipun kang rayi, patedhan dalem sadaya saking sihipun. Ingkang Sinuhun sring tindak amriksani kang sami anyambut damel.<br> Kacariyos Raden Sumadiningrat panasten, boten sarju lan kang rayi Raden Jayaningrat. Yen ndulu asring katimbalan ing Pangeran Dipati, boten liyan ingkang rayi rinaosan amung Kangjeng Sultan, dening raketipun ingkang rayi.<br> Pangeran Natakusuma anglangkungi saking watir, boten wande abibrahaken nagari. Mila Raden Sumadiningrat wicantenipun, "Adhi, kowe matura ingkang Sinuhun. Sabab Rama Natakusuma rinaket. Aku ora suwawi. Utawa pinundhut rembuge ora eca. Wantu wis awak Gupremen. Mangsa ngartakna garasak ulat winor<noinclude>{{rh|||113}}</noinclude> ri24rshogjtkfsntzmgfdbwwc2kmh3e Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/118 250 20070 73890 67684 2026-05-11T15:53:15Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>pengarah. Kayu mandira upamane menawa angendhih wit. Tekane saka sabrang iki solah tingkahe apa jenate ki patih Bobote, tikel sewu pamalese.<br> Katemu pirang prakara yen ora sedya malesi, wong wis nemu lara wirang”. Dhasare pyayi wegig, lembut sandine. Melas asih, mundhuk-mundhuk nggutuk watu. Yen lena mesthi jongorake. Kabeh sentanane Sinuhun, mung siji iku kang wani. Sabab apa, gendhinge kang raka kaduga anyembadani agal lembute. Prawara kadang kabeh rusak atine.<br> Sama Natakusuma, yen ginega ing Sinuhun darah Kedhu, kuwat angrontog nagara. Kang dhingin dhi Rangga. Nuliki Lurah kang mati wong padha ngrusuhi jaman. Aja cacak iku maning, metu budine mesthi jagad dahuru. Ngilangake tingkahe wong andon mukti, Nagara Ngayogya kocar-kacir. Karo dene maneh, Kangjeng Sunan wus ngaturi penjawil adhi Brangtakusuma. Yen welas menyang Sinuhun, enggal matura". Wangsulanipun ajrih.<br> Raden Sumadiningrat nepsu, "Sapa wani matur, liya adhi. Sarta den sukani kapal sapirantosipun. Raden Brangtakusuma mongglok manahipun, purun matur. kangjeng Sultan ing galih glana mor mukswa. Panas prih kadi rinujid, kagol enggenipun amendhet sihipun kang rayi, lajeng makung. Amung kang putra Pangeran Dipati tinedha jroning semadi, cupeta. Semanten Pangeran Dipati, saya sanget anggubel dhateng jim sing.<br> Nanging residhen taksih tengah-tengah. Kangjeng sultan tinodhi. Punapa kang tresna putus, yen sampun puwas miyosna pangandika, kados pundi kang karsa. Utawi, yen ingampun kang pulih dhateng putra, sampun ngantos angrewedi rembag.<br> Kangjeng Sultan tampining galih slingan. Tinarka Pangeran Dipati anyambat ngrogoh njajagi kang galih. Temah wangsulanipun basa cangkriman. "Biyen, mengko, kang sungadhang iya Dipati. Dene ala sapa wruh. Allah kang ngadili. Anak bisa golek bapa. Bapa bisa golek anak.”<br> Tuwan residhen boten mangertos, tinarka Kangjeng Sultan limut. Ingkang Sinuhun macut kang duka. Kang ibu Pangeran Dipati den betheki. Kang Ratu Kadhaton dadi lelaran. {{hws|Pamrihi|Pamrihipun}}<noinclude>{{rh|114}}</noinclude> soobtshzowaxqpc9in0u9f6i76d7ruc 74167 73890 2026-05-11T22:43:10Z Ris00l may00 1455 74167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>pengarah. Kayu mandira upamane menawa angendhih wit. Tekane saka sabrang iki solah tingkahe apa jenate ki patih Bobote, tikel sewu pamalese.<br> Katemu pirang prakara yen ora sedya malesi, wong wis nemu lara wirang”. Dhasare pyayi wegig, lembut sandine. Melas asih, mundhuk-mundhuk nggutuk watu. Yen lena mesthi jongorake. Kabeh sentanane Sinuhun, mung siji iku kang wani. Sabab apa, gendhinge kang raka kaduga anyembadani agal lembute. Prawara kadang kabeh rusak atine.<br> Sama Natakusuma, yen ginega ing Sinuhun darah Kedhu, kuwat angrontog nagara. Kang dhingin dhi Rangga. Nuliki Lurah kang mati wong padha ngrusuhi jaman. Aja cacak iku maning, metu budine mesthi jagad dahuru. Ngilangake tingkahe wong andon mukti, Nagara Ngayogya kocar-kacir. Karo dene maneh, Kangjeng Sunan wus ngaturi penjawil adhi Brangtakusuma. Yen welas menyang Sinuhun, enggal matura". Wangsulanipun ajrih.<br> Raden Sumadiningrat nepsu, "Sapa wani matur, liya adhi. Sarta den sukani kapal sapirantosipun. Raden Brangtakusuma mongglok manahipun, purun matur. kangjeng Sultan ing galih glana mor mukswa. Panas prih kadi rinujid, kagol enggenipun amendhet sihipun kang rayi, lajeng makung. Amung kang putra Pangeran Dipati tinedha jroning semadi, cupeta. Semanten Pangeran Dipati, saya sanget anggubel dhateng jim sing.<br> Nanging residhen taksih tengah-tengah. Kangjeng sultan tinodhi. Punapa kang tresna putus, yen sampun puwas miyosna pangandika, kados pundi kang karsa. Utawi, yen ingampun kang pulih dhateng putra, sampun ngantos angrewedi rembag.<br> Kangjeng Sultan tampining galih slingan. Tinarka Pangeran Dipati anyambat ngrogoh njajagi kang galih. Temah wangsulanipun basa cangkriman. "Biyen, mengko, kang sungadhang iya Dipati. Dene ala sapa wruh. Allah kang ngadili. Anak bisa golek bapa. Bapa bisa golek anak.”<br> Tuwan residhen boten mangertos, tinarka Kangjeng Sultan limut. Ingkang Sinuhun macut kang duka. Kang ibu Pangeran Dipati den betheki. Kang Ratu Kadhaton dadi lelaran. {{hws|Pamrihi|Pamrihipun}}<noinclude>{{rh|114}}</noinclude> cf7jtbkgjzhcffvjwwoxb0qf9ay6z2f Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/119 250 20071 73892 67685 2026-05-11T15:53:35Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|pun|Pamrihipun}} ing galih, pyayi estri kakipun pyambak dudu atasing Gupremen. Supados kang putra kitir, anak molah sayekti kapradhah, biyung katempuh. Jer dheweke kang nggegasah memarahi.<br> Pangeran Dipati byuh, alangkung wirang adamel srat dhateng Jim sing. Lajeng Tumameng ing tuwan residhen, langkung mangres manahipun. Enggal damel srat katur ing Tuwan Besar. Kaptin Jim Sing saya agelak nenajemi wewadul ing residhen, yen Kangjeng Sultan badhe mejahi pyambakipun. Tuwin dhateng kang rayi Pangeran Natakusuma sampun boten pesaja. Sanget nggenipun nyigeni, pundi kang raket kalayan Tuwan Jinenggaman langkung dipun gethingi.<br> Saking Kangjeng Sultan boten rujuk ing tuwanku, utawi pejahipun Peken Ageng, mila boten kalilan dhateng ing Peken Gadhing sadaya.<br> Residhen mireng, langkung nepsu. Mukane dadi getih. Enggal parentah kumendham ken ngetengi sadaya maryem ing loji. Sadaya prajurit Gupremen angati-ati, sebab yen Sultan sedya amrih ngukup kang rayi tuwin kadipaten, aja kenen. Inggal aku tulung pangeran. Jim Sing griyanipun jinagi prajurit Cipahi.<br> Tuwan Residhen lajeng kengkenan pengandelipun, nungsung wartos ing Pangeran Natakusuma. Aturipun Encik Amat, "Saking Kang tabe, kula kautus kang saudara anuwun priksa punapa Kangjeng Pangeran punapa sampun eca kang galih.<br> Kamireng saking loji, den angkah ing raka dalem Sinuhun. Kang punika, yen tamtu kaangkah enggala lapura dhateng loji, Pesthi prajurit Gupremen lajeng tetulung. Kalayan kagungan dalem arta kang teksih wonten ing loji, patedhanipun jendral rumiyin punika sampun la'mi dhatengipun.<br> Kalayan saking Tuwan Adam, sapunika ajrih njagi Nagari Surakarta. Ngraos boten kadugi, Tuwan Gope ingkang gentosi. Nagri Semawis tinilar Tuwan Garnam, ingkang njagi kawarti ing Gupremen ratu kalih sabyantu jangji sareng lebur ing prang.<br> Sabarang pamundhutipun Tuwan Besar ing Sala, Cakranagara pangulah putusan mantri nama Ranawijaya. Raden Sumadiningrat nyanggemi putusan. Kaji Brahim Kalayan mantri ketanggung mudhi sratipun Kangjeng Sultan. Dening pangolah. andel ipe<noinclude></noinclude> 4yl588bkq5u5e3g71gu50wailk4bf59 74172 73892 2026-05-11T22:45:33Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan karena belum terdapat nomor halaman */ 74172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>{{hwe|pun|Pamrihipun}} ing galih, pyayi estri kakipun pyambak dudu atasing Gupremen. Supados kang putra kitir, anak molah sayekti kapradhah, biyung katempuh. Jer dheweke kang nggegasah memarahi.<br> Pangeran Dipati byuh, alangkung wirang adamel srat dhateng Jim sing. Lajeng Tumameng ing tuwan residhen, langkung mangres manahipun. Enggal damel srat katur ing Tuwan Besar. Kaptin Jim Sing saya agelak nenajemi wewadul ing residhen, yen Kangjeng Sultan badhe mejahi pyambakipun. Tuwin dhateng kang rayi Pangeran Natakusuma sampun boten pesaja. Sanget nggenipun nyigeni, pundi kang raket kalayan Tuwan Jinenggaman langkung dipun gethingi.<br> Saking Kangjeng Sultan boten rujuk ing tuwanku, utawi pejahipun Peken Ageng, mila boten kalilan dhateng ing Peken Gadhing sadaya.<br> Residhen mireng, langkung nepsu. Mukane dadi getih. Enggal parentah kumendham ken ngetengi sadaya maryem ing loji. Sadaya prajurit Gupremen angati-ati, sebab yen Sultan sedya amrih ngukup kang rayi tuwin kadipaten, aja kenen. Inggal aku tulung pangeran. Jim Sing griyanipun jinagi prajurit Cipahi.<br> Tuwan Residhen lajeng kengkenan pengandelipun, nungsung wartos ing Pangeran Natakusuma. Aturipun Encik Amat, "Saking Kang tabe, kula kautus kang saudara anuwun priksa punapa Kangjeng Pangeran punapa sampun eca kang galih.<br> Kamireng saking loji, den angkah ing raka dalem Sinuhun. Kang punika, yen tamtu kaangkah enggala lapura dhateng loji, Pesthi prajurit Gupremen lajeng tetulung. Kalayan kagungan dalem arta kang teksih wonten ing loji, patedhanipun jendral rumiyin punika sampun la'mi dhatengipun.<br> Kalayan saking Tuwan Adam, sapunika ajrih njagi Nagari Surakarta. Ngraos boten kadugi, Tuwan Gope ingkang gentosi. Nagri Semawis tinilar Tuwan Garnam, ingkang njagi kawarti ing Gupremen ratu kalih sabyantu jangji sareng lebur ing prang.<br> Sabarang pamundhutipun Tuwan Besar ing Sala, Cakranagara pangulah putusan mantri nama Ranawijaya. Raden Sumadiningrat nyanggemi putusan. Kaji Brahim Kalayan mantri ketanggung mudhi sratipun Kangjeng Sultan. Dening pangolah. andel ipe<noinclude></noinclude> itslkil0lo4zzy4r52y1g4f3abvn1rh Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/2 250 22693 74443 73320 2026-05-12T05:12:30Z Ars-arsa 1809 /* Absah */ 74443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude> {{c|'''ALAP-ALAPAN DRUSILAWATI'''}}<noinclude></noinclude> t6mmqytrlfl9x7ynmu9w3v8vmfjfmns Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/7 250 22928 74118 72998 2026-05-11T21:12:38Z Ris00l may00 1455 74118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>Kagungan dalem Serat Cariyos Lampahanipun Kangjeng Pangeran Arya Mangkubumi, ingkang lajeng jumeneng Kangjeng Sultan Amengkubuwana ingkang-sapisan ing Nagari Ngayogyakarta. Sambetipun Kagungan dalem Serat Babad Nitik Ngayogya. Angka (30). Anggitanipun tiyang Ngayogya, babon sambutan saking: ::Raden Mas Arya Purwadiningrat, ::Bupati Kaparaktengen. Kangge nyambeti, kagungan dalem Babad Nitik<noinclude></noinclude> s2my3nt85bafxnr12znte9302dn9pky Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/12 250 22933 74085 73264 2026-05-11T18:33:06Z VintageBloom 1932 74085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>sebuah tandu. Sesudah Drusilawati masuk ke dalam tandu dan cepat-cepat dibawa ke Astina, Pamadi dikerubut oleh barisan Kurawa. Pamadi tidak melawan, dan menjelaskan bahwa dia benar-benar telah menolong Drusilawati. Kurawa tetap tidak mau percaya dan akhirnya menangkap dan membelenggu Arjuna, yang tetap tidak mau melawan. Semar, Nalagareng dan Petruk menangis kebingungan dan akhirnya sepakat untuk melaporkan hal itu ke Amarta. Adegan 12: Di istana Astina yang masih dirundung bingung dan dilanda duka karena hilangnya dewi Drusilawati, makin lama makin sepi. Dewi Anggandari minta kepada raja Suyudana, jika dalam waktu beberapa hari adipati Karna tidak datang hendaknya disusul lagi dengan rombongan lain. Tengah mereka bercakap-cakap itulah rombongan adipati Karna datang, dan dewi Drusilawati langsung masuk ke dalam istana bertemu dengan dewi Anggandari, raja Suyudana dan dewi Banuwati. Dewi Anggandari bangkit dari tempat duduknya lalu memeluk dewi Drusilawati seraya menangis tersedu-sedu gembira dan haru. Kemudian dewi Drusilawati menceritakan pengalamannya sejak ia tidur di tempat seperti biasa, tetapi ketika bangun sudah berada di atas punggung gajah putih dibawa ke dalam hutan dan kemudian diselamatkan oleh Pamadi. Mendengar ceritera Drusilawati, raja Suyudana berjanji akan mengajak makan bersama Pamadi. Oleh karena itu ia minta kepada dewi Banuwati supaya mempersiapkan hidangan kegemaran Arjuna, dan mohon kepada ibundanya agar segera membawa Drusilawati menghadap raja Destarata. Raja Suyudana lalu keluar ke beranda depan istana untuk menemui Pamadi. Ternyata ia hanya bertemu dengan adipati Karna dan patih Sangkuni. Baik Sangkuni maupun adipati Karna memberi penjelasan kepada raja Suyudana bahwa cerita Drusilawati maupun Arjuna tentang gajah putih itu bohong belaka. Menurut mereka berdua, Pamadi maupun Drusilawati sudah sepakat untuk berbohong dan mereka-reka cerita. Suyudana percaya kepada adipati Kama dan Sangkuni, sehingga Pamadi tidak jadi diajak makan bersama, tetapi malahan dimasukkan ke dalam kamar tahanan di petamanan. Sebenarnya Suyudana masih meragukan keterangan Karna dan Sangkuni. Hanya para Kurawa saja yang gembira sekali dapat menawan Pamadi. Adegan 13: Untuk menyambut kedatangan Pamadi, selain mempersiapkan hidangan, dewi Banuwati berdandan {{hws|mempercan|mempercantik}}<noinclude>{{rh|||13}}</noinclude> h82ltmaff93e23x1virwlde6oqlxi8x Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/15 250 22937 73667 73282 2026-05-11T13:54:42Z Ris00l may00 1455 73667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>{{hwe|san|pesan}} patih Sangkuni kepada tumenggung Jayawiladaka, Jayadrata dari Banakeling sudah datang ke Astina, dan langsung menghadap raja Suyudana. Jayadrata mengajukan permintaan agar ayahnya diundang ke Astina. Tengah mereka bercakap-cakap datanglah Bratasena. Ia menyatakan jika benar Pamadi bersalah, pihak Pandawa tidak berkeberatan Pamadi dihukum. Bahkan dibunuhpun Bratasena rela. Akan tetapi demi keadilan, jika Pamadi dianggap bersalah dan dihukum, semestinya dewi Drusilawati juga harus menerima hukuman yang setimpal dengan kesalahannya. Pamadi dihukum oleh Kurawa, maka seharusnya dewi Drusilawati diserahkan kepada Pandawa untuk menerima hukumannya. Raja Suyudana menjelaskan bahwa Pamadi tidak dihukum. Ia hanya disuruh beristirahat di petamanan belakang. Seandainya Kurawa ingin menghukum Pamadi, tentu tidak akan dilaksanakan di Astina. Sebab sesuai dengan janji lama, apabila pihak Kurawa ingin menghukum salah seorang Pandawa, Kurawa hanya akan mengajukan tuntutan. Sedangkan pelaksanaan hukuman diserahkan kepada pihak Pandawa sendiri. Selagi Suyudana berbantah dengan Bratasena, tanpa diduga-duga datanglah seorang abdi wanita, melaporkan perihal hilangnya dewi Drusilawati diculik oleh seorang raksasa perempuan dari Timbultaunan. Menghadapi masalah yang tidak terduga sama sekali itu, raja Suyudana segera memanggil Pamadi untuk diberi tugas merebut kembali Drusilawati dari Timbultaunan. Pamadi bersedia pergi ke Timbultaunan, akan tetapi ia minta agar perjalanannya disertai oleh Jayadrata, yang sebenarnya paling berkepentingan, karena dialah calon pengantinnya. Permintaan Pamadi dikabulkan oleh raja Suyudana. Berlima yang pergi. Yaitu Pamadi, Jayadrata, Semar, Nalagareng dan Petruk. Adegan 19: Di Timbultaunan raja raksasa Kaladiyu duduk di pendapa dihadap oleh raksasa Anipraba dan Maudara. Tidak lama kemudian datanglah emban Wewegidrah membawa dewi Drusilawati dalam sebuah cupu permata. Dewi Drusilawati dikeluarkan dari cupu dan kemudian dian tar masuk ke dalam istana. Bersamaan dengan masuknya Drusilawati ke dalam istana, datang pula rombongan Pamadi tanpa menampakkan diri, dan langsung ikut masuk ke dalam istana mengikuti dewi Drusilawati. Kaladiyu sebenarnya juga merasa bahwa ada sesuatu yang hadir selain dewi Drusilawati, akan tetapi ia tidak dapat melihat.<noinclude>{{rh|16}}</noinclude> rf62wfl4wyfg2yeydws81ukc68l2tpj 74087 73667 2026-05-11T18:39:51Z Ris00l may00 1455 74087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>{{hwe|san|pesan}} patih Sangkuni kepada tumenggung Jayawiladaka, Jayadrata dari Banakeling sudah datang ke Astina, dan langsung menghadap raja Suyudana. Jayadrata mengajukan permintaan agar ayahnya diundang ke Astina. Tengah mereka bercakap-cakap datanglah Bratasena. Ia menyatakan jika benar Pamadi bersalah, pihak Pandawa tidak berkeberatan Pamadi dihukum. Bahkan dibunuhpun Bratasena rela. Akan tetapi demi keadilan, jika Pamadi dianggap bersalah dan dihukum, semestinya dewi Drusilawati juga harus menerima hukuman yang setimpal dengan kesalahannya. Pamadi dihukum oleh Kurawa, maka seharusnya dewi Drusilawati diserahkan kepada Pandawa untuk menerima hukumannya. Raja Suyudana menjelaskan bahwa Pamadi tidak dihukum. Ia hanya disuruh beristirahat di petamanan belakang. Seandainya Kurawa ingin menghukum Pamadi, tentu tidak akan dilaksanakan di Astina. Sebab sesuai dengan janji lama, apabila pihak Kurawa ingin menghukum salah seorang Pandawa, Kurawa hanya akan mengajukan tuntutan. Sedangkan pelaksanaan hukuman diserahkan kepada pihak Pandawa sendiri. Selagi Suyudana berbantah dengan Bratasena, tanpa diduga-duga datanglah seorang abdi wanita, melaporkan perihal hilangnya dewi Drusilawati diculik oleh seorang raksasa perempuan dari Timbultaunan. Menghadapi masalah yang tidak terduga sama sekali itu, raja Suyudana segera memanggil Pamadi untuk diberi tugas merebut kembali Drusilawati dari Timbultaunan. Pamadi bersedia pergi ke Timbultaunan, akan tetapi ia minta agar perjalanannya disertai oleh Jayadrata, yang sebenarnya paling berkepentingan, karena dialah calon pengantinnya. Permintaan Pamadi dikabulkan oleh raja Suyudana. Berlima yang pergi. Yaitu Pamadi, Jayadrata, Semar, Nalagareng dan Petruk. Adegan 19: Di Timbultaunan raja raksasa Kaladiyu duduk di pendapa dihadap oleh raksasa Anipraba dan Maudara. Tidak lama kemudian datanglah emban Wewegidrah membawa dewi Drusilawati dalam sebuah cupu permata. Dewi Drusilawati dikeluarkan dari cupu dan kemudian dian tar masuk ke dalam istana. Bersamaan dengan masuknya Drusilawati ke dalam istana, datang pula rombongan Pamadi tanpa menampakkan diri, dan langsung ikut masuk ke dalam istana mengikuti dewi Drusilawati. Kaladiyu sebenarnya juga merasa bahwa ada sesuatu yang hadir selain dewi Drusilawati, akan tetapi ia tidak dapat melihat.<noinclude>{{rh|16}}</noinclude> 6hw53pxwbkkqmz870q7dffmi5l2lq3v Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/16 250 22938 74088 73240 2026-05-11T18:43:48Z Ris00l may00 1455 74088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>Oleh karena itu sebelum raja Kaladiyu masuk menyusul Drusilawati, Pamadi sudah mendahuluinya. Dewi Drusilawati dirmasukkan ke dalam cincin Pamadi, sedangkan Jayadrata menyongsong Kaladiyu. Dengan senjata gada a.khimya Jayadrata berhasil membunuh raja Kaladiyu. Seterusnya dengan bantuan Pamadi, balatentara raksasa Timbultaunan yang menyerbu ke dalam istana membela kematian rajanya dapat ditumpas habis. Rombongan Pamadi meninggalkan Timbultaunan kembali ke Astina. Adegan 20: Suyudana, Bratasena, Kama dan Sangkuni berbincang-bincang di pendapa Astina, sambil menunggu kembalinya Pamadi. Suyudana berpendapat jika dalam beberapa hari Pamadi belum juga datang, seyogyanya Kurawa di bawah pimpinan adipati Karna menyusul ke Timbultaunan. Bratasena tidak setuju. Dia akan pergi menyusul seorang diri. Jika dalam tiga hari tidak kernbali, barulah Kurawa menyusul, sebab hal itu berarti dia tidak berhasil atau malahan mati. Tengah diperbincangkan itulah rombongan Pamadi datang. Sesuai dengan kehendak raja Suyudana yang ingin segera mengawinkan Drusilawati dengan Jayadrata, Pamadi ditugasi segera merias dewi Drusilawati. Upacara perkawinan dipimpin oleh patih Sangkuni dan adipati Karna. Suyudana minta agar Bratasena dan Pamadi tidak tergesa-gesa pulang ke Amarta, sebab akan diajak berpesta. Akan tetapi karena sudah terlalu lama Pamadi meninggalkan Madukara dan sangat dinanti-nanti kedatangannya oleh kakaknya, yaitu raja Darmakusuma di Amarta, maka Pamadi harus segera ke Amarta. Sebagai wakilnya Bratasena bersedia tetap tinggal di Astina sampai sepekan lamanya. Sepeninggal Pamadi, di tengah-tengah pesta pora merayakan perkawinan Jayadrata dengan Drusilawati, di alun-alun Astina timbul kegemparan karena datangnya gajah putih yang mengamuk minta dewi Drusilawati. Para Kurawa yang mencoba melawannya tidak mampu berbuat apa-apa. Banyak prajurit Astina yang tewas dan luka-luka, demikian pula para Kurawa. Kemudian adipati Kama maju ke medan laga menghadapi gajah putih, sedangkan raja Suyudana.dan Bratasena melihat dari sitinggil. Karna yang mengatakan bahwa gajah putih itu hanya permainan sihir Pandawa ternyata tidak mampu pula melawan amukan gajah itu. Pada serangan pertama Karna sudah tertangkap dan dianiaya, kemudian dibuang jatuh tunggang-langgang. Adipati<noinclude>{{rh|||17}}</noinclude> ch2qhu0i6opqt2uq69iny3u2sgrr5fw Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/17 250 22939 74089 73523 2026-05-11T18:46:07Z Ris00l may00 1455 74089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kama bangun lagi menghunus keris dan menyerang kern bali. Baru saja hendak menikam sudah terhantam gading sampai terpental jauh dan jatuh pingsan. Raja Suyudana yang melihat saudara-saudaranya sudah setengah mati melawan gajah, terpaksa minta bantuan Bratasena. Bratasena minta agar orang-orang Astina bersorak-sorai saja, dan membunyikan ''galaganjur'' untuk memberi semangat. Bratasena maju menyongsong gajah putih sambil menari ''tayungan'' diiringi gamelan ''galaganjur''. Gajah yang minta tanding Pamadi atau orang-orang Astina tidak diperdulikan oleh Bratasena. Lama keduanya mengadu kekuatan. Gajah didorong hingga jatuh terlentang, kemudian gajah membalas hendak menusuk dengan gadingnya, tetapi belalainya ditangkap oleh Bratasena, kemudian ditarik ke bawah hingga kepalanya condong dan cepat-cepat tenggorokannya ditikam dengan kuku pancanaka. Seketika gajah putih mati, kemudian diangkat. Bangkainya dibuang jauh jatuh di bengawan Silugangga. Orang-orang Astina kagum dan memuji kekuatan Bratasena yang dapat mengimbangi kekuatan gajah. Akan tetapi di batik pujian itu Sangkuni dan dewi Anggandari merasa cemas, sehingga kakak adik itu telah mulai mencari jalan dan memikirkan daya upaya untuk melenyapkan Pandawa. {{c|TAMAT}}<noinclude>{{rh|18}}</noinclude> pef7jsa3m59j1jgdh8641b3owjctdwt Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/1 250 22940 73856 72728 2026-05-11T15:45:02Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{c|Wiwit kaanggé taoen woelangan 19......../19........<br> Kepala sekolah:...........<br><br> <big>'''AWAKING MANOENGSA'''</big><br><br> RAKITANIPOEN<br> SOEWONDO<br><br> (Nganggé antjer² serat<br> karanganipoen toewan I. Nauta,<br> Eenvoudige menschkunde)<br><br> Tjap-tjapan ingkang kaping kalih}} <br><br><noinclude>{{C|NOORDHOFF-KOLFF N.V. 1939 BATAVIA-CENTRUM}}</noinclude> r7i5mzv1mzlp1lum7aluhhufij5wx5a Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/20 250 22941 74051 72729 2026-05-11T17:23:36Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Sultan remen pepara ing wana, ardi Banyakan kadadosan Indrakila kang nami. Sakilen Kreseng Kanigara namanipun kinantha pesanggrahan, margi pinrapat. Nuju mangsa rendheng mempenging jawah, kidang menjangan sami nebih. Ingkang Sinuhun langkung cuwa kang galih, pra bupati kabageyan urun ngiseni bebedhagan, pandamelan awratipun anglangkungi. Bupati mantri sami ngresula. Ingkang Sinuhun, nuju mesanggrahan nyare ing Kanigara ing ardi, badhe nimbali putra santana numpu sarta dhahar eca, kenthing dinten Kemis enjing. Semanten Pangeran Natakusuma kagungan tiyang magangan ing Mangundipuran, Wiryatruna, saos bekti matur wadi. "Saking jrih munjuk, kawula lit sanget mrina ing Kangjeng Gusti sabab badhe bineskup dhateng ingkang raka dalem. Ingkang Sinuhun wonten ardi, margi para sekawanan punika prantos pasangan. Kangjeng Gusti ingapus krama, baris pendhem tinedah keping. Ing margi badhe abrubuh, kula mireng piyambak, boten nyambut pamireng. Marengi Kyai Tumenggung ngrembag sabab punika, ingkang Sinuhun parentah. Kula siluman, nalikeng kabar rehning paduka tinarka boten sumuyud ing raka dalem. Dados kelilip ing wingk.ing, sum.edya kaimpes ing wana. Kejawi saking karsa dalem, prayogi dipun oncati, tengkar prabawaning prang. Begja singa, tiwas Kangjeng Gusti ngrebat nagari. Tiyang Ngayogya kathah sami sakit manah, boten sumungkem ing raka dalem, Ingkang Sinuhun. Kangjeng Pangeran sareng mireng, kumepyur galih pepanggihan. Partisara ingkang kagalih, lan angraos saral. Dados kathung lan boten kagungan abdi ingkang prawira, lan boten angraos galih silib. Semanten Kangjeng Pangeran Natakusuma dumugi ing semados. Kemis enjing tindak piyambak tanpa abdi, amung lan gamel buntut kapal, ingkang abdi kantun sadaya. Sareng dumugi ing ardi, tiyang satunggal dereng wonten. Wanci jam sekawan, sareng byar para sentana sami dhateng ndherek Kangjeng Gusti Pangeran Dipati. Taken ing paman, {{hwe|wangsulani|wangsulanipun}}<noinclude>{{rh|16}}</noinclude> 9m7110fe2zigkhvwxadz42yrpklnvoi 74122 74051 2026-05-11T21:29:14Z Ris00l may00 1455 74122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Sultan remen pepara ing wana, ardi Banyakan kadadosan Indrakila kang nami. Sakilen Kreseng Kanigara namanipun kinantha pesanggrahan, margi pinrapat. Nuju mangsa rendheng mempenging jawah, kidang menjangan sami nebih. Ingkang Sinuhun langkung cuwa kang galih, pra bupati kabageyan urun ngiseni bebedhagan, pandamelan awratipun anglangkungi. Bupati mantri sami ngresula. Ingkang Sinuhun, nuju mesanggrahan nyare ing Kanigara ing ardi, badhe nimbali putra santana numpu sarta dhahar eca, kenthing dinten Kemis enjing. Semanten Pangeran Natakusuma kagungan tiyang magangan ing Mangundipuran, Wiryatruna, saos bekti matur wadi. "Saking jrih munjuk, kawula lit sanget mrina ing Kangjeng Gusti sabab badhe bineskup dhateng ingkang raka dalem. Ingkang Sinuhun wonten ardi, margi para sekawanan punika prantos pasangan. Kangjeng Gusti ingapus krama, baris pendhem tinedah keping. Ing margi badhe abrubuh, kula mireng piyambak, boten nyambut pamireng. Marengi Kyai Tumenggung ngrembag sabab punika, ingkang Sinuhun parentah. Kula siluman, nalikeng kabar rehning paduka tinarka boten sumuyud ing raka dalem. Dados kelilip ing wingk.ing, sum.edya kaimpes ing wana. Kejawi saking karsa dalem, prayogi dipun oncati, tengkar prabawaning prang. Begja singa, tiwas Kangjeng Gusti ngrebat nagari. Tiyang Ngayogya kathah sami sakit manah, boten sumungkem ing raka dalem, Ingkang Sinuhun. Kangjeng Pangeran sareng mireng, kumepyur galih pepanggihan. Partisara ingkang kagalih, lan angraos saral. Dados kathung lan boten kagungan abdi ingkang prawira, lan boten angraos galih silib. Semanten Kangjeng Pangeran Natakusuma dumugi ing semados. Kemis enjing tindak piyambak tanpa abdi, amung lan gamel buntut kapal, ingkang abdi kantun sadaya. Sareng dumugi ing ardi, tiyang satunggal dereng wonten. Wanci jam sekawan, sareng byar para sentana sami dhateng ndherek Kangjeng Gusti Pangeran Dipati. Taken ing paman, {{hws|wangsulani|wangsulanipun}}<noinclude>{{rh|16}}</noinclude> d8c3yy6f93soj1d5x88hdsmr5mvnhi6 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/155 250 22943 74080 73397 2026-05-11T17:49:25Z Ris00l may00 1455 74080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=36 |<poem>Namanipun tuwan Eming kalihipun, nyaritakken gambar, kang katata rhanggen mungging, guthekannya pringgitan wau ing wuntat.</poem> |<poem>Gambaripun inggih wau kang kasebut, namanipun tuwan, Tenis Dhesence kawarti, dherek lenggah gam bar dalem kang kasukan.</poem> |<poem>Nahen wau kang sam pun winarneng ngayun, mangkya kan winarna, tritis jaga satru wingking, tepang lawan pantyasa pandhapa wuntat.</poem> |<poem>Talangipun satunggal nadhahi ranu, warsaya kang tiba, pringgitan lawan pandhapi, rapet rata gumarining cinet seta. (kaecet pethak)</poem> |<poem>Panti wau limasan wastaning wangun, ujurireng bungkak, (ujuring wuwung moJo nginggil) manguntara den emperi, (mangaler dipun emperi) mubeng bagus payu sirap jati wreksa. (payon sirap kajeng jati)</poem> |<poem>Saka guru pangeret balandaripun, usuk sasaminya, binalungan kajeng jati, myang kaepyan warata ingecet seta.</poem> |<poem>Jrambahipun kaplester gumrining bagus, dedeging pandhapa, angronje kang awit saking, anututi mring luhuring dhatulaya.</poem>}}<noinclude>{{rh|158}}</noinclude> b6b1njbwie05jor9qv268ouik9rdrs7 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/21 250 22944 74052 72734 2026-05-11T17:23:52Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hws|pun|wangsulanipun}}ajrih kantun. Semanten sampun miyos Ingkang Sinuhun, saha den iring prajurit estri, putra santana sampun bodhol, tuwin prajurit lebet sami mbebedag. Ingkang Sinuhun langkung suka. Sesampunipun kendel anunten dhahar, ingkang Sinuhun kondur. Lan asring-asring miyos ardi wetan Indrakila. Tuwan Oprup katimbalan, tuwin lelangen ing seganten. Samanten Ingkang Sinuhun sampun kondur, Kangjeng Pangeran Natakusuma rumiyin, kabar badhe pinrantos wonten ngardi Kanigara. Kenyataanyen wong bebangus, akaling Mantri Prameya saking kawraten ing damel mamrih mayar. Yen Pangeran purun mirong, nadyan kathah para sentana, dununging sih swarga amung satunggal punika. Pangeran Natakusuma pantes rame lan ingkang raka, sagendhinge katadhahan. Wong Ngayogya enggal suyud, wong cilik gampang memecuk sapada dikinawulan. Rewange gunem, pikir lan Ki Wiryatruna lan sampun dados Mantri Panuwa, patine ketonjokan sinuduk ing kancanipun. Kacariyos Raden Tumenggung Natayuda mentas saos nandhang sakit, mung sedalu lajeng ngajal. Rerasaning wong, boten liya kajawi Raden Patih kang misayani. Sebab yen taksih kang uwa, sabarang kajengipun cuwa. Yen sampun sirna, boten saksak ajengipun dados. Nagari Ngayogya kagem tingalanjer Tumenggung Natayuda ngemoning Pangeran Natakusuma. Entheng abot sinangga kang rama satru ati. Lenggahing Natayudan lami dereng kagentosan, kados wonten ingantosan karsa dalem Ingkang Sinuhun. Dene Raden Tumenggung Natayuda, tilar anak jaler kekalih, anunten gumantos. Ingkang sepuh nunggak semi nama Natayuda, ingkang anem nama Nataprawira. Kaliwon Patih Bekel lowong, mangka wakil Pangeran Dipakusuma ngalih dhateng njawi. Kathah bupati anyar, sami liyeran linggih. Kang rinaket dhateng Ingkang Sinuhun, abdi kadipaten Panji Purwadipura Gedhong tegen pinisepuh. Semanten Kangjeng Pangeran Natakusuma, tilaripun Raden Tumenggung Natayuda sanget prihatin. Raosing galih upami<noinclude>{{rh|||17}}</noinclude> 8ksaqzu5vcmzdydwimlyfpiralbs7f3 74123 74052 2026-05-11T21:32:04Z Ris00l may00 1455 74123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|pun|wangsulanipun}}ajrih kantun. Semanten sampun miyos Ingkang Sinuhun, saha den iring prajurit estri, putra santana sampun bodhol, tuwin prajurit lebet sami mbebedag. Ingkang Sinuhun langkung suka. Sesampunipun kendel anunten dhahar, ingkang Sinuhun kondur. Lan asring-asring miyos ardi wetan Indrakila. Tuwan Oprup katimbalan, tuwin lelangen ing seganten. Samanten Ingkang Sinuhun sampun kondur, Kangjeng Pangeran Natakusuma rumiyin, kabar badhe pinrantos wonten ngardi Kanigara. Kenyataanyen wong bebangus, akaling Mantri Prameya saking kawraten ing damel mamrih mayar. Yen Pangeran purun mirong, nadyan kathah para sentana, dununging sih swarga amung satunggal punika. Pangeran Natakusuma pantes rame lan ingkang raka, sagendhinge katadhahan. Wong Ngayogya enggal suyud, wong cilik gampang memecuk sapada dikinawulan. Rewange gunem, pikir lan Ki Wiryatruna lan sampun dados Mantri Panuwa, patine ketonjokan sinuduk ing kancanipun. Kacariyos Raden Tumenggung Natayuda mentas saos nandhang sakit, mung sedalu lajeng ngajal. Rerasaning wong, boten liya kajawi Raden Patih kang misayani. Sebab yen taksih kang uwa, sabarang kajengipun cuwa. Yen sampun sirna, boten saksak ajengipun dados. Nagari Ngayogya kagem tingalanjer Tumenggung Natayuda ngemoning Pangeran Natakusuma. Entheng abot sinangga kang rama satru ati. Lenggahing Natayudan lami dereng kagentosan, kados wonten ingantosan karsa dalem Ingkang Sinuhun. Dene Raden Tumenggung Natayuda, tilar anak jaler kekalih, anunten gumantos. Ingkang sepuh nunggak semi nama Natayuda, ingkang anem nama Nataprawira. Kaliwon Patih Bekel lowong, mangka wakil Pangeran Dipakusuma ngalih dhateng njawi. Kathah bupati anyar, sami liyeran linggih. Kang rinaket dhateng Ingkang Sinuhun, abdi kadipaten Panji Purwadipura Gedhong tegen pinisepuh. Semanten Kangjeng Pangeran Natakusuma, tilaripun Raden Tumenggung Natayuda sanget prihatin. Raosing galih upami<noinclude>{{rh|||17}}</noinclude> 24uqd7tzkk55d9rd8o33tu5i78jhvhn 74124 74123 2026-05-11T21:32:21Z Ris00l may00 1455 74124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|pun|wangsulanipun}} ajrih kantun. Semanten sampun miyos Ingkang Sinuhun, saha den iring prajurit estri, putra santana sampun bodhol, tuwin prajurit lebet sami mbebedag. Ingkang Sinuhun langkung suka. Sesampunipun kendel anunten dhahar, ingkang Sinuhun kondur. Lan asring-asring miyos ardi wetan Indrakila. Tuwan Oprup katimbalan, tuwin lelangen ing seganten. Samanten Ingkang Sinuhun sampun kondur, Kangjeng Pangeran Natakusuma rumiyin, kabar badhe pinrantos wonten ngardi Kanigara. Kenyataanyen wong bebangus, akaling Mantri Prameya saking kawraten ing damel mamrih mayar. Yen Pangeran purun mirong, nadyan kathah para sentana, dununging sih swarga amung satunggal punika. Pangeran Natakusuma pantes rame lan ingkang raka, sagendhinge katadhahan. Wong Ngayogya enggal suyud, wong cilik gampang memecuk sapada dikinawulan. Rewange gunem, pikir lan Ki Wiryatruna lan sampun dados Mantri Panuwa, patine ketonjokan sinuduk ing kancanipun. Kacariyos Raden Tumenggung Natayuda mentas saos nandhang sakit, mung sedalu lajeng ngajal. Rerasaning wong, boten liya kajawi Raden Patih kang misayani. Sebab yen taksih kang uwa, sabarang kajengipun cuwa. Yen sampun sirna, boten saksak ajengipun dados. Nagari Ngayogya kagem tingalanjer Tumenggung Natayuda ngemoning Pangeran Natakusuma. Entheng abot sinangga kang rama satru ati. Lenggahing Natayudan lami dereng kagentosan, kados wonten ingantosan karsa dalem Ingkang Sinuhun. Dene Raden Tumenggung Natayuda, tilar anak jaler kekalih, anunten gumantos. Ingkang sepuh nunggak semi nama Natayuda, ingkang anem nama Nataprawira. Kaliwon Patih Bekel lowong, mangka wakil Pangeran Dipakusuma ngalih dhateng njawi. Kathah bupati anyar, sami liyeran linggih. Kang rinaket dhateng Ingkang Sinuhun, abdi kadipaten Panji Purwadipura Gedhong tegen pinisepuh. Semanten Kangjeng Pangeran Natakusuma, tilaripun Raden Tumenggung Natayuda sanget prihatin. Raosing galih upami<noinclude>{{rh|||17}}</noinclude> pbk69n5jmvxbcb3vd68lmzh2wz7k9xc Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/22 250 22945 74053 72735 2026-05-11T17:24:02Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>tiyang lumampah kapejahan obor ing margi. Lan kados baita, layaripun tatas, juru mudhi boten gumilir, pancer juru pandoman tatas. Juru semprongipun bawur, angin anglangkungi keras. Boten wande gonjing, katempuh pakewed, lan boten wande kabentur parang. Semanten Raden Adipati Danureja sampun salin, sajak angisin-isin dhateng Pangeran Natakusuma. Dening Natayuda sampun ngajal, dhedhukune wis ora ana. Kados mekaten semunipun, Raden Patih saya maludag boten wonten kang dipun pakeringi. Kacariyos, satilaripun ingkang sami sepuh, kantun ingkang para nayaka anem. Mantu tetiga, bupati kencong, sami rebat sihipun Pangeran Dipati. Dhasar sami sugih sumekta bandha, ngrumanteni wisma. Kelangenan ipe nem Raden Rangga anglangkungi beripun, buda mangreh Mancanagari. Tansah angatur-aturi'kang sarwa edi, Raden Patih kewedan temah kasmareng dyah tur kaponakane. Sinandi den margani dhemit sumesep puyuh, penggalihipun Pangran Dipati dhateng Raden Patih. Sareng kauninga, Ingkang Sinuhun langkung dukanipun. Lebet anggenipun anampeni penggalih, enget ing kina Trunajaya lan Pangeran Pekik. Raden Patih dhinendha picis, bapakipun sanget pinendir lan asring-asring kinabaur-kinaburaken. Raden Patih sakalangkung prihatinipun, sedya pinolih boten pakantuk wewah karuntikan. Pisungsunga kang luwih yen dudu iku. Kacariyos ingkang putra Kangjeng Pangeran Natakusuma ngabdi dhateng ingkang Sinuhun langkung kanggep. Lan sampun kawentar yen badhe kapundhut mantu dhateng Ingkang Sinuhun. Raden Patih jail paekanipun, ingkang kadamel ndhadhani silip, Raden Mas Sabirilan. Kangjeng Pangeran Natakusuma sampun kapanggih, matur dhateng ingkang raka anuwun dhuwung kadamel mirong. Yen sampun santosa, kula sumangga darmi nglampahi. Mila kula marsudi sanget, sakit manah kula dene Ingkang Sinuhun boten ngopeni dhateng ing kula.<noinclude>{{rh|18}}</noinclude> h6ysz3znbe6xbexndih1m4y921hcwaa Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/3 250 22946 73859 73340 2026-05-11T15:45:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" />{{c|ISINING BOEKOE}}</noinclude>{{R|katja}} {{TOCstyle|model=D.P |I.{{tab}}Ragangan|4 |II.{{tab}}Sirah|6 |III.{{tab}}Gemboeng|8 |IV.{{tab}}Atik-atikan|10 |V.{{tab}}Daging|12 |VI.{{tab}}Piranti-piranti ing djero|14 |VII.{{tab}}Pangedjoeré pangan|16 |VIII.{{tab}}Ambekan|18 |IX.{{tab}}Lakoening getih|20 |X.{{tab}}Sarap-sarap|24 |XI.{{tab}}Pantjadrija|26 |XII.{{tab}}Pitakonan|33}}<noinclude></noinclude> sre8qamtua440oya7jowo7p94s51awy 74091 73859 2026-05-11T19:08:15Z Ris00l may00 1455 74091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" />{{c|ISINING BOEKOE}}</noinclude>{{R|katja}} {{TOCstyle|model=D.P |I.|Ragangan|4 |II.|Sirah|6 |III.|Gemboeng|8 |IV.{{tab}}Atik-atikan|10 |V.{{tab}}Daging|12 |VI.{{tab}}Piranti-piranti ing djero|14 |VII.{{tab}}Pangedjoeré pangan|16 |VIII.{{tab}}Ambekan|18 |IX.{{tab}}Lakoening getih|20 |X.{{tab}}Sarap-sarap|24 |XI.{{tab}}Pantjadrija|26 |XII.{{tab}}Pitakonan|33}}<noinclude></noinclude> 1s5u4v4au0uwxsy7itgiwocyf02zyd3 74092 74091 2026-05-11T19:09:17Z Ris00l may00 1455 74092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" />{{c|ISINING BOEKOE}}</noinclude>{{R|katja}} {{TOCstyle|model=D.P |I.{{tab}}Ragangan|4 |II.{{tab}}Sirah|6 |III.{{tab}}Gemboeng|8 |IV.{{tab}}Atik-atikan|10 |V.{{tab}}Daging|12 |VI.{{tab}}Piranti-piranti ing djero|14 |VII.{{tab}}Pangedjoeré pangan|16 |VIII.{{tab}}Ambekan|18 |IX.{{tab}}Lakoening getih|20 |X.{{tab}}Sarap-sarap|24 |XI.{{tab}}Pantjadrija|26 |XII.{{tab}}Pitakonan|33}}<noinclude></noinclude> sre8qamtua440oya7jowo7p94s51awy Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/23 250 22948 74054 72740 2026-05-11T17:24:13Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Pangeran Natakusuma boten kalentu, tampining galih estu yen punika bujuk. Ingkang rayi cinepeng astanipun sarta kapopor, ingkang pangandika, "Katon apa, ujarmu kaya ngame. Aku ora gelah ing ratuku, dene kowe kaya wong baring" Ingkang rayi sanget arjihipun, sampun balaka yen sandining patih kangi aken anglobong. Kula yen angsal tandha dhuwung agemipun kangmas, kula kasukanan lenggah sarta yen rabi kabayangkarya. Kangjeng Pangeran sareng mireng sanget getunipun ing gaUh, geteripun ingkang rayi den arih-arih sarta kaparingan yatra lajeng ndikakaken mantuk. Kacariyos ing antawis lami, Raden Mas ginentosaken kabupatenipun. Ingkang uwa, Pratiwa jawi kiwa asring kasrimpet kasandhung margi, saking akaling patih prebawa saking sudarmanipun. Dening sumbaga guna, putus ing kawi, renggang rasa, kacaryan ing ratu. Drengkine saya ketara, keranten dipun akali yen ngungkuli sariranipun angraos wirang isin bapa tinandhing lan rama. Raden Patih angait Bupati lebet. Arya Sindureja panas dhateng Pangeran Arya Natakusuma. Raden Sindureja mila tumuripun manawi beksa kinembar-kembar. Ingkang Sinuhun swargi, sanget kamayungyunipun. Ngantos dados galihanipun ingkang Sinuhun, punika nalika taksih Pangeran Dipati. Ingkang Sinuhun swargi mrina welas. Sinusupaken pinundhut sihipun, ingkang putra dhaup putri Kadipaten. Kaping kalih putrinipun seda, reraosanipun tiyang kathah, Sindureja saya mongkok piyangkahira, ing manah nunggil panceripun lan Pangeran Natakusuma. Sasolahpatrapipun ingemper den tiru, supe dhateng asalipun. Kancanipun mantri sami amengeti, sampun nyipta trah kusuma. Ngraosa kawula yektos, nanging kathah ingkang ngumpak, sabyantu lan Raden Patih. Lan sinanggupan lungguh sentana, benjing yen dados rekanipun sumilih Pangran Natakusuma. Raden Patih abapa yektos bekti boten sela-sela, Riya Sindureja sengit dhateng Pangran Natakusuma. Nunten Riya Sindureja sakit lumpuh. Raden Patih ing manah langkung cuwa. Putra sentana sami kinait sungkema dhateng ing Kadipaten, ananging<noinclude>{{rh|||19}}</noinclude> 4wx6fa0v48u2gc38e6fzjf58msm75kp Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/5 250 22952 74559 72759 2026-05-12T08:11:54Z Iripseudocorus 1236 /* Absah */ 74559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Iripseudocorus" />{{rh||5}}</noinclude>[[File:Awaking Manoengsa (page 5 crop).jpg|500px|Awaking Manoengsa (page 5 crop)]] {{c|Gambar 1. Ragangan}}<noinclude></noinclude> phag5pbyd6zwpw3m6blxa75e37ycjyo Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/24 250 22953 74055 72749 2026-05-11T17:24:26Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pangeran Dipati taksih ajrih dhateng ingkang rama. Amung supados kathaha ingkang pisungsung, Raden Patih ingunggar-unggar, kawuron nggenipun amamrih sih. Raden atih ngepak dagangan, anglangkungi kathah sambutanipun. Yen tinagih, malang kodhok tetawa picis ing jro kadhaton. “Aja kuwatir bab panyaur.” Para putra santana ing manah sami ketir dening kasagahanipun Raden Patih. Ingkang Sinuhun priksa yen patih kathah sambutanipun, cipta ambadheni ingkang putra badhe meksa dipun andhemi. Semanten Pangeran Natakusuma saking watiring galih, matur dhateng Pangran Dipati, mugi den supeketna pun thole kalawan Prawara tiga. Pangran Dipati wangsulanipun makaten,” Punika prakawis punapa?”. Kangjeng aturipun,” Mupung dereng, saking kuwatir kula”. Pangeran Dipati wangsulanipun,” Enggal sukaa priksa ing kula, kula ingkang abersihaken. Lan yen adhi Natadiningrat dados ipe, masa kula sanesaken kaliyan tiga punika”. Semanten sampun luwaran, Pangeran Natakusma lajeng dhateng ing Danurejan nuju kang rama Raden Patih wonten, tuwin Raden Rangga. Ingkang pangandika Kangjeng Pangeran,” Si kakang Danukusuma mangka sahit. sarehning wong nom yen ana laiine saprayogane angelingna”. Danukusuma sagah,” Yen adhimu iku besuk katriman putrane kangmas Sinuhun, aja ana kang benceng pikir. Kelut panasing wadon, meri padha sadulure. Sapira kamuktene wong ngaup padaning sinjang, lali marang sesanak. Yen nemu susah, tunggal wekase”. Aturipun Raden Patih,” Dhateng leres rama, boten sumilir sarambut”, ucapipun sarwi mesem dhateng Raden Rangga wangsulanipun, “Dhateng kasinggihan”. Semanten Kangjeng Pangeran Natakusuma sampun kondur. Kacariyos Ingkang sinuhun Kangjeng Sultan, Raden Ayu Sriwulan nama kangjeng Ratu Kancanawulan. Ratu Anem, ingelih namanipun anama kangjeng Ratu Mas. Nama Ratu Anem, kaparingaken ingkang putra Raden Ajeng Sepuh, jumeneng Ratu Anem. Ingkang embok-embok sedaya<noinclude>{{rh|20}}</noinclude> l5d2dkcf7tddsdfxwlvzoqurigszh4f Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/25 250 22956 74056 72753 2026-05-11T17:24:40Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden Ayu, Sumadiningrat kanamekaken Ratu Bendara. Ratu Angger kaparingaken dados namanipun Raden Ayu Patih, dene Raden Ayu Rangga nama Ratu Maduretna sarta sami kaparingan upacara. Kacariyos, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan amemantu Raden Tumenggung Natadiningrat ingkang kapundhut mantu dhaup lan ingkang putra Kangjeng Ratu Anem. Marengi wulan Jumadilakir, Ingkang Sinuhun langkung suka kadumugen karsanipun. Semanten putranipun Pangeran Ngabehi, putra estri kapundhut sinareng kepanggihipun Pangeran Jayakusuma. Tuwin anakipun Kyai Mangundipura kapundhut mantu anama Raden Jayadipura. Sekawan penganten putra dalem Ingkang Sinuhun, putranipun Yudakusuma saking peksanipun ingkang rama. Dene garwanipun ingkang Sinuhun tiga, dados pangaring. Putra jangkep tiga, Ingkang Sinuhun among ing garwa, pinarak dhateng loji. Oprup Puterlo kang njagi pista ing Danurejan tuwin Srimanganti. Pangeran Ngabehi semu meri, Pangran Dipakusuma dados aseman tinerka angrojongi anjunjung ing lurahipun. Ngundhamana Pangran Dipakusuma, wicantenipun Raden Patih,” Ora ana ta weruhi, Liyane kejaba seka Kangjeng Gusti Pangeran Dipati. Dene liwat iuwih ngidhepken para Tumenggung” Pangeran Dipakusuma wicanten dhateng Raden Rangga, “Keranten kula pepundhi, dening sami kang rayi Kangjeng Gusti tuwin ki lurah punika. Nama penganten, ageng alita ical sikuning nagari. Ngangge awisan saprayoginipun, saestu kenging. Punika adatipun, karsa Ingkang Sinuhun swargi.” Raden Patih mireng, saya s§nget nepsunipun. Sareng sampun sami dumugi anggenipun dhaharan, lajeng bibaran. Pangeran Natakusuma utusan mriksa panggenanipun ingkang puttra, sareng dumugi Kepatihan utusan tinangkep ing Raden Patih. Raden Patih sarwi jelih-jelih, sanget nepsunipun. Wicantenipun, “Jer rama ora ngandel menyang aku, aku ora wedi rama, wedi Kangjeng Gusti”. Utusan wau lajeng wangsul, Raden Patih matur dhateng ingkang eyang,” Kula boten saged nglampahi {{hwe|lam-|lampahan}}<noinclude>{{rh|||21}}</noinclude> tkpvdbkro95pbwkgcfatyazmh6b2tir 74125 74056 2026-05-11T21:41:04Z Ris00l may00 1455 74125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden Ayu, Sumadiningrat kanamekaken Ratu Bendara. Ratu Angger kaparingaken dados namanipun Raden Ayu Patih, dene Raden Ayu Rangga nama Ratu Maduretna sarta sami kaparingan upacara. Kacariyos, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan amemantu Raden Tumenggung Natadiningrat ingkang kapundhut mantu dhaup lan ingkang putra Kangjeng Ratu Anem. Marengi wulan Jumadilakir, Ingkang Sinuhun langkung suka kadumugen karsanipun. Semanten putranipun Pangeran Ngabehi, putra estri kapundhut sinareng kepanggihipun Pangeran Jayakusuma. Tuwin anakipun Kyai Mangundipura kapundhut mantu anama Raden Jayadipura. Sekawan penganten putra dalem Ingkang Sinuhun, putranipun Yudakusuma saking peksanipun ingkang rama. Dene garwanipun ingkang Sinuhun tiga, dados pangaring. Putra jangkep tiga, Ingkang Sinuhun among ing garwa, pinarak dhateng loji. Oprup Puterlo kang njagi pista ing Danurejan tuwin Srimanganti. Pangeran Ngabehi semu meri, Pangran Dipakusuma dados aseman tinerka angrojongi anjunjung ing lurahipun. Ngundhamana Pangran Dipakusuma, wicantenipun Raden Patih,” Ora ana ta weruhi, Liyane kejaba seka Kangjeng Gusti Pangeran Dipati. Dene liwat iuwih ngidhepken para Tumenggung” Pangeran Dipakusuma wicanten dhateng Raden Rangga, “Keranten kula pepundhi, dening sami kang rayi Kangjeng Gusti tuwin ki lurah punika. Nama penganten, ageng alita ical sikuning nagari. Ngangge awisan saprayoginipun, saestu kenging. Punika adatipun, karsa Ingkang Sinuhun swargi.” Raden Patih mireng, saya s§nget nepsunipun. Sareng sampun sami dumugi anggenipun dhaharan, lajeng bibaran. Pangeran Natakusuma utusan mriksa panggenanipun ingkang puttra, sareng dumugi Kepatihan utusan tinangkep ing Raden Patih. Raden Patih sarwi jelih-jelih, sanget nepsunipun. Wicantenipun, “Jer rama ora ngandel menyang aku, aku ora wedi rama, wedi Kangjeng Gusti”. Utusan wau lajeng wangsul, Raden Patih matur dhateng ingkang eyang,” Kula boten saged nglampahi {{hws|lam|lampahan}}<noinclude>{{rh|||21}}</noinclude> ez6epwtv6a589w4423awteozab3b1zx Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/26 250 22961 74057 72763 2026-05-11T17:24:58Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hws|pahan|lampahan}}kados makaten punika, kula ajrih wayah dalem Kangjeng Gusti. Rama, pun adhi tamtu enggal surut Kyai, Kangjeng Gusti tamtu enggal surut Kangjeng Sultan, mila Kangjeng Ratu Kedhaton sanget gethingipun dhateng Ratu Kancana.” Pangandikanipun ingkang eyang,” Lumrahe wong nunggoni panganten disugun-sugun. Munduran teka dituturi, dawa cendhaking umur”. Kacariyos, Pangeran Natakusuma sareng mireng enget pitungkasipun Raden Tumenggung Natayuda rumiyin. Estu sanes watekipun kang eyang Raden Patih. Punika samanten Raden Patih, aremen angrong ing pawestri, para putri sami ginribig. Kacariyos Ingkang Sinuhun mireng solahipun Raden Patih, saya sangga runggi. Lan boten surut dhendha picis, sewu, kalih ewu. Raden Patih yen atur-atur penggalih dalem, trima lowung. Saestu Ingkang Sinuhun boten samar dhateng pamrihipun tiyang juti, Raden Patih saya njarag-njarag. Ciri wanci, lelahi ginawamati. ngGenipun nyengkiwing boten mantun dhateng kancanipun bupati, Dipun uwus-uwus dhinendha saya ndelarung, mantunipun amung sakedhap. Kacariyos Raden Tumenggung Natadiningrat; kawulang dhateng Ingkang Sinuhun. Pangandika dalem,” Kang kenceng, aja gumedhe. Rasa sedheng, sapatute. Yen besuk dadi ratu, tuwa kowe dititeni. Yen loba mburu aleman, pryogane mung aja den sengiti. Yen raket, panas galihingsun. Wis, wadining Ratu rong prakara. Kadipaten, Kepatihan wakamu, Natayuda wong lebda dadine nyenyengit. Ana meningan pepatih, nanging ingsun wedi ngrasani. Batine wani menvang aku, dene Sumodiningrat wong sentosa, nanging pepikiran laku. Si Rangga dhasar jawal, nanging ladekediranggoni. Mung penjalukku marang kowe di sepakon parentah anglokoni. Kowe kaponakanku, anake adhimas. Iku bae aja ngandelken ing ati. Ngawula, ya ngawula”. Raden Tumenggung, mituhu ing weling. Kacariyos, Raden Patih langkung panas manahipun dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat dumugi ingkang garwa. Sabab angraos sumbaginipun kantun tumempuh dhateng ingkang rama Pangeran Natakusuma. Ananging sandenipun sae,<noinclude>{{rh|22}}</noinclude> 8nw3icbl3s49k63r0cqo5yijk3r2ihj 74126 74057 2026-05-11T21:42:25Z Ris00l may00 1455 74126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|pahan|lampahan}}kados makaten punika, kula ajrih wayah dalem Kangjeng Gusti. Rama, pun adhi tamtu enggal surut Kyai, Kangjeng Gusti tamtu enggal surut Kangjeng Sultan, mila Kangjeng Ratu Kedhaton sanget gethingipun dhateng Ratu Kancana.” Pangandikanipun ingkang eyang,” Lumrahe wong nunggoni panganten disugun-sugun. Munduran teka dituturi, dawa cendhaking umur”. Kacariyos, Pangeran Natakusuma sareng mireng enget pitungkasipun Raden Tumenggung Natayuda rumiyin. Estu sanes watekipun kang eyang Raden Patih. Punika samanten Raden Patih, aremen angrong ing pawestri, para putri sami ginribig. Kacariyos Ingkang Sinuhun mireng solahipun Raden Patih, saya sangga runggi. Lan boten surut dhendha picis, sewu, kalih ewu. Raden Patih yen atur-atur penggalih dalem, trima lowung. Saestu Ingkang Sinuhun boten samar dhateng pamrihipun tiyang juti, Raden Patih saya njarag-njarag. Ciri wanci, lelahi ginawamati. ngGenipun nyengkiwing boten mantun dhateng kancanipun bupati, Dipun uwus-uwus dhinendha saya ndelarung, mantunipun amung sakedhap. Kacariyos Raden Tumenggung Natadiningrat; kawulang dhateng Ingkang Sinuhun. Pangandika dalem,” Kang kenceng, aja gumedhe. Rasa sedheng, sapatute. Yen besuk dadi ratu, tuwa kowe dititeni. Yen loba mburu aleman, pryogane mung aja den sengiti. Yen raket, panas galihingsun. Wis, wadining Ratu rong prakara. Kadipaten, Kepatihan wakamu, Natayuda wong lebda dadine nyenyengit. Ana meningan pepatih, nanging ingsun wedi ngrasani. Batine wani menvang aku, dene Sumodiningrat wong sentosa, nanging pepikiran laku. Si Rangga dhasar jawal, nanging ladekediranggoni. Mung penjalukku marang kowe di sepakon parentah anglokoni. Kowe kaponakanku, anake adhimas. Iku bae aja ngandelken ing ati. Ngawula, ya ngawula”. Raden Tumenggung, mituhu ing weling. Kacariyos, Raden Patih langkung panas manahipun dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat dumugi ingkang garwa. Sabab angraos sumbaginipun kantun tumempuh dhateng ingkang rama Pangeran Natakusuma. Ananging sandenipun sae,<noinclude>{{rh|22}}</noinclude> lj5bmvz0t7sszn3voowywq5q0km20cr 74127 74126 2026-05-11T21:42:40Z Ris00l may00 1455 74127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|pahan|lampahan}} kados makaten punika, kula ajrih wayah dalem Kangjeng Gusti. Rama, pun adhi tamtu enggal surut Kyai, Kangjeng Gusti tamtu enggal surut Kangjeng Sultan, mila Kangjeng Ratu Kedhaton sanget gethingipun dhateng Ratu Kancana.” Pangandikanipun ingkang eyang,” Lumrahe wong nunggoni panganten disugun-sugun. Munduran teka dituturi, dawa cendhaking umur”. Kacariyos, Pangeran Natakusuma sareng mireng enget pitungkasipun Raden Tumenggung Natayuda rumiyin. Estu sanes watekipun kang eyang Raden Patih. Punika samanten Raden Patih, aremen angrong ing pawestri, para putri sami ginribig. Kacariyos Ingkang Sinuhun mireng solahipun Raden Patih, saya sangga runggi. Lan boten surut dhendha picis, sewu, kalih ewu. Raden Patih yen atur-atur penggalih dalem, trima lowung. Saestu Ingkang Sinuhun boten samar dhateng pamrihipun tiyang juti, Raden Patih saya njarag-njarag. Ciri wanci, lelahi ginawamati. ngGenipun nyengkiwing boten mantun dhateng kancanipun bupati, Dipun uwus-uwus dhinendha saya ndelarung, mantunipun amung sakedhap. Kacariyos Raden Tumenggung Natadiningrat; kawulang dhateng Ingkang Sinuhun. Pangandika dalem,” Kang kenceng, aja gumedhe. Rasa sedheng, sapatute. Yen besuk dadi ratu, tuwa kowe dititeni. Yen loba mburu aleman, pryogane mung aja den sengiti. Yen raket, panas galihingsun. Wis, wadining Ratu rong prakara. Kadipaten, Kepatihan wakamu, Natayuda wong lebda dadine nyenyengit. Ana meningan pepatih, nanging ingsun wedi ngrasani. Batine wani menvang aku, dene Sumodiningrat wong sentosa, nanging pepikiran laku. Si Rangga dhasar jawal, nanging ladekediranggoni. Mung penjalukku marang kowe di sepakon parentah anglokoni. Kowe kaponakanku, anake adhimas. Iku bae aja ngandelken ing ati. Ngawula, ya ngawula”. Raden Tumenggung, mituhu ing weling. Kacariyos, Raden Patih langkung panas manahipun dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat dumugi ingkang garwa. Sabab angraos sumbaginipun kantun tumempuh dhateng ingkang rama Pangeran Natakusuma. Ananging sandenipun sae,<noinclude>{{rh|22}}</noinclude> 6e10tadzwth10gao60scrk8tq3kw1th Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/220 250 22970 74083 73402 2026-05-11T18:08:46Z Ris00l may00 1455 74083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>::::'''XIX. DHANDHANGGULA''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Pangriptanya rarasing artati, (panganggiting lagu dhandhanggendhis) mrih dumadya pangrenggeng lukita, (supados pangrengganing tembung) kinidung mangka singgete, (tinembang kadamel ngendelaken) denya wau puniku, nyaritakken sekar wedari, (nyariyosaken pasanggrahan sekar) miwah ing Slagaretna mangkya kang winuwus, mahnya kang nawunggita, (mangsuli kang nganggit serat) nabaweng tyas tan pisan-pisan sedyapti, (osiking manah boten pisan-pisan sedya) ngumpet kotamanira.</poem> |<poem>Inggih wau ingkang sinambat sih, (inggih wau ingkang asma) tuwan Y.E.A. Sul ing samangkya, ginyar kotameng driyane, kacihna duk Dyan Menggung, (katandha nalika Raden Tumenggung) Arungbinang aminta panti, palerepan luwarnya, capureng kadhatun, Madusita udyanarja, tuwan Y.E.A. Sul denya amangsuli, kalangkung dera nyegah.</poem> |<poem>Sabdeng tuwan paran tan utami, (ngandikanipun tuwan punawa boten prayogi)</poem>}}<noinclude>{{rh|||223}}</noinclude> 6w1rx890xc5lvgdy6lky5jcux64k7xh Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/8 250 22985 74686 72804 2026-05-12T11:49:31Z Kriita 885 /* Validated */ 74686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra daerah Jawa, dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas. {{Left|Jakarta 1981}} {{Block right|align=center|Proyek Penerbitan Buku Sastra<br> Indonesia dan Daerah}}<noinclude>{{rh|6}}</noinclude> 5vejoc3wyvyhtem8xktbl2k9w6bt1gi Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/7 250 22986 73925 72802 2026-05-11T16:20:08Z Elcamatcha 1466 73925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|KATA PENGANTAR}} Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama,yang pada hakikatnya adalah cagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang. Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya sastra daerah, akhimya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya. Pemeliharaan, pembinaan, dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya. Saling pengertian antardaerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antarsuku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-karya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia.<noinclude>{{rh|||5}}</noinclude> 9x85udltg8lpv6g7qcirr18sve66hnx 74685 73925 2026-05-12T11:47:35Z Kriita 885 /* Validated */ 74685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>{{c|'''KATA PENGANTAR'''}} Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama,yang pada hakikatnya adalah cagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang. Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya sastra daerah, akhimya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya. Pemeliharaan, pembinaan, dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya. Saling pengertian antardaerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antarsuku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-karya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia.<noinclude>{{rh|||5}}</noinclude> ti2nuqiff9v9y0ez03mb6vf9ybt9xl2 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/9 250 22999 74119 73015 2026-05-11T21:15:58Z Ris00l may00 1455 74119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>{{c|KATA PENGANTAR}} Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama, yang. pada hakikatnya adalah cagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang. Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan dalam karya-karya sastra daerah, akhirnya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya. Pemeliharaan, pembinaan, dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya. Saling pengertian antardaerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antarsuku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-karya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bermanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia. Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra daerah Jawa, dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelepgkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas. {{Left|Jakarta, 1981}} {{r|Proyek Penerbitan Buku Sastra<br> Indonesia dan Daerah}}<noinclude>{{rh|||5}}</noinclude> 5wjwpxuu98a8q7v0lniy7dy2ml9001g Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/14 250 23001 74036 72829 2026-05-11T17:13:34Z VintageBloom 1932 Ngothongaké kaca 74036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Elcamatcha" /></noinclude><noinclude></noinclude> 43sl4xsq6k4pjhjhm9c3c9ligdjoxp0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/338 250 23012 74003 72920 2026-05-11T16:57:51Z VintageBloom 1932 74003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|pati|Adipati}}. Aku tidak rela sekali kalau Adipati Anom masih ada disini. Maka aku terperosok berpecah belah dengan Gupremen,tak Iain tak bukan gara-gara anakku lelaki Si Adipati Anom. Anakku yang menjegal diriku. Sekarang juga aku ingin bertemu dengan Tuan Gubernur Jenderal untuk berunding. Pangeran Mangkudiningrat supaya diangkat jadi raja dan Pangeran Adipati Anom dibuang ke laut. Cepat aku ingin bertemu muka dengan Tuan Gubernur Jenderal di loji". Kangjeng Sultan berat hatinya. Prajurit Inggris semakin banyak membanjiri pelataran istana, Pangeran Mangkudiningrat mendesak ramanda Suitan agar segera ke loji. Tuan Residen Kraper lalu mengeluarkan tangannya dan menggandeng Kangjeng Sultan, sedangkan Pangeran Hangabehi tidak mau ikut ke loji. Para putra Kangjeng Sultan bubar dan banyak yang menyembunyikan diri. Kangjeng Sultan pergi dengan langkah perlahan-lahan dikelilingi pedang-pedang terhunus. Prajurit Notokusuman mengawal sedangkan para hamba hanya mengantar di perjalanan. Hanya tiga orang putra Kangjeng Sultan yang ikut, yaitu Pangeran Mangkudiningrat, Pangeran Martasana, dan raden Mas Yakub dengan diiringi kerabat, yaitu Pangeran Kusumoyuda, Martonagoro, Yudowijoyo, dan Pangeran Demang. Kangjeng Sultan sudah tiba di loji kebun dan sementara itu Tuan Gubernur Jenderal ada di loji wetan. Tuan Residen bertanya bagaimana kehendak Kangjeng Sultan. Maka Kangjeng Sultan minta terus dipertemukan dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, Pangeran Adipati Anom, dan Tumenggung Notodiningrat. Mereka lalu duduk bersama. Tampak duduknya Kangjeng Sultan sudah agak berubah, namun duduknya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom tampak lebih angkuh seperti sudah sebagai duduknya seorang raja, dengan mendekatkan diri pada Tuan Gubernur Jenderal. Kangjeng Pangeran Notokusumo melihat kakanda Sultan menjadi sedih dan iba, Membaca istifar dalam hati. Duduknya Kangjeng Pangeran Notokusumo berhampiran dengan kakanda Sultan, tampak muka Kangjeng Sultan menunduk dengan menahan air mata. Hati Kangjeng {{hws|Pange|Pangeran}}<noinclude>{{rh|334}}</noinclude> b1bpq25gn9vs2vpd2ast1m5u10ww4b8 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/337 250 23013 74000 72921 2026-05-11T16:56:29Z VintageBloom 1932 74000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|manda|pamanda}} Pangeran Notokusumo. Maka serta merta Kangjeng Gusti berkata, "Oh, pamanda orang tua hamba, adinda Notodiningrat saudaraku sejati". Pangeran Panular ikut menangis dan memeluk kaki kakanda Pangeran Notokusumo. Pangeran Panular berkata kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, "Andika yang jadi raja. Ayah andika Sultan harus turun. Jika tidak mau pasti saya bunuh". Kemudian Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom memeluk kaki Tuan Gubernur Jenderal. Dan Tuan Gubernur Jenderal berkata, "Terima kasih banyak” Di istana Tuan Jenderal Gilespi membongkar-bongkar tempat Kangjeng Sultan. Didengar berita bahwa ada penjagaan khusus di taman Suronatan. Tuan Jenderal menerka tentu ada prajurit bersembunyi di situ. Tiba-tiba ada seorang prajurit berkuda pasukan istana menembak Jenderal Gilespi sambil lari. Tembakan mengenai bau tuan Jenderal Gilespi. Pasukan kuda Inggris segera menembaki dengan gencar prajurit yang lari itu. Tuan Jenderal Gilespi sangat marahnya, terus saja hendak mengejar orang itu. Tuan Residen mencegah dengan penuh harap. AKhirnya Tuan Jenderal dan Tuan Residen mendekati Kangjeng Sultan. Berdebaran Kangjeng Sultan melihat kakanda Pangeran Hangabehi yang tengah sakit itu. Tuan Jenderal Gilespi melihat Kangjeng Sultan tambah marah lagi. Tuan Residen mengarahkan Tuan Jenderal Gilespi dengan kata-kata bujukan, dan kemudian Tuan Jenderal Gilespi kembali ke loji. Tuan Residen Kraper lalu berjabatan tangan dengan Kangjeng Sultan. Ia mengucapkan kata-kata sesal atas kenekadan Kangjeng Sultan yang semuanya serba salah. Sejak dahulu saran dan nasehat Tuan Residen tidak l dihiraukan Kangjeng Sultan. Kata Tuan Residen, "Kini kemarahan Tuan Gubernur Jenderal timbul dari andika sendiri”. Jawab Kangjeng Sultan, "Bagaimanapun juga sudah terjadi semuanya, segala kesalahan dipihak saya, ku mintakan maaf. Aku sudah tidak diakui jadi raja, sudahlah. Namun satu permintaanku, Mangkudiningrat supaya dijadikan Pangeran {{hws|Adi|Adipati}}<noinclude>{{rh|||'''33'''}}</noinclude> kn7zw37y8ym0u0xnyn81395z0nfpbbc 74002 74000 2026-05-11T16:56:52Z VintageBloom 1932 74002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|manda|pamanda}} Pangeran Notokusumo. Maka serta merta Kangjeng Gusti berkata, "Oh, pamanda orang tua hamba, adinda Notodiningrat saudaraku sejati". Pangeran Panular ikut menangis dan memeluk kaki kakanda Pangeran Notokusumo. Pangeran Panular berkata kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, "Andika yang jadi raja. Ayah andika Sultan harus turun. Jika tidak mau pasti saya bunuh". Kemudian Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom memeluk kaki Tuan Gubernur Jenderal. Dan Tuan Gubernur Jenderal berkata, "Terima kasih banyak” Di istana Tuan Jenderal Gilespi membongkar-bongkar tempat Kangjeng Sultan. Didengar berita bahwa ada penjagaan khusus di taman Suronatan. Tuan Jenderal menerka tentu ada prajurit bersembunyi di situ. Tiba-tiba ada seorang prajurit berkuda pasukan istana menembak Jenderal Gilespi sambil lari. Tembakan mengenai bau tuan Jenderal Gilespi. Pasukan kuda Inggris segera menembaki dengan gencar prajurit yang lari itu. Tuan Jenderal Gilespi sangat marahnya, terus saja hendak mengejar orang itu. Tuan Residen mencegah dengan penuh harap. AKhirnya Tuan Jenderal dan Tuan Residen mendekati Kangjeng Sultan. Berdebaran Kangjeng Sultan melihat kakanda Pangeran Hangabehi yang tengah sakit itu. Tuan Jenderal Gilespi melihat Kangjeng Sultan tambah marah lagi. Tuan Residen mengarahkan Tuan Jenderal Gilespi dengan kata-kata bujukan, dan kemudian Tuan Jenderal Gilespi kembali ke loji. Tuan Residen Kraper lalu berjabatan tangan dengan Kangjeng Sultan. Ia mengucapkan kata-kata sesal atas kenekadan Kangjeng Sultan yang semuanya serba salah. Sejak dahulu saran dan nasehat Tuan Residen tidak dihiraukan Kangjeng Sultan. Kata Tuan Residen, "Kini kemarahan Tuan Gubernur Jenderal timbul dari andika sendiri”. Jawab Kangjeng Sultan, "Bagaimanapun juga sudah terjadi semuanya, segala kesalahan dipihak saya, ku mintakan maaf. Aku sudah tidak diakui jadi raja, sudahlah. Namun satu permintaanku, Mangkudiningrat supaya dijadikan Pangeran {{hws|Adi|Adipati}}<noinclude>{{rh|||'''33'''}}</noinclude> lj1tz36vv2z6sge89krt05z5tdgq0re Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/336 250 23014 73999 72922 2026-05-11T16:55:23Z VintageBloom 1932 73999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|jurit|prajurit}} melarikan diri, meskipun dihadang dan dihalang-halangi, namun para perwira sudah tidak digubiis lagi. Pangeran Mangkudiningrat menangis-nangis seraya memeluk kaki Kangjeng Sultan, Dan ramanda Sultan diam membisu, hatinya hancur. Kangjeng Sultan menahan tangis, putus asa. Kangjeng Sultan memanggil Puspokusumo dan diperintahkan untuk memasang bendera putih. Kangjeng Sultan berkata, "Engkau kusuruh keloji menjumpai adinda Notokusumo. Aku minta maafnya. Sejak ramanda wafat, selamanya adinda Natakusuma selalu taat hormat kepadaku. Aku sendiri ini yang kurang memperhatikannya, maka kesalahanku ini kumintakan maaf. Selanjutnya kawanku menjaga istana Yogyakarta hanyalah adinda Notokusuma saja. Hanyalah satu permintaanku, aku titipkan ananda Mangkudiningrat dengan harapan, supaya dimintakan kepercayaan Jenderal untuk diangkat menjadi Pangeran Adipati. Kakaknya, Si Adipati Anom supaya dibuang saja. Aku tidak sudi lagi Aku sudah menyatakan takluk kepada Gupremen Inggris". Puspokusumo berangkat, berpapasan dengan Raden Mas Salyo, maka Puspokusumo diajak menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Semua penuturan Puspakusuma sudah diterima Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan perasaan hati kasihan. Katanya, "Puspokusumo, sampaikanlah kepada kakanda Sultan bahwa sekarang ini sudah terlambat, tidak dapat mengejar batu yang telah jatuh ke tanah. Sebelumnya, telah saya peringatkan, namun Kakanda Sultan tidak menghiraukan. Dendam hatinya membawa korban para hamba dan Kerabat istana”. Puspokusumo segera kembali ke istana. Pada waktu itu Kangieng Gusti Pangeran Adipati Anom telah bertemu muka dengan Tuan Sekretaris. Gembira hatinya tidak terkatakan lagi, merasa masih hidup. Selanjutnya beliau dipersilakan masuk ke dalam loji diikuti pamanda Pangeran Panular diiringi mantri Notokusuman. Belin sudah bertemu dengan Tuan Gubernur Jenderal, berjabatan tangan dan berpelukan. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dipeluk {{hws|pa|pamanda}}<noinclude>{{rh||'''332'''}}</noinclude> e56zpujomfzin7qnv8pia0907hbg1mc Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/335 250 23017 73996 72923 2026-05-11T16:53:41Z VintageBloom 1932 73996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Pangeran Notokusumo dan putranya. Hari Sabtu pukul tiga Jenderal Gilespi sudah siap sedia. Diperintahkan untuk mulai dengan penyerbuan. Sasaran tembakan mengenai prajurit luar daerah di bawah pimpinan Pangeran Dipakusumo dan Tumenggung Danunagoro. Penyerbuan berhasil mendesak dan banyak prajurit istana terkorbankan. Sebagian lari menjauhkan diri. Prajurit bawahan Tumenggung Ronodiningrat banyak yang luka. Tuan Residen Kraper telah berhasil memasuki rumah kadipaten. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sudah lari ke istana tetapi adik beliau, yaitu Pangeran Joyokusumo, menutup pintu istana. Terpaksa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati mengungsi ke taman. Pengikutnya bubar semua, tinggal istri, selir, dan putranya. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menutup kepala dengan lambang pengenal Inggris. Jenderal Gilespi melihanya dan menghampiri Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Jenderal Gilespi memberi hormat lalu menggandeng tangan Kangjeng Gusti dan selanjutnya beliau ditempatkan di tempat yang aman. Jenderai Gilespi lalu memasuki istana, mencari-cari di mana tempat berlindung Kangjeng Sultan. Sementara itu di bagian timur pasukan Pangeran Adinagara bertempur melawan pasukan Tuan Mayor. Putra dan Pangeran Adinagoro melarikan diri, banyak prajuritnya yang gugur. Raden Sumodiningrat ada di baluwarti selatan bersama pasukan Ki Tumenggung Martolayo. Kini mereka sedang bertempur melawan pasukan Prangwedanan. Pertempuran sangat ramai, sama-sama kuat. Tuan Mayor dari utara menyerbu Raden Sumodiningrat. Ki Tumenggung Martoloyo lari. Raden Sumodiningrat gugur. Prajurit Blambangan di alun-alun selatan bertahan. Raden Prawironoto dan Raden Brongtokusumo sudah dikalahkan oleh prajurit Cipahi. Yang ada di alun-alun utara, prajurit Tumenggung Prawirodiwiryo sudah kalah. Para Pangeran yang telah bersumpah setia membela Kangjeng Sultan, berhimpun di sitinggil, namun semuanya lari menyelamatkan diri. Banyak {{hws|pra|prajurit}}<noinclude>{{rh|||331}}</noinclude> ijecq8ttnirkzuto4ojawsmx0f16dw8 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/334 250 23019 73993 72924 2026-05-11T16:52:16Z VintageBloom 1932 73993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>yang bernama Jim Sing itu orang baik-baik ataukah bukan?" Jawab Kangjeng pangeran Notokusumo, "Kalau Tuan Minister Kraper menganggap baik, ya baik. Sebaliknya kalau Tuan Minister mencela, pastilah ia itu Cina penyakit". Pada saat itu hari telah malam. Ada berita bahwa Raden Sumadiningrat akan menutup loji. Perlengkapan perang dipindahkan ke kebun dan ke loji wetan. Sedangkan yang ada di istana juga sibuk sekali. Terbetik berita bahwa malam itu istana akan dijatuhi berondongan mortir. Bangunan pagelaran di alun-alun telah dirusak ditunggu oleh Pangeran Mangkudiningrat. Semua putra dan kerabat istana yang setia berhimpun di dalam istana. Kangjeng Suitan kini hanya mengharapkan putranda Mangkudiningrat sebagai pengganti putranda Pangeran Adipati Anom. Dan Kangjeng Sultan dengan kakak beliau Pangeran Hangabehi tidak dapat berpisah. Sudah diputuskan bahwa putranda Adipati Anom sama sekali tidak boleh menginjakkan kakinya di istana. Dianggap sebagai musuh utama Kangjeng Sultan. Sementara itu berangsur-angsur prajurit istana pergi dengan diam-diam. Pada malam hari selalu ada prajurit lari meninggalkan tugasnya. Semakin kecut hati mereka menghadapi lawan Inggris. Pada saat subuh, hari Jumat, peperangan mulai reda, hanya tembakan kecil-kecilan. Panglima perang Jenderal Gilespi berkehendak secepatnya mengakhiri peperangan. Sudah bersemboyan bahwa selambat-lambatnya hari Sabtu besok istana harus bedah. Dipanggilnya Kangjeng Pangeran Notokusumo dan dimintai pertimbangan mengenai gambar skema istana. Jenderal Gilespi bertekad akan mengamuk dan menghancurkan istana. Disiapkan balok kayu sebagai tangga serta bambu. Dimintanya prajurit Natakusuman untuk membantu penyerbuan. Sudah terkumpul para prajurit sekitar, 300 orang. Pada malam hari disiapkan perlengkapan untuk menyerbu benteng. Sudah dibagi-bagi tugaskepada prajurit Prangwedanan dan Notokusuman, masing-masing segera menempati kawasan yang ditentukan. Tuan Gubernur Jenderal selalu berdekatan dengan<noinclude>{{rh|330}}</noinclude> 9zzlrcocqmwh0uz8cw5s2b7a3m1beml Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/3 250 23020 74011 72871 2026-05-11T17:02:21Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ<big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> fhnhrvw2qcvlq3inpooynb87qj8m900 74013 74011 2026-05-11T17:02:46Z Elcamatcha 1466 74013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> 3hjvrwsb0pt3vx655d49rzi1ew84gbi 74015 74013 2026-05-11T17:04:41Z Elcamatcha 1466 74015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله . {{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> plcxnmq3iqtpvkwr1oqixpa30xury80 74016 74015 2026-05-11T17:05:11Z Elcamatcha 1466 74016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{{c|الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله }} {{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> ctjz61cl4ra5ezm5q9yxri085alvvms 74017 74016 2026-05-11T17:05:21Z Elcamatcha 1466 74017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله }} {{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> 17jomo6en0fv7zfjt6cdr08v351nghr 74018 74017 2026-05-11T17:05:36Z Elcamatcha 1466 74018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله</big> }} {{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> lo516g4ufhh6x48ayg7b3qo0h8hnmm7 74019 74018 2026-05-11T17:07:06Z Elcamatcha 1466 74019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|[[File:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop).jpg|100px|ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop)]]}} {{c|<big>الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله</big> }} {{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> ostkcz8bx2kvpwu4rwbfbzg4soq0ktg 74020 74019 2026-05-11T17:07:16Z Elcamatcha 1466 74020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|[[File:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop).jpg|300px|ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop)]]}} {{c|<big>الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله</big> }} {{jawa|{{c|꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> dykoq3r56mjb5cx9o0lqydto70shxio 74022 74020 2026-05-11T17:07:45Z Elcamatcha 1466 74022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|[[File:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop).jpg|300px|ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop)]]}} {{c|<big>الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله</big> }} {{jawa|{{c|<big>꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉</big>}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> d9gyrmws2uokpo177ioxmmjel1e10au 74023 74022 2026-05-11T17:07:57Z Elcamatcha 1466 74023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|[[File:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop).jpg|300px|ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I (page 3 crop)]]}} {{c|<big>الحمد لله رب العالمين ، والصلاة والسلام على محمد نورالاسلام ، واله وصحبه على الدوام ، اشهد ان لا اله الا الله ،واشهد ان محمدا رسول الله</big> }} {{jawa|{{c|<big>'''꧋ꦧꦸꦧꦸꦏ꧉'''</big>}}}} {{jawa|<small>꧋ꦮꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦸꦏꦸꦥꦸꦤꦶꦏꦏꦁꦒꦺꦲꦩ꧀ꦧꦏꦤꦶꦩꦸꦭꦁꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦭꦫꦺꦥꦁꦏꦠ꧀​​ '''I'''​ꦭꦤ꧀​ '''II''' ꦲꦶꦁꦒꦸꦃꦥꦸꦤꦶꦏꦧꦸꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦏꦮꦼꦢꦭ꧀ꦭꦏꦼꦤ꧀ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦧꦒꦺꦪꦤ꧀ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦭꦁꦏꦸꦁꦥꦩꦸꦗꦶꦏꦶꦠꦩꦸꦒꦶꦩꦸꦒꦶꦮꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦱꦶꦃꦏꦩꦶꦫꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦭꦤ꧀ꦠꦫꦤ꧀ꦥꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦥꦫꦱꦝꦺꦫꦺꦏ꧀​ꦲꦩ꧀ꦧꦤ꧀ꦠꦏꦩꦗꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ꦤꦶꦪꦠ꧀ꦏꦶꦁ​ꦥꦏꦼꦩ꧀ꦥꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦶꦠꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉</small>}} {{jawa|<small>꧋ꦝꦸꦃꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦸꦒꦶꦲꦤꦿꦶꦩꦃꦲꦲꦶꦔ꧀ꦭꦭꦢꦺꦴꦱ꧀ꦏꦶꦠꦲꦶꦁ​ꦄꦒꦩꦶꦠꦸꦮꦤ꧀꧈ꦄꦩꦶꦤ꧀​ꦄꦩꦶꦤ꧀ꦪꦫꦺꦴꦧ꧀ꦧꦭ꧀ꦔꦭꦩꦶꦤ꧀꧈</small>}} {{r|{{jawa|<small>꧋ꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ꧈ꦏꦥꦶꦁ꧇꧑꧇ꦧꦏ꧀ꦢꦩꦸꦭꦸꦢ꧀꧇꧑꧓꧔꧙꧇<br> ꦥꦔꦼꦫꦺꦃꦲꦒꦼꦁ</small><big>'''ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃ'''</big><br> '''Bg.'''<small>ꦠꦩꦤ꧀ꦥꦸꦱ꧀ꦠꦏ꧇</small>}}}}<noinclude></noinclude> tob6tq05z7vqw4igyeiznye0m9he3te Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/333 250 23021 73992 72925 2026-05-11T16:51:11Z VintageBloom 1932 73992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Adipati Anom segan datang ke loji sebab segan terhadap pamanda Pangeran Notokusumo serta terhadap Pangeran Prangwadono. Ketika pukul dua belas peperangan berhenti. Pada pukul empat perang dimulai lagi. Kangjeng Gusti Pangeran Prangwadono ditunjuk untuk memimpin prajurit Notokusuman, menyusun barisan di sudut istana. Tuan Residen membuat surat pengumuman mengenai kebijaksanaannya untuk diketahui oleh umum, tetapi jenderal Gilespi tidak menyetujuinya, sebab walaupun tanpa peringatan, asal mendengar bunyi senjata, pastilah orang menjadi takut. Kemudian Tuan Residen memperlihatkan kesucian hatinya dengan melambai-lambaikan kain putih. Lalu ada seorang perwira memberi saran, "Kalau Tuan ingin benar-benar rujuk, Pangeran Notokusumo supaya dipersilakan datang kemari dan Pangeran Prangwadono supaya disimpan jangan tampak”. Saran tersebut diterima Tuan Residen. Segera ditugaskan perwira itu menghadap Tuan Gubernur untuk memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo dan sementara itu Kangjeng Gusti Pangeran Prangwadono dimohon mundur. Tuan Gubernur Jenderal memaklumi usaha itu; segera Kangjeng Pangeran Notokusumo beserta kedua putranya diperkenankan berangkat. Prajurit istana melihat Kangjeng Pangeran beserta kedua putranya menuju ke baluwarti. Dengan berhati-hati mereka memasang meriam. Orang kadipaten berdebar-debar. Kangjeng Pangeran Notokusumo bertanya kepada Tuan Residen, "Ini bagaimana, apakah perang ataukah menjemput. Jika menjemput, mana yang dijemput?” Tuan Residen agak terkejut heran mendengar pertanyaan itu. Akhimya ia diam dan hanya menggeleng-gelengkan kepala saja. Sedangkan para prajurit Inggris hampir tidak sabar, berkehendak untuk menembakkan senjata, akhirya Tuan Residen dan Kangjeng Pangeran Notokusumo kembali lagi. Berunding lagi bersama Tuan Gubernur Jenderal. Tuan Gubernur Jenderal bertanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Orang<noinclude>{{rh|||'''329'''}}</noinclude> fg723wa8clsrr0unmn3wod5dcq1misw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/331 250 23026 73990 72927 2026-05-11T16:49:43Z VintageBloom 1932 73990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|hanan|pertahanan}} kepada Jenderal Gilepsi sebagai panglima perang. Dibuat panggung untuk sasaran ke istana. Prajurit Cipahi bergerak ke sana ke mari seperti kera. Sudah dibagi-bagi tempatnya masing-masing. Prajurit Notokusuman dan prajurit Prangwadanan bercampur dengan pasukan, Cipahi dan Inggris. Kapten meriam memerintahkan membabat tetumbuhan yang membelukar. Panglima perang Jenderal Gilespi ada di sudut timur. Tuan Kolonelcada di baratnya. Di jalan raya yang utara adalah tuan Mayor dan Kapten. Tuan Gubernur Jenderal selalu dekat dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo Prabu Prangwadono. Sudah disiapkan moncong meriam ke arah bangunan. Lalu diperintahkan menembakkan meriam, dan tembakan meriam tersebut dibalas pula dengan tembakan meriam dari istana. Barisan kedua belah pihak mencari tempat yang sesuai. Beberapa tembakan telah membuat beberapa prajurit gugur. Pohon-pohon tumbang dan patah, membuat banyak prajurit Yosyakarta takut dan lari menjauhkan diri. Sore harinya tembakan meriam digencarkan lagi, namun tembakan balasan dari istana sudah sangat berkurang. Banyak prajurit yang lari. Malam pun tiba. Peperangan terhenti. Tuan Gubernur Jenderal menunjuk hamba Tumenggung Notodiningrat supaya mengintip dan mendengarkan suara istana dan bagaimana sikap Kangjeng Sultan. Dua orang mantri abdi Tumenggung Notodiningrat telah berangkat menyamar sebagai hamba istana dengan disembunyikan tanda pengenal Inggris. Mereka memperoleh keterangan bahwa Kangjeng Sultan masih bersikeras hati. Kedua hamba tersebut melaporkan hasil tugasya kepada Tuan Gubernur Jenderal. Maka Tuan Jenderal Gilespi berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Saudara, saya sudah berkehendak mengakhiri perang. Saya hanya tahu di mana Kangjeng Sultan ada di istana. Apakah di dalam suatu bangsal atau di tempat khusus yang harus saya ketahui lokasinya di dalam keraton dengan tepat”.<noinclude>{{rh|||327}}</noinclude> 0y8m1xp6s0855pgj99uceqa1wu4q9j0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/330 250 23027 73989 72928 2026-05-11T16:48:57Z VintageBloom 1932 73989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|nya|senjatanya}} pula, Sebaiknya yang ditugaskan menghaturkan surat ini tuan juru bahasa Krisman”. Pendapat Kangjeng Pangeran Notokusumo itu diterima dengan baik. Tuan juru bahasa Krisman lalu naik kereta membawa surat tersebut. Tuan krisman menghadap Kangjeng Sultan menghaturkan surat yang segera dibaca dengan teliti. Begitu selesai membaca surat, maka muka Kangjeng Sultan menjadi merah padam menahan marah. Bibirnya gemetar karena murkanya. Kangjeng Sultan berteriak keras, "Siapa yang dapat menerima ini? Diriku diperkosa anak lelaki dan saudara. Hai juru bahasa, maukah engkau kukuliti dengan pisau dan dibasahi lukamu dengan garam asam, bagaimana?” Juru bahasa Krisman menjawab, "Hamba ini rakyat kecil, hanya taat diutus sesuai dengan perintah”. Kangjeng Sultan memuncak murkanya. Menyumpah nyumpah putranya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, "Hai Dipati Anom, dengan kehendakmu merampas tahtaku, semoga engkau jangan menjadi manusia wajar, jadilah engkau setan jahat yang paling kotor!” Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom memeluk kaki Kangjeng Sultan dengan menangis sejadi-jadinya. Katanya penuh iba, "Ampun rama, sama sekali hamba tidak mempunyai pamrih yang demikian itu. Hamba sanggup menerima kutukan paduka. Ampun rama, hamba tak akan sanggup menggantikan paduka meskipun hamba dipaksa”. Kangjeng Sultan sama sekali tidak menghiraukan tangis putranya. Diusianhya Pangeran Adipati Anom dan diperintahkan mengawal keselamatannya sendiri di kadipaten. Tuan jumu bahasa minta penjelasan Kangjeng Sultan namun Kangjeng Sultan tetap membisu, lalu memerintahkan para prajurit untuk bersiap-siap bertempur mengangkut semua peralatan senjata, peluru dan meriam, di tempat-tempat yang memadai. Tuan juru bahasa sangat takut lalu bergegas keluar dari istana naik Kereta. Tiba di loji ia melaporkan hasil tugasnya. Maka Tuan Gubernur Jenderal lalu menyerahkan tugas {{hws|perta|pertahanan}}<noinclude>{{rh|||326}}</noinclude> maaxie8utwqw8ue53g0ccn5lnu375pg Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ꦫꦶꦁꦏꦼꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦧꦧꦢ꧀ꦢꦶꦥꦸꦤ꧀ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦨꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀.pdf/3 250 23031 74412 72894 2026-05-12T04:13:52Z Kriita 885 /* Validated */ 74412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>{{c|[[File:ꦏꦶꦠꦧ꧀ꦫꦶꦁꦏꦼꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦧꦧꦢ꧀ꦢꦶꦥꦸꦤ꧀ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦨꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ (page 3 crop).jpg|300px|ꦏꦶꦠꦧ꧀ꦫꦶꦁꦏꦼꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦧꦧꦢ꧀ꦢꦶꦥꦸꦤ꧀ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦨꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ (page 3 crop)]]}} {{c|<big><big>'''H.A. DARDIRI'''</big></big>}} {{jawa|{{C|꧋ ꦥꦔꦂꦱꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢꦶꦪꦃꦲꦶꦁꦦꦸꦂꦧꦭꦶꦁꦒ꧉}}}}<noinclude></noinclude> 58k0bj70je2w02anhu3aw424s703iu5 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/329 250 23033 73986 72929 2026-05-11T16:47:13Z VintageBloom 1932 73986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>tanggungjawab berat bagi Gupremen. Pada malam hari tidak banyak kesibukan. Namun pada keesokan paginya Tuan Gubernur Jenderal berunding dengan Tuan Residen. Pintu dikunci rapat sampai pukul satu siang. Kemudian Kangjeng Pangeran Notokusumo dipanggil ke dalam kamar. Tuan Residen berkata, "Tuan Gubernur Jenderal memberikan surat terakhir kepada Kangjeng Sultan. Siapakah sebaiknya yang ditugasi untuk menyampaikan? Apakah surat Tuan Gubernur Jenderal itu saya bawa sendiri ke istana ataukah bawahan saya?” Jawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Saya tidak tahu apa isi surat itu, jadi saya ragu-ragu dan sulit untuk memberikan pandangan”. Surat lalu dibuka. Isinya suatu perintah Kangjeng Gupremen agar Kangjeng Sultan sekarang turun dari tahtanya dan digantikan oleh putra Sultan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Dan yang kedua, bahwa Gupremen meminta Kangjeng Pangeran Notokusumo untuk tidak di bawah perintah Sultan namun tetap setia kepada Sultan. Kedudukannya sebagai putra Gupremen. Apabila Kangjeng Sultan mau menerimanya, itu berarti masih menaruh Kasih sayang kepada segenap putra, cucu, dan kerabat istana. Jangan sampai terjadi kerusakan dan korban hamba oleh peperangan yang sewaktu-waktu bisa pecah. Sultan supaya mempertimbangkan usianya yang telah lanjut, sebaiknya menempatkan diri sebagai penasehat putranya. Sudah menjadi kebiasaan para raja Jawa sejak dahulu. Jika sudah lanjut usia, digantikan oleh putranya. Dan akhirnya kesempatan berpikir Kangjeng Sultan dibatasi sampai pukul empat petang. Jika Kangjeng Sultan tetap menolak, maka pastilah meriam di loji ditembakkan ke arah istana Yogyakarta. Kangjeng pangeran Notokusumo sangat terpukau membaca isi surat tersebut. Lalu berkata kepada Tuan Residen, "Tuan Minister, sudah tentu kakanda Sultan akan nekad. Satu Kali dua kali tentu akan membalas menembakkan {{hws|senjata|senjatanya}}<noinclude>{{rh|||'''325'''}}</noinclude> 50af9ovqebx20rjj33qapicrwd15gh9 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/325 250 23048 73808 72933 2026-05-11T15:35:26Z Elcamatcha 1466 73808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|diningrat|Notodiningrat}}. Tidak lama kemudian datanglah Raden Tumenggung Notodiningrat bersama istrinya. Dan akhirnya mereka berangkat ke loji. Prajurit Inggris terkejut melihat prajurit bersenjata dari timur, tetapi ketika melihat tanda di bau kiri lalu disuruh terus. Tiba-tiba ada utusan Kangjeng Sultan berlari-lari menyusul. Meminta dengan sangat agar sekarang juga menghadap ke istana, maka jawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Haturkanlah kepada Kangjeng Sultan bahwa saya masuk ke loji dahulu sebab aku mendengar berita kedatangan Tuan Gubernur Jenderal. Dikabarkan akan mengangkat ananda Pangeran Adipati Anom. Kangjeng Sultan akan digantikan putranya. Benarbenar haturkanlah hal ini kepada Kangjeng Sultan". Kemudian Kangjeng Pangeran Notokusumo berjalan masuk loji, dijemput Tuan sekretaris dan sudah dipersilakan di tempat duduk yang ditentukan, dikelilingi prajurit Notokusuman. Babah Jim Sing resah hatinya karena junjungannya, Pangeran Adipati Anom, belum tampak ke loji. Demikian pula Tuan Sekretaris tidak berkenan hatinya karena Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom belum tampak. Negeri Yogyakarta ketika itu kalang kabut keadaannya. Para putra dan kerabat istana siap semuanya untuk bertempur. Raden Sumodiningrat sangat kecewa dan mendongkol hatinya, karena Kangjeng Sultan tidak menghiraukan peringatannya. Gerutunya, "Huh, benar tidak kataku. Tahu rasa sekarang, apa jadinya". Kangjeng Sultan kini murung dan bersedih hati. Selalu menyebut nama Allah, "Hemmm, ternyata benar juga adinda Notokusumo ini ke arah siapa berpijak". Segenap putra dan kerabat istana ditanya bagaimana kesetiaan mereka. Semuanya sanggup bertempur membela Kangjeng Sultan, tak akan mundur setapak puri. Kemudian keluar pesta jamuan yang enak-enak. Dibagibagikan segenap senjata tombak, keris, dan lain-lainnya. Disertai pembagian hadiah berupa uang dan perhiasan. Namun di antara mereka banyak yang lalu pergi menjauhkan diri.<noinclude>{{rh|||'''321'''}}</noinclude> ksct3hpwlhk5f61syhp7egmw4w0i90g Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/51 250 23049 74081 72936 2026-05-11T17:49:42Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kantun. Ingkang Sinuhun sareng mireng, langkung ewa dhateng ingkang putra, tuwin dhateng Raden Patih, tansah dipun raosi Raden Patih semu maras. Kacariyos ing Surakarta, patihipun sinalinan. Dipati Danuningrat, sampun kapocot ginentosan Cakranagara. Wondene prakawisipun awit saking adhinipun dados demang dhusun nama Raden Jayeng pati, dados bebundhel tiyang awon. Yen ngecu ngampak digdaya, nglantrah bawah Kumpeni. Sampun katur ing Tuwan Besar, lajeng kapundhut pejahipun Raden Jayengpati dipun kintuna dhateng Semawis. Jayengpati sampun katangsulan, kakangipun Dipati Danuningrat, sanget isinipun. Ciptanipun manah, sampun ngantos waradin ing akathah, adhenipun nunten dipun pejahi lajeng kapetak sinuwuraken rnati nglamong. Kumpeni boten percaya, dhinudhuk mangkenipun, nyata Jayengpati. Sareng katur Tuwan besar langkung dukanipun dhateng patih," Wong nora suhut pracaya". Punika prakawisipun Dipati Danuningrat nggenipun kapocot. Semanten Kangjeng Sunan nonjok srat dhateng ingkang painan Kangjeng Sultan ing Ngayogya. Ing mangke lintu patih adegipun Cakranagara, srat saking Surakarta, Minister sru suh ingangkah, ciptanipun manah angsal gegaman boten purun dipun timbali, yen Kangjeng Sultan teksih wonten gegilang. Serat pinundhut, datan suka. Sareng katur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, panggalih dalem "aja kainan ing laku". Pinethuk nampan mas, lan songsong agung marapit. Kang sarta Moris ngandikan, "Ananging Tuwan Minister mogok, yatalah wis dilalah gegilang arep diundur. Den kongsi mangga bathanga, ingsun labuhi. Mapan ana kang nglelawas menyang d.uta, anakmas Sunan. Minister kang makewuh". Kacariyos Tuwan Minister Moris nedya mutungi pasangan, sinargi telas akalipun. Minister kesahan dhateng Surakarta, Semawis. Yen sepi Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, miyos ngalunalun ngrampok tuwin ngaben-aben. Kang timbalan Kumendham Belem ingkang" ngladosi. Saking penggalihipun Kangjeng Sultan minangka tandha asih Kumpeni, boten sedya renggang.<noinclude>{{rh|||47}}</noinclude> qyjgmhbvekn41yjjjkfd0zujani371t Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/50 250 23050 74079 72938 2026-05-11T17:47:44Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>pepak para ageng-ageng, mung kantun Raden Rangga. Ingenggalaken wong Danurejan, sUngsun~sungsun. Raden Rangga boten ngraos kaprentahan enjing, lan wanci sampun kasep. Raden Rangga lajeng pambengan, sampun katur yen Raden Rangga boten dhateng gerah puyeng awatipun. Tuwan Minister ngatak redenas angundang Raden Rangga, Raden Rangga langkung kaget salah tampi. Rencangipun ken sadhiya samektaning prang, kang yoga pareng lina. Raden Rangga boten basahan, amung crigan. Pusakanipun kang boten kantun, numpak kapal sesanderan dumugi ing loji. sampun lenggah sila tumpang odheg, tanganipun malangkrik. Tuwan Moris pitaken. "Raden Rangga mau brani Kumpeni". Raden Rangga nungsung, lan kula boten kadhawahan. Raden Patih gugup, noleh wingking taken rencangipun. Yektos menawi boten kadhawahan. Raden Patih ulatipun biyas, wicantenipun Raden Patih, "Empun adhi, kula njaluk ngapura saking awoning rencang". Raden Rangga lajeng nangis sarwi wicanten," Ki Lurah, kula pejah gesang kapusthi ing patih. Kadamel putih, biru, jingga tamtu dados sakarsa sampeyan. Mengku prakawis balok punika, sumangga darmi kula tetengga kemawon. Masa boronga Ratu Kumpeni. Ki Lurah wrananing Ratu tuwin Minister, mangka wakilipun Kangjeng Tuwan Bes'ar. Angsal gilig sakaliyan, kula dhateng sandika nglampahi." Minister lilih penggalihipun, angsung tabe dhateng Raden Rangga, sarta mintak ampun lajeng sami bibaran. Kacariyos Tuwan Minister langkung remen dhateng Raden Rangga boten pegat pepanggihan. Lan den mintasraya bab prekawis gegilang, Raden Rangga boten sagah nanging supeket manahipun. Raden Rangga suka warti dhateng Minister, yen Raden Patih ngiwat tiyang estri saking Surakarta, badhe kasaosaken Pangeran Dipati, wonten ing Reksanagaran nggenipun". Minister boten ngandel, lajeng utusan. Nalika yektos, Tuwan Moris semanten sampun niteni cirinipun Raden Patih, ana raden wacika. Kacariyos nalika punika Patih, pengulu, Kangjeng Sultan estu geseh. Pangeran Dipati sring tirakat, Raden Patih boten<noinclude>{{rh|46}}</noinclude> p160bf4mhw2qo1gywz14xjz87c9hs44 74164 74079 2026-05-11T22:40:05Z Ris00l may00 1455 74164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>pepak para ageng-ageng, mung kantun Raden Rangga. Ingenggalaken wong Danurejan, sUngsun~sungsun. Raden Rangga boten ngraos kaprentahan enjing, lan wanci sampun kasep. Raden Rangga lajeng pambengan, sampun katur yen Raden Rangga boten dhateng gerah puyeng awatipun. Tuwan Minister ngatak redenas angundang Raden Rangga, Raden Rangga langkung kaget salah tampi. Rencangipun ken sadhiya samektaning prang, kang yoga pareng lina. Raden Rangga boten basahan, amung crigan. Pusakanipun kang boten kantun, numpak kapal sesanderan dumugi ing loji. sampun lenggah sila tumpang odheg, tanganipun malangkrik. Tuwan Moris pitaken. "Raden Rangga mau brani Kumpeni". Raden Rangga nungsung, lan kula boten kadhawahan. Raden Patih gugup, noleh wingking taken rencangipun. Yektos menawi boten kadhawahan. Raden Patih ulatipun biyas, wicantenipun Raden Patih, "Empun adhi, kula njaluk ngapura saking awoning rencang". Raden Rangga lajeng nangis sarwi wicanten," Ki Lurah, kula pejah gesang kapusthi ing patih. Kadamel putih, biru, jingga tamtu dados sakarsa sampeyan. Mengku prakawis balok punika, sumangga darmi kula tetengga kemawon. Masa boronga Ratu Kumpeni. Ki Lurah wrananing Ratu tuwin Minister, mangka wakilipun Kangjeng Tuwan Bes'ar. Angsal gilig sakaliyan, kula dhateng sandika nglampahi." Minister lilih penggalihipun, angsung tabe dhateng Raden Rangga, sarta mintak ampun lajeng sami bibaran. <br> Kacariyos Tuwan Minister langkung remen dhateng Raden Rangga boten pegat pepanggihan. Lan den mintasraya bab prekawis gegilang, Raden Rangga boten sagah nanging supeket manahipun. Raden Rangga suka warti dhateng Minister, yen Raden Patih ngiwat tiyang estri saking Surakarta, badhe kasaosaken Pangeran Dipati, wonten ing Reksanagaran nggenipun". Minister boten ngandel, lajeng utusan. Nalika yektos, Tuwan Moris semanten sampun niteni cirinipun Raden Patih, ana raden wacika. Kacariyos nalika punika Patih, pengulu, Kangjeng Sultan estu geseh. Pangeran Dipati sring tirakat, Raden Patih boten<noinclude>{{rh|46}}</noinclude> 8fidoygniumw40esj6nj6ns0kynod4v Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/11 250 23051 74032 73017 2026-05-11T17:12:26Z VintageBloom 1932 74032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>{{c|<big>PRAKATA </big>}} Buku dengan judul: Babad Mangkubumi bagian II atau bagian terakhir, menurut keterangan yang tertera pada halaman pertama dalam buku ini, sebenamya merupakan lanjutan dari buku yang berjudul: Babad Nitik Ngayogya. Buku tersebut terakhir ini merupakan milik keraton Yogyakarta dan menceritakan peristiwa pemisahan Kangjeng Pangeran Mangkubumi dari kerajaan Surakarta, perlawanannya terhadap Surakarta dan pemerintah Hindia Belanda, sampai akhirnya bertahta sebagai Kangjeng Sultan Hamengkubuwono I di Yogyakarta. Jadi mulai saat itu, yang menurut sejarah terjadi pada tahun 1755 setelah diadakan perdamaian di Gianti, di Jawa terdapat dua kerajaan: Surakarta di bawah Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Yogyakarta di bawah Kangjeng Sultan Hamengkubowono. Dua tahun kemudian wilayah Surakarta dibagi lagi menjadi dua bagian, yang sebagian tetap, di bawah pemerintahan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan bagian yang lain di bawah pemerintahan Kangjeng Pangeran Aryo Mangkunegoro. Buku lanjutan Babad Nitik Ngayogya, yang diberi judul Babad Mangkubumi bagian ke-II atau yang terakhir ini, menurat keterangan pada halaman pertama tersebut di atas, ditulis oleh "orang Yogyakarta" dan induk gubahannya adalah pinjaman dari: Raden Mas Aryo Purwodiningrat, seorang "bupati-sisi-kanan" di keraton Yogyakarta. Buku bagian II ini dimulai setelah putra Sri Sultan Hamengkubowono I, yaitu Sri Sultan Hamengkubuwono II, menjadi sultan di Yogyakarta. Tulisan ceritanya tidak berbentuk "tembang macapat" seperti halnya dengan babad-babad yang lain, misalnya Babad Untung Surapati, Babad Kartasura, Babad Pacina, melainkan dalam bentuk "gancaran", bentuk prosa yang menceritakan sesuatu. Sebagai suatu Babad, sudah barang tentu buku ini tidak berpretensi sebagai buku Sejarah, yang penulisannya dilakukan secara ilmiah. Penulisan babad pada umumnya sering masih {{hws|ter|tercampur}}<noinclude>{{rh|||7}}</noinclude> 5nhss395nrsvvs0m94tmn6539wqdivz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/12 250 23052 74034 73213 2026-05-11T17:12:53Z VintageBloom 1932 74034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kriita" /></noinclude>{{hwe|campur|tercampur}} dengan: pendapat, penilaian, sikap, serta jenis pengabdian penulisnya, jadi sering masih bersifat "subyektif". Namun bahkan juga buku yang dianggap sebagai buku sejarah, — dan ini kita semua juga mengetahui —, itu pun juga tidak luput dari subyektivitas para penyusunnya, tergantung dari pihak mana penulis memandang rangkaian peristiwa-peristiwa dalam sejarah yang disusunnya itu. Akan tetapi dengan segala kesubyektifannya, buku babad pada umumnya, termasuk buku Babad Mangkubumi atau Babad Nitik ini, sangat menarik untuk dibaca dan diperhatikan. Penilaiannya terhadap peristiwa-peristiwa yang terjadi memang telah dikatakan "subyektif'," namun bagaimana punjuga fakta-faktanya tetap merupakan fakta-fakta yang tidak dapat diingkari atau disembunyi-sembunyikan demikian saja. Akibat-akibatnya pun tetap pula merupakan fakta-fakta yang tidak dapat dihilangkan, walaupun halnya kemudian merugikan. Pribadi tokoh-tokoh yang diceritakan dalam babad ini, seperti Sri Sultan Hamengkubuwono II yang kemudian disebut Sultan Sepuh, Pangeran Adipati yang kemudian dinobatkan menjadi Sultan Hamengkubuwono III atau yang juga disebut Sultan Raja, Pangeran Notokusumo yang kemudian menjadi Kangjeng Pangeran Pakualam, Kangjeng Pangeran Mangkunegoro II atau yang disebut juga Kangjeng Pangeran Aryo Prangwadono, Patih Danurejo, dan lain-lain, dalam buku babad ini mungkin ditinjau dari suatu pihak atau pandangan tertentu. Tetapi walaupun demikian, menilik peristiwa-peristiwa yang terjadi karena sikap dan pribadi para pelakunya, jelaslah kiranya bagi kita — meskipun ini kemungkinan besar juga masih "subyektif' pula — apa yang menjadi fakta-fakta sejarah dalam rangkaian peristiwa tersebut. Segala macam dan bentuk intrik di dalam keraton maupun di luar istana, yang kalau pelakunya terdesak, lalu minta bantuan dari pihak luar yang digambarkan dengan jelas bagaimana perhitungan mereka itu mengenai untung-rugi dalam memberikan bantuan, itu terang sangat merugikan bagi keutuhan dan kekuatan negara. Pamrih-pamrih tertentu untuk menguntungkan diri pribadi atau kelompoknya, sudah jelas tidak menguntungkan negara,<noinclude>{{rh|||8}}</noinclude> 40hhr6ue4hn8vqfeskec8wqt6stbs09 74120 74034 2026-05-11T21:18:49Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan karena penempatan nomor halaman belum tepat */ 74120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>{{hwe|campur|tercampur}} dengan: pendapat, penilaian, sikap, serta jenis pengabdian penulisnya, jadi sering masih bersifat "subyektif". Namun bahkan juga buku yang dianggap sebagai buku sejarah, — dan ini kita semua juga mengetahui —, itu pun juga tidak luput dari subyektivitas para penyusunnya, tergantung dari pihak mana penulis memandang rangkaian peristiwa-peristiwa dalam sejarah yang disusunnya itu. Akan tetapi dengan segala kesubyektifannya, buku babad pada umumnya, termasuk buku Babad Mangkubumi atau Babad Nitik ini, sangat menarik untuk dibaca dan diperhatikan. Penilaiannya terhadap peristiwa-peristiwa yang terjadi memang telah dikatakan "subyektif'," namun bagaimana punjuga fakta-faktanya tetap merupakan fakta-fakta yang tidak dapat diingkari atau disembunyi-sembunyikan demikian saja. Akibat-akibatnya pun tetap pula merupakan fakta-fakta yang tidak dapat dihilangkan, walaupun halnya kemudian merugikan. Pribadi tokoh-tokoh yang diceritakan dalam babad ini, seperti Sri Sultan Hamengkubuwono II yang kemudian disebut Sultan Sepuh, Pangeran Adipati yang kemudian dinobatkan menjadi Sultan Hamengkubuwono III atau yang juga disebut Sultan Raja, Pangeran Notokusumo yang kemudian menjadi Kangjeng Pangeran Pakualam, Kangjeng Pangeran Mangkunegoro II atau yang disebut juga Kangjeng Pangeran Aryo Prangwadono, Patih Danurejo, dan lain-lain, dalam buku babad ini mungkin ditinjau dari suatu pihak atau pandangan tertentu. Tetapi walaupun demikian, menilik peristiwa-peristiwa yang terjadi karena sikap dan pribadi para pelakunya, jelaslah kiranya bagi kita — meskipun ini kemungkinan besar juga masih "subyektif' pula — apa yang menjadi fakta-fakta sejarah dalam rangkaian peristiwa tersebut. Segala macam dan bentuk intrik di dalam keraton maupun di luar istana, yang kalau pelakunya terdesak, lalu minta bantuan dari pihak luar yang digambarkan dengan jelas bagaimana perhitungan mereka itu mengenai untung-rugi dalam memberikan bantuan, itu terang sangat merugikan bagi keutuhan dan kekuatan negara. Pamrih-pamrih tertentu untuk menguntungkan diri pribadi atau kelompoknya, sudah jelas tidak menguntungkan negara,<noinclude>{{rh|||8}}</noinclude> t0neoqovt5e8y32cqm95wd8vcwfuqkw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/15 250 23053 73825 72943 2026-05-11T15:38:15Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Ing sakonduripun sanget kaduwunging penggalih tuwan Eseman ingkang maru, bupati kang jumurung rembag kang lenggah wadana ngantos wonten ingkang pejahipun kalawe. Saking aturipun bupati ingkang jurung rembag wau, sarehning tilas Oprup Surakarta amemundhuta sawetawis kados angsal. Punika menggah prakawisipun Pangeran Prangwadana, inggih semanten ugi sanget kaduwungipun dene noyanipun telas. Semanten tuwan Panredhe wonten Betawi kathah prekawisipun, anunten ngajal. Sampun kagentosan Komasaris Jendral, sarta misuwur badhe mertamu dhateng ratu sekaliyan. Tuwan Oprup Iseldhik anglangkungi bingahipun, ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sareng mireng yen badhe wonten tamu Kamasaris Jendral. Raden Tumenggung Natayuda kaapunten, wangsul lenggahipun lami Kaliwoning Patih. Raden Tumenggung Martanagara lumebet dados prawara sekawan, semanten Ingkang Sinuhun animbali Oprup Iseldhik kadangu badhe wonten nama punika. Ingkang pangandika, "Arep ana gawe apa? Nanging ing kene ora ana apa-apa, lang ingsun wis karuwan yen kabawah dening Kumpeni Jendral. Amung aja gawe malu bae". Aturipun Oprup Iseldhik, "Ingkang punika kula boten mangertos, pangandikanipun Sultan makaten. Kaliyan dereng kantenan tamtunipun, sebab kula dereng tampi serat. Sanadyan tamtu mertamu, punapa ingkang dados sumelang sobat Kumpeni lan Jawi?". Ingkang Sinuhun angandika, "Iku mesthi ewuh luhuring kaurma*an. Yen banget ngungkuli Gupernur, ingsun pasthi ana kiwa". Oprup Iseldhik melehaken pangandika wau," Sultan sampun angraos piyambak, estu sepuh Kumpeni karatonipun. Nadyan Komasaris Jendral tamtu boten purun wonten kiwanipun tuwan Sultan". Ingkang sinuhun langkung awrat galihipun, Oprup Iseldhik suda tresnanipun lajeng pamit mantuk. Kacariyos Oprup Iseldhik pamit dhateng Idlir ing Semawis anuwun tempo nggenipun jagi Nagari Ngayogya. Sabab asring . seliringan kalayan karsanipun Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Boten wande dados aseman,<noinclude>{{rh|||11}}</noinclude> cynn8vfk8qrvr04bfon3ptz4sc77byw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/17 250 23054 73952 72944 2026-05-11T16:26:17Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Parentah amung lereh-lirih, ngaturi pratela sabarang solahing ratu masa borong Rat India. Pandhembereh sareng mireng sakalangkung ajrihipun, Kangjeng Sultan boten priksa yen dipunmaha. Semanten Komisaris Jendral ingkang kawartos rumiyin dhateng Semawis, saha lajeng suka serat dhateng ratu sekaliyan, nembung badhe amertamu. Rat India Nagri Welandiingkang sami pitungkas, kakarsakaken apepanggih sedaya para Raja-Raja ingkang prasobat dhateng Kumpeni anglulusna kapenedan, ngiras papriksa kantor Kumpeni ingkang wonten Tanah Jawi. Yen lega Ratu kekalih, angrumiyina pepatihipun, tunjuk muka dhumateng ing Semawis. Barang reh kang sumelang, rinumbug rumiyin. Ing benjing bilih pepanggihan sampun wonten ingkang simpen galih, patih kalih mangkat dhateng Semawis. Patih Danureja kenging rengu, saking wewelingipun Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan kathah pabelanipun. Komisaris Jendral langkung duka dhateng Oprup Pandhembereh, "Yen mengkono, Tuwan Ingglar, peten tengah. Gawenen tugu nagara, wates Sala lan Ngayogya. Ratu loro konen gawe loji, sapa kang mbangkang ora gelem nggarap, iku wis tita alane, sedheng rinengkuh satru". Komisaris Jendral lajeng dhateng ing nagari Bangwetan. Patih Surakarta tinarima ananging boten amertamu. Patih Danureja antukipun suntrut, Idlir Singglar amertamu dhateng Surakarta tuwin Ngayogya andadosaken loji tengah nagara. Dhusun Kalathen ginarap roroning tunggil, kacariyos sampun kalampahan sarta kaenggenan wadya Kumpeni, tetindhipun kumendham. Mawi demang jagi tunggu enggon, Ratu kekalih sami urunan. Kacariyos Jendral Setratel tilar dunya, Idlir Wise ingkang gumantos dados Gurnadur ing Nagari Ngayogya. Raden Rangga Mancanagari ngajal, anakipun gumantos lajeng kapundhut mantu dening Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Dhaup ingkang rayi Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom .Amengkunagara, lan sampun cinetha tiyang nujum kang alul petangan. Yen benjing dados ratu sapadang-sapanginang tamtu anglakoni dadi ratu. Alas Pethik kang dipun enggeni, sampun dados pocapan. Rangga<noinclude>{{rh|||'''13}}'''</noinclude> hce1ug2gnc5w66cc9fl97si097lqdjk Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/18 250 23055 73956 72946 2026-05-11T16:27:26Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Pethik benjing yen dados ratu, amiwiti rengkaning bumi. Samanten Kyai Adipati Danureja ngajal, Raden Tumenggung Martanagara ingkang gumantos, nunggak semi dhateng ingkang eyang ananging sanes wewatekanipun. Ingkang eyang ambeg mulyarja, Raden Martanagara ragi gumunggung. Ingkang Sinuhun langkung asih dhateng mantu tetiga, Raden Tumenggung Sumadiningrat, Raden Rangga, Raden Patih Renggengkara, putra jaler anggepipun Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Kangjeng Gusti Pangeran Dipati ing galih sugun-sugun dhumateng ipe tetiga, amulet sih para ipe den pasrahi, ingkang sarira tinitipaken. Para ipe sami sumungkem dhateng Kangjeng Pangeran Dipati, ingkang rama galihipun sakalangkung mengkak. Dene para ipenipun sami suhud dhateng Pangeran Dipati. Sabarang karsanipun den palangi dhateng ingkang rama. Pangeran Adipati langkung kaken ing galih, dene ingkang rama boten maklum dhumateng ingkang putra. Mantu tetiga asringasring dhinendha picis, saking galih benter. Raden Rangga, Raden Sumadiningrat sami ajrih benggang lan Pangeran Dipati, amung Patih Danureja saya anjar'ag trapnya. Den ranggoni Pangran Dipati gelarnamar maras tebih lan patih. Bindondhet wrating tresna, dados sabyantu mangan upas barang ngemasi. Ingkang Sinuhun mangu ering, karsanipun ingkang putra den palipir den kewat, dipun semoni. Deres manggung rinaosan, Raden Rangga, Raden Sumadiningrat ingkang manah mandhek tumolih. Menawi ing benjing kantun lan patih, sihipun Pangran Dipati yen sampun jumeneng ratu dados rebut dhucung ngaturi tur sesinglon. Ingkang Sinuhun mireng wegah, kang galih sampun ering dhumateng ingkang putra Pangran Dipati. Asring-asring kang paman Kangjeng Pangeran Natakusuma kadamel ngrogo batosipun, Raden Patih yen den pilaur ingkang paman sudarma yektos. Danureja nangga setya Islam, medal saking umat Rasulullah. Yen awrata dhateng ingkang paman, boten liya ketang pyuhing manah amung Kangjeng Gusti. Sanadyan dhateng rama dalem Ingkang Sinuhun, yen tan yukti apeputra ing Kangjeng<noinclude>{{rh|14}}</noinclude> 9o3zx2dljlsiksmhxkvzgetme82ptds Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/19 250 23056 74060 72947 2026-05-11T17:27:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Pangeran Dipati utawi salinkarsa, putra Hya ingkang dipun badheni labih bicara rungsit, Enggala Kangjeng Gusti jumeneng Ratu, temahan sinatru boten keweda dhateng ingkang rama tuwin dhateng ingkang paman. Epyuhing galihipun Pangran Dipati, boten sela-sela dhateng patih masrahaken raga jiwa. Kacariyos marasepuhipun Pangran Dipati, Raden Sasradiningrat mrina. Ngaturi penjawil dhateng Kangjeng Pangeran Natakusuma, cethaning wong pepetengan, ajar tapa ing gunung Wilis. Yen ing berljing Pangran Dipatijumeneng ratu, sabbyantu nunggil galih kang paman ngembani ratu, mulus kawijayeng rat. Yen wong agung kalih sengit, saestu kocar-kacir melasaken Nagri Ngayogya. Gumujeng kang tinuturan, ingkang pangandika, "Nora sedya, nora ngimpi ngembani, awake dhewe ora sampet sakabehe. Ora peget cuwalan, tur nora cukup. Kakang Sasradiningrat asung pemut, trima kasih. Yen saestu njangka, dede reka daya. Mantune kang dipengetna, yen mamrih karya sayekti. Sigug wong kebawah, gampang wisesa kang misesani" Andheku kang sinung sabda, tembungipun, "Ajrih matur, asring boten kadhahar. Salah galih kawastnan mamrih ungguling putra dalem estri, bicara tanpa wusana". Sasradiningrat sampun mantuk, semanten Kangjeng Pangran Natakusuma, sampun kathah ingkang putra kakung putri tan dreman yuswanipun. Sepalih ingkang seda, sepalih ingkang rahipun pait. Wonten kakungnama Raden Mas Salya, sedheng sampun diwasa dados kanthinipun ingkang raka sepuh piyambak. Putra telenging galih, kala dutane duk wonten kabar lampor geger gumuruh Nagara Ngayogya. Yen metu budine benjang tedah ngontragaken nagari. Nalika kang ibu meh anyidham, wonten kapal angrik, ngupadosi ingkang ibu. Kados kandhuhah najar, kang katrajang bubar tumunten kaprajaya dhateng Kangjeng Pangeran Natakusuma. Kapal wau pejah, wonten tiyang ngimpi, ajar njaluk ruwat ngupados ingkang dipun ngengeri. Kacariyos Oprup gantos Pandhenbereh, pilenggah Oprup ing Surakarta, Waterlo ingkang gumantos wonten Nagari Ngayogya. Saya resah, Oprup sugih sambutan.<noinclude>{{rh|||15}}</noinclude> eoqdqpk64eado3p7icd968zw2m9s2v9 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/324 250 23058 73806 72951 2026-05-11T15:34:51Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pada keesokan paginya semuanya dipanggil menghadap Diperintahkan agar Kangjeng Pangeran Notokusumo menghadap ke istana tengah hari. Perintah keras, jika Pangeran Notokusumo sakit diharuskan naik usungan. Raden Sumodiningrat menyumpah-nyumpah sambil berkata akan mengurung rumah Notokusuman itu dengan prajurit terpilih. Hari itu juga para kerabat istana sibuk luar biasa. Raden Jayaningrat, Raden Wiryowinoto berlari kesana kemari, Raden Jayaningrat melantangkan teriaknya kuat-kuat, "Hai, dinda Notodiningrat, aku dan engkau sama-sama beristri putri jelita. Apa bila kehendakmu adalah bertanding dengan saya, pasti saya layani dengan sekuat tenaga. Ramanda Notokusumo tetap junjungan saya, namun kakanda Sumodiningrat yang akan melawannya, sebab ramanda Notokusumo sudah tidak berwibawa lagi. Meskipun berdarah Mataram namun sudah masuk menjadi orang Inggris. Sudah nekad melalaikan pesan almarhum kakek Sultan”. Pada keesokan paginya Kangjeng Pangeran Notokusumo baru sibuk melatih para prajuritnya, mendadak datang utusan dari Kangjeng Sultan memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo. Serta merta Kangjeng Pangeran Notokusumo memerintahkan para prajuritnya untuk bersembunyi. Utusan memberitahukan panggilan Kangjeng Sultan bahwa nanti tengah hari beliau diharuskan menghadap ke istana. Jika berhalangan sakit diharuskan datang ke istana dengan naik usungan. Kangjeng pangeran Notokusumo menjawab, "Baiklah, nanti aku menghadap ke istana”. Tiba-tiba datang utusan dari loji, Encik Ahmad. utusan sudah bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, kata Encik Ahmad, "Gusti, hari ini juga paduka diminta masuk ke loji. Tuan Gubernur Jenderal sudah tiba di Prambanan. Tuan Residen tadi sudah pergi menjemput. Dan lagi, ini diserahkan tanda pengenal lambang Inggris, harap dipakai oleh segenap hamba paduka di bau kiri. Si Jim Sing tadi juga sudah diberi”. Encik Ahmad sudah kembali pulang. Kangjeng Pangeran Notokusumo segera memanggil putranda Tumenggung {{hws|Noto|Notokusumo}}<noinclude>{{rh|'''320'''}}</noinclude> 7rtejol5njrt00lr8n7d2fya6o2eeek 73807 73806 2026-05-11T15:35:05Z Elcamatcha 1466 73807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pada keesokan paginya semuanya dipanggil menghadap Diperintahkan agar Kangjeng Pangeran Notokusumo menghadap ke istana tengah hari. Perintah keras, jika Pangeran Notokusumo sakit diharuskan naik usungan. Raden Sumodiningrat menyumpah-nyumpah sambil berkata akan mengurung rumah Notokusuman itu dengan prajurit terpilih. Hari itu juga para kerabat istana sibuk luar biasa. Raden Jayaningrat, Raden Wiryowinoto berlari kesana kemari, Raden Jayaningrat melantangkan teriaknya kuat-kuat, "Hai, dinda Notodiningrat, aku dan engkau sama-sama beristri putri jelita. Apa bila kehendakmu adalah bertanding dengan saya, pasti saya layani dengan sekuat tenaga. Ramanda Notokusumo tetap junjungan saya, namun kakanda Sumodiningrat yang akan melawannya, sebab ramanda Notokusumo sudah tidak berwibawa lagi. Meskipun berdarah Mataram namun sudah masuk menjadi orang Inggris. Sudah nekad melalaikan pesan almarhum kakek Sultan”. Pada keesokan paginya Kangjeng Pangeran Notokusumo baru sibuk melatih para prajuritnya, mendadak datang utusan dari Kangjeng Sultan memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo. Serta merta Kangjeng Pangeran Notokusumo memerintahkan para prajuritnya untuk bersembunyi. Utusan memberitahukan panggilan Kangjeng Sultan bahwa nanti tengah hari beliau diharuskan menghadap ke istana. Jika berhalangan sakit diharuskan datang ke istana dengan naik usungan. Kangjeng pangeran Notokusumo menjawab, "Baiklah, nanti aku menghadap ke istana”. Tiba-tiba datang utusan dari loji, Encik Ahmad. utusan sudah bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, kata Encik Ahmad, "Gusti, hari ini juga paduka diminta masuk ke loji. Tuan Gubernur Jenderal sudah tiba di Prambanan. Tuan Residen tadi sudah pergi menjemput. Dan lagi, ini diserahkan tanda pengenal lambang Inggris, harap dipakai oleh segenap hamba paduka di bau kiri. Si Jim Sing tadi juga sudah diberi”. Encik Ahmad sudah kembali pulang. Kangjeng Pangeran Notokusumo segera memanggil putranda Tumenggung {{hws|Noto|Notodiningrat}}<noinclude>{{rh|'''320'''}}</noinclude> i4ige8j15d8960u6pt3gh3m5q1fn13s Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/323 250 23059 73810 72953 2026-05-11T15:35:59Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|jeng|Kangjeng}} Sultan. Tetapi itu sudah terlambat dan sudah diambil keputusan lain. Sudah saatnya kedudukan Sultan diganti, dan tidak perlu lagi andika diperintah ayahanda mertua. Sebaiknya andika berdiri sendiri secara bebas. Kelak jika Tuan Gubernur Jenderal tiba di Yogyakarta, harap ramanda Notokusumo menyiapkan segenap prajurit Notokusuman. Jemputlah ke loji saja”. Raden Tumenggung Notodiningrat menganggukkan kepala, lalu Kembali ke sitinggil istana. Sudah diberitahukan semua percakapan tersebut. Setelah waktu subuh, Kangjeng Pange- ran Kembali pulang, tiba-tiba ada utusan khusus Kangjeng Sultan, menyampaikan undangan Kangjeng Sultan bahwa nanti petang segenap putra dan kerabat istana berhimpun untuk makan bersama di bangsal srimanganti. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab kepada utusan itu bahwa dirinya sakit kepala, (Hati Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah merasakan kurang aman lagi). Utusan pergi kembali ke istana. Kangjeng Pangeran Notokusumo lalu berpesan kepada putranda Raden Mas Salyo, "Sudahlah anakku. Sekarang ini sudah kurang baik keadaannya. Beri tahukan kepada kakakmu Notodiningrat bahwa nanti aku sudah tidak berjaga di istana lagi. Lebih baik dirobohkan saja rumah ini daripada aku dipaksa juga ke istana. Kini di istana aku terancam bahaya". Maka Raden Mas Salyo langsung memberitahukannya kepada kakanda Tumenggung Notodiningrat. Setelah Tumenggung Notodiningrat mendengar keterangan adiknya itu, hatinya pun nekad juga untuk tidak menghadap ke istana. Pada waktu itu juga Kangjeng Sultan benar-benar mengadakan perjamuan pesta. Namun hati Kangjeng Sultan tidak senang setelah adinda Pangeran Notokusumo benar-benar tidak hadir. Mendadak tiba prajurit pengawal yang memberitahukan bahwa Tuan Gubernur Jenderal sudah tiba di Boyolali Kangjeng Gusti Adipati Aryo Prabu Prangwadono menjemputnya di Ngasem dengan persenjataan lengkap. Hati Kangjeng Sultan seketika itu juga was-was. Semua yang menghadap di istana bubaran.<noinclude>{{rh|||319}}</noinclude> a2cg919pzxgsrfu6fv2b0d1ekbyuerj Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/322 250 23060 73811 72955 2026-05-11T15:36:19Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Jawab adinda Pangeran Notokusumo, "Maafkan kakanda Sultan, Tuan Residen datangnya tidak terpisah dengan Cina Jim Sing”. Kangjeng Sultan terheran-heran, Katanya, "Hai, kini baru dipakai si setan gundul berkucir itu”. Kangjeng Sultan berhati lega, tidak menaruh perasaan apa- apa terhadap adiknya. Kemudian Kangjeng Pangeran Notokusumo diperkenankan kembali pulang. Tiba di depan istana beliau ditunggu Tumenggung Notodiningrat yang menjemputnya. Lalu Raden Tumenggung disuruh langsung ke loji untuk mewakili ramanda Pangeran Notokusumo. Raden Sumodiningrat sangat menahan marahnya melihat Kanjeng Sultan tidak jadi menahan adiknya tersekap di istana. Seketika itu juga ditugaskan beberapa petugas untuk mengintip tindak tanduk dan gerak gerik Pangeran Notokusumo. Raden Sumodiningrat sudan mengambil keputusan untuk merencanakan pergolakan. Jika Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak diapa-apakan oleh Kangjeng Sultan, maka beliau akan menyusun kekuatan di Gunung Kidul. Raden Sumodiningrat berhasil menghimpun pengikut, yaitu para putra dan kerabat istana. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah bertemu muka dengan Tuan Residen Kraper di loji. Sudah diberitahu oleh Tuan Residen bahwa saat ini Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles sudah ada di Salatiga. "Saya dipanggil”, Katanya. "Oleh sebab itu saya minta andika Tumenggung men-Jaga ayah andika Pangeran Notokusuma. Jika merasa tidak aman, lebih baik masuk saja ke loji, jadi tertutup tidak ada siapa pun yang dapat mengganggu”. Raden Tumenggung Notodiningrat menjawab, "Tuan Gubernur Jenderal belum ada di loji, Kurang enak di hati. Sebaiknya biar di luar saja dahulu. Dan lagi permohonan kami kepada Tuan Residen, sebaiknya diusahakan lagi Kangjeng Sultan taat dan tunduk”. Jawab Tuan Residen, "Memang hal itu benar, namun begitulah harusnya sikap andika terhadap mertua andika {{hws|Kang|Kangjeng}}<noinclude>{{rh|318}}</noinclude> 6s9sk24d3q7dg64y64v1livxexuphmc 73979 73811 2026-05-11T16:39:43Z Ris00l may00 1455 73979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Jawab adinda Pangeran Notokusumo, "Maafkan kakanda Sultan, Tuan Residen datangnya tidak terpisah dengan Cina Jim Sing”. Kangjeng Sultan terheran-heran, Katanya, "Hai, kini baru dipakai si setan gundul berkucir itu”. Kangjeng Sultan berhati lega, tidak menaruh perasaan apa- apa terhadap adiknya. Kemudian Kangjeng Pangeran Notokusumo diperkenankan kembali pulang. Tiba di depan istana beliau ditunggu Tumenggung Notodiningrat yang menjemputnya. Lalu Raden Tumenggung disuruh langsung ke loji untuk mewakili ramanda Pangeran Notokusumo. Raden Sumodiningrat sangat menahan marahnya melihat Kanjeng Sultan tidak jadi menahan adiknya tersekap di istana. Seketika itu juga ditugaskan beberapa petugas untuk mengintip tindak tanduk dan gerak gerik Pangeran Notokusumo. Raden Sumodiningrat sudan mengambil keputusan untuk merencanakan pergolakan. Jika Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak diapa-apakan oleh Kangjeng Sultan, maka beliau akan menyusun kekuatan di Gunung Kidul. Raden Sumodiningrat berhasil menghimpun pengikut, yaitu para putra dan kerabat istana. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah bertemu muka dengan Tuan Residen Kraper di loji. Sudah diberitahu oleh Tuan Residen bahwa saat ini Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles sudah ada di Salatiga. "Saya dipanggil”, katanya. "Oleh sebab itu saya minta andika Tumenggung menjaga ayah andika Pangeran Notokusuma. Jika merasa tidak aman, lebih baik masuk saja ke loji, jadi tertutup tidak ada siapa pun yang dapat mengganggu”. Raden Tumenggung Notodiningrat menjawab, "Tuan Gubernur Jenderal belum ada di loji, Kurang enak di hati. Sebaiknya biar di luar saja dahulu. Dan lagi permohonan kami kepada Tuan Residen, sebaiknya diusahakan lagi Kangjeng Sultan taat dan tunduk”. Jawab Tuan Residen, "Memang hal itu benar, namun begitulah harusnya sikap andika terhadap mertua andika {{hws|Kang|Kangjeng}}<noinclude>{{rh|318}}</noinclude> hnf9rtvhrzdp1xsmm9hio0y2stej26a Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/321 250 23061 73812 72957 2026-05-11T15:36:31Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Sultan memperkenankan Kangjeng Ratu Ayu beserta kedua putranya pulang ke rumah Notodiningratan. Pada suatu waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo ada di balai penghadapan di bangsal sitinggil witana. Para hambanya bersenjata lengkap. Tiba-tiba ada utusan dari loji memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo. Karena Kangjeng Pangeran Notokusumo baru dalam penghadapan Kangjeng Sultan, maka beliau mengutus putranya yang muda, yaitu Raden Mas Salyo, pergi ke loji mewakili ramanda Notokusumo. Setibanya Raden Mas Salyo di loji, segera ia didekati Tuan Residen. Sambil memeluk mesra Tuan Residen berkata, "Hem, raden, andika masih terlampau muda, belum waktunya membawa urusan rahasia. Sudahlah, kembali sekarang saja. Jumpailah kakak andika Tumenggung Notodiningrat, saya berkehendak bertemu muka sekejap. Katakanlah ada keperluan Gupremen. Raden Mas Salyo Kembali pulang. Diberitahukan semuanya kepada ramanda Notokusumo. Mendadak ada panggilan dari Kangjeng Sultan supaya Kangjeng Pangeran Notokusumo masuk ke istana bersama-sama dengan kepala pengawal seorang bupati. Kangjeng Pangeran Notokusumo telah menghadap kakanda Sultan. Ketika Kangjeng Sultan melihat adiknya itu, maka marahnya larut dan reda sama sekali, Hati Kangjeng Sultan sangat iba. Dengan kata-kata kasih sayang adiknya diajak makan bersama dengan Kangjeng Sultan, Namun dengan penuh sesal Kangjeng Pangeran Notokusumo segan. Lalu Kangjeng Sultan mengambilkan makan untuk adiknya itu seraya berkata dengan akrabnya, "Kemarin Si Danurejo menyampaikan bingkisan ke Semarang. Namun ia menunggu Patih Surakarta di Jambu. Pastilah Sunan pakubuwana menggerutu sebab Residen perintah untuk tidak bersama-sama. Bingkisanku cukup banyak, namun tidak mendapat perhatian sepantasnya, Sekarang Residen sudah datang dari Semarang, namun Si Danurejo tidak merasa dihiraukan Residen. Dan lagi, mengapa di loji banyak pasukan Inggris bersenjata? Adakah sesuatu?”.<noinclude>{{rh|||'''317'''}}</noinclude> ck8z0h8e9mjrh5ndtj3jfww0b20rpz1 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/320 250 23062 73814 72959 2026-05-11T15:36:53Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pada waktu itu negeri Yogyakarta menjadi sibuk dan hiruk pikuk. Kangjeng Sultan memerintahkan persiapan segenap prajurit baik prajurit desa maupun prajurit luar daerah. Para putra dan kerabat istana bergiliran menjaga istana. Para prajurit Inggris berjumlah ribuan dan semuanya ada di loji Yogyakarta. Pada waktu itu juga Raden Sumodiningrat bersengaja mencoba dan memojokkan Kangjeng Sultan. Mengusulkan agar Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat ditempatkan dalam istana dan ada di penjagaan di muka Kangjeng Sultan. Raden Sumodiningrat bersemboyan lebih baik dipecat daripada usulnya ditolak Kangjeng Sultan. Raden Sumodiningrat menghaturkan wawasan, "Pangeran Notokusumo beserta Tumenggung Notodiningrat dijadikan tanggungan dan untuk penyambutan pertengkaran dengan Gupremen. Dengan jaminan ini pastilan Tuan Jenderal akan membatalkan niatnya untuk mengancam istana Yogyakarta. Jika Tuan Jenderal memaksakan kehendaknya meminta Pangeran Notokusumo dan Tumenggung Notodiningrat, itu masalah mudah sebab mereka sudah di tangan Kangjeng Sultan". Kangjeng Sultan terpengaruh oleh ucapan Raden Sumodiningrat. Segera Ratu Ayu istri Tumenggung Notodiningrat dipanggil ke dalam istana bersama para putranya. Didalihkan oleh Kangjeng Sultan bahwa beliau kawatir selama mereka ada di luar istana, Sewaktu-waktu ada perang agar Tumenggung Notodiningrat memimpin prajurit. Raden Sumodiningrat sudah inelapor kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom bahwa Kangjeng Sultan akan menyiasati Kangjeng Pangeran Notokusumo. Dan Pangeran Mangkudiningrat sudah menelanjangi kerahasiaan Inggris di depan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Para putra dan segenap Kerabat istana merasa puas sebab Kangjeng Ratu Ayu istri Tumenggung Notodiningrat telah ada di dalam istana. Kedua putra Tumenggung Notodiningrat sangat kuat tangisnya dengan selalu memanggil-manggil ayahnya. Kangjeng Sultan sangat iba dan kasihan mendengarnya. Maka<noinclude>{{rh|'''316'''}}</noinclude> e76shxrlfwwbd038uqnd3u30c88xco4 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/319 250 23063 73815 72999 2026-05-11T15:37:07Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menyahut, "Sebaiknya ditanyakan kepada Tuan Residen mengapa banyak perajurit Inggris datang”. Kangjeng Sultan lalu menunjuk Pangeran Dipokusumo untuk menanyakannya kepada Tuan Residen Kraper. Pangeran Dipokusumo disertai Raden Danunagoro ke loji. Mendapat keterangan dari Tuan Residen Kraper, "Tidak ada apa-apa. Karena bangsa Inggris itu orang baru di sini, mereka berkehendak melihat Tanah Jawa. Semua kantor-kantor di Jawa ini dilihatnya. Hal ini sudah menjadi adat kebiasaan setiap bertukar tempat dan berpindah tugas”. Utusan sudah kembati ke istana. Hati Kangjeng Sultan reda dan menjadi tenang. Yang menjalankan sumpah sudah bubaran Sementara itu tuan Gubernur Jenderal Thomas Stampford Raffles sudah tiba di Semarang. Pada waktu itu Patih Danurejo pergi menghaturkan bingkisan ke Semarang, berjalan bersama-sama dengan Tuan Residen Kraper. Tetapi Adipati Danurejo disuruh Tuan Residen untuk berhenti di Jambu. Katanya sambil menunggu Patih Cokronagoro dari Surakarta. Tuan Residen Kraper sudah tiba di Semarang dan sudah bertemu muka dengan Tuan Gubernur jenderal. Selesai pembicaraan maka Tuan Residen kembali ke Yogyakarta Adipati Danurejo ada di Jambu cukup lama menunggu. Lalu membuat surat ke Semarang mohon tanggapan. Putranya, yaitu Raden Sindunagoro, mengajak pulang tetapi Adipati Danurejo tidak mau, hanya pesan saja. Tuan Residen tiba di Yogyakarta tidak masuk ke istana. Maka Kangjeng Sultan menanyakan hal Patih Danurejo kepada Tuan Residen. Jawab Tuan Residen, "Saya tidak melihat adipati Danurejo. Di Semarang saya tahu ada surat Ki Patih memberitahukan tertinggal perjalanannya dan ada di Jambu dalam pondokannya”. Kangjeng Sultan lalu memerintahkan petugas untuk menyusul Adipati Danurejo. Kata Kangjeng Sultan, "Kalau memang sudah terlalu lama, suruh pulang saja Danurejo”.<noinclude>{{rh|||315}}</noinclude> my2w6ckjabjmjbpprogn8n2411ok7sl Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/318 250 23064 73816 73112 2026-05-11T15:37:22Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dalam keadaan siap tempur. Kunjungan Kangjeng Sultan hanya sebentar, kemudian kembali ke istana. Dan pada sore harinya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom juga beranjangsana ke rumah Notokusuman. Beliau pura-pura berusaha memperdekatkan dirinya dengan pamanda Pangeran Notokusumo. Malah secara akrab beliau minta air teh dan pura-pura pula menginginkan memakai pedang Inggris di pinggangnya. Kangjeng Pangeran Notokusumo menyerahkan satu pedang yang dihadiahkan kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Kemudian Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom mohon diri. Pada suatu waktu Kangjeng Sultan berunding bersama Raden Sumodiningrat akan dilakukan sumpah setia seluruh kerabat istana. Segera diundangkan kehendak Kangjeng Sultan tersebut melalui pesuruh istana. Akhirnya semua pembesar istana dan para kerabat datang. Kedatangan Kangjeng Pangeran Notokusumo sedikit terlambat namun Kangjeng Sultan pun berbesar hati. Upacara sumpah dimulai. Raden Sumodiningrat menyembah sambil kemudian menoleh kepada semua hadirin. Dikatakan oleh Raden Sumodiningrat bahwa gelagatnya di Yogyakarta tidak ada kewajaran, ada sesuatu rahasia menghinggapi negeri Yogyakarta ini. Di loji banyak prajurit Inggris bersenjata lengkap. Kalau di antara para kerabat istana ini ada yang mendukung dan tidak menentang gerakan rahasia Inggris tersebut, maka ini menjadikan kutukan sumpah dan malapetaka yang akan menimpa dirinya. Kemudian semuanya bersumpah dengan doa penghulu istana. Semua pintu dikunci rapat-rapat. Tiba-tiba datanglah petugas khusus pengawal yang berjaga di Prambanan bahwa ada prajurit Inggris sebanyak 200 orang bersenjata lengkap. Kangjeng Sultan sangat gugup. Menugasi Raden Jayaningrat dan Kyai Martoloyo supaya menghalangi di jalan. Diperintahkan agar larangan diberikan secara baik, jangan mendahului bertindak. Seperginya utusan maka Kangjeng Sultan bertanya, "Ada apakah di Yogyakarta sekarang ini? Aku beranggapan tidak ada apa-apa”.<noinclude>{{rh|314}}</noinclude> krgh6x4io8lqchu5rvyxyw1tz8719cf Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/317 250 23065 73818 72965 2026-05-11T15:37:34Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sedangkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat mendekati dan mempererat hubungannya dengan Raden Sumodiningrat dan Pangeran Dipokusumo. Keduanya disanjung dan diberitahukan pula bagaimana rahasia pamanda Pangeran Notokusumo. Akhirnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dengan kedua tokoh tersebut bersepakat untuk menjatuhkan Kangjeng Pangeran Notokusumo agar diperoleh kesan buruk pada Gupremen Inggris. Telah dihimpun para perampok dan tokoh pencuri ahli yang sakti dan berani untuk ikut memainkan peranannya guna memfitnah wibawa Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sudah direncanakan untuk merampok rumah Notokusuman. Dan sambil beraalih perampokan, akan dilakukan pembunuhan terhadap diri Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tak mungkin siapa pun tahu akan pelaku kejahatan yang akan dikerjakan itu. Para tokoh perampok dan maling besar sudah sanggup berdatangan ke Yogyakarta untuk melakukan tugas besar itu. Mereka menyatakan tidak takut walaupun Kangjeng Pangeran Notokusumo dikenal sebagai pembesar istana yang baru saja bertapa prihatin beberapa waktu lamanya disekap dalam tutupan Kompeni Belanda waktu itu. Namun Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menyanggupkan diri bahwa mengenai kutukan atas kejahatan itu beliau sendiri yang menanggungnya. Walau bagaimana pun para hamba demang tampingan (kepala pengawal) tidak ada yang sanggup, mereka takut atas wibawa Kangjeng Pangeran Notokusumo itu. Sementara itu Raden Sumodiningrat sudah memberitahukan kepada Kangjeng Sultan bahwa Kangjeng Pangeran Notokusumo adalah berjiwa Inggris, merupakan tokoh istana yang membahayakan. Kangjeng Pangeran Notokusumo merupakan pengintip Inggris yang patut mendapat kecurigaan khusus. Kangjeng Sultan lalu gugup hatinya, namun dalam hatinya belum percaya benar-benar. Suatu waktu Kangjeng Sultan memerlukan datang ke rumah Notokusuman untuk beranjangsana, disertai para putra dan para istri. Dilihatnya bahwa adinda Pangeran Notokusumo<noinclude>{{rh|||313}}</noinclude> 2y2lw5bzkzbbemdrak7wdqa2nciplu8 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/316 250 23067 73819 72967 2026-05-11T15:37:41Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>bertempur dan kepandaian bergulat. Sudah siap sewaktu-waktu untuk ditugaskan. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom mengutus Ki Wiroguno untuk memberikan hadiah uang kepada pamanda Pangeran Notokusumo, Dikatakan bahwa hadiah tersebut sebagai nazar (Kaul) Kangjeng Gusti Pangeran Adipati atas kepulangan Kangjeng Pangeran Notokusumo ke Yogyakarta. Hadiah uang 50 reyal sudah diterima. Ki Wiroguno lalu mohon diri pulang. Kangjeng Sultan menyebar utusan rahasia dan petugas sandi untuk mengintip rumah Notokusuman. Dan para petugas sandi itupun sudah melaporkannya kepada Kangjeng Sultan. Maka Kangjeng Sultan berkata dalam hati, "Sukurlah, adinda Notokusumo ternyata tahu dan juga tanggap dengan gelagat". Pda waktu itu semakin banyak prajurit Inggris yang datang dari Jakarta, Bogor, dan Surabaya, Masuknya para komandan kalau malam hari. Semua berdalih datang ke Yogyakarta melihat keramaian kota, sambil mengungsi cari nafkah. Mereka yang masuk ke kota ada yang menyamar. Pada waktu itu Tuan Gubernur Jenderal masih ada di JaKarta, mematangkan pembicaraan dengan Jenderal Gilespi dan Admiral Hantem. Tokoh-tokoh tersebut telah berpengalaman bertempur melawan para raja, Pemah berhasil menaklukkan Malaka dan Palembang. Sementara itu di loji sudah penuh prajurit. Jim Sing yang menanggung jaminan makannya. Babah Jim Sing telah memperhitungkan agar berhasil menjamu bala tentara Inggris itu, meskipun ia harus menjual kucir rambutnya, ibarat menjual baju pun akan ditempuh asalkan pasti terjadi peperangan. Sebab kalau sampai perang itu gagal, tentulah ia mampus sekeluarganya. Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo makin rajin dan ketat melatih prajuritnya. Selama itu pula adiknya Pangeran Adikusumo selalu memata-matainya sebagai wakil Kangjeng Sultan, Boleh dikatakan tidak pernah lowong melihat gelagat Kangjeng pangeran Notokusumo.<noinclude>{{rh|312}}</noinclude> 57o1bdsp2bnhgdaac9vm9gvv8c8sj76 73976 73819 2026-05-11T16:36:34Z Ris00l may00 1455 73976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>bertempur dan kepandaian bergulat. Sudah siap sewaktu-waktu untuk ditugaskan. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom mengutus Ki Wiroguno untuk memberikan hadiah uang kepada pamanda Pangeran Notokusumo, Dikatakan bahwa hadiah tersebut sebagai nazar (Kaul) Kangjeng Gusti Pangeran Adipati atas kepulangan Kangjeng Pangeran Notokusumo ke Yogyakarta. Hadiah uang 50 reyal sudah diterima. Ki Wiroguno lalu mohon diri pulang. Kangjeng Sultan menyebar utusan rahasia dan petugas sandi untuk mengintip rumah Notokusuman. Dan para petugas sandi itupun sudah melaporkannya kepada Kangjeng Sultan. Maka Kangjeng Sultan berkata dalam hati, "Sukurlah, adinda Notokusumo ternyata tahu dan juga tanggap dengan gelagat". Pada waktu itu semakin banyak prajurit Inggris yang datang dari Jakarta, Bogor, dan Surabaya, Masuknya para komandan kalau malam hari. Semua berdalih datang ke Yogyakarta melihat keramaian kota, sambil mengungsi cari nafkah. Mereka yang masuk ke kota ada yang menyamar. Pada waktu itu Tuan Gubernur Jenderal masih ada di JaKarta, mematangkan pembicaraan dengan Jenderal Gilespi dan Admiral Hantem. Tokoh-tokoh tersebut telah berpengalaman bertempur melawan para raja, Pemah berhasil menaklukkan Malaka dan Palembang. Sementara itu di loji sudah penuh prajurit. Jim Sing yang menanggung jaminan makannya. Babah Jim Sing telah memperhitungkan agar berhasil menjamu bala tentara Inggris itu, meskipun ia harus menjual kucir rambutnya, ibarat menjual baju pun akan ditempuh asalkan pasti terjadi peperangan. Sebab kalau sampai perang itu gagal, tentulah ia mampus sekeluarganya. Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo makin rajin dan ketat melatih prajuritnya. Selama itu pula adiknya Pangeran Adikusumo selalu memata-matainya sebagai wakil Kangjeng Sultan, Boleh dikatakan tidak pernah lowong melihat gelagat Kangjeng pangeran Notokusumo.<noinclude>{{rh|312}}</noinclude> 23hsz7wv16zyjn00i4v8iymiwoy8h3t Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/315 250 23068 73821 72971 2026-05-11T15:37:50Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sultan Sepuh), Pangeran Hangabehi, dan Pangeran Notokusumo. Ketiga-tiganya ini menjadi raja semua di bawah naungan negeri Surakarta. Penghulu raja juga tiga orang dan supaya ada perkenan dari penghulu Surakarta. Dan untuk semuanya ini supaya ada surat keputusan Gupremen yang diserahkan kepada Surakarta. Kangjeng Pangeran Notokusumo lalu menanggapi Tuan Residen Kraper, "Terima kasih, apa perintah Gupremen akan saya junjung. Hanya yang saya harapkan supaya anak cucu saya kelak masih dapat diberi kesempatan melanjutkan pengabdiannya kepada Gupremen”. Serta merta Tuan Residen menjawab, "Oh, pasti, pasti sampai kepada anak cucu andika seterusnya memperoleh kesayangan Gupremen dan diterima pengabdiannya turun-menurun”. Akhirnya dilakukan sumpah janji untuk saling menjalankan pemenuhan tugas. Siapa yang tidak jujur pasti: mengalami malapetaka. Tuan Residen Kraper sebagai wakil Gubernur Jenderal telah berikrar pula. Dan Raden Tumenggung Notodiningrat juga berikrar kepada Gupremen. Selanjutnya Tuan Residen membuat surat perjanjian untuk saling ditandatangani. Kangjeng Pangeran Notokusumo mengharap agar apa yang telah dikatakan Gupremen dan disanggupkan itu, segera saja dilaksanakan. Kangjeng Pangeran Notokusumo menambahkan, "Kalau tidak segera dijalankan maka dapat terjadi kegagalan yang justru menimbulkan sesal dan malu. Saya sendiri ini sudah cukup lama mengabdikan diri, namun cukup banyak pula nasib yang membuntuti hidup saya”. Tuan Residen tersenyum sambil berkata, "Benar, sekarang ini sudah mulai ada rintisan Tuan Jenderal. Sebentar lagi Tuan Jenderal datang ke Yogyakarta, perlu mengamati sikap terakhir Kangjeng Sultan”. Kangjeng Pangeran Notokusumo mohon diri pulang, Di rumah Notokusuman para prajurit pengawalnya dilatih ketrampilan berbaris dan ketangkasan memainkan senjata. Latihan<noinclude>{{rh|||'''311'''}}</noinclude> n01fyy3k5741lo69uu4rum2lzhq032e Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/314 250 23069 73822 72975 2026-05-11T15:37:58Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dari Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Sudah dinyatakan bahwa kakak andika sultan berani melawan Gupremen. Tuan Jenderal akan datang kemari dengan membawa bala tentara kulit hitam dan kulit putih untuk melawan kakak andika Sultan. Akan tetapi kalau kakak andika Sultan mau berfikir lagi, maka akan dipertimbangkan oleh Gupremen. Gupremen beranggapan bahwa kakak andika Sultan sudah tidak pantas lagi untuk menjabat sebagai Sultan. Yang menggantikan kedudukan Sultan belum diketahui dengan pasti, entah putranya ataukah saudara Sultan. Walaupun demikian andika Pangeran diberi kebebasan di Tanah Jawa ini. Mana daerah Tanah Jawa yang andika sukai untuk dijadikan negeri dengan andika Pangeran berkedudukan setingkat di bawah raja Gupremen berkehendak untuk meninjau Kembali semua raja di Pulau Jawa ini. Direncanakan bahwa kedudukan raja hendaknya seperti para raja di negeri pesisir. Yang dikehendaki Gupremen yaitu raja yang mendapat gajih dari Gupremen. Namun yang berbeda adalah andika Pangeran, sebab andika Pangeran adalah putra bungsu Tuan Jenderal yang sangat disayang”. Kangjeng Pangeran Notokusumo bertanya dengan tenang, "Siapakah yang akan diangkat menjadi raja? Lebih baik kalau mengampuni kakanda Sultan. Jika benar-benar kakanda Sultan bersedia tunduk dan taat, lalu diperkenankan melangsungkan jabatannya, Sesungguhnya kakanda Sultan masih lebih baik daripada putra kakanda Sultan”. Jawab Tuan Residen, "Sepenuhnya tergantung pada sikap dan tanggapan andika Pangeran. Jika andika tetap tidak menyukai kakak andika Sultan, maka Gupremen tetap memusuhi Kangjeng Sultan”. Kangjeng Pangeran Notokusumo diam, sejurus lamanya tidak berkata sepatah katapun. Beliau masih ingat benar akan sabda almarhum ayahanda Sultan sewaktu mengepung Surakarta dahulu. Ayahanda Sultan berpesan kepada Tuan Idlir Yan Grepe, sepeninggal kakeknya, supaya negeri Yogyakarta dipecah menjadi tiga bagian untuk Pangeran Adipati Anom (yaitu<noinclude>{{rh|'''310'''}}</noinclude> el3uogmcza0kh33r8b87dih6hyqx3rd 73973 73822 2026-05-11T16:35:36Z Ris00l may00 1455 73973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dari Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Sudah dinyatakan bahwa kakak andika sultan berani melawan Gupremen. Tuan Jenderal akan datang kemari dengan membawa bala tentara kulit hitam dan kulit putih untuk melawan kakak andika Sultan. Akan tetapi kalau kakak andika Sultan mau berfikir lagi, maka akan dipertimbangkan oleh Gupremen. Gupremen beranggapan bahwa kakak andika Sultan sudah tidak pantas lagi untuk menjabat sebagai Sultan. Yang menggantikan kedudukan Sultan belum diketahui dengan pasti, entah putranya ataukah saudara Sultan. Walaupun demikian andika Pangeran diberi kebebasan di Tanah Jawa ini. Mana daerah Tanah Jawa yang andika sukai untuk dijadikan negeri dengan andika Pangeran berkedudukan setingkat di bawah raja. Gupremen berkehendak untuk meninjau Kembali semua raja di Pulau Jawa ini. Direncanakan bahwa kedudukan raja hendaknya seperti para raja di negeri pesisir. Yang dikehendaki Gupremen yaitu raja yang mendapat gajih dari Gupremen. Namun yang berbeda adalah andika Pangeran, sebab andika Pangeran adalah putra bungsu Tuan Jenderal yang sangat disayang”. Kangjeng Pangeran Notokusumo bertanya dengan tenang, "Siapakah yang akan diangkat menjadi raja? Lebih baik kalau mengampuni kakanda Sultan. Jika benar-benar kakanda Sultan bersedia tunduk dan taat, lalu diperkenankan melangsungkan jabatannya, Sesungguhnya kakanda Sultan masih lebih baik daripada putra kakanda Sultan”. Jawab Tuan Residen, "Sepenuhnya tergantung pada sikap dan tanggapan andika Pangeran. Jika andika tetap tidak menyukai kakak andika Sultan, maka Gupremen tetap memusuhi Kangjeng Sultan”. Kangjeng Pangeran Notokusumo diam, sejurus lamanya tidak berkata sepatah katapun. Beliau masih ingat benar akan sabda almarhum ayahanda Sultan sewaktu mengepung Surakarta dahulu. Ayahanda Sultan berpesan kepada Tuan Idlir Yan Grepe, sepeninggal kakeknya, supaya negeri Yogyakarta dipecah menjadi tiga bagian untuk Pangeran Adipati Anom (yaitu<noinclude>{{rh|'''310'''}}</noinclude> sfg3z3nfjf8yv6sa5f1fp5j29tzmtw6 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/313 250 23071 73823 72977 2026-05-11T15:38:08Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>menyerang jiwa dan pikiran Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Setelah sajian hidangan dan makan minum kecil, maka Kangjeng pangeran Notokusumo minta diri. Kepergian Kangjeng. Pangeran Notokusumo ke rumah kadipaten ternyata diketahui oleh Kangjeng Sultan. Raden Tumenggung Notodiningrat ditanya mengenai kedatangan Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden tumenggung Notodiningrat berkunjung ke rumah kadipaten. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah memberikan penjelasan bahwa wawancara ramanda Notokusumo adalah untuk membuktikan tidak terlibatnya dalam masalah penyerahan bumi dengan stempel istana Yogyakarta itu. Mendengar keterangan Raden Tumenggung Notodiningrat yang demikian itu, Kangjeng Sultan murka, Berbalik behau menandaskan, "Besok lagi, kalau sampai ayahmu sudi dipanggil Adipati Anom, maka ayahmu akan pecah dengan aku, demikian pula akan pecan denganmu. Meskipun anda pernah muda, kalau diundang ke kadipaten, katakanlah bahwa takut kalau tidak setahuku. Biarlah Adipati Anom menempuh jalannya sendiri”. Raden Tumenggung Notodiningrat menyambung keterangan, "Adik paduka rama Notokusumo sewaktu berbicara dengan kakanda Adipati Anom juga merasa sangat berat. Timbul perasaan takut terhadap paduka, namun masih ingat terhadap putranda calon pengganti Sinuhun Sultan”. Kemudian Kangjeng Sultan memperkenankan Raden Tumenggung Notodiningrat mengundurkan diri dari hadapan Kangjeng sultan. Dan selanjutnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom telah mendengar bahwa dirinya dikutuk oleh ramanda Sultan, namun malah timbul keberaniannya, menantang dengan menyumpah-nyumpah. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati tidak takut lagi akan kemurkaan ramanda Sultan. Pada suatu waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo dipanggil Tuan Residen Kraper ke loji dengan putranda Tumenggung Notodiningrat. Tuan Residen Kraper berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Ini baru saja datang surat perintah<noinclude>{{rh|||'''309'''}}</noinclude> qvaearyongrrcbgdw7llh9ljnyjn5dw 73971 73823 2026-05-11T16:34:57Z Ris00l may00 1455 73971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>menyerang jiwa dan pikiran Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Setelah sajian hidangan dan makan minum kecil, maka Kangjeng pangeran Notokusumo minta diri. Kepergian Kangjeng. Pangeran Notokusumo ke rumah kadipaten ternyata diketahui oleh Kangjeng Sultan. Raden Tumenggung Notodiningrat ditanya mengenai kedatangan Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden tumenggung Notodiningrat berkunjung ke rumah kadipaten. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah memberikan penjelasan bahwa wawancara ramanda Notokusumo adalah untuk membuktikan tidak terlibatnya dalam masalah penyerahan bumi dengan stempel istana Yogyakarta itu. Mendengar keterangan Raden Tumenggung Notodiningrat yang demikian itu, Kangjeng Sultan murka, Berbalik behau menandaskan, "Besok lagi, kalau sampai ayahmu sudi dipanggil Adipati Anom, maka ayahmu akan pecah dengan aku, demikian pula akan pecan denganmu. Meskipun anda pernah muda, kalau diundang ke kadipaten, katakanlah bahwa takut kalau tidak setahuku. Biarlah Adipati Anom menempuh jalannya sendiri”. Raden Tumenggung Notodiningrat menyambung keterangan, "Adik paduka rama Notokusumo sewaktu berbicara dengan kakanda Adipati Anom juga merasa sangat berat. Timbul perasaan takut terhadap paduka, namun masih ingat terhadap putranda calon pengganti Sinuhun Sultan”. Kemudian Kangjeng Sultan memperkenankan Raden Tumenggung Notodiningrat mengundurkan diri dari hadapan Kangjeng sultan. Dan selanjutnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom telah mendengar bahwa dirinya dikutuk oleh ramanda Sultan, namun malah timbul keberaniannya, menantang dengan menyumpah-nyumpah. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati tidak takut lagi akan kemurkaan ramanda Sultan. Pada suatu waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo dipanggil Tuan Residen Kraper ke loji dengan putranda Tumenggung Notodiningrat. Tuan Residen Kraper berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Ini baru saja datang surat perintah<noinclude>{{rh|||'''309'''}}</noinclude> 4wvoqnsk4h024qfr2xrxkkyonceset2 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/312 250 23072 73826 72979 2026-05-11T15:38:32Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|tan|Sultan}} telah cukup tua dan hamba harus memikul tugas sebagai kewajiban hamba. Jenderal itu cukup kuat membawa bala tentara berpusat di rumah Rangga Prawirodirjo di kranggan. Paduka pamanda dijadikan sandra selama Ronggo Prawirodirjo belum mati. Dan beruntung sekarang Si Ronggo telah gugur. Dan setelah Ronggo gugur, maka Gupremen Belanda ketika itu minta upah. Biaya peperangan melawan Ronggo Katanya habis biaya 200.000. Kemudian Jenderal meminta lagi bumi Kedu dan luar daerah Yogyakarta yang lain. Barisan Kompeni tidak dibubarkan sebelum bumi-bumi yang diminta itu diserahkan. Hamba dipanggil Tuan Jenderal ke loji, disuruh membuat serah terima bumi tersebut. Setelah surat jadi, lalu distempel dengan stempel ramanda Sultan, Hamba gunakan segala alasan muslihat sehingga adinda Mangkudiningrat pun ikut menyerahkan stempel. Stempel sudah diberikan dengan ingatan, biarlah, di kelak kemudian hari dipikir lagi. Dan sekarang setelah keadaan berkembang lebih buruk, maka hamba kena akibatnya. Bagaimanakah pendapat pamanda?” Kangjeng Pangeran Notokusumo bertanya, "Surat dengan stempel, bukankah ananda sendiri yang bertindak? Hal seperti itu memang berat juga. Gupremen Belanda mempunyai kesaksian stempel pada surat dokumen itu, dan itu sudah membelenggu ananda dan merupakan setengah sumpah, tak dapat diganggu-gugat lagi”. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpojok, membisu lalu berkata penuh sesal, "Apabila pamanda menyalahkan hamba, memang hamba tidak mungkir lagi. Oleh sebab itu kelak pada suatu pengusutan masalah bumi, hamba berharap pamanda bersikap tenang” Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi dengan senyum. Katanya, "Baiklah ananda, namun urusan negeri bukanlah bidang saya. Sejak saya datang ke Yogyakarta, saya belum pernah memperhatikan masalah ini". Selanjutnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati meminta belas kasihan pamanda Notokusumo. Dikatakan suatu alasan bahwa banyak gangguan yang<noinclude>{{rh|'''308'''}}</noinclude> huqmq2haz1139igh908c4xl8vkalppv 73968 73826 2026-05-11T16:33:47Z Ris00l may00 1455 73968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|tan|Sultan}} telah cukup tua dan hamba harus memikul tugas sebagai kewajiban hamba. Jenderal itu cukup kuat membawa bala tentara berpusat di rumah Rangga Prawirodirjo di kranggan. Paduka pamanda dijadikan sandra selama Ronggo Prawirodirjo belum mati. Dan beruntung sekarang Si Ronggo telah gugur. Dan setelah Ronggo gugur, maka Gupremen Belanda ketika itu minta upah. Biaya peperangan melawan Ronggo Katanya habis biaya 200.000. Kemudian Jenderal meminta lagi bumi Kedu dan luar daerah Yogyakarta yang lain. Barisan Kompeni tidak dibubarkan sebelum bumi-bumi yang diminta itu diserahkan. Hamba dipanggil Tuan Jenderal ke loji, disuruh membuat serah terima bumi tersebut. Setelah surat jadi, lalu distempel dengan stempel ramanda Sultan, Hamba gunakan segala alasan muslihat sehingga adinda Mangkudiningrat pun ikut menyerahkan stempel. Stempel sudah diberikan dengan ingatan, biarlah, di kelak kemudian hari dipikir lagi. Dan sekarang setelah keadaan berkembang lebih buruk, maka hamba kena akibatnya. Bagaimanakah pendapat pamanda?” Kangjeng Pangeran Notokusumo bertanya, "Surat dengan stempel, bukankah ananda sendiri yang bertindak? Hal seperti itu memang berat juga. Gupremen Belanda mempunyai kesaksian stempel pada surat dokumen itu, dan itu sudah membelenggu ananda dan merupakan setengah sumpah, tak dapat diganggu-gugat lagi”. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpojok, membisu lalu berkata penuh sesal, "Apabila pamanda menyalahkan hamba, memang hamba tidak mungkir lagi. Oleh sebab itu kelak pada suatu pengusutan masalah bumi, hamba berharap pamanda bersikap tenang” Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi dengan senyum. Katanya, "Baiklah ananda, namun urusan negeri bukanlah bidang saya. Sejak saya datang ke Yogyakarta, saya belum pernah memperhatikan masalah ini". Selanjutnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati meminta belas kasihan pamanda Notokusumo. Dikatakan suatu alasan bahwa banyak gangguan yang<noinclude>{{rh|'''308'''}}</noinclude> dm5ky4o6c5e7misvyu75an8n0z7yy7k Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/311 250 23073 73828 72982 2026-05-11T15:38:50Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>waktu menghadap Kangjeng Sultan ini. Adapun mengenai Kangjeng Pangeran Notokusumo, terserah kepada Gupremen. Bobot Pangeran Notokusumo seimbang dengan bobot putra bungsu Kangjeng Gusti pangeran Adipati Arya Prabu Prangwadono (yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunagoro kedua di Surakarta). Surat Tuan Residen sudah disampaikan kepada Tuan Gubernur Jenderal. Dan sementara itu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat sukar berusaha bertemu muka dengan pamanda Notokusumo. Setiap kah pamanda Pangeran Notokusumo diundang ke kadipaten, selalu Kangjeng Pangeran Notokusumo bimbang maju mundur. Sedangkan Kangjeng Pangeran Notokusumo sendiri belum percaya terhadap kejujuran Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, sebab pernah diketahui bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati bersekongkol dengan almarhum Raden Patih untuk mencelakakannya bersama Raden Tumenggung Notodiningrat. Oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dicoba lagi dengan mengutus hamba putri untuk menyampaikan undangan pribadi kepada pamanda Pangeran Natakusuma. Dengan sangat berhati-hati Kangjeng Pangeran Notokusumo mengajak putranya ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo tiba di rumah kadipaten, di situ sepi-sepi saja. Akhirnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati telah bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kata Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Maaf pamanda, maka padukahamba undang kemari, sebab paduka pamanda sejak kembali dari Jakarta ibarat sebagai jaksa perdata. Paduka pamanda telah mengetahui pertengkaran hamba mengenai bumi dengan ramanda Sultan. Yang dipermasalahkan adalah bumi yang menjadi serahan kepada Jenderal Daendels. Pada waktu kekuasaan ramanda Sultan, bumi itu dialihkan kepada hamba, kalau segala perintah Tuan Jenderal Daendels tidak dijalankan, itu pasti negeri Yogyakarta hancur. Jadi hamba lakukan tugas itu mengingat bahwa usia ramanda {{hws|Sul|Sultan}}<noinclude>{{rh|||'''307'''}}</noinclude> kl3wroklu9lkthzdz2sfdho9dmuws7k 73830 73828 2026-05-11T15:39:45Z Elcamatcha 1466 73830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|waktu|sewaktu-waktu}} menghadap Kangjeng Sultan ini. Adapun mengenai Kangjeng Pangeran Notokusumo, terserah kepada Gupremen. Bobot Pangeran Notokusumo seimbang dengan bobot putra bungsu Kangjeng Gusti pangeran Adipati Arya Prabu Prangwadono (yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunagoro kedua di Surakarta). Surat Tuan Residen sudah disampaikan kepada Tuan Gubernur Jenderal. Dan sementara itu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat sukar berusaha bertemu muka dengan pamanda Notokusumo. Setiap kah pamanda Pangeran Notokusumo diundang ke kadipaten, selalu Kangjeng Pangeran Notokusumo bimbang maju mundur. Sedangkan Kangjeng Pangeran Notokusumo sendiri belum percaya terhadap kejujuran Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, sebab pernah diketahui bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati bersekongkol dengan almarhum Raden Patih untuk mencelakakannya bersama Raden Tumenggung Notodiningrat. Oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dicoba lagi dengan mengutus hamba putri untuk menyampaikan undangan pribadi kepada pamanda Pangeran Natakusuma. Dengan sangat berhati-hati Kangjeng Pangeran Notokusumo mengajak putranya ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo tiba di rumah kadipaten, di situ sepi-sepi saja. Akhirnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati telah bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kata Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Maaf pamanda, maka padukahamba undang kemari, sebab paduka pamanda sejak kembali dari Jakarta ibarat sebagai jaksa perdata. Paduka pamanda telah mengetahui pertengkaran hamba mengenai bumi dengan ramanda Sultan. Yang dipermasalahkan adalah bumi yang menjadi serahan kepada Jenderal Daendels. Pada waktu kekuasaan ramanda Sultan, bumi itu dialihkan kepada hamba, kalau segala perintah Tuan Jenderal Daendels tidak dijalankan, itu pasti negeri Yogyakarta hancur. Jadi hamba lakukan tugas itu mengingat bahwa usia ramanda {{hws|Sul|Sultan}}<noinclude>{{rh|||'''307'''}}</noinclude> qzcpo2qjq8676rr41osyg3u0nkqhcqu Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/310 250 23074 73829 72984 2026-05-11T15:39:28Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|nyampaikan|menyampaikan}} kehendak pribadinya itu kepada Tuan Residen Kraper. Dan sewaktu Tuan Minister melihat Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sedemikian keadaannya, beliau iba hati. Badan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati kusut, pakaiannya lusuh, mukanya pudar tak terurus. Tuan Residen Kraper berpesan dengan sungguh-sungguh kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom agar pandai-pandai bergaul dengan pamanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sukurlah kalau bisa akrab dengan pribadi Pangeran Notokusumo, kalau tidak asalkan jangan salah tindakan, sebab Kangjeng Pangeran Notokusumo itu hamba Gupremen yang terkasih. Janganlah menanamkan rasa benci pada hati Kangjeng Pangeran Notokusumo. Bahkan kesalahan Kangjeng Sultan supaya diberitahukan kepada pamanda Pangeran Notokusumo Tuan Residen berkata bahwa- mempertahankan bumi dan melawan kehendak Gupremen adalah berat risikonya. Pasti Tuan Gubernur Jenderal murka. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menyatakan bahwa mengadakan pendekatan kepada Pangeran Notokusumo sudah terlambat karena pamanda Notokusumo terlanjur tidak menyukainya. Maka Tuan Residen sanggup mempererat hubungan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dan pamanda Pangeran Notokusumo. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom lalu mohon diri diiringi Babah Jim Sing. Tuan Residen Kraper lalu membuat surat kepada Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles bahwa mengenai pinjam hak bumi Yogyakarta sudah diputus. Disarankan dalam surat tersebut bahwa putra Kangjeng Sultan, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, agar dikembalikan kekuasaannya sebagai Sultan. Dapat diharapkan bahwa pengangkatan Kembali Pangeran Adipati Anom menjadi Sultan akan menguntungkan Gupremen juga. Segala kehendak Gupremen pasti akan terbantu dengan lancar dan berhasil. Dikatakan dalam suratnya itu bahwa sikap Kangjeng Sultan masih menunjukkan kekerasan hatinya. Oleh sebab itu oleh Tuan Residen dirasakan perlunya persiapan perang {{hws|sewaktu|sewaktu-waktu}}<noinclude>{{rh|'''306'''}}</noinclude> 2pcjdjtk02zm1tcbg13jizoa058lz22 73962 73829 2026-05-11T16:32:42Z Ris00l may00 1455 73962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|nyampaikan|menyampaikan}} kehendak pribadinya itu kepada Tuan Residen Kraper. Dan sewaktu Tuan Minister melihat Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sedemikian keadaannya, beliau iba hati. Badan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati kusut, pakaiannya lusuh, mukanya pudar tak terurus. Tuan Residen Kraper berpesan dengan sungguh-sungguh kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom agar pandai-pandai bergaul dengan pamanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sukurlah kalau bisa akrab dengan pribadi Pangeran Notokusumo, kalau tidak asalkan jangan salah tindakan, sebab Kangjeng Pangeran Notokusumo itu hamba Gupremen yang terkasih. Janganlah menanamkan rasa benci pada hati Kangjeng Pangeran Notokusumo. Bahkan kesalahan Kangjeng Sultan supaya diberitahukan kepada pamanda Pangeran Notokusumo. Tuan Residen berkata bahwa- mempertahankan bumi dan melawan kehendak Gupremen adalah berat risikonya. Pasti Tuan Gubernur Jenderal murka. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menyatakan bahwa mengadakan pendekatan kepada Pangeran Notokusumo sudah terlambat karena pamanda Notokusumo terlanjur tidak menyukainya. Maka Tuan Residen sanggup mempererat hubungan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dan pamanda Pangeran Notokusumo. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom lalu mohon diri diiringi Babah Jim Sing. Tuan Residen Kraper lalu membuat surat kepada Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles bahwa mengenai pinjam hak bumi Yogyakarta sudah diputus. Disarankan dalam surat tersebut bahwa putra Kangjeng Sultan, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, agar dikembalikan kekuasaannya sebagai Sultan. Dapat diharapkan bahwa pengangkatan Kembali Pangeran Adipati Anom menjadi Sultan akan menguntungkan Gupremen juga. Segala kehendak Gupremen pasti akan terbantu dengan lancar dan berhasil. Dikatakan dalam suratnya itu bahwa sikap Kangjeng Sultan masih menunjukkan kekerasan hatinya. Oleh sebab itu oleh Tuan Residen dirasakan perlunya persiapan perang {{hws|sewaktu|sewaktu-waktu}}<noinclude>{{rh|'''306'''}}</noinclude> mloplvi94m4xuliindonu59oexsxygq Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/309 250 23075 73831 72987 2026-05-11T15:40:09Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>lain. Gupremen Inggris tetap mempersamakan, tidak pilih-pilih”. Sejurus lamanya Kangjeng Sultan tidak berkata sepatah pun. Ketika baru akan berkata, mendadak Tuan Residen berkata dengan tandas, "Perintah Tuan Gubernur Jenderal bahwa nanti pada musim kemarau, semua bumi Kedu dan lain-lain daerah yang sudah dinyatakan diserahkan kepada bekas Gubernur Jenderal Daendels harus segera diserahkan”. Sehabis berkata demikian maka Tuan Residen cepat-cepat meninggalkan istana. Kangjeng Sultan lalu diam membisu sambil mencucurkan air mata, Berkata kepada adinda Pangeran Natakusuma, "Adinda, sepeninggalmu dari Yogyakarta dahulu, aku tidak pernah merasa menyerahkan bumi. Namun aku dipaksa memberi persetujuan semasa aku ada di loji. Dan sekarang baru terasa akibatnya. Sungguh menyakitkan hatiku”. Kangjeng Sultan gemetar dengan muka merah dan menahan air mata. Putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom diam seperti patung dengan hati yang hancur. Adik Kangjeng Sultan, Pangeran Notokusumo, hanya memberikan sembah namun diam. Yang ada di penghadapan semuanya cemas dan was-was. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menangis. Kangjeng Sultan lalu mundur dan penghadapan bubaran. Hati Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat cemas dan takut akan ancaman tindakan ayahanda Sultan yang mungkin dijatuhkan kepada dirinya. Pada tengah malam Kangjeng Gusti Pangeran Adipati datang ke loji. Saat itu hujan turun deras dengan kuatnya. Sudah bersepakat dengan Babah Jim Sing bahwa masalah bumi Yogyakarta terserah kepada Tuan Residen. Babah Jim Sing bersedia memperbincangkannya dengan Tuan Residen. Kepada Babah Jim Sing diberitahukan terus terang bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati bersedia menjadi orang gajihan Gupremen asalkan Kangjeng Sultan diusir dari istana ataupun diasingkan ke luar Jawa, Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menangis dengan sedih. Beliau sangat mendesak kepada Babah Jim Sing agar {{hws|me|menyampaikan}}<noinclude>{{rh|||'''305'''}}</noinclude> omjg5r8a0m5x1u2tbl3iqvd05pmmbpm 73961 73831 2026-05-11T16:31:51Z Ris00l may00 1455 73961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>lain. Gupremen Inggris tetap mempersamakan, tidak pilih-pilih”. Sejurus lamanya Kangjeng Sultan tidak berkata sepatah pun. Ketika baru akan berkata, mendadak Tuan Residen berkata dengan tandas, "Perintah Tuan Gubernur Jenderal bahwa nanti pada musim kemarau, semua bumi Kedu dan lain-lain daerah yang sudah dinyatakan diserahkan kepada bekas Gubernur Jenderal Daendels harus segera diserahkan”. Sehabis berkata demikian maka Tuan Residen cepat-cepat meninggalkan istana. Kangjeng Sultan lalu diam membisu sambil mencucurkan air mata, Berkata kepada adinda Pangeran Natakusuma, "Adinda, sepeninggalmu dari Yogyakarta dahulu, aku tidak pernah merasa menyerahkan bumi. Namun aku dipaksa memberi persetujuan semasa aku ada di loji. Dan sekarang baru terasa akibatnya. Sungguh menyakitkan hatiku”. Kangjeng Sultan gemetar dengan muka merah dan menahan air mata. Putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom diam seperti patung dengan hati yang hancur. Adik Kangjeng Sultan, Pangeran Notokusumo, hanya memberikan sembah namun diam. Yang ada di penghadapan semuanya cemas dan was-was. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menangis. Kangjeng Sultan lalu mundur dan penghadapan bubaran. Hati Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat cemas dan takut akan ancaman tindakan ayahanda Sultan yang mungkin dijatuhkan kepada dirinya. Pada tengah malam Kangjeng Gusti Pangeran Adipati datang ke loji. Saat itu hujan turun deras dengan kuatnya. Sudah bersepakat dengan Babah Jim Sing bahwa masalah bumi Yogyakarta terserah kepada Tuan Residen. Babah Jim Sing bersedia memperbincangkannya dengan Tuan Residen. Kepada Babah Jim Sing diberitahukan terus terang bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati bersedia menjadi orang gajihan Gupremen asalkan Kangjeng Sultan diusir dari istana ataupun diasingkan ke luar Jawa, Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menangis dengan sedih. Beliau sangat mendesak kepada Babah Jim Sing agar {{hws|me|menyampaikan}}<noinclude>{{rh|||'''305'''}}</noinclude> m5logjwblj798goh4owv925wg6oxdrp Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/308 250 23077 73809 72989 2026-05-11T15:35:33Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>mempunyai negara”. Encik Ahmad sudah bermohon diri kembali ke loji dan melaporkan segala percakapannya kepada Tuan Residen kraper. Pada waktu itu kebetulan hari raya Grebeg Maulud. Kang-jeng Pangeran Notokusumo tidak hadir pada upacara Grebeg Maulud di istana. Namun hamba prajurit Notokusuman seperti biasanya ikut dikirimkan untuk bertugas pengawalan. Bahkan pakaian para prajurit Notokusuman tampak lebih baik dan lebih indah daripada yang lain. Para pembesar menunjukkan iri hatinya dan menjadi penasaran. Kangjeng Sultan mengatakan dalam hati perasaan tuduhan terhadap adiknya Pangeran Notokusumo, "Adinda Notokusumo sudah berbesar hati karena sudah menjadi orang Tuan Jenderal”. Pada suatu waktu Tuan Residen Kraper mengirimkan surat kepada Kangjeng Sultan meminta hak pinjam kota Yogyakarta. Kangjeng Sultan kukuh tidak memperkenankan. Dalam hatinya Kangjeng Sultan menuduh bahwa Pangeran Nata diningrat dan Pangeran Adipati Anom keduanya menyetujui kehendak Residen Jan Kraper. Tuan Kraper sangat marah, lalu menghadap ke istana, di situ sudah banyak para putra, kerabat istana, dan para bupati. Tuan Residen Kraper berkata, "Tuan Sultan, mengenai kota Yogyakarta tetap saya minta pinjam. Kangjeng Susuhunan Surakarta juga meminjamkan wilayah Surakarta sementara kepada Gupremen Inggris, karena Gupremen Inggris memerlukan banyak biaya dari hasil pungutan pajak kota-kota Surakarta dan Yogyakarta”. Kangjeng Sultan sangat berkeras hati, katanya, "Mengapa aku harus ikut aturan Surakarta? Lain negara lain tatacara. Lain raja lain peraturan”. Tuan Residen berkata lagi dengan nada keras, "Tidak ada perbedaan karena andika dan Susuhunan Surakarta merupakan kedua raja menempati bumi berbelah dua. Pihak Gupremen juga memperlakukan kedua raja dengan hormat yang sama dan seimbang. Janganlah andika merasa berbeda dengan yang<noinclude>{{rh|'''304'''}}</noinclude> fkkxdfn51f4v1nn93j0jeiylotv0vso 73813 73809 2026-05-11T15:36:36Z Suga Widi 1719 73813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>mempunyai negara”. Encik Ahmad sudah bermohon diri kembali ke loji dan melaporkan segala percakapannya kepada Tuan Residen kraper. Pada waktu itu kebetulan hari raya Grebeg Maulud. Kang-jeng Pangeran Notokusumo tidak hadir pada upacara Grebeg Maulud di istana. Namun hamba prajurit Notokusuman seperti biasanya ikut dikirimkan untuk bertugas pengawalan. Bahkan pakaian para prajurit Notokusuman tampak lebih baik dan lebih indah daripada yang lain. Para pembesar menunjukkan iri hatinya dan menjadi penasaran. Kangjeng Sultan mengatakan dalam hati perasaan tuduhan terhadap adiknya Pangeran Notokusumo, "Adinda Notokusumo sudah berbesar hati karena sudah menjadi orang Tuan Jenderal”. Pada suatu waktu Tuan Residen Kraper mengirimkan surat kepada Kangjeng Sultan meminta hak pinjam kota Yogyakarta. Kangjeng Sultan kukuh tidak memperkenankan. Dalam hatinya Kangjeng Sultan menuduh bahwa Pangeran Nata diningrat dan Pangeran Adipati Anom keduanya menyetujui kehendak Residen Jan Kraper. Tuan Kraper sangat marah, lalu menghadap ke istana, di situ sudah banyak para putra, kerabat istana, dan para bupati. Tuan Residen Kraper berkata, "Tuan Sultan, mengenai kota Yogyakarta tetap saya minta pinjam. Kangjeng Susuhunan Surakarta juga meminjamkan wilayah Surakarta sementara kepada Gupremen Inggris, karena Gupremen Inggris memerlukan banyak biaya dari hasil pungutan pajak kota-kota Surakarta dan Yogyakarta”. Kangjeng Sultan sangat berkeras hati, katanya, "Mengapa aku harus ikut aturan Surakarta? Lain negara lain tatacara. Lain raja lain peraturan”. Tuan Residen berkata lagi dengan nada keras, "Tidak ada perbedaan karena andika dan Susuhunan Surakarta merupakan kedua raja menempati bumi berbelah dua. Pihak Gupremen juga memperlakukan kedua raja dengan hormat yang sama dan seimbang. Janganlah andika merasa berbeda dengan yang<noinclude>{{rh|'''304'''}}</noinclude> r7fa09ov5x4nsc0t823z991m4czy998 73817 73813 2026-05-11T15:37:31Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>mempunyai negara”. Encik Ahmad sudah bermohon diri kembali ke loji dan melaporkan segala percakapannya kepada Tuan Residen kraper. Pada waktu itu kebetulan hari raya Grebeg Maulud. Kang-jeng Pangeran Notokusumo tidak hadir pada upacara Grebeg Maulud di istana. Namun hamba prajurit Notokusuman seperti biasanya ikut dikirimkan untuk bertugas pengawalan. Bahkan pakaian para prajurit Notokusuman tampak lebih baik dan lebih indah daripada yang lain. Para pembesar menunjukkan iri hatinya dan menjadi penasaran. Kangjeng Sultan mengatakan dalam hati perasaan tuduhan terhadap adiknya Pangeran Notokusumo, "Adinda Notokusumo sudah berbesar hati karena sudah menjadi orang Tuan Jenderal”. Pada suatu waktu Tuan Residen Kraper mengirimkan surat kepada Kangjeng Sultan meminta hak pinjam kota Yogyakarta. Kangjeng Sultan kukuh tidak memperkenankan. Dalam hatinya Kangjeng Sultan menuduh bahwa Pangeran Nata diningrat dan Pangeran Adipati Anom keduanya menyetujui kehendak Residen Jan Kraper. Tuan Kraper sangat marah, lalu menghadap ke istana, di situ sudah banyak para putra, kerabat istana, dan para bupati. Tuan Residen Kraper berkata, "Tuan Sultan, mengenai kota Yogyakarta tetap saya minta pinjam. Kangjeng Susuhunan Surakarta juga meminjamkan wilayah Surakarta sementara kepada Gupremen Inggris, karena Gupremen Inggris memerlukan banyak biaya dari hasil pungutan pajak kota-kota Surakarta dan Yogyakarta”. Kangjeng Sultan sangat berkeras hati, katanya, "Mengapa aku harus ikut aturan Surakarta? Lain negara lain tatacara. Lain raja lain peraturan”. Tuan Residen berkata lagi dengan nada keras, "Tidak ada perbedaan karena andika dan Susuhunan Surakarta merupakan kedua raja menempati bumi berbelah dua. Pihak Gupremen juga memperlakukan kedua raja dengan hormat yang sama dan seimbang. Janganlah andika merasa berbeda dengan yang<noinclude>{{rh|'''304'''}}</noinclude> kbye27wgqmpa2vt6f5svzl53yr3s7a7 73832 73817 2026-05-11T15:40:19Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>mempunyai negara”. Encik Ahmad sudah bermohon diri kembali ke loji dan melaporkan segala percakapannya kepada Tuan Residen kraper. Pada waktu itu kebetulan hari raya Grebeg Maulud. Kang-jeng Pangeran Notokusumo tidak hadir pada upacara Grebeg Maulud di istana. Namun hamba prajurit Notokusuman seperti biasanya ikut dikirimkan untuk bertugas pengawalan. Bahkan pakaian para prajurit Notokusuman tampak lebih baik dan lebih indah daripada yang lain. Para pembesar menunjukkan iri hatinya dan menjadi penasaran. Kangjeng Sultan mengatakan dalam hati perasaan tuduhan terhadap adiknya Pangeran Notokusumo, "Adinda Notokusumo sudah berbesar hati karena sudah menjadi orang Tuan Jenderal”. Pada suatu waktu Tuan Residen Kraper mengirimkan surat kepada Kangjeng Sultan meminta hak pinjam kota Yogyakarta. Kangjeng Sultan kukuh tidak memperkenankan. Dalam hatinya Kangjeng Sultan menuduh bahwa Pangeran Nata diningrat dan Pangeran Adipati Anom keduanya menyetujui kehendak Residen Jan Kraper. Tuan Kraper sangat marah, lalu menghadap ke istana, di situ sudah banyak para putra, kerabat istana, dan para bupati. Tuan Residen Kraper berkata, "Tuan Sultan, mengenai kota Yogyakarta tetap saya minta pinjam. Kangjeng Susuhunan Surakarta juga meminjamkan wilayah Surakarta sementara kepada Gupremen Inggris, karena Gupremen Inggris memerlukan banyak biaya dari hasil pungutan pajak kota-kota Surakarta dan Yogyakarta”. Kangjeng Sultan sangat berkeras hati, katanya, "Mengapa aku harus ikut aturan Surakarta? Lain negara lain tatacara. Lain raja lain peraturan”. Tuan Residen berkata lagi dengan nada keras, "Tidak ada perbedaan karena andika dan Susuhunan Surakarta merupakan kedua raja menempati bumi berbelah dua. Pihak Gupremen juga memperlakukan kedua raja dengan hormat yang sama dan seimbang. Janganlah andika merasa berbeda dengan yang<noinclude>{{rh|'''304'''}}</noinclude> 602rcdentsbsv516qgxj1uyjab6eqnv Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/307 250 23079 73833 73002 2026-05-11T15:40:37Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>yang sesungguhnya menjadi perhatian saudara paduka Tuan Residen. Diharapkan paduka Kangjeng Pangeran dapat menemukan petugas khusus yang menjadi perantara hubungan gelap antara Surakarta dan Yogyakarta”. Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Mengenai penangkapan petugas rahasia itu mudah. Namun saya ini masih ada dalam wewenang kakanda Sultan. Dan sesungguhnya para hamba yang diutus itu hanyalah bawahan raja yang hanya taat dan tunduk atas segala kehendak rajanya. Oleh karena itu kalau Tuan Residen meminta saya untuk menangkap petugas rahasia tadi, saya tidak setuju. Dan sesungguhnya hubungan antara Surakarta dan Yogyakarta itu sering terjadi sewaktu kedua negeri itu mempermasalahkan batas bumi. Hubungan antara Pangeran Adipati Anom dan Patih Cakranagara Surakarta misalnya, atau anak saya sendiri dengan para bupati Surakarta, itu sehubungan dengan tugas mereka masing-masing mewakili kedua negeri yang sudah tentu wajar adanya. Kalau Tuan Residen Kraper menanyakan diri saya, saya tak tahu tepat bagaimana saya harus bersikap. Asal kelahiran saya ialah Yogyakarta. Sayahanya memaklumi Tuan Residen sebagai wakil Gubernur Jenderal. Asal saja Gubernur Jenderal dan Gupremen masih mencintai diri saya, maka saya tidak kawatir dan tidak takut hidup di Yogyakarta ini. Saya hanya berserah diri kepada Gupremen serta kepada Tuhan Yang Maha Esa". Encik Ahmad berkata lagi, "Dan lagi saudara paduka mohon pertimbangan mengenai kota Yogyakarta. Beliau akan minta pengambilalihan wewenang dari tangan Kangjeng Sultan ke tangan Gupremen Inggris. Direncanakan untuk menaikkan pajaknya. Hal seperti ini negeri Surakarta sudah menyetujuinya. Apabila kakak paduka Sultan tidak setuju, maka seluruh bumi yang pernah diberikan kepada Jenderal Daendels akan disita semuanya”. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab, "Mengenai kota Yogyakarta dan penghasilan kotanya saya tidak perlu tahu. Terserah kepada saudara saya tuan Residen serta terserah yang<noinclude>{{rh|||'''303'''}}</noinclude> mat7a9axiukle361lsz3vtnnivvsh2d Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/306 250 23080 73835 73006 2026-05-11T15:40:53Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Notokusumo serta gagal menangkap putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Rumah Kapten Jim Sing dijaga dengan kawalan ketat oleh pengawal prajurit Cipahi. Tuan Residen Kraper lalu menugasi seorang komandan kepercayaannya untuk mendengarkan berita dan keterangan dari Kangjeng Pangeran Notokusumo. Komandan Encik Ahmad berkata, "Hamba menghaturkan salam dari Tuan Residen Kraper. Dan saudara paduka menanyakan bagaimanakah keadaan Kangjeng Pangeran Notokusumo di negeri Yogyakarta ini, Apakah sudah merasa puas dan tidak ada perasaan bimbang di hati paduka. Telah didengar dari loji Tuan Residen bahwa paduka Kangjeng Pangeran agaknya dalam intipan dan perhatian kakak paduka Sultan. Apabila memang paduka Kangjeng Pangeran merasa dalam incaran Kangjeng Sultan, Tuan Residen minta agar paduka Pangeran selekasnya lapor kepada Tuan Residen agar Tuan Residen segera memberikan pertolongan. Dan juga saudara paduka Tuan Residen memberitahukan bahwa uang milik paduka, yaitu pemberian Tuan Gubernur di Semarang, sudah lama datang. Ada berita dari Surakarta bahwa Tuan Adam sekarang takut menjaga Surakarta, sehingga ia sekarang diganti oleh Tuan Gope. Dan sekarang Semarang dijaga oleh Tuan Gurnam. Telah terbetik berita bahwa antara Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Kangjeng Sultan Hamengkubuwono sudah ada kesepakatan untuk melawan Gupremen. Kedua raja tersebut telah berjanji schidup semati untuk bersama-sama berjuang menentang Gupremen Inggris. Hubungan antara Surakarta dan Yogyakarta dirintis oleh Patih Surakarta Raden Adipati Cokronagoro melalui seorang mantri bernama Ronowijoyo. Sedangkan pihak Yogyakarta soalnya ditangani oleh Raden Sumodiningrat melalui Kaji Ibrahim dan ipar Kangjeng Sultan yang bernama Raden Prawirodiwiryo Pangeran Buminoto dari Surakarta sering mengadakan surat-menyurat dengan istana Yogyakarta. Dan semuanya ini<noinclude>{{rh|'''302'''}}</noinclude> i0vre0awhd8pmi6pttmbwjuub8e6zqu 73959 73835 2026-05-11T16:30:02Z Ris00l may00 1455 73959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Notokusumo serta gagal menangkap putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Rumah Kapten Jim Sing dijaga dengan kawalan ketat oleh pengawal prajurit Cipahi. Tuan Residen Kraper lalu menugasi seorang komandan kepercayaannya untuk mendengarkan berita dan keterangan dari Kangjeng Pangeran Notokusumo. Komandan Encik Ahmad berkata, "Hamba menghaturkan salam dari Tuan Residen Kraper. Dan saudara paduka menanyakan bagaimanakah keadaan Kangjeng Pangeran Notokusumo di negeri Yogyakarta ini, Apakah sudah merasa puas dan tidak ada perasaan bimbang di hati paduka. Telah didengar dari loji Tuan Residen bahwa paduka Kangjeng Pangeran agaknya dalam intipan dan perhatian kakak paduka Sultan. Apabila memang paduka Kangjeng Pangeran merasa dalam incaran Kangjeng Sultan, Tuan Residen minta agar paduka Pangeran selekasnya lapor kepada Tuan Residen agar Tuan Residen segera memberikan pertolongan. Dan juga saudara paduka Tuan Residen memberitahukan bahwa uang milik paduka, yaitu pemberian Tuan Gubernur di Semarang, sudah lama datang. Ada berita dari Surakarta bahwa Tuan Adam sekarang takut menjaga Surakarta, sehingga ia sekarang diganti oleh Tuan Gope. Dan sekarang Semarang dijaga oleh Tuan Gurnam. Telah terbetik berita bahwa antara Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Kangjeng Sultan Hamengkubuwono sudah ada kesepakatan untuk melawan Gupremen. Kedua raja tersebut telah berjanji sehidup semati untuk bersama-sama berjuang menentang Gupremen Inggris. Hubungan antara Surakarta dan Yogyakarta dirintis oleh Patih Surakarta Raden Adipati Cokronagoro melalui seorang mantri bernama Ronowijoyo. Sedangkan pihak Yogyakarta soalnya ditangani oleh Raden Sumodiningrat melalui Kaji Ibrahim dan ipar Kangjeng Sultan yang bernama Raden Prawirodiwiryo Pangeran Buminoto dari Surakarta sering mengadakan surat-menyurat dengan istana Yogyakarta. Dan semuanya ini<noinclude>{{rh|'''302'''}}</noinclude> e75xlnhnsfzr0vuagsgiff26jo4i59y Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/236 250 23083 74084 73406 2026-05-11T18:13:17Z Ris00l may00 1455 74084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><poem>:::(wilujeng dhumateng anggen kawula) :::kinen ananawung, :::(kadhawuhan nganggit) :::lukita linud kidungan, :::(tembung rinengga ing tembang) :::tumrap babad ing Madusita wedari, :::(tumrap suwarganing pasanggrahan ing Madusita) :::kang mangkana punika. :::(ingkang mangkaten punika) </poem> <ol start=44> <li><poem> Allah Robiling alam sayekti, (temen Allah Pangeraning alam) tuhu mantihonta wijayantya, (temen linangkung sanget kuwawi) wenang sakarsa-karsane, (kuwasa = saged sakarsanipun) tan gang kang sirnya kuthu, (boten kuwawi kang sedya ngakali) sagunging roh kasapta langit, (sakathahing nyawa pi tung sap langit) saha sapta ban tala, (saha pitung sap bumi) ing tumuwuhipun, (tumitah = wonten tuwin sagedipun wujud) saking Allah Pangerannya, (saking Allah Gustinipun) sakaliring alam nulusa basuki, (sadayaning alam nulusa wilujeng) mring amba Arungbinang. </poem></li> :::{{sp|"ITI"}}<noinclude>{{rh|||239}}</noinclude> hs3sagn6yszz1b7fsuc5rt3i1nhgcos Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/305 250 23085 73836 73016 2026-05-11T15:41:02Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dimaafkan kesalahan putranya, sehingga Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dipulihkan kewibawaannya sebagai Sultan Hamengkubowono ketiga? Hal itu perlu segera ada keputusan agar tidak membuahkan kesulitan di kemudian hari. Namun Kangjeng Sultan salah faham, disangkanya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati minta tolong Tuan Residen, Kraper merogoh hati kecil Kangjeng Sultan dan menjajagi pendirian Kangjeng Sultan, Maka jawab Kangjeng Sultan dengan nada teka-teki, "Dahulu atau nanti yang aku harapkan dan aku idamkan tak lain tak bukan adalah anakku Adipati Anom. Namun kalau nyatanya buruk, Tuhanlah yang menghukum. Anak bisa mencari bapa dan sebaliknya bapa bisa mencari anak”. Tuan Residen tidak menyadari sikap Kangjeng Sultan. Selanjutnya Kangjeng Sultan terus mendongkol, sampai memarahi juga Kangjeng Ratu Kedaton yang menyebabkan Kangjeng Ratu Kedaton bertambah sakit hati kepada Kangjeng Sultan. Kangjeng Sultan berpendapat bahwa Kangjeng Ratu Kedaton menghasut putranya, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom untuk menyampaikan pamrihnya kepada Gupremen lewat Residen Kraper. Akibatnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat menanggung malu, Membuat surat kepada Babah Jim (berpangkat sebagai Kapten Jim Sing) mengadukan masalah kemurkaan Kangjeng Sultan tersebut. Dan Kapten Jim Sing segera membuat dalih untuk memperuncing hubungan antara Tuan Residen Kraper dan Kangjeng Sultan. Oleh Kapten Jim Sing dikatakan bahwa Kangjeng Sultan berkehendak akan membunuh Kapten Jim Sing. Dan terhadap adiknya, yaitu Pangeran Natakusuma, Kanjeng Sultan bersikap tidak tulus hatinya meskipUn secara lahiriah tampaknya akrab. Kangjeng Sultan sesungguhnya tidak menyukai Tuan Residen Kraper. Seketika itu juga Tuan Residen Kraper merah padam mukanya, amarahnya memuncak. Secepatnya ia memerintahkan komandan prajurit Inggris untuk mengisikan peluru meriam di loji. Semua prajurit ditugasi melakukan kawalan ketat agar Kangjeng Sultan tidak berhasil menangkap Kangjeng Pangeran<noinclude>{{rh|||'''301'''}}</noinclude> 1oorskpywgrxqrr2wfdq9zr2t1xk2ja 73958 73836 2026-05-11T16:29:00Z Ris00l may00 1455 73958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dimaafkan kesalahan putranya, sehingga Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dipulihkan kewibawaannya sebagai Sultan Hamengkubowono ketiga? Hal itu perlu segera ada keputusan agar tidak membuahkan kesulitan di kemudian hari. Namun Kangjeng Sultan salah faham, disangkanya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati minta tolong Tuan Residen, Kraper merogoh hati kecil Kangjeng Sultan dan menjajagi pendirian Kangjeng Sultan, Maka jawab Kangjeng Sultan dengan nada teka-teki, "Dahulu atau nanti yang aku harapkan dan aku idamkan tak lain tak bukan adalah anakku Adipati Anom. Namun kalau nyatanya buruk, Tuhanlah yang menghukum. Anak bisa mencari bapa dan sebaliknya bapa bisa mencari anak”. Tuan Residen tidak menyadari sikap Kangjeng Sultan. Selanjutnya Kangjeng Sultan terus mendongkol, sampai memarahi juga Kangjeng Ratu Kedaton yang menyebabkan Kangjeng Ratu Kedaton bertambah sakit hati kepada Kangjeng Sultan. Kangjeng Sultan berpendapat bahwa Kangjeng Ratu Kedaton menghasut putranya, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom untuk menyampaikan pamrihnya kepada Gupremen lewat Residen Kraper. Akibatnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sangat menanggung malu, Membuat surat kepada Babah Jim (berpangkat sebagai Kapten Jim Sing) mengadukan masalah kemurkaan Kangjeng Sultan tersebut. Dan Kapten Jim Sing segera membuat dalih untuk memperuncing hubungan antara Tuan Residen Kraper dan Kangjeng Sultan. Oleh Kapten Jim Sing dikatakan bahwa Kangjeng Sultan berkehendak akan membunuh Kapten Jim Sing. Dan terhadap adiknya, yaitu Pangeran Natakusuma, Kanjeng Sultan bersikap tidak tulus hatinya meskipUn secara lahiriah tampaknya akrab. Kangjeng Sultan sesungguhnya tidak menyukai Tuan Residen Kraper. Seketika itu juga Tuan Residen Kraper merah padam mukanya, amarahnya memuncak. Secepatnya ia memerintahkan komandan prajurit Inggris untuk mengisikan peluru meriam di loji. Semua prajurit ditugasi melakukan kawalan ketat agar Kangjeng Sultan tidak berhasil menangkap Kangjeng Pangeran<noinclude>{{rh|||'''301'''}}</noinclude> rngutmsfjti8bx8ma8bvxfs4my44nah Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/304 250 23086 73839 73018 2026-05-11T15:41:41Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|an|kesempatan}} pasti menyepak jatuh. Ramanda Notokusumo sangat lembut, sehingga sukar diduga watak dan hati kecilnya. Siapa saja tak ada yang berani dengan Kangjeng Sultan selain ramanda Notokusumo seorang. Kini hati semua wira tamtama kecut dan cemas. Berkali-kali kita saksikan betapa kekuatan ramanda Notokusumo ini. Semula dinda Rargga Prawirodirjo, lafti ki lurah Adipati Danurejo almarhum. Pendek kata kalau sudah dikeluarkan dendamnya, pastilah ramanda Notokusumo mampu menghancurkan istana Yogyakarta ini. Dinda, Kangjeng Susuhunan Surakarta sudah memberikan peringatan agar berhati-hati terhadap ramanda Notokusumo ini. Sudahlah, sekarang dinda cepat memberitahukan hal ini kepada Kangjeng Sultan. Tidakkah dinda kasihan terhadap ramanda Sultan?” Namun Kangjeng Gusti Pangeran Adipati takut, tidak berani menyampaikannya kepada Kangjeng Sultan. Maka Raden Sumodiningrat marah, katanya, "Siapa lagi yang berani berkata selain dinda sendiri?” Akhirnya ditunjuknya Raden Brongtokusumo. Setelah Raden Brongtokusumo diberi pesan-pesan khusus lalu disediakan kuda, maka Raden Brongtokusumo secepatnya melarikan kudanya ke istana. Dan Raden Brongtokusumo sudah berhasil menyampaikannya kepada Kangjeng Sultan. Seketika itu juga hati Kangjeng Sultan sedih tiada taranya. Bimbang mengharapkan kasih sayang adiknya Kangjeng Pangeran Notokusumo. Siang malam Kangjeng Sultan bersemadi memohon kepada Allah agar putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati cepat mati. Sebaliknya sikap Kangjeng Sultan terhadap putranya semakin tampak menyenangkan, oleh sebab itu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati makin menggantungkan harapannya kepada uluran pertolongan Babah Jim Sing dan Tuan Residen Kraper. Sesungguhnya Tuan Residen Kraper masih bersikap berdiri di tengah-tengah. Oleh sebab itu pernah Tuan Residen Kraper menawarkan kehendak Kangjeng Sultan terhadap putranya. Apakah cinta kasihnya terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sudah putus ataukah masih diteruskan. Ataukah sudah<noinclude>{{rh|'''300'''}}</noinclude> 8dgryjvdtao6moz32cr3r8s5hdv3m0j Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/303 250 23087 73838 73021 2026-05-11T15:41:26Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dari Surakarta utusan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono. Lalu dihaturkan segala keterangan dari Ronowijoyo. Maka Kangjeng Sultan seketika itu juga gemetaran. Akhirnya timbul rasa takut dan segan tethadap adiknya Pangeran Notokusumo. Diputuskan untuk mendekatkan diri dengan penuh sayang terhadap Pangeran Notokusumo. Sudah jelas betapa erat hubungan Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan Tuan Gubernur Jenderal. Pada suatu waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah pindah pulang ke rumah Notokusuman. Hal itu dikehendaki oleh kakanda Sultan. Apabila adinda Pangeran Notokusumo belum mendiami rumahnya sendiri dan masih ada di rumah Notodiningratan, Kurang sedap pada perasaan. Segala biaya perbaikan rumah Notokusuman merupakan biaya dari pemberian Sri Paduka Kangjeng Sultan. Kadang-kadang Kangjeng Sultan memerlukan mengawasi dan mengamati pekerjaan para pekerja yang memperbaiki rumah Notokusuman. Sementara itu Raden Sumodiningrat sangat panas hatinya. Hampir setiap malam ia bertemu muka dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, selalu memperkatakan hubungan antara Kangjeng Sultan dan Kangjeng Pangeran Notokusumo sangat eratnya, sehingga Raden Sumodiningrat sangat kawatir jika hal itu mendatangkan bahaya. Kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Raden Sumodiningrat berkata, "Dinda, berkatalah dengan Kangjeng Sultan, sebab ramanda Notokusumo terlampau didekati, saya sangat tidak setuju. Dan sesungguhnya ramanda Notokusumo itu jiwanya berbelah dengan Gupremen, sangat membahayakan bagi para kerabat istana yang membenci kepadanya. Ibarat pohon beringin, lama-kelamaan dapat menindih pohon induk tempat menumpangnya. Sikap ramanda Notokusumo ini terlampau mengancam, balas dendamnya terhadap musuh-musuhnya bisa sampai lipat seribu kali. Beliau sudah dibuat sesal dan malu, pasti menaruh dendam terhadap musuh-musuhnya. Beliau selalu berbicara dengan kata-kata bijak namun penuh hasutan disertai nada belas kasihan, dan kalau memperoleh {{hws|kesempat|kesempatan}}<noinclude>{{rh|||'''299'''}}</noinclude> rl03se0fl1wt0n4huvfwi8ap6xmkimq Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/302 250 23088 73844 73022 2026-05-11T15:42:13Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|kali|sekali-kali}} berbincang-bincang yang memperkatakan Kangjeng Pangeran Notokusumo, sebab Kangjeng Pangeran Notokusumo adalah anak mas Tuan Gubernur Jenderal. Seketika itu juga Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sangat segan dan malu terhadap pamanda Pangeran Notokusumo serta adinda Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati lalu memanggil segenap hambanya. Diberikan pesan dengan perhatian sungguh-sungguh supaya jangan ada yang berani melawan hamba. Notokusuman. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sudah jauh hubungannya dengan Pangeran Adikusumo, tetapi dekat dengan adik beliau, Pangeran Panengah dan Pangeran Mangkubumi. Pada suatu ketika Raden Tumenggung Sumadiningrat mendapat pesan rahasia dari Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta melalui hamba Susuhunan Pakubuwono bernama Ronowijoyo agar disampaikan kepada Kangjeng Sultan. Pesan Susuhunan Pakubuwono, "Pamanda Sultan, apakah belum sadar bahwa pamanda Notokusumo itu kekasih Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Segala kehendak pamanda Notokusumo selalu dipenuhi olen Tuan Residen Kraper. Boleh dikatakan bahwa harta milik istana bisa berubah menjadi milik pamanda Notokusumo Patih Cokronagoro tidak meminjam mata dan telinga, namun tahu dengan langsung betapa sikap Tuan Jenderal terhadap pamanda Sultan. Semoga pamanda Sultan dapat mengambil hati pamanda Notokusumo sebab beliau itu jika marah, ibarat seperti raja Mandaka Prabu Salyapati, dapat digerakkan azimat Candabhirawa. Orang Inggris dapat digerakkan untuk metalap negeri Yogyakarta. Akhirnya pasti akan melibatkan pula negeri Surakarta”. Yang sesungguhnya kehendak Kangjeng Susuhunan Pakubuwono adalah untuk membakar semangat Kangjeng Sultan. Jika tepadi salah faham, maka dapat terjadi perlawanan di antara Kangjeng Sultan dengan adiknya, Pangeran Notokusumo. Seketika itu juga Raden Sumodiningrat segera menghadap Kangjeng Sultan. Melapor bahwa beliau kedatangan tamu<noinclude>{{rh|'''298'''}}</noinclude> gntoazw7lh52furwt3zduwqqwp34ut5 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/301 250 23090 73845 73026 2026-05-11T15:42:32Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>(Sultan Raja) juga mencari periindungan kepada Babah Jim Sing. Demikianlah Pangeran Mangkudiningrat dalam hatinya sangat mendongkol terhadap kebijaksanaan Kangjeng Sultan Ia sangat mengharapkan segera dipubhhkannya kekuasaan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sebagai Kangjeng Sultan Hamengkubuwono ketiga atau Sultan Raja seperti yang lalu. Babah Jim Sing dipertaruhkan untuk bisa memainkan kemahirannya dalam usaha memulihkan kewibawaan Sultan Raja, sebab Kangjeng Sultan Sepuh merupakan penghalang utama, dengan keangkuhannya yang menyakitkan hati. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sama sekali tidak berani melawan kehendak ramanda Sultan Sepuh. Kenyataan telah membuktikan bahwa Kangjeng Sultan Sepuh meninggaUcan kebijaksanaan. Patih Danurejo telah dibunuh Kangjeng Sultan, bahkan juga ayah Patih Danurejo yaitu Tumenggung Danukusumo telah meninggal dunia atas kehendak Kangjeng Sultan. Hamba kadipaten anom habis dipecat dan diusir oleh Kangjeng Sultan. Pada umumnya hamba dan kerabat istana sudah luntur kesetiaannya, meskipun tampak hormat dan segan terhadap Kangjeng Sultan. Akibatnya timbul kebimbangan terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Ada persangkaan bahwa Kangjeng Pangeran Notokusumo yang membakar hati Kangjeng Sultan sehingga Sultan Sepuh tidak menyukai lagi Pangeran Mangkudiningrat. Kini Kangjeng Gusti Pangeran Adipati salu berdebar-debar. Kalau pagi tidak tenang, kalau malam resah dan was-was. Akhirnya beliau memohon perlindungan kepada Gupremen. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati berserah diri kepada Tuan Residen Kraper, sedangkan Tuan Residen Kraper menaruh kasihan terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada suatu waktu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menugasi Babah Jim Sing untuk memohon lagi kesediaan Residen Kraper untuk menjamin keselamatan terhadap ancaman Kangjeng Sultan. Maka Tuan Residen Kraper berpesan kepada Jim Sing agar Kangjeng Gusti Pangeran Adipati bersabar. Tuan Residen Kraper juga mengajukan suratnya kepada Tuan Gubernur Jenderal. Tetapi sangat diingatkan jangan {{hws|sekali|sekali-kali}}<noinclude>{{rh|||'''297'''}}</noinclude> s8aopxf5rytwll72h7o99nbznylaakn Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/300 250 23091 73846 73030 2026-05-11T15:42:42Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Gubernur Semarang dan Adipati Semarang. Tiba di Yogyakarta Raden Tumenggung Notodiningrat bertemu muka dengan Tuan Residen Kraper lalu diantarkan Tuan Residen ke istana, Tiba di istana Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat rindunya kepada menantu. Raden Tumenggung Notodiningrat menghaturkan sembahnya. Kangjeng Sultan lalu melepas rindu dari kemudian Raden Tumenggung Notodiningrat disuruh pulang ke rumah untuk segera bertemu dengan istrinya yang cukup lama mengharapkan kedatangan sang suami. Sementara itu Raden Tumenggung Danukusumo yang sudah kematian putranya, yaitu Raden Adipati Danurejo, Raden Tumenggung Danukusumo lalu dipecat dari jabatannya. Walaupun sudah dipecat dari kedudukannya, Kangjeng Sultan belum reda amarahnya bahkan makin besar bencinya terhadap Tumenggung Danukusumo. Pada suatu waktu tumenggung Danukusumo dibunuh dalam hutan Pacitan. Demikianlah keadaan. Kangjeng Sultan, sejak Kangjeng Pangeran Notokusumo kembali ke Yogyakarta; maka semakin menyolok Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dan Raden Patih Danurejo mengadakan sekutu kerja sama, berusaha untuk mengadakan "lempar batu sembunyi tangan”. Gelagat tak baik itupun ketahuan pula oleh Kangjeng Sultan. Hamba Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom yang mengetahui segala rahasia Kangjeng Sultan, lalu ditangkap. Ada tujuh orang lurah disekap dalam tempat tertutup. Hamba peradilan keraton juga dibobot segak laporannya. Dari ke tujuh lurah yang ditahan itu yang seorang dibuang ke tengah hutan belantara, sedangkan yang 6 orang dibebaskan. Perasaan hati Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom selalu was-was dan takut. Timbul perasaan putus asa, akhirnya ia menyerahkan keselamatannya kepada Tuan Residen untuk melindungi ancaman dari kemarahan ayahanda Sultan. Takut hati Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, kalau-kalau beliau sampai dibunuh ayahanda Sultan, seperti yang telah dialami Raden Patih almarhum. Namun Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom<noinclude>{{rh|||'''296'''}}</noinclude> caul26rlimomdns5k685005vq5d18cf Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/299 250 23093 73847 73033 2026-05-11T15:42:50Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pada waktu subuh Kereta berangkat ke Semarang. Surat panggilan untuk Raden Tumenggung Notodiningrat sudah dibuat oleh Adipati Danurejo. Hari-hari selanjutnya Kangjeng Sultan mulai kembali kasih sayangnya kepada adiknya, Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kangjeng Sultan berkata, "Hanya engkaulah adikku lelaki satu-satunya. Engkaulah temanku dalam sakit dan duka nestapa. Segala kesalahanku harap adinda maafkan. Bersabarlah, memang sudah menjadi takdir Allah”. Boleh dikatakan bahwa tiap pagi dan sore ada kiriman pemberian dari Kangjeng Sultan untuk Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sementara itu Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal hanya bermalam satu malam di Semarang, kemudian berlayar ke Jakarta. Sedangkan utusan dari Yogyakarta sudah tiba di Semarang dan suratnya telah diterima, yaitu surat dari Adipati Danurejo diterima Adipati Semarang. Oleh Adipati Semarang surat itu diserahkan kepada Tuan Gubernur Semarang. Namun Tuan Gubernur Semarang sangat murka sebab surat itu sudah lusuh dan juga tidak ada tandatangan dari Kangjeng Pangeran Notokusumo. Surat-surat Patih Danurejo dan Kangjeng Sultan ditolak. Karena utusan dari istana Yogyakarta itu sama sekali tidak diterima oleh Tuan Gubernur Semarang, maka Tuan Residen Kraper segera menghubungi Kangjeng Sultan dan memberitahukan bagaimana utusan istana Yogyakarta itu ditolak oleh Tuan Gubernur Semarang. Kesalahan utusan yang akan mengajak Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Sultan sangat gugup, segera dibuat lagi surat yang baru serta disiapkan prajurit yang akan menjemput dan mengawal Raden Tumenggung Notodiningrat. Utusan itu kembali berjalan ke Semarang lagi. Tuan Gubernur Semarang telah menerima utusan itu dan surat Kangjeng Sultan beserta kesaksian Tuan Residen Tuan Kraper menyatakan bahwa telah siap penjemputan Raden Tumenggung Notodiningrat. Akhirnya Raden Tumenggung Notodiningrat sudah berpamitan dengan Tuan<noinclude>{{rh|||295}}</noinclude> 4i906d7ijvi0pbwyrovafgslmcphtdr Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/298 250 23094 73848 73037 2026-05-11T15:43:03Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Jawab Kangjeng Sultan, "Yah, bolehlah untuk melestarikan adat saja. Tak baik dan menyalahi kalau duduk di atas, sebab adinda Notokusumo itu kepernah muda". Tuan Jenderal memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo, kemudian berkata, "Kakak andika Sultan dan Gupremen sudah menjadi akrab, jadi satu, erat tak boleh pisah. Gupremen berterima kasih. Sekarang saya kembali ke Semarang. Surat andikan memanggil pulang Tumenggung Natadiningrat saya bawa dan akan saya serahkan”. Kangjeng Sultan berkata kepada adiknya, "Adinda menitipkan surat kepada Tuan Jenderal, rasanya terlampau berat. Sebaiknya Danurejo biar menulis surat kepada Notodiningrat”. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom tahu gelagat ini, langsung berkata, "Nanti belakangan saja dibicarakan, paman. Sebaiknya paduka pamanda segera berkumpul bersama para putra dan kerabat istana”. Kangjeng Pangeran segera mundur dari hadapan kakaknya, Kangjeng Sultan. Tuan Jenderal dijamu dengan makan besar, namun tidak maumakan, hanya mengambil buah jeruk dan diberikan kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo. Juru bahasa Krisman diutus Tuan Jenderal untuk menyampaikan pesan pribadi Tuan Jenderal kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Pangeran, janganlah susah hati, berpikirlah yang tenang dan senang. Tuan Jenderal tidak tahu dan belum menyadari apa kehendak Sultan. Tampaknya Sultan tidak berterus terang dengan adiknya, Pangeran Notokusumo. Walaupun demikian Tuan Jenderal sangat sayang kepada Kangjeng Pangeran. Setiap waktu tertentu Pangeran akan diberi 3000. Tetapi akan banyak perkara yang menyibukkan. Kelak pada saat terang tiada hujan akan dibuat peraturan baru. Diharap oleh Tuan Jenderal supaya Kangjeng Pangeran bersabar, sukurlah kalau mau menerima apa yang dikehendaki Tuan Kraper". Pesan pribadi Tuan Jenderal melalui Tuan juru bahasa Krisman tersebut telah disampaikan dengan tertib tanpa diketahui oleh siapapun. Tuan Jenderal sudah berpamitan kembali ke Semarang.<noinclude>{{rh|294}}</noinclude> 25sa465a07bs51j4b00o3l0dkrh2w0z Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/297 250 23096 73849 73043 2026-05-11T15:43:12Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>watak jahat Kangjeng Sultan. Utusan yang menjalankan tugas lalu diijinkan kembali. Adapun kehendak Kangjeng Sultan ialah sengaja menutup kesempatan Pangeran Notokusumo menghormat Tuan Jenderal, mengingat bahwa Tuan Jenderal terlalu memanjakan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Pagi itu juga Kangjeng Sultan sudah tiba di loji. Lalu membuat surat pemberitahuan tentang kedatangan Kangjeng Sultan. Dinyatakan dalam suratnya itu bahwa untuk kewibawaan masing-masing, maka penghormatan tamu dan penyambutannya harap dilakukan dengan bunyi meriam. Perundingan dimulai, Sudah dibuat perjanjian di antara kedua belah pihak. Setelah waktunya menjelang makan siang, Tuan Gubernur Jenderal bertanya, "Mengapa adik andika Pangeran Notokusumo tidak tampak?" Jawab Kangjeng Sultan setengah gugup. Beliau memanggil scorang mantri agar segera menyusul Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tuan Gubernur Jenderal mendengar alasan Kangjeng Sultan, "Adinda Notokusumo tidak hamba panggil sebab baru beristirahat melepaskan lelah". Kemudian Tuan Gubernur Jenderal berkata bahwa petang nanti ia akan datang ke istana. Selanjutnya dilakukan makan bersama. Akhirnya Tuan Gubernur Jenderal mohon diri pulang ke loji. Petang harinya Tuan Besar datang juga ke istana dan disambut Kangjeng Sultan secara ramah tamah. Pada saat makan bersama akan dimulai, Tuan Gubernur Jenderal menanyakan lagi Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kangjeng Sultan gugup lalu mengutus untuk memanggil adik Kangjeng Sultan ke istana. Setelah Kangjeng Pangeran Notokusumo tiba, maka Tuan Gubernur Jenderal sangat membela Pangeran Notokusumo. Katanya, "Adik andika Pangeran Notokusumo ini saya harapkan mendapat uluran tangan andika dengan ikhlasnya, yaitu duduknya di atas di kursi yang depan. Duduknya agar sejajar dengan para opsir. Selain daripada itu saya mintakan kerelaan andika Sultan kedudukan bumi sedikit-sedikitnya sama degan bumi Patih, Dua ribu tidak rugi”.<noinclude>{{rh|||'''293'''}}</noinclude> 6y0bme43w4c3z4ut68plh8hml2mxadg Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/296 250 23098 73850 73046 2026-05-11T15:43:22Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Menting mohon diri Kembali ke loji. Kangjeng Sultan talu bubaran, masuk ke istana bersama adiknya, Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dan Kangjeng Ratu Kancono menyongsong Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tampak hubungan akrab di antara mereka. Kangjeng Ratu Anom segera bertanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo mengenai suaminya. Dijawab bahwa masih ada di Semarang. Setelah segenap keluarga istana melepas rindu maka Kangjeng Pangeran Notokusumo meninggalkan istana pulang. Tidak pulang ke rumahnya melainkan ke rumah Notodiningratan. Menurut kehendak Kangjeng Sultan, pada keesokan paginya beliau mengutus menyerahkan semua barang milik Kangjeng Pangeran Notokusumo yang ada di istana. Kangjeng Pangeran menanyakan pusaka miliknya yang dahulu dititipkan Patih Danurejo almarhum, namun Kangjeng Sultan sama sekah tidak tahu. Keris pusaka itu mungkin dipakai sendiri oleh Adikusumo dan Mangkubumi. Namun Kangjeng Sultan tidak mengusutnya lebih lanjut. Pada hari yang telah ditentukan, Kangjeng sultan sudah berubah pendiriannya. Pada saat itu Kangjeng Pangeran Notokusumo dibiarkan tidak diajak menjemput Tuan Gubernur Jenderal. Sudah disengaja oleh Kangjeng Sultan dengan dalih agar Kangjeng Pangeran Notokusumo puas beristirahat. Maka Kangjeng Pangeran Notokusumo dibiarkan di rumah Notodininbratan. Pada waktu itu Kangjeng Gubernur Jenderal sudah tiba di loji. Selanjutnya Kangjeng Sultan berjanji untuk datang ke loji pada keesokan pagi untuk membuat perjanjian. Kangjeng Sultan sudah kembali ke istana. Sorenya beliau menugaskan utusan pergi menghadap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kangjeng Sultan memberitahukan bahwa besok pagi beliau akan membuat perjanjian, namun Kangjeng Pangeran tidak diperkenankan ikut serta, sebab perjanjian itu khusus untuk kepentingan istana, perjanjian antara raja dan Gupremen. Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah mulai merasa betapa<noinclude>{{rh|'''292'''}}</noinclude> jrcwuymei6xmnro7bdsvkcdc8jyqin2 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/295 250 23099 73853 73050 2026-05-11T15:44:13Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|gil|Sitinggil}} mereka dijemput dengan lampu liUn. Para tamu diajak ke balai stimanganti. Pada saat Kangjeng Sultan menerima surat, isi suratnya dalam bahasa Inggris. Surat dibaca sendiri oleh Tuan Idlir. Bunyi surat, "Oleh karena sekarang Kangjeng Sultan sudah taat mengikuti kehendak Gupremen maka segala permintaan ampun diluluskan oleh Gupremen. Diharapkan bahwa kehendak yang tertulis dalam surat Kangjeng Sultan itu, benar-benar akan dilaksanakan dengan baik. Ini berarti bahwa Pangeran Notokusumo telah menjalankan tugasnya sebagai utusan Gupremen dengan berhasil baik. Pada waktu kekuasaan Gubernur Jenderal Marsekal Daendek, adik Sultan yang bemama Pangeran Notokusumo mendapat nasib buruk bersama putranya Tumenggung Notodiningrat. Oleh sebab keadaan telah berubah, maka nasib Pangeran, Notokusumo beserta putranya telah ditolong oleh Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Jadi Pangeran Notokusumo mendapat kepercayaan Gupremen dan segala kehendaknya dijamin dengan perUndungan Gupremen. Setenjutnya Kangjeng Pangeran Notokusumo beserta putanya diberi kebebasan oleh Gupremen. Apabila berkenan kembali ke istana, hal ini Gupremen minta jaminan Kangjeng Sultan agar Pangeran Notokusumo tidak mendapat kesusahan. Beberapa waktu lagi Gubernur Jenderal akan datang ke istana Yogyakarta membuat suatu perjanjian besar”. Surat telah habis dibaca. Tuan Idlir Menting bertanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Bagaimana Pangeran, saya akan kembali ke loji, andika ikut saya atau terus di sini bersama kakak andika Sultan. Saya hanya menyerah kepada andika Pangeran”. Tiba-tiba Kangjeng Sultan gugup berkata, "Adinda, saya mengharap adinda masuk ke istana. Anakmu sangat merindukanmu. Dan kedua cucumu sudah besar. Dan lagi pula sama-sama saUng ingat dengan almarhum ramanda atas kata-kata wasiatnya”. Kangjeng Pangeran menganggukkan kepala. Tuan Idlir<noinclude>{{rh|||'''291'''}}</noinclude> j80i8gig7brbxhm3ly6sle9lt8xhae4 73854 73853 2026-05-11T15:44:27Z Elcamatcha 1466 73854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|gil|Sitinggil}} mereka dijemput dengan lampu lilin. Para tamu diajak ke balai stimanganti. Pada saat Kangjeng Sultan menerima surat, isi suratnya dalam bahasa Inggris. Surat dibaca sendiri oleh Tuan Idlir. Bunyi surat, "Oleh karena sekarang Kangjeng Sultan sudah taat mengikuti kehendak Gupremen maka segala permintaan ampun diluluskan oleh Gupremen. Diharapkan bahwa kehendak yang tertulis dalam surat Kangjeng Sultan itu, benar-benar akan dilaksanakan dengan baik. Ini berarti bahwa Pangeran Notokusumo telah menjalankan tugasnya sebagai utusan Gupremen dengan berhasil baik. Pada waktu kekuasaan Gubernur Jenderal Marsekal Daendek, adik Sultan yang bemama Pangeran Notokusumo mendapat nasib buruk bersama putranya Tumenggung Notodiningrat. Oleh sebab keadaan telah berubah, maka nasib Pangeran, Notokusumo beserta putranya telah ditolong oleh Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Jadi Pangeran Notokusumo mendapat kepercayaan Gupremen dan segala kehendaknya dijamin dengan perUndungan Gupremen. Setenjutnya Kangjeng Pangeran Notokusumo beserta putanya diberi kebebasan oleh Gupremen. Apabila berkenan kembali ke istana, hal ini Gupremen minta jaminan Kangjeng Sultan agar Pangeran Notokusumo tidak mendapat kesusahan. Beberapa waktu lagi Gubernur Jenderal akan datang ke istana Yogyakarta membuat suatu perjanjian besar”. Surat telah habis dibaca. Tuan Idlir Menting bertanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Bagaimana Pangeran, saya akan kembali ke loji, andika ikut saya atau terus di sini bersama kakak andika Sultan. Saya hanya menyerah kepada andika Pangeran”. Tiba-tiba Kangjeng Sultan gugup berkata, "Adinda, saya mengharap adinda masuk ke istana. Anakmu sangat merindukanmu. Dan kedua cucumu sudah besar. Dan lagi pula sama-sama saUng ingat dengan almarhum ramanda atas kata-kata wasiatnya”. Kangjeng Pangeran menganggukkan kepala. Tuan Idlir<noinclude>{{rh|||'''291'''}}</noinclude> oui2ap6n73imm50wshr81j2s7ds3v4z Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/10 250 23101 74044 73051 2026-05-11T17:21:52Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||– 10 –}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦮꦸꦃꦲꦶꦩꦸꦭꦁꦩꦫꦁꦩꦤꦸꦁꦱꦏꦧꦺꦃ꧈ ꦩꦤꦸꦁꦱꦏꦁꦢꦶꦥꦶꦭꦶꦃꦩꦲꦸꦲꦫꦤ꧀ꦤꦺꦫꦸꦱꦸꦭ꧀꧈ 2 ꧋ꦢꦢꦶꦏꦁꦩꦸꦭꦁ꧈ ꦏꦁꦔꦽꦠꦺꦏ꧀ꦉꦠꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧈ ꦭꦤ꧀ꦲꦶꦁꦒꦼꦤꦃꦒꦼꦤꦃꦲꦏꦺꦣꦮꦸꦃꦲꦤ꧀ꦭꦫꦁꦭꦫꦁꦔꦤ꧀ꦲꦶꦏꦸꦱꦥ꧉ ꧋ꦲꦶꦁꦏꦁꦩꦸꦭꦁ꧈ ꦲꦶꦁꦏꦁꦔꦽꦠꦺꦴꦱ꧀ ꦔꦽꦠꦺꦴꦱ꧀ꦱꦏꦼꦤ꧀ ꦠꦸꦮꦶꦤ꧀ꦲꦁꦒꦼꦤꦃꦲꦏꦼꦤ꧀ꦝꦮꦸꦃꦠꦸꦮꦶꦤ꧀ꦲꦮꦶꦱ꧀ꦲꦮꦶꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦮꦲꦸꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀꧈ 3 ꧋ꦲꦥꦏꦁꦢꦶꦲꦫꦤ꧀ꦤꦶꦫꦸꦱꦸꦭ꧀꧈.............................꧉ ꧋ꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦱꦠꦼꦩꦼꦤ꧀ꦤꦺꦩꦤꦸꦁꦱ꧈ ꦥꦣꦧꦲꦺꦏꦫꦺꦴꦲꦏꦸꦏꦧꦺꦃ꧈ ꦠꦼꦒꦼꦱ꧀ꦱꦺꦲꦶꦪꦣꦲꦂ꧈ ꦔꦸꦚ꧀ꦗꦸꦏ꧀ ꦱꦫꦺ꧈ ꦭꦤ꧀ꦭꦶꦪꦭꦶꦪꦤꦺ꧉ ꦲꦤꦔꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦶꦭꦶꦃꦭꦤ꧀ꦩꦸꦭꦁꦲꦶꦁꦭꦏꦸꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ ꦭꦤ꧀ꦲꦔꦽꦠꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦲꦶꦁꦭꦏꦸꦭꦏꦸꦲꦭ꧉ ꦢꦺꦤꦺꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦲꦺꦴꦫꦠꦲꦸꦔ꧀ꦭꦏꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦥꦁꦒꦮꦺꦲꦭ꧉ 4 ꧋ꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦢꦶꦣꦮꦸꦃꦲꦶꦩꦸꦭꦁꦩꦫꦁꦱꦏꦧꦺꦃꦲꦶꦁꦩꦤꦸꦁꦱ꧈ ꦩꦸꦭꦁꦔꦏꦺꦣꦮꦸꦃꦣꦮꦸꦃꦲꦺꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃ꧉ [ꦠꦧ꧀ꦭꦺꦒ꦳꧀꧈] 5 ꧋ꦥꦔꦤ꧀ꦢꦶꦏꦤꦺꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦏꦧꦺꦃꦥꦣꦠꦼꦩꦼꦤ꧀ ꦏ꧀ꦭꦏꦸꦃꦲꦤ꧀ꦤꦺꦥꦣꦗꦸꦗꦸꦂ꧉ ꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦏꦶꦤꦱꦶꦃꦲꦤ꧀ꦢꦺꦤꦆꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃ꧉ ꦱꦂꦠ}}<noinclude></noinclude> 1wtazlkmu3gzwnmn4e4j7n8s297gf19 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/294 250 23102 73852 73053 2026-05-11T15:43:52Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sementara itu Kangjeng pangeran Notokusumo dipersilakan Tuan Idlir Menting masuk ke dalam kamar. Setelah saling berjabatan tangan, Tuan Idlir berkata, "Saya ini diutus oleh Gubernur Jenderal agar menjumpai kakak andika Sultan. Menurut suratnya Sultan menyatakan sanggup taat dan tunduk kepada Gupremen. Semua kesalahan sudah diakui dan menyatakan minta maaf. Sekarang menurut Gubernur Jenderal bahwa kakak andika Sultan sudah baik kembali hubungannya dengan Gupremen. Kini yang menjadi pesanan Gubernur Jenderal supaya andika Pangeran menghadap kepada kakak andika Sultan disertai sikap hormat, Gubernur Jenderal memintakan bumi kepada kakak andika Sultan untuk diberikan kepada andika Pangeran. Akan tetapi jika andika Pangeran merasa belum puas diharap agar supaya mengajukannya kepada Gubernur Jenderal beliau menyerahkan hal ini kepada andika Pangeran”. Jawab kangjeng Pangeran Notokusumo, "Saya ibarat wa- yang kulit. Tuan Gubernur Jenderal yang menjadi dalangnya. Apa saja yang dikehendaki oleh Tuan Gubernur Jenderal, saya hanya akan mengikuti dan taat saja. Namun kalau kelak di kemudian hari ada perasaan hati saya yang kurang senang, saya akan menyampaikannya kepada Tuan Gubernur Jenderal. Mungkin hari ini dirasakan baik, tetapi lain hari keadaan sudah berubah”. Tuan Idlir Menting mengangguk-anggukkan kepalanya dan berkata, "Apabila hati Pangeran sudah lega, saya akan menemani Pangeran menghadap kakak andika Sultan ke dalam istana. Sebaliknya jika Pangeran tidak berkenan ikut ke istana, itupun tidak mengapa”. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab, "Sika memang demikian kehendak Tuan Gubernur Jenderal, baiklah saya ikut menghadap ke istana”. Tuan Idlir Menting berkata, "Demikianlah sikap utama terhadap saudara tua andika Sultan”. Kira-kira pukul sembilan malam Tuan Idlir berangkat bersama Kangjeng Pangeran Notokusumo. Ketika tiba di {{hws|siting|Sitinggil}}<noinclude>{{rh|'''290'''}}</noinclude> lwvz45ds84lc537jk5racqabn06gp6a 73951 73852 2026-05-11T16:25:42Z Ris00l may00 1455 73951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sementara itu Kangjeng pangeran Notokusumo dipersilakan Tuan Idlir Menting masuk ke dalam kamar. Setelah saling berjabatan tangan, Tuan Idlir berkata, "Saya ini diutus oleh Gubernur Jenderal agar menjumpai kakak andika Sultan. Menurut suratnya Sultan menyatakan sanggup taat dan tunduk kepada Gupremen. Semua kesalahan sudah diakui dan menyatakan minta maaf. Sekarang menurut Gubernur Jenderal bahwa kakak andika Sultan sudah baik kembali hubungannya dengan Gupremen. Kini yang menjadi pesanan Gubernur Jenderal supaya andika Pangeran menghadap kepada kakak andika Sultan disertai sikap hormat, Gubernur Jenderal memintakan bumi kepada kakak andika Sultan untuk diberikan kepada andika Pangeran. Akan tetapi jika andika Pangeran merasa belum puas diharap agar supaya mengajukannya kepada Gubernur Jenderal beliau menyerahkan hal ini kepada andika Pangeran”. Jawab kangjeng Pangeran Notokusumo, "Saya ibarat wayang kulit. Tuan Gubernur Jenderal yang menjadi dalangnya. Apa saja yang dikehendaki oleh Tuan Gubernur Jenderal, saya hanya akan mengikuti dan taat saja. Namun kalau kelak di kemudian hari ada perasaan hati saya yang kurang senang, saya akan menyampaikannya kepada Tuan Gubernur Jenderal. Mungkin hari ini dirasakan baik, tetapi lain hari keadaan sudah berubah”. Tuan Idlir Menting mengangguk-anggukkan kepalanya dan berkata, "Apabila hati Pangeran sudah lega, saya akan menemani Pangeran menghadap kakak andika Sultan ke dalam istana. Sebaliknya jika Pangeran tidak berkenan ikut ke istana, itupun tidak mengapa”. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab, "Sika memang demikian kehendak Tuan Gubernur Jenderal, baiklah saya ikut menghadap ke istana”. Tuan Idlir Menting berkata, "Demikianlah sikap utama terhadap saudara tua andika Sultan”. Kira-kira pukul sembilan malam Tuan Idlir berangkat bersama Kangjeng Pangeran Notokusumo. Ketika tiba di {{hws|siting|Sitinggil}}<noinclude>{{rh|'''290'''}}</noinclude> 6olvnzikduel02bd1kvusbkaye8t0ee Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/293 250 23103 73857 73056 2026-05-11T15:45:14Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|nya|segalanya}} hanya berserah kepada kebijaksanaan Tuan Gubernur Jenderal. Saya merasa tidak ada pihak lain yang pantas diajak berbicara. Diri saya ini biarlah sendirian dengan dua orang anak. Yang seorang tinggal di Semarang. Saya hanya mengharapkan pertolongan Gupremen. Dan terserah apa yang akan diperbuat Gupremen". Tuan Residen Kraper menanggapi dengan mantap, "Kalau begitu saya akan menyusul Tuan Gubernur Jenderal ke Surakarta dengan membawa surat Kangjeng Sultan”. 'Jawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Baiklah, saya berharap setelah tiba di Surakarta dan memberikan surat agar segera kembali ke Yogyakarta”. Selanjutnya Tuan Kraper menugaskan Tuan Kumendam "upaya mengawal keselamatan Kangjeng Pangeran Natakusuma. Tuan Kraper berangkat dengan titipan salam dari Kangjeng Pangeran Natakusuma. Pada waktu itu Tuan Gubernur Letnan Jenderal ada di Surakarta merasa agak bimbang Karena Patih Surakarta Adipati Cokronagoro membuat kesalahan terhadap Gupremen. Sementara itu Tuan Kraper telah tiba di Surakarta dan sudah menyerahkan surat dari Sultan Yogyakarta kepada Tuan Gubernur Jenderal. Setelah membicarakan surat tersebut, Tuan Kraper disuruh mendahului ke Yogyakarta. Kemudian Tuan Jenderal membuat surat balasan kepada Sultan Yogyakarta. Yang diutus menyerahkan surat balasan adalah Tuan Idlir Menting. Isi surat cukup halus dan berkesan baik. Setibanya Tuan Kraper di Yogyakarta, Kangjeng Pangeran Notokusumo menanyakan halnya. Jawab Tuan Kraper, "Jenderal membuat surat balasan untuk Sultan dan surat akan dibawa Idlir Menting. Sebentar lagi Belanda itu datang ke Yogyakarta menyelesaikan segala masalah”. Kemudian tibalah Tuan Idlir Menting dengan diiringi dua orang kapten. Setelah makan bersama Tuan Kraper memberitahu Kyai Danureja bahwaadautusan datang, bernama Idlir Menting. Dan pada pukul sembilan Kyai Danureja menghadap Kangjeng Sultan untuk memberitahukannya.<noinclude>{{rh|||'''289'''}}</noinclude> blv0aycx17h91azuzaks8gnvpta00dr Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/292 250 23105 73855 73061 2026-05-11T15:44:58Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Isi surat adalah sebagai berikut: "Tuan Jenderal. Karena adinda Notokusumo yang menjadi utusan sudah berwawancara dengan saya dan sudah saya tunjukkan beberapa kesalahannya terhadap saya, maka selanjutnya saya menunggu keputusan Tuan Jenderal. Mengenai kekuasaan saya, saya sudah mengembalikannya kepada anak saya Ki Adipati Anom. Akan tetapi dalam saat- saat seperti sekarang saya harus menutup malu terhadap rakyat saya. Jadi seakan-akan saya sudah menyerahkan kekuasaan saya. Yang kedua kalinya: kesalahan saya telah membunuh Adipati Danureja, hal itu telah saya akui. Maka saya minta ampun kepada Gupremen. Namun saya tidak mau menanggung malu. saya tetap mempersalahkan adinda Notokusumo. Saya memintanya Untuk kembali ke Yogyakarta dan kepadanya saya berikan kedudukan yang sama dengan kedudukannya yang lama. Saya sejak kapan dan di mana pun masih tetap kasih sayang kepada dia, namun selama adinda Notokusumo masih ada di loji, saya tidak bersedia membicarakan urusannya lagi. Saya sekarang mengadakan rundingan dengan para putra dan keluarga istana. Kemudian terserah bagaimana tanggapan Tuan Jenderal”. Surat ditutup dengan stempel Sultan Hamengkubuwono. Surat disampaikan oleh Patih Danurejo dan Pangeran Dipokusumo yang telah mendapai pesan Kangjeng Sultan jangan sampai diketahui oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo. Surat sudah diterima oleh Tuan Residen Kraper. Kedua pembesar istana tersebut telah Kembali ke istana. Surat dibuka oleh Tuan Kraper lalu dibaca di depan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Setelah selesai dibaca, Tuan Kraper bertanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Bagaimana tanggapan andika Pangeran mengenai isi surat ini?" Jawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Saya segan mempunyai kakak seperti itu, beliau tidak menyadari kesalahannya. Sejak dahulu kakanda Sultan segan terhadap saya saja, saudara-saudara yang lain tidak ada yang dihiraukan. Watak kakanda Sultan ibarat pelita tertiup angin. Oleh sebab itu {{hws|segala|segalanya}}<noinclude>{{rh|288}}</noinclude> o8kxvewdqdc2gp5b4ueamf74wru7jik Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/11 250 23106 74045 73059 2026-05-11T17:22:04Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||– 11 –}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦢꦶꦠꦽꦱ꧀ꦤꦤꦶꦢꦺꦤꦶꦁꦩꦤꦸꦁꦱ꧈ ꦭꦤ꧀ꦝꦮꦸꦃꦲꦺꦏꦸꦢꦸꦣꦺꦫꦺꦏ꧀ ꦲꦸꦠꦮꦢꦶꦲꦺꦱ꧀ꦠꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧉ 6 ꧋ꦢꦺꦤꦺꦄꦱ꧀ꦩꦤꦺꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦏꦪꦠ꧇ ꦑꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦄꦢꦩ꧀ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦆꦨꦿꦲꦶꦩ꧀ ꦑꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦆꦱ꧀ꦩꦔꦶꦭ꧀ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦆꦱ꧀ꦏꦏ꧀ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦟꦸꦃ꧈ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦢꦮꦸꦢ꧀ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦭꦸꦠ꧀ ꦏꦁꦗꦼꦁꦒꦧꦶꦪꦸꦯꦸꦥ꦳꧀ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦯ꧈ ꦏꦁꦗꦟꦧꦶꦔꦶꦯ꧈ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ ꦔꦭꦶꦆꦲꦶꦩꦸꦱ꧀ꦱꦭꦠꦸꦮꦱ꧀ꦱꦭꦠꦸꦮꦱ꧀ꦱꦭꦩ꧀꧈ ꦤꦭꦶꦏꦱꦸꦒꦼꦁꦔꦺꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦮꦸꦱ꧀ꦤꦶꦤ꧀ꦢꦏ꧀ꦲꦏꦺꦱꦏꦧꦺꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦣꦮꦸꦃꦲꦺꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦏꦟ꧀ꦛꦶꦱꦩ꧀ꦥꦸꦂꦟ꧉ 7 ꧋ꦩꦸꦁꦒꦸꦃꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ꦲꦶꦏꦸꦏꦁꦣꦶꦱꦶꦏ꧀ꦝꦺꦮꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦄꦢꦩ꧀ ꦢꦺꦤꦺꦥꦸꦁꦏꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦤꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀꧈ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦲꦶꦏꦸꦱꦺꦢꦤꦺꦱꦥꦿꦺꦤꦺꦮꦶꦱ꧀ꦲꦤ ............... ꦠꦲꦸꦤ꧀꧈ 8 ꧋ꦱꦏꦧꦺꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦥꦶꦮꦸꦭꦁꦔꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃꦩꦫꦁꦥꦫꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ ꦏꦲꦫꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦄꦒꦩꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ ꦠꦼꦒꦼꦱ꧀ꦱꦺꦱꦸꦩꦫꦃꦲꦶꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦭ꧀ꦭꦃ꧉ 9 ꧋ꦄꦒꦩꦲꦶꦏꦸꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦩꦫꦶꦁꦔꦏꦺꦩꦫꦁꦫꦸꦱꦸꦭ꧀ ꦔꦁꦒꦺꦴꦭꦤ꧀ꦠꦂꦫꦤ꧀ꦩꦭꦆꦏꦠ꧀ꦗꦶꦧ꧀ꦫꦶꦭ꧀꧈ ꦢꦺꦤꦺꦏꦲꦤꦤ꧀ꦤꦶꦁꦄꦒꦩꦲꦶꦏꦸꦒꦸꦩ꧀ꦭꦂꦫꦶꦁꦲꦤꦲꦶꦁ}}<noinclude></noinclude> oovoqlxkmmzyvyla3zb55f4vchg3v5d Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/291 250 23107 73860 73065 2026-05-11T15:46:02Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwse|dahlah|sudahlah}}”. Tuan Residen Kraper berdiri sambil menepuk Kangjeng Pangeran ia berkata, "Sudah, tidak berhasil. Harap sekarang juga kembali ke loji”. Kangjeng Pangeran Notokusumo mohon diri lalu keluar. Setelah tiba di loji secepatnya beliau membuat surat ke Semarang. Kapten Hanten diutus membawa surat itu dan isi surat melaporkan bahwa Kangjeng Sultan Sepuh tetap tidak taat kepada kehendak Gupremen. Pada waktu itu Kangjeng Sultan Sepuh mengumpulkan para putra dan kerabat istana serta para bupati. Ternyata masalahnya menjadi masalah besar. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom (Sultan Hamengkubuwono ketiga) minta kepada ramanda Sultan agar melawan kehendak Kangjeng Pangeran Notokusumo selaku petugas Gupremen Inggris. Istana Yogyakarta sudah diperintahkan oleh Kangjeng Sultan untuk mengadakan penjagaan ketat dan siap tempur menghadapi segala kemungkinan. Sementara itu istri Pangeran Notokusumo, menantu Pangeran Notokusumo, beserta kedua cucunya, semuanya menengok Pangeran Notokusumo di loji diiringi para hambanya. Dan selanjutnya hati Kangjeng Sultan merasa kawatir juga atas sikap adiknya, Kangjeng Pangeran Notokusumo. Ternyata sikap Kangjeng Pangeran Notokusumo tetap keras dan kuat, tidak mengubah kata-katanya yang telah diucapkan di hadapan Kangjeng Sultan, Tuan Residen Kraper.mendukung segala langkah yang telah diambil oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo, pada saat hari raya Grebeg Kangjeng Pangeran. Notokusumo tidak bersedia ikut hadir dalam upacara. Hal ini membuat Kangjeng Sultan semakin tak enak hatinya, bahkan sedih dan Sedikit takut. Kemudian disepakati oleh Kangjeng Sultan dengan putranya dan segenap kerabat istana untuk membuat surat balasan kepada Tuan Jenderal di Semarang. Konsep isi surat dibuat oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, Patih Danurejo, Pangeran Dipokusumo, danjuru tulis istana.<noinclude>{{rh|||287}}</noinclude> bdqci4tfia7mrpgy5kszsm07xm0zdzz 73862 73860 2026-05-11T15:46:11Z Elcamatcha 1466 73862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|dahlah|sudahlah}}”. Tuan Residen Kraper berdiri sambil menepuk Kangjeng Pangeran ia berkata, "Sudah, tidak berhasil. Harap sekarang juga kembali ke loji”. Kangjeng Pangeran Notokusumo mohon diri lalu keluar. Setelah tiba di loji secepatnya beliau membuat surat ke Semarang. Kapten Hanten diutus membawa surat itu dan isi surat melaporkan bahwa Kangjeng Sultan Sepuh tetap tidak taat kepada kehendak Gupremen. Pada waktu itu Kangjeng Sultan Sepuh mengumpulkan para putra dan kerabat istana serta para bupati. Ternyata masalahnya menjadi masalah besar. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom (Sultan Hamengkubuwono ketiga) minta kepada ramanda Sultan agar melawan kehendak Kangjeng Pangeran Notokusumo selaku petugas Gupremen Inggris. Istana Yogyakarta sudah diperintahkan oleh Kangjeng Sultan untuk mengadakan penjagaan ketat dan siap tempur menghadapi segala kemungkinan. Sementara itu istri Pangeran Notokusumo, menantu Pangeran Notokusumo, beserta kedua cucunya, semuanya menengok Pangeran Notokusumo di loji diiringi para hambanya. Dan selanjutnya hati Kangjeng Sultan merasa kawatir juga atas sikap adiknya, Kangjeng Pangeran Notokusumo. Ternyata sikap Kangjeng Pangeran Notokusumo tetap keras dan kuat, tidak mengubah kata-katanya yang telah diucapkan di hadapan Kangjeng Sultan, Tuan Residen Kraper.mendukung segala langkah yang telah diambil oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo, pada saat hari raya Grebeg Kangjeng Pangeran. Notokusumo tidak bersedia ikut hadir dalam upacara. Hal ini membuat Kangjeng Sultan semakin tak enak hatinya, bahkan sedih dan Sedikit takut. Kemudian disepakati oleh Kangjeng Sultan dengan putranya dan segenap kerabat istana untuk membuat surat balasan kepada Tuan Jenderal di Semarang. Konsep isi surat dibuat oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, Patih Danurejo, Pangeran Dipokusumo, danjuru tulis istana.<noinclude>{{rh|||287}}</noinclude> 9mc4to3mbc45pk2fjuzkcf7i6wwtt8o Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/290 250 23108 73858 73069 2026-05-11T15:45:47Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>arus air ditetak. Adinda sendiri tidak ada perasaan apa-apa terhadap tindakanku, sedangkan anakmu Si Sultan Raja sudahcmenerima apa kehendakku. Maka sekarang tinggallah usaha mempererat hubungan antara istana Yogyakarta dan Gupremen Inggris. Coba, usahakanlah pendekatan ini”. Tiba-tiba Pangeran Adipati Anom (Sultan Raja) menyela kata, "Ramanda, janganlah patuh kepada ajakan pamanda Notokusumo, sebab hal itu menunjukkan sesal dan malu paduka sendiri. Biarlah kekuasaan ada di tangan paduka ramanda”. Kangjeng Sultan Sepuh mengangguk-anggukkan kepala, Katanya, "Adinda, cukuplah apa yang adinda sarankan kepadaku. Namun aku harus menutup sesal maluku atas kedudukanku sebagai Sultan Yogyakarta. Ananda Pangeran Adipati Anom sudah menerima keadaan ini. Malah sebaliknya, aku ini harus bersikap bagaimana terhadap adinda. Aku pernah mengajukan surat permintaan kepulanganmu ke Yogyakarta, sebab aku merindukan adinda, sedangkan anak menantumu sangat merindukan suaminya. Namun suratku tidak dibalas. Dan sekarang adinda datang kemari ditugaskan untuk mengembalikan kekuasaanku. Ini aku tidak dapat melakukan”. Jawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Hal itu dapat ditutup dengan cara lain agar tidak diketahui Takyat banyak. Hanya tahta kesultanan kembali lagi kepada ananda Sultan Raja. Itu kalau kakanda Sultan menyetujui kehendak Tuan Gubernur Jenderal”. Kangjeng Sultan Sepuh sedikit menggeleng-gelengkan kepala. Pangeran Adipati Anom menyambung, "Harap paduka ramanda diam saja, jangan menanggapi apa-apa. Benar-benar hamba berharap paduka ramanda tidak ikut pada pengarahan pamanda”. Kangjeng Pangeran Notokusumo sangat marahnya. Berkata keras kepada Raden Sumodiningrat (tidak langsung kepada Kangjeng Sultan ataupun Pangeran Adipati Anom), "Saya ini apakah diperlakukan sebagai hamba biasa? Saya ini diutus belaka, sama sekali tidak mengharapkan upah. Permintaan saya khusus demi keselamatan, jika tidak dihiraukan, {{hws|su|sudahlah}}<noinclude>{{rh|286}}</noinclude> hzitevjze25sfvfiuaftjbzlydatrg9 Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/12 250 23109 74047 73068 2026-05-11T17:22:14Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||– 12 –}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦔꦭꦩ꧀ꦢꦺꦴꦤ꧀ꦚꦏꦥꦕꦏ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦏꦶꦠꦧ꧀ꦱꦸꦕꦶ꧈ ꦏꦪꦠ꧇ ꦤꦭꦶꦏꦗꦩ꧀ꦤꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦢꦮꦸꦢ꧀ ꦏꦥꦕꦏ꧀ꦲꦤꦲꦤꦲꦶꦁꦏꦶꦠꦧ꧀ꦗ꦳ꦧꦸꦂ꧈ ꦤꦭꦶꦏꦗꦩꦤ꧀ꦤꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦯꦏꦥꦕꦏ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦏꦶꦠꦧ꧀ꦠꦈꦫꦺꦠ꧀ ꦤꦭꦶꦏꦗꦩꦤ꧀ꦤꦺꦏꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦔꦶꦯꦏꦥꦕꦏ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦆꦚ꧀ꦗꦶꦭ꧀ ꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦔꦤ꧀ꦠꦶꦠꦸꦩꦼꦏꦲꦶꦁꦢꦶꦤꦏꦶꦪꦩꦠ꧀ ꦄꦒꦩꦏꦁꦧꦼꦤꦼꦂꦲꦶꦏꦸꦏꦥꦕꦏ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦏꦸꦂꦄꦤ꧀꧈ 10 ꧋ꦧꦧꦢ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦦꦤꦸꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦏꦶꦠꦑꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀꧈ 11 ꧋ꦲꦥꦮꦗꦶꦧ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦲꦏꦸꦏꦧꦺꦃꦚꦸꦩꦸꦫꦸꦥ꧀ꦥꦶꦧꦧꦢ꧀ꦢꦺꦑꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀꧈ ꧋ꦲꦶꦪꦮꦗꦶꦧ꧀ꦠꦸꦩꦿꦥ꧀ꦲꦏꦸꦏꦧꦺꦃꦚꦸꦩꦸꦫꦸꦥ꧀ꦥꦶꦧꦧꦢ꧀ꦢꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ ꦢꦺꦤꦺꦧꦧꦢ꧀ꦢꦺꦪꦲꦶꦏꦸ꧈ ꦲꦶꦁꦤꦒꦫꦔꦫꦧ꧀ꦲꦤꦱꦒꦺꦴꦭꦺꦴꦁꦔꦤ꧀ꦤꦶꦁꦧꦺꦴꦁꦱ꧈ ꦏꦲꦫꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦧꦺꦴꦁꦱꦑꦸꦫꦺꦱ꧀꧈ ꦧꦺꦴꦁꦱꦑꦸꦫꦺꦱ꧀ꦲꦶꦏꦸꦧꦺꦴꦁꦱꦭꦸꦲꦸꦂ꧈ ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦲꦶꦏꦸꦲꦶꦪꦠꦼꦣꦏ꧀ꦠꦸꦫꦸꦤ꧀ꦤꦺꦧꦺꦴꦁꦱꦑꦸꦫꦺꦱ꧀ ꦏꦁꦫꦩꦑꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦲꦱ꧀ꦩꦱꦪꦶꦢ꧀ꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦭꦃꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦺꦪꦁꦲꦱ꧀ꦩꦱꦪꦶꦢ꧀ꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦩꦸꦡꦭꦶꦧ꧀ ꦱꦪꦶꦢ꧀ꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦩꦸꦡꦭꦶꦧ꧀ꦲꦶꦏꦸꦥꦁꦒꦼꦣꦺꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦑꦸꦫꦺꦱ꧀ ꦥꦚ꧀ꦗꦼꦤꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦺꦏꦒꦸꦁꦔꦤ꧀ꦥꦸꦠꦿꦏꦏꦸꦁꦲꦏꦺꦃ꧈ ꦪ}}<noinclude></noinclude> 9v0qo8ll2s78qwhh9bvce3l5jw5in7e Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/289 250 23111 73880 73071 2026-05-11T15:50:09Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|bil|diambil}}. Dengan nada tenang dan mantap Kangjeng Pangeran Notokusumo mulai berkata, "Hamba ini menjadi utusan Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles. Yang pertama-tama Tuan Gubernur Jenderal menyampaikan salam hormatnya kepada kakanda Sultan. Yang kedua kalinya, berkenaan dengan perubahan keadaan dan aturan pemerintahan. Bermula sejak pemerintahan Gubernur Jenderal Daendels meresmikan pengangkatan ananda Pangeran Adipati Anom menjadi Sultan Hamengkubuwono ketiga atau Sultan Raja. Setelah pemerintahan berpindah pada Jenderal Jansenss, tetap tidak ada perubahan. Dan setelah keadaan pemerintahan Gupremen beralih ke tangan pemerintah Inggris, maka kakanda Sultan mengambil alih kekuasaan putranda Sultan Raja tanpa memberitahu Gupremen Inggris. Pengambilalihan kekuasaan di istana Yogyakarta tersebut membuat terpecahnya hubungan kekeluargaan dalam istana. Diharapkan Kesediaan kakanda Sultan agar kekuasaan tahta dikembalikan kepada ananda Sultan Raja. Apabila hal ini telah disetujui kakanda Sultan, maka kehendak yang lain paduka kakanda dapat dirundingkan lebih lanjut. Ini berarti bahwa antara paduka kakanda dengan Tuan Gubernur Jenderal sudah ada kesepakatan. Dan selanjutnya hubungan antara istana dan Gupremen Inggris telah pulih kembali seperti sediakala. Masalah selanjutnya diharapkan agar kakanda merasa bersalah atas keterlanjuran kakanda Sultan membunuh Patih Adipati Danureja, Kedudukan Patih istana merupakan juga abdi Gupremen. Oleh sebab itu supaya kakanda Sultan mengajukan permintaan maaf kepada Tuan Jenderal agar dengan demikian kesalahan kakanda Sultan dimaafkan”. Demikianlah Sri Paduka Kangjeng Sultan Sepuh diam seribu bahasa, membisu seribu kata. Tampak penyesalan mewarnai roman muka Kangjeng Sultan Sepuh. Setelah beberapa lamanya, Kangjeng Sultan berkata dengan nada suara lembut, "Bagaimanakah sebaiknya adinda. Antara bapak dan anak ibarat<noinclude>{{rh|||285}}</noinclude> nir5jnhs1yiuu5xrfdw1go05bzxxrog Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/288 250 23112 73877 73073 2026-05-11T15:49:32Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ra|antara}} anak dan adik, lebih baik anak yang tetap memegang jabatan dan kedudukan. Segera mengutus Raden Patih dan Pangeran Dipokusumo untuk memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo Ketika Kyai Path dan Pangeran Dipokusumo menyatakan kehendak Kangjeng Sultan itu, Tuan Residen Kraper marah. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Biarlah, saya berusaha membuat keadaan menjadi baik. Saya akan datang ke istana”. Tuan Kraper bertanya, kalau Kangjeng Pangeran Notokusumo masuk ke dalam istana, bagaimanakah duduknya? Apakah beliau duduk di bawah ataukah duduk di kursi? Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi, "Masalah itu tidak begitu penting. Saya mengutamakan dapat bertemu muka dengan kakanda Sultan dengan suasana baik dan bersahabat”. Pada keesokan paginya Kangjeng Sultan Sepuh telah menyediakan diri untuk menjumpai tamunya. Sebelumnya telah diambil keputusan sikap untuk menerima Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan siasat rahasia. Disiapkan prajurit terpilih bersembunyi di tempat-tempat tertentu. Perjumpaan akan disaksikan pula oleh para bupati, mantri, dan pejabat istana lainnya, namun dengan penuh kesiagaan. Direncanakan untuk menerima Kangjeng Pangeran Notokusumo di balai srimanganti. Kangjeng Pangeran Notokusumo telah berangkat dari loji dikawal sepasukan Kompeni berkuda di depan Kereta, Sebagai pasukan perisai dikerahkan beberapa prajurit pilihan. Kangjeng Pangeran Notokusamo duduk di samping Tuan Residen Kraper. Setibanya di istana Kangjeng Pangeran Notokusumo menghaturkan sembah kepada Kangjeng Sultan Sepuh, sedangkan Tuan Residen Kraper berjabatan tangan. Hampir saja Kangjeng Pangeran Notokusumo mencucurkan air mata ketika melihat kakanda Sultan dalam keadaan pucat dan kurus, nampak rusak badannya. Setelah agak beberapa lamanya, masing-masing tampak saling menunggu sikap dan langkah pertama yang akan {{hws|diam|diam-diam}}<noinclude>{{rh|284}}</noinclude> rzmurp0vk2a9wz2qnp8y4w145wybf1j 73879 73877 2026-05-11T15:49:47Z Elcamatcha 1466 73879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ra|antara}} anak dan adik, lebih baik anak yang tetap memegang jabatan dan kedudukan. Segera mengutus Raden Patih dan Pangeran Dipokusumo untuk memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo Ketika Kyai Path dan Pangeran Dipokusumo menyatakan kehendak Kangjeng Sultan itu, Tuan Residen Kraper marah. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Biarlah, saya berusaha membuat keadaan menjadi baik. Saya akan datang ke istana”. Tuan Kraper bertanya, kalau Kangjeng Pangeran Notokusumo masuk ke dalam istana, bagaimanakah duduknya? Apakah beliau duduk di bawah ataukah duduk di kursi? Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi, "Masalah itu tidak begitu penting. Saya mengutamakan dapat bertemu muka dengan kakanda Sultan dengan suasana baik dan bersahabat”. Pada keesokan paginya Kangjeng Sultan Sepuh telah menyediakan diri untuk menjumpai tamunya. Sebelumnya telah diambil keputusan sikap untuk menerima Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan siasat rahasia. Disiapkan prajurit terpilih bersembunyi di tempat-tempat tertentu. Perjumpaan akan disaksikan pula oleh para bupati, mantri, dan pejabat istana lainnya, namun dengan penuh kesiagaan. Direncanakan untuk menerima Kangjeng Pangeran Notokusumo di balai srimanganti. Kangjeng Pangeran Notokusumo telah berangkat dari loji dikawal sepasukan Kompeni berkuda di depan Kereta, Sebagai pasukan perisai dikerahkan beberapa prajurit pilihan. Kangjeng Pangeran Notokusamo duduk di samping Tuan Residen Kraper. Setibanya di istana Kangjeng Pangeran Notokusumo menghaturkan sembah kepada Kangjeng Sultan Sepuh, sedangkan Tuan Residen Kraper berjabatan tangan. Hampir saja Kangjeng Pangeran Notokusumo mencucurkan air mata ketika melihat kakanda Sultan dalam keadaan pucat dan kurus, nampak rusak badannya. Setelah agak beberapa lamanya, masing-masing tampak saling menunggu sikap dan langkah pertama yang akan {{hws|diam|diambil}}<noinclude>{{rh|284}}</noinclude> cnm2e5q63h1srx0zff0og0r6qt0jzh6 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/287 250 23113 73876 73078 2026-05-11T15:49:07Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|rakarta|Surakarta}} dan kelak akan berjumpa dengan andika Pangeran di sini, Jangan mengkhawatirkan putra andika Tumenggung Notodiningrat, sebab beliau ada di rumah Adipati Semarang”. Jawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Terima kasih”. Tiba-tiba datanglah para bupati memasuki loji, sekaliannya l memburu Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tuan Residen Kraper berkata kepada Raden Patih Danurejo (pengganti Raden Patih almarhum), katanya, "Inilah Pangeran Notokusumo, anggota komisi Tuan Jenderal, untuk bertemu dengan kakakanda Sultan”. Kangjeng Pangeran Notokusumo masuk ke dalam kamar dan Raden Patih dipanggil ke dalam, "Kakak Danurejo, harap andika memberitahukan kepada kakanda Sultan, supaya kakanda Sultan menghilangkan amarahnya jangan sampai salah faham. Ini benar-benar demi kebaikannya. Apabila peringatan saya diikuti kakanda Sultan, maka sekarang sampai kelak di kemudian hari kakanda Sultan tetap raja saya. Sekarang ini saya ditugaskan Jenderal Inggris yang menolong diri saya, maka segala perintahnya saya junjung, meskipun saya harus kembali dan menebusnya dengan nyawa saya. Dengan restu Tuhan Yang Maha Esa maka saya dapat melihat Yogyakarta lagi”. Kyai Patih Danurejo gemetaran. Lalu bertanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Apabila diperkenankan, bolehkah Pangeran Dipokusumo dipanggil kemari menghadap paduka?”, Tawab Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Oh, kiranya cukuplah dengan kakak Patih saja, itu sudah cukup. Dan akhirnya kalau kakanda Sultan tidak mempertimbangkan untuk menyetujuinya, pastilah keadaan menjadi gawat. Maka saya berharap kakanda Sultan sudi memperhatikannya”. Kyai Patih menyembah lalu mohon diri. Adipati Danurejo menghadap Sri Paduka Kangjeng Sultan dan melaporkan segala pembicaraan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kangjeng Sultan bimbang, memanggil segenap putra dan kerabat istana. Kangjeng Sultan Raja menyarankan agar Kangjeng Pangeran Notokusumo dipanggil ke istana. Kangjeng Sultan Sepuh sempit pikirnya. Diperhitungkannya, apabila terjadi perang {{hws|anta|antara}}<noinclude>{{rh|283}}</noinclude> 44nsfmh8w2w29dd9vmr4kdn80ekcea6 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/286 250 23115 73874 73080 2026-05-11T15:48:41Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>surat pemberitahuannya kepada Tuan Residen Kraper. Maka Tuan Residen Kraper menugasi seorang kumendam untuk menyongsong Kangjeng Pangeran Notokusumo denga kereta mebawa dragunder. Tiba di Jenu kumendam bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, kemudian keduanya naik kereta. Hari itu juga, hari Senin, mereka tiba di Yogyakarta. Kedatangan Kangjeng Pangeran disambut dengan bunyi meriam. Maka para pembesar Yogyakarta terperanjat dan bingung, timbul salah sangka dan banyak orang bertanya-tanya siapa gerangan pejabat tinggi yang dihormati sedemikian besar itu. Tuan Residen Kraper lalu menyambut Kangjeng Pangeran Notokusumo seraya berkata, "Kedatangan andika Pangeran ke Yogyakarta menggembirakan Komisi Jenderal, ibarat seperti gelap diterangi lampu, haus diberi seteguk air”. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab, "Terima kasih. Adapun perjalanan saya ini karena menerima tugas Tuan Gubernur Jenderal untuk bertemu muka dengan kakanda Sultan. Hanya saja tidak ada lagi keterangan secara tertulis mengenai uraian tugas saya tersebut”. Jawab Tuan Residen Kraper, "Yah, surat itu hanya kertas belaka. Namun saya ingatkan kepada andika bahwa kakanda andika Sultan ternyata mempunyai akal tikus, beliau berani melawan macan jantan”. Tuan Residen Kraper lalu mengambil buku berisi catatan beberapa perkara dalam istana Yogyakarta serta perkara-perkara lain di luar istana yang diperbuat oleh hutang-hutang Raden Patih almarhum. Sehabis membaca isi buku besar tersebut Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Benar Tuan. Peristiwa-peristiwa yang tercantum dalam buku itu bukan yang saya urus sekarang. Saya hanya menjalankan tugas berdasarkan petunjuk Tuan Gubernur Jenderal. Setelah selesai urusan saya di sini, saya secepatnya harus kembali ke Semarang”. Jawab Tuan Residen Kraper, "Tuan Jenderal sudah memberitahu saya bahwa Pangeran tidak perlu kembali ke Semarang. Diberitahukan bahwa Tuan Jenderal akan meninjau {{hws|Su|Surakarta}}<noinclude>{{rh|282}}</noinclude> 6lv8ju5hbgp97b7qkii0raqknfd9kds Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/285 250 23116 73873 73084 2026-05-11T15:48:16Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sultan di negeri Yogyakarta. Yang saya tuntut hanyalah dua hal. Yang pertama, kekuasaan raja supaya diturunkan kepada putranya seperti yang telah dilakukan oleh Jenderal Daendels dahulu. Yang kedua, mengenai pembunuhan terhadap Patih Danurejo oleh perbuatan Sultan supaya Sultan minta ampun kepada Gupremen. Mengenai kewenangan dan kekuasaan Sultan supaya ada persetujuan dengan Gupremen dan ini penting untuk kelestarian kekuasaan tersebut. Banyak putra Sultan yang kedudukannya perlu diperbincangkan secara khusus, hal ini dapat dilakukan setelah terdapat kata sepakat antara Sultan dengan Gupremen. Apabila Sultan menurut dan taat pada kehendak saya, saya akan menyusul Pangeran. Oleh sebab itu saya menunggu hasil tugas Pangeran. Saya menunjuk seorang mandur kepala untuk menyertai andika. Adapun putra Pangeran saya jaga keselamatannya di sini". Kangjeng Pangeran Notokusuma menyanggupi, "Baiklah, saya sanggupi tugas itu. Saya berharap dapat menunaikan tugas Tuan Jenderal dengan baik”. Tuan Gubernur Jenderal Stamford Raffles menambah keterangan, "Saya berharap andika pandai-pandai membujuk kakak andika Sultan. Mudah-mudahan beliau mau sepakat tentang bumi yang diambil jenderal Daendels, sebab itu ada kaitannya dengan para putra Sultan”. Kangjeng Pangeran Notokusumo lalu diberi pakaian dan perlengkapan. Pembicaraan sudah selesai dan kemudian Kangjeng Pangeran kembali ke pondokannya di rumah Adipati Semarang. Pada keesokan paginya, hari Ahad, datang Tuan Kapten Hanten untuk menjemput Kangjeng Pangeran Notokusumo. Pagi itu juga Kangjeng Pangeran Notokusumo berangkat meninggalkan Semarang naik kereta menuju ke Klaten. Tiba di Klaten lalu bermalam satu malam. Keesokan harinya Kangjeng Pangeran Notokusumo menugasi utusan untuk menyampaikan<noinclude>{{rh|||281}}</noinclude> lbmhknr5mmwmfn4ghx6yokayo2tifk5 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/284 250 23118 73872 73089 2026-05-11T15:48:04Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ta|diminta}} lagi kekuasaannya. Bagaimana itu Sultan Hamengkubuwono, tidak pernah mengajak berbicara tetapi lebih suka bertindak sendiri diluar persetujuan dengan Gupremen Inggris. Ini namanya beliau itu menyalahi perjanjian dengan Gupremen Inggris. Bagaimanakah pendapat andika Pangeran?” Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab, "Ya, Tuan Jenderal, saya tidak berani menanggapi sescorang yang tidak sefaham dengan saya. Bagi saya pribadi, saya bersedia menjalankan tugas apa atau pekerjaan apa yang dapat saya sumbangkan kepada Gupremen Inggris. Maka saya berserah diri kepada kehendak Tuan Jenderal”. Tiba-tiba datang Patih Surakarta. Tuan Gubernur Letnan Jenderal Stamford Raffles menerima kedatangannya, lalu bicara sebentar. Karena agaknya Kangjeng Pangeran Notokusumo masih diperlukan lagi berbincang-bincang khusus dengan tuan Gubernur Jenderal, maka Tuan Gubernur Jenderal memperkenankan Kangjeng Pangeran Notokusumo mengundurkan diri kembali ke pondokannya. Patih Yogyakarta masih ditunggu kedatangannya. Beberapa hari kemudian Tuan Gubernur jenderal mengajak Kangjeng pangeran Notokusumo untuk berunding lagi memperbincangkan perihal Sultan Yogyakarta. Tuan Gubernur Letnan Jenderal Stamford Raffles berkata dengan tenang, "Pangeran, saya berkata dengan berterus terang. Kakak andika Sultan Hamengkubuwono kedua itu kalau bisa akan saya bujuk secara halus. Hal ini saya lakukan karena saya mengingat betapa kerusakan Pulau Jawa sekarang ini. Apalagi Kegiatan Gupremen Inggris dewasa ini sangat luar biasa, maka saya berkehendak untuk tidak bertindak kasar terhadap kakak andika Sultan. Hanya saja kalau tak ada jalan tain, dan kakak andika benar-benar tak mau diajak bekerja sama, apa boleh buat, gupremen Inggris terpaksa akan menghancurkannya. Pangeran, saya berkehendak andika menjumpai kakak andika Sultan untuk membujuk agar mau mengulurkan tangannya kepada Gupremen Inggris. Hal ini demi kelestarian tahta<noinclude>{{rh|280}}</noinclude> qfliujmvr7t0ywnti5u24yxa7bxze2r Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/283 250 23119 73870 73093 2026-05-11T15:47:51Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kemudian Tuan Gubernur Semarang, Tuan Gope, diminta duduk di dekat Tuan Gubernur Letnan Jenderal Stamford Raffles. Tuan Besar Jenderal Gope ditanya mengenai perjalanan meninjau negeri Surabaya dan bagaimana keadaan Kangjeng Pangeran Notokusumo beserta putranya Raden Tumenggung Notodiningrat dalam peninjauan tersebut. Tuan Jenderal Gope melaporkan sejak dari permulaan sehingga tibanya kembali di Semarang. Mendengar laporan tersebut Tuan Gubernur Letnan Jenderal Stamford Raffles menyatakan kegembiraannya. Beliau sangat percaya dengan sikap dan pembawaan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tuan Gubernur Letnan Jenderal berdiri, lalu mendekati Kangjeng Pangeran Notokusumo dan memeluknya, kemudian diajak berjalan perlahan-lahan masuk ke dalam kamar dan pintu dikunci dari dalam. Sementara itu Raden Tumenggung Notodiningrat diajak Tuan Jenderal Gope masuk ke dalam kamar yang lain. Tuan Gubernur Letnan Jenderal Stamford Raffles menunjukkan sepucuk surat dari Kangjeng Sultan Hamengkubuwono dan puteranya Kangjeng Sultan Raja. Isi surat itu adalah: Bersama ini saya memberitahukan kepada kakek Gubernur Jenderal bahwa Patih saya. Adipati Danurejo saya pecat karena masih banyak kekurangan-kekurangannya. Yang saya tunjuk untuk menggantikan kedudukannya yaitu Tumenggung Sindunagoro yang juga saya beri nama Adipati Danurejo”. Belum selesai membaca surat tersebut tiba-tiba surat direbut lagi oleh Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles. Kata Tuan Gubernur Letnan Jenderal kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Coba pikir, bagaimanakah kakak andika Sultan itu. Sangat mengabaikan Gubernur Jenderal dan mengelabui Gupremen Inggris. Sultan Hamengkubuwono inicl bohong besar terhadap Gupremen Inggris. Yang bernama Patih Danurejo itu dikatakan dipecat tetapi yang sesungguhnya Patih Danurejo itu dibunuh. Putera Sultan dijadikan pertaruhan. Dahulu telah dijadika Sultan dengan nama Sultan Raja, tetapi sekarang {{hws|dimin|diminta}}<noinclude>{{rh|||279}}</noinclude> d3k6al78x14fg9fpdmrxcamgtn1899p Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/282 250 23120 73868 73098 2026-05-11T15:47:17Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kemudian Tuan Gubernur Semarang menunjuk seorang. Kangjeng Pangeran Notokusumo bergembira melihat gelagat perbaikan, bagi hari depan beliau bersama putranya. Namun hal itu masih dalam taraf perjuangan dan keuletan beliau. Maka kebiasaan beliau tetap diteruskan, memanjatkan doa dan puji sukur ke hadirat Tuhan Yang Maha Esa atas karunia dan nikmat yang beliau dambakan selama ini. Malan itu pukul sembilan Kangjeng Pangeran Notokusumo bersama Raden Tumenggung Notodiningrat berangkat bersama ke Semarang. Perjalanan dari Surabaya ke Semarang ditempuh dalam waktu dua hari. Tuan Gope, yaitu Gubernur Semarang, telah tiba lebih dahulu di Semarang. Menjemput Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat dan kemudian mereka bersama-sama datang ke loji Gupremen di Bojong. Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat bermalam satu malam. Keesokan paginya Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat ditempatkan di rumah Adipati Semarang. Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles sudah ada di Semarang. Tuan Gubernur Semarang baru bertemu dengan Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles. Kemudian ditunjuk petugas untuk menjemput Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stampford Raffles duduk di kursinya dari rotan indah berukir dan bercat warna emas. Di pintu berjaga para pengawal. Ketika itu Tuan Pambram ban ditanyai cukup banyak mengenai seluk beluk negeri Yogyakarta. Pada waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo tiba, Tuan Pambram disuruh pergi menunggu di luar pintu. Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas stamford Raffles berdiri menyambut kedatangan Kangjeng Pangeran Notokusumo, lalu keduanya berjabatan tangan, Tuan juru bahasa Krisman duduk di antara Kangjeng Pangeran Notokusuma dan Tuan Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles.<noinclude>{{rh|278}}</noinclude> aks1ag4828scng1ikt3sqfvtix149de Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/281 250 23124 73867 73104 2026-05-11T15:47:06Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Dan setelah beberapa waktu lamanya kangjeng Pangeran Notokusumo bersama Raden Tumenggung Notodiningrat tiba. Tuan Gubernur Semarang serta merta menjemput dan mengulurkan tangannya berjabatan dengan Kangjeng Pangeran Notokusuma dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Kata Tuan Gubernur Semarang, "Saya menerima surat dari Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles bahwa beliau menginginkan pertemuan dengan cucundanya, yaitu Pangeran Notokusumo, dan andika dikehendaki pulang ke Semarang untuk bertemu dengan kakek andika Gubernur Letnan Jenderal Thomas Stamford Raffles". Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab, "Baiklah Tuan, kalau berbincang-bincang di semarang, saya menyerah saja. Tetapi sesungguhnya apakah yang dikehendaki Tuan Gubernur Jenderal dari diri saya? Apakah saya akan dipulangkan ke Yogyakarta? Ataukah kakanda Sultan yang menghendaki saya pulang ke Yogyakarta? Apabila saya disuruh pulang ke Yogyakarta sedangkan saya masih berselisih pendapat dengan kakanda Sultan, lebih baik saya tidak pulang ke Yogyakarta. Lebih baik saya dibuang sejauh-jauhnya dari Yogyakarta. Saya sudah tidak ada minat untuk kembali ke Yogyakarta. Saya lebih suka mati daripada hidup kembali ke Yogyakarta, tetapi tidak tenang dan tidak tenteram oleh pamrih harta warisan dan kedudukan”. Mendengar keterangan Kangjeng Pangeran Notokusumo yang demikian itu, air mata Tuan Gubernur Semarang sedikit menetes Karena iba dan sedih. Kata Tuan Gubernur Semarang, "Yang sebenarnya pihak Gupremen Inggris akan memberikan pertolongan kepada andika. Dan dengan kehendak pemerintah Gupremen ini diharapkan andika dapat ikut memperbaiki keadaan kehidupan bernegara yang lebih baik lagi daripada keadaan negeri Yogyakarta sekarang. Pangeran, nanti, malam pukul sembilan andika saya persilakan berangkat ke Semarang. Kita akan berunding lebih lanjut di Semarang bersama Tuan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles”<noinclude>{{rh|||277}}</noinclude> n1m019t4f03e4blewh9j2srdwplkbpj Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/280 250 23125 73834 73105 2026-05-11T15:40:43Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Kangjeng Sultan mengajak bermain senjata bedil, meriam, mortir, atau senjata-senjata lainnya untuk mengadu kekuatan, maka Tuan Gubernur Inggris di Semarang itu akan memenuhi juga, tergantung pada kehendak Kangjeng Sultan. Namun jika Kangjeng Sultan mau minta ampun kepada Gupremen Inggris, maka Gupermen Inggris akan memberikan ampunan juga. Namun Kangjeng Sultan belum memberikan sikap apa pun, bahkan sekarang menunjukkan sikap angkuhnya. Beberapa kali terjadi pertentangan dengan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta dalam memperebutkan tanah dan perbatasan antara Surakarta dan Yogyakarta. Pada waktu itu negeri Surabaya tertimpa wabah penyakit.Tuan Gubernur Semarang meninjau negeri Surabaya. Pada waktu Tuan Gubernur Semarang berkunjung ke Surabaya menyusul surat dari Tuan Litnan Gubernur Jenderal Thomas Stampford Raffles yang menyatakan kehendak beliau untuk meninjau negeri Surabaya dan negeri-negeri Jawa Timur lain-nya. Kedatangannya di Surabaya sekaligus untuk mengunjungi Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Dewan Perwakilan Gupremen Inggris sudah menetapkan bahwa pemerintahan negeri Yogyakarta sudah tidak mentaati ketentuan-ketentuan dan aturan Gupremen Inggris. Telah ada gagasan Gupremen Inggris untuk mempertimbangkan peranan Kangjeng Pangeran Notokusumo sebagai seseorang yang pantas untuk diberi kepercayaan oleh Gupremen Inggris. Dan sudah tercium akal Kangjeng Sultan untuk menjauhkan Kangjeng Pangeran Notokusuma sejak Kompeni menuruti pamrih Raden Patih dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Maka telah diambil keputusan untuk memanggil Kangjeng Pangeran Notokusuma ke loji Gupremen di Semarang dalam rangka perundingan yang akan diadakan atas perintah Tuan Litnan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Pada waktu itu Tuan Gubernur Semarang menugasi Kapten Dhewi untuk menjemput Kangjeng Pangeran Natakusuma.<noinclude>{{rh|276}}</noinclude> 38qx3df29fxpfxn99p64gor8rv4g20h 73843 73834 2026-05-11T15:42:08Z Suga Widi 1719 73843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Kangjeng Sultan mengajak bermain senjata bedil, meriam, mortir, atau senjata-senjata lainnya untuk mengadu kekuatan, maka Tuan Gubernur Inggris di Semarang itu akan memenuhi juga, tergantung pada kehendak Kangjeng Sultan. Namun jika Kangjeng Sultan mau minta ampun kepada Gupremen Inggris, maka Gupermen Inggris akan memberikan ampunan juga. Namun Kangjeng Sultan belum memberikan sikap apa pun, bahkan sekarang menunjukkan sikap angkuhnya. Beberapa kali terjadi pertentangan dengan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta dalam memperebutkan tanah dan perbatasan antara Surakarta dan Yogyakarta. Pada waktu itu negeri Surabaya tertimpa wabah penyakit. Tuan Gubernur Semarang meninjau negeri Surabaya. Pada waktu Tuan Gubernur Semarang berkunjung ke Surabaya menyusul surat dari Tuan Litnan Gubernur Jenderal Thomas Stampford Raffles yang menyatakan kehendak beliau untuk meninjau negeri Surabaya dan negeri-negeri Jawa Timur lain-nya. Kedatangannya di Surabaya sekaligus untuk mengunjungi Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Dewan Perwakilan Gupremen Inggris sudah menetapkan bahwa pemerintahan negeri Yogyakarta sudah tidak mentaati ketentuan-ketentuan dan aturan Gupremen Inggris. Telah ada gagasan Gupremen Inggris untuk mempertimbangkan peranan Kangjeng Pangeran Notokusumo sebagai seseorang yang pantas untuk diberi kepercayaan oleh Gupremen Inggris. Dan sudah tercium akal Kangjeng Sultan untuk menjauhkan Kangjeng Pangeran Notokusuma sejak Kompeni menuruti pamrih Raden Patih dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Maka telah diambil keputusan untuk memanggil Kangjeng Pangeran Notokusuma ke loji Gupremen di Semarang dalam rangka perundingan yang akan diadakan atas perintah Tuan Litnan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Pada waktu itu Tuan Gubernur Semarang menugasi Kapten Dhewi untuk menjemput Kangjeng Pangeran Natakusuma.<noinclude>{{rh|276}}</noinclude> jabf11o9rn2r40aw3hxb0vqdc7mw3as 73865 73843 2026-05-11T15:46:54Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Sultan mengajak bermain senjata bedil, meriam, mortir, atau senjata-senjata lainnya untuk mengadu kekuatan, maka Tuan Gubernur Inggris di Semarang itu akan memenuhi juga, tergantung pada kehendak Kangjeng Sultan. Namun jika Kangjeng Sultan mau minta ampun kepada Gupremen Inggris, maka Gupermen Inggris akan memberikan ampunan juga. Namun Kangjeng Sultan belum memberikan sikap apa pun, bahkan sekarang menunjukkan sikap angkuhnya. Beberapa kali terjadi pertentangan dengan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta dalam memperebutkan tanah dan perbatasan antara Surakarta dan Yogyakarta. Pada waktu itu negeri Surabaya tertimpa wabah penyakit. Tuan Gubernur Semarang meninjau negeri Surabaya. Pada waktu Tuan Gubernur Semarang berkunjung ke Surabaya menyusul surat dari Tuan Litnan Gubernur Jenderal Thomas Stampford Raffles yang menyatakan kehendak beliau untuk meninjau negeri Surabaya dan negeri-negeri Jawa Timur lain-nya. Kedatangannya di Surabaya sekaligus untuk mengunjungi Kangjeng Pangeran Notokusumo dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Dewan Perwakilan Gupremen Inggris sudah menetapkan bahwa pemerintahan negeri Yogyakarta sudah tidak mentaati ketentuan-ketentuan dan aturan Gupremen Inggris. Telah ada gagasan Gupremen Inggris untuk mempertimbangkan peranan Kangjeng Pangeran Notokusumo sebagai seseorang yang pantas untuk diberi kepercayaan oleh Gupremen Inggris. Dan sudah tercium akal Kangjeng Sultan untuk menjauhkan Kangjeng Pangeran Notokusuma sejak Kompeni menuruti pamrih Raden Patih dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Maka telah diambil keputusan untuk memanggil Kangjeng Pangeran Notokusuma ke loji Gupremen di Semarang dalam rangka perundingan yang akan diadakan atas perintah Tuan Litnan Gubernur Jenderal Thomas Stamford Raffles. Pada waktu itu Tuan Gubernur Semarang menugasi Kapten Dhewi untuk menjemput Kangjeng Pangeran Natakusuma.<noinclude>{{rh|276}}</noinclude> bl7p6ki848wymhylanze93ppbvg49ch Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/23 250 23127 74058 73366 2026-05-11T17:27:34Z VintageBloom 1932 74058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Rumah kecil ini bertiang empat, atapnya yang diikat ditutup dengan lima buah bubungan dan diikat menjadi satu. Adapun jarak dari timur ke barat sepanjang 63 dm dan dari selatan ke utara 44 dm. Sekarang yang diceriterakan ialah tuan Sul dengan para tamu. Pada saat itu tuan Sul sedang bercakap-cakap dengan tamunya, Ki Tumenggung, katanya: <br>{{gap}}“Duh, Saudara utusan Raja, kalau berkenan di hati, karena telah pukul 12.00 siang, sebaiknya beristirahatlah dahulu!”" <br>Kemudian Ki Temenggung menjawa, <br>{{gap}}“Ya, baiklah, nanti pekerjaan dilanjutkan lagi!”. Tuan Sul berkata, <br>{{gap}}“Ya, terserahlah, hamba hanya menurut saja segala kehendak Tuan.” <br>Setelah itu Ki Temenggung Arung Binang segera memerintahkan ketiga juru tulisnya untuk beristirahat. Mendengar perintah itu ketiga juru tulis menyembah. Kemudian tuan rumah dan Ki Tumenggung meninggalkan ruang dalam istana Wedari menuju ke gedung Marduyatnya. Di dalam gedung itu telah tersedia bermacam-macam hidangan di atas meja. Selanjutnya Tuan Y.E.A Sul berkata dengan sopan kepada Ki Tumenggung, katanya, <br> {{gap}}“Saudara Tumenggung, hamba mengatakan bahwa hidangan ini atas berkah Sri Susuhunan yang dianugerahkan kepada hamba, maka sangat berbahagialah hamba. Oleh karena itu semoga senanglah hati Tuan akan hidangan ini, dan sekarang silakanlah menyantap hidangan ini bersama-sama dengan hamba!”. <br>Ki Temenggung menjawab dengan sopan pula, katanya, <br>{{gap}}“Kalau demikian Tuan memperoleh kebahagiaan atas pemberian anugerah dari Sri Susuhunan, maka itu hamba turut berbahagia. Karena itu marilah kita bersama-sama mulai bersantap.” Singkatnya, keduanya telah selesai bersantap. Kemudian ganti para pembantunya, yaitu ketiga juru tulis dan keempat demang. Mereka dipersilakan makan oleh Tuan Sul, dan setelah itu ketujuh orang pembantu mulai makan. Selesai makan mereka diberi hidangan cerutu dan air teh panas dengan tehnya yang nomer satu keluaran dari pabrik Madusita sendiri. Mereka merasa bahagia atas perlakuan Tuan rumah yang ramah tamah dan sopan santun, biarpun mereka hanya berpangkat<noinclude>{{rh|24}}</noinclude> qk5pmi61o310qgmcuct43b781kjv20t Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/13 250 23128 74048 73115 2026-05-11T17:22:23Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||– 13 –}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦲꦶꦏꦸꦱꦪꦶꦢ꧀ꦄꦨꦸꦠꦺꦴꦭꦶꦧ꧀ ꦭꦤ꧀ꦱꦪꦶꦢ꧀ꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦭꦃ꧉ ꦱꦪꦶꦢ꧀ꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦭꦃꦲꦶꦏꦸꦏꦶꦤꦱꦶꦃꦲꦤ꧀ꦧꦔꦼꦠ꧀ꦢꦺꦤꦶꦁꦲꦶꦁꦏꦁꦫꦩ꧉ ꧋ꦏꦁꦲꦶꦧꦸꦑꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦲꦱ꧀ꦩꦢꦺꦮꦶꦄꦩꦶꦟꦃ꧉ ꦢꦺꦮꦶꦄꦩꦶꦟꦃꦲꦶꦏꦸꦭꦸꦮꦶꦃꦲꦸꦠꦩꦲꦸꦠꦩꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦮꦢꦺꦴꦤ꧀ꦧꦺꦴꦁꦱꦑꦈꦫꦺꦱ꧀꧈ ꧋ꦤꦶꦠꦶꦏ꧀ꦱꦏꦲꦶꦁꦏꦁꦫꦩꦭꦤ꧀ꦲꦶꦧꦸ꧈ ꦠꦺꦠꦺꦭꦪꦺꦤ꧀ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦑ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦲꦶꦏꦸꦠꦼꦣꦏ꧀ꦠꦸꦫꦸꦤ꧀ꦤꦺꦧꦺꦴꦁꦱꦭꦸꦲꦸꦂ꧉ <center> 11 ꧋ꦮꦶꦪꦺꦴꦱ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶ꧉ </center> ꧋ꦲꦶꦁꦗꦩꦤ꧀ꦏꦸꦤꦮꦺꦴꦁꦪꦲꦸꦢꦶꦏꦁꦥꦶꦤ꧀ꦠꦼꦂꦩꦫꦁꦱꦸꦫꦱꦤꦺꦏꦶꦠꦧ꧀ꦠꦈꦫꦺꦠ꧀ ꦮꦺꦴꦁꦩꦲꦸꦲꦚꦼꦧꦸꦠ꧀ꦠꦏꦺꦩꦁꦏꦺꦤꦺ꧇ ꦩꦶꦠꦸꦫꦸꦠ꧀ꦱꦸꦫꦱꦤꦶꦁꦏꦶꦠꦧ꧀ꦠꦈꦫꦺꦠ꧀ ꦧꦏꦭ꧀ꦲꦤꦫꦱꦸꦭ꧀ ꦠꦼꦣꦏ꧀ꦠꦸꦫꦸꦤ꧀ꦤꦺꦧꦺꦴꦁꦱꦑꦸꦫꦺꦱ꧀ ꦪꦲꦶꦏꦸꦫꦱꦸꦭ꧀ꦏꦁꦥꦶꦤꦸꦚ꧀ꦗꦸꦭ꧀ ꦏꦁꦢꦶꦭꦸꦭꦸꦠ꧀ꦠꦶꦢꦺꦤꦶꦁꦮꦺꦴꦁꦲꦏꦺꦃ꧈ ꦏꦶꦤꦗꦺꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦥꦫꦫꦠꦸ꧈ ꦏꦁꦢꦸꦮꦺꦔꦭꦩꦠ꧀ꦧꦺꦢꦏꦫꦺꦴꦏꦧꦺꦃꦩꦤꦸꦁꦱ꧉ ꦧꦉꦁꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦶꦪꦺꦴꦱ꧀ ꦔꦭꦩꦠ꧀ꦔꦭꦩꦠ꧀ꦏꦁꦏꦱꦼꦧꦸꦠ꧀ꦲꦶꦁꦏꦶꦠꦧ꧀ꦠꦈꦫꦺꦠ꧀ꦩꦲꦸ꧈ ꦕꦺꦴꦕꦺꦴꦒ꧀ꦏꦫꦺꦴꦱꦶꦥ꦳ꦠ꧀ꦠꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀꧈}}<noinclude></noinclude> 9e6iwifhapn1hovl0z1s6ozrw48wx8t Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/14 250 23130 74049 73118 2026-05-11T17:22:31Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||– 14 –}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= 1 ꧋ꦢꦺꦤꦺꦩꦶꦪꦺꦴꦱ꧀ꦱꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦲꦶꦏꦸꦲꦤꦲꦶꦁꦠꦲꦸꦤ꧀ꦥꦶꦭ꧀ ꦢꦶꦤꦆꦱ꧀ꦤꦺꦤ꧀ꦠꦁꦒꦭ꧀ꦥꦶꦁ 12 ꦱꦱꦶꦫꦧꦶꦔꦸꦭ꧀ꦭꦮꦭ꧀ ꦲꦸꦠꦮꦠꦁꦒꦭ꧀ 20 ꦄꦥꦿꦶꦭ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀ 751 ꦠꦲꦸꦤ꧀ꦩꦱꦺꦲꦶ꧉ 2 ꧋ꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦶꦧꦸꦱꦤꦭꦶꦏꦲꦶꦏꦸꦤꦸꦭꦶꦲꦸꦠꦸꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦔꦠꦸꦂꦫꦶꦥꦿꦶꦏ꧀ꦱꦩꦫꦁꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦺꦪꦁꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦩꦸꦡꦭꦶꦧ꧀ ꦚꦲꦺꦴꦱ꧀ꦱꦶꦥꦿꦶꦏ꧀ꦱꦭꦲꦶꦂꦫꦺꦗꦧꦁꦧꦪꦶ꧉ ꦓꦸꦱ꧀ꦡꦶꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦩꦸꦡꦭꦶꦧ꧀ꦧꦔꦼꦠ꧀ꦧꦸꦔꦃꦲꦶꦁꦥꦁꦒꦭꦶꦃꦢꦶꦲꦠꦸꦂꦫꦶꦥꦿꦶꦏ꧀ꦱꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦶꦏꦸ꧈ ꦱꦂꦠꦥꦫꦶꦁꦲꦱ꧀ꦩꦩꦫꦁꦲꦶꦁꦏꦁꦮꦪꦃ꧈ ꦗꦼꦤꦼꦁꦤ꧇ ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀꧈ 3 ꧋ꦏꦕꦫꦶꦠ꧈ ꦩꦶꦪꦺꦴꦱ꧀ꦱꦺ꧈ [ꦭꦲꦶꦂꦫꦺ] ꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶ꧈ ꦮꦶꦱ꧀ꦲꦺꦴꦫꦩꦼꦤꦁꦔꦶꦲꦶꦁꦏꦁꦫꦩ꧈ ꦲꦩꦂꦒꦤꦭꦶꦏꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦲꦶꦱꦶꦃꦲꦤꦒꦸꦮꦒꦂꦧꦤꦶꦁꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦶꦧꦸ꧈ ꦲꦶꦁꦏꦁꦫꦩꦮꦶꦱ꧀ꦱꦺꦢ꧈ ꦢꦢꦶꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦲꦶꦏꦸꦧꦺꦴꦕꦃꦪꦠꦶꦩ꧀ [ꦩꦼꦩꦼꦭꦱ꧀꧈] 4 ꧋ꦱꦫꦺꦃꦤꦶꦁꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦲꦶꦏꦸꦢꦢꦶꦦꦤꦸꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦲꦏꦺꦃ꧈ ꦩꦸꦭꦮꦺꦴꦁꦮꦺꦴꦁꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀ꦱꦧꦼꦤ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀ꦪꦺꦤ꧀ꦲꦩ꧀ꦧꦼꦤꦼꦂꦫꦶꦱꦱꦶꦫꦧꦶꦔꦸꦭ꧀ꦭꦮꦭ꧀ꦠꦁꦒꦭ꧀ꦥꦶꦁ 12꧈ ꦥꦣꦏꦸꦩ꧀ꦥꦸꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦥꦽꦭꦸꦩꦕꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ ꦱꦸꦥꦪꦧꦶꦱꦔꦽꦠꦶ꧈ ꦲꦸꦠꦮꦏꦺꦭꦶꦁꦔꦤ꧀ ꦩꦸꦁꦒꦸꦃꦏꦁꦢꦢꦶꦭꦩ꧀ꦥꦃꦭꦩ꧀ꦥꦃꦲꦺꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶ꧉ ꦱꦗꦿꦺꦴꦤꦶꦁꦏꦸꦩ꧀ꦥꦸꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦺꦴꦤꦺꦴ}}<noinclude></noinclude> 4afdsiygd74ywliek58bnttxxphr142 Kaca:ꦏꦶꦠꦧ꧀ ꦧꦸꦧꦸꦏꦲꦒꦩꦶꦆꦱ꧀ꦭꦩ꧀꧈ ꦗꦶꦭꦶꦢ꧀ I.pdf/15 250 23136 74050 73127 2026-05-11T17:22:40Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||– 15 –}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦮꦺꦴꦁꦲꦏꦺꦃꦥꦣꦔ꧀ꦭꦲꦶꦂꦫꦏꦺꦏꦧꦸꦔꦃꦲꦤ꧀ꦤꦶꦁꦲꦠꦶ꧈ ꦲꦤꦏꦁꦱꦫꦤꦲꦮꦺꦃꦱꦶꦣꦼꦏꦃꦩꦫꦁꦥ꦳ꦏꦶꦂꦩꦶꦱ꧀ꦏꦶꦤ꧀ ꦭꦤ꧀ꦱꦥꦣꦤꦺ꧉ 5 ꧋ꦢꦺꦤꦺꦏꦁꦔꦸꦏꦸꦥ꧀ [ꦔꦺꦴꦥꦺꦤ꧀ꦤꦶ] ꦩꦫꦁꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦪꦲꦶꦏꦸꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦺꦪꦁꦱꦪꦶꦢ꧀ ꦄꦧ꧀ꦢꦸꦭ꧀ꦩꦸꦡꦭꦶꦧ꧀꧈ ꦱꦫꦺꦃꦤꦶꦁꦕꦫꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦄꦫꦧ꧀ꦲꦶꦏꦸꦪꦺꦤ꧀ꦢꦸꦮꦺꦲꦤꦏ꧀ꦭꦸꦩꦿꦃꦲꦺꦲꦺꦴꦫꦢꦶꦱꦸꦱꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦣꦺꦮꦺ꧈ ꦩꦸꦭꦤꦺꦧꦉꦁꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦶꦧꦸꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦲꦺꦤꦼꦱꦼꦥ꧀ꦥꦶꦮꦶꦱ꧀ꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦠꦼꦭꦸꦁꦢꦶꦤ꧈ ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦢꦶꦆꦚꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧈ [ꦢꦶꦧꦧꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺ] ꦩꦫꦁꦢꦺꦮꦶꦱꦸꦮꦌꦧꦃ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦲꦤ꧀ꦠꦫꦱꦸꦮꦺꦱꦭꦶꦤ꧀ꦲꦶꦚ꧈ ꦲꦶꦪꦲꦶꦏꦸꦢꦶꦲꦶꦚꦏ꧀ꦲꦏꦺꦩꦫꦁꦢꦺꦮꦶꦏ꦳ꦭꦶꦩꦃꦱꦏ꧀ꦢꦶꦪꦃꦲꦤꦲꦶꦁꦲꦺꦴꦩꦃꦲꦺꦣꦺꦮꦺ꧈ ꦪꦲꦶꦏꦸꦲꦶꦁꦢꦺꦱꦧꦤꦶꦯꦔꦢ꧀ ꦱꦸꦥꦪꦱꦸꦒꦼꦁꦔꦱꦫꦶꦫꦤꦺ꧈ ꦱꦂꦠꦧꦒꦱ꧀ꦏꦮꦫꦱ꧀ꦱꦤ꧀꧈ ꧋ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦔꦼꦩꦺꦴꦁꦢꦺꦮꦶꦏꦭꦶꦩꦃꦱꦏ꧀ꦢꦶꦪꦃꦮꦶꦱ꧀ꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦥꦠꦁꦠꦲꦸꦤ꧀ ꦮꦸꦱꦤꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦤꦸꦭꦶꦢꦶꦕꦲꦺꦴꦱ꧀ꦱꦏꦺꦩꦫꦁꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦶꦧꦸ꧈ ꦏꦁꦔꦼꦩꦺꦴꦁꦲꦶꦪꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦏꦁꦲꦶꦧꦸꦣꦺꦮꦺ꧉ ꦧꦉꦁꦏꦁꦗꦼꦁꦟꦧꦶꦮꦶꦱ꧀ꦪꦸꦱ꧀ꦮ [ꦲꦸꦩꦸꦂ] ꦤꦼꦩ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀ ꦲꦶꦁꦏꦁꦲꦶꦧꦸꦱꦺꦢ꧉}}<noinclude></noinclude> qu1pn6n6ofoh1vpsgtmvx73c826cm28 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/140 250 23161 74077 73394 2026-05-11T17:46:35Z Ris00l may00 1455 74077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>gambaring tuwan, Luwi Dhesence nami.</poem></ol> <ol start=5> <li><poem>Ingkang dadya Administratur Cepaga, sarimbait lan kang swami, gantya kang winarna, laleyan dhatulaya, (pager gebyog kadhaton) kamar madya sidhyeng panti, (kamar gengah leres ing dalem) iring pracima, wonten korinya katri.</poem></li> <li><poem>Kacarita punika kori dwarala, lirnya kori-korining, kamar sakilennya, ing kamar madya sidhya, (kamar tengah leres inggih punika gang sakaguru aturipun ingkang nyariyosaken babading Madusita kanamakaken kamar tengah leres) (1) juga kori kang lor manjing, marang ing kamar, jinemrik Dalam Gusti. (kamar pasareyan dalam Gusti).</poem></li> <li><poem>Kangjeng Ratu Pakubuwana dene ta, angka (2) kalih kang kori, neng bulen lakyan, (wonten tengah-tengahing gebyog) ing kamar madya sidhya, (ing kamar tengah leres) wau ingkang mijil maring, ing marga yasa, kang ngarsa karan margi, (ingkang ngajeng kawastan margi).</poem></li> <li><poem>Kanggenira kinarya lumaris marang, kradenayon angka (3) tri, kori ingkang marnah, kidul ugi korinya, kamar wau madya sidi,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||143}}</noinclude> 7gx3jg0k8hi6qbkbiw4c1zughpz2kde Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/26 250 23162 73963 73176 2026-05-11T16:32:45Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||24}}</noinclude>{{jawa|ꦭꦤꦺꦯꦶꦤꦃꦪꦲꦺꦴꦫꦮꦼꦢꦶꦏꦔꦺꦭ꧀ꦭꦤ꧀ ꦲꦺꦴꦫꦮꦼꦒꦃꦔꦼꦠꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺꦏꦿꦶꦔꦼꦠ꧀꧈}} <center>'''{{l|IV.''' {{Jawa|'''''꧋ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂ꧉'''''}}}}</center> {{jawa|꧋ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦲꦺꦴꦩꦃꦲꦺꦴꦩꦃꦭꦒꦶꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦱꦂꦠꦲꦸꦤ꧀ ꦔꦚ꧀ꦗꦹꦂꦢꦶꦢꦢꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦧꦪꦂꦫꦺ f 15.— ꦱꦼꦱꦱꦶ꧈ ꦏꦁꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦶꦏꦸꦲꦺꦴꦫꦭꦶꦪꦱꦧꦧ꧀ꦱꦏꦱꦽꦒꦼꦥ꧀ꦥꦺꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦚꦩ꧀ꦧꦹꦠ꧀ꦒꦮꦺ꧉ ꦤꦭꦶꦏꦠꦺꦴꦩ꧀ꦥꦣꦮꦸꦃꦢꦶꦢꦢꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦱꦂꦠꦢꦶꦭꦶꦭꦤ꧀ꦤꦶꦩꦸꦭꦶꦃꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦲꦤꦶꦤ꧀ꦢꦏ꧀ꦲꦏꦺꦥꦒꦮꦺꦪꦤ꧀ꦤꦺꦲꦚꦂ꧈ ꦚꦩ꧀ꦧꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦲꦶꦁꦏꦼꦧꦺꦴꦤ꧀ꦠꦼꦧꦸꦲꦶꦁꦢꦶꦤꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ꦏꦺ꧈ ꦱꦸꦟꦸꦱ꧀ꦪꦧꦸꦔꦃꦧꦔꦼꦠ꧀ ꦲꦗꦲꦲꦶꦱꦶꦤ꧀ꦲꦉꦥ꧀ꦗꦶꦁꦏ꧀ꦭꦏ꧀ꦗꦶꦁꦏ꧀ꦭꦏ꧀ꦏꦪꦧꦺꦴꦕꦃꦕꦶꦭꦶꦏ꧀ ꦤꦔꦶꦁꦱꦫꦺꦃꦤꦺꦮꦶꦱ꧀ꦢꦢꦶꦮꦺꦴꦁꦠꦸꦮ꧈ ꦢꦢꦶꦧꦸꦔꦃꦲꦺꦩꦸꦁꦩꦤ꧀ꦝꦼꦒ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦥꦺꦴꦭꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦧꦲꦺ꧈}}<noinclude></noinclude> beopytbofdsovigd0xap6re9fjh2c34 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/26 250 23164 73645 73178 2026-05-11T13:12:04Z Nadia Sashi Kirana 895 73645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{c|II. GAPURAN}} Gangsa mantun kajantur, irama katambanaken, arya Sangkuni kalampahaken wangsul. Ratu Ngastina kalampahaken malih salampahan, kajeng katancebakan tengah, kapindha gopura. Ratu Ngastina kendel ngajeng gopura, ayak-ayakan kajantur, dipuncaritakaken: Sebet byar katalika wau, srinata kondur angadhaton, tedhak jok saking pinarakan ing dhampar denta, ginarebeg ing para biyada, manggung katanggung, badhaya srimpi, jinajaran para kenya salajur sisih, ingkang sami ayu warnane, sapekak madyane, sajari miring tapake, ingkang melok-melok wadanane, mandul-mandul payudarane, pantes karya lara brangta. Apa busanane prabu Kurupati, ajamang mas sungsun tiga sinangga praba, kinancing grudha mungkur, rema den ore dugi ing pungkuran, anting sotya, gelang kana, supe tajug kalih sisih, kroncong awak sarpa, arja kampuh berem pinaremas, paningset renda gubeg, clana cindhe puspita gubeg (10), sembulihan sumampir ing rangka, wangkingan rangka ladrang landheyan tunggak semi, kandelan kamalon rota, dhuwung tinatah tinatur rengga,acanela tinaretes ing kumala, mubyar sinongsongan karetas jene pinarada, lir pendah srinata binayang bayangkare, sinawang saking katebihan, lir pendah jawata tumurun anganglang jagad, ginarebeg ing widadari. Mangkana tindaking narcndra kendel ngajeng gopura, angungkuraken warana, lampahe macan alupa, lembeyan mrak kasimpir, riyak gajah angoling, satindak mangu sapecak kendel, tansah enget sirnane ingkang rayi kusuma retna Drusilawati, mila sri bupati aningali uparengganing gopura, kinarya nyamur sungkawaniug driya. Gopura agenge upami wukir Semeru, inggile ngungkuli pucang Ian tirisan, boten saking tepa tuladha kemawon, saestu salebeting kadhaton Ngastina, uparengganira amunjuli, pranyata nagari Ngastina paparinging jawata, dadi Ian pinuja, pucaking gopura sinungan maniking toya ageng sakrarn bil tekan {{r|27}}<noinclude></noinclude> gz91clkc2hd3wb2caimx15lfbda2vds 73646 73645 2026-05-11T13:16:37Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{c|II. GAPURAN}} Gangsa mantun kajantur, irama katambanaken, arya Sangkuni kalampahaken wangsul. Ratu Ngastina kalampahaken malih salampahan, kajeng katancebakan tengah, kapindha gopura. Ratu Ngastina kendel ngajeng gopura, ayak-ayakan kajantur, dipuncaritakaken: Sebet byar katalika wau, srinata kondur angadhaton, tedhak jok saking pinarakan ing dhampar denta, ginarebeg ing para biyada, manggung katanggung, badhaya srimpi, jinajaran para kenya salajur sisih, ingkang sami ayu warnane, sapekak madyane, sajari miring tapake, ingkang melok-melok wadanane, mandul-mandul payudarane, pantes karya lara brangta. Apa busanane prabu Kurupati, ajamang mas sungsun tiga sinangga praba, kinancing grudha mungkur, rema den ore dugi ing pungkuran, anting sotya, gelang kana, supe tajug kalih sisih, kroncong awak sarpa, arja kampuh berem pinaremas, paningset renda gubeg, clana cindhe puspita gubeg (10), sembulihan sumampir ing rangka, wangkingan rangka ladrang landheyan tunggak semi, kandelan kamalon rota, dhuwung tinatah tinatur rengga,acanela tinaretes ing kumala, mubyar sinongsongan karetas jene pinarada, lir pendah srinata binayang bayangkare, sinawang saking katebihan, lir pendah jawata tumurun anganglang jagad, ginarebeg ing widadari. Mangkana tindaking narcndra kendel ngajeng gopura, angungkuraken warana, lampahe macan alupa, lembeyan mrak kasimpir, riyak gajah angoling, satindak mangu sapecak kendel, tansah enget sirnane ingkang rayi kusuma retna Drusilawati, mila sri bupati aningali uparengganing gopura, kinarya nyamur sungkawaniug driya. Gopura agenge upami wukir Semeru, inggile ngungkuli pucang Ian tirisan, boten saking tepa tuladha kemawon, saestu salebeting kadhaton Ngastina, uparengganira amunjuli, pranyata nagari Ngastina paparinging jawata, dadi Ian pinuja, pucaking gopura sinungan maniking toya ageng sakrarn bil tekan {{r|27}}<noinclude></noinclude> soe7bu4unso1u61119as8ljdk923shk 73654 73646 2026-05-11T13:35:37Z Nadia Sashi Kirana 895 73654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{c|II. GAPURAN}} Gangsa mantun kajantur, irama katambanaken, arya Sangkuni kalampahaken wangsul. Ratu Ngastina kalampahaken malih salampahan, kajeng katancebakan tengah, kapindha gopura. Ratu Ngastina kendel ngajeng gopura, ayak-ayakan kajantur, dipuncaritakaken: Sebet byar katalika wau, srinata kondur angadhaton, tedhak jok saking pinarakan ing dhampar denta, ginarebeg ing para biyada, manggung katanggung, badhaya srimpi, jinajaran para kenya salajur sisih, ingkang sami ayu warnane, sapekak madyane, sajari miring tapake, ingkang melok-melok wadanane, mandul-mandul payudarane, pantes karya lara brangta. Apa busanane prabu Kurupati, ajamang mas sungsun tiga sinangga praba, kinancing grudha mungkur, rema den ore dugi ing pungkuran, anting sotya, gelang kana, supe tajug kalih sisih, kroncong awak sarpa, arja kampuh berem pinaremas, paningset renda gubeg, clana cindhe puspita gubeg (10), sembulihan sumampir ing rangka, wangkingan rangka ladrang landheyan tunggak semi, kandelan kamalon rota, dhuwung tinatah tinatur rengga,acanela tinaretes ing kumala, mubyar sinongsongan karetas jene pinarada, lir pendah srinata binayang bayangkare, sinawang saking katebihan, lir pendah jawata tumurun anganglang jagad, ginarebeg ing widadari. Mangkana tindaking narendra kendel ngajeng gopura, angungkuraken warana, lampahe macan alupa, lembeyan mrak kasimpir, riyak gajah angoling, satindak mangu sapecak kendel, tansah enget sirnane ingkang rayi kusuma retna Drusilawati, mila sri bupati aningali uparengganing gopura, kinarya nyamur sungkawaniug driya. Gopura agenge upami wukir Semeru, inggile ngungkuli pucang Ian tirisan, boten saking tepa tuladha kemawon, saestu salebeting kadhaton Ngastina, uparengganira amunjuli, pranyata nagari Ngastina paparinging jawata, dadi Ian pinuja, pucaking gopura sinungan maniking toya ageng sakrarn bil tekan {{r|27}}<noinclude></noinclude> d467n4sjwyou3pfv62ow2schb41fx1g 73657 73654 2026-05-11T13:36:19Z Nadia Sashi Kirana 895 73657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{c|II. GAPURAN}} Gangsa mantun kajantur, irama katambanaken, arya Sangkuni kalampahaken wangsul. Ratu Ngastina kalampahaken malih salampahan, kajeng katancebakan tengah, kapindha gopura. Ratu Ngastina kendel ngajeng gopura, ayak-ayakan kajantur, dipuncaritakaken: Sebet byar katalika wau, srinata kondur angadhaton, tedhak jok saking pinarakan ing dhampar denta, ginarebeg ing para biyada, manggung katanggung, badhaya srimpi, jinajaran para kenya salajur sisih, ingkang sami ayu warnane, sapekak madyane, sajari miring tapake, ingkang melok-melok wadanane, mandul-mandul payudarane, pantes karya lara brangta. Apa busanane prabu Kurupati, ajamang mas sungsun tiga sinangga praba, kinancing grudha mungkur, rema den ore dugi ing pungkuran, anting sotya, gelang kana, supe tajug kalih sisih, kroncong awak sarpa, arja kampuh berem pinaremas, paningset renda gubeg, clana cindhe puspita gubeg (10), sembulihan sumampir ing rangka, wangkingan rangka ladrang landheyan tunggak semi, kandelan kamalon rota, dhuwung tinatah tinatur rengga,acanela tinaretes ing kumala, mubyar sinongsongan karetas jene pinarada, lir pendah srinata binayang bayangkare, sinawang saking katebihan, lir pendah jawata tumurun anganglang jagad, ginarebeg ing widadari. Mangkana tindaking narendra kendel ngajeng gopura, angungkuraken warana, lampahe macan alupa, lembeyan mrak kasimpir, riyak gajah angoling, satindak mangu sapecak kendel, tansah enget sirnane ingkang rayi kusuma retna Drusilawati, mila sri bupati aningali uparengganing gopura, kinarya nyamur sungkawaniug driya. Gopura agenge upami wukir Semeru, inggile ngungkuli pucang Ian tirisan, boten saking tepa tuladha kemawon, saestu salebeting kadhaton Ngastina, uparengganira amunjuli, pranyata nagari Ngastina paparinging jawata, dadi Ian pinuja, pucaking gopura sinungan maniking toya ageng sakrambil tekan {{r|27}}<noinclude></noinclude> f69no889g4p3rxffl005ugh9njpmlim Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/27 250 23165 73700 73179 2026-05-11T14:38:20Z Nadia Sashi Kirana 895 73700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>tabone, rebut sorot sunaring hyang pratanggapati, pinindha surya kembar ing dharatan, siraping gopura parunggu sari, adegadeg wesi Balitung, talundhag akik ajejobinan, tebeng tembaga rinajawredi, pinindha kluwung nginum toya, wutahe den jogaken ing palataran. Inebing gopura kaca gedhah binuwang rasane, ing jro tinulis gambar kamandaka jalu lan wanudya, yen menga kaya bedhang lagi semayan, yen mineb pindha bedhang papasihan, pipining gapura, sinungan reca gupala den awaki parunggu sari, rinarnbutan kawat, binrengosan pamor, mata kumala, ingilat ilatan mas jingga, untu jatha salaka mcnur, irung jinara terus ing kuping, den ingoni bremana bremani, cinepengan gada kanan kering, yen menga inebing lawang wiwara, geroting lawang brangengenging kumbang, gereng-gereng pindha yeksa arsa anubruk, tembene ingkang wuninga, sima sipating gupala lir pendah Cingkara Balaupata, ingkang tengga kori matangkep. Salebeting palataran nila pakaja, mila yen kasampar kasandhung lampahe parekan cethi tcka pating galebyar, pindha kartika silih prenah. Dhasar nagari Ngastina papan gasik apasir, toya tumumpang, wonten umbul pinalangan, toya den jogaken kadhaton, sinungan telih, wutahe pinara-para, kinarya angresiki sajroning kadhaton, tuwin kinarya padusaning para kenya, yen nuju ari Soma tuwin ari Respati, sabibaring pasewakan, ilining toya gandanya arum angambar, kalunturan konyohing badhaya srimpi ingkang sami adus, layoning sekar kadya sarah. Marma sajroning kadhaton, datan wonten ganda ingkang kuciwa. Katelah delasan mangkin nagari ing Ngastina, saking agunging sotya nawa retna ingkang kinarya rarenggan, datan kantenan rainten dalunipun, yen panglong pindha pajar wulan, yen nuju purnama sasada, kasangsaya anelahi. lngkang kinarya antara, wonten paksi (11) winastan manuk jiwa-jiwa sajodho, yen paksi saba antaraning rina, yen paksi mencok jejodhon, punika antaraning dalu. Temah janma salebeting kadhaton, anut laku jantraning manuk. Mangkana prabu Kurupati sampun dumugi denya mirsani uparengganing gopura wonten lejaring driya, pawongan ingkang anjajari sinasmitan laju manjing ing palataran. Ayak-ayakan mantun kajantur, prabu Kurupati manjing kadhaton, gangsa kasuwuk kajeng katancebaken tengah, dipunsuluki Lasem : Sekar Sardulawikridita lampah: 19: Kilwan sekaring kang, tataman arepat, rehnya bale kancana, soma brama hening, pawal natar ingkang, rok motyahara raras, we durya marani, laba wran- {{r|28}}<noinclude></noinclude> 0x8sjbeuc3yygkeme8kk2h90amnyauz 73705 73700 2026-05-11T14:40:13Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>tabone, rebut sorot sunaring hyang pratanggapati, pinindha surya kembar ing dharatan, siraping gopura parunggu sari, adegadeg wesi Balitung, talundhag akik ajejobinan, tebeng tembaga rinajawredi, pinindha kluwung nginum toya, wutahe den jogaken ing palataran. Inebing gopura kaca gedhah binuwang rasane, ing jro tinulis gambar kamandaka jalu lan wanudya, yen menga kaya bedhang lagi semayan, yen mineb pindha bedhang papasihan, pipining gapura, sinungan reca gupala den awaki parunggu sari, rinarnbutan kawat, binrengosan pamor, mata kumala, ingilat ilatan mas jingga, untu jatha salaka mcnur, irung jinara terus ing kuping, den ingoni bremana bremani, cinepengan gada kanan kering, yen menga inebing lawang wiwara, geroting lawang brangengenging kumbang, gereng-gereng pindha yeksa arsa anubruk, tembene ingkang wuninga, sima sipating gupala lir pendah Cingkara Balaupata, ingkang tengga kori matangkep. Salebeting palataran nila pakaja, mila yen kasampar kasandhung lampahe parekan cethi tcka pating galebyar, pindha kartika silih prenah. Dhasar nagari Ngastina papan gasik apasir, toya tumumpang, wonten umbul pinalangan, toya den jogaken kadhaton, sinungan telih, wutahe pinara-para, kinarya angresiki sajroning kadhaton, tuwin kinarya padusaning para kenya, yen nuju ari Soma tuwin ari Respati, sabibaring pasewakan, ilining toya gandanya arum angambar, kalunturan konyohing badhaya srimpi ingkang sami adus, layoning sekar kadya sarah. Marma sajroning kadhaton, datan wonten ganda ingkang kuciwa. Katelah delasan mangkin nagari ing Ngastina, saking agunging sotya nawa retna ingkang kinarya rarenggan, datan kantenan rainten dalunipun, yen panglong pindha pajar wulan, yen nuju purnama sasada, kasangsaya anelahi. lngkang kinarya antara, wonten paksi (11) winastan manuk jiwa-jiwa sajodho, yen paksi saba antaraning rina, yen paksi mencok jejodhon, punika antaraning dalu. Temah janma salebeting kadhaton, anut laku jantraning manuk. Mangkana prabu Kurupati sampun dumugi denya mirsani uparengganing gopura wonten lejaring driya, pawongan ingkang anjajari sinasmitan laju manjing ing palataran. Ayak-ayakan mantun kajantur, prabu Kurupati manjing kadhaton, gangsa kasuwuk kajeng katancebaken tengah, dipunsuluki Lasem : Sekar Sardulawikridita lampah: 19: Kilwan sekaring kang, tataman arepat, rehnya bale kancana, soma brama hening, pawal natar ingkang, rok motyahara raras, we durya marani, laba {{hws|wran|wraning}} {{r|28}}<noinclude></noinclude> 9ptft4rspze538zpwngua0d5eatqzuj Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/27 250 23166 74064 73371 2026-05-11T17:31:21Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan karena masih terdapat banyak typo (huruf l menjadi 1) */ 74064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>Sekarang kembali ke cerita semula tentang banyaknya pintu di istana Madusita, dan kini te1ah sampai pada pintu nomor sembilan. Pintu nomor 9, pintu yang terletak tepat di tengah-tengah kamar yang paling selatan dan untuk jalan masuk ke kamar sebelah baratnya. Sebelum ini telah diceritakan bahwa jalan-jalan tersebut dibuat untuk menuju ke keindahan. Karena bodohnya pengarang dalam mencari sajaknya, kata untuk mengucapkan Keradenayon diganti dengan kata keindahan. Pergantian ini cocok atau tidaknya untuk dipakai sebagai ganti bahasa, tidak menjadi soal, karena hal ini hanya merupakan hasrat pengarang dalam menggubah lagu. Nomor 10 ialah pintu kamar sebelah barat kamar tengah. Pintu ini untuk jalan keluar ke utara, yaitu ke jalan buatan. Nomor 11, merupakan pintu kamar yang berpintu nomor 10, tetapi pintu ini untuk jalan masuk ke kamar di sebelah paling barat. Pintu tersebut terletak di sebelah selatan jalan buatan yang disebut menuju ke Keradenayon. Nomor 12, pintu kamar di sebelah selatan jalan buatan tersebut di atas. Pintu ini untuk jalan ke1uar ke serambi dan rumah depan yang dibentuk seperti pendapa. Perlu diketahui bahwa tepat pada tanda baca ke-17, 1agu ini dihentikan karena ada pergantian lagu, yaitu lagu diganti kinanti. Sekarang pintu nomor 13, masih merupakan pintu kamar sebelah selatan jalan buatan, tetapi untuk jalan ke1uar ke jalan buatan tersebut di atas. Sampai di sini saja cerita tentang pintu nomor 13, tetapi disambung lagi dengan cerita tentang pintu nomor 14. Pintu nomor 14 merupakan pintu kamar sebelah baratnya tepat dari pintu kamar tengah untuk ke1uar ke jalan tersebut di atas. Kemudian pintu nomor 15, merupakan pintu kamar yang juga berpintu nomor 14 yang telah tersebut di atas, untuk jalan ke kamar rias Sang Permaisuri, terletak di ujung sebe1ah barat laut. Nomor 16, pintu kamar rias Sang Permaisuri, terletak di sebe1ah selatan, untuk ke ja1an buatan tersebut di atas. Nomor 17, juga pintu kamar rias, untuk jalan keluar ke pringgitan belakang.<noinclude>{{rh|28}}</noinclude> 98t6evd69z7teh4dnd163avow57wid2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/4 250 23168 74376 73344 2026-05-12T03:33:44Z Devi 4340 509 74376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{C|'''KATA PENGANTAR'''}} Bahagialah kita, bangsa Indonesia, bahwa hampir di setiap daerah di seluruh tanah air hingga kini masih tersimpan karya-karya sastra lama, yang pada hakikatnya adalah cagar budaya nasional kita. Kesemuanya itu merupakan tuangan pengalaman jiwa bangsa yang dapat dijadikan sumber penelitian bagi pembinaan dan pengembangan kebudayaan dan ilmu di segala bidang. Karya sastra lama akan dapat memberikan khazanah ilmu pengetahuan yang beraneka macam ragamnya. Penggalian karya sastra lama yang tersebar di daerah-daerah ini, akan menghasilkan ciri-ciri khas kebudayaan daerah, yang meliputi pula pandangan hidup serta landasan falsafah yang mulia dan tinggi nilainya. Modal semacam itu, yang tersimpan da!am karya-karya sastra daerah, akhirnya akan dapat juga menunjang kekayaan sastra Indonesia pada umumnya. Pemeliharaan, pembinaan, dan penggalian sastra daerah jelas akan besar sekali bantuannya dalam usaha kita untuk membina kebudayaan nasional pada umumnya, dan pengarahan pendidikan pada khususnya. Saling pengertian antardaerah, yang sangat besar artinya bagi pemeliharaan kerukunan hidup antarsuku dan agama, akan dapat tercipta pula, bila sastra-sastra daerah yang termuat dalam karya-karya sastra lama itu, diterjemahkan atau diungkapkan dalam bahasa Indonesia. Dalam taraf pembangunan bangsa dewasa ini manusia-manusia Indonesia sungguh memerlukan sekali warisan rohaniah yang terkandung dalam sastra-sastra daerah itu. Kita yakin bahwa segala sesuatunya yang dapat tergali dari dalamnya tidak hanya akan berguna bagi daerah yang bersangkutan saja, melainkan juga akan dapat bennanfaat bagi seluruh bangsa Indonesia, bahkan lebih dari itu, ia akan dapat menjelma menjadi sumbangan yang khas sifatnya bagi pengembangan sastra dunia. Sejalan dan seirama dengan pertimbangan tersebut di atas, kami sajikan pada kesempatan ini suatu karya sastra daerah Jawa, yang berasal dari Sana Pustaka, Kraton Surakarta, dengan harapan semoga dapat menjadi pengisi dan pelengkap dalam usaha menciptakan minat baca dan apresiasi masyarakat kita terhadap karya sastra, yang masih dirasa sangat terbatas. Jakarta, 1981 {{Block right|align=center|Proyek Penerbitan Buku Sastra<br>Indonesia dan Daerah}}<noinclude></noinclude> 97n8gmrjqse8h3rrjtzt6z6otgjvicv Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/27 250 23169 73965 73187 2026-05-11T16:32:56Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||25}}</noinclude>{{jawa|ꦏꦠꦺꦴꦤ꧀ꦱꦸꦩꦺꦃꦭꦤ꧀ꦩꦺꦱꦩ꧀ꦩꦺꦱꦼꦩ꧀ ꦱꦱꦸꦮꦺꦤꦺꦲꦤꦲꦶꦁꦢꦭꦤ꧀ꦲꦉꦥ꧀ꦩꦸꦒꦶꦃꦥꦽꦭꦸꦩꦂꦠꦏ꧀ꦲꦏꦺꦏꦧꦼꦒ꧀ꦗꦤ꧀ꦤꦺꦩꦫꦁꦱꦶꦮꦺꦢꦺꦴꦏ꧀ ꦲꦶꦁꦧꦠꦶꦤ꧀ꦠꦤ꧀ꦱꦃꦲꦚꦼꦧꦸꦠ꧀꧇ ꦲꦣꦸꦃ꧈ ꦏꦪꦔꦺꦤꦺꦲꦶꦏꦶꦫꦱꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦲꦉꦥ꧀ꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦱꦼꦱꦼꦧꦸꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦩꦱ꧀ꦩꦤꦺꦴꦂ꧉ ꦱꦶꦁꦮꦢꦺꦴꦤ꧀ꦧꦉꦁꦢꦶꦏꦤ꧀ꦝꦤ꧀ꦤꦶꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦢꦶꦢꦢꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦩꦲꦸ꧈ ꦪꦩꦺꦭꦸꦧꦸꦔꦃ꧈ ꦕꦼꦭꦔꦸꦤꦺ꧇ ꦎ꧈ ꦪꦱꦸꦏꦸꦂꦠꦏꦁ꧈ ꦩꦸꦒꦩꦸꦒꦏꦏꦁꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦧꦶꦱꦊꦱ꧀ꦠꦫꦶꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦱꦩ꧀ꦧꦺꦏꦭꦤꦺꦲꦥꦲꦥ꧉}} {{jawa|꧋ꦲꦼꦄꦼꦃ꧈ ꦤꦃ꧈ ꦱꦺꦱꦸꦏ꧀ꦲꦏꦸꦮꦶꦮꦶꦠ꧀ꦚꦩ꧀ꦧꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦲꦶꦁꦏꦼꦧꦺꦴꦤ꧀ ꦤꦸꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦏꦸꦭꦶꦏꦸꦭꦶ꧉}} {{jawa|꧋ꦭꦺꦴ꧈ ꦢꦢꦶꦏꦏꦁꦱꦲꦶꦲꦶꦲꦺꦴꦫꦚꦩ꧀ꦧꦠ꧀ꦒꦮꦺꦲꦶꦁꦥꦧꦿꦶꦏ꧀꧈}} {{jawa|꧋ꦪꦲꦺꦴꦫ꧈ ꦮꦺꦴꦁꦮꦱ꧀ꦢꦢꦶꦩꦱ꧀ꦝꦺꦴꦗꦫꦺ꧉ ꦱꦶꦁꦚꦩ꧀ꦧꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦲꦶꦁꦥꦧꦿꦶꦏ꧀ꦏꦲꦺꦫꦏ꧀ꦩꦸꦁꦏꦸꦭꦶꦂꦏꦸꦭꦶꦁꦧꦲꦺ꧉}}<noinclude></noinclude> qjl6gs8pc874vii9qlll6bw0nvbph2t Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/12 250 23177 74043 73354 2026-05-11T17:20:55Z Ris00l may00 1455 74043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>mulai gelisah melihat keadaan itu. Dan pada saat itu pula semua orang menyalakan lampu dari pagi sampai siang sehingga seperti malam hari saja. Bersamaan dengan itu turunlah hujan abu yang deras di daerah itu, maka sangat sedihlah hati mereka, lebih-lebih mereka yang mempunyai rumah kurang kuat karena khawatir kalau-kalau rumahnya roboh. Kira-kira pukul dua siang hujan abu sudah tidak deras lagi, dan tampaklah langit berwarna merah seperti sedang kebakaran terkena sinar matahari, biarpun matahari tetap tidak terlihat. Hal ini menambah pikiran orang menjadi lebih takut karena kejadian seperti itu dikira pertanda akan kiamat. Maka putus asalah mereka dan tidak tahu sama sekali apa yang akan dikerjakan kalau sampai dunia kosong sama sekali. Diibaratkan seperti orang tidur nyenyak dan mengigau. Ibarat ini meurpakan sindiran bagi orang yang telah mendapat kepercayaan untuk menyusun kata-kata yang baik, halus, dan enak didengar, lebih-lebih kalau dinyanyikan. Hal ini dapat menjadikan teladan di kelak kemudian hari. Kalau hal itu merupakan sindiran terhadap orang-orang yang kehilangan akal sehingga hanya sedikit terlihat hasilnya, maka ia merasa khawatir. Oleh karena itu segala perencanaannya yang tersebut dalam cerita, sebaiknya mendapat kritik dari para ahli bahasa karena merekalah yang mengetahui cara mengarang syair, dengan memutuskan anak kalimat sesuai dengan lagu syairnya. Kalau sudah sesuai, maka tinggi rendah lagunya dapat tepat sehingga orang yang mendengar akan senang hatinya dan pembaca tidak merasa mendongkol lagi karena sudah tidak ada kesalahan pada kata-kata atau kalimat-kalimatnya lagi. Jika lagunya sudah baik, enaklah untuk didengar, tetapi kalau tata bahasa dalam menceraikan suku katanya masih kurang benar, artinya cara menceraikan suku katanya masih salah karena tidak genap sekata, maka tidak urung pengarang masih mendapat celaan di kemudian hari, biarpun dalam hati pengarang telah mengakui kebodohannya. Setelah rasa malu dapat dibuang jauh-jauh, ia mulai dengan mengarang cerita yang tersebut di atas dan telah mendapat yang ijin dari Sri Susuhunan. Sekarang cerita dimulai dari ketika pengarang berangkat ke daerah yang diperintahkan untuk memeriksa pesanggrahan Madusita. Keberangkatannya diikuti oleh tiga orang juru tulisnya yang disayangi.<noinclude>{{rh|||13}}</noinclude> lfybhibpwlvn8k16o5ypf9nh5fe5rz9 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/141 250 23181 74078 73395 2026-05-11T17:47:35Z Ris00l may00 1455 74078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>(kamar tengah leres suwau) kori kinarya, manjing mring kamar pranti.</poem></ol> <ol start=9> <li><poem>Sudhiyanya jinem wangining pra garwa, (sudhiyan pasareyanipun para garwa) ampeyan Sri Mahaji, desa kidulira, ing kori antaranya, (sandhingipun kori ingkang longkang) prenah kidul rinengga sri, (enggen kidul rinengga sae) gambar Walanda, busana cara Jawi.</poem></li> <li><poem>Kang rineka dera nrap busananira, kadi Prabu taruni, kori ingkang mamah, kidul kalawan tengah, antaranya wau kori, (sandhingipun wau kori ingkang longkang) lot kapradeksa, (tansah kapantes) ing gambar ageng malih.</poem></li> <li><poem>Gambarira putri Rumani wau kang, sota cipta geng kingkin, (manah mindeng sanget gandrung) myang rineka kadya, lumaksa kekesahan, kadi kang kasebut nginggil, nanging kapetha, (nanging karupa = kawujud) pethanya marek maring, (wujudipun sowan dhumateng).</poem></li> <li><poem>Satunggaling Naradi Mahapandhita, (satunggaling tiyang linangkung anetepi mandhita) dene saler kiduling,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|144}}</noinclude> nz3zrepveyvf86ej4e7258zq81x6rpj Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/28 250 23183 73966 73225 2026-05-11T16:33:09Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||28}}</noinclude>{{jawa|꧋ꦩꦺꦴꦁꦱꦲꦶꦪ꧈ ꦭꦃꦠꦸꦮꦤ꧀ꦠꦸꦮꦤ꧀ꦏꦲꦺꦲꦥꦪꦗꦼꦤꦼꦁꦔꦺꦏꦸꦭꦶ꧉}} {{jawa|꧋ꦲꦶꦪ꧈ ꦣꦶꦁ꧉ ꦮꦶꦱ꧀ꦲꦪꦺꦴꦥꦣꦩꦁꦔꦤ꧀ ꦮꦼꦠꦼꦁꦏꦸꦮꦶꦱ꧀ ꦏ꧀ꦭꦶꦏꦏ꧀ ꦏ꧀ꦏꦶꦏꦶꦏ꧀꧈}} {{jawa|꧋ꦲꦶꦪꦲꦪꦺꦴ꧉}} {{jawa|꧋ꦮꦺꦴꦁꦭꦺꦴꦫꦺꦴꦩꦲꦹꦧꦚ꧀ꦗꦂꦥꦝꦩꦁꦔꦤ꧀ ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ꦏꦺꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦭꦸꦔꦠꦸꦔꦚꦩ꧀ꦧꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦲꦶꦁꦏꦼꦧꦺꦴꦤ꧀ ꦢꦺꦤꦺꦯꦶꦤꦃꦊꦱ꧀ꦠꦫꦶꦤꦤ꧀ꦢꦏ꧀ꦏꦏꦺꦥꦒꦮꦺꦪꦤ꧀ꦲꦶꦁꦲꦺꦴꦩꦃꦏꦪꦱꦶꦁꦲꦹꦮꦶꦱ꧀ꦲꦸꦮꦶꦱ꧀꧈ ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦠꦸꦩꦼꦩꦼꦤ꧀ ꦢꦶꦱꦼꦤꦼꦁꦔꦶꦏꦸꦭꦶꦏꦸꦭꦶꦤꦺ꧈ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦧꦶꦱꦔꦼꦥꦺꦏ꧀ꦲꦠꦶꦤꦺ꧈ ꦠꦼꦠꦼꦩ꧀ꦧꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤꦺꦲꦭꦸꦱ꧀ ꦲꦺꦴꦫꦠꦲꦸꦒꦼꦊꦩ꧀ꦔꦺꦴꦱꦺꦴꦲꦸꦠꦮꦲꦁꦒꦼꦠꦏ꧀ꦒꦼꦠꦏ꧀ ꦪꦺꦤ꧀ꦲꦤꦏꦸꦭꦶꦱꦶꦁꦏꦭꦸꦥꦸꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦲꦸꦠꦮꦲꦺꦴꦫꦥꦠꦶꦩꦽꦢꦸꦭꦶꦩꦫꦁꦥꦒꦮꦺꦪꦤ꧀ꦤꦺ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦒꦼꦊꦩ꧀ꦩꦸꦫꦶꦁꦩꦸꦫꦶꦁꦏꦪꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦭꦶꦪꦤꦺ꧈ ꦤꦔꦶꦁꦏꦸꦭꦶꦱꦶꦁꦏꦭꦸ}}<noinclude></noinclude> h00wwo4ts3lt58a9htgcjh4orv5gnk6 Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/29 250 23188 73967 73239 2026-05-11T16:33:21Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" />{{rh||27}}</noinclude>{{jawa|ꦥꦸꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦩꦲꦸꦢꦶꦠꦸꦠꦸꦂꦫꦶꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ ꦩꦸꦭꦲꦺꦴꦫꦲꦁꦒꦸꦩꦸꦤ꧀ꦤꦏꦺꦪꦺꦤ꧀ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦢꦶꦲꦗꦺꦤ꧀ꦤꦶꦱꦠꦢꦶꦮꦼꦢꦺꦤ꧀ꦤꦶꦏꦸꦭꦶꦏꦸꦭꦶꦤꦺ꧉ ꦏꦼꦉꦥ꧀ꦧꦲꦺꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦪꦤ꧀ꦤꦸꦗꦸꦱꦼꦭꦥꦒꦮꦺꦪꦤ꧀ꦲꦮꦺꦃꦥꦶꦠꦸꦠꦸꦂꦩꦫꦁꦏꦸꦭꦶꦏꦸꦭꦶꦩꦁꦏꦺꦤꦺ꧇ ꦕꦺꦴꦧꦶꦏꦁ꧈ ꦱꦩꦁꦫꦸꦔꦺꦴꦏ꧀ꦏꦺ꧈ ꦏꦸꦭꦲꦗꦼꦁꦠꦸꦠꦸꦂꦱꦼꦏꦼꦣꦶꦏ꧀ ꦊꦉꦱ꧀ꦭꦼꦥꦠ꧀ꦠꦺꦢꦶꦉꦩ꧀ꦧꦒ꧀ꦱꦏꦺꦴꦚ꧀ꦕꦸ꧈ ꦤꦺꦁꦏ꧀ꦭꦼꦉꦱ꧀ꦒꦶꦃꦱꦩꦶꦢꦶꦲꦼꦁꦒꦺ꧈ ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦤꦺꦢꦶꦕꦭ꧀꧈}} {{jawa|꧋ꦲꦶꦁꦒꦶꦃ꧈ ꦢꦮꦼꦟ꧀ꦩꦱ꧀ ꦱꦩꦁꦕꦿꦶꦲꦺꦴꦱ꧀ꦱꦏꦺ꧉}} {{jawa|꧋ꦏꦸꦭꦱꦼꦢꦪꦤꦶꦏꦶꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦲꦺꦚꦩ꧀ꦧꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦫꦏ꧀ꦥꦢꦺꦴꦱ꧀ꦥꦁꦒꦼꦱꦁꦔꦤ꧀ ꦥꦢꦺꦴꦱ꧀ꦱꦼꦏꦸꦭ꧀ꦱꦫꦶꦁ꧉ ꦩꦸꦭꦤꦺꦮꦗꦶꦧ꧀ꦱꦩꦶꦠꦸꦭꦸꦁꦠꦶꦤꦸꦭꦸꦁ꧈ ꦥꦽꦭꦸꦤꦺꦲꦼꦩ꧀ꦥꦸꦤ꧀ꦔꦤ꧀ꦠꦺꦴꦱ꧀ꦢꦶꦱꦽꦔꦼꦤ꧀ꦤꦶꦲꦸꦠꦮꦶꦢꦶꦕꦕꦤ꧀ꦠꦼꦁꦠꦸꦮꦤ꧀ꦠꦸꦮꦤ꧀ ꦗꦚ꧀ꦗꦶꦲꦁꦱꦭ꧀ꦭꦺꦚꦩ꧀ꦧꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦩꦤ꧀ꦠꦼꦥ꧀ꦭꦤ꧀ꦱꦽꦒꦼꦥ꧀ ꦏꦺꦔꦶꦁꦢꦶꦥꦼꦱ꧀ꦛꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦮꦭꦸꦗꦼꦁꦔꦺ꧈ ꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀ꦧꦣꦺꦏꦼꦏꦸꦫꦁꦔꦤ꧀ ꦱꦒꦼꦢ꧀ꦔꦶꦔꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦲꦤꦏ꧀ꦧꦺꦴꦗꦺꦴ꧉ ꦲꦶꦁꦒꦶꦃꦧꦺꦴꦠꦼꦤ꧀꧈}}<noinclude></noinclude> 88f0zaufwrgs231tfyzfbaduz7gy2ag Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/17 250 23190 73923 73462 2026-05-11T16:19:09Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>:”Hai, juru tulis, aku akan bertanya kepada Ki Demang Jaya-suwirya, nanti yang diceriterakan, semua harus kau catat jangan sampai ada yang terlewat, harus teliti dan jelas tulisanmu!” Ketiga juru tulis aturnya, :”Baiklah, tuan!” Kemudian Ki Tumenggung Arung Binang berkata kepada Ki Demang: "”Begini Adi Demang, apakah Adi Demang pernah mendengar cerita tentang asal mula daerah Tempel yang kini telah dibangun sebuah istana yang disebut Madusita. Bagaimana ceritanya?” Mendengar pertanyaan Ki Tumenggung, Ki Demang menerangkan, :”Ya, Ki Lurah, oleh sebab Ki Lurah bertanya kepada hamba, maka sedapat mungkin hamba akan menceriterakan semua yang masih hamba ingat tentang tempat peristirahatan Madusita. Dahulu menurut cerita, Madusita terletak di desa Candi. Perlu Ki Lurah ketahui bahwa desa itu disebut Candi, karena menurut ceritanya dahulu di desa ini terdapat candi yang sekarang masih ada bekas-bekasannya, berupa sebuah bangunan batu bata dan Arca. Selain itu perlu Ki Lurah ketahui bahwa daerah yang termasuk ke dalam kota Ampel itu ialah mulai dari menginjak tanah Kawedanan, tepatnya Ampel itu terletak di sebelah timur desa Candi dengan nama Ampelgading, sesuai dengan nama tumbuhan bambu yang banyak tumbuh di sini. Tumbuhan bambu itu disebut Ampel Denta. Denta artinya gading, maka juga terjadi desa yang dinamakan desa Ampel Denta. Desa itu merupakan kampung yang terletak di sebelah tenggara Kota Ampel itu, menurut cerita yang disampaikan kepada hamba, adapun Wedari Madusita, kepunyaan Sri Susuhunan dan yang menghadap ke selatan itu dibuat seperti pintu gerbang sebuah benteng gedung-gedungnya yang dikelilingi pagar batu/tembok. Bentengnya di tembok kuat dan tebal atasnya serta dibuat seperti jalan untuk mengatur barisan prajurit. Tepi sebelah luar diberi kerai untuk menghalangi meluncurnya pelor kecil dari musuh. Pelor sama dengan peluru. Dahulu di setiap sudut benteng dibuat suatu tempat, kalau {{hws|ter|terjadi}}<noinclude>{{rh|18}}</noinclude> 4g8wvu7s35tgg2whp50hy18vvufb54f 73924 73923 2026-05-11T16:19:28Z Khusna Safira 1759 73924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>:”Hai, juru tulis, aku akan bertanya kepada Ki Demang Jaya-suwirya, nanti yang diceriterakan, semua harus kau catat jangan sampai ada yang terlewat, harus teliti dan jelas tulisanmu!” Ketiga juru tulis aturnya, :”Baiklah, tuan!” Kemudian Ki Tumenggung Arung Binang berkata kepada Ki Demang: ”Begini Adi Demang, apakah Adi Demang pernah mendengar cerita tentang asal mula daerah Tempel yang kini telah dibangun sebuah istana yang disebut Madusita. Bagaimana ceritanya?” Mendengar pertanyaan Ki Tumenggung, Ki Demang menerangkan, :”Ya, Ki Lurah, oleh sebab Ki Lurah bertanya kepada hamba, maka sedapat mungkin hamba akan menceriterakan semua yang masih hamba ingat tentang tempat peristirahatan Madusita. Dahulu menurut cerita, Madusita terletak di desa Candi. Perlu Ki Lurah ketahui bahwa desa itu disebut Candi, karena menurut ceritanya dahulu di desa ini terdapat candi yang sekarang masih ada bekas-bekasannya, berupa sebuah bangunan batu bata dan Arca. Selain itu perlu Ki Lurah ketahui bahwa daerah yang termasuk ke dalam kota Ampel itu ialah mulai dari menginjak tanah Kawedanan, tepatnya Ampel itu terletak di sebelah timur desa Candi dengan nama Ampelgading, sesuai dengan nama tumbuhan bambu yang banyak tumbuh di sini. Tumbuhan bambu itu disebut Ampel Denta. Denta artinya gading, maka juga terjadi desa yang dinamakan desa Ampel Denta. Desa itu merupakan kampung yang terletak di sebelah tenggara Kota Ampel itu, menurut cerita yang disampaikan kepada hamba, adapun Wedari Madusita, kepunyaan Sri Susuhunan dan yang menghadap ke selatan itu dibuat seperti pintu gerbang sebuah benteng gedung-gedungnya yang dikelilingi pagar batu/tembok. Bentengnya di tembok kuat dan tebal atasnya serta dibuat seperti jalan untuk mengatur barisan prajurit. Tepi sebelah luar diberi kerai untuk menghalangi meluncurnya pelor kecil dari musuh. Pelor sama dengan peluru. Dahulu di setiap sudut benteng dibuat suatu tempat, kalau {{hws|ter|terjadi}}<noinclude>{{rh|18}}</noinclude> f2iqlvezntnjx8yay036g4lsv4trglz Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/18 250 23191 73930 73431 2026-05-11T16:21:35Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>:jadi perang dapat diberi mariam. Tempat ini berbentuk bulat, luasnya untuk tempat prajurit yang membunyikan meriam kalau terjadi perang, sebesar sembilan meter. Di keempat sudut tembok yang seperti benteng itu dibuat tangga untuk naik turun prajurit yang bertugas. Kemudian pemimpin Utusan menyela pembicaraan Ki Demang: :”Ki Demang, saya sangat senang mendengarkan cerita Ki Demang. tetapi sebaiknya marilah kita mengaso terlebih dahulu karena sudah pukul 3.00 malam dan kami perlu tidur unguk memulihkan tenaga karena besuk pagi masih banyak pekerjaan yang harus dilakukan. Mendengar kata sang Utusan, Ki Demang berkata: ”Terima kasih Ki Lurah, ya sebaiknya Tuan-tuan tidur. sekarang silakan!” Mereka pergi ke kamar tidur yang telah disediakan dan segera tidur pulas. Selama mereka tidur, di luar rumah diadakan penjagaan oleh hamba raja yang bertugas ronda dengan jumlah 7 orang. Penjaga malam itu selalu berjaga karena tugasnya menjaga keamanan. Selama sang Utusan Sri Susuhanan tidur pulas, para penjaga malam mengelilingi kampung sambil berteriak, ”Bangun! bangun! semua orang kampung bangun!” Itu agar mereka tidak sampai tertidur sehingga kalau ada kejadian yang mencurigakan, mereka dapat lekas bertindak. Setiap sampai di Kademangan teriak-teriakan itu disambut oleh para penjaga malam di Kademangan, ”Bangun-bangun!” Sekarang fajar telah menyingsing, hari Rabu Wage Tanggal 21 Dulkaidah, tahun Alip, dengan sangkala Guna Catur Angesthi Narapati, atau tahun 1843, sedang menurut tahun Masehi, tanggal 22 Oktober 1913, dan dengan Candrasangkala Tri Naha Terus Minulya atau menurut tahun Ijrah 1331, Wuku langkir, mangsa kelima. Pada saat itu mereka telah bangun, lalu mandi dan segera berpakaian. Kira-kira pukul 8.00 pagi para Utusan berangkat ke istana Madusita Wedari. Sesampainya di situ mereka bertemu dengan Tuan Sul. Kemudian pemimpin Utusan Sri Susuhanan segera bersalam-salaman dan saling mengucapkan selamat. Setelah bersalaman sang Utusan berkata kepada Tuan Sul, ”Tuan, sekarang hamba ingin mulai memeriksa sedikit-sedikit<noinclude>{{rh|||19}}</noinclude> 0gw0coquhyo4ozrc4e6eh3qbc689nr6 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/22 250 23203 73899 73525 2026-05-11T15:55:30Z Elcamatcha 1466 73899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=5 |<poem>Seandainya tidak bersama dengan (13) Pangeran Adipati, kira-kira banyak kerusakan yang diderita, balatentara Mataram kemudian Pangeran Adipati, mengundurkan dan kembalilah, di Candhi berkemah.</poem> |<poem>Segenap siap siaga, demikian juga Balatentara Mataram, telah siap di pondokannya, Pangeran Adipati, menugaskan seseorang ke Mataram, memberi tahu Sri Baginda Raja, Susuhunan di Kabanaran. </poem> |<poem>Juga menyampaikan sepucuk surat, menyerahkan hidup-mati, jika seandainya gugur di medan pertempuran, di dalam mengatur barisan, kemudian surat dibawa, utusan segera melaksanakan tugasnya, perjalanannya tidak dikisahkan.</poem> |<poem>Kini telah tiba di Kabanaran, surat disampaikan kepada Sang Nata, telah dibaca isi surat, semua dilaporkan kekalahan dalam medan, tetapi tidak diucapkan sesuatu, oleh Sri Baginda Raja, marah dalam kalbunya.</poem> |<poem>Kepada segenap tumenggung Mataram, yang kurang hati-hati dalam peperangan, Sri Baginda sangatlah marahnya, sedangkan yang kurang waspada akan gugurlah, segenap balatentara Mataram, duta telah mengundurkan diri (berangkat), yang diutus oleh Sri Baginda Raja.</poem> |<poem>Segenap petugas dalam keraton, diperintahkan semua, pulang keseluruhannya ke Mataram, akan tetapi para nayaka (pegawai tinggi), tinggal dalam</poem> }}<noinclude>{{rh|20}}</noinclude> 06nyfhv9egxwwxx188e4avwnyhifozf 73901 73899 2026-05-11T15:56:39Z Elcamatcha 1466 73901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=5 |<poem>Seandainya tidak bersama dengan Pangeran Adipati, kira-kira banyak kerusakan yang diderita, balatentara Mataram kemudian Pangeran Adipati, mengundurkan dan kembalilah, di Candhi berkemah.</poem> |<poem>Segenap siap siaga, demikian juga (13) Balatentara Mataram, telah siap di pondokannya, Pangeran Adipati, menugaskan seseorang ke Mataram, memberi tahu Sri Baginda Raja, Susuhunan di Kabanaran. </poem> |<poem>Juga menyampaikan sepucuk surat, menyerahkan hidup-mati, jika seandainya gugur di medan pertempuran, di dalam mengatur barisan, kemudian surat dibawa, utusan segera melaksanakan tugasnya, perjalanannya tidak dikisahkan.</poem> |<poem>Kini telah tiba di Kabanaran, surat disampaikan kepada Sang Nata, telah dibaca isi surat, semua dilaporkan kekalahan dalam medan, tetapi tidak diucapkan sesuatu, oleh Sri Baginda Raja, marah dalam kalbunya.</poem> |<poem>Kepada segenap tumenggung Mataram, yang kurang hati-hati dalam peperangan, Sri Baginda sangatlah marahnya, sedangkan yang kurang waspada akan gugurlah, segenap balatentara Mataram, duta telah mengundurkan diri (berangkat), yang diutus oleh Sri Baginda Raja.</poem> |<poem>Segenap petugas dalam keraton, diperintahkan semua, pulang keseluruhannya ke Mataram, akan tetapi para nayaka (pegawai tinggi), tinggal dalam</poem> }}<noinclude>{{rh|20}}</noinclude> q12qcudk4xufw87ftr7ponwhkowjl7b Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/24 250 23206 73926 73260 2026-05-11T16:20:53Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>yang berbaris dahulu, jalannya buas, benderanya merah-darah, persenjataan beraneka macam, Kumpeni menghitam bagaikan mendung, lengkap dengan persenjataan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=17 |<poem>Tidak terkisahkan dalam perjalanan, semalam beristirahat di Ungaran, keesokan hari melanjutkan perjalanan, semalam di Salatiga, keesokan hari ada tanda berakirnya istirahat, untuk kemudian istirahat di Bayalali, keesokan hari ada isyarat untuk melanjutkan {{gap}} {{gap}}perjalanan.</poem> |<poem>Jalan besar tidak dilaluinya, ke selatan arahnya, menuju bukit arahnya tidak terkisahkan yang sedang berjalan, yang sedang berhadap-hadapan, suatu barisan di Pamalon, adalah balatentara dari Mataram.</poem> |<poem>Mendengar berita bahwa Kumpeni sedang melaju, dengan I deller dari Semarang, lengkap dengan barisan yang besar, berasal dari sebelah utara, (15) Kamalon menyiapkan diri, segenap pamong praja dan hulubalang, segera memberi berita bersiap-siap. </poem> |<poem>Mereka naik kuda, tidak membawa barisan darat, dengan tujuan menghadang jalannya, barisan Kumpeni yang sedang berjalan, sedangkan Pangeran Adipati, tidak ketinggalan tetapi turut serta, dengan segenap prajurit dalam.</poem> |<poem> Terkisahkan barisan yang di Candhi, seluruhnya berangkat, ialah balatentara </poem> }}<noinclude>{{rh|22}}</noinclude> irdlvt7nkfcsuug0ys2g14knrbedgj1 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/25 250 23207 73927 73261 2026-05-11T16:21:07Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>Mataram, segenap tumenggung, pada menjelang asar, di sebelah barat-laut Gondhang bertemu, dengan Kumpeni yang sedang jalan melaju.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=22 |<poem>Bagian depan kemudian bertempur, ialah barisan Kumpeni melawan Mataram, ramai mereka saling tembak menembak, Kumpeni dengan ganas menyerang, memasuki barisan Mataram, menembaki gencar, gemetarlah barisan Mataram.</poem> |<poem>Dengan penuh keberanian Kumpeni menyerangnya, barisan Mataram kacau-balau, mereka lari tunggang-langgang, lupa akan kedudukan pasukan terhadap anak buah, Kumpeni mengejarnya; yang tertangkap dibunuhnya.</poem> |<poem>Akibat gencarnya serangan Kumpeni, empat prajurit tercecer, terpisah dengan kawan, terjerat masuk balatentara Mataram, secepat kilat di jaringnya, dihujani tombak bersama, empat orang Kumpeni mati.</poem> |<poem>Perlengkapan Kumpeni, beserta senjatanya dirampasnya, kemudian melarikan diri pulang, balatentara Mataram, (16) I deller dengan balanya, karena cepatnya dalam {{gap}}perjalanan, tibalah segera di dalam barisannya.</poem> |<poem>Di Pemalon mereka memperoleh penghormatan, disambut dentuman meriyam, Uprup menyambut balanya, kemudian bersalaman dengan Deller, kepada segenap kapten, dilakukan juga salam, demikian juga kepada para opsir.</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''23'''}}</noinclude> cy5380us7a2kyhoah4d7mic2ujfmq64 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/26 250 23208 73928 73265 2026-05-11T16:21:20Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=27 |<poem>Kemudian kepada Pangeran Adipati, juga para bintara disalami, demikian juga kepada segenap tumenggung, juga kepada Dipati Semarang, kemudian duduk-duduk bersama, di luar terdengar suara riuh-rendah, ialah mereka yang sedang mengadakan persiapan.</poem> |<poem>Pembesar dari fihak Kumpeni, duduk bersama, beserta segenap tumenggung, juga para pangeran dan bintara, seluruh tempat telah terisi, kemudian bersantap bersama, dihormati dengan salvo.</poem> |<poem>Salvo terdengar bertubi-tubi, dentuman mariyam pun bersahutan, suaranya bagaikan gunung roboh, tambur dan salompret bersahutan, karenanya dirasakan bersama, Deller dan Uprup, beserta segenap pembesar dan kapitan.</poem> |<poem>Beijajar berdiri para prajurit, dari awal hingga akhir, semuanya disampaikan kepada Deller, kemudian diadakan perundingan bagaimana baiknya perjalanan, menurut pendapat I deller, menuju ke Mataram.</poem> |<poem>Sewaktu malam tiba barisan Kumpeni, telah memenuhi sebuah lapangan perkemahannya, siap siaga menurut kelompoknya masing-masing, tidak terkisahkan yang sedang berkemah, sekarang yang dilanjutkan ceriteranya ialah mereka yang melarikan diri, wadya Mataram menuju, barisan Pengeran Adipati.</poem> |<poem>Menghadap Pangran Adipati, telah disampaikan</poem> }}<noinclude>{{rh|'''24'''}}</noinclude> sppo9fp242z6f955wy3yvoj6nh1my8y Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/27 250 23210 73929 73266 2026-05-11T16:21:35Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>laporan, bahwa kalah dalam pertempuran, dikarenakan datangnya bala bantuan Kumpeni, yang berasal dari Semarang, dengan I deller sebagai komandannya, dilengkapi barisan Kumpeni yang besar.</poem> </ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem>Kamalon memperoleh bantuan, yang berasal dari Semarang, dengan I deller sebagai panglimanya, semua tumenggung gugur, banyak yang melarikan diri menyerahkan jiwa-raga, dan menyerahkan empat pucuk senapan, yang dilakukan oleh desenteer (tentara yang melarikan diri dari tugas militer).</poem> |<poem>Telah dilaporkan keadaan barisan, kepada Pangeran Adipati, sangat terharu hatinya, segenap tumenggung, menyampaikan pendapat kepada para Adipati, lebih baik mundur, dikarenakan besarnya lawan.</poem> |<poem>Dikarenakan terlalu dekat dengan Candhi, kita sangatlah khawatir, kata para tumenggung, kemudian Pangeran Adipati, mengirimkan duta ke Mataram, memberi tahu Sang Baginda Raja Susunan di Kabanaran.</poem> |<poem>Kepada duta telah disampaikan, bahwa Kumpeni memperoleh bantuan, dan juga menyerahkan tawanan, senjata karaben empat pucuk, serta memberi perintah kepada duta, untuk malam itu berangkat juga, demikianlah perintah Pangeran Adipati.</poem> |<poem>Segenap barisan telah siap sedia,</poem> }}<noinclude>{{rh|||25}}</noinclude> h76c8o93ijrbaqbqdf7xg75cipmm8ka Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/28 250 23211 73931 73267 2026-05-11T16:21:44Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>segera terdengar aba-aba berangkat, menuju arah timur, kepada segenap para pamong, memasuki barisan, tibalah kini di Pamalon, kemudian berkemah di Wedhi.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=38 |<poem>Dinamakan desa Bajing, mereka berhenti dan berkemah, menyiapkan tempat bermalam, segenap Tumenggung dan bersama bermalam, sedangkan fihak Kumpeni, bermalam di Pamalon. </poem> (18) |<poem>Deller dan fihak Kumpeni, berada di Kemalon selama tiga hari, keesokan harinya berangkat, menuju ke Mataram, bagaikan laut barisan, lengkap dengan persenjataan, sedang jalannya berkelompok-kelompok.</poem> |<poem>Persenjataannya mentakjubkan, di tengah perjalanan mereka sangat hati-hati, Deller menyiagakan surat, mentaklukkan orang-orang desa, desa sunyi senyap, semua melarikan diri ke gunung, porak-porandalah keadaan desa.</poem> |<poem>39. Tidak terkisahkan yang sedang berjalan, kini diceriterakanlah perihal Pangeran Adipati, segenap balatentara membubarkan diri, demikian juga pegawai (pamong) Mataram, jalannya tergesa-gesa mengejar jalannya Kumpeni yang menuju Mataram.</poem> |<poem>39.Menyerang dari belakang, balatentara yang ke Mangkunegaran, tidak mau berdekatan jalannya,</poem> }}<noinclude>{{rh|'''26'''}}</noinclude> nawn1ohgdzz845g5h52gmor9yieh9uz Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/13 250 23212 73921 73269 2026-05-11T16:16:49Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|tik|mempercantik}} diri. Namun setelah meja makan selesai dipersiapkan yang ditunggu-tunggu tidak muncul-muncul. Karena kesalnya ia lalu bertanya kepada pembantu-pembantunya. Kebetulan di antara pembantunya ada yang melihat bahwa Pamadi dibawa ke kebun belakang istana dan dimasukkan ke dalam kurungan. Dewi Banuwati lalu menyuruh para pembantunya untuk membawa seluruh hidangan yang sudah dipersiapkan di meja makan ke tempat tahanan. Ia sendiri ikut ke ruang tahanan, bahkan masuk menemani Pamadi dalam tahanannya. Adegan 14: Raja Bagawan Sapwani Wijayaastra sedang dihadap oleh Jayadrata tengah membicarakan patih Jayasubanda dan tumenggung Jayawiladaka yang sudah lama diutus mencari dewi Drusilawati belum juga kembali. Bagawan Sapwani masih belum mengizinkan anaknya untuk pergi menyusul. Jayadrata masih disuruh bersabar beberapa hari lagi. Pada saat itulah Jayawiladaka datang tanpa patih Jayasubanda yang terluka parah ketika melawan Pamadi. Jayawiladaka menceriterakan seluruh pengalamannya selama mencari dewi Drusilawati, dan akhirnya menyampaikan pesan patih Sangkuni agar Jayadrata segera menghadap ke Astina. Adegan 15: Di negeri Timbultaunan raja Kaladiyu selalu membagi-bagikan hadiah kepada para punggawa dan prajurit. Ia berbuat demikian dengan pemikiran, jika lamarannya ke Astina ditolak, ia akan datang menyerang Astina. Selagi ia memikirkan dutanya ke Astina yang telah lama belum kembali, pembantu terdekatnya, yaitu emban Wewegidrah datang menghadap tanpa dipanggil. Emban Wewegidrah menyampaikan laporan Wijamantri (Togog) dan menyerahkan kembali surat lamaran yang seharusnya disampaikan kepada raja Astina, dan menceriterakan nasib para tumenggung Timbultaunan yang melaksanakan tugas. Renggutmuka luka terkena panah di dadanya; Thothogatho luka kepalanya terkena pentung dan Klanthangmimis luka terkena kerisnya sendiri yang direbut oleh musuh dan ditikamkan ke dadanya. Raja Kaladiyu marah besar, akan tetapi juga memuji para tumenggung yang mati dalam melaksanakan tugas. Dilihat dari luka-lukanya yang semuanya di dada, menandakan bahwa para tumenggung telah membuktikan kesetiaannya sampai mati. Kaladiyu ingin segera berangkat lengkap dengan balatentaranya menyerang Astina. Ia akan minta dewi Drusilawati secara paksa. Akan tetapi emban Wewegidrah tidak sepakat. Emban {{hws|We|Wewegidrah}}<noinclude>{{rh|14}}</noinclude> nbrq0amymuxdhhijfy522rt0hobvwng 74086 73921 2026-05-11T18:35:37Z VintageBloom 1932 74086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|tik|mempercantik}} diri. Namun setelah meja makan selesai dipersiapkan yang ditunggu-tunggu tidak muncul-muncul. Karena kesalnya ia lalu bertanya kepada pembantu-pembantunya. Kebetulan di antara pembantunya ada yang melihat bahwa Pamadi dibawa ke kebun belakang istana dan dimasukkan ke dalam kurungan. Dewi Banuwati lalu menyuruh para pembantunya untuk membawa seluruh hidangan yang sudah dipersiapkan di meja makan ke tempat tahanan. Ia sendiri ikut ke ruang tahanan, bahkan masuk menemani Pamadi dalam tahanannya. Adegan 14: Raja Bagawan Sapwani Wijayaastra sedang dihadap oleh Jayadrata tengah membicarakan patih Jayasubanda dan tumenggung Jayawiladaka yang sudah lama diutus mencari dewi Drusilawati belum juga kembali. Bagawan Sapwani masih belum mengizinkan anaknya untuk pergi menyusul. Jayadrata masih disuruh bersabar beberapa hari lagi. Pada saat itulah Jayawiladaka datang tanpa patih Jayasubanda yang terluka parah ketika melawan Pamadi. Jayawiladaka menceriterakan seluruh pengalamannya selama mencari dewi Drusilawati, dan akhirnya menyampaikan pesan patih Sangkuni agar Jayadrata segera menghadap ke Astina. Adegan 15: Di negeri Timbultaunan raja Kaladiyu selalu membagi-bagikan hadiah kepada para punggawa dan prajurit. Ia berbuat demikian dengan pemikiran, jika lamarannya ke Astina ditolak, ia akan datang menyerang Astina. Selagi ia memikirkan dutanya ke Astina yang telah lama belum kembali, pembantu terdekatnya, yaitu emban Wewegidrah datang menghadap tanpa dipanggil. Emban Wewegidrah menyampaikan laporan Wijamantri (Togog) dan menyerahkan kembali surat lamaran yang seharusnya disampaikan kepada raja Astina, dan menceriterakan nasib para tumenggung Timbultaunan yang melaksanakan tugas. Renggutmuka luka terkena panah di dadanya; Thothogatho luka kepalanya terkena pentung dan Klanthangmimis luka terkena kerisnya sendiri yang direbut oleh musuh dan ditikamkan ke dadanya. Raja Kaladiyu marah besar, akan tetapi juga memuji para tumenggung yang mati dalam melaksanakan tugas. Dilihat dari luka-lukanya yang semuanya di dada, menandakan bahwa para tumenggung telah membuktikan kesetiaannya sampai mati. Kaladiyu ingin segera berangkat lengkap dengan balatentaranya menyerang Astina. Ia akan minta dewi Drusilawati secara paksa. Akan tetapi emban Wewegidrah tidak sepakat. Emban {{hws|We|Wewegidrah}}<noinclude>{{rh|14}}</noinclude> f9bztlyv2grcnhudybtcwc8oi2sn835 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/29 250 23213 73932 73270 2026-05-11T16:21:59Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>Kumpeni telah mendengarnya, namun tidak mau berhenti, yang di belakang berebut depan, dikejar dari belakang.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=43 |<poem>Makin dipercepat larinya, segenap barisan Kumpeni telah tiba di Kalibening, balatentara Mataram, datang untuk pertahanan, prajurit Mataram berkumpul, siap melawan Kumpeni yang tiba.</poem> |<poem>Telah memberi kabar, kepada Sang Baginda Raja Mataram, bahwa Kumpeni telah siap sedia di kubunya, yang kemudian menyerang, menyerang perbentengan, balatentara Mataram bergerak maju, dihujani peluru.</poem> |<poem>Berakhir yang berjaga di kubu, melarikan diri ke Kabanaran, dengan I deller melarikan diri, beristirahat di Pejagalan, semalam suntuk kemudian pagi harinya berakhir, beristirahat seluruh balatentaranya, di sebelah barat Pejagalan.</poem> |<poem>Beristirahat hanya semalam, pagi harinya I deller memberi aba-aba, segenap balatentara cerai-berai, melarikan diri ke arah barat-daya, tidak terhenti perjalanannya, penduduk pedesaan sunyi-senyap, orang Mataram bersiul-siul manis.</poem>}}<noinclude>{{rh|||27}}</noinclude> s03orvmvtvd61pkb81pgt28z5mkbei8 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/30 250 23214 73933 73276 2026-05-11T16:22:10Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{gap}}'''C. (Dhandhanggula)''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Sangat kacau-balau rakyat kecil, mengungsi ke hutan dan gunung-gunung, tidak terkisahkan Kumpeni, kini disampaikanlah cerita mengenai Sang Baginda Raja, yang telah bersiap-siap di Kabanaran, lengkap dengan balatentaranya, demikian juga dengan isteri-isterinya, prajurit yang datang kemudian, memberi tahu kepada Sang Sri Bupati, bahwa Kumpeni telah tiba.</poem> |<poem>Sri Bupati yang berada di Kabanaran, tidak antara lama terpencar-pencar tentaranya, bentengnya dibakar sendiri, kemudian menuju timur-laut, lengkap dengan balatentaranya naik ke atas bukit, di Terong mempertahankan diri, perjalanannya baik-baik, tidak terkisahkan Sri Baginda Raja, kemudian bergantilah yang dikisahkan ialah Kanjeng Pangeran Adipati, dengan segenap pimpinan Mataram.</poem> |<poem>Tidak henti-hentinya mengikuti jejak Kumpeni, menyerang masuk Mataram, berperang sehari, perjalanan Pangeran Adipati cepat, berkamah di sebelah timur sungai, bergembira, balatentara berkumpul,</poem>}}<noinclude>{{rh|28}}</noinclude> 9lmmeuxpa5pzqc525jxvrjhr13hyh3a Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/57 250 23215 74160 73452 2026-05-11T22:37:30Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|dene|Karodene}} maneh wartamu mau luwih karsaning Allah. Yen rineksa, ora kena rinusak pepadhaning wong. Yen pesthi, druhakaning sesama sapa sanggup nulak bilahi. Ron sajaratil mustaha, kawula wus pinanci-panci". Raden Rangga mangsuli. "Leres, pangandikanipun rama". Kacariyos ingkang rayi Raden Patih, kapundhut mantu Pangeran Dipati nama Raden Martawijaya. Ing antawis sampun lami, Raden Ayu kagungan putra. Pangeran Natakusuma tetuwi, sareng konduripun wonten margi kapethuk tandhu saking wetan kang njajari sekawan para nyai kedhik. Pancenipun sampun samar, petenging dalu, pareng aken nyimpang. Sareng celak priksa yen Ratu Angger kang tindak. Kang abdi ndikakaken mungkur, Kangjeng Pangeran sumimpang. Wonten para nyai wicanten, "Nunjang bae, wong Natasuman. Ana Kangjeng Ratu tindak, wis celak tanpa kering". "Boten pirsa, kula westani dede Anak Ajeng Ratu kang tindak". Langkung ngungun samargi-margi, ing nggalih uga seje tuture menyang kang lanang. Pasthi tuture yen dijarak. Nunten ing dinten Jumungah Paing, marengi gengipun peken, Raden Patih bakda Jumungah saking masjid. Dumugi ing radinan, bapakipun lumampah wingking. Wonten tiyang Natasuman, lurah prajurit truna kinanthi lan tiyang kadipaten belantikan tukar kapal, yen wonten Raden Dipati, nanging boten mireng. Raden Patih priksa yen tiyang Natasuman. Lajeng cinekel, dipungebugi. Raden ngunus waos, kapal ingkang winaos. Tiyang kadipaten kang gadhah kapal narbes mili, Raden Patih dipun engetaken bapakipun malih, malah tinantang. Raden Patih lajeng mantuk, sedaya rencangipun ndikakaken sedhiya piranti. Bok wonten dukanipun kang rama Pangeran Natakusuma, Raden Patih langkung kuwatir. Kasrat ing Pangeran Dipati, leheng rebat rumiyin, manawi karumiyinan. Amargeng resmining dyah; kang serat dimene mandi. Kangjeng Pangeran Natakusuma sareng mireng prakawis abdinipun lurah truna kinanthi, nunten nimbali putra Raden Tumenggung Natadiningrat ndikakaken lumampah dhateng Kepatihan. Sampun panggih lan garwa Raden Patih, sadaya sampun kajelentreh nalika kapethuk margi lan garwa Raden Patih. Wangsulanipun Raden<noinclude>{{rh|||53}}</noinclude> nlg5zxda0u9eb7hl6vzyao2cx7r54rk Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/58 250 23216 74162 73275 2026-05-11T22:38:39Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Patih," Ya adhi, matura rama ora pisan memalesi, bokayumu ora tutur lakune yen kapregokan tindake rama. Seka abdine rama, lurah truna kinanthi kang banget manasati, tanpa kering ing patih wrangkaning ratu. Ing saikine, apuntene rama. Kapindhone aku ora weruh yen abdine rama". Raden Tumenggung Natadiningrat sampun pamit, lajeng dhateng kadipaten. Panggih lan Pangeran Dipati, pangandikanipun. "Adhi, ana apa dene seba aku". Aturipun, "Mila kula sowan, kautus paman dalem rama. Atur priksa, masa wandeya kauningan. Ing peken kagegeran, wonten abdinipun rama kaprawasa ing ki lurah. Kapalipun dipun tatoni, nanging kapalipun abdi dalem ing kadipaten ngriki". Pangeran Dipati kaget, dene nganggo jaran kadipaten. "Inggih Gusi, wantonipun linton anggen, belantikan tuwin kala pamethukipun sampun katur sadaya". Pangandikanipun Pangeran Dipati, "Paman sung uninga menyang aku, aku nedha lan takrasakne kang yoga. Adhi, aja milu-milu ambeg runtike paman". Raden Tumenggung Natadiningrat sampun pamit, lajeng sowan ingkang rama lajeng katur sadaya. Lurah parajurit truna kinanthi, lajeng kapocot dening dados bebanten wisuna. Ing antawis lami, wonten Sarip mrasanja dhateng Natadiningratan. Sumitranipun Raden Patih. Wicantenipun Tuwan Sarip, "Angger, manah kula nglokro, dene raka sampeyan Dipati sapunika panggih pepanggiling Ratu. Mutungi, jarag-jarag. Kula aturi sampun boten ndhahar pisan atur kula. Kula dipun oso-oso, langkung gela manah kula, Wajibing gesang, tumempel kang angsal wahyu. Boten liya angger, kang sayoga gumantos patih. Sanadyan angger timur, winongwong ing rama. Pesthi Ngayogya suyud dados janget kinatigan. Wangsulanipun Raden Tumenggung Natadiningrat, "Langkung saking kemokalan sebdane Tuwan, boten saged dados patih. Kados Ratu boten karsa, Kumpeni boten ngrembagi lan dede bibiting patih. Rama boten sarju, punika mung dados kori, Yen sampuna, mangga peksa. Menggah maesa, sampun ngoek. Boten wrat kangelanipun,<noinclude>{{rh|54}}</noinclude> 13oaz7ic5wqn2zyjakeriwy2tgqhqci Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/59 250 23217 74163 73281 2026-05-11T22:39:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>tengah mangsuli sihing Ratu. Mung bilaine kang boten kuwawi manggul". Tuwan Sarip mangsuli, "Pundi wonten, boten ginalih. Wajibing gesang minta kanugrahaning Allah. Mamrih indhaking sarira, kenging pinalar, kula ngengeri. Deres pawartosipun, yen angger dados patih. Dene Sindunagara mung wela." Raden Tumenggung Natadiningrat saya tan sarju, Tuwan Sarip kawelantah semu kacuwik, lajeng nyuwun pamit. Kacariyos RadenPatih sowan Pangeran Dipati. Aturipun, "Gusti, kula sanget kuwatir, prakawis ing loji. Yen kula pambengan, boten wonten ingkang njangkung. Pun adhi Natadiningrat, bilih kalebet reh kang saking paman dalem Pangeran Natakusuma. Wantuning guna, boten kawistara. Kumpeni, manawi sumela kagungan karsa sanes. Prayoginipun, pun bapa kemawon dipun damel nelusup. Mung sageda tepang damel. Yen boten sapunika, sanget kuwatir manah kula. Pangeran Dipati sumerep, marengi, arta, katujon galihipun lajeng santun. Raden Patih nuju ngandikan ingkang rama, Pangeran Dipati matur, "Pamrinanipun ingkang rayi, Raden Tumenggung Natadiningrat, sanget melasaken dening tanpa kanthi. Yen marengi kangjeng rama, prayogi uwakipun pun Danukusuma amonga". Ingkang Sinuhun kewedan, wit dening dede kang karsa. Ing satemah. nuruti. Lenggah sewu, tambahing sabin ginempalaken lenggah Danurejan. Parentah sampun dhumawuh, yen Danukusuma lenggah kaliwon miji. Semanten Raden Patih sanget anggubel dhateng Tuwan Minister Moris. Lan wewadul, ambeg suranipun Kangjeng Sultan. Lan bokmanawi, pyambakipun pinrih ing pati dene Ingkang Sinuhun. Wangsulanipun tuwan minister, "Kadi boten tumama, Raden Patih, abdine Tuwan Besar. Yen kuwatir, kula ken jagi dragunder" Raden Patih, angres manahipun, "Lan yen kenginga kang gumantos leheng pun bapa pyambak, Kyai Danukusuma. Yen kula boten kinukup kumpeni, kadospundi Tanah Jawi? {{hws|Mes|Mesthi}}<noinclude>{{rh|||55}}</noinclude> f4oozfokl8adsm0rdtcsq1qkq4wfsi4 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/31 250 23218 73934 73278 2026-05-11T16:22:23Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>bahkan tiap han berpérang, tentara rendahan melawan Kumpeni, yang terpisah mengambil makan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem>Penduduk mempertahankan haknya, Kumpeni tidak berani menggempurnya, barisan mengambil yang dekat-dekat, kemudian terkisahkan Sang Baginda Raja, yang sedang berjalan mendaki gunung, di Terong tempat berhentinya, kemudian turun ke arah utara, dari gunung kemudian berkemah, tempat beristirahat ialah Cembirit, dengan orang Kalang yang berdagang.</poem> |<poem>Orang Cembirit yang kaya-kaya habis kekayaannya, dirampas dan ditumpasnya, orang desa lebih menderita lagi, mereka melarikan diri ke gunung, beristirahat dua malam, keesokan harinya Sang Nata berangkat, tujuan perjalanan ke utara, lengkap dengan balatentara dalam, dan dengan putranya Pangeran Adipati, yang bernama Pangeran Bei.</poem> |<poem> Segenap tumenggung beserta mantri luar, dengan balatentaranya ditinggalkan, bersama Pangeran Adipati, membawa balatentaranya, menuju ke Sokawati, tefkisahkan telah tiba, beristirahat di Tempuran, balatentaranya siap sedia, di Sokawati tempuran, (pertemuan dua buah atau lebih aliran sungai)</poem> (21)|<poem>Kini dihentikan sementara kisahnya yang berada di Sokawati, berganti kisah mengenai Sri Warendra yang mahir berperang, masalah Metaram dikisahkan kembali, segenap pimpinan yang tinggal,</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''29'''}}</noinclude> s2xi6k1hpw8ep02l4k1cugrzg3upgoe Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/60 250 23219 74165 73279 2026-05-11T22:42:15Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|thi|Mesthi}}, karisakan" Minister mangsuli, "Ampun, akeh-akeh kang dipikir. Kula ngrewangi Raden Patih. Saking banget panasing ati, prakara gegilang boten kodal". Raden Patih, pamit mantuk. Kacariyos, Cina ing Demak kinecu bresih. Tumpes donyanipun, kenging tiyang Demak. Sewu tigangatus, sedhiya Jayengsekar. Tetindhih, kaliwon satunggal. Angodhol, nelasah kampak. Lacak kajedheg ing Wirasari, tepang Grobogan, bumi Ngayogya, Gabus namanipun. Kaliwon, milungguh dhusun ing Gabus sinanggyan pretinggi prapat mancalima. Jayengsekar rusuh, ngrayah, ngobongi griya, kagegeran. Dipun kathahi dhateng tiyang Jayengsekar, lumajar. Mantri, keliwon, kantun ing Ngebyak cinekel sampun binanda. Lajeng kasaosaken, Raden Tumenggung Sasranagara marengi jagi, boten sowan dhateng Nagari Ngayogya. Mantri kaliwon lajeng kaaturaken Raden Rangga dhateng nagari. Sampun, mangkat. Kacariyos, landros ing Semawis angsung srat dhateng Minister Moris sarta bantu prajurit dhateng Demak mawi kumpeni tetindhihipun. Dhusun Gabus, kinepang. Tiyangipun sami dipun cepengi, angsal tiyang sanga. Pengulune katut. Raden Tumenggung Sasranagara, semu ering. Dening Walandi Tuwan minister, sampun tampi srat saking Semawis. Minister nunten bicara lan para bupati. Enggal anglampahaken putusan. Juru basa Gor, lan bupati satunggal Raden Sasrakusuma. Prentahipun Raden Patih, "Lamun kapergok lan kaliwon kebaktaa lajeng dhateng Semawis. Sampun ngantos dhateng Ngayogya. Juru-basa Gor lan Raden Sasrakusuma pepriksa dhateng Grobogan ngurus nalaring prakara. Yen mantri kaliwon binanda, enggal uculana." Sampun sami mangkat ingkang kautus, sareng katur dhateng Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, sanget dukanipun. Raden Rangga kautus ngrebat Kaliwon Demak, prajurit kerangkat lumampah. Saking penggalihipun Ingkang Sinuhun, "Bok digawe saprayogane, sathithik aja sesoroh". Temah duka dalem tumpa-tumpa dhateng Raden Patih tuwin sabapakipun, nunten wonten serat dhawuh<noinclude>{{rh|56}}</noinclude> 5wgwcfafuyv880vi9fi7lyv9crwvpbc Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/14 250 23220 73666 73280 2026-05-11T13:53:57Z Ris00l may00 1455 73666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ars-arsa" /></noinclude>{{hwe|wegidrah|Wewegidrah}} sanggup mengambil dewi Drusilawati dari Astina dan membawanya ke Timbultaunan seorang diri. Raja Kaladiyu setuju. Adegan 16: Di negeri Amarta raja Darmakusuma beserta ketiga adiknya, Bratasena, Nakula dan Sadewa sedang memperbincangkan Pamadi yang telah lama pergi meninggalkan Madukara tanpa pamit. Raja Darmakusuma berpendapat, sebaiknya Arjuna segera dicari. Akan tetapi Bratasena tidak bersedia, karena Pamadi memang sudah biasa pergi tanpa minta diri dan pulang sekehendak hati sendiri. Jadi buat apa susah-susah mencari. Selagi raja Darmakusuma menyatakan hendak bunuh diri jika Bratasena tidak mau mencari adiknya, datanglah Semar, Nalagareng dan Petruk. Ketiganya menangis sehingga sangat mengejutkan keempat bersaudara yang sedang bercakap-cakap. Kemudian Semar menceritakan peri hal Pamadi sejak meninggalkan ksatrian Madukara sampai akhirya dibelenggu oleh adipati Karna dan dibawa ke Astina. Mendengar keterangan lengkap Semar, raja Darmakusuma jadi amat sedih. Sebaliknya Bratasena jadi marah sekali kepada orang-orang Astina. Bratasena berangkat ke Astina akan menuntut raja Suyudana. Semar, Nalagareng dan Petruk mengiring perjalanan Bratasena. Adegan 17: Dewi Drusilawati sedang menceritakan pengalamannya sejak dicuri oleh gajah putih sampai ia kembali ke Astina di hadapan ayahnya, raja Destarata. Dewi Anggandari juga tidak jemu-jemu ikut mendengar cerita Drusilawati. Raja Destarata maupun Anggandari memuji keberanian dan ketulusan hati Pamadi dalam menolong saudaranya. Diakui, bahwa seandainya yang menemukan Drusilawati di atas punggung gajah putih bukan Arjuna, akan tetapi saudara-saudaranya sendiri para Kurawa, sudah dapat dipastikan mereka tidak akan mampu memberi pertolongan. Dalam pada itu emban Wewegidrah yang sudah lama melayang-layang di atas istana kerajaan Astina melakukan penyelidikan, sudah mengetahui dengan tepat di mana pada waktu itu dewi Drusilawati berada. Dengan tangkas dan cekatan ia menyusup ke dalam istana, menyergap dan terus membawa terbang dewi DrusiIawati, seraya menjelaskan bahwa dewi Drusilawati akan ia bawa ke negeri Timbultaunan. Peristiwa yang terjadi dalam sekejap itu telah menggemparkan seisi istana Astina. Adegan 18: Raja Suyudana sedang membicarakan peri hal perkawinan dewi Drusilawati dengan Jayadrata. Sesuai dengan {{hws|pé|pésan}}<noinclude>{{rh|||15}}</noinclude> n61ueb0ezn98tifybazqjai69qvz8o9 73922 73666 2026-05-11T16:16:57Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|wegidrah|Wewegidrah}} sanggup mengambil dewi Drusilawati dari Astina dan membawanya ke Timbultaunan seorang diri. Raja Kaladiyu setuju. Adegan 16: Di negeri Amarta raja Darmakusuma beserta ketiga adiknya, Bratasena, Nakula dan Sadewa sedang memperbincangkan Pamadi yang telah lama pergi meninggalkan Madukara tanpa pamit. Raja Darmakusuma berpendapat, sebaiknya Arjuna segera dicari. Akan tetapi Bratasena tidak bersedia, karena Pamadi memang sudah biasa pergi tanpa minta diri dan pulang sekehendak hati sendiri. Jadi buat apa susah-susah mencari. Selagi raja Darmakusuma menyatakan hendak bunuh diri jika Bratasena tidak mau mencari adiknya, datanglah Semar, Nalagareng dan Petruk. Ketiganya menangis sehingga sangat mengejutkan keempat bersaudara yang sedang bercakap-cakap. Kemudian Semar menceritakan peri hal Pamadi sejak meninggalkan ksatrian Madukara sampai akhirya dibelenggu oleh adipati Karna dan dibawa ke Astina. Mendengar keterangan lengkap Semar, raja Darmakusuma jadi amat sedih. Sebaliknya Bratasena jadi marah sekali kepada orang-orang Astina. Bratasena berangkat ke Astina akan menuntut raja Suyudana. Semar, Nalagareng dan Petruk mengiring perjalanan Bratasena. Adegan 17: Dewi Drusilawati sedang menceritakan pengalamannya sejak dicuri oleh gajah putih sampai ia kembali ke Astina di hadapan ayahnya, raja Destarata. Dewi Anggandari juga tidak jemu-jemu ikut mendengar cerita Drusilawati. Raja Destarata maupun Anggandari memuji keberanian dan ketulusan hati Pamadi dalam menolong saudaranya. Diakui, bahwa seandainya yang menemukan Drusilawati di atas punggung gajah putih bukan Arjuna, akan tetapi saudara-saudaranya sendiri para Kurawa, sudah dapat dipastikan mereka tidak akan mampu memberi pertolongan. Dalam pada itu emban Wewegidrah yang sudah lama melayang-layang di atas istana kerajaan Astina melakukan penyelidikan, sudah mengetahui dengan tepat di mana pada waktu itu dewi Drusilawati berada. Dengan tangkas dan cekatan ia menyusup ke dalam istana, menyergap dan terus membawa terbang dewi DrusiIawati, seraya menjelaskan bahwa dewi Drusilawati akan ia bawa ke negeri Timbultaunan. Peristiwa yang terjadi dalam sekejap itu telah menggemparkan seisi istana Astina. Adegan 18: Raja Suyudana sedang membicarakan peri hal perkawinan dewi Drusilawati dengan Jayadrata. Sesuai dengan {{hws|pé|pésan}}<noinclude>{{rh|||15}}</noinclude> o9kvldgks7ex4mh24om6oygsby19vwt Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/32 250 23221 73935 73283 2026-05-11T16:22:36Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>menghajar habis-habis Kumpeni, Pangeran Adipati, dengan balatentaranya, segenap tumenggung, yang beristirahat di Ngumpak segera berangkat, dan berada di tengah- tengah Metaram.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=8 |<poem>Deller telah diberitahu, bahwa Sang Nata di Kabanaran telah berangkat, menuju ke timur, Kabanaran terdapat kosong, Deller sangat bersedih hati, kemudian Deller berjalan, lengkap dengan kawan-kawannya, berhenti dan beristirahat di Yogya, di Yogya Kumpeni bermaksud mendirikan kubu, pohon kelapa yang dibuatnya.</poem> |<poem>Orang suku Jawa dan penduduk pantai, dengan kawan-kawan menyiapkan diri berupa barisan, orang desa telah mempersiapkan tempat berteduh, demikian juga orang Metaram, separoh bagian penduduk pengabdi pada Yogya, sebagian lagi turut balatentara Metaram, yang turut serta pada Kumpeni, tidak terceriterakan berapa lamanya.</poem> |<poem>Tidak diberitakan berapa hari mereka bertempur, tiap hari Kumpeni menyerang, menyerbu Metaram, bila malam hari tiba saling menculik, orang Kumpeni berada kembali di Yogya, terkisahkan balatentara Metaram, mereka berputar, arahnya tidak menentu, kadang-kadang beristirahat dua satu hari, berpindah-pindah tempat istirahat.</poem> |<poem>Tiga atau empat hari berhijrah, Pangeran Adipati Mangkunegara, bertahan di tempat bermalamnya, tidak terbilangkan,</poem> }}<noinclude>{{rh|'''30'''}}</noinclude> cei4tetphwe1bo4jnxr8qx3oco0nn3h Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/61 250 23222 74166 73287 2026-05-11T22:43:02Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>pemut yen Raden Danukusuma boten kalilan sebab mangsuk pancaniti. Mandhega ing galadhag, Raden Patih langkung serik. Tuwan Minister sampun tinuturaken, semanten kang njujul Kaliwon, kapethuk margi. Dipun tedha juru basa Gor, kekah. Tiyang Grobogan inggih kekah, lajeng den srahaken ing tiyang Kranggan. Raden Sasrakusuma angerihi dhateng juru basa Gor, ingajak manuta, Prandene para bupati ageng-ageng lan kang njujul punika, mundhi karsaning ratu. Runtut lan Minister rembag punika, ugi angger ingkang kantun Tuwan jurubasa sampun ngeli. Kaliwon kasrah wong Keranggan, sampun dumugi ing Ngayogya. Raden Rangga suka-suka atur priksa dhateng Kadipaten prakawis punika. Pangeran Dipati sumingkir, lajeng ndikakaken anyaosana Kaliwon den rantun wonten Kepatihan. Sareng katur, Ingkang Sinuhun langkung suka. Para bupati sami kakersakaken dhateng griyanipun Raden Patih amriksa Kaliwon Demak. Aturipun ndikakaken nyerati, saking karsanipun Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan amemales ing patrap. Tuwan Minister sareng mireng langkung nepsunipun, Raden Patih ngilikilik lan atur pemut dhateng Pangeran Dipati sampun tumut-tumut prakawis punika. Ambeg suranipun ingkang rama,. boten kandel dhateng Gupremen. Pangeran Dipati miturut, Tuwan Minister langsung srat dhateng Raden Patih nedha Mantri Kaliwon dening iku abdine Tuwan Besar. Lan sapa ingkang duwe atur ngrojongi Kangjeng Sultan, sapa bupatine. Sareng priksa, Ingkang Sinuhun enggal ndikakaken maringaken. Minister tumangap, sampun tampi. Kangjeng Sultan, mundhut tiyang sanga kang saking Gabus ingkang sampun kabekta saking Semawis. Aturipun Raden Patih "Tiyang sanga sampun tinetepaken kecu. Lingsem wagugen Kangjeng Sultan, semanten Tuwan Minister kang manah lir antiga kapiting sela lungit. Dening purun gantung srat saking Surakarta, gandhek ngantos tigang wulan wonten Nagari Ngayogya. Kangjeng Susuhunan boten trima, Kumendhur pambram dhateng Ngayogya, badhe ngrampungi saklir kastori. Raden Patih ageng manahipun, para bupati sami prihatin. Ingkang sarta Raden Patih wewadulipun nelas, lan juru basa kekalih Tuwan Gor, Tuwan Krisman. Punapa raosing manah ingkang badhe {{hws|kata|katamakaken}}<noinclude>{{rh|||57}}</noinclude> s5fh6aypvjkkle9r6ha25yq4sekmp39 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/62 250 23225 74168 73290 2026-05-11T22:43:24Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|kata|katamakaken}} Kangjeng Sultan, sampun rinacik dhateng Kumendhur Pambram. Raden Patih kang nenajemi ing saulat solah nangga setya, "Amung titip Pangeran Dipati enggal jumenenga Ratu. Ingkang rama megawana, sampun tiling lan Kangjeng Ratu kedhaton kasilep. Ratu sesengkan anyar, Ratu Kencanawulan, saturipun ginega dhateng Ingkang Sinuhun lan sanget sengit dhateng kuwalon Kangjeng Gusti Pangeran Dipati. Lan enget yen puputra priya, sapunika tepang lan besanipun, Pangeran Natakusuma, dhateng Kangjeng Gusti boten yukti. Prajurit lebet kang nayaka, kadangipun Ratu Kencana, kalih sami nama bupati wewah Ki Rangga Prawiradirja, badhe kamantu malih. Kangjeng Gusti kesisan ing batos, ingkang leres mopoa, dados tanpa tolihan dhateng Kangjeng Gusti: Ki Rangga kang manah saya malembung, Ratu Kencana sampun resep. Nanging ingkang sanget dados kawatir mung ramaNatakusuma, pyayi miguna. Lembat putra dados pangulah sabarang aturipun, rembag kadhahar ing Sinuhun mingo ing Pangeran Dipati. Kula pinrihing pati, Kangjeng Sultan pangangkahipun yen Raden Rangga sampun rabi putri mangka agul-aguling panduk. Karanten Kangjeng Sultan wangkal, pasang rehipun Tuwan Besar, ngandelaken mantu lan besan. Ing sapunika sampun katawis, prajurit Natakusuman, Kranggan, Natadiningratan tandha badhe purun ing tuwanku. Kula sampun kainan, rehning rumeksa nagari asal-asal sampun kapratela. Lan Kangjeng Gusti nelasaken yen tan wonten ingkang pangukup, Kangjeng Tuwan Besar dhateng ingkang wayah Kangjeng Pangeran Dipati. Kula boten awet dados patih, ngraos boten saged anglampahi yen teksih wau punika. Sukering praja dados kalilip, liya punika sampun suyud sadaya dhateng Pangeran Dipati tuwin dhateng Gupremen. Yen ical tiga punika, boten angel Kangjeng Sultan, alit kang galih, Tuwan Besar sakarsanipun dados. Kangjeng Gusti sumangga kang eyang, lan pitungkas yen wonten prakawis saking Kang Eyang Tuwan Besar. Sandi lair manut kang rama saking ajrihipun". Tuwan Pambram mangsuli," Trima kasih, lan empun akeh-akeh kang {{hws|di|dirasani}}<noinclude>{{rh|58}}</noinclude> fwamim3lklfsil0d6zm8s4qva9etdtn Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/63 250 23226 74169 73292 2026-05-11T22:43:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|rasani|dirasani}}. Pesthi kula matur ing Jendral, ampun susah yen atur seka kula wis pesthi lamun ginugu. Dene ing saniki, perlune gawe kula mung prakarane Minister Moris gegilang lan layang. Minister kang kula tutuh, temah ngadu-adu ing Ratu. Lan tempuh arta Cina Demak, kang kinecu wong Gabus lan ing Kedhu akeh kampak." Wangsulanipun Raden Patih, "Dhusun Kedu, boten nguwasani Sabdanipun Pambram, boten deleng Hyane ing pepatih. Inggih tuan, boten kula oncati. Asal Kangjeng Gusti jumeneng ing samangke, nuwun duka. Yen tuwan bicara wrana, dipun sumentor. Kangjeng Sultan remen gelar rewa-rewa, tuwin geladhi wonten alun-alun kidul. Kangmas Sumodiningrat kang rumojong, sampuri ged-geden. Ingkang judheg, sumelanging manah inggih amung Pangeran Natakusuma. Nukma paekan alangkung lembat, lan tilar murwat sentana kados kang mengku nagara. Saatur-aturing patih Danukrama lan juru basa Gor, ingkang nyerati badhe katur ing Tuwan Besar. Sampun katur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, enjing Tuwan Panbram katimbalan pinanggihan wonten taman." Kangjeng Sultan kewedan dening gegilang, Pambram sampun nama Kumendhur dados Puhnak Jendral maSa gelema ana ngisor. Kranten sinamun ing taman boten mawi gegilang." Penggalihipun Ingkang Sinuhun, mangsa oraa gawa prakara agung, sipi gedhe tur mahaprana. Nantun dhateng ingkang putra, "Sapa bupati kang yoga ngadhep?" Aturipun Pangeran Dipati, "Boten wonten kejawi adhi Danureja, Kakang Sumodiningrat, tiga pun Sindunagara". Kangjeng Sultan miturut Tuwan Pambram, sampun tetabehan lajeng tata lenggah. Aturipun Tuwan Pambram, juru basa Krisman kang nggatosaken aturipun Tuwan Pambram, "Rehning mangke Minister Moris selaya lan Sultan, prakawis gegilang bok inggih tinurut aturipun. Dening adat, swarga, yen lenggah pendhapi kadhaton boten mawi gabancik gilang. Yen manggihi Oprup dipun timbali, sanes gilang, sela-sela renggang wijiling witana. Sampun nalurine kang rumiyin. "Moris netepi parentah Minister, sami lan Sultan. Ing sanalika, pundi nggen lenggah jajar, campur wangun<noinclude>{{rh|||59}}</noinclude> b3s2njjawuasnc0te1ppmck30cl7tkl Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/64 250 23227 74170 73293 2026-05-11T22:44:18Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kaurmatan. Temah mangke kasor lenggahipun, yekti ajrih parentah. Mila dados kastori,. bok inggih lutur galihipun Sultan. Sepele dados rembag, dening gilang bancik kayu asil punapa". Kangjeng Sultan nitya sumirat dadu," Ya bener iku balabag, ananging manjing wiranging Ratu. Lan wus sun gawe segah kala Jendral rawuh den pinaraki sakaongron lan ingsun. Para Idlir kabawah, yen dudu karsane pasthi sinaru. Wis oran ana angin barat, ana babagan nusuli. Kang anjunjung Ratu ingsun, Kumpeni. Ingsun ora lali, maksih emut. Nadyan iku blabag, wus sun enggo. Ora ngeman wirangingsun, ingsun iki putraning Jendral didhedheli si Moris. Wirang deleng ing sapepadha". Wangsulanipun Tuwan Pambram, "Timbalanipun Gurnadur, kala pinarak Ngayogya boten patos angyektosi yen gilang kajeng. Kagalih gilang sela, tetep naluri. Sareng tetela yen tranging karsa, Kangjeng Sultan mantunana netepi prentahipun Minister. Yen boten kersa, loji Gupremen suwung kabekta dhateng Semawis. Juru basa manesel, nuwun tempuh sewu Demak kang kinecu tuwin Kedhu. Yen boten ical tiyangipun awon, Jendral karsa tindak pyambak birat tiyang kang samijurit" Pangandikanipun Kangjeng Sultan," Kejaba wus praniti, keprabonipun gilang trima lowung didol si Moris. Untunge dinulur ing Tuwan Besar. Loji Gupremen kang jaga Sinuhun, iku beneh cahak. Luwih karsane anguningani, asal aku aja cidra sesangganku tunggon barang tuwin picis, jaluk tempu sewu meksih mulur nalare. Desa Kedhu, pinundhut pilih margane rinusak jeksane dhewe." Begadring wawalan, temah sami kendel. Tuwan Pambram matur, "Kula mireng wartos rawat-rawat, yen Tuwan Sultan wonten ingkang tusuk. Dados sandeyaning putra, kosek lan Pangeran Dipati. Yen yektos, kula badhe mireng kaparingana priksa". Kangjeng Sultan langkung kaget, "Iku pawarta corah, dene dhingin Tuwan Besar angsung pemut, ingsun pinenging nggugu ujar kang ora yukti. Ki Dipati, apa sira ngrasa padudon lan ingsun". Aturipun Pangeran Dipati, "Boten pisan suwala, langkung<noinclude>{{rh|60}}</noinclude> 1fpek44mif8g1qu5w9ibi9gdpogzw7q Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/65 250 23228 74171 73298 2026-05-11T22:45:08Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ajrih". Tuwan Pambram pamit mantuk. Ingkang sami sowan sadaya tinundhung medal, para bupati kang wonten njawi anungsung wartos. Raden Patih 'ajarwa anggarjita, para bupati temahan prihatin. Tuwan Pambram sampun mantuk. Kacariyos, Minister Moris kendel, ginentosan Minister Iglar dhateng Ngayogya malih. Wondene prakawis gilang, kadehik sewang kadamel sidhang siring. Yen Minister sowan pinanggihan ing sri menganti. Kangjeng Sultan teksih pinarak ing gegilang, naluri kang swargi. Kacariyos Sekretaris Jendral, Tuwan Pirkes, dhateng Ngayogya mertamu. Pangeran Dipati lan para putra santana sami manggihi wonten ing loji. Amung kalih dinten, enggal mantuk. Minister matur ing Kangjeng Sultan, wonten parentahipun Jendral. Sebab tiyang memara dhateng pesisir, yen boten mawi srat pas saking pepatih lan Minister tuwin kaji kang sami ngampungaken tedhak Rasulullah, yen boten wonten tandhaning yektos saking salasilah, den tepenga kasrah ing Gupremen. Boten kenging mbekta gegaman, bedhil siji dipun beskup. Kangjeng Sultan Surakarta, sampun ngestokaken anglampahi. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan merang anglampahi, dene mawi manut Surakarta. Pangandikanipun," Dene nganggo tununtun seka Sala, apa ingsun iki kebawah anak mas Sunan. Ingsun lumuh niru, salah gawe. Kaniaya marang wong talabul eknu, den kon anyekeli. Yen ora aweh, dadi galap menang." Raden Patih tinggal pratela dhateng Minister. Semanten Kangjeng Ratu Anem, babar putra kakung. Saya kathah reraosanipun, tiyang ingkang sami anggeni. Dene sihipun Ingkang Sinuhun matambah dhateng Tumenggung Natadiningrat. Kacariyos Raden Tumenggung Sumodiningrat, dosa ing Kangjeng Sultan, amejahi tiyang nama Brajalesana. Panasing manah, piniji lan Amatahir kautus nalika dhateng Crebon, kala bedru Kumpeni wonten karaman tiga. Ki Sidhun Kuburangin, tembung kasbut wau kajengipun namanipun ing tetiyang tiga: Ki Sudhum, Ki Kulur, Ki Rangin. Wedananipun kasingkur, mila Raden Sumodiningrat ngincih. Lajeng kapesat medal lenggah mijil njawi. Sareng wonten kabar<noinclude>{{rh|||61}}</noinclude> 8yi0iyw8mvgx494wnjt538fvbqpmeqk Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/66 250 23229 74173 73296 2026-05-11T22:45:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>yen badhe- wonten Jendral mertamu dhateng Nagari Ngayogya sarta anggegirisi, Raden Tumenggung Sumodingrat wangsul dados nayaka lebet malih. Dimana ing Kangjeng Sultan, pinuji ing damelipun, pikandel agul-agul. Semanten Lurah Blambangan mati, nama Ngabehi Dasamuka, ing impen nuju memet abdenipun Ratu Kedhaton. Dhusun dipun cekeli, wonten alun-alun kidul, kalunasan. Kangjeng Ratu Kadaton langk.ung merang. Lan wonten santananipun mantri Japan, dosa ing Gupremen, kanggenan saradhadhu saking Surapringga. Ngungsi dhateng Japan, kadakwa ngekahi saradhadhu kinurung wonten kemandhungan. Kangjeng Ratu Kadhaton sangsaya muadhut guna sektining mantu, Adipati Danureja. Mamrih kang putra enggal dados Ratu. Lan ing manah, boten kuwawi anahanakening maru, Ratu Kancana. Dhateng ingkang raka kolu, Pangran Dipati inggih, kolu. Raden Patih sagah, srana tulak tumbal saujaring dhukun den lakoni sidhekah wreni-wreni. Anglabuh seganten, ardi, wong kasurupan, lan impen pinuji-puji. Tetumpeng gogohan den bekteni. Mila rumiyin wonten nama Tirtasengaja, ngaken angsal gaib. Kangjeng Sultan langkung panas, dipun pejahi. Lan wonten tiyang nama Setrawijaya, Wangsakartika mung pocodaning marasepuhipun ingkang putra Pangeran Dipati. Lan wonten tiyang estri, nama mBok Kertakusuma ngaken meryayang dhayang. Inganggep guru dhateng Kangjeng Ratu Kedhaton, Kangjeng Sultan langkung ewa. Gurunipun Pangeran Dipati, nama Ki Danakusuma, sami tiyang penceng kiblatipun. Saaturipun ginugu ing Raja putra, Raden anyagahi bab kang dhateng Welandi. Raden Riya Sindureja, kang sagah samarata putra santana dipun rampasi. Patih Japan, sampun den luwari saking Raden Patih, maraet sihipun Minister Ingglar. Semanten Pangeran Dipati, roroning tunggal lan patih. Tiga Pangran Hadikusuma, pocapane mangan upas bareng mati. Putrining sentana tuwin para bupati kang ayu, Raden Patih mangangkah Pangeran Dipati kang mundhut. Kathah kang sami<noinclude>{{rh|62}}</noinclude> fijqveob0vwbj593xh52nws5lr5wv1h Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/67 250 23231 74174 73300 2026-05-11T22:46:33Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kentir, sabab sami dipun bandhani. Semanten Kangjeng Ratu Kadhaton, ningali polahipun Raden Rangga pacuk Den Ajeng Suratmi, sanget rudatin ningali kang wayah-wayah. Rame lan Ratu Kancana, sapatrapipun tanpa kering. Peparing sampun kathah, Ratu Kancana dhateng badhe mantunipun. Kacariyos Raden Patih rembag lan Surakarta, Patih Cakranagara pratela dhateng Kumpeni wit salahipun Raden Rangga ngingu tiyang Pranaraga nama Wirabrata, bengkok kecu. Semanten Pranaraga, Mediyun sami gentos kecu-kinecu. Ing Mediyun mangun kutha, sedaya manca dipati sami anyambut damel. Mariyem wonten baluwarti ing Pranaraga, kawon angkok lan Madiyun. Kacariyos Kangjeng Sunan wewadul dhateng Jendral, minta adil Gupremen: Nuju ngajengaken Garebeg Siyam, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan bicara urmat mariyem yen miyos, badhe kasuwun mantunipun, sebab dede angger Kumpeni. Raden Tumenggung Natadiningrat kuwur manahipun, dening den bebidhung. Tampa pemut saking Danurejan, lajeng kasaosaken Pangeran Dipati. Pangandikanipun, "Yen prakara urmat atas Kangjeng Rama pyambak, aku wedi matur". Lajeng sowan dhateng sri menganti, kapareng sare Kangjeng Sultan. Serat kacanthelaken Raden Brangtakusuma, Raden Tumenggung lajeng mantuk. Sareng wungu, serat tiningalan. Raden Brangtakusuma kautus dhateng Natadiningratan, ing sarehning urmat lamun miyos mantuk, Kangjeng Sultan langkung runtik. Lajeng atur serat ing Raden Patih, kepareng sampun mangkat sowan. Serat dipun tingali, Raden Patih gedheg-gedheg mirsa ungeling srat. Mawi mampir ing loji, kapanggih Minister sampun kawartosaken sadaya. Raden Patih lajeng dhateng pageiaran, pepak sadaya putra santana tuwin bupati. Raden Sumodiningrat, Purwadipura andhawuhaken timbalan dhateng Raden Patih,yen urmat boten- mawi. Mangke yen Minister dhateng, Kangjeng Sultan boten jumeneng. Tumenggung Sindunagara andhawahaken dhateng ioji. Minister sareng mireng mutung, masang angkah. Timbalan, boten sowan. Ing satemah baul, Grebegipun sepi sebab Kangjeng<noinclude>{{rh|||63}}</noinclude> ntyn2g8rnz1oa5s60eqvybcp4dgpzii Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/68 250 23232 74175 73301 2026-05-11T22:47:28Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Sultan boten miyos. Bakda Grebeg, putra dantana tuwin bupati sowan ngabekti. Kangjeng Sultan andhawahaken," Aja na narka, yen ingsun baceri Ratu lan Gupremen. Utawa ana kang ngandon-adoni, mamrih renggang. Poma pacuwaningsun, ora owah belengket. Amung lagi rebut, udur-uduran aprakara urmat lan penjaiukingsun sapa kang tabeyana. Liyane Minister kang njaga ingsun, lan ora ningali Jendral. Amung pulmahe kang sun tingali, kang aweh urmat Minister Moris diga.we salah. Apa Minister galagala, mulane njaga ratu mesthi Walanda pilihan, cukup mangertine. Lan apa mulane Minister tak undang, nora teka. Apa ana kang gegasah, banget petenge galihingsun. "Aturipun ingkang rayi, Pangeran Natakusuma," Leres pangandikanipun Ingkang Sinuhun". Mireng aturipun ingkang rayi, suka pyuh dhateng ingkang rayi. Cumeplong galihipun, ingkang pangandika," Iku bener, ciptane adhimas. Sedyaku ya mengkono." Sasampunipun dhedhaharan, lajeng sami katundhung sadaya. Sobating Patih, awewadul piyangkuhipun Kangjeng Sultan dhateng Gupremen. Pangran Natakusuma ngrojongi, malah cumacat Minister Inggiar Walanda baung. Raden Patih tansah nggegasah Minister, temah ical sedaya sih palimarma kang dhateng Pangeran Natakusuma. Sandi upayane dipun kencengi. Damel srat wewadul dhateng Jendral. Carik tiga kang ndamel tuduh pinangkanipun, Danukrama, Trunasastra, Tuwan Dritecara Welandipun tepang lan Pangeran Dipati, Cundhaka Wiryapuspita lan ingkang rayi, Pangeran Mangkubumi. Amangsuli cariyos malih ing saderengipun bada Garebeg. prakawis Madiyun Pranaraga. Dhusun Ngembel tiyang ing Pranaragi, kapejahan tiyang Kranggan si Narayuda. Raja pejah, gandhek Pangeran Dipakusuma, Ja.yadipura, tiga Somanagara. Surakarta nguruni Bupati Tumenggung Arungbinang, utusan Gupremen Kaptin Krisman. Sami landrat, temtu tiyang Ngembel pejah. Kaptin Krisman adamel leresan sampun den ecapi, Arungbinang sampun suka tandha. Pangeran Dipakusuma dereng, ajrih ing ratunipun, kedah<noinclude>{{rh|64}}</noinclude> mptqdz4uym1ntns381vqqc7en8aa9ji Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/69 250 23233 74176 73303 2026-05-11T22:48:32Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>atur priksa rumiyin, lajeng sami mantuk. Raden Rangga taksih wonten Ngayogya, sareng siyam Raden Rangga kalilan mantuk. Bak.da siyam, wangsula. Sesanggeman bakda, den leresi wulan Sawal, Raden Rangga sowan, katunjel Kumendur Prambam dhateng, mundhi serat Gumadur. Serat supatranipun kekalih, kang satunggal bab Raden Rangga pinrih mintak ampun dhateng Bogor pinanggil Jendral. Srat ping kalih, rehning Kangjeng Sultan damel kori, Raden Tumenggung Natadiningrat punika, Jendral boten marengi. Sebab putraning sentana kathah ewedipun ing wewadosing kang rama. Boten sadu dados sesendhoning nagari, mabubrah tata. Cilakaning ratu, kasusahaning Gupremen. Yen boten anut, pesthi Jendral runtik mutungi pasangan rawuh ing Ngayogya, amangun tata lan patrap. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan langkung gugup sanget, kang paminta sampun ngantos Jendral mariki, supe subasita pamrih wong kang dudu. Saking kumetering galih, Kangjeng Sultan kapengkering lingsem, tinitih Kumendur Pambram. Raden Patih gumapyuk, ginubel ing sih ela-ela dhateng Pangeran Dipati. Sedaya ingkang dados pakewed, sampun kasumbageng manah. Sanak mantu, kulit daging nirtyeng purwa duksina. Cipta etang buruh, sanak-sanak abot telak. Kipa-kipa lir anyuthat wrejid cacing marang sanak kaponakan. Supe welingipun swargi, sadaya ingkang gadhah pengangkah saaturipun ginugu. Penyananing galih mokal, gepok kang sarira. Mila sedaya ingkang dados runahing putra Pangeran Dipati lan patih, cipta abuwang uwuh aja. gendheng anyukeri dhiri. Raden Rangga sampun kadhawahan lumajar dhateng Bogor, mintak ampun ing Jendral lan kancane tetiga. Raden Rangga nuwun kaanthi, ipe Pangran Dipakusuma. Kangjeng Sultan jumurung, anunten saling karsa Kyai Danukusuma kadamel kanthi. Pangran Dipakusuma sande, kathah pamrihipun Kangjeng Sultan. Karane bapa patih tinedah, yen lakune harja estu dados surati. Mapan landakipun Raden Rangga, mamrih jetmikanipun. Yen Rangga kinarya sirna, aja ana bebaluhi dadi watir. Raden Rangga ngenes manahipun, den bebungah kartine den utus<noinclude>{{rh|||65}}</noinclude> 4tq5buqvuyf53650qkj0yk5r5dalgzz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/70 250 23234 74177 73307 2026-05-11T22:49:24Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Ratu Kancana. Sungsungipun Raden Rangga ing manah nglaIu, ngraos kothor sampun nipis pangabdinipun, Dening tanpa ta'ngsul, ingkang mamrih byuha mahraja. Kang masangi iuwang langkung bingah, mupung dhudha dereng kamantu maning. Den dhedheli dhadhahan, ilanga kabeh kang dadi keiilip. Mila ing manah, Raden Patih kesusu selak kudu salin ratu, Sumedya patih patah gul anung murba misesa, darma bae ratune mukti kadhaton. Ngangkuh ratu kejaba Raden Rangga nekad liwung, bubuk antuk supana. Raden Rangga ing. cecengil, pinrih giris lir pejah sajiomng gesang. Saking mapuhining manah, Raden Rangga ngupados margi nggenipun kesah. Nuju dalu Raden Rangga sowan ingkang rama Pangeran Natakusuma, numpak tandhu kajang, kepareng Raden Patih salengepan dhateng kadipaten. Sinapa trampil sauripun, ngaken Raden Ayu Singaranu mantuk saking mancanagari. Nanging ing sakalihipun, boten samar sami yitna tinanem ing manah. Wadosipun Raden Paiih, lajeng dhateng kadipaten. Raden Rangga sampun sowan ingkang rama Pangeran Natakusuma, lajeng njujug lir wekaang panggih. Aturipun, " Kula punika sampun ngraos bilahi dados pasrahan dhateng Gupremen, saking pitenahipun Danureja. Danukusuma sareng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ingkang raka, sebadanipun Raden Rangga dhateng ingkang rayi," Pinten banggi adhinias, awet ningali warninipun kakang Rangga. Boten sotah pengangkuhe sitaha, iftanah kmasampunteias. Amung adhimas den saged suwita nagri Ngayogya. Pun kakang kados boten mantuk, lajeng kabucal. Majeng pejah, mundur pejah. Yen pejah ing margi, awis rencang ingkang bela. Lan keraos duraka, kula salamine gesang. Pun kakang tengeh ngecani manahing tiyang, tansah dame! sakit sak. Amung kedah nusul mbok jengandika. Fuji kula, yen pejah winalesa ing dalem dunya sadaya kang sami motangaken ing kula. Mayar alam akerat, suka. den rujita. Sampun aggendhong memala" Kang rama ciptaning galih, guruning pracaya ing Allah, keciwadhag. Kawedhar sabda, angrapu," Sokur lepas kawruhmu,<noinclude>{{rh|66}}</noinclude> swyl08rrv1g85s17eei68h4am5ppqnr Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/71 250 23236 74179 73311 2026-05-11T22:50:26Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ananging keciwa. Uruna prentahing Allah, lagi kinongkon menyang Bogor, Prentahing Ratu Bethara, nunggal prentahing Allah. Ing nitipraja, dikon ngambungi pipining naga kang galak ora wiyang nglakoni. Sanadyan pati, sakit sabil ingkang nulya. Dudu si Danureja kang aweh lara pati, yen regag saka pitenah. Wong durung, kowe nglakoni, kawruh mateng bali mentah temah nora precaya. Lan sira isih nom, wajib amalar sihing ratu, kang kari aja cupet kurang ihtiyar. Yaiku, dadining gaib Allah, sipat rahman. Angsung pamintaning umat, angger boboding awak. Jaluk dudu walake, iku wong mamak duraka". Aturipun Raden Rangga, "Tiyang kathah, was-wasipun kanggenan ngelmuning setan, kirang amaitis ing Sukma". Pangandikanipun ingkang rama, "Juwed, dene basamu kumethak. Lod-lodan, lowe. Pamupusan, wong urip budi ihtiyar. Endi ciptane kang mangsut, yaiku guruning nyata. Ora ana ngucap lara pati, linakonan". Raden Rangga atur sembah, kojah dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat yen sariranipun katurunan songsong jene ing salebeting impen. Ingkang rama mireng ewa, kang galih sampun gela, narka yen anglamong. Lajeng katundhung medal, ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat kapendhet titihanipun sandi, kabekta dhateng ing Bogor. Semanten Raden Rangga, lir wong mayangi solahipun lan sanget bekti dhateng kang eyang. Sedheng kang para bupati kalempakan ing Danurejan, angrembag nggenipun badhe dhateng Bogor den sarah panceding dinten lan putusan gupremen. Raden Rangga boten ngudhoni, sampun penangganipun. Amung sumangga kemawon, iajeng bibaran. Raden Rangga wonten margi tansah sesambat garwanipun, amung kedah nusul. Kacariyos Pangeran Natakusuma, ngandikaning kang Sinuhun Kangjeng Sultan. Sabab ingkang putra lan Pangeran Dipati tuwin Raden Tumenggung Natadiningrat. Pangandikanipun Ingkang Sinuhun," Mulane adhimas sun undang, ana layange Jendral. Sabab anakmu dadi lawang Tuwan Besar, ora rembug. lng mengko ingsun lakoni tulak bilahi, adhimas nyingkiri wong ingkang rame kang gumanti lawang vvakane Sindunagara. Ora ewuh, {{hws|sapuluh|sapuluh-puluh}}<noinclude>{{rh|||67}}</noinclude> fwzbfzz1g12yi04stn41vkgg69jdzwo Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/72 250 23237 74180 73313 2026-05-11T22:51:10Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|puluh|sapuluh-puluh}} ana setan ngiwi-iwi. Aja dadi atimu miwah Natadiningrat". Aturipun ingkang rayi, "Leres karsa dalem, kula langkung rumojong. Sampun rumiyina, mila yen puruna, matur sanget nuwun kangmas. Sareng pun Natadiningrat kinarsakaken dados kori, kula langkung watir. Mantuk sanget, pepondhas sasat katrahan ing nugraha raosing manah, kaowel bilainipun. Begja pun Natadiningrat". Ingkang Sinuhun kajron tampi, raos anglulu matur loba, "Adhimas, nora mengkono. Mung mari tepung prakara kang menyang Gupremen, yen nampani karsaningsun misih Natadiningrat." Kang rayi matur persudi, "Sinuhun ketanggelan dadosa bupati mijen, manah kula langkung eca boten wonten kang munasika. Punika supadosipun". Anyambeti Pangeran Dipati, "Leres, paman. Dados resikipun adhi Natadiningrat,.manahipun saged eca boten cowong". Asreng ngandika Kangjeng Sultan," Kaya bocah katriwal, dadi miji sasat nganggur". Aturipun ingkangrayi," Asal teksih momong putri, mangsa kantosa katriwal". Nunten Raden Brangtakusuma angemban timbalan dalem Ratu, dhumateng ing Danurejan. Raden Tumenggung Natadiningrat, mantun dados pintu ginentosan Kyai Tumenggung Sindunagara. Ingkang rayi Pangeran Natakusuma. tinundhung medal sarta pinoma-poma sampun ngantos dados galihipun. Kangjeng Pangeran Natakusuma lajeng kondur. Semanten ing dalu, wonten daru ngaler ngilen dhawahipun. Enjing Tuwan Pambram mantuk, sampun pupus sadaya saliring bicaranipun. Ingkang Sinuhun langkung suka. Pedhak sonten tetegar, semanten Raden Rangga Prawiradirja ubanggi, kirang nemdinten mangkat nusul Tuwan Pambram, tata dhateng Semawis. Denya ngandika ing Jendral, lajeng sowan dhateng Bogor Sandi ngirabaken bala wira-wiri wonten margi, nanging Raden Rangga boten tumut manggihi putra sentana bupati. Amung selamet ing paran, sampun jaga taha-taha sasolahipun tiyang Kranggan ggeladhi sarta mapan prajurit gentho kumebul, Ing sabibaring tamu, Raden Rangga galenikan lan {{hws|Pringga|Pringgakusuma}}<noinclude>{{rh|68}}</noinclude> ks7mr22fde5fux8zr5k1ld8s0pj2j13 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/73 250 23238 74181 73315 2026-05-11T22:52:08Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|kusuma|Pringgakusuma}} kalayan mantri njawi nama Ngabehi Pusparana, prenah kaki ing Sokawati. Raden Rangga sampun pracados, boten priksa yen kekalih punika dados pangulahing patih. Kang wau sampun pratignya mangan upas, bareng mati temah mandayeng jangji balik dhateng Raden Patih. Mangka pikandel ngawula padha pyayi, gleca-glece sasolahipun. Raden Rangga winadulaken dhateng Raden Patih, wanci bedhug dalu Raden Rangga daut margi ing wingking ler wetan. Ambobok banon, kadamel margi baris kapalan, gumrebyug langkung kaget kang kamargan. Raden Rangga dumugi Jenu lereh, boten tinututan. Prajurit gentho kari, sampun oleh dangdanan. Raden Pringgakusuma, Pusparana amung ngaterken ing margi lajeng dhateng ing Danurejan, dhatengipun Ki Martalaya atur priksa ing patih, langkung sumringah netyanipun. Enggal Raden Danukusuma dhateng loji, atur priksa ing saderengipun Raden Rangga morod, Raden Patih kang ngaturi penjawil. Pangeran Adikusuma, Pangeran Mangkubumi, tunggilipun Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan kapinta ing galih. Para prawara ngandikan, ingkang dereng dhateng katimbalan Raden Patih. Kengkenanipun sumebar, lan nalika ingkang rama Pangeran Natakusuma lelejeming den waspaosna kang yektos. Kangjeng Pangeran sampun dangu sinowan ingkang abdi sampun katuran priksa dhumateng ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Nunten wonten utusaning patih, anyaosi priksa lolosipun Raden Rangga, katunjel gandhek animbali enggal-enggalan. Kangjeng Pangeran sampun sowan, Pangeran Ngabehi sarenganipun. Ingkang Sinuhun nunten bebilas dhateng ingkang rayi, wonten terkaning batos. Ingkang rayi ing semu, tampi. Katujune pun Rangga boten wonten, dandosan kula den gabrul. Amung Natadiningrat kenging kapalipun satunggal, Ingkang Sinuhun semu mengkak sebab Ratu Kancana kathah kengingipun. Nunten amatah punggawi, ingkang nusul nututi Raden Rangga. Raden Purwadipura, tetindhihipun prajurit lebet, {{hws|sa|sapratigan}}<noinclude>{{rh|||69}}</noinclude> lkrdc17jiri78ap9irj6i4f23kk4rn0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/74 250 23240 74183 73317 2026-05-11T22:52:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|pratigan|sapratigan}} urunan tiyang sanegari. Bebantheng Ki Martalaya, Dipadirja putranipun Raden Arya Sindurja, Pringgakusuma. Nanging welingipun Ingkang Sinuhun, binujug sangkaning lirih, darapon Rangga elinga. Pangran Natakusuma, boten. suwawi. Prayogi kabrubuh Ngayogya kerigan. Sokur kacandhak ing margi pun Rangga, yen boten kepapas ing benjing kathah pambekanipun. Kamadhihan ngajak sempal, Raden Patih mengo, sedaya boten wonten rembag. Ngetok budining praja, sawet gangga ketok ponjen. Inggih boten pantes, tuwin amicanten kagengen lampah. Mila pamrihipun, Raden Patih purnaa saking Kumpeni. Dapak-dapak Kangjeng Sultan manggih ciri, den embut Rangga pinrih aweta. Dhawuhdaiem Ingkang Sinuhun, kang anglurug den pracayakna enggal dhateng minister lan anedha kanthi dragunder Walandi. Raden Patih ingkang lumampah, lan ndikakaken cecereng. Yen Kangjeng Sultan, nora tunggak milu-milu. Rangga, alane dhewe. Kejaba ing kana, yen ana sabyantu, ingsun ora pisan angajani. Apa maning Ki Dipati nora wruh, aja ngawak-awaki. Raden Patih langkung rujuk, welingipun Ingkang Sinuhun, malih damel; yen sampun dhateng loji lapur, ken ngrayah pondhokan kranggan. Raden Tumenggung Natadiningrat ngiring, sampun panggih minister, sinung kanthi Tomis Litnan kumpeni. Purwadipura sampun bidhal, Raden Patih lajeng dhateng Kranggan. Patih Singapadu kongsi abang biru, wira-wiri mundhi tumbak. Sakehing tiyang dipun cepengi, ingkang tengga pondhokan katalikung. Ingkang den genah malebet ing griya, Raden Tumenggung Natadiningrat, binekta carik ing Danurjan. Anyerati barang ingkang kantuh, yen sampun kepanggih cacahipun lajenga den usungi dhateng Danurejan. Raden Patih boten tumut malebet, mite ugi wonten pamrihipun. Sesampunipun baresih, barang lajeng kausungan dhateng Danurejan. Raden Patih atur priksa dhateng ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Kacariyos ingkang dhateng Madiyun, Raden Rangga pinethuk<noinclude>{{rh|70}}</noinclude> lwdu9cm7lqgxufqdmhomczw19y1f635 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/33 250 23241 73936 73324 2026-05-11T16:22:45Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>(22) <ol><poem>dari Deres mereka bertahan, sehari bertempur sekali, juga dua a tiga kali, kadang-kadang empat kali sehari, berperang dengan tabah, tidak terbilang jumlah pertempuran yang terjadi.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=12 |<poem>Prajurit-prajurit saling berkurang jumlahnya, yang terluka maupun gugur, tidak terbilang jumlahnya, tiap hari ada pertempuran, balatentara Pangeran Adipati, serta dari Metaram, bila malam tiba istirahat, bermalam di desa-desa, orang Kumpeni bila malam hari tidak pulang, bermarkas di Yogya.</poem> |<poem>Tiap pagi menyerang Kumpeni, kadang kala tiap dua hari, bahkan sesekali tiga hari sekali, terkadang terus menerus, tiap hari berperang, sering kali memperoleh kemenangan, Kumpeni mengejarnya, orang Metaram yang melarikan diri, dengan serunya peperangan, serentak maju perang.</poem> |<poem>Sehari sekali dan sehari dua kali, terkadang tiga atau empat kali, berperang dengan merusak, semuanya tidak terceritakan, perangnya berkali-kali, demikian juga tempat bermalam sehabis bertempur, berganti-ganti, demikian Pangeran Adipati, bagaikan gangsingan cara mereka bertempur, demikian siasatnya.</poem> |<poem>Pangeran Adipati bermaksud mendahului, segenap tumenggung serta segenap pimpinan, lebih dahsyat, beruntunglah, di kelak kemudian hari. (23) {{gap}}bila memimpin prajurit, berketetapanlah dalam memimpinnya, serta Ayahnda Sang Prabu, karenanya Pangeran Adipati, bila dipandangnya, terasa merisaukan.</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''31'''}}</noinclude> jqcxk90ipxeybwxmyu4osj6hsqg7ht0 74093 73936 2026-05-11T19:24:24Z Ris00l may00 1455 74093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>(22) dari Deres mereka bertahan, sehari bertempur sekali, juga dua a tiga kali, kadang-kadang empat kali sehari, berperang dengan tabah, tidak terbilang jumlah pertempuran yang terjadi.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=12 |<poem>Prajurit-prajurit saling berkurang jumlahnya, yang terluka maupun gugur, tidak terbilang jumlahnya, tiap hari ada pertempuran, balatentara Pangeran Adipati, serta dari Metaram, bila malam tiba istirahat, bermalam di desa-desa, orang Kumpeni bila malam hari tidak pulang, bermarkas di Yogya.</poem> |<poem>Tiap pagi menyerang Kumpeni, kadang kala tiap dua hari, bahkan sesekali tiga hari sekali, terkadang terus menerus, tiap hari berperang, sering kali memperoleh kemenangan, Kumpeni mengejarnya, orang Metaram yang melarikan diri, dengan serunya peperangan, serentak maju perang.</poem> |<poem>Sehari sekali dan sehari dua kali, terkadang tiga atau empat kali, berperang dengan merusak, semuanya tidak terceritakan, perangnya berkali-kali, demikian juga tempat bermalam sehabis bertempur, berganti-ganti, demikian Pangeran Adipati, bagaikan gangsingan cara mereka bertempur, demikian siasatnya.</poem> |<poem>Pangeran Adipati bermaksud mendahului, segenap tumenggung serta segenap pimpinan, lebih dahsyat, beruntunglah, di kelak kemudian hari. (23) bila memimpin prajurit, berketetapanlah dalam memimpinnya, serta Ayahnda Sang Prabu, karenanya Pangeran Adipati, bila dipandangnya, terasa merisaukan.</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''31'''}}</noinclude> smg8j15vbhd865nu2hopgs1u0ut51s3 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/34 250 23242 73938 73326 2026-05-11T16:22:54Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem>Pangeran Adipati risau hatinya, segenap tumenggung ditinggalkannya, ke arah timur tujuannya, membawa empatpuluh orang hanya Mantri jero yang menyertainya balantentara ditinggalkan semua sudah ditinggalkan pasukan Srageni serta orang luar, segenap tumenggung pimpinan telah diberitahu serta adiknya semua.</poem> |<poem>Pangeran Mangkudiningrat ditinggalkan dengan kawan-kawannya serta Pangeran Purbaya, Pangeran Mangkukusuma, segenap tumenggung, Wiradigdasuryanegara tumenggung Jayaningrat, juga Mondoroko Janapura Jananegara, telah ditinggalkan dan masih dalam barisan, dalam barisan Mangkunegara.</poem> |<poem>Yang ditinggalkan tumenggung Kudanawarsa Wiranata Suryamangunjaya, beserta kawannya Suradigdaya, Kartadirya juga ditinggalkan, beserta segenap mantri urusan dalam, pasukan Srageni serta pasukan Prangtandang, Meranggo tidak ketinggalan orang suku Bugis dan Tamtama, ke Kedungwaringin tujuan Pangeran Adipati mengunjungi anak seta istri.</poem> |<poem>Daerah Kagong dalam lingkungan Matesih senja sore tiba dan beristirahat di Paserenan ingin memperoleh seorang penari yang namanya Rembut pandai menghibur dan (24) bertemu di Paserenan berasal dari Sala, keesokan harinya terus berjalan menuju timur, setelah sehari berjalan tiba di Kedungwaringin, senja sore mereka tiba.</poem> }}<noinclude>{{rh|'''32'''}}</noinclude> muam37v2n5lem6ioityvt91khl9ygzb 74094 73938 2026-05-11T19:26:58Z Ris00l may00 1455 74094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem>Pangeran Adipati risau hatinya, segenap tumenggung ditinggalkannya, ke arah timur tujuannya, membawa empatpuluh orang hanya Mantri jero yang menyertainya balantentara ditinggalkan semua sudah ditinggalkan pasukan Srageni serta orang luar, segenap tumenggung pimpinan telah diberitahu serta adiknya semua.</poem> |<poem>Pangeran Mangkudiningrat ditinggalkan dengan kawan-kawannya serta Pangeran Purbaya, Pangeran Mangkukusuma, segenap tumenggung, Wiradigdasuryanegara tumenggung Jayaningrat, juga Mondoroko Janapura Jananegara, telah ditinggalkan dan masih dalam barisan, dalam barisan Mangkunegara.</poem> |<poem>Yang ditinggalkan tumenggung Kudanawarsa Wiranata Suryamangunjaya, beserta kawannya Suradigdaya, Kartadirya juga ditinggalkan, beserta segenap mantri urusan dalam, pasukan Srageni serta pasukan Prangtandang, Meranggo tidak ketinggalan orang suku Bugis dan Tamtama, ke Kedungwaringin tujuan Pangeran Adipati mengunjungi anak seta istri.</poem> |<poem>Daerah Kagong dalam lingkungan Matesih senja sore tiba dan beristirahat di Paserenan ingin memperoleh seorang penari yang namanya Rembut pandai menghibur dan (24) bertemu di Paserenan berasal dari Sala, keesokan harinya terus berja- lan menuju timur, setelah sehari berjalan tiba di Kedungwaringin, senja sore mereka tiba.</poem> }}<noinclude>{{rh|'''32'''}}</noinclude> g6lpstfc8k6b1dzpmkuu3u0olthd5gn Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/35 250 23243 73939 73329 2026-05-11T16:23:10Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=20 |<poem>Bertemulah (Pangeran Adipati) dengan putra dan istri-istrinya, Raden Mas Sura yang bermukin di Karanganyar, sangat sayang pada putranya, setelah bermain cinta-kasih dengan segenap istrinya, hingga puas makan-minum, bersama mantri urusan dalam, sebanyak e m p a t pupuh orang, di senang-senangkan para Prajurit diberi makan sekenyang-kenyangnya dan uang.</poem> |<poem>Menari bersama penari dan minum minuman keras sekaligus, samgatlah gembira semua mantri urusan dalam tersebut semua mabuk akibat minum minuman, berbakti dan hormat kepada raja, sedarah rasanya dalam kalbu, bermain kartu sepuas-puasnya, kini tiba kisahnya yang ditinggalkan, pangeran Mangkudiningrat, pangeran Purbaya bersama adiknya pangeran Mangkukusuma.</poem> |<poem>Segenap tumenggung yang ditinggalkan berbaris di sebelah timur kali Ngumpak balatentara setelah ditinggalkan oleh Pangeran Adipati, kemudian diserang oleh Kumpeni, yang berasal/bermarkas di Yogya, diserbunya, ditembakinya yang berbaris di sebelah timur kali Ngumpak terbirit-birit melarikan diri.</poem> (25) |<poem>Pangeran Mangkudingrat siap-siaga bersama balatentara pimpinan Pangeran Purbaya, Pangeran Mangkukusuma lengkap bersama segenap tumenggung para mantri maju berperang, menyerbu Kumpeni, diberondong dengan senjata hanya sekejap keluarga terdesak, banyak tumenggung yang melarikan diri.</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''33'''}}</noinclude> 89mei789a0a1zf3ltidd88nffgwk8tj 74095 73939 2026-05-11T19:29:49Z Ris00l may00 1455 74095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=20 |<poem>Bertemulah (Pangeran Adipati) dengan putra dan istri-istrinya, Raden Mas Sura yang ber- mukin di Karanganyar, sangat sayang pada putranya, setelah bermain cinta-kasih dengan segenap istrinya, hingga puas makan-minum, bersama mantri urusan dalam, sebanyak empat pupuh orang, di senang-senangkan para Prajurit diberi makan sekenyang-kenyangnya dan uang.</poem> |<poem>Menari bersama penari dan minum minuman keras sekaligus, samgatlah gembira semua mantri urusan dalam tersebut semua mabuk akibat minum minuman, berbakti dan hormat kepada raja, sedarah rasanya dalam kalbu, bermain kartu se- puas-puasnya, kini tiba kisahnya yang ditinggalkan, pangeran Mangkudining- rat, pangeran Purbaya bersama adiknya pangeran Mangkukusuma.</poem> |<poem>Segenap tumenggung yang ditinggalkan berbaris di sebelah timur kali Ngumpak balatentara setelah ditinggalkan oleh Pangeran Adipati, kemudian diserang oleh Kumpeni, yang berasal/bermarkas di Yogya, diserbunya, ditembakinya yang berbaris di sebelah timur kali Ngumpak terbirit-birit melarikan diri.</poem> (25) |<poem>Pangeran Mangkudingrat siap-siaga bersama balatentara pimpinan Pangeran Purbaya, Pangeran Mangkukusuma lengkap bersama segenap tumenggung para mantri maju berperang, menyerbu Kumpeni, diberondong dengan senjata hanya sekejap keluarga terdesak, banyak tumenggung yang melarikan diri.</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''33'''}}</noinclude> rrdoi30cpuuivstp0xelvs7p8iohcca Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/36 250 23245 73941 73331 2026-05-11T16:23:21Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=24 |<poem>Akibat di tinggalkan Pangeran Adipati bagaikan sapu terlepas dari simpai kacau-balau larinya, melarikan diri saling mendahului, tidak ada yang memimpin, tidak ada yang menghalanginya Kumpeni mengejarnya, bagaikan raksasa berebut mangsanya (makanan) lari cepat terpegang dan dibunuhnya tibalah di Perambanan.</poem> |<poem>Pengejaran Kumpeni berhenti, segera berangkatlah balatentaranya, menuju Yogya tidak ada yang ditinggalkan, kemudian terkisahkan yang kalah perang mereka berebut mencari hidup, mereka melarikan diri, kemudian berkumpul untuk berunding; diputuskan beristirahat di celah Wedhi, sedapat mungkin menjauhi Metaram.</poem> |<poem>Segenap pangeran dan seluruh tumenggung membuat tempat istirahat bagi warga Mangkunegara, di celah Wedhi mereka beristirahatlah, dan telah memberi kabar kepada Kanjeng Pangeran Adipati duta telah tiba, menyampaikan beri ta di Kedhung, kepada Kanjeng Pangeran Adipati, dikisahkan permulaan dan akhirnya p epera ngan, semuanya telah diutarakan.</poem> (26) |<poem>Kemudian Kanjeng Pangeran Adipati memberitahukan Ayahandanya Susuhunan yang sedang beristirahat di Tempuran, termasuk daerah Sokawati duta pun berjalan, tidak di ceritakan dan tibalah dipesanggrahan Tempuran seluruhnya telah disampaikan, oleh duta tersebut.</poem> }}<noinclude>{{rh|'''34'''}}</noinclude> r90lutodd4lk8oxz07necwrv8764qeu 74096 73941 2026-05-11T19:31:23Z Ris00l may00 1455 74096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=24 |<poem>Akibat di tinggalkan Pangeran Adipati bagaikan sapu terlepas dari simpai kacau-balau larinya, melarikan diri saling mendahului, tidak ada yang memimpin, tidak ada yang menghalanginya Kumpeni mengejarnya, bagaikan raksasa berebut mangsanya (makanan) lari cepat terpegang dan dibunuhnya tibalah di Perambanan.</poem> |<poem>Pengejaran Kumpeni berhenti, segera berang- katlah balatentaranya, menuju Yogya tidak ada yang ditinggalkan, kemudian terkisahkan yang kalah perang mereka berebut mencari hidup, mereka melarikan diri, kemudian berkumpul untuk berunding; diputuskan beristirahat di celah Wedhi, sedapat mungkin menjauhi Metaram.</poem> |<poem>Segenap pangeran dan seluruh tumenggung membuat tempat istirahat bagi warga Mangkunegara, di celah Wedhi mereka beristirahatlah, dan telah memberi kabar kepada Kanjeng Pangeran Adipati duta telah tiba, menyampaikan beri ta di Kedhung, kepada Kanjeng Pangeran Adipati, dikisahkan permulaan dan akhirnya p epera ngan, semuanya telah diutarakan.</poem> (26) |<poem>Kemudian Kanjeng Pangeran Adipati memberitahukan Ayahandanya Susuhunan yang sedang beristirahat di Tempuran, termasuk daerah Sokawati duta pun berjalan, tidak di ceritakan dan tibalah dipesanggrahan Tempuran seluruhnya telah disampaikan, oleh duta tersebut.</poem> }}<noinclude>{{rh|'''34'''}}</noinclude> i8g10rmyub3qmhfmkmb71oex3d9as3m Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/120 250 23246 73893 73362 2026-05-11T15:53:46Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>dalem Raden Prawira diwirya. Surakarta Pangeran Buminata, sosoging srat wira-wiri. Punika ingkang saudara angresaya dhumateng Kanjeng Pangeran. Mugi kacepenga tiyang kang dados sandi penglampah." Wangsulanipun pangandika Pangeran Natakusuma, "Mungguh panyeleke gampang. Nanging aku isih kawengku ing ratu kangmas Sultan. Karo dene maneh, wong kang padha diutus darma nglakoni. Wong cilik wis wajibe. Wong ngawula, anut sakarsaninggusti. Yen tuwan residhen nari aku, banget nora rembug. Karane Gupremen Welandi ngadegake loji Kelathen anjagani tunggu nagara. Mangsa biyen ora kena ratu bebalangan tulis, yen ora pelawangan Welanda. Barang kangmas Sinuhun iki, Pangeran Dipati kang marahi dhawuh Cakranagara. Wong kadipaten dadi ular-ular. Jenenge Tirtayuda iku ana Cakranagaran. Utawa anakku sring kongkon-kinongkon. Nanging padha bupati, tunggal gawe among nagara, bab padu-paripadu. Dene Tuwan Minister takon enake atiku, kepriye nggonku ora enak. Asalku Ngayogya, ciptaku rina wengi mung sudaraku kang tak deleng saking pulmaking jendral tumeka Rat Jawa anyatroni. Angsal jendral isih tresna, ora giris maras. Sarta wekasan, nglindhung Allah. Sarate. ngandel Gupremen. Apa ingkang takwedeni?". Encik Amat matur malih, "Kalayan malih, Tuwan Minister nyuwun priyogi babing bandar. Badhe kasuwun gadhuh, kain-dhakan paosipun. Ing Surakarta, Kanjeng Sunan sampun miturut. Yen raka dalem Kanjeng Sultan boten marengi, bumi-bumi sanggemanipun Pangeran Dipati dhateng jendral Dhandheles badhe dipun dhadhali sadaya". Pangeran Natakusuma pangandikanipun, "bab bandar, aku ora sumurup. Mangsa bodoa sudaraku lawan kang duwe nagara". Encik Amat sampun pamit. Samenten nuju Mulud Grebegan, Pangeran Natakusuma boten sowan. Amung abdenipun prajurit boten ewah kados adatipun. Tuwin pengangge anglangkungi prajurit dalem. Para ageng-ageng, langkung panasmanahipun. Kangjeng Sultan, kang rayi rinaosan, "Adhimas, wis besar ati. Wong<noinclude>{{rh|116}}</noinclude> f5s1g7bvxeka42b6tskp9bcsuh42kgk Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/37 250 23247 73871 73337 2026-05-11T15:47:56Z Ris00l may00 1455 73871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=28 |<poem>Kepada putra raja ialah Pangeran Adipati disampaikan sembah bekti anakanda, menyampaikan pula sebuath berita, bahwa kalah dalam peperangan melawan Kumpeni, dari awal hingga akhir, seluruhnya telah dilaporkan hati Sri Narendra menjadi ragu-ragu maka diharapkan Kanjeng Sri Bupati agar putranda.</poem> |<poem>Yang bernama Pangeran Adipati Anem, ditugaskan untuk membantunya, siap siaga seluruh perjurit dibawa balatentaranya warga yang terpilih, mereka telah siap bertempur dahsyat gemanya Setelah menyampaikan sembah bekti Pangeran Adipati Anem mohon diri, dan diberinya izin.</poem> |<poem>Adipati Anem berangkat, arahnya ke selatan tidak terceritakan kisah perjalanannya, kini tibalah di Kedungwaringin, bertemu dengan kakandanya, fihak adik memberi sembah kemudian duduk, Kanjeng Pangeran Adipati (27) kemudian mengutarakan dengan halus "Yayimas (Adinda) bagaimanakah kehendak ayahanda.</poem> |<poem>Kanjeng Rama Sang Sri Narapati mengapa anda sendiri yang melaksanakan terasa hatiku, tersayat" kemudian adinda menyampaikan kata "Teriring dalam dari Rama Nerpati disampaikan kepada anda adapun titahnya, yang disampaikan melalui saya, agar Ananda maju membantu bantuan kepada Kakanda".</poem> |<poem>Hamba ditemani oleh orang pilihan amanat Sri Narapati, telah {{hws|di|disampaikan}}</poem> }}<noinclude></noinclude> q905ww5o2jn9da1g4o5wzrch5qebdr1 73942 73871 2026-05-11T16:23:45Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=28 |<poem>Kepada putra raja ialah Pangeran Adipati disampaikan sembah bekti anakanda, menyampaikan pula sebuath berita, bahwa kalah dalam peperangan melawan Kumpeni, dari awal hingga akhir, seluruhnya telah dilaporkan hati Sri Narendra menjadi ragu-ragu maka diharapkan Kanjeng Sri Bupati agar putranda.</poem> |<poem>Yang bernama Pangeran Adipati Anem, ditugaskan untuk membantunya, siap siaga seluruh perjurit dibawa balatentaranya warga yang terpilih, mereka telah siap bertempur dahsyat gemanya Setelah menyampaikan sembah bekti Pangeran Adipati Anem mohon diri, dan diberinya izin.</poem> |<poem>Adipati Anem berangkat, arahnya ke selatan tidak terceritakan kisah perjalanannya, kini tibalah di Kedungwaringin, bertemu dengan kakandanya, fihak adik memberi sembah kemudian duduk, Kanjeng Pangeran Adipati (27) kemudian mengutarakan dengan halus "Yayimas (Adinda) bagaimanakah kehendak ayahanda.</poem> |<poem>Kanjeng Rama Sang Sri Narapati mengapa anda sendiri yang melaksanakan terasa hatiku, tersayat" kemudian adinda menyampaikan kata "Teriring dalam dari Rama Nerpati disampaikan kepada anda adapun titahnya, yang disampaikan melalui saya, agar Ananda maju membantu bantuan kepada Kakanda".</poem> |<poem>Hamba ditemani oleh orang pilihan amanat Sri Narapati, telah {{hws|di|disampaikan}}</poem> }}<noinclude></noinclude> a8xb91gk2jyi8c4xk9uzjkakkudloaj 74109 73942 2026-05-11T20:43:07Z Ris00l may00 1455 74109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=28 |<poem>Kepada putra raja ialah Pangeran Adipati disampaikan sembah bekti anakanda, menyampaikan pula sebuath berita, bahwa kalah dalam peperangan melawan Kumpeni, dari awal hingga akhir, seluruhnya telah dilaporkan hati Sri Narendra menjadi ragu-ragu maka diharapkan Kanjeng Sri Bupati agar putranda.</poem> |<poem>Yang bernama Pangeran Adipati Anem, di- tugaskan untuk membantunya, siap siaga seluruh perjurit dibawa balatentaranya warga yang terpilih, mereka telah siap bertempur dahsyat gemanya Setelah menyampaikan sembah bekti Pangeran Adipati Anem mohon diri, dan diberinya izin.</poem> |<poem>Adipati Anem berangkat, arahnya ke selatan tidak terceritakan kisah perjalanannya, kini tibalah di Kedungwaringin, bertemu dengan kakandanya, fihak adik memberi sembah kemudian duduk, Kanjeng Pangeran Adipati (27) kemudian mengutarakan dengan halus "Yayimas (Adinda) bagaimanakah kehendak ayahanda.</poem> |<poem>Kanjeng Rama Sang Sri Narapati mengapa anda sendiri yang melaksanakan terasa hatiku, tersayat" kemudian adinda menyampaikan kata "Teriring dalam dari Rama Nerpati disampaikan kepada anda adapun titahnya, yang disampaikan melalui saya, agar Ananda maju membantu bantuan kepada Kakanda".</poem> |<poem>Hamba ditemani oleh orang pilihan amanat Sri Narapati, telah di-</poem> }}<noinclude></noinclude> qqva8iaejsme5js5vqtts0hlizktyyx Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/38 250 23249 73869 73346 2026-05-11T15:47:19Z Ris00l may00 1455 73869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>{{hwe|sampaikan|disampaikan}} semua kepada Kakandanya kemudian fihak adik diberi hidangan oleh kakanda berupa minum bersama makan dan minum selesailah sudah, kemudian fihak adik diberi istirahat dengan semua pasukannya selama beberapa hari.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem>Pangeran Adipati Mangkunegara, beristirahat di Kedhung selama sebulan selang tiga hari bersama dengan empat puluh orang mantri, mantri urusan dalam telah siap-siaga, mempersiapkan diri dengan perlengkapan perang, kini terkisah- kan Pangeran Adipati Mangkunegara, bermain cinta dengan para istri.</poem> |<poem>Menyampaikan rasa cinta-kasih kepada para isteri, sepuas-puasnya serta memberikan nasihat pekerti yang baik demikian juga memberikan cinta-kasih kepada isteri-isteri yang lain (selir) keesokan harinya Pangeran (28) Adipati, segera mengenakan seragam perang (prajurit) beserta mantri urusan dalam sejumlah 40 orang telah disiapkan tanda pemberangkatan oleh Pangeran Adipati, kemudian menuju ke barisan masing-masing.</poem> |<poem>Beserta adiknya Pangeran Adipati Muda menuju ke barat lengkap dengan pasukannya tibalah pada sebuah jalan besar, kedua Pangeran Adipati tersebut beristirahat di Waladana, hanya dua malam, keesokan harinya dengan pasukannya, beserta adiknya yang dalam kisah tidak diceritakan</poem> }}<noinclude>{{rh|'''36'''}}</noinclude> een9ql89l65mu5vbxz323hiq9fid08r 73943 73869 2026-05-11T16:23:57Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>{{hwe|sampaikan|disampaikan}} semua kepada Kakandanya kemudian fihak adik diberi hidangan oleh kakanda berupa minum bersama makan dan minum selesailah sudah, kemudian fihak adik diberi istirahat dengan semua pasukannya selama beberapa hari.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem>Pangeran Adipati Mangkunegara, beristirahat di Kedhung selama sebulan selang tiga hari bersama dengan empat puluh orang mantri, mantri urusan dalam telah siap-siaga, mempersiapkan diri dengan perlengkapan perang, kini terkisah- kan Pangeran Adipati Mangkunegara, bermain cinta dengan para istri.</poem> |<poem>Menyampaikan rasa cinta-kasih kepada para isteri, sepuas-puasnya serta memberikan nasihat pekerti yang baik demikian juga memberikan cinta-kasih kepada isteri-isteri yang lain (selir) keesokan harinya Pangeran (28) Adipati, segera mengenakan seragam perang (prajurit) beserta mantri urusan dalam sejumlah 40 orang telah disiapkan tanda pemberangkatan oleh Pangeran Adipati, kemudian menuju ke barisan masing-masing.</poem> |<poem>Beserta adiknya Pangeran Adipati Muda menuju ke barat lengkap dengan pasukannya tibalah pada sebuah jalan besar, kedua Pangeran Adipati tersebut beristirahat di Waladana, hanya dua malam, keesokan harinya dengan pasukannya, beserta adiknya yang dalam kisah tidak diceritakan</poem> }}<noinclude>{{rh|'''36'''}}</noinclude> tfufukq3q4o748e63ww550fh8h70mzs 74097 73943 2026-05-11T19:53:43Z Ris00l may00 1455 74097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>{{hwe|sampaikan|disampaikan}} semua kepada Kakandanya kemudian fihak adik diberi hidangan oleh kakanda berupa minum bersama makan dan minum selesailah sudah, kemudian fihak adik diberi istirahat dengan semua pasukannya selama beberapa hari.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem>Pangeran Adipati Mangkunegara, beristirahat di Kedhung selama sebulan selang tiga hari bersama dengan empat puluh orang mantri, mantri urusan dalam telah siap-siaga, mempersiapkan diri dengan perlengkapan perang, kini terkisah- kan Pangeran Adipati Mangkunegara, bermain cinta dengan para istri.</poem> |<poem>Menyampaikan rasa cinta-kasih kepada para isteri, sepuas-puasnya serta memberikan nasihat pekerti yang baik demikian juga memberikan cinta-kasih kepada isteri-isteri yang lain (selir) keesokan harinya Pangeran (28) Adipati, segera mengenakan seragam perang (prajurit) beserta mantri urusan dalam sejumlah 40 orang telah disiapkan tanda pemberangkatan oleh Pangeran Adipati, kemudian menuju ke barisan masing-masing.</poem> |<poem>Beserta adiknya Pangeran Adipati Muda menuju ke barat lengkap dengan pasukannya tibalah pada sebuah jalan besar, kedua Pangeran Adipati tersebut beristirahat di Waladana, hanya dua malam, keesokan harinya dengan pasukannya, beserta adiknya yang dalam kisah tidak diceritakan</poem> }}<noinclude>{{rh|'''36'''}}</noinclude> mye9sbau83dej5dteuz41qpk92p9ii1 74108 74097 2026-05-11T20:42:06Z Ris00l may00 1455 74108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>sampaikan semua kepada Kakandanya kemudian fihak adik diberi hidangan oleh kakanda berupa minum bersama makan dan minum selesailah sudah, kemudian fihak adik diberi istirahat dengan semua pasukannya selama beberapa hari.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem>Pangeran Adipati Mangkunegara, beristirahat di Kedhung selama sebulan selang tiga hari bersama dengan empat puluh orang mantri, mantri urusan dalam telah siap-siaga, mempersiapkan diri dengan perlengkapan perang, kini terkisah- kan Pangeran Adipati Mangkunegara, bermain cinta dengan para istri.</poem> |<poem>Menyampaikan rasa cinta-kasih kepada para isteri, sepuas-puasnya serta memberikan nasi- hat pekerti yang baik demikian juga memberikan cinta-kasih kepada isteri-isteri yang lain (selir) keesokan harinya Pangeran (28) Adipati, segera mengenakan seragam perang (prajurit) beserta mantri urusan dalam sejumlah 40 orang telah disiapkan tanda pemberangkatan oleh Pangeran Adipati, kemudian menuju ke barisan masing-masing.</poem> |<poem>Beserta adiknya Pangeran Adipati Muda menuju ke barat lengkap dengan pasukannya tibalah pada sebuah jalan besar, kedua Pangeran Adipati tersebut beristirahat di Waladana, hanya dua malam, keesokan harinya dengan pasukannya, beserta adiknya yang dalam kisah tidak diceritakan</poem> }}<noinclude>{{rh|'''36'''}}</noinclude> hmr2t1susalkgp26qf8vslzjs8kex06 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/39 250 23250 73944 73357 2026-05-11T16:24:16Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem>Di Rejasa sebelah barat Wedhi, mendirikan perkemahan, segenap tumenggung menghadapnya lengkap dengan keluarganya dan juga pangeran Mangkudiningrat pangeran Purubaya, diikuti adiknya Pangeran Mangkukusuma, setibanya memberi salam hormat dengan tergesa-gesa segenap tumenggung menyembahnya.</poem> |<poem>Akan tetapi pramubakti pribadinya, warga Jawa, Sarageni dan Panumbak, mantri urusan luar seluruhnya, sangatlah gembira nya atas tibanya Panglimanya bagaikan ikan kehabisan air, kemudian mendapat air, demikian juga halnya dengan yang dipertuan, serta Pangeran Adipati Anem, yang memberikan bantuan.</poem> |<poem>Mereka menyampaikan laporan jalannya pertempuran, sewaktu melarikan diri karena serangan Belanda, pemimpin pemerintahan (29) berganti menyampaikan laporan diselingi gelak-ketawa, Pangeran Adipati kedua-duanya, kemudian mereka bermain kartu, makan-minum segenap tumenggung menari-nari, segenap keluarga dan pemimpin bersuka-ria timbul lagi keberaniannya.</poem> |<poem>Bersantap bersama membesarkan hati minum-minuman sepuas-puasnya setelah itu membubarkan diri menuju tempat istirahatnya masing-masing, mereka berada di tempat istirahat hanya dua malam, berangkat dari Rejasa, keesokan hari melanjutkan perjalanan, beristirahat di Geneman segenap tumenggung dan keluarganya bersiap-siap demikian juga segenap bala yang telah beristirahat tersebut.</poem> }}<noinclude>{{rh|||37}}</noinclude> 1rmhcv6blieg21xpgonixv4lwf9o6sd 74110 73944 2026-05-11T20:44:07Z Ris00l may00 1455 74110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem>Di Rejasa sebelah barat Wedhi, mendirikan perkemahan, segenap tumenggung menghadapnya lengkap dengan keluarganya dan juga pangeran Mangkudiningrat pangeran Purubaya, diikuti adiknya Pangeran Mangkukusuma, setibanya memberi salam hormat dengan tergesa-gesa segenap tumenggung menyembahnya.</poem> |<poem>Akan tetapi pramubakti pribadinya, warga Jawa, Sarageni dan Panumbak, mantri urusan luar seluruhnya, sangatlah gembira nya atas tibanya Panglimanya bagaikan ikan kehabisan air, kemudian mendapat air, demikian juga halnya dengan yang dipertuan, serta Pangeran Adipati Anem, yang memberikan bantuan.</poem> |<poem>Mereka menyampaikan laporan jalannya pertempuran, sewaktu melarikan diri karena serangan Belanda, pemimpin pemerintahan (29) berganti menyampaikan laporan diselingi gelak-ketawa, Pangeran Adipati kedua-duanya, kemudian mereka bermain kartu, makan-minum segenap tumenggung menari-nari, segenap keluarga dan pemimpin bersuka-ria timbul lagi keberaniannya.</poem> |<poem>Bersantap bersama membesarkan hati minum-minuman sepuas-puasnya setelah itu membubarkan diri menuju tempat istirahatnya masing- masing, mereka berada di tempat istirahat hanya dua malam, berangkat dari Rejasa, keesokan hari melanjutkan perjalanan, beristirahat di Geneman segenap tumenggung dan keluarganya bersiap-siap demikian juga segenap bala yang telah beristirahat tersebut.</poem> }}<noinclude>{{rh|||37}}</noinclude> jkj0dtgmtu5c4knk7bggb56erq7j5td Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/121 250 23252 73895 73434 2026-05-11T15:54:01Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>sarirane Tuwan Besar". Kacariyos Tuwan Minister ngangkatianuwungadhuhbandar, kawrat ing srat. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan kekah boten suka. Terkaning galih cawang ro. Kang rayi Pangeran Natakusuma, Pangeran Dipati kang ambyantu minister. Tuwan Jan Kraper langkung nepsu. Lajeng sowan, para putra santana, bupati pepak sadaya. Aturipun Tuwan Minister, "Tuwan Sultan, bab prakawis bandar tamtu kula suwun gadhuh. Kangjeng Sunan Surakarta sampun miturut". Ingkang Sinuhun langkung cukeng, ingkang pangandika, "Nganggo wewatoning Sala, seje ratu seje tata nagara". Tuwan Minister matur malih, "Kados boten wonten sanesipun, menggah panjenengan ratu ing Tanah Jawi, sigar emangka. Utawi Gupremen anggepipun tamtu asih tuwin urmatipun boten wonten kaotipun ratu kekalih. Ing mangke tuwan pyambak ingkang kedah bawur, lumampah kasanesaken kalayan Surakarta. Langkung sukur ampang gampil". Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan kapetek kang galih. Dangu boten ngandika, sareng badhe ngandika, pinapas ing tuwan minister, "Tuwan Besar timbalanipun, benjing trang jawah sawarnining bumi-bumi Kedhu, mancanagara kang sampun mungel ing buk ingkang dados pasrahan sanggemanipun kang dhateng Jendral Dhandheles rumiyin, kasaosna kang enggal. Tuwan minister lajeng pamit mantuk. Sesampuning tabeyan, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan jenger muwun. Ngandika dhateng kang rayi Pangeran Natakusuma, "Adhimas, ing sapungkurmu prakara bumi iku ingsun ora ngrasa amewehake buke. Jaluk capingsun, sun dipeksa. Dene olehe nuli ana ing loji. Ing mengko mecah gegedhohing ati". Ingkang Sinuhun gumeter sumamburat, kang galih sanget kuwur. Kang putra Pangeran Dipati, kados sinuduk kagapyuk. Kang rayi amung atur sembah, kang sami sowan langkung gumeter. Pangeran Dipati anangis. Kangjeng Sultan kecoh, nunten kundur. Semanten Raden Dipati ing galih, posing sanget kuwatir. Tengah dalu pamempenging jawah, dhateng loji. {{hws|Andadosa|Andadosaken}}<noinclude>{{rh|||117}}</noinclude> nphiahfuda98allvov8sqt5c5goksl2 74178 73895 2026-05-11T22:50:00Z Ris00l may00 1455 74178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>sarirane Tuwan Besar". Kacariyos Tuwan Minister ngangkatianuwungadhuhbandar, kawrat ing srat. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan kekah boten suka. Terkaning galih cawang ro. Kang rayi Pangeran Natakusuma, Pangeran Dipati kang ambyantu minister. Tuwan Jan Kraper langkung nepsu. Lajeng sowan, para putra santana, bupati pepak sadaya. Aturipun Tuwan Minister, "Tuwan Sultan, bab prakawis bandar tamtu kula suwun gadhuh. Kangjeng Sunan Surakarta sampun miturut". Ingkang Sinuhun langkung cukeng, ingkang pangandika, "Nganggo wewatoning Sala, seje ratu seje tata nagara". Tuwan Minister matur malih, "Kados boten wonten sanesipun, menggah panjenengan ratu ing Tanah Jawi, sigar emangka. Utawi Gupremen anggepipun tamtu asih tuwin urmatipun boten wonten kaotipun ratu kekalih. Ing mangke tuwan pyambak ingkang kedah bawur, lumampah kasanesaken kalayan Surakarta. Langkung sukur ampang gampil". Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan kapetek kang galih. Dangu boten ngandika, sareng badhe ngandika, pinapas ing tuwan minister, "Tuwan Besar timbalanipun, benjing trang jawah sawarnining bumi-bumi Kedhu, mancanagara kang sampun mungel ing buk ingkang dados pasrahan sanggemanipun kang dhateng Jendral Dhandheles rumiyin, kasaosna kang enggal. Tuwan minister lajeng pamit mantuk. Sesampuning tabeyan, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan jenger muwun. Ngandika dhateng kang rayi Pangeran Natakusuma, "Adhimas, ing sapungkurmu prakara bumi iku ingsun ora ngrasa amewehake buke. Jaluk capingsun, sun dipeksa. Dene olehe nuli ana ing loji. Ing mengko mecah gegedhohing ati". Ingkang Sinuhun gumeter sumamburat, kang galih sanget kuwur. Kang putra Pangeran Dipati, kados sinuduk kagapyuk. Kang rayi amung atur sembah, kang sami sowan langkung gumeter. Pangeran Dipati anangis. Kangjeng Sultan kecoh, nunten kundur. Semanten Raden Dipati ing galih, posing sanget kuwatir. Tengah dalu pamempenging jawah, dhateng loji. {{hws|Andadosa|Andadosaken}}<noinclude>{{rh|||117}}</noinclude> mzkcbabcpslgr0oau5qy36pl4yhetkx Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/41 250 23256 73945 73380 2026-05-11T16:24:48Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>(31) {{ordered list|list_style_type=decimal|start=44 |<poem>Kapitan-kapitan Kumpeni tinggal, opsir- opsir Ambon serta Mekasar, Bugis Bali juga tinggal, berada di Metaram menjaga Kumpeni, berbaris di Yogyakarta, leng- kap dengan balatentaranya, untuk beberapa hari, telah ada permufakatan Kumpeni beserta segenap pimpinannya.</poem> |<poem>Merencanakan menyerang yang siaga persiapan menuju Guneman dibuatnya, telah siap dengan persenjataannya, dibagi tiga kelompok orang Kumpeni menyediakan diri tinggal di belakang menjaga Yogyakarta oleh barisan Bugis, dua bagian dari Kumpeni menyerang musuh dan kacau- balaulah segenap tumenggung, perjalanannya dengan strategi supit urang.</poem> |<poem>Kejurusan timur laut jalannya Kumpeni pemandangan nampak ribut dan ramai kemudian sampailah perjalanannya berhentilah segenap pasukan, di Temanggel Kumpeni berkemah, dengan segenap tumenggung desa yang dilanggar dirampok keesokan harinya nampak bertempur.</poem> }}<noinclude>{{rh|||39}}</noinclude> c81w8sf3prfvz4rochcyjfhftau4n6v 74098 73945 2026-05-11T19:58:26Z Ris00l may00 1455 74098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>(31) </ol></poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=44 |<poem>Kapitan-kapitan Kumpeni tinggal, opsir- opsir Ambon serta Mekasar, Bugis Bali juga tinggal, berada di Metaram menjaga Kumpeni, berbaris di Yogyakarta, leng- kap dengan balatentaranya, untuk beberapa hari, telah ada permufakatan Kumpeni beserta segenap pimpinannya.</poem> |<poem>Merencanakan menyerang yang siaga persiapan menuju Guneman dibuatnya, telah siap dengan persenjataannya, dibagi tiga kelompok orang Kumpeni menyediakan diri tinggal di belakang menjaga Yogyakarta oleh barisan Bugis, dua bagian dari Kumpeni menyerang musuh dan kacau- balaulah segenap tumenggung, perjalanannya dengan strategi supit urang.</poem> |<poem>Kejurusan timur laut jalannya Kumpeni pemandangan nampak ribut dan ramai kemudian sampailah perjalanannya berhentilah segenap pasukan, di Temanggel Kumpeni berkemah, dengan segenap tumenggung desa yang dilanggar dirampok keesokan harinya nampak bertempur.</poem> }}<noinclude>{{rh|||39}}</noinclude> 1ruqagffyz6rfu3t1bv8t2zgru2jzxo Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/42 250 23257 73946 73393 2026-05-11T16:24:59Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>'''D. (MIJIL).''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Kumpeni bermalam di Temanggul semalam keesokan hari berangkatlah mereka beramai- ramai jalannya menuju ke timur, menje- lang fajar mereka berjalan, terdengarlah kokok ayam jantan, menuju medan laga.</poem> |<poem>Senja pagi mereka tiba di Prambanan segenap balatentara, ramailah suara barisan bila diserang musuh Kumpeni, bagaimanakah dengan semuanya, karenanya bingunglah tidak tahu diri.</poem> |<poem>Segenap wanita melarikan diri, gemetarlah para pemuda, ke timur larinya segenap prajurit tidak tahu diri demikian juga para pangeran serta para tumenggung.</poem> |<poem>Bersama menyambut keluarganya prajurit berkurang jumlahnya, selang beberapa lama Kumpeni datang, para pa- ngeran serta tumenggung, bertempurlah membingungkan serta tidak tahu diri.</poem> |<poem>Di Pemalon mereka bertempur, Kumpeni me- nembak dengan gencar tidak antara lama kalah perangnya, segenap pangeran dan tumenggung, melarikan diri, ke arah timur larinya.</poem> }}<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> dd409gfagro9ve3ro5e6swepm3xezb9 74099 73946 2026-05-11T20:01:30Z Ris00l may00 1455 74099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>'''D. (MIJIL).''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Kumpeni bermalam di Temanggul semalam keesokan hari berangkatlah mereka beramai- ramai jalannya menuju ke timur, menje- lang fajar mereka berjalan, terdengarlah kokok ayam jantan, menuju medan laga.</poem> |<poem>Senja pagi mereka tiba di Prambanan segenap balatentara, ramailah suara ba- risan bila diserang musuh Kumpeni, bagai- manakah dengan semuanya, karenanya bingunglah tidak tahu diri.</poem> |<poem>Segenap wanita melarikan diri, gemetarlah para pemuda, ke timur larinya segenap prajurit tidak tahu diri demikian juga para pangeran serta para tumenggung.</poem> |<poem>Bersama menyambut keluarganya prajurit berkurang jumlahnya, selang beberapa lama Kumpeni datang, para pa- ngeran serta tumenggung, bertempurlah membingungkan serta tidak tahu diri.</poem> |<poem>Di Pemalon mereka bertempur, Kumpeni me- nembak dengan gencar tidak antara lama kalah perangnya, segenap pangeran dan tumenggung, melarikan diri, ke arah timur larinya.</poem> }}<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> hit1xqmue66xjobc28isal6p9mhw83t Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/19 250 23260 73937 73445 2026-05-11T16:22:46Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 73937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>keadaan luar dan dalam istana!”. Tuan Sul menjawab, :”Ya, baiklah, terserah kepada Tuan bagaimana jalannya pemeriksaan nanti!”. Pemimpin Utusan Sri Susuhanan memerintahkan ketiga juru tulisпуа, :”Jayapranata, Sutadimeja, dan engkau Sutakiswa, segeralah semua mulai bekerja! Mendengar perintah Lurahnya, ketiga juru tulis berkata: :"Ya, baiklah, Tuanku!" Kemudian Tuan Y.E.A. Sul berkata dengan lemah lembut kepada empat orang Demang, yaitu Demang Candi yang bernama Jayasuwirya, kedua pembesar para Demang bernama Martadiwirya atau Demang Godeg, ketiga Demang Martadiwirya, dan terakhir Demang di Selandaka, Demang Jaga semita. Perlu diketahui bahwa keempat demang itu merupakan demang yang terpercaya di Madusita. Kata Tuan Sul, ”Hai, Ki demang sekalian, bantulah pekerjaan para pembantu pemimpin Utusan Sri Susuhunan dalam memeriksa keadaan istana untuk keperluan pembuatan babad istana ini dan ketahuilah bahwa maksud pembuatan cerita babad ini untuk melestarikan cerita tentang keadaan istana Madusita. Maka dari itu bantulah dengan sungguh-sungguh. Keempat demang menyembah tanda setuju. Hal ini terlihat pada air muka dan ketulusan hati mereka dalam membantu, artinya bahagia hati mereka dalam menunaikan tugas untuk membantu Utusan Sri Susuhanan. Demikianlah mereka berangkat untuk menunaikan tugas. Kemudian Ki Tumenggung dan Tuan Sul tidak ketinggalan turut serta melihat mereka bekerja. Menurut cerita, jaman dahulu pagar tembok istana Madusita itu pernah diukur, ukurannya yaitu ke timur atau ke barat 100 m sedang ke utara atau ke selatan panjangnya 130 m, jadi pagar tembok istana Madusita ini berbentuk pesagi empat. Sekarang yang diceriterakan ialah pintu gerbang istana yang indah dan terletak di pagar tembok sebelah selatan agak ke barat. Jauhnya dari sudut barat daya pagar tembok ialah 42 meter. Sedang dari sudut tenggara sepanjang 54 meter. Lebar pintu gerbang 4,1 meter dan berbentuk kupu tarung. Pintu gerbang ini<noinclude>{{rh|20}}</noinclude> ipy4cohxvkp71gsj4xnn4di4yrx0ymk Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/52 250 23261 74082 73439 2026-05-11T17:51:34Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Kumendham Belem langkung bingah, Ingkang Sinuhun ugi langkung suka. Telenging penggalih amung Welandi ingkang boten sarju, Tuwan Minister Moris. Dene ing mangke saweg marengi wawalan praniti, kadi dene Jendral rumiyin yen Kangjeng Sultan kondur boten ebah. Sampun kahanan paekanipun yen kaaturan mangsuk dhateng loji, inggih tindak. Sawab kurmating Jendral kang ngangkat Ratu, dene Tuwan Besar boten kurmat. Wong padha saseneng-senenge linggih. Arsa mungkul Kangjeng Sultan, punika gelaripun karsa ingkang Sinuhun. Dene Minister Moris badhe ngrupak gelar, Kangjeng Sultan bebontrek pasemon. dimen ngarsa ing layu. Mila asring-asring cangkrama, kiter ngaben sima ngalun-alun kidul tuwin mawatreja. Ananging mangke Purpupok sami umangkring, sami pengangkahipun. Tuwan Minister Moris anggeriipun wira-wiri dhateng Semawis, sowan dhateng Kumendur Pambram marengi pasamoan kitir mawatreja, para pratiwa pepak sedaya. Raden Patih ngangge kapal saking Minister Moris, lorodanipun Kangjeng Sultan. Tuwan Minister atur-atur, titihan kore palangka. kawangsulaken. Kangjeng Sultan ngagem, boten kadugi. Kapal wadining galih, nalika punika dipun angge Raden Patih. Penggalihipun Kangjeng Sultan kawentar langkung dukanipun dhateng Raden Patih, yen sampun ningali dhateng ingkang putra Pangran Dipati, ugi kolu nguntabena ing pati. Animbali wadana prajurit, nama Prawiranata. Ngemban deduka, sampun kadhawuhan ing Raden Patih boten kalilan sowan-sowan, Ingkang Sinuhun boten sotah. Kalilan ugi sowan, yen Raden Patih ngiring-iring Tuwan Minister Moris, yen amarengi ngandikan Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Ing mangke karsa dalem, ingkang nampeni sabarang prakawis Raden Tumenggung Natadiningrat minangka kori. Sadaya bicara saking loji, patih anyanthelna aturing Raden Tumenggung Natadiningrat tuwin paturanipun tiyang sanagari, punapa dene kukum ngadil. Sedaya tiyang weling atur, boten kenging margi Jiyanipun. Tuwin dhawuh timbalan dalem, boten liya marginipun satunggal Raden Tumenggung Natadiningrat lan sampun sami<noinclude>{{rh|48}}</noinclude> jpst1ybvw0pqvsyn5m3e2hpsm9cr8sq Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/53 250 23262 74128 73441 2026-05-11T21:46:00Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ugi lan kuwasaning patih. Nanging sabarang prakawis boten kenging tilar patih. Patih damelipun kalih prakawis. Abdi dalem' mancanagari kang paben ing nagri tetiga, pasisir Surakarta, Nagri Ngayogya teksih ginarap ing patih. Sebdanipun dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat, "Kowe bae adhi, dadi warananing Ratu". Ingkang rayi wangsulanipun, "Kula malih Ki Lurah,, sageda". Raden Patih ing nalika punika saged sareh, kathah kang keraos-raosing manah, Semanten Raden Danukusuma tinundhung saking nagari kakersakaken dhedhekah wonten ing Melangi dados bantenipun ingkang putra Raden Adipati. Raden Patih, saya panas dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat, dumugi lan garwanipun sengit dhateng rayi Kangjeng Ratu Anem, Tansah manggung rinaosan, winastan Kangjeng Gusti kekalih. Ingkang nama Pangeran Natakusuma ningah ingkang putra, ing galih samepyanipun rare wonten bandhulan, sanginggiling sumur. Dening putra dados kori, cipta nenutuh kang mangreh manawa nora tulus. Kaniaya marang bocah, bok temah wong asih dumadi lalis. Watake kang saben ora sah, rinumpaka ing ati. Ingkang putra lajeng ndikakaken sowan Pangran Dipati, Raden.Tumenggung Natadiningrat mituhu tuduhing rama, lajeng sowan Pangeran Dipati. Pangandikanipun," Aja owah kaya biyen, uger Danurejan adhi bisa, apa kowe bocah cilik, amung langi nuruti deduka teka lakonana bae". Raden Tumenggung lajeng ndikakaken mantuk, sampunkatur sadaya pangandikanipun Pangeran Dipati dhateng ingkang rama. Ingkang rama sareng mireng, Iidok mono ira sisip rasaning ati. Besuk dadi bencana, tiwas kawistara sanegara. Mukti, wirya reraguman. Kang ngragum, sanak-sanake". Kacariyos, bumi Geladhag ing mangke kapundhut besat saking Raden Patih. Kyai Jaganagara langkung bingah, sabab cecenggringing Raden Patih winastan maro tingal. Bumi Geladhag kaasta Ingkang Sinuhun piyambak, Kyai Jaganagara manahipun mongkok. Wonten mantri geladhag saking Danurejan, anama Jagadimurti. Kangjeng Sultan saya wewah<noinclude>{{rh|||49}}</noinclude> k6rhzdqsx9b3z2zgupyki4a9mrrmjd3 74153 74128 2026-05-11T22:26:56Z Ris00l may00 1455 74153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ugi lan kuwasaning patih. Nanging sabarang prakawis boten kenging tilar patih. Patih damelipun kalih prakawis. Abdi dalem' mancanagari kang paben ing nagri tetiga, pasisir Surakarta, Nagri Ngayogya teksih ginarap ing patih. Sebdanipun dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat, "Kowe bae adhi, dadi warananing Ratu". Ingkang rayi wangsulanipun, "Kula malih Ki Lurah,, sageda". Raden Patih ing nalika punika saged sareh, kathah kang keraos-raosing manah, Semanten Raden Danukusuma tinundhung saking nagari kakersakaken dhedhekah wonten ing Melangi dados bantenipun ingkang putra Raden Adipati. Raden Patih, saya panas dhateng ingkang rayi Raden Tumenggung Natadiningrat, dumugi lan garwanipun sengit dhateng rayi Kangjeng Ratu Anem, Tansah manggung rinaosan, winastan Kangjeng Gusti kekalih. Ingkang nama Pangeran Natakusuma ningah ingkang putra, ing galih samepyanipun rare wonten bandhulan, sanginggiling sumur. Dening putra dados kori, cipta nenutuh kang mangreh manawa nora tulus. Kaniaya marang bocah, bok temah wong asih dumadi lalis. Watake kang saben ora sah, rinumpaka ing ati. Ingkang putra lajeng ndikakaken sowan Pangran Dipati, Raden.Tumenggung Natadiningrat mituhu tuduhing rama, lajeng sowan Pangeran Dipati. Pangandikanipun," Aja owah kaya biyen, uger Danurejan adhi bisa, apa kowe bocah cilik, amung langi nuruti deduka teka lakonana bae". Raden Tumenggung lajeng ndikakaken mantuk, sampunkatur sadaya pangandikanipun Pangeran Dipati dhateng ingkang rama. Ingkang rama sareng mireng, Iidok mono ira sisip rasaning ati. Besuk dadi bencana, tiwas kawistara sanegara. Mukti, wirya reraguman. Kang ngragum, sanak-sanake". Kacariyos, bumi Geladhag ing mangke kapundhut besat saking Raden Patih. Kyai Jaganagara langkung bingah, sabab cecenggringing Raden Patih winastan maro tingal. Bumi Geladhag kaasta Ingkang Sinuhun piyambak, Kyai Jaganagara manahipun mongkok. Wonten mantri geladhag saking Danurejan, anama Jagadimurti. Kangjeng Sultan saya wewah<noinclude>{{rh|||49}}</noinclude> i4jwuu8twsapw6735d5qbmugugj1vaz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/54 250 23263 74129 73444 2026-05-11T21:47:38Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kang deduka, dene mawi anama Murti, nayakeng dyah nama Murtiningrat. Raden Patih, cirinipun saya lebet, Nunten nimbali ingkang putra, Pangeran Dipati kaarih-arih kalih dinten kapeteking galih. Dumadya anut, animbah Sindunagara lan carik. Damel srat sayogi katameng Gurnadur Jendral. Wiyosipun, Kangjeng Sultan sampun boten karsa gadhah pepatih pun Danureja. Sarehning maksih rare, kathah kekiranganipun. Kang nggentosi pepatih Sindunagara, ugi sami nalaripun anak putu Danurejan. Ingkang damel srat Pangeran Dipati, ngrakit adangjyahipun. Kyai Sindunagara mundhi serat dalem dhateng ing loji. Raden Tumenggung kadhawahan wangsit pinenging kesahkesah. Karsanipun Ingkang Sinuhun sampun priksa serat dalem ingkang kabekta dhateng ing loji. Dhateng Kyai Tumenggung Sindunagara, dhihin prakara durung mesthi. Kaping kalih surasaning serat punika dede bab sariranipun, nanging wonten kengkenaning patih ngenggalaken sowan dadya lumampah, cipta tunggil wasita. Raden Tumenggung Natadiningrat kang dhateng rumiyin, nunten Kyai Tumenggung Sindunagara. Serat dalem sampun katampen Tuwan Minister, rengrengipun kawaos Tuwan Jurubasa Gor. Tuwan Minister sampun mangertos sadaya, sawiraosing srat. Raden Patih nangis senggruk-senggruk, sabdanipun Minister dhateng Kyai Sindunagara," Serat punika boten tetela ungalipun, Danureja ngabdi wong agung kalih. Kangjeng Sultan boten wenang mocot yen boten gilig sekaliyan Kangjeng Tuwan Besar. Cacading srat, dumeh nem. Rumiyin sangkaning lare, kajunjung dados patih. Danureja sepuh sapunika lan rumiyin. Kathah kekiranganipun, ingkang pundi kang boten pareng lan karsane Kangjeng Sultan. Prayogi katelakna, menawi kula diburu dhateng Tuwan Besar. Kula sanget ajrih". Kyai Tumenggung Sindunagara sampun wangsul saha sampun katur sadaya wangsulanipun Tuwan Minister. Ingkang Sinuhun dheleg-dheleg, kewedan karsa belaka, sompok wadining kang putra kang damel serat. Yen serat kadamela piyambak, boten mawi sancayaning putra. Kangjeng Sultan sampun ering, sabdanipun<noinclude>{{rh|50}}</noinclude> iee8s4nzcvv3ormkgdka5c9kxwcw3qm 74154 74129 2026-05-11T22:29:12Z Ris00l may00 1455 74154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kang deduka, dene mawi anama Murti, nayakeng dyah nama Murtiningrat. Raden Patih, cirinipun saya lebet, Nunten nimbali ingkang putra, Pangeran Dipati kaarih-arih kalih dinten kapeteking galih. Dumadya anut, animbah Sindunagara lan carik. Damel srat sayogi katameng Gurnadur Jendral. Wiyosipun, Kangjeng Sultan sampun boten karsa gadhah pepatih pun Danureja. Sarehning maksih rare, kathah kekiranganipun. Kang nggentosi pepatih Sindunagara, ugi sami nalaripun anak putu Danurejan. Ingkang damel srat Pangeran Dipati, ngrakit adangjyahipun. Kyai Sindunagara mundhi serat dalem dhateng ing loji. Raden Tumenggung kadhawahan wangsit pinenging kesahkesah. Karsanipun Ingkang Sinuhun sampun priksa serat dalem ingkang kabekta dhateng ing loji. Dhateng Kyai Tumenggung Sindunagara, dhihin prakara durung mesthi. Kaping kalih surasaning serat punika dede bab sariranipun, nanging wonten kengkenaning patih ngenggalaken sowan dadya lumampah, cipta tunggil wasita. Raden Tumenggung Natadiningrat kang dhateng rumiyin, nunten Kyai Tumenggung Sindunagara. Serat dalem sampun katampen Tuwan Minister, rengrengipun kawaos Tuwan Jurubasa Gor. Tuwan Minister sampun mangertos sadaya, sawiraosing srat. Raden Patih nangis senggruk-senggruk, sabdanipun Minister dhateng Kyai Sindunagara," Serat punika boten tetela ungalipun, Danureja ngabdi wong agung kalih. Kangjeng Sultan boten wenang mocot yen boten gilig sekaliyan Kangjeng Tuwan Besar. Cacading srat, dumeh nem. Rumiyin sangkaning lare, kajunjung dados patih. Danureja sepuh sapunika lan rumiyin. Kathah kekiranganipun, ingkang pundi kang boten pareng lan karsane Kangjeng Sultan. Prayogi katelakna, menawi kula diburu dhateng Tuwan Besar. Kula sanget ajrih". Kyai Tumenggung Sindunagara sampun wangsul saha sampun katur sadaya wangsulanipun Tuwan Minister. Ingkang Sinuhun dheleg-dheleg, kewedan karsa belaka, sompok wadining kang putra kang damel serat. Yen serat kadamela piyambak, boten mawi sancayaning putra. Kangjeng Sultan sampun ering, sabdanipun<noinclude>{{rh|50}}</noinclude> cz8jh1sgy3ar6nk54iqgmab09cdx48d Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/122 250 23264 73897 73443 2026-05-11T15:54:35Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ken|Andadosaken}} rembag tansah Jim Sing sagah ngengani pintu. Tuwin saliring bumi-bumi pinundhut sadaya, narima dados ratu belanjan. Asal kang rama kesah saking Tanah Jawi. Punapa rehing jendral. tamtu sandika anglampahi. Datan tahan yen pinurih pejah. Pangeran dipati nangis, sarta panggubelipun sanget Kang sarira celong kusut, saking awis dhahar tuwin sare. Tuwan minister kang manah kados sinendhal. Langkung pyuh, gentos ciyuman sarta sanget pitungkasipun. Minister wantos-wantos dhumateng paman Pangeran Natakusuma, "Sukur saged ngrangkul, yen boten saged amung aja salah cipta, iku kekasih Gupremen. Aja dadi sandhungan, lan salahe kang rama Sultan, muga kang paman tinedahane. Prakara bumi sanggemahe, sebab manawa labuh abot sanggane bilaine. Minister nemu dukane gurnadur. Pangeran Dipati ngeres, "Pamenggah kang dhateng paman sampun kasep, sanget su,mengit dhateng ing kula. Inggih mangsa boronga ing tuwan, mamrih prayogi". Tuwan minister anyagahi angrapetaken andum pantes. Pangran Dipati sampun kondur, boten kantun P.abah Jim Sing. Tuwan minister enggal adamel srat wawekasan bicara, katur ing Gurnadur-Jendral yen dhateng Kangjeng Sultan sampun putus besar. "Sayogenipun kang putra Pangeran Dipati pantes yen tinulung, amlasaken, pasrah ngungsi gesang. Punapa kang dados reh Tuwan Besar, saestu kalampahan yen sampun dados ratu. Sanadyan ing benjang gampil. Ing sakarsanipun Gurnadur, Gupremen. boten kaniaya. Nalar trahing luput, yen liya saking punika kang jumeneng ratu, kedah-kedah anyumektani tetulung sayektos. Yen datan makaten kang praniti Gupremen, tedah anganiaya. Yen angsal kang wicaksuh manah, saking pengraos kula boten pikantuk. Ing wingking karembag malih, gampil. Wondene Pangeran Natakusuma, mahardika ing Gupremen. Putra wuragil, kekasihing jendral kados Pangeran Mangkunagara ing sapunika inggih Pangeran Suryaprangwadana. Sor timbangipun, menggah lenggahing siti kalayan antekipun dereng kantenan. Tandhanipun dhateng gupremen, ingkang punika sumangga<noinclude>{{rh|118}}</noinclude> 5wmblectlvuk4yxhorgp86jopoebmgd 74182 73897 2026-05-11T22:52:11Z Ris00l may00 1455 74182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ken|Andadosaken}} rembag tansah Jim Sing sagah ngengani pintu. Tuwin saliring bumi-bumi pinundhut sadaya, narima dados ratu belanjan. Asal kang rama kesah saking Tanah Jawi. Punapa rehing jendral. tamtu sandika anglampahi. Datan tahan yen pinurih pejah. Pangeran dipati nangis, sarta panggubelipun sanget Kang sarira celong kusut, saking awis dhahar tuwin sare. Tuwan minister kang manah kados sinendhal. Langkung pyuh, gentos ciyuman sarta sanget pitungkasipun. Minister wantos-wantos dhumateng paman Pangeran Natakusuma, "Sukur saged ngrangkul, yen boten saged amung aja salah cipta, iku kekasih Gupremen. Aja dadi sandhungan, lan salahe kang rama Sultan, muga kang paman tinedahane. Prakara bumi sanggemahe, sebab manawa labuh abot sanggane bilaine. Minister nemu dukane gurnadur. Pangeran Dipati ngeres, "Pamenggah kang dhateng paman sampun kasep, sanget su,mengit dhateng ing kula. Inggih mangsa boronga ing tuwan, mamrih prayogi". Tuwan minister anyagahi angrapetaken andum pantes. Pangran Dipati sampun kondur, boten kantun P.abah Jim Sing. Tuwan minister enggal adamel srat wawekasan bicara, katur ing Gurnadur-Jendral yen dhateng Kangjeng Sultan sampun putus besar. "Sayogenipun kang putra Pangeran Dipati pantes yen tinulung, amlasaken, pasrah ngungsi gesang. Punapa kang dados reh Tuwan Besar, saestu kalampahan yen sampun dados ratu. Sanadyan ing benjang gampil. Ing sakarsanipun Gurnadur, Gupremen. boten kaniaya. Nalar trahing luput, yen liya saking punika kang jumeneng ratu, kedah-kedah anyumektani tetulung sayektos. Yen datan makaten kang praniti Gupremen, tedah anganiaya. Yen angsal kang wicaksuh manah, saking pengraos kula boten pikantuk. Ing wingking karembag malih, gampil. Wondene Pangeran Natakusuma, mahardika ing Gupremen. Putra wuragil, kekasihing jendral kados Pangeran Mangkunagara ing sapunika inggih Pangeran Suryaprangwadana. Sor timbangipun, menggah lenggahing siti kalayan antekipun dereng kantenan. Tandhanipun dhateng gupremen, ingkang punika sumangga<noinclude>{{rh|118}}</noinclude> bvoh860iy2cbkp2unfs62v1ddhuxaiw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/55 250 23266 74157 73448 2026-05-11T22:34:56Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Kangjeng Sultan," Iya ora ana alane maning, benere wus ora arep iya wis rampung. Upama wong laki rabi, yen wus ora dhaup jodho, jamake uwis. Minister ndadak takon tetelane. "Dumadya srat dalem wonten ing loji, baul prakawisipun. Kacariyos Raden Patih ing nalika punika supe yen kawulaning Gusti. Cipta badhe pulih getih, amemales lara wirang. Nora wurung ing tembe pinocot maning, pangulah danukrama lunga moyang, telabul ngelmu, anyantrik Wali kadi kuwasa, ingkang sreban gunje gepeng, tan teles ngambah laut, laku dharat nitih angin, duwe gelap tanpa udan, danukrama mangulon purugipun, langkung amati raga. Kocap Raden Patih gegirih ing Pangeran Dipati, campur rasa jiwa satu. Aturipun," Kangjeng Gusti, sampun pijer eca-eca lelangen. Sudibya putraning raja, teksih wonten ingkang mejanani. Jar jana guna kastawa manah, sumyur rum sanegari angendhih kuwagedan Kangjeng Gusti, nipis ing pageripun. Kangjeng Gusti, Ngayogya jati katlusuban luyung. Parangmuka wonten ing canglakan, kula ajrih angaturna dening mangawit ing kadhaton. Sampun pijer mukti dhahar eca, danakrama tanpa hasil. Kathah-kathahing putra santana, taksih wonten anggegujeng ing Kangjeng Gusti. Upami kajeng mandera, lami-lami angendhih wit. Margi saking rama dalem kasengseming garwa. Tamtu badhe yen puwara, Kangjeng Gusti sampun dumeh suhud, dipun tetela. Rama dalem supe dhateng Kangjeng Gusti, lan ibu dalem susahipun punapa boten kagalih, ing mangke ngunduri sepuh, mindeng anggadho manah. Kalindhih Ratu sesengkan anyar, sinten yogenipun ngicalna sengkelipun ibu dalem, kejawi Kangjeng Gusti. Sapunika saya santosa, dhi Rangga badhe dipun petheti mangka pepulihing prang, kagulung nagri ngamanca. Mila nglantrah sumekta cadhang prang, pakewed. Ing saulat, gora godha supados ringkesa galih. Kangjeng Gusti, tepang lan pun paman wetan, sapunika sring-asring kepanggih pun Rangga lampah anelamur. Numpak tandhu kajang, tanpa rewang. Kados matengken rembag. Lan sinten sagah nulak gunane pun paman, ngarawit, pangulah putranipun adhi Natadiningrat. Mulet galihipun rama dalem, lan boten kirang tresna ing<noinclude>{{rh|||51}}</noinclude> e0ofp2c8ngcxpwmll4ztf6hfh515dc4 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/56 250 23267 74158 73450 2026-05-11T22:36:15Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>wayah lan putra. Tepanipun Pangeran Mangkunagara, Pangeran Prangwadana inggih wayah kang dados Pangeran Dipati." Sareng mireng aturipun Raden Patih, temah supe welingipun ing swargi. Ical tresnanipun dhateng .ingkang paman Pangeran Natakusuma. Sakelangkung dipun sigeni, ingajengken sesiku. Pangandikanipun, "Iya adhi, prakara awakku, ngalangna ngujurna ora" deleng liyane, mung kowe, Biyen, mengko mungguh awakku, ora liya ngarep-arepku mungguh guna sektimu. Adarma kasrah, bang-bang, alum-alum, amis-bacin. Gemah, rusak, dhedhak, merang, aku ora meruhi. Nanging aja lena, lan ta rasa aturmu mau bener. Lelejeme Kangjeng rama ketara, orahe tanpa reringa kagungan kekasih. Kegawa dhi ajeng Ratu Nom". Sampun prajangji sekaliyan, Raden Patih nangga setya, lajeng mantuk. Semanten Raden Patih, lir tiyang nekad. Jarag-jarag prakawis, boten jenak wonten griya. Yen siyang cangkrama nambut reta, dhateng loji, langen mugut pantun, para putri ingajak. Kang eyang saweg gerah boten kaetang, wira-wiri kelangkungan boten mawi mampir. Kang eyang langkung serik galihipun, ngantos miyos kang prasapa, "Apa dudu putuku, angkuhe kagilagila. Apa kang tinemu" Raden Rangga Prawiradirja nalika punika kelangkung bekti dhateng kang eyang, nguraheni sakarsanipun priyayi sepuh. Tuwin sesaosan urmat busananing seda, nelangsa centhulane rumiyin. Kacariyos Pangeran Natakusuma marengi sowan kang ibu lan Raden Rangga kepanggih. Raden Rangga matur," Kula mireng kabar saking Mangkubumen, witipun ki lurah wewadul dhateng Pangeran Dipati katur dhateng Natakusuman, anunggang tandhu yen dalu wira-wiri. Rumiyin, sapisan kepranggul lampahipun ki lurah, sepisan sowan dhateng Kadipaten. Rencang kula sampun kula wangsit, den awatna tiyang estri kang tinandhu. Raden Ayu Singaranu, mantuk saking Kranggan maksa badhe kabiyak kang tandhu". Kang eyang gumujeng, suka, wekasan prihatin. Kangjeng Pangeran sabdanipun, "Mung sapisan aku seba, yektine. {{hws|Karo|Karodene}}<noinclude>{{rh|52}}</noinclude> 61h13pniry93hwr2fetg480ad2brs1o Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/39 250 23268 73650 73459 2026-05-11T13:29:40Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{c|'''V. ADEGAN RATU BANAKELING'''}} Mungel gendhing Menyanseta, ngadeg prabu Sapwani, raden Jayadrata, cethi kalih, gangsa kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, ing nagari Banakeling prabu bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa ingkang putra. Sinten dasa namane, dasa sapuluh nama kakasih, akakasih raden Jayadrata, ya raden Tirtanata, raden Sindukalangan, raden arya Sindurja. Dhasar armajaning ratu pinandhita, ageng inggil jajag sembada jajarotane, sarira jenar, netra andik semu tanggon, karengga ing busana, agelung kekelingan kinancing retna, jamang mas anting sotya, sumping retna pinindha gugubahan surengpati, gelung sinangga ing praba, kinancing grudha mungkur, abadhong giwangkara, lur-ulur naga karangrangan dawala ngiras tatali, sangsangan gadhuwara, kelatbau nagamangsa, gelang kana kroncong sarparaja, supe tajug sakembaran, kampuh beremas, sembuliyan nutupi wangkingan, calana cindhe puspita gubeg, paningset udaraga binara, uncal wastra uncal kancana, dhuwung tinatah tinatur rengga, warangka ladrang landheyan tunggaksemi, kandelan kamalon reta. Mila satriya ing Banakeling dadi panjanging kikidung, kathah wanudya ingkang kasmaran, nanging raden Jaya -(21)-drata tebih dhateng langening wanita, ing mangke sareng badhe ginanjar kadanging nata Ngastina, raden Jayadrata kadugi nglampahi nambut silaning akrama. Ing pagedhongan prabu bagawan Sapwani, sampun angrakit dennya badhe mangun wiwaha, katungka anampeni pustaka saking Ngastina, aparing wuninga yen retna Drusilawati sirna saking padaleman, datan kantenan ingkang ngambil, sanalika wadyabala ing Banakeling sinebar ngupaya dereng kapanggih. Mila raden Jayadrata marek ing rama, sumeja badhe pamit angupaya sirnanipun retna Drusilawati, mangkana pangudasmaraning driya raden Jayadrata: "Yen ora katemu putri ing Ngastina baya mati aku yen ora sida dhaup karo Drusilawati. Marang ngendi paranmu nimas? Ora bisa kari aku."<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> 4ecbh55tl5zekcc6h5hezymb5ixmwff 73651 73650 2026-05-11T13:29:56Z Khusna Safira 1759 73651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{c|'''V. ADEGAN RATU BANAKELING'''}} Mungel gendhing Menyanseta, ngadeg prabu Sapwani, raden Jayadrata, cethi kalih, gangsa kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, ing nagari Banakeling prabu bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa ingkang putra. Sinten dasa namane, dasa sapuluh nama kakasih, akakasih raden Jayadrata, ya raden Tirtanata, raden Sindukalangan, raden arya Sindurja. Dhasar armajaning ratu pinandhita, ageng inggil jajag sembada jajarotane, sarira jenar, netra andik semu tanggon, karengga ing busana, agelung kekelingan kinancing retna, jamang mas anting sotya, sumping retna pinindha gugubahan surengpati, gelung sinangga ing praba, kinancing grudha mungkur, abadhong giwangkara, lur-ulur naga karangrangan dawala ngiras tatali, sangsangan gadhuwara, kelatbau nagamangsa, gelang kana kroncong sarparaja, supe tajug sakembaran, kampuh beremas, sembuliyan nutupi wangkingan, calana cindhe puspita gubeg, paningset udaraga binara, uncal wastra uncal kancana, dhuwung tinatah tinatur rengga, warangka ladrang landheyan tunggaksemi, kandelan kamalon reta. Mila satriya ing Banakeling dadi panjanging kikidung, kathah wanudya ingkang kasmaran, nanging raden Jaya -(21)-drata tebih dhateng langening wanita, ing mangke sareng badhe ginanjar kadanging nata Ngastina, raden Jayadrata kadugi nglampahi nambut silaning akrama. Ing pagedhongan prabu bagawan Sapwani, sampun angrakit dennya badhe mangun wiwaha, katungka anampeni pustaka saking Ngastina, aparing wuninga yen retna Drusilawati sirna saking padaleman, datan kantenan ingkang ngambil, sanalika wadyabala ing Banakeling sinebar ngupaya dereng kapanggih. Mila raden Jayadrata marek ing rama, sumeja badhe pamit angupaya sirnanipun retna Drusilawati, mangkana pangudasmaraning driya raden Jayadrata: "Yen ora katemu putri ing Ngastina baya mati aku yen ora sida dhaup karo Drusilawati. Marang ngendi paranmu nimas? Ora bisa kari aku."<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> a3zf68o3t1kip52a76xd5cmd9vca38n 73652 73651 2026-05-11T13:30:30Z Khusna Safira 1759 73652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{c|'''V. ADEGAN RATU BANAKELING'''}} Mungel gendhing Menyanseta, ngadeg prabu Sapwani, raden Jayadrata, cethi kalih, gangsa kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, ing nagari Banakeling prabu bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa ingkang putra. Sinten dasa namane, dasa sapuluh nama kakasih, akakasih raden Jayadrata, ya raden Tirtanata, raden Sindukalangan, raden arya Sindurja. Dhasar armajaning ratu pinandhita, ageng inggil jajag sembada jajarotane, sarira jenar, netra andik semu tanggon, karengga ing busana, agelung kekelingan kinancing retna, jamang mas anting sotya, sumping retna pinindha gugubahan surengpati, gelung sinangga ing praba, kinancing grudha mungkur, abadhong giwangkara, lur-ulur naga karangrangan dawala ngiras tatali, sangsangan gadhuwara, kelatbau nagamangsa, gelang kana kroncong sarparaja, supe tajug sakembaran, kampuh beremas, sembuliyan nutupi wangkingan, calana cindhe puspita gubeg, paningset udaraga binara, uncal wastra uncal kancana, dhuwung tinatah tinatur rengga, warangka ladrang landheyan tunggaksemi, kandelan kamalon reta. Mila satriya ing Banakeling dadi panjanging kikidung, kathah wanudya ingkang kasmaran, nanging raden Jaya -(21)-drata tebih dhateng langening wanita, ing mangke sareng badhe ginanjar kadanging nata Ngastina, raden Jayadrata kadugi nglampahi nambut silaning akrama. Ing pagedhongan prabu bagawan Sapwani, sampun angrakit dennya badhe mangun wiwaha, katungka anampeni pustaka saking Ngastina, aparing wuninga yen retna Drusilawati sirna saking padaleman, datan kantenan ingkang ngambil, sanalika wadyabala ing Banakeling sinebar ngupaya dereng kapanggih. Mila raden Jayadrata marek ing rama, sumeja badhe pamit angupaya sirnanipun retna Drusilawati, mangkana pangudasmaraning driya raden Jayadrata: "Yen ora katemu putri ing Ngastina baya mati aku yen ora sida dhaup karo Drusilawati. Marang ngendi paranmu nimas? Ora bisa kari aku."<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> 9p8ot8i5ui9d38cdnpgntyd6hbiy8m9 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/28 250 23277 73709 73470 2026-05-11T14:42:09Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Absah */ 73709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{hwe|ing|wraning}} pager, tunjung mahanten lumeng, mungtap antening kang, gopura macawi, kang surya katon jwala. Wau ta prabu Kurupati, saking dahat sungkawaning driya, marma dennya kondur saking pasewakan tansah mandheg mangu, kang ketang amung sirnane retna Drusilawati, sinamur ningali rerengganing gopura, wonten lipuring driya sawatawis. Sinigeg genti kocapa, ing salebeting kadhaton, pindha pandam kentir ing ranu. {{r|29}}<noinclude>{{rh|||29}}</noinclude> t9x5y9qf71ig7mih0frtbow3kgfm56p 74090 73709 2026-05-11T18:50:41Z Ris00l may00 1455 /* Titiwaca: dibalikkan karena belum rapi (nomor halaman double) */ 74090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ris00l may00" /></noinclude>{{hwe|ing|wraning}} pager, tunjung mahanten lumeng, mungtap antening kang, gopura macawi, kang surya katon jwala. Wau ta prabu Kurupati, saking dahat sungkawaning driya, marma dennya kondur saking pasewakan tansah mandheg mangu, kang ketang amung sirnane retna Drusilawati, sinamur ningali rerengganing gopura, wonten lipuring driya sawatawis. Sinigeg genti kocapa, ing salebeting kadhaton, pindha pandam kentir ing ranu. {{r|29}}<noinclude>{{rh|||29}}</noinclude> o4wgb5rd5kctt4dwmzre7cwcpt4sqsg Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/39 250 23279 74063 73473 2026-05-11T17:30:19Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Pangran Dipati sareng mireng, pyuh galihipun dhateng ingkang rayi". "Tujune adhi, kowe pinter ora kena cinorok basa. Nadyan Ratu, ing wuri yen mengkono mangsa benera. Wong kaniaya, dununge nora nglulusake adat. Aku ora sela-sela menyang Dhi Ajeng, apa maneh awakmu. Wis aja nganggo sumelang. Kangjeng rama yen mireng, dukane ngambra-ambra. Mejanani ing karaton, rasa ngendhak pangwasa". Raden Tumenggung, sampun ndikakaken mantuk. Kacariyos, Minister Wise sanget enggenipun amulut galihipun Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Ngraos salah dhateng Kumpeni, sencaya aturipun boten yektos. Prakawis-prakawis pamedaling sararig burung, mbayar saleksa ing saben taun, pan nebasi susuh ingkang katur Kangjeng Sultan. Damel sandi, manawi ndikakaken anenuwun ujuran atasJendral kang parentah, pituwas anggenipun njagi Ratu. Kala Tuwan Besar rawuh, kabicanten boten ngraos. Ing satemah atur-atur ingkang warni dhedhaharan utawi kelangngenan. Ananging Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan boten kersa, kawangsulaken. Tuwan Minister manahipun umob, cipta muksa, langkung merang. Dumadya nuwun tempo nggenipun njagi Nagari Ngayogya, sampun kalilan. Kacariyos, ingkang badhe kagentosaken Minister Ngayogya Petor ing Banten, anama Tuwan Moris. Punika ingkang sagah andhesek karaton Ngayogya. Minister Wise, sampun mantuk. Tuwan Moris ingkang gumantos sampun katur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan yen Minister langkung jarot. Para bupati saking dhawuh dalem kakersakaken sami mangertos, angatos-atos. Kacariyos wonten mantri dhusun nama Raden Tirtawijaya, tengga dhusun ing Tersana, ipenipun Pangran Dipakusuma. Pernah rayinipun Den Ayu Nayadiwirya, wonten ing Nglimpung den trimani kang rayi Kangjeng Ratu Kencanawulan. Raden Tirtawijaya ing semanten paben lawan tiyang pesisir Ngastina, tyang ing Tersana pejah. Raden Tirtawijaya nedha diyating raja pejah, mawi serat wadining Kumpeni. Kados semutangabengajah, antiga kapit ing sela lungit.<noinclude>{{rh|||35}}</noinclude> h56vhdwif4achfwvpayuzdxkwrqkqjf Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/32 250 23280 73953 73478 2026-05-11T16:26:44Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Selain hiasan berujud patung seperti tersebut di atas, di sepanjang tepi lantai diatur pot-pot besar kecil, buatan Belanda, Cina, Jawa, dan Jepang, Pot-pot itu ditanami bunga-bunga dan sebangsa palem dan diatur selang-seling. Pengaturan kursi-kursi, meja kecil, dan bangku untuk istirahat telah dilakukan dengan bagus. Di bawah lampu gangtung susun tiga yang sebelah utara, dipasang sebuah bangku pualam. Bangku ini berbentuk medaliun daunnya dan kakinya terbuat dari kayu jati yang baik dan sangat halus pahatannya. Bagus sekali semua tanaman hiasnya. Daun yang masih muda maupun yang telah agak tua selalu kelihatan segar, karena selalu terkena sinar matahari pagi yang memberi kekuatan pada tanaman. Keadaan ini tidak berbeda dengan manusia. Sekarang cerita beralih ke cucuran atap serambi yang bertemu dengan cucuran atap penutup ujung pendapa. Penutup ujung pendapa ini dibentuk menyerupai bentuk joglo, beratap sirap dari kayu jati dan langit-langitnya terbuat dari kayu jati yang dicat putih. Sungguh sedap dipandang mata. Hal ini membahagiakan pengarang, tambahan lagi karena ia telah mendapat kepercayaan Sri Susuhunan untuk melihat dan memeriksa keadaan pesanggrahan, jelasnya meneliti karena beliau mendapat perintah untuk menggubah puisi/sajak mengenai pasanggrahan tersebut. Setelah tamat penelitiannya kemudian ditulis hasilnya, sehingga akhirnya menjadi babad cerita untuk memperingati Madusita ini. Selanjutnya ceritera dilanjutkan dengan penutup ujung pendapa. Rangka penutup ini terbuat dari kayu jati. Tinggi dan besar bangunan seimbang dan bercat kecoklat-coklatan. Semuanya kelihatan anggun dan indah, karena lís-lisnya dicat dengan prada mengkilap hingga sinar cahayanya berkilauan menyala-nyala seperti semua sinar yang jatuh berkumpul di tempat itu. Bersinarnya cat kecoklat-coklatnya seperti telah disebut di atas sangat indah, ditambah lagi kalau warna kecoklat-coklatannya dicampur dengan kuning keemasan. Semuanya sangat indah sehingga menakjubkan semua yang melihat, terutama pengarang sendiri, ibarat seperti melihat kilat melawan kilat. Ketakjuban pengarang ini menambah giatnya meneliti keadaan di istana, juga untuk keperluan penulisannya. Sekarang pengarang sedang meneliti lantai pada bangunan yang menyerupai pendapa tetapi ujungnya ditutup. Keadaan di sini<noinclude>{{rh|||33}}</noinclude> 1o7zz5zkhkfat1y4885o6qjsucu06nr Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/40 250 23281 74067 73475 2026-05-11T17:32:21Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Serat kacepeng Pelor Ngastina, katur ing Jendral asanget ing dukanipun. Lajeng paring srat dhateng Tuwan Moris, tembungipun kathah-kathah ngantep ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Tirtawijaya lan Jendral dipun piliha, yen pinelaur Kumpeni, Tirtawijaya kepejahana. Yen lepat saking panedha kula, Pepatihe Dipati Danureja kula titipaken umuripun. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sareng mireng, langkung kampitaning galih. Raden Tirtawijaya sampun katangsulan, lajeng kapercayakaken dhateng Tuwan Minister. Aturipun Tuwan Minister, "Kangjeng Sultan angiindhung kukuming ngelmi dereng katrap. Cipta yen kawedhara mundhut, pangraos roroning tunggal nanging dhalangipun boten wonten. Ingkang dados dhalang pijer gupruk cempalane tinitir, dening Tirtawijaya kathah pambeganipun. Ing semu sami keraos". Tuwan Moris wicanten dhateng Raden Patih, "Boten kayaa, ngewuhake matine wong siji. Yen kukum Jawa, teksih mubaham sampun tetingaling kathah. Wedang, .kinang iya mateni, paekan ora.tuku. Katur Ingkang Sinuhun, meksa boten kelu, kewedan dening garwa. Dados semanta ing kathah. Pangandikanipun," Prakara Tirtawijaya, patrapane amung ingsun buwang. Yen tekan patine, ingsun nora tumanggah. Agama kang ingsun wedeni". Aturipun Danukusuma," Ing kina kala pejah, pun Jangrana ngangkat Ratu kasuwun ing Kumpeni pejah wonten kamandhungan." Pangandika dalem," Iya aku trima Danukusuma, nanging mengko karsaningsun takprasrahaken Kumpeni. Nadyan pinatenan aku aja weruh, ingsun ngilari duraka. Aran biyen nedya sunukum dhewe, dening pasrah pitaya Tuwan Besar ora sumlang maneh marang ingsun. Yen manut adilingsun, nedya sun ukum kene. Menyang Semarang katon ing ake_h, nyilikake ati. Ngayogya ora kuwasa, pinrih patine. Gampang-gampanganing abot, byar angan Tirtawijaya paringena menyang loji." Minister Moris sampun tampi, lajeng mangkat dhateng Semawis. Raden Tirtawijaya apejahan wonten Nagari Weleri,<noinclude>{{rh|36}}</noinclude> j9iw11dywbegwkkky45sjpdq6bwbcxi Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/41 250 23282 74068 73476 2026-05-11T17:33:45Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>bangke kabucal pinggir margi kapupu anak putunipun. Kacariyos Kiyai Dipati Purwadiningrat seda, margi saking gerah sepuh, kasarekaken ing Pacalan. Kemagedan kapalih, seba sebab putranipun kalih. Kang sepuh Raden Sasradipura, kang anem Raden Sasrawinata kapundhut mantu dening Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Kangjeng Natakusuma sasedanipun ingkang paman, cipta kados ical suhipun. Dene ingkang wayah sadaya ing manah sanget badhe wanuh ing Pangeran Natakusuma dipun aturi. Kangjeng Pangeran enget sengadinipun yen boten priksa Pangeran Dipati, cipta kudu kenal lan dereng wonten adatipun yen sareng putra dalem ingkang binadhe Ratu. Ajrih yen boten kauningan kakangmas Sinuhun Sultan. Tuwan Minister langkung gela, Pangeran Natakusuma atur priksa Pangeran Dipati. Entyarsa dening sinencaya ngantos ing pitedah. Tuwan Minister suka priksa ing Raden Patih, nggenipun ngaturi Pangeran Natakusuma boten karsa. Wangsulanipun Raden Patih, "Yen paringa priksa ing patih boten wonten ewedipun. Yen rama simpen galih, mila sengadi mawi adat. Nalika Tuwan Ingglar rumiyin, Pangeran Panengah panggih mawi pratela. "Kula inggih sae kemawon, rama punika saking sanget boten kersa. Pyayi kruci amumpungan. Kangjeng Gusti semaya kaepeyaning Ratu, tuwin Kangjeng Gusti. Raden Tumenggung Natadiningrat mangsuli, "Yen presaben ki lurah, punapa nanggel sesikunipun Kangjeng Rama. Kangmas Panengah pyayi alit, gampil penanggelipun" Tuwan Minister langkung marsudi nggenipun badhe panggih Pangeran Natakusuma, lajeng anyanthelaken atur. "Dhawuh dalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan binawur ingarampak. Sadaya putra santana dhatenga ing loji, sarta ninundhang bupati. Antawis sami den aturi dhahar dhateng loji, pepak para putra santana. Tuwan Moris aturipun dhateng Pangeran Natakusuma," Mila kula suwun ing Kangjeng Sultan, saking kedah wanuh. Ciptaning manah tunggal bapa biyung Kumpeni lan prawira Jawi". Pangeran Natakusuma mangsuli, Trima kasih". {{hws|Sasampuni|Sasampunipun}}<noinclude>{{rh|||37}}</noinclude> ftyb0zq249jyufj9h3k55xk6r6au6wg Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/42 250 23283 74069 73477 2026-05-11T17:35:48Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|pun|Sasampunipun}} dhahar, nunten amawi dedolanan kados lare alit. Ngobong sada kang kepaien brama, wonten ken lenggak-lenggok anunggang gelut tuwin merkangkang ngambung siti. Para putra sentana langkung dening saru, Raden Patih mendhet tigan tinampen Minister. Pangeran Natakusuma kaaturan tigan, adegna ing kenap. Selayaning galih, tigan wiku-wikuning antiga, putih jaba kuning jero. Apatya winales wedhus, estri, biyung bibijinah boten pilih lawan. Lan ken nggites kutu, kutu sinunggi kepala. Pemalese memangsa ngrenges, ngacemil. Cinegah kaemutan, Pangeran Demang, tutuk ambayari suka, udreg lan Minister lajeng den cangar ing telor. Bubaripun wanci bangun, Raden Sumadiningrat boten saged ningali dhateng putra sentana sadaya, den cecamah ing kekeran. "Warga putra iku kuncaraning Ratu", katur dhateng Ingkang Sinuhun Kahgjeng Sultan. Kang jaja kadi tinotok dhateng Raden Patih, paraning rengu. Raden Patih wadul dhateng Tuwan Moris, lamun Sumodiningrat kang ngoweh guyup. Minister njarem kang manah, lan manggih buk Oprup. Yen Minister rumiyin, yen wong njero ora layak. Sumodiningrat kang marahi anggladhi wisayaning prang, nora ngandel Gupermen. Tuwin yen weling atur serat saking Raden Patih, ketula wong njero kang ndedangii, nora gati rehing Jendral. Nalika Mangundipura kang dadi kori, tuwin kala Ingglar srat saking Patih linanthelaken Purwadipura, boten katur seratipun. Mubeng suwe, boten konjuk dumeh Kangjeng Sultan tegar. Wicantenipun Tuwan moris," Cobak, aku den ubengake arep weruh bae wonge kang malang Mesthi kongkon aku, tak kon banjur" Marengi dinten Saptu. Simbarjaya kang lumampah utusanipun Ingkang Sinuhun mundhut sesekaran dhateng ing loji. Lan nyaosi anggur kahh botol, Tuwan Moris boten purun tampi. Adat, margi saking Patih. Tuwan Moris langkung nepsu, dening mantri cumantaka gumuna apeksa kumawi. Simbarjaya gumeter, badhe tinapuk gendul malencing.<noinclude>{{rh|38}}</noinclude> cqvp8dq76cef223c5wt0cx1kemgmokd Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/43 250 23284 74070 73479 2026-05-11T17:37:13Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Kathah kala, dutane Kangjeng Sultan benggang lan sahudara. Kacariyos Kangjeng Sultan ameng-ameng ing baluwarti lan para garwa, kang njajari ing lurung Minister, cinegat. Kapal, kareta dipun gendholi, padha wani wawalan. Kusir mecut, winales gitik, Pinisah wong pinituwa, Tuwan Moris nebut boten trima, boten wonten wusananipun. Dereng lami kapethuk malih wonten margi, sampun surup. Nuju Ingkang Sinuhun tindak dhateng Natadiningratan, kreta lajeng. Minister boten ngurmati, Kangjeng Sultan boten trima. Raden Patih notol dhateng loji, Tuwan Moris, mangsuli, boten priksa yen Kangjeng Sultan lan peteng mangsanipun. Raden Patih bebuwuh, "Tindak menyang mantune kekasih, mila peteng geluyuran". Ing antawis dinten, Mipro Minister kuliling kapethukan Ingkang Sinuhun. Kang ndhedherek sampun kaprantos, jajaran canggah kapandhi ngajeng. Kreta enggal nulak, Sasanderaken. Tuwan Minister boten. Raden Patih mbebilah singlar, amung nuturaken dyatmikanipun pangeran Ratu Angger Anem, tindaka dhaterig loji. Lelingsen wanuh lan nyonyahipun. Langkung prayogi lan priyanipun ngiring, punika yen marengi Kangjeng Sultan, yen boten pareng inggih sampun. Ingkang Sinuhun amarengi sonten, pinethuk ing kreta. Ing nalika punika wonten ngalun-alun boten mawi tumedhak, sebab kang garwa boten marengi. Lajeng atur priksa ing Pangeran Dipati, sarta dipun praceka. Negara Ngayogya, Pangeran Dipati loro. Nanging Pangeran Dipati waged ing galih, boten sumengit. Sampun sami dumugi ing loji, Raden Tumenggung kinanthi ing Minister. Tuwan Minister wicantenipun, "Ing nalika punika, sinten tiyang ingkang tumimbang kados Raden Tumenggung. Mantu kekasih pyambak, mila yen wonten siguging Ratu den angrengkuh kang tumanggah. Lan ampun wedi-wedi matur, kula wong liyan brayan lawan Jendral yen suka prayogi yektos boten saking rumeksa. Cipta kula damel memangsuli kang sih welase Tuwan Besar, mbaureksa sarirane". Wangsulanipun Raden Tumengguh Natadiningrat," Inggih, Tuwan leres. Estu boten nisir, ananging sinten kula, kamipurun<noinclude>{{rh|||39}}</noinclude> 3hrysmenxjlgvoqin1kfvvo9auav99d 74131 74070 2026-05-11T21:53:11Z Ris00l may00 1455 74131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Kathah kala, dutane Kangjeng Sultan benggang lan sahudara. Kacariyos Kangjeng Sultan ameng-ameng ing baluwarti lan para garwa, kang njajari ing lurung Minister, cinegat. Kapal, kareta dipun gendholi, padha wani wawalan. Kusir mecut, winales gitik, Pinisah wong pinituwa, Tuwan Moris nebut boten trima, boten wonten wusananipun. Dereng lami kapethuk malih wonten margi, sampun surup. Nuju Ingkang Sinuhun tindak dhateng Natadiningratan, kreta lajeng. Minister boten ngurmati, Kangjeng Sultan boten trima. Raden Patih notol dhateng loji, Tuwan Moris, mangsuli, boten priksa yen Kangjeng Sultan lan peteng mangsanipun. Raden Patih bebuwuh, "Tindak menyang mantune kekasih, mila peteng geluyuran". Ing antawis dinten, Mipro Minister kuliling kapethukan Ingkang Sinuhun. Kang ndhedherek sampun kaprantos, jajaran canggah kapandhi ngajeng. Kreta enggal nulak, Sasanderaken. Tuwan Minister boten. Raden Patih mbebilah singlar, amung nuturaken dyatmikanipun pangeran Ratu Angger Anem, tindaka dhaterig loji. Lelingsen wanuh lan nyonyahipun. Langkung prayogi lan priyanipun ngiring, punika yen marengi Kangjeng Sultan, yen boten pareng inggih sampun. Ingkang Sinuhun amarengi sonten, pinethuk ing kreta. Ing nalika punika wonten ngalun-alun boten mawi tumedhak, sebab kang garwa boten marengi. Lajeng atur priksa ing Pangeran Dipati, sarta dipun praceka. Negara Ngayogya, Pangeran Dipati loro. Nanging Pangeran Dipati waged ing galih, boten sumengit. Sampun sami dumugi ing loji, Raden Tumenggung kinanthi ing Minister. Tuwan Minister wicantenipun, "Ing nalika punika, sinten tiyang ingkang tumimbang kados Raden Tumenggung. Mantu kekasih pyambak, mila yen wonten siguging Ratu den angrengkuh kang tumanggah. Lan ampun wedi-wedi matur, kula wong liyan brayan lawan Jendral yen suka prayogi yektos boten saking rumeksa. Cipta kula damel memangsuli kang sih welase Tuwan Besar, mbaureksa sarirane". Wangsulanipun Raden Tumengguh Natadiningrat," Inggih, Tuwan leres. Estu boten nisir, ananging sinten kula, kamipurun<noinclude>{{rh|||39}}</noinclude> m595cgpicww6k6wegcrpdx675vgtx0w Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/44 250 23285 74071 73484 2026-05-11T17:38:58Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>angrengkuh". Lajeng sami dhahar, semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan boten sah nahka sokhipun ingkang wonten ing loji. Ing sesampunipun dhahar, anunten bibar. Utusan ing nalika wau sampun matur, ing sasolah patrapipun kala wonten loji, Raden Patih, Raden Tumenggung Natadiningrat. Kacariyos Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, ing nggalih saya panas dhateng Raden Patih. Nuju masagrebeg, Kangjeng Sultan mundhut kurmat dhateng tuwan Minister yen miyos saking wingking. Kangjeng Sultan langkung meriu, yen ing Minister nganggo saangkatipun dhateng sitinggil. Kasompokken pabenipun, sampun kasaosan. Nuju masa ngabekti, pepak kang pancen ngabekti. Ingkang Sinuhun sesmita, rasa pinemri, galih mungal-mungil. Nalika Pangeran Natakusuma ngabekti, rinangkul ingepuk-epuk," Lah, iki kyai besan rewang momong putuku." Lajeng ngandika dhateng Pangeran Dipati, "Sira iki, yen sun sawang kaya jambe nom pinaro lan si Danureja. SoJah semune ora silir. Wingi ingsun nimbali wayahingsun Den Mas Bagus milu menyang Danurejan". Pangeran Dipati atur sembah, Raden Patih boten kumejot malah bingah, lajeng bibaran. Kacariyos ingkang garwa Raden Rangga Kangjeng Ratu Maduretna seda, sinarekaken ing Ardi Bancak. Raden Rangga sekelangkung-langkung rinten dalu nungkemi kuburing garwa. Sesambatipun amung badhe tumut ngemasi, lan boten kenging sandhing gegaman. Laraning jiwa saya amrati. Ingkang para bupati, angsung pemut. Sareng sampun aring, gurunipun Raden Rangga dhateng, nama Kyai Kaliyah. Wicantenipun Kyai Kaliyah dhateng Raden Rangga," Dene dhingin wis tak tuturi, aja ngresula nampani kanugrahaning Allah. Iki lagi wiwit, ing buri iki sihing Allah kang dhumawuh kutha Maespati. Allah jumurung lan dianteni garwamu" Kacariyos Pangeran Dipakusuma asung serat dhumateng Raden Tumenggung Natadiningrat, penglayadipun ingkang Sinuntun, katur 'Racne Patih. Kapriksa ing seratipun, tanduk anitipriksa. Amung wonten mungel angayuh basa, tanduk {{hws|ringkes|ringkesing}}<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> mihhpjcv1mnny2q1oymvs150cwmm22b Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/33 250 23286 73954 73489 2026-05-11T16:26:57Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>sangat bersih karena setiap hari, esok sore segalanya selalu dibersihkan dengan kain atau dilap. Hal ini merupakan tanda bahwa di sini kebersihan selalu dijaga, hingga dapat dikatakan, kotoran tidak pernah melekat di lantai ini. Di tepi lantai sebelah selatan, timur, dan barat dibangun suatu tangga (jawa: undhak-undhakan). Di tempat pertemuan cucuran atap penutup ujung gedung depan dengan cucuran atap pringgitan, dipasang saluran penadah air hujan yang baik. Di bawah saluran penadah air hujan ini, tepatnya di tengah-tengah, dipasang sebuah patung besar yang berbentuk seorang nyonya yang sedang berdiri sambil menuangkan air. Di sekeliling patung bagian bawah pot-pot kecil yang ditanami bermacam-macam, tanaman, misalnya suvelir. Tanaman ini dikerumuni beraneka warna kupu-kupu yang beterbangan kian kemari dari penutup ujung rumah muka ke serambi. Kupu-kupu ini menghisap sari bunga di kedua tempat itu. Keaneka-warnaan kupu-kupu ini menambah kegembiraan hati pengarang peneliti istana untuk penulisan babad ini, sehingga ia merasa seperti tidak pernah lelah dalam menulis dan mengarang cerita babad istana Madusita. Adapun keindahan istana wedari Madusita yang ketiga ialah adanya bukit Endramarta. Hal ini menambah kebahagiaan pengarang, sehingga dapat mengungkapkan segala yang terkandung di dalam hatinya, yaitu semua yang dikagumi dapat dituangkan dalam gubahan karangannya dengan jelas, supaya gubahan ini dapat merupakan gambaran yang sesungguhnya mengenai keindahan istana Madusita. Selanjutnya tentang kamar yang disebut pengarang kamar besar dan terletak di antara istana, artinya kamar besar yang terletak tepat di tengah-tengah istana Madusita. Dinding kayu (Jawa: gebyog) kamar besar di sebelah utara, pinggir timur dan barat, dipasangi sepasang pintu untuk jalan keluar ke pringgitan belakang. Di antara sepasang pintu tadi, yaitu di dinding kayu yang diapit sepasang pintu, terdapat hiasan berupa sebuah lukisan/gambar Sri Susuhunan Paku Buwana X, Raja Surakarta yang termasyhur. Lukisan itu digantungkan di tengah agak ke atas pada dinding kayu tersebut. Di bawah lukisan tadi di kanan kirinya dipasang gambar agak kecil. Pemasangan ini untuk keserasian. Gambar yang sebuah merupakan gambar almarhumah Permaisuri Sri Susuhunan IX. Raja Surakarta, dan dipasang di sebelah timur gambar Sri Susuhanan X. Ada satu lagi gambar keluarga Nyonya Sarluwi<noinclude>{{rh|34}}</noinclude> 40ybqgw6ch3s6e1ub0uuouc144sgpf1 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/45 250 23287 74072 73483 2026-05-11T17:40:13Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|ing|ringkesing}} aksara kathah. Ingkang prakawis sareng pangastutinipun ingkang wayah-wayah sadaya, prayojaning bekti sumengka ingkang eyang Kangjeng Ratu tetiga. Raden Patih langkung cumeri-ceri, serat ingendhak atur priksa. Raden Patih angsal rambatan, ing nalika dhateng Semawis seratipun wonten kang angayuh basa. Kangjeng Sultan langkung dukanipun, semanten atur weling yen wonten kengkenanipun Pangeran Dipakusuma. Tembunging serat boten prayogi, mila ajrih Raden Patih angaturaken. Serat meksa pinundhut, sawitining angajeng-ajeng dening sanget kasusahan ati rena ing tulis. Priksa yen patihipun nyengkiwing serat, kaparingaken Raden Tumenggung Natadiningrat, kakersakaken ngraosaken kang lepat. Ingkang Sinuhun ing nggalih, pepatih dahwen. Raden Tumenggung Natadiningrat ajrih ngraosaken piyambak. Sinencaya ing akathah, Raden Sindureja kang dados kori, tepang lan Raden Patih. Tur katur lepating srat pemut, dening asmanipun garwa dalem kacaruk. Sampun sami lepatipun lan Raden Patih, tuwin kala kautus dhateng Semawis Pangeran Dipakusuma kapatrapan dhendha kathah. Sareng katur, Kangjeng Sultan lingsem. Kawelehing patih, puruging runtik dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Kacariyos Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, ing sasurudipun ing kang putra Ratu Maduretna kados kecalan manik. Ing nggalih, Raden Ajeng Surati, anggentosi karangulu. Kados ginelak anggenipun badhe kapundhut besan. Semanten Raden Patih sasurudipun Kangjeng Ratu Maduretna, sakelangkung bingah. Sebab suda kalilipipun, lan anggumyahaken pawartos yen Raden Rangga kemantu malih. Lan damel paribasan, yen ungguh aku angur dipocot lan den trimani. Melasake Kangjeng Gusti yen jumeneng Ratu". Kacariyos Tuwan Moris angangkati, sabab gilang kalenggahanipun Kangjeng Sultan kasuwun mantunipun. Menawi boten anglilani, Minister neda lungguh wonten gegilang sami lan Kangjeng Sultan, netepi kang dados prentahipun Tuwan Besar. Tamtu boten kenging Kangjeng Sultan angungkuli cangkemipun Moris, mesthi boten panggih Minister lan Kanjeng Sultan menawi<noinclude>{{rh|||41}}</noinclude> id1czeqo2vw9zbknfo3tk6c053t1x5o 74134 74072 2026-05-11T21:56:21Z Ris00l may00 1455 74134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|ing|ringkesing}} aksara kathah. Ingkang prakawis sareng pangastutinipun ingkang wayah-wayah sadaya, prayojaning bekti sumengka ingkang eyang Kangjeng Ratu tetiga. Raden Patih langkung cumeri-ceri, serat ingendhak atur priksa. Raden Patih angsal rambatan, ing nalika dhateng Semawis seratipun wonten kang angayuh basa. Kangjeng Sultan langkung dukanipun, semanten atur weling yen wonten kengkenanipun Pangeran Dipakusuma. Tembunging serat boten prayogi, mila ajrih Raden Patih angaturaken. Serat meksa pinundhut, sawitining angajeng-ajeng dening sanget kasusahan ati rena ing tulis. Priksa yen patihipun nyengkiwing serat, kaparingaken Raden Tumenggung Natadiningrat, kakersakaken ngraosaken kang lepat. Ingkang Sinuhun ing nggalih, pepatih dahwen. Raden Tumenggung Natadiningrat ajrih ngraosaken piyambak. Sinencaya ing akathah, Raden Sindureja kang dados kori, tepang lan Raden Patih. Tur katur lepating srat pemut, dening asmanipun garwa dalem kacaruk. Sampun sami lepatipun lan Raden Patih, tuwin kala kautus dhateng Semawis Pangeran Dipakusuma kapatrapan dhendha kathah. Sareng katur, Kangjeng Sultan lingsem. Kawelehing patih, puruging runtik dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Kacariyos Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, ing sasurudipun ing kang putra Ratu Maduretna kados kecalan manik. Ing nggalih, Raden Ajeng Surati, anggentosi karangulu. Kados ginelak anggenipun badhe kapundhut besan. Semanten Raden Patih sasurudipun Kangjeng Ratu Maduretna, sakelangkung bingah. Sebab suda kalilipipun, lan anggumyahaken pawartos yen Raden Rangga kemantu malih. Lan damel paribasan, yen ungguh aku angur dipocot lan den trimani. Melasake Kangjeng Gusti yen jumeneng Ratu". Kacariyos Tuwan Moris angangkati, sabab gilang kalenggahanipun Kangjeng Sultan kasuwun mantunipun. Menawi boten anglilani, Minister neda lungguh wonten gegilang sami lan Kangjeng Sultan, netepi kang dados prentahipun Tuwan Besar. Tamtu boten kenging Kangjeng Sultan angungkuli cangkemipun Moris, mesthi boten panggih Minister lan Kanjeng Sultan menawi<noinclude>{{rh|||41}}</noinclude> ln44tkwfk3lb72lddccjbghidmlm13e Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/46 250 23288 74073 73485 2026-05-11T17:41:38Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>boten tinurutan. IngkangSinuhun Kangjeng Sultan, sarengmireng aturipun Raden Patih bab panuwunipun Minister," Wis ndiklah, nora kena si Moris arep ndhedheh, ingsun ora kena ngungkuli, Dene Minister kang dhisik-dhisik nora nana naruciru Tuwan Besar wis priksa gegilang, milu nglunguhi. Ya kelakon temenan, ora temu-tinemu lan ingsun. Kerpiye kono, sanak-sanak, gilang blabag linabuhan gawe rentenging nagara." Aturipun para putra santana tuwin para bupati," Inggih yektos yen kajeng, nanging sampun kangge lenggahan. Punika keprabon Ratu". Pangeran Natakusuma aturipun," Rumiyin nalika mindhak kurmatipun Minister sadaya, asayogi katimbangan Angger Pangeran Dipati, boten saru wonten ngarsa dalem, tetambel betah cukup" Pangandikanipun Kangjeng Sultan," Iku payung ditimbangi anakira Ki dipati, payunge mlebu plataran". Pangeran Dipati aturipun, "Leres paman, reh punika kula tumut wonten nggegilang, saru. Nampuri langkung ajrih". Kangjeng Sultan ngandika malih," Banget nggone memedeni, agul-agul Tuwan Besar. Jendral mono, maksih kawulaning Allah, kaya sarira ningsun". Aturipun Raden Patih," Bilih boten tinurutan, kasuwengaken ing loji. Kabekta dhateng Semawis, jalan kaki tuwin drugunder." Pangandikanipun Ingkang Sinuhun," Luwih karepe dhewe, asal aja cidra seka jenengingsun. Kumpeni isih sunsangga tunggon lan picis, prakara gilang iki pesthi sun labuhi lara pati, ingsun sandhang tuwan". Tuwan Minister Moris langkung kawedhengan manahipun, anuju masa sowan para bupati sami dhateng ing loji. Wicantenipun Tuwan Minister," Bok. ana kang ngrewangi, prakara gilang mamrih lunture Kangjeng Sultan". Para bupati ajrih sadaya, Raden Patih mangsuli "Kejawi adhi Natadiningrat dening kekasih". Minister wangsulanipun, "Mindhak ngrubedi, kejawi milih kang kedaging Pangeran Dipati". Raden Patih mrayogekaken, boten liya kejawi Raden Sumadiningrat, lajeng bibaran. Raden Sumadiningrat kaundang dhateng loji, nanging sanget ajrih. Lajeng pamit dhateng Ingkang sinuhun, kahlan ingkang sarta tampi piwehng dalem.<noinclude>{{rh|42}}</noinclude> rup18k39v5phr9dvcqselyd61x0gauw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/47 250 23290 74074 73488 2026-05-11T17:43:31Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Sumadiningrat sampun panggih lan minister, binoja pinrih mendemi. Nanging Raden Sumadiningrat boten supe, amung ngestu dhawuh dalem kang dipun kekahi. Lan boten samar ulahing patih amasang kala pracik. Nuju dinten Senin Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ragi enjing, kapanggih lan minister kang wicanten, "Raden, kula ngresaya ibu jengandika. Dening kekasih Ratu Kencanawulan, prakawis gilang punika mugi medala karsaning ratu. Boten karsa ngagem gilang, mindhak samun kang prakawis. Awit sakingboten karsa pyambak, yen kelampahan tamtu kathah pemangsul kula dhateng Raden Tumenggung". Wangsulanipun, "Trima kasih. Ananging bab prakawis punika, kula langkung-ajrih". Kacariyos nalika samanten kathah prakawising Nagari, kala ngelar beteng ngapit pagelaran celangap marep ing ngloji. Tuwan Minister boten trima, tinanggel ingkang anunggama lan abdi dalem sudagar kautus dhateng Semawis, tinaken belaka yen Kangjeng Sultan yasa maryem kathah. Punika Tuwan Minister boten trima, sabab larangan Kurnpeni. Lan Raden Ayu Natayuda marak, kapethuk ing margi kaliyan pudhakipun Tuwan Minister. Nunjang jajaran, ginebugan saged medal rahipun. Minister boten trima, sampun kacepeng rinante tiyang Natayudan sarta ginebugan nunten kaluwaran. Nuju Kangjeng Ratu Mas tindak dhateng dalemipun ingkang putra. wonten margi kapethuk saradhadhu Ambon nunjang jajaran. Nanging jejaran ering, udreg lan lurah Keparak estri, den agar ing lumayu, Kanjeng Sultan boten trima, den bicara ing Raden Patih. Sara dhadhu Ambon lajeng dipun res. Kacariyos ing Nagari Ngayogya, kathah tiyang damel yatra reyal semat tanpa aji, amung regi ngalihwelas uwang. Minister srengen Raden Adipati, "Kadi pundi, Den Dipati, semat regane nganti ngrolas wang. Benere dhuwit kadhaton winratakna ing wong cilik. Dhuwit kadamel punapa, niku busananing nagara. Tinumpuk tanpa damel, lan akeh wong gawe dhuwit wang Kumpeni kang baru, wartane akeh linebur. Den Dipati den yitna.<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> onjudssvaw5kclvuwxe5bvjmqg990ub 74137 74074 2026-05-11T22:01:43Z Ris00l may00 1455 74137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Sumadiningrat sampun panggih lan minister, binoja pinrih mendemi. Nanging Raden Sumadiningrat boten supe, amung ngestu dhawuh dalem kang dipun kekahi. Lan boten samar ulahing patih amasang kala pracik. Nuju dinten Senin Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ragi enjing, kapanggih lan minister kang wicanten, "Raden, kula ngresaya ibu jengandika. Dening kekasih Ratu Kencanawulan, prakawis gilang punika mugi medala karsaning ratu. Boten karsa ngagem gilang, mindhak samun kang prakawis. Awit sakingboten karsa pyambak, yen kelampahan tamtu kathah pemangsul kula dhateng Raden Tumenggung". Wangsulanipun, "Trima kasih. Ananging bab prakawis punika, kula langkung-ajrih". Kacariyos nalika samanten kathah prakawising Nagari, kala ngelar beteng ngapit pagelaran celangap marep ing ngloji. Tuwan Minister boten trima, tinanggel ingkang anunggama lan abdi dalem sudagar kautus dhateng Semawis, tinaken belaka yen Kangjeng Sultan yasa maryem kathah. Punika Tuwan Minister boten trima, sabab larangan Kurnpeni. Lan Raden Ayu Natayuda marak, kapethuk ing margi kaliyan pudhakipun Tuwan Minister. Nunjang jajaran, ginebugan saged medal rahipun. Minister boten trima, sampun kacepeng rinante tiyang Natayudan sarta ginebugan nunten kaluwaran. Nuju Kangjeng Ratu Mas tindak dhateng dalemipun ingkang putra. wonten margi kapethuk saradhadhu Ambon nunjang jajaran. Nanging jejaran ering, udreg lan lurah Keparak estri, den agar ing lumayu, Kanjeng Sultan boten trima, den bicara ing Raden Patih. Sara dhadhu Ambon lajeng dipun res. Kacariyos ing Nagari Ngayogya, kathah tiyang damel yatra reyal semat tanpa aji, amung regi ngalihwelas uwang. Minister srengen Raden Adipati, "Kadi pundi, Den Dipati, semat regane nganti ngrolas wang. Benere dhuwit kadhaton winratakna ing wong cilik. Dhuwit kadamel punapa, niku busananing nagara. Tinumpuk tanpa damel, lan akeh wong gawe dhuwit wang Kumpeni kang baru, wartane akeh linebur. Den Dipati den yitna.<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> 7d5dnzjep1xkah4jak84fgczjeo0xs9 74138 74137 2026-05-11T22:02:38Z Ris00l may00 1455 74138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Sumadiningrat sampun panggih lan minister, binoja pinrih mendemi. Nanging Raden Sumadiningrat boten supe, amung ngestu dhawuh dalem kang dipun kekahi. Lan boten samar ulahing patih amasang kala pracik. Nuju dinten Senin Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ragi enjing, kapanggih lan minister kang wicanten, "Raden, kula ngresaya ibu jengandika. Dening kekasih Ratu Kencanawulan, prakawis gilang punika mugi medala karsaning ratu. Boten karsa ngagem gilang, mindhak samun kang prakawis. Awit sakingboten karsa pyambak, yen kelampahan tamtu kathah pemangsul kula dhateng Raden Tumenggung". Wangsulanipun, "Trima kasih. Ananging bab prakawis punika, kula langkung-ajrih". <tab> Kacariyos nalika samanten kathah prakawising Nagari, kala ngelar beteng ngapit pagelaran celangap marep ing ngloji. Tuwan Minister boten trima, tinanggel ingkang anunggama lan abdi dalem sudagar kautus dhateng Semawis, tinaken belaka yen Kangjeng Sultan yasa maryem kathah. Punika Tuwan Minister boten trima, sabab larangan Kurnpeni. Lan Raden Ayu Natayuda marak, kapethuk ing margi kaliyan pudhakipun Tuwan Minister. Nunjang jajaran, ginebugan saged medal rahipun. Minister boten trima, sampun kacepeng rinante tiyang Natayudan sarta ginebugan nunten kaluwaran. Nuju Kangjeng Ratu Mas tindak dhateng dalemipun ingkang putra. wonten margi kapethuk saradhadhu Ambon nunjang jajaran. Nanging jejaran ering, udreg lan lurah Keparak estri, den agar ing lumayu, Kanjeng Sultan boten trima, den bicara ing Raden Patih. Sara dhadhu Ambon lajeng dipun res. Kacariyos ing Nagari Ngayogya, kathah tiyang damel yatra reyal semat tanpa aji, amung regi ngalihwelas uwang. Minister srengen Raden Adipati, "Kadi pundi, Den Dipati, semat regane nganti ngrolas wang. Benere dhuwit kadhaton winratakna ing wong cilik. Dhuwit kadamel punapa, niku busananing nagara. Tinumpuk tanpa damel, lan akeh wong gawe dhuwit wang Kumpeni kang baru, wartane akeh linebur. Den Dipati den yitna.<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> fp2h2flfbvrbdghx1mslgiqhc2krsxb 74139 74138 2026-05-11T22:03:08Z Ris00l may00 1455 74139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Sumadiningrat sampun panggih lan minister, binoja pinrih mendemi. Nanging Raden Sumadiningrat boten supe, amung ngestu dhawuh dalem kang dipun kekahi. Lan boten samar ulahing patih amasang kala pracik. Nuju dinten Senin Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ragi enjing, kapanggih lan minister kang wicanten, "Raden, kula ngresaya ibu jengandika. Dening kekasih Ratu Kencanawulan, prakawis gilang punika mugi medala karsaning ratu. Boten karsa ngagem gilang, mindhak samun kang prakawis. Awit sakingboten karsa pyambak, yen kelampahan tamtu kathah pemangsul kula dhateng Raden Tumenggung". Wangsulanipun, "Trima kasih. Ananging bab prakawis punika, kula langkung-ajrih". <gap> Kacariyos nalika samanten kathah prakawising Nagari, kala ngelar beteng ngapit pagelaran celangap marep ing ngloji. Tuwan Minister boten trima, tinanggel ingkang anunggama lan abdi dalem sudagar kautus dhateng Semawis, tinaken belaka yen Kangjeng Sultan yasa maryem kathah. Punika Tuwan Minister boten trima, sabab larangan Kurnpeni. Lan Raden Ayu Natayuda marak, kapethuk ing margi kaliyan pudhakipun Tuwan Minister. Nunjang jajaran, ginebugan saged medal rahipun. Minister boten trima, sampun kacepeng rinante tiyang Natayudan sarta ginebugan nunten kaluwaran. Nuju Kangjeng Ratu Mas tindak dhateng dalemipun ingkang putra. wonten margi kapethuk saradhadhu Ambon nunjang jajaran. Nanging jejaran ering, udreg lan lurah Keparak estri, den agar ing lumayu, Kanjeng Sultan boten trima, den bicara ing Raden Patih. Sara dhadhu Ambon lajeng dipun res. Kacariyos ing Nagari Ngayogya, kathah tiyang damel yatra reyal semat tanpa aji, amung regi ngalihwelas uwang. Minister srengen Raden Adipati, "Kadi pundi, Den Dipati, semat regane nganti ngrolas wang. Benere dhuwit kadhaton winratakna ing wong cilik. Dhuwit kadamel punapa, niku busananing nagara. Tinumpuk tanpa damel, lan akeh wong gawe dhuwit wang Kumpeni kang baru, wartane akeh linebur. Den Dipati den yitna.<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> bxeort1aril2hjiiq514r3bpjati3eg 74140 74139 2026-05-11T22:03:44Z Ris00l may00 1455 74140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Sumadiningrat sampun panggih lan minister, binoja pinrih mendemi. Nanging Raden Sumadiningrat boten supe, amung ngestu dhawuh dalem kang dipun kekahi. Lan boten samar ulahing patih amasang kala pracik. Nuju dinten Senin Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ragi enjing, kapanggih lan minister kang wicanten, "Raden, kula ngresaya ibu jengandika. Dening kekasih Ratu Kencanawulan, prakawis gilang punika mugi medala karsaning ratu. Boten karsa ngagem gilang, mindhak samun kang prakawis. Awit sakingboten karsa pyambak, yen kelampahan tamtu kathah pemangsul kula dhateng Raden Tumenggung". Wangsulanipun, "Trima kasih. Ananging bab prakawis punika, kula langkung-ajrih". Kacariyos nalika samanten kathah prakawising Nagari, kala ngelar beteng ngapit pagelaran celangap marep ing ngloji. Tuwan Minister boten trima, tinanggel ingkang anunggama lan abdi dalem sudagar kautus dhateng Semawis, tinaken belaka yen Kangjeng Sultan yasa maryem kathah. Punika Tuwan Minister boten trima, sabab larangan Kurnpeni. Lan Raden Ayu Natayuda marak, kapethuk ing margi kaliyan pudhakipun Tuwan Minister. Nunjang jajaran, ginebugan saged medal rahipun. Minister boten trima, sampun kacepeng rinante tiyang Natayudan sarta ginebugan nunten kaluwaran. Nuju Kangjeng Ratu Mas tindak dhateng dalemipun ingkang putra. wonten margi kapethuk saradhadhu Ambon nunjang jajaran. Nanging jejaran ering, udreg lan lurah Keparak estri, den agar ing lumayu, Kanjeng Sultan boten trima, den bicara ing Raden Patih. Sara dhadhu Ambon lajeng dipun res. Kacariyos ing Nagari Ngayogya, kathah tiyang damel yatra reyal semat tanpa aji, amung regi ngalihwelas uwang. Minister srengen Raden Adipati, "Kadi pundi, Den Dipati, semat regane nganti ngrolas wang. Benere dhuwit kadhaton winratakna ing wong cilik. Dhuwit kadamel punapa, niku busananing nagara. Tinumpuk tanpa damel, lan akeh wong gawe dhuwit wang Kumpeni kang baru, wartane akeh linebur. Den Dipati den yitna.<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> gcyc83t9ks1utfm4ja8x7dqveu2yy5z Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/34 250 23291 74223 73490 2026-05-12T00:36:59Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>yang terdiri dari anak, cucu, dan cucut perempuan, jadi satu gambar terdiri dari 4 orang perempuan. Sedang gambar yang lain dipasang di bawah sisi barat gambar Sri Susuhunan X, menurut cerita itu adalah gambar itu Tuan Y.E.A. Sul Desence. Kembali ke gambar Sri Susuhunan X. Adapun bingkainya setinggi 1 meter dan lebarnya 5 dm serta diprada. Di bagian atas dipasang tiruan mahkota kerajaan. Dalam gambar ini Sri Susuhunan berpakaian gaya Belanda, tambahan lagi memakai ''derban'' dan banyak bintang-bintang yang gemerlapan, menambah kegagahan Sri Susuhunan yang kalau tidak berpakaian seperti itu juga telah tampan, sehingga sangat bagus kalau dilihat, demikian juga tingkah laku Sri Susuhunan yang tulus iklas beramal. Hal ini membuktikan bahwa hati Sri Susuhunan seperti berlian yang gemerlapan tidak berbeda dengan Hyang Permana wataknya; berkuasa untuk menghidupi semua manusia di dunia. Demikianlah ibaratnya hati seorang raja yang berkewajiban menghidup dan menyenangkan hati istri dan putra-putranya, sanak saudara, prajurit, serta semua orang di dunia. Sekarang yang diceriterakan ialah pagar kayu (gebyog) istana Madusita. Di pagar yang sebelah timur terdapat tiga pintu. Ketiga pintu ini merupakan pintu ketiga kamar yang ada di sebelah timur kamar tengah. Mula-mula yang diceriterakan adalah pintu kamar paling utara. Pintu kamar ini merupakan jalan masuk ke kamar tidur yang kabarnya dipakai untuk sanak keluarga Sri Susuhuna. Pintu kedua, pintu kamar tengah, yang menurut cerita kamar ini merupakan kamar rias Dewi Sri. Sedang pintu ketiga ialah pintu kamar yang paling selatan. Kamar ini dipakai untuk menyimpan keris-keris pusaka di antaranya keris yang bergelar Kanjeng Kyai Ageng. Di sebelah utara, pintu yang paling utara dihias dengan gambar Nyonya Dhesence yang tua dan gambar nyonya itu bersama dengan dua orang putranya. Kedua gambar itu dijadikan satu pigura. Di antara pintu yang paling utara dan pintu tengah terdapat hiasan/gambar seorang bangsa Romawi yang kelihatannya sedang mabuk asamra. Di sebelah utara pigura yang bergambar putri tadi terdapat gambar kecil, yaitu gambar Nyonya Dhesence tua bersama kedua putranya, sedang di sebelah selatan pigura tadi ada<noinclude>{{rh|||35}}</noinclude> j6qdxxqolc4jzh0u03m0jndgdmce6p8 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/48 250 23292 74075 73491 2026-05-11T17:45:01Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ing benjing manggih bilahi". Wangsulanipun," Kula boten kainan, undhang-undhang den bendheni. Nemlikur teng, sedhuwit reyal pesmat reginipun. Kang damel yatra saya kemasan, gendhing, pandhe. Kang angreh Purwadipura". Minjster mangsuli," Kula boten ndeleng, liyane Patih". Lajeng sairii maglaran, wedana lebet dipun ken medal, sampun kawartosan. Aturipun Panji Purwadipura," Kados pundi Ki Lurah anggenipun nyapih ing alit, damel yatra, ngupados siti payah. Marasipun manah kula, kang Sinuhun mundhut yatra, dereng wonten yektosipun. Kumpeni dereng anggalih, tiyang alit damel yatra dipun sendhu. Kula sumangga karsanipun Ki Lurah". Raden Patih mireng, wangsulanipun Panji Purwadipura langkung nepsu, lajeng sami bibaran. Dinten Kemis wonten duta kang dhawuh dhumateng Tumenggung Resanagara ginrudug den betheki. Prakawis yatra bandar kapundhut ingkang sapalih, Resanagara sagah. Ngantos antawis lami boten anvaosaken yatra malih, keton semat dereng cukup Tumenggung Resanagara nglindhung repotipun jimsing, Ingkang Sinuhun dhawuh sawarnining tiyang kang saged damel yatra kalilan". Raden Patih manahipun kadi ginerus, langkung sengit dhateng Raden Purwadipura. Kacariyos Pangeran Dipati mantu Raden Ajeng Pangarsa, angsal Raden Wiryawijaya putranipun Raden Wiryadiningrat. Nanging mung ijab kemawon, bawahan kepanggih wingking. Dening Raden Rangga susah anyar, katimbalan dhateng amung maleni. Nanging taksih leng-leng suntrut, Raden Rangga dhatengipun samudana dhateng Kepatihan. Kawartosan saliring pakewed, prakawis gegilang. Aturipun Raden Rangga," Boten saged mireng, leheng den abena sudukan, kakersakna anyuduk Welandi. Yen kantun samining bupati, suka lila, pun Rangga lajeng mantuk" Sasampunipun ijab, Raden Rangga lajeng mantuk. Raden Patih dhateng loji, Tuwan Moris tinuturan yen Raden Rangga nantang Kumpeni. Ananging Tuwan Moris boten gumun, dening susahnya leng-leng kapegatan mardu. Raden Patih gela manahipun,<noinclude>{{rh|44}}</noinclude> sn74ib5kcdvck0tt2ussd8d5re53apv Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/49 250 23293 74076 73492 2026-05-11T17:45:49Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>nuju mangsa Mulud, Raden Rangga sampun dhateng sakancanipun. Kacariyos Tuwan Besar parentah dhateng Tuwan Minister Ngayogya kang mancanagari, kajengipun ingepakan katumbas sadaya kabekta dhateng Surapingga. Tuwin tanah ing Surakarta, boten sanes tanah panggenan kajeng kajagi Walandi. Dhusun Pengrantunan lajeng den tedha, tinebas pisan suprih sampun dados kastori. Katur Kangjeng Sultan, kang pangandika," Asal aja dadi susahing cilik, jer upajiwane kayu. Sapa-sapa tukua, mesthi bayar murwat lan sareganing kayu. Amung desa kang tinebas, pinikir kang becik. Danureja lan si Ranggga rembuge kapriye". Aturipun Raden Rangga," Yen katebus ewed ing wingkingipun, ing satemah dados prakawis. Kula pilalah tumut ngreksa balok-balok ingkang dipun rantuni, yen ical katempah sagah." Raden Patih mangsuli," Mindhak rubed, terkadhang wetah dipun awataken ical. Temah anempahi, leheng sami bebasan. Seprandene dhusunipun alit lan kedhik cacahipun. Kalihdene malih, miturut mituhu Tuwan Besar. Yen panedhane nglanjak, sinten ingkang sagah pepalangan nanggung". Pangandikanipun Ingkang Sinuhun," Lah, mulane pikiren kang aruntut. Amung sira Rangga, den apanggah aja kena den prewangi". Nunten bibaran, lajeng sami karembag para ageng-ageng. Antawis ngantos lami ubeng-ubengan boten rampung. Raden Rangga awis sowan, dening teksih telasih kegagas ing garwanipun. Nuju mangun bicara sanggeman lawan Minister, Raden Rangga boten kaprentahan. Tiyang Danurejan, Ki Danukrama, supe. Raden Patih dhateng ing loji, enjing dereng wonten kang dhateng. Raden Patih wewartos dhateng Tuwan Minister, yen karig ngrubedi rembag punika Dhi Rangga Prawiradirja. Kangjeng Sinuhun sampun ngeli; pitajeng dhateng adhi Rangga, dhasar ladak antemipun Kangjeng Sultan Wong janget kinatelon, lan malih ngandelaken ingkang eyang tate prang pakewet. Boten kados awak kula, run-temurun momong kumpeni". Tuwan Moris sareng mireng, langkung nepsunipun. Sampun<noinclude>{{rh|||45}}</noinclude> qzt4zwpfyeyi0z3205wn57n2qhk38gb Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/209 250 23320 74316 73535 2026-05-12T02:25:57Z Kriita 885 74316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>::: '''A. (SINOM)''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Dan kalanira sinerat hing malem Rebo Alegi tanggalipun ping nembelas Epon pasarane ugi Sapar wau kang sasi Ehe Wawu taunipun nuju mangsa katiga sengkalane kang lumaris Karti Roro Pandhita Eka semana.</poem> |<poem>Hanenggih kang ginupita jeng pangran Mangkunegari kalanira habedhama {{gap}} lan kang rama Sri Narpati Jeng sunan Mangkubumi Kabanaran kang kedhatun semana jeng Pangeran Dipati apacak baris neng Kemalon yun-ayunan lan Welanda.</poem> |<poem>Wadya Kumpeni semana wong Bugis kalawan Bali Ambón kalawan wong Ngusar Kemalon dennya miranti hajejagang Kumpeni mung let ing simping sadhusun lan ingkang pamondhokan Pahgran Dipati ing Candi tan winarna ing dalu, enjang ngayuda.</poem> }}<noinclude></noinclude> r3bgzj713afgqrisgidnjlinz1fpkv1 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/103 250 23322 74205 73534 2026-05-12T00:11:40Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>cinorok padhusunan, sekalangkung dening truwu. Kacariyos, ing Nagari Surabaya pageblug. Kathah tiyang pejah utawi sakit. Guprenur ing Semawis dhateng Nagari Surapringga. Kasusulan serat saking Betawi, tumameng ing guprenur. Aparing priksa, yen jendral badhe tumedhak ing Nagari Surapringga apepriksa 'nagari ing bang wetan, lan pangeran ing Ngayogya kang dinunung Surabaya, utawi putrane. Rad Indhia, gilig estu yen suci. Kena apus, sinikara den pengaruhi. Ing mengko Nagara Ngayogya mangkat ndhedher angkuh. Sayogyane Pangeran Natakusuma dadi panduk-pandam sesuluh Gupremen. Akale kang raka Sultan, Pangeran Natakusuma pinanggil ing Semarang. Jendral arsa patemon ing Nagari Semarang. Tuwan guprenur enggal angutus Kapitan Dhewi methuk saha kareta. Pangeran Natakusuma sampun rawuh ing loji. Sesampuning tetabeyan, sebdaning guprenur, "Kula tampi srat saking Betawi Tomas Raplesen Guprenur Jendral. Trang ing karsa ingkang parentah, Tuwan Pangeran ngandikan kondur dhateng Nagari Semawis, panggihan kang eyang". Pangeran Natakusuma amangsuli, "higgih, tuwan. Yen kula ngandikan dhateng Semawis sakarsa lir nugraha. Kadqs pundi karsaning jendral ingkang trang, punapa lajeng kawangslaken Ngayogya? Utawi kakangmas Sultan ingkang mundhut. Yen amung tulung mantuk, punapa dene sulaya kalayan kangmas, kula nuhun duka, leheng pintih pejah kang tebih Nagari Ngayogya. Cupet pocapanipun ingkang kantun-kantun". Tuwan guprenur mireng sumirat luh medal, kemokalan pangeran. Pangandikaning jendral, "Tetulung yektos, kondur lan urmatipun sarta amrih ecaning galih. Ing benjing, sampun ngantos wonten nagari taksih walang galih, enggal pratelaa. Kula kang njagi Semawis. Mangke sonten pukul sanga, tuwan Pangeran nunten mangkat". Kumetir Kaplinhanten kawangenan kalih dalu dumugi Nagari Semawis. Pangeran Natakusuma langkung suka sakarsaning galih, luwaran saking loji. Sareng sonten pukul sanga, Pangeran Natakusuma utawi putra sampun mangkat. Antawis kalih dinten,<noinclude>{{rh|||99}}</noinclude> h0dtxkgsxlq0qt0fb5u0ttuc6h5m8of Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/243 250 23332 73885 73553 2026-05-11T15:51:29Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>barang-barang dan harta milik Raden Ronggo di rumah Kranggan. Raden Tumenggung Notodiningrat ditugasi masuk ke dalam rumah untuk mendaftar barang-barang. Ngabehi Pusporono, petugas Kkhusus Raden Patih yang berhasil membujuk-bujuk agar Raden Ronggo minggat dari Yosyakarta, telah diberi surat dua buah. Yang satu ditujukan kepada Raden Tumenggung Sumodiningrat dan surat yang kedua ditujukan kepada Raden Tumenggung Notodiningrat. Isi surat itu memberitahukan niat Raden Ronggo untuk menjaga wibawa Kangjeng Sultan. Minta agar disampaikan kepada Kangjeng Sultan bahwa hati Raden Ronggo tetap berpihak kepada Kangjeng Sultan dengan segala hormatnya. Jika kehendak Raden Ronggo berhasil, ia berniat mengumpulkan kekuatan seluruh Tanah Jawa. Raden Ronggo akan memulai menyusun kekuatan para bupati pesisir. Raden Ronggo mohon kepada Kangjeng Sultan agar jangan ikut-ikut menghukum Raden Ronggo. Apabila Raden Ronggo berhasil memenangkan perang, maka yang diutamakan adalah kewibawaan Kangjeng Sultan. Perbuatan nekad Raden Ronggo adalah mengikuti jejak almarhum kakeknya, pejuang andalan almarhum Kangjeng Sultan. Sebaliknya, jika Raden Ronggo gugur dalam peperangan, maka diharapkan dosa-dosa Raden Ronggo tidak mengotori nama Kangjeng Sultan. Demikianlah dua pucuk surat Raden Ronggo yang ditujukan kepada Raden Tumenggung Sumodiningrat dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Kedua surat rahasia tersebut dibubuhi lak ungu merah. Oleh Ngabehi Pusporono kedua surat rahasia tersebut diserahkan kepada Raden Patih. Dan surat-surat itu sudah dibaca semuanya oleh Raden Patih. Dan Raden Patih gembira sekali membaca kedua surat rahasia tersebut, akan dapat dipakai sebagai senjata pamungkas dalam mengakhiri hidup musuh-musuhnya selama ini. Kepada Ngabehi Pusporono diberikan akal muslihat oleh Raden Patih. Pada waktu itu Raden Tumenggung Notodiningrat menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tiba-tiba Ngabehi Pusporono datang, sudah bertemu dengan Raden {{hws|Tu|Tumenggung}}<noinclude>{{rh|||239}}</noinclude> 40ov2uhh1j04nhnug1jkiekbm9irybm Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/242 250 23335 73884 73563 2026-05-11T15:51:05Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>surat kepada para pembesar jajahan Surakarta dan para pembesar pesisir. Para bupati pesisir sudah menerima surat tersebut, demikian pula para Tumenggung telah menerima surat. Mereka telah melapor kepada Raja dan Gupremen. Bupati pesisir melapor bahwa di antara mereka ada yang bersedia membantu Susuhunan tiruan tersebut namun hanya berpura-pura saja. Selanjutnya diketahui bahwa bupati pesisir yang bersedia membantu itu ternyata tidak bersungguh-sungguh dan hal ini membuat Susuhunan tiruan menjadi marah. Jipang Panolan misalnya telah diserang oleh pasukan Susuhunan Ngalogo. Serangan tak dapat diundurkan maka akhirnya Jipang Panolan menyerah kalah. Ibu Raden Ronggo telah mendengar perbuatan putranya. Siang dan malam beliau menangis. Diperingatkan agar supaya membatalkan keberanian dan ketekadan menjadi Susuhunan Ngalogo tersebut. Namun Raden Ronggo tetap pada niat dan tekadnya. Telah diputuskan, lebih baik mati berkalang tanah daripada menyerahkan batang lehernya kepada Kompeni Belanda. Prabu Ronggo atau Susuhunan Ngalogo tidak akan menyerahkan diri. Pada waktu itu barisan dari Yogyakarta telah datang, dikepalai oleh Raden Tumenggung Purwodipuro. Barisan Yogyakarta itu tidak langsung memasuki kota tempat bercokolnya Susuhunan Ngalogo, melainkan ada di luar kota, kira-kira sejauh enam jam perjalanan. Prabu Ronggo telah menyerbu Magetan. Pada masa penyerbuan Prabu Ronggo ke Magetan ini, kebetulan Raden Sastrowinoto sakit, lalu lari mengungsi ke bukit. Penyerbuan tersebut dihadapi oleh Raden Sosrodipuro. Ternyata Raden Sosrodipuro dikalahkan, maka negeri Magetan diduduki Prabu Ronggo dan segenap pengikutnya. Raden Tumenggung Purwodipuro kecewa karena barisan luar daerah belum datang. Mengulang kembali cerita ketika di Yogyakarta Raden Tumenggung Notodiningrat mengiringi Raden Patih merampas<noinclude>{{rh|238}}</noinclude> t3x4k9hjgc9iqbe3fafj9chqq2oywp8 74192 73884 2026-05-11T23:00:50Z Ris00l may00 1455 74192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>surat kepada para pembesar jajahan Surakarta dan para pembesar pesisir. Para bupati pesisir sudah menerima surat tersebut, demikian pula para Tumenggung telah menerima surat. Mereka telah melapor kepada Raja dan Gupremen. Bupati pesisir melapor bahwa di antara mereka ada yang bersedia membantu Susuhunan tiruan tersebut namun hanya berpura-pura saja. Selanjutnya diketahui bahwa bupati pesisir yang bersedia membantu itu ternyata tidak bersungguh-sungguh dan hal ini membuat Susuhunan tiruan menjadi marah. Jipang Panolan misalnya telah diserang oleh pasukan Susuhunan Ngalogo. Serangan tak dapat diundurkan maka akhirnya Jipang Panolan menyerah kalah. Ibu Raden Ronggo telah mendengar perbuatan putranya. Siang dan malam beliau menangis. Diperingatkan agar supaya membatalkan keberanian dan ketekadan menjadi Susuhunan Ngalogo tersebut. Namun Raden Ronggo tetap pada niat dan tekadnya. Telah diputuskan, lebih baik mati berkalang tanah daripada menyerahkan batang lehernya kepada Kompeni Belanda. Prabu Ronggo atau Susuhunan Ngalogo tidak akan menyerahkan diri. Pada waktu itu barisan dari Yogyakarta telah datang, dikepalai oleh Raden Tumenggung Purwodipuro. Barisan Yogyakarta itu tidak langsung memasuki kota tempat bercokolnya Susuhunan Ngalogo, melainkan ada di luar kota, kira-kira sejauh enam jam perjalanan. Prabu Ronggo telah menyerbu Magetan. Pada masa penyerbuan Prabu Ronggo ke Magetan ini, kebetulan Raden Sastrowinoto sakit, lalu lari mengungsi ke bukit. Penyerbuan tersebut dihadapi oleh Raden Sosrodipuro. Ternyata Raden Sosrodipuro dikalahkan, maka negeri Magetan diduduki Prabu Ronggo dan segenap pengikutnya. Raden Tumenggung Purwodipuro kecewa karena barisan luar daerah belum datang. Mengulang kembali cerita ketika di Yogyakarta Raden Tumenggung Notodiningrat mengiringi Raden Patih merampas<noinclude>{{rh|238}}</noinclude> rojz16qgu1ivf95q5lhd1qnl7dl83ux Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/241 250 23342 73883 73572 2026-05-11T15:50:46Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>itu, bahkan memerintahkan kepada hambanya agar merampas segala milik Raden Ronggo di rumahnya di Kranggan. Raden Tumenggung Notodiningrat mengiringi Raden Patih ke loji, sudah bertemu muka dengan Tuan Minister yang disertai Tomis Letnan Kompeni. Kemudian Raden Patih pergi ke Kranggan. Penjaga rumah Kranggan mempertahankan sampai Raden Patih bertengkar. Raden Path lalu memerintahkan pasukan untuk menangkap para penjaga rumah Kranggan. Raden Patih menyuruh Raden Tumenggung Notodiningrat beserta juru tulis Danurejan untuk mendaftar barang-barang dan harta milik Raden Rangga, kemudian menyuruh membawa semuanya ke Danurejan, dengan catatan tidak boleh ada yang ketinggalan. Raden Patih tidak ikut masuk ke dalam. Hal ini memang disengaja, sebab ada udang di balik batu. Setelah semua barang dan harta milik Raden Ronggo diangkut ke Danurejan, maka Raden Patih memberitahukannya kepada Kangjeng Sultan. Bagaimanakah kisah Raden Ronggo selanjutnya? Raden Ronggo sudah tiba di Madiun, dijemput oleh Raden Tumenggung Sumonagoro. Keduanya saling berpelukan. Sudah diceritakan semuanya oleh Raden Ronggo dan Tumenggung Sumonagoro kecewa mengapa Raden Pringgokusumo tidak menyertai Raden Ronggo. Kata Raden Tumenggung Sumonagoro, "Tika Pringgokusumo mau ke Madiun saya nazar dan kaul akan saya sambut dengan pesta karena dia itu cucu Pangeran Juru. Maka lurahku berani lolos dari Yogyakarta karena bujukannya.” Ia menyatakan mendapat firman agar Raden Ronggo bertahta menjadi Susuhunan Ngalogo. Tiap kali dibujuk-bujuk agar lurahnya melawan Kompeni, lebih baik mati bertempur daripada menyerahkan batang lehernya. "Maka Raden jangan kuatir, peristiwa ini tepat seperti jangka yang meramalkan bahwa di hutan ini akan berdiri istana besar. Ramalan Kali Ketonggo telah menggariskan. Dukungan rakyat menunggu pimpinan andika Raden. Raden Rangga ialu diangkat menjadi raja, bergelar Susuhunan Ngalogo, Raden Tumenggung Sumonagoro, dan yang bertindak sebagai panglima perajurit”adalah Pangeran Adipati Suryo Joyopuruso. Dibentuk empat tamtama untuk bertugas mengirimkan<noinclude>{{rh|||237}}</noinclude> g1hctq7tdscpzccbj2s51ly99iy3avl 74190 73883 2026-05-11T22:59:03Z Ris00l may00 1455 74190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>itu, bahkan memerintahkan kepada hambanya agar merampas segala milik Raden Ronggo di rumahnya di Kranggan. Raden Tumenggung Notodiningrat mengiringi Raden Patih ke loji, sudah bertemu muka dengan Tuan Minister yang disertai Tomis Letnan Kompeni. Kemudian Raden Patih pergi ke Kranggan. Penjaga rumah Kranggan mempertahankan sampai Raden Patih bertengkar. Raden Path lalu memerintahkan pasukan untuk menangkap para penjaga rumah Kranggan. Raden Patih menyuruh Raden Tumenggung Notodiningrat beserta juru tulis Danurejan untuk mendaftar barang-barang dan harta milik Raden Rangga, kemudian menyuruh membawa semuanya ke Danurejan, dengan catatan tidak boleh ada yang ketinggalan. Raden Patih tidak ikut masuk ke dalam. Hal ini memang disengaja, sebab ada udang di balik batu. Setelah semua barang dan harta milik Raden Ronggo diangkut ke Danurejan, maka Raden Patih memberitahukannya kepada Kangjeng Sultan. Bagaimanakah kisah Raden Ronggo selanjutnya? Raden Ronggo sudah tiba di Madiun, dijemput oleh Raden Tumenggung Sumonagoro. Keduanya saling berpelukan. Sudah diceritakan semuanya oleh Raden Ronggo dan Tumenggung Sumonagoro kecewa mengapa Raden Pringgokusumo tidak menyertai Raden Ronggo. Kata Raden Tumenggung Sumonagoro, "Tika Pringgokusumo mau ke Madiun saya nazar dan kaul akan saya sambut dengan pesta karena dia itu cucu Pangeran Juru. Maka lurahku berani lolos dari Yogyakarta karena bujukannya.” Ia menyatakan mendapat firman agar Raden Ronggo bertahta menjadi Susuhunan Ngalogo. Tiap kali dibujuk-bujuk agar lurahnya melawan Kompeni, lebih baik mati bertempur daripada menyerahkan batang lehernya. "Maka Raden jangan kuatir, peristiwa ini tepat seperti jangka yang meramalkan bahwa di hutan ini akan berdiri istana besar. Ramalan Kali Ketonggo telah menggariskan. Dukungan rakyat menunggu pimpinan andika Raden. Raden Rangga ialu diangkat menjadi raja, bergelar Susuhunan Ngalogo, Raden Tumenggung Sumonagoro, dan yang bertindak sebagai panglima perajurit”adalah Pangeran Adipati Suryo Joyopuruso. Dibentuk empat tamtama untuk bertugas mengirimkan<noinclude>{{rh|||237}}</noinclude> emn4i72m5ebx0umr3emd7zbwgypavdq Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/100 250 23343 74202 73566 2026-05-12T00:08:25Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ingkang sinung pawartos sakalangkung suka. Kacariyos Nagari Ngayogya, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan saking sanget kabyatan ing lingsem, kang sarira sanget susut. Ingkang ibu Pangeran Natakusuma asring gerah. Dening pyayi sepuh, anglangkungi susah ing galih. Ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat winong ingkang eyang Sinuhun Kangjeng Sultan. Ing sanalika boten kenging sah. Ingkang parentah benjing ingkang wayah anggentosi ingkang rama Raden Tumenggung Natadiningrat lenggah ing Natakusuman. Sampun pinrail, dinum para putra santana. Padaleman ingkang ngebroki, saking aturipun Raden Dipati, Kangjeng Raja. Miturut Pangeran Natakusuma, kang abdi wus buyar pindundhut Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Tuwan Besar boten suka. Keranten, Pangeran Natakusuma kawestanan dados kelilip. Saking akalipun Dipati Danureja, semanten Pangeran Mangkukusuma, Raden Mas Salya kapipit dipun ken dalem ing Danurejan. Semanten karsa dalem Ingkang Sinuhun, putra dalem Kangjeng Ratu Anem anama Kangjeng Ratu Ayu, tansah tinantun krama dhumateng ingkang rama. Ananging sanget lumuh krama, liya saking kang raka Raden Tumenggung Natadiningrat tansah dipun antosi. Putra dalem, Raden Ajeng' Sepuh, anama Ratu Anem, samekta sampun Pangabehan. Ingkang kapundhut mantu, kaparingan nama Raden Tumenggung Purbakusuma, pinutra danu, rinengga Rajamenggala. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan nalika penganten Raden Patih, wewah kasendhu. Kawestanan kirang urmat. Wondene ingkang nggentosi, wadana mancanagara Pangeran Dipakusuma, Ing semanten Nagari Ngayogya, tansah wuyung-wuyungan solahing bupati, mantri, putra santana, ing sarehning taksih gelura menggah dununging sumiwi. Kangjeng Raja kalayan ingkang rama dredahsabab pang-wasa.<noinclude>{{rh|96}}</noinclude> qlv4zv2po4sb8yau4yu51yoyu71qvy2 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/101 250 23344 74203 73567 2026-05-12T00:10:00Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>, satemah sakahhipun sami "susaK ing gaHh. Raden Dipati ngantos kuru saking kuwuwur manahipun. Amangsuli cariyosipun malih, kala Jendral Dhandheles dhateng Nagari Ngayogya anglungsur Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, anjunjung ingkang putra, Kangjeng Sultan langkung duka. Tan taha, musthi talempak. Para putri anggondhlei. Ingkang putra, Kangjeng Raja, amangsengi sarta mulet suku. Mugi Kangjeng Rama engeta. Punapa boten welas ing kula. Ing satemah lilih dukanipun. Raden Sumadiningrat aturipun kedah pinethuk prang, nalika Raden Patih sambuni, boten katingal. Jendral salaminipun wonten Ngayogya dereng kepanggih lan Ingkang Sinuhun. Amung asring pista dhateng kadipaten. Kangjeng Sultan asring nyelamur nginte. Sajakipun ingkang putra Kangjeng Raja inggih asring pista dhateng loji. Kacariyos Raden Rangga, sapejahipun ginantung lan tabelanipun. Utawi Tumenggung Sumanagara kang garwa Kangjeng Raja, jinunjung nama ratu, katiga pisan. Ingkang Sinuhun, amung prajurit ingkang taksih, kekah kaasta pangwasanipun. Ingkang sarta, anglangkungi prayitna ingkang mengangkah kadho manahipun. Kacariyos ing Nagari Betawi, ingkang jumeneng Litnan Guprenur Jendral ingkang nguwasani sadaya wadyabala Inggris, nama Tomas Setamprot Raplesen, kalih Tuwan Jakup Wilem Kransen ingkang minangka sikretaris rat. Sarripun sami pangwasanipun, lan kang angsung pangwasa Kangjeng Raja Inggris. Sampun sami mupakat kang parentah atas bawah angin, sawarnine ingkang kabawah Negari Ingglan, yen Jendral Tumas Setamprot Raplesen mangka pangidhepipun. Kocapa ing Nagari Surapringga, admiral sampun layar dhateng Nagari Betawi. Semanten Tuwan Sekeber Ulba, sampun kendel. Ginentosan Inggris, nama Kurnel Gibes ingkang nguwasani Nagari Surabaya. Kacariyos Tuwan Gupernur Semawis, amriksani sadaya tanah pasisir sampun kawradinan sadaya. Wonten Surapringga kalih dalu. Nunten mantuk ing Semawis. Saha sampun {{hws|dha|dhateng}}<noinclude>{{rh|||97}}</noinclude> klu2kv5k0na3jpce79ln7u9ly53984m Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/102 250 23345 74204 73568 2026-05-12T00:10:56Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|teng|dhateng}} karaton kekalih Ngayogya Surakarta. Wondene ingkang nggentosi minister njagi negari ing Surakarta sapocotipun Pambram, Kurnel Adam sarta residhen, mantu minister, Dene residhen ing Ngayogya anama Tuwan Krapper, Minister Ingglar sampun dhongkol wonten Semawis. Kacariyos, ing Nagari Ngayogya Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sampun puhh menggah kawibawaning ratu, saking Gupremen Inggris pengangkatipun. Adipati Danureja, manggih cela, kabendon ing Tuwan Gupernur ing Semawis. Kaliban nggenipun datan yukti, atur-atur dhateng Semawis warni mas inten, punika jalaranipun. Ing seprandene boten sah mamrih silib. Boten sencaya dhateng ing ratunipun. Kacariyos, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan saya sanget crah lan pepatihipun Adipati Danureja. Ing satemah limut supe ingkang mungel srat prajangjining kontrak. Adipati Danureja kabunuh wonten salebeting kadhaton. Boten mawi amratela ing Gupremen. Wondene prakawisipun kapejahan, sampun kacariyosaken ing ngajeng wau sadaya. Raden Patih boten jenak ing nagari. Asring medal sajawining nagari, saking ciptanipun alabuh ing raden patih. Kacariyos Tuwan Guprenur ing Semawis mireng Kangjeng Sultan amejahi pepatihipun. Boten anetepi prejangji kontrak yen jiwaning patih kekalih dados satunggal. Sampun supata ing Gupremen, patih dede abdine Sultan pyambak. Yen mawia pracaya, lapur ing Gupremen. Amesthi sakarsanipun tinurutan. Semanten Nagari Ngayogya, siniwer ing weri supados anelangsa. Guprenur ing Semawis sampun anglampahaken prajurit gangsal atus sami pepilihan. Kangjeng Sultan tinantang ing semu, yen Sultan ngajak main sinapan, sesiratan, bum, murtir, Inggris bangun turut. Tuwin amiturut manah suci, saatase kang eklas, aja manah siingsun. Gupremen Inggris padha ujar sapisan, amung toh potong. Yen Kangjeng Sultan mintak ampun, amesthi ingapura. Semanten ratu sekaliyan sami reresahan rebat bawah. Corok<noinclude>{{rh|98}}</noinclude> 3c3r71lhv3um8olwtpmsjsd8dhalvay Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/194 250 23351 73589 73576 2026-05-11T12:04:37Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 73589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>Minister Moris mendamaikannya, namun Raden Sumodiningrat menjadi salah faham. Pesta malam itu membuahkan kesan buruk. Tuan Minister Moris sakit hati. Pada waktu yang lain, yaitu pada hari Sabtu, Kangjeng Sultan mengutus Simbarjaya mengambil bunga-bunga di dalam loji. Utusan tersebut juga disuruh menyampaikan pemberian Kangjeng Sultan berupa dua botol anggur kepada Tuan Minister Moris. Namun Tuan Minister Moris tidak mau menerima. Dengan sikap marah ia menghardik Simbarjoyo. Dengan gemeter Simbarjoyo menangkis ketika akan dipukul dengan botol. Simbarjoyo melapor kepada Kangjeng Sultan. Hubungan antara Tuan Minister Moris dan istana mulai renggang. Suatu waktu Kangjeng Sultan berpesiar bersama para istri. Kereta Kangjeng Sultan dan kuda Tuan Minister Moris berjajar dengan arah yang sama. Sais kereta memecut kuda sehingga kereta mendahului Tuan Minister. Dan Tuan Minister melarikan kudanya, tidak mau didahului kereta. Tuan Minister Moris sangat mendongkol. Pada suatu sore Kangjeng Sultan kembali dari berkunjung ke rumah Notodiningratan, berpapasan dengan Tuan Minister Moris. Ternyata Tuan Minister Moris tidak menghormat kepada Kangjeng Sultan, maka Kangjeng Sultan murka. Raden Patih disuruh pergi ke loji menanyakan hal itu. Jawab Tuan Minister Moris bahwa beliau tidak menyadari telah berpapasan dengan Kangjeng Sultan karena waktunya telah gelap. Raden Patih menambahkan dengan mencibirkan bibirnya, ”Beliau pergi ke rumah menantunya yang dikasihi. Sudah gelap keluyuran.” Pada suatu ketika Kangjeng Sultan berpapasan dengan kereta Tuan Minister Moris yang berdua bersama istrinya yang baru hamil. Di bagian depan kereta Kangjeng Sultan berjajaran pasukan pembawa tombak dan trisula. Kereta Kangjeng Sultan dan Tuan Minister Moris berpapasan begitu mendadak dan kuda kereta Kangjeng Sultan dilarikan cepat. Hal ini mengagetkan istri Tuan Minister sampai dikabarkan istrinya gugur kandungannya. Maka peristiwa itu membuat hati Tuan Minister sangat<noinclude>{{rh|190||}}</noinclude> 6wobvcbbs49r1u1323p4mllgwmc2iuo Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/195 250 23352 73594 73577 2026-05-11T12:11:43Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 73594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>mendongkol. Hal ini diberitahukan kepada Raden Patih yang pergi berkunjung ke loji. Raden Patih menambah-nambah keburukan Kangjeng Sultan, dan memuji-muji Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Tuan Minister Moris berkenan untuk {{sic|jnengundang|mengundang}} Kangjeng Gusti Pangeran Adipati beranjangsana ke loji bersama istri untuk berkenalan dengan istri Tuan Minister Moris. Itupun jika Kangjeng Sultan tidak berkeberatan. Raden Patih bersedia menyampaikan. Pada waktu itu Kangjeng Sultan ada di alun-alun pada sore hari. {{sic|BeHau|Beliau}} tidak turun dari kereta karena permaisuri tidak berkenan. Raden Patih menyampaikan kehendak Tuan Minister Moris dan Kangjeng Sultan memperkenankan. Raden Patih membuat akal jahil. Dijemputnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dan Raden Tumenggung Notodiningrat. Kedua tamu terhormat istana itu telah tiba di loji. Tuan Minister menghormati para tamunya. Dan Raden Tumenggung Notodiningrat digamit tangannya oleh Tuan Minister Moris diajak masuk. Sambil berkata dengan nada bersahabat Tuan Minister Moris berkata, ”Pada saat seperti sekarang ini siapakah tokoh istana yang sama pentingnya seperti andika Raden Tumenggung? Andika adalah menantu Kangjeng Sultan yang {{sic|paUng|paling}} disayang oleh paduka Kangjeng Sultan. Oleh karena itu apa pun yang andika rasakan sebagai {{sic|kesuhtan|kesulitan}} dan membimbangkan, silakan andika berkata kepada saya. Meskipun saya ini orang luaran tiada hubungan pribadi dengan istana, saya bersedia menjadi pelicin bagi kepentingan pribadi. Misalnya andika berkepentingan dengan Tuan Jenderal demi hari depan andika, maka saya bersedia menjadi perintis utamanya.” Raden Tumenggung Notodiningrat menanggapi dengan sedikit segan, ”Maafkan Tuan Minister. Saya pribadi ini kurang penting dan tidak mempunyai kepentingan istimewa. Saya hanyalah sebagai pohon kecil di antara pohon-pohonan dalam hutan yang besar. Saya sendiri tidak ada harapan siapakah yang sudi menegur menyapa dan memperhatikan diri saya.” Atas usaha Raden Patih maka duduk Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom agak jauh dengan duduknya Tuan {{hws|Mi|Minister}}<noinclude>{{rh|||191}}</noinclude> 8mxm8jctjtczfzk3lgi6ejc2zygz9ts Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/136 250 23356 73583 2026-05-11T11:59:59Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>binuka dhapur parentah Kangjeng Gupremen. Kangjeng Sultan ing mangke luraungsura, ginentosan dhateng kang putra Pangeran Dipati jumeneng Sultan. Ingkang kalih, dene malih kang rayi Pangeran Natakusuma pinundhut Gupremen, lumuh kalereh Sultan. Setya tuhu, sakarsane tinurutdan. Putra Gupremen, jendral. Kang punika mugi Kangjeng Sulan muwun, adados pepundhening putra. Yen welas ing putra wayah kalayan risaking nagari, dahuruning kawula alit, mugi amituruta. Kangjeng Sultan sampun sepuh. Tuna dungkap, nggarap rembag saya kathah longkanganing galih. Priyogi, mbegawan sarta sinuhun-suhun ing putra kang jumeneng ratu. Pinunjung, eca adhahar, sare boten wonten den ronaken. Punika sampun adat, para ratu ing Nuswabumi. Yen sampun lumuh pranata girientosan putra, eklas parentah Gupremen. Ingkang punika, boten kenging wali-wali pinancet. Pukul empat yen Kangjeng Sultan kekah boten nuruti, pasthi mariyem ing loji mungel ametar wangun karaton. Pangeran Natakusuma ngungun mireng ternbunging srat, "Ingkang punika tuwan Minister, sampun tamtu manawi kangmas Sinuhun Kangjeng Sultan anekad. Boten petang, sapisan kaping kaUh tamtu males anyenjata. Wondene ingkang mundhi srat tuwan, juru basa kemawon prayogi. Sampun kayogyan, Tuwan Besar langkung suka. Juru basa Kresman enggal numpak kareta ngaturken serat dhateng karaton. Lajeng sowan irg ngarsa dalem, serat alajeng katupiksa. Sareng sampun maos srat, kapinta galih dalem kang Sinuhun Sultan gumeter tingal dadu. "Sapa kang bisa nglakoni, awakku dipurak anak lanang lan sadulur. Menawa sira juru basa, awakmu gelem ingsun dhendheng ing lading, uyah asem kang mangka boreh?". Aturipun Krisrnan, "Kula tiyang alit, darmi kautus. Punapa parentah, inggih kasaosaken". Kangjeng Sultan mempeng suraninggalih. Merang dhateng kang putra Pengeran Dipati. Kang putra ingipat-ipatan." Dipati sedyamu angrontok kaparaboningsun Muga sira aja lumrah padhamu uwong, dadiyajajalanat".<noinclude>{{rh|132}}</noinclude> 129l6m9efxayjm69vlexroad2mcs953 74556 73583 2026-05-12T07:54:00Z Suga Widi 1719 /* Absah */ 74556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Suga Widi" /></noinclude>binuka dhapur parentah Kangjeng Gupremen. Kangjeng Sultan ing mangke luraungsura, ginentosan dhateng kang putra Pangeran Dipati jumeneng Sultan. Ingkang kalih, dene malih kang rayi Pangeran Natakusuma pinundhut Gupremen, lumuh kalereh Sultan. Setya tuhu, sakarsane tinurutdan. Putra Gupremen, jendral. Kang punika mugi Kangjeng Sulan muwun, adados pepundhening putra. Yen welas ing putra wayah kalayan risaking nagari, dahuruning kawula alit, mugi amituruta. Kangjeng Sultan sampun sepuh. Tuna dungkap, nggarap rembag saya kathah longkanganing galih. Priyogi, mbegawan sarta sinuhun-suhun ing putra kang jumeneng ratu. Pinunjung, eca adhahar, sare boten wonten den ronaken. Punika sampun adat, para ratu ing Nuswabumi. Yen sampun lumuh pranata girientosan putra, eklas parentah Gupremen. Ingkang punika, boten kenging wali-wali pinancet. Pukul empat yen Kangjeng Sultan kekah boten nuruti, pasthi mariyem ing loji mungel ametar wangun karaton. Pangeran Natakusuma ngungun mireng ternbunging srat, "Ingkang punika tuwan Minister, sampun tamtu manawi kangmas Sinuhun Kangjeng Sultan anekad. Boten petang, sapisan kaping kaUh tamtu males anyenjata. Wondene ingkang mundhi srat tuwan, juru basa kemawon prayogi. Sampun kayogyan, Tuwan Besar langkung suka. Juru basa Kresman enggal numpak kareta ngaturken serat dhateng karaton. Lajeng sowan irg ngarsa dalem, serat alajeng katupiksa. Sareng sampun maos srat, kapinta galih dalem kang Sinuhun Sultan gumeter tingal dadu. "Sapa kang bisa nglakoni, awakku dipurak anak lanang lan sadulur. Menawa sira juru basa, awakmu gelem ingsun dhendheng ing lading, uyah asem kang mangka boreh?". Aturipun Krisrnan, "Kula tiyang alit, darmi kautus. Punapa parentah, inggih kasaosaken". Kangjeng Sultan mempeng suraninggalih. Merang dhateng kang putra Pengeran Dipati. Kang putra ingipat-ipatan." Dipati sedyamu angrontok kaparaboningsun Muga sira aja lumrah padhamu uwong, dadiyajajalanat".<noinclude>{{rh|132}}</noinclude> qb2ailhzwzvurw9t1kuue1r3j5na5w9 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/137 250 23357 73584 2026-05-11T12:01:09Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pangeran Dipati mulet suku, sanget nangis dinukanan kang rama. Aturipun, "Nuwun, nuwun. Boten gadhah sir salugut yen ngangkah angendhih Kangjeng Rama. Anyanggi saliring supata, kula sagah. Dipun ken nggentosi, kapeksa mopo. Jiniyat ing jendral, boten trus suka leganing manah. Anahging kang rama sampun boten preduli supatane Pangeran Dipati. Sampun jenggan, tinebihaken anunten tinundhung kondur ken baris dalem pyambak ing kadipaten. Tuwan juru basa Krism'an anerang; karsa. Kangjeng Sultan boten mangsuli, lajeng parentah dhateng bala, tandang prang angusung sendawa, mimis, kestabel sampun mapan. Juru basa langkung ajrih, enggal medal lajeng numpak kareta ngerap. Sampun .matur sadaya sasolahipun dinuta, Tuwan Besar sampun pasrah pangwasanipun ing loji dhateng Jendral Gilepse. Pinudya danu, rinengga sinidikara jendral prang. Lajeng damel panggung kadamel nyemprong salebeting kedhaton. Prajurit Cipai lir solahing monyet, sarta.sampun ginenah-genah kang baris ing lelurung. Prajurit Natakusuman tuwin prajuriting Prangwedanan sarni kanthi Cipai utawi Enggris. anunten kaptin mariyem prentah ambabadi pohun-pohun kang ngrembaka. Mariyem sinuled. Jendral prang baris wonten totogan wetan. Kolonel kilenipun. Dene lurung kang ler, mayor kalih kaptin. Tuwan Besar boten sah kalayan Pangeran Natakusuma utawi kang putra kalih. Tuwin Pangeran Prangwadana wonten salebeting loji ageng, boten pisah kalayan gurnadur. Jangji pareng mati saurip. Anunten wiwit anyipat wangunan, maryem sungsun-sungsun ing karaton malesi. Baris sampun sami mapan, Enggris utawi prajurit Ngayogya kalihipun boten nedya purun nyorok angrumiyini. Kathah tiyang pejah kenging mimis, tuwin pohun-pohun. Wangunan sami sempal kaprapal, wondene kang para bupati sami kawar-kawur boten panggah anggagahi. Sami pating blilulung, tiyang alit sarsaran miris dening mariyem Enggris. Sasonten gentos pataran, ananging prajurit karaton sampun awis males. KestabeUpun kathah kesah, boten betah ginrujug mimis.<noinclude>{{rh|||133}}</noinclude> pwlwcr4sqj5taueimyjmzg5mjz8pjmm Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/138 250 23358 73585 2026-05-11T12:02:32Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Samanten lajeng kasaput dalu. Kendel, ingkang sami prang. Tuwan Besar, anuduh abdinipun. Raden Tumenggung Natadiningrat ken angedom nalika polahipun Kangjeng Sultan, kalayan pirembagannipun. Andhekor utawi jengkar saking kadhaton. Mantri kalih, sampun lumampah. Sami angrojod, saperti buruh. Bucal tandhaning Enggris, lampahipun anyimpang margi. Angsal warta, yen Kangjeng Sultan dereng wegah. Teksih mempeng kapurunanipun. Sampun katur sadaya dhateng Tuwan Besar. Jendral Gilepsi anebda ing Pangeran Natakusuma, "Saudara, sampun ngraosi bab prang. Eca dhahar wonten meja kalayan Tuwan Besar, yen Gilepsi misih idhup amung mranani pundi panggenanipun kang raka Sultan. Menggah prenahipun Utawi ruji trancangan ginalebet tebel, pager banonipun boten polih wuluh sinapan". Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "Tuwan, menggah rembag kula inggih amung den nenes ing mariyem, sampun ngenggopi. Wataking tetiyang Jawi, mawut mesthi kangmas Sinuhun Sultan kendhang. Sampun ngantos katiwasan, utawi tatu. Sayektos, salebeting prang kula sanget boten saged aningali". Jendral Gilepsi amangsuli, "Begjanipun kang' raka, boten seda. Wit ning yen bebala, mangidul ratu tamtu tinut ing bala. Kedhikipun tigang ewu, kalih ewu. Kula lami wonten ing Ngayogya, temah ing Tanah Jawi. Yen kang raka Sultan nurut ingkang percaya, tamtu boten kula sedani". Pangeran Natakusuma sampun utusan melebet kedhaton tiyang estri abdenipun kang putra Kangjeng Ratu Ayu. Begja saged medal. Aturipun, tetela yen ingkang Sinuhun sampun ngongkang. Tansah solah ing galih. Boten kenging mosik, tansah lengleng, gajah sela boten dhahar boten sare. Kang prawara, ngatas gelaring prangjenger boten winangsulan. Parentah sediya jengkar dhateng Krengsengsande. Mung ngandika, "Aja nimbangi kerep pambedhilmu. Milu-muluwa adhimas Natakusuma kang sugih obat mimis." Tuwan Besar langkung suka. Parekanipun ginanjar satus ringgit. Semanten jendral utusan andel Natakusuman dhateng Semawis, bekta srat dhateng mepronipun kang garwa.<noinclude>{{rh|134}}</noinclude> evhkac84cmgpinp8x28kkm8p0g0dccz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/139 250 23359 73586 2026-05-11T12:03:38Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden Sindureja kang baris Jenu, utusan sakawan bineskup dipun suduki ing ngajeng, sampun pejah. Sareng enjing, tuwan minister nedya angrangu Pangeran Dipati kalayan tuwan sekretaris. Lurah Natadiningratan ingkang tinantun. Dumugi butulanipun Jim Sing, minister saweg ungak-ungak lurung kadipaten, sampun salin ingkang tugur prajurit kraton. Mila saking rehipun ingkang rama Sultan, kang putra Pangeran Dipati tinunjang. Ananging ngepon, boten kersa medal Ruwet, dening kang paman Pangeran Natakusuma wonten ing loji sarta kanthi Pangeran Prangwedana. Sareng pukul kalihwelas, kendel prang, bukak meja. Pukul sakawan, wiwit prang malih. Pangeran Prangwadana, tinedah baris ing totogan sarta nganthi prajurit ing Natasuman. Tuwan minister, adamel srat undhang dhateng tiyang sanagari saking palimarmanipun. Ananging Jendral Gilepsi boten suka. Mangsa ora den bobot dhewe, laraping mimis sumawur lan pucuking pedhang. Pangraping jaran, yaiku minangka pemut. Tuwan minister dhateng totogan wetan. Amung Pangeran Dipati kang wonten manah, dening siwah kalayan rancanganipun. Aturipun dhateng jendral, "Rumiyin tiyang Ngayogya sampun sumuyud. Pangeran Dipati, boten damel risaking kathah. Ing satemah, tiyang alit kathah kang pejah. Baluwarti ing kadipaten, baris jejel, mariyem sami den iseni. Prajurit keprabon kang tugur, dede tiyang kadipaten. Tuwan minister murugi pratandha sucining manah, ngobat-abitaken srebet putih. Pengraosipun, tiyang Sultananan penungkulipun Gurpemen. Wonten punggawa ngajari, yen minister temen-temen ngajak wawuh. Pangeran Natakusuma den aturana mriki. Pangeran Prangwedana, den singgahena. Minister mireng langkung bingah, pengraosipun kang pitedah Pangeran Dipati, sumelanging galih badhe panggih kang paman ingajak sareng dhateng loji. Minister enggal utusan dhateng jendral. Pangeran Natakusuma den aturana sarta parentah Pangeran Prangwedana kon mundur. Tuwan Besar enggal ngatag Pangeran Natakusuma, lajeng mangkat kalayan kang pura kalih. Prajurit kraton priksa Pangeran kalayan kang putra, murugi<noinclude>{{rh|||135}}</noinclude> dl7yuyo0fdrxqrms6awo90fywsj476x Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/140 250 23360 73587 2026-05-11T12:04:24Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>baluwerti. Mempen, ngatos-atos ngadhepi mariyemipun. Tiyang kadipaten kekes, gulune salit. Pangeran Natakusuma pitaken ing minister, "Punika kadospundi, punapa prang punapa mapag. Yen mapag, ingkang pinapag pundi? Tuwan minister asmu marang. Temah prawedana gegaman dede tiyang kadipaten. Wondene tiyang kadipaten kathah ingkang ndhelik. Wonten lenger-lenger, boten saged wicanten. Tuwan minister wangsul Pangran Natakusuma pitaken malih, Minister gedheg-gedheg. Kados sampun pejah kabunuh kang rama. Prajurit Enggeris boten priksa wadosipun minister. Sami kaken manahipun, amung selak kudu prang. Minister sanget ngampah. Pangeran Natakusuma lajeng kondur, saha tuwan minister. Sareng pinanggih jendral, ngiwa sami rerembagan Tuwan Besar amung kalayan tuwan minister. Pangeran kantun wonten njawi, sareng dalu bibaran dhateng loji malih. Tuwan Besar pitaken malih dhateng Pangeran Natakusuma, "Mungguh Cina si Jim Sing, punapa wong ala, Punapa wong pened?" Wangsulanipun Pangeran Natakusurna, "Yen minister ingkang mastani sae, inggih sae. Aprituwan tuwan minister kang nacad, tamtu Cina penyakit". Semanten ing dalu wonten kabar Raden Sumadiningrat badhe nutup ing loji, kebon sadaya. Bekakasing prang ingusungan dhateng ing loji wetan. Mariyem uluk-uluk ing dalu, boten pegat prajurit ing dalu kathah sami nglolosi kesah. Wondene ing salebeting kadhaton inggih busekan. Kabar dalu punika sinipat. sanjata murtir, jawah dahana. Tratak, wangunan welit, den dhadheli. Pangeran Mangkudiningrat ingkang anjenengi. Putra tuwin sentana kang setya ing ratu, pepak dumunung wonten salebeting kadhaton. Ciptaning Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, boten liya kang den ajeng-ajeng amung rekane kang putra Pangeran Mangkudiningrat, sayoga sumilih Pangeran Dipati. Uatawi kang raka Pangeran Ngabehi boten kenging benggang. Mangka jimat, pinetri dening Pangeran Dipati, sampun boten kenging malebet kadhaton. Rinengkuh satru, manahing<noinclude></noinclude> 5jqicr3wlqjrq09snevh4aotlu479si 73588 73587 2026-05-11T12:04:33Z Elcamatcha 1466 73588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>baluwerti. Mempen, ngatos-atos ngadhepi mariyemipun. Tiyang kadipaten kekes, gulune salit. Pangeran Natakusuma pitaken ing minister, "Punika kadospundi, punapa prang punapa mapag. Yen mapag, ingkang pinapag pundi? Tuwan minister asmu marang. Temah prawedana gegaman dede tiyang kadipaten. Wondene tiyang kadipaten kathah ingkang ndhelik. Wonten lenger-lenger, boten saged wicanten. Tuwan minister wangsul Pangran Natakusuma pitaken malih, Minister gedheg-gedheg. Kados sampun pejah kabunuh kang rama. Prajurit Enggeris boten priksa wadosipun minister. Sami kaken manahipun, amung selak kudu prang. Minister sanget ngampah. Pangeran Natakusuma lajeng kondur, saha tuwan minister. Sareng pinanggih jendral, ngiwa sami rerembagan Tuwan Besar amung kalayan tuwan minister. Pangeran kantun wonten njawi, sareng dalu bibaran dhateng loji malih. Tuwan Besar pitaken malih dhateng Pangeran Natakusuma, "Mungguh Cina si Jim Sing, punapa wong ala, Punapa wong pened?" Wangsulanipun Pangeran Natakusurna, "Yen minister ingkang mastani sae, inggih sae. Aprituwan tuwan minister kang nacad, tamtu Cina penyakit". Semanten ing dalu wonten kabar Raden Sumadiningrat badhe nutup ing loji, kebon sadaya. Bekakasing prang ingusungan dhateng ing loji wetan. Mariyem uluk-uluk ing dalu, boten pegat prajurit ing dalu kathah sami nglolosi kesah. Wondene ing salebeting kadhaton inggih busekan. Kabar dalu punika sinipat. sanjata murtir, jawah dahana. Tratak, wangunan welit, den dhadheli. Pangeran Mangkudiningrat ingkang anjenengi. Putra tuwin sentana kang setya ing ratu, pepak dumunung wonten salebeting kadhaton. Ciptaning Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, boten liya kang den ajeng-ajeng amung rekane kang putra Pangeran Mangkudiningrat, sayoga sumilih Pangeran Dipati. Uatawi kang raka Pangeran Ngabehi boten kenging benggang. Mangka jimat, pinetri dening Pangeran Dipati, sampun boten kenging malebet kadhaton. Rinengkuh satru, manahing<noinclude>{{rh|||136}}</noinclude> dn4rbjnsmuxl6x8ycpwjk4bcnp1qt0z Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/141 250 23361 73590 2026-05-11T12:05:58Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kawula bingung. Atusan kang minggat ing wengi. Raden Sumadiningrat sampun benggang sareng metek prakawis embok dadi pasrahan dhateng loji, ulatipunt biyas. Byar rahina, nuju dinten Jumungah boten patos w'onten prang. Amung petar-petaran. Jendral prang langkung muring-muring. Mangun bicara, sedya amukul kadhaton. Sampun ginambar sedaya kenaka wanguning genthan. ' Pinrapat ingkang prajurit, sinidhang den awas kidul ingkang sinantosan. Jendral Gilepsi nedya mungkasi prang. Boten bedhah ing sadinten benjing enjing, Tuwan Gilepsi langkung wirang. Pangeran Natakusuma pinanggil ningali gambaring karaton. Karsaning jendral, ngamuk wuta ngobrak-abrik samantara isining kadhaton. Lajeng mundhut balok, kadamel andha kalayan bambu sampun mirantos sadaya. Tuwan Besar mundhut abdi Natakusuman, mantri ingkang prayogi methuk bantuning prang, sampun mangkat. Kapethuk wonten margi, kathahipun tigang atus. Tindhih, mayor satunggal. Tuwan Besar langkung duka. Sareng dalu adamel piranti ngrangsang beteng. Enjing tiyang Natakusuman, Natadiningratan, tuwin ing Prangwadanan, sampun pinatah-patah ginenah, pinanci-panci kang mangetan, mangidul, utawi ingkang mangileri. Tuwan Besar, boten sah amung kalayan Pangeran Natakusuma utawi kang putra. Wanci pukul tiga sampun tata lampah, sampun mangkat. Jendral Ginepsi langkung krodha. Prajurit mancanagara, Pangeran Dipakusuma, Tumenggung Danunagara kelulun, dhadhal lumajeng. Tiyang lebet sinrang sura. Para prajurit Dhaeng kawon, tetindhihipun Tumenggung Ranadiningrat tatu. Tuwan minister sampun lumebet ing kadipaten kapanggih sepi. Pangeran Dipati, lumajar ngilen sedya ngumpul salebeting kadhaton. Kang rayi Pangeran Jayakusuma nginepi kori, lajeng ngungsi dhateng taman. Abdinipun buyar sadaya. Amung ampil kang ndherek, utawi garwa putranipun.<noinclude>{{rh|||137}}</noinclude> g2be8euez2s6navfiji6oo9tne8r6zw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/142 250 23362 73591 2026-05-11T12:07:05Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pangeran Dipati kekudhung pratandha Enggris. Jendral Gilepsi, waspaos tiyang kudhung pratandha, cinepeng estu Pangeran Dipati kang badhe ingangkat Sultan. Ingurmatan, kinanthi astanipun sarta pinrenahaken nggen kang kiwa. Jendral Gilepsi lajeng ngupadosi Kangjeng Sultan ing pundi panggenanipun. Ingkang baris wetan, Pangeran Adinagara sampun prang kalayan mayor. Putranipun kathah kang tiwas. Pangeran Adinagara lumajeng, Raden Sumadiningrat ing baluwarti kidul wetan enggenipun baris kanthi Kyai Tumenggung Martalaya. Sampun prang kalayan Pangeran Prangwadana. Langkung rame, gentos kalindhih. Mayor saking ler, anglambung dhateng Raden Sumadiningrat. Kyai Tumenggung Martalaya lumajar. Raden Sumadiningrat pejah. Kang wonten alun-alun kidul prajurit Belambangan, mantri cublin arahan dhusun Tindhih. Prawiranata, Panjang, Brangtakusuma, sampun kawon prang kalayan prajurit Cipai. Ingkang wonten ngalun-alun ler ing pagelaran, Tumenggung Prawiradiwirya sampun kawon. Para Pangeran kang wonten sitinggil, kang sagah tresna ing ratu, sami lumajar. Para prajurit, pelajaripun medal ing palataran. Sedaya putra ingkang wonten kadhaton ngadhangi kang lumajar. Ananging sampun boten keringan. Pangeran Mangkudiningrat nangis, sumungkem ing padanipun kang rama. Kados tungkeping rat, sadaya supe. Estu dedukane kang Mahakuwasa, kang dhumawuh ing Kangjeng Sultan, boten kenging dipun tulaki. Kang Sinuhun langkung lengleng, tangis abata rubuh. Sanget kapetek ing galih, ngenes. Daleming lenggah kados seda wonten dhampar, animbali Puspakusuma. Sinungan bandera putih. "Sira, sunkongkon menyang loji. T.emua adhimas Natakusuma. Ingsun njaluk apurane. Ing sasurute kang suwarga, salawase adhiku idhep menyang ingsun. Kurange pemuleningsun, apadene kabeh kaluputan aku wis angrasa. Dene iki, luluse jenengingsun tamtu amung adhimas rewangku tunggu nagara. Lan ingsun titip anake Ki Mangkudiningrat den pracayakna ing jendral, dadiya<noinclude>{{rh|138}}</noinclude> skhesy96025nafq6ic7an16qffk0dgy Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/143 250 23363 73592 2026-05-11T12:08:13Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pangeran Dipati. Kakangane den buwanga, ingsun wus ora sudi. Lan ingsun wus ngakeni salah. Kalah prang, njaluk brenti prang. Biluk ing Gupremen", Puspakusuma enggal mangkat. Kepareng Raden Mas salya sampun ngrampit pagelaran kepanggih Puspakusuma. Lajeng den irid sowan kang rama, sampun putus sadaya punapa sawelingipun Ingkang Sinuhun. Pangeran Natakusuma mireng tengkung angres kang galih. "Puspakusuma, matura menyang Kangjeng Sultan. Ing saiki, wus nora bisa nututi balang tiba. Wong Enggris wis akeh mati. Lidok pabatangku ora nalisir sarambut, endi sihh kang tresna. Anggugu wong ndaleming, banget ora pyandel menyang aku. Aku karo kangmas Sinuhun, wis andungkap kaki-kaki. Gus Mahmud dudu putuku dhewe. Kang sarira panas prih katempuh memala gedhe. Rusake tinut wong sabumi. Iki sulih Tuwan Besar, becik matura kang trang". Tuwan Besar anyentak, "Temuadhewe lan aku, apa kang winicara undangen tekaa ing loji". Otusan guras wangsul dhateng kadhaton. Semanten pangeran Dipati sampun kepanggih kalayan sekretaris, Suka kang galih, ngrasa yen gesang. Nanging busananipun garwa putra, telas pinalocodan prajurit Cipai kang resah. Tuwan sekretaris, sanget mrinani, kalihe mbrebes mili ingaturan dhateng loji. Pangeran Panular boten kantun, manut ing putra. Mantri Natasuman kang ndherekaken, Pangeran Dipati sampun rawuh ing loji, sampun panggih Tuwan Besar. Pangeran Dipati rinangkul kang paman. Ingaturan, "Paman tiyang sepuh kula, adhi Natadiningrat sadulurku yekti". Pangeran Panular nangis, angrangkul sampeyaning raka muled pada. Lajeng dhateng Pangeran Dipati, "Dika kang dadi ratu. Kang rama Sultan kula purtil. Yen boten miturut, kula bunuh". Pangeran Dipati mireng, bembreng. Sami sekedhap sedyanipun ingkang sarta sumungkem- wentisipun. Jendral mangsuli, "Trima kasih banyak-banyak". Wondene Jendral Gilepsi ngosak-asik panggenanipun Kangjeng Sultan, kabar wonten taman Suranatan kang den jaga. Sra<noinclude>{{rh|||139}}</noinclude> r2tz34vj6hvod32bqjh9g33bzgcwcj4 73593 73592 2026-05-11T12:08:36Z Elcamatcha 1466 73593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pangeran Dipati. Kakangane den buwanga, ingsun wus ora sudi. Lan ingsun wus ngakeni salah. Kalah prang, njaluk brenti prang. Biluk ing Gupremen", Puspakusuma enggal mangkat. Kepareng Raden Mas salya sampun ngrampit pagelaran kepanggih Puspakusuma. Lajeng den irid sowan kang rama, sampun putus sadaya punapa sawelingipun Ingkang Sinuhun. Pangeran Natakusuma mireng tengkung angres kang galih. "Puspakusuma, matura menyang Kangjeng Sultan. Ing saiki, wus nora bisa nututi balang tiba. Wong Enggris wis akeh mati. Lidok pabatangku ora nalisir sarambut, endi sihh kang tresna. Anggugu wong ndaleming, banget ora pyandel menyang aku. Aku karo kangmas Sinuhun, wis andungkap kaki-kaki. Gus Mahmud dudu putuku dhewe. Kang sarira panas prih katempuh memala gedhe. Rusake tinut wong sabumi. Iki sulih Tuwan Besar, becik matura kang trang". Tuwan Besar anyentak, "Temuadhewe lan aku, apa kang winicara undangen tekaa ing loji". Otusan guras wangsul dhateng kadhaton. Semanten pangeran Dipati sampun kepanggih kalayan sekretaris, Suka kang galih, ngrasa yen gesang. Nanging busananipun garwa putra, telas pinalocodan prajurit Cipai kang resah. Tuwan sekretaris, sanget mrinani, kalihe mbrebes mili ingaturan dhateng loji. Pangeran Panular boten kantun, manut ing putra. Mantri Natasuman kang ndherekaken, Pangeran Dipati sampun rawuh ing loji, sampun panggih Tuwan Besar. Pangeran Dipati rinangkul kang paman. Ingaturan, "Paman tiyang sepuh kula, adhi Natadiningrat sadulurku yekti". Pangeran Panular nangis, angrangkul sampeyaning raka muled pada. Lajeng dhateng Pangeran Dipati, "Dika kang dadi ratu. Kang rama Sultan kula purtil. Yen boten miturut, kula bunuh". Pangeran Dipati mireng, bembreng. Sami sekedhap sedyanipun ingkang sarta sumungkem- wentisipun. Jendral mangsuli, "Trima kasih banyak-banyak". Wondene Jendral Gilepsi ngosak-asik panggenanipun Kangjeng Sultan, kabar wonten taman Suranatan kang den jaga. {{hws|Sra|Srawungan}}<noinclude>{{rh|||139}}</noinclude> rjyd9fiylsm8fe2ofncdz4rpmn203ej Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/144 250 23364 73595 2026-05-11T12:16:35Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|wungan|Srawungan}} kalayan tiyang keplajar, kabutuh pojoking banon. Wonten sarageni satunggal, nyanjata sambi lumajar. Jendral Gilesi kenging baunipun, butul. Dragunder lajeng ngedrel tiyang lumajar. Kabutuh banon, tiyang pejah tanpa wicalan. Lajeng malebet ing kadhaton. Tuwan Gilepsi langkung nepsu katuju minister, dhateng Jendral Gilepsi dipun gondheli. Kangjeng Sultan ing galih langkung gumeter amulet kang raka Pangeran Ngabehi. Nanging sampun luwasing damel, kalayan saweg gerah. Jendral Gilepsi ningali Kangjeng Sultan, tambah kang bendu. Tuwan minister angarih-arih lajeng wangsul dhateng loji. Tuwan minister nunten tabeyan kalayan Kangjeng Sultan, sarta pedhangipun tininggal, para putra santana jomblong sadaya. Minister tansah netah-netah, rumiyin mila Kangjeng Sultan atur kula boten dhinahar. Punika sae dadosipun, Lebur papan tulis, dedukanipun gurnadur saking tuwan pyambak, mupung-mupung ing praniti. Kangjeng Sultan sret pangandikanipun, "Apan uwis kelakon. Luputku, apa ingkang den rasani ingsun mintak ampun banyak-banyak. Ananging ta, awakingsun wis ora kanggo dadi ratu, iya uwis. Dene panedhaku kang gumanti ingsun amung Mangkudiningrat. Yen kang dadi si Dipati, ora Ula ing dunya tumeka ing akerat. Mulane lelakonku pecah crah lan Gupremen, iya simengkono kang mawa njlomprongake ing bapa. Sapa bisa nglakoni, jinegal anak lanang". Tuwan minister aturipun, "Inggih sampun kekathahen pangandika. Tuwan Sultan pinanggih jendral dhateng loji sami rembagan. Pangeran Mangkudiningrat badhe ingangkat ratu. Dene Pangeran Dipati binucal dhateng laut. Mugi enggal sampun kelayadan, suwawi tedhak dhateng loji." Kang Sinuhun awrat ing galih. Prajurit Enggris saya katah kang dhateng, ing palataran penuh. Pangeran Mangkudiningrat mothah, sarwi nangis. Kang rama, ginelak-gelak enggala dhateng loji. Boten priksa, upaya sandi denya ujar sayektos. Tuwan minister lajeng anyepeng astanipun Kangjeng Sultan, kinanthi. Pangeran Ngabehi kang manah glana, ajrih tumut dhateng loji. Para putra buyar, kathah umpetan. Ingkang Sinuhun<noinclude>{{rh|140}}</noinclude> r8pjn6kj72zirmmfg1em5czi8a9wxb0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/145 250 23365 73596 2026-05-11T12:17:33Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>mangkat indak ririh kinubeng pedhang leligan. Prajurit Natakusuman angapit. Tiyang lebet, sakantunipun sami ndherek wangsul margi. Amung putra tiga kang dherek. Pangeran Mangkudiningrat, Pangeran Martasana, Raden Mas Yakup. Sentana Pangeran Demang, Pangeran Kusumayuda, Martanagara, Yudawijaya, sami manut kang rama. Sumawijaya langkung boten gewang tresnaning ratu, Kangjeng Sultan rawuh ing loji kebon. Tuwan Besar, wonten ing loji wetan. Minister ngatas, kados pundi kang karsa Kangjeng Sultan. Parentah ken nglajengaken sarta Kangjeng Pangeran Dipati, Pangeran Natakusuma tuwin kang putra. Yen Kangjeng Sultan katingal sampun wonten ewah saking palenggahan. Ingkang Sinuhun langkung masemohan, ngajeng Pangeran Dipati masang semu ngedhangkrang, sarwi ngraketi ing jendral. Kangjeng Pangeran Natakusuma, mamar mangres kang galih. Istipar daleming dagih, tumon ing Pangeran Dipati. Sareng celak, katingal warnanipun kang raka tumungkul, waspa mbrabas boten saged ningali ingkang raka. Punapa malih kados mugut yuswaning idhup. Lir boten ningali ing dalem dunya. Sumingep kang paningal. Raden Tumenggung Natadiningrat utawi kang rayi boten aningali. Mangres kang galih, angesahi. Tuwan minister menging. Kurang sobat lan Enggris, nganggo was-was. Mandheg mangu, pundi kang dados daruna. Sampun mantun ngrenggani karaton. Pangeran Dipati mireng, wewah malang kadhak. Kangjeng Sultan lajeng kaeres, wonten ing gedhong eler kalayan kang putra sentana tuwin Sumadiwirya. Tuwan minister matur ing Pangran Natakusuma. "Sinten sobat kang sayektos, pesthi nunten ingampunan Tuwan Besar". Wangsulanipun, "Sadaya atas sami. Amung anak Mangkudiningrat kalayan adhimas Kusumayuda amelasaken sasolahipun priksa ing dhiri, menawi tiyang alit". Minister matur ing jendral. Pangeran kalih nunten kaluwaran. Sadaya sami dhateng ing loji kilen. Tuwan Besar lenggah wonten palowanu kalayan Pangeran Dipati utawi kang garwa kekalih.<noinclude>{{rh|||141}}</noinclude> duvmqerf006q7zi4h7j7qrza06dhmgx Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/196 250 23366 73597 2026-05-11T12:17:46Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 73597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>nister dan duduknya Raden Tumenggung Notodiningrat lebih berdekatan dengan Tuan Minister Moris. Rupa-rupanya hal ini sudah diatur oleh Raden Patih. Gelagat seperti ini telah menjadi tanda tanya bagi para tamu yang lain. Kemudian disajikan jamuan makan bersama. Utusan pribadi Kangjeng Sultan sudah melaporkan tentang keadaan pesta di loji Tuan Minister Moris, bagaimanakah sikap Raden Patih dan Tuan Minister selama perjamuan pesta tersebut. Sri Paduka Kangjeng Sultan makin menaruh kecurigaan terhadap Raden Patih maupun Tuan Minister Moris. Suatu waktu pada hari raya Grebeg, Kangjeng Sultan minta kepada Tuan Minister Moris, kalau mau ikut menghormat hari besar tersebut ke istana, supaya lewat pintu belakang. Namun ternyata. Tuan Minister tidak mentaati permintaan Kangjeng Sultan, dan semasa mendatangi hari besar Grebeg Tuan Minister langsung ke sitinggil. Dalam hati Kangjeng Sultan marah terhadap Tuan Minister Moris. Penyesalannya diberitahukan kepada Raden Patih dan Raden Patih telah menyampaikannya kepada Tuan Minister Moris. Pada hari penghadapan, banyak para pejabat istana dan segenap putra serta para pembesar istana memenuhi balai peng- hadapan. Dalam hati Kangjeng Susuhunan masih menyesali ting- kah laku Raden Patih. Pada waktu Kangjeng Pangeran Noto- kusumo menghaturkan sembahnya kepada Kangjeng Sultan, serta merta Kangjeng Sultan memeluk sambil menepuk-nepuk Kangjeng Pangeran Notokusumo. Beliau bersabda, "Nah, inilah kyai besan dan temanku menjaga cucuku." Kemudian Kangjeng Sultan bersabda kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, "Kalau aku mengamati anda, maka tampak seperti pinang dibelah dua dengan Si Danurejo. Tingkah lakumu hampir tidak berbeda. Kemarin aku memanggil cucuku Den Mas Bagus Mahmud ikut ke Danurejan." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menyembah sambil menunduk. Demikian pula Raden Patih, namun dalam hatinya gembira. Penghadapan bubaran. Pada waktu itu istri Raden Ronggo, yaitu Kangjeng Ratu Maduretno meninggal dunia. Pemakamannya di bukit Bancak.<noinclude>{{rh|192||}}</noinclude> brz7rzxcolvqz1sdgslcb0jmmib08hw 73606 73597 2026-05-11T12:24:25Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 73606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{hwe|nister|Minister}} dan duduknya Raden Tumenggung Notodiningrat lebih berdekatan dengan Tuan Minister Moris. Rupa-rupanya hal ini sudah diatur oleh Raden Patih. Gelagat seperti ini telah menjadi tanda tanya bagi para tamu yang lain. Kemudian disajikan jamuan makan bersama. Utusan pribadi Kangjeng Sultan sudah melaporkan tentang keadaan pesta di loji Tuan Minister Moris, bagaimanakah sikap Raden Patih dan Tuan Minister selama perjamuan pesta tersebut. Sri Paduka Kangjeng Sultan makin menaruh kecurigaan terhadap Raden Patih maupun Tuan Minister Moris. Suatu waktu pada hari raya Grebeg, Kangjeng Sultan minta kepada Tuan Minister Moris, kalau mau ikut menghormat hari besar tersebut ke istana, supaya lewat pintu belakang. Namun ternyata, Tuan Minister tidak mentaati permintaan Kangjeng Sultan, dan semasa mendatangi hari besar Grebeg Tuan Minister langsung ke sitinggil. Dalam hati Kangjeng Sultan marah terhadap Tuan Minister Moris. Penyesalannya diberitahukan kepada Raden Patih dan Raden Patih telah menyampaikannya kepada Tuan Minister Moris. Pada hari penghadapan, banyak para pejabat istana dan segenap putra serta para pembesar istana memenuhi balai penghadapan. Dalam hati Kangjeng Susuhunan masih menyesali tingkah laku Raden Patih. Pada waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo menghaturkan sembahnya kepada Kangjeng Sultan, serta merta Kangjeng Sultan memeluk sambil menepuk-nepuk Kangjeng Pangeran Notokusumo. Beliau bersabda, ”Nah, inilah kyai besan dan temanku menjaga cucuku.” Kemudian Kangjeng Sultan bersabda kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, ”Kalau aku mengamati anda, maka tampak seperti pinang dibelah dua dengan Si Danurejo. Tingkah lakumu hampir tidak berbeda. Kemarin aku memanggil cucuku Den Mas Bagus Mahmud ikut ke Danurejan.” Kangjeng Gusti Pangeran Adipati menyembah sambil menunduk. Demikian pula Raden Patih, namun dalam hatinya gembira. Penghadapan bubaran. Pada waktu itu istri Raden Ronggo, yaitu Kangjeng Ratu Maduretno meninggal dunia. Pemakamannya di bukit Bancak.<noinclude>{{rh|192||}}</noinclude> hezsdukus0cysduw0nw9xfc8o4t1rqt Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/146 250 23367 73598 2026-05-11T12:18:58Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Tandha lamun nggentosi madeg Sultan. Pangeran Natakusuma pinasrahaken angubengl kadhaton mbekta parentah Gupremen ungundhangi tiyang Jawi sadaya. Ing mangke kang dados ratu, Pangeran Dipati. Tiyang Ngayogya ngumpula kang enak manahipun. Boten ewah kalayan adat. Kang parentah, Tuwan Besar Tomas Setamprot Raplesen sarta Gurnadur Jendral. Pangeran Natakusuma lumayar kalayan kang putra tuwin kang abdi, prajurit kumetar litnan satunggal ingkang njujug salebeting kadhaton. Sampun rawuh ing srimanganti, lajeng malebet kadhaton. Pangeran Natakusuma, boten mawi kumedhap saking titihanipun, aningali kang raka Pangeran Ngabehi rinubung Cipai. Tuwin kang putra wayah sampun sami risak busananipun. Prajurit Cipai sinapih pinengetaken lajeng sami bibaran. Pangeran Behi ingaturan sarta kang sabar ngantosi parentah jendral. Para Den Ayu sami ngumpul dados satunggal. Ananging, barangipun sampun sami teias. Kangjeng Ratu Kedhaton sampun manggih pamrina saking kudhung pratandha Enggris saking kang putra, boten priksa sabarangipun lebur. Pangeran Natakusuma lajeng medal saking kedhaton angubengi lurung, sepi boten wonten tiyang langkung. Kang abdi ken parentah undhang ngangkat Sultan. Patih Danureja, kacriyos ing nahka utusan sampun angsal penjawilipun minister sarehanipun. Saking Jambu singidan wonten dhusun, pisungsung kabekta. Sareng nagari bedhah, malebet dhateng nagari sowan ing Tuwan Besar, ngaturaken pisungsung. Jendral sampun narima kasrah Pangeran Dipati. Tuwan Besar malebet kadhaton, boten kantun Patih Danureja. Pangeran Prangwadana ndherek tuwan minister, kantun anata tempat mantri. Pangeran Dipati sampun nusul malebet kadhaton. Pangeran Natakusuma saking kilen kapethuk minister ngajak wangsul Pangeran boten karsa, "Tuwan, dede garapan kula nguni-uni njro kadhaton. Kula ken parentah ingkang sampun".<noinclude>{{rh|142}}</noinclude> l9kr5uz33j952npr9kpw7wfqpvoxsd9 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/240 250 23368 73599 2026-05-11T12:19:31Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>Ronggo meloloskan diri itu. Pertanyaan Kangjeng Sultan sambil menduga tanggapan Pangeran Notokusumo. Pangeran Noto- kusumo menjawab bahwa ia mendengar perbuatan Raden Ronggo itu dari laporan Raden Patih. Kangjeng Sultan menanyakan kerugian apa yang ditanggung oleh kepergian Raden Ronggo itu. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ada benda berharga yang dipinjam Raden Ronggo. Raden Tumenggung Notodiningrat kehilangan seekor kudanya karena dipakai Raden Ronggo melarikan diri. Kangjeng Sultan sendiri merasa menyesal Karena Kangjeng Ratu Kancono menanggung kerugian lebih banyak. Kangjeng Sultan lalu memerintahkan sepasukan prajurit untuk menyusul dan mengejar Raden Ronggo. Sebagai kepala pasukan ditunjuk Raden Purwodipuro. Sedangkan wira tamtama yang ditunjuk adalah Ki Martoloyo, Ki Dipodirjo (putra Raden Aryo Sindurejo) serta Raden Pringgokusumo. Dengan pesan agar supaya Raden Ronggo dibujuk secara halus dan lembut agar Raden Ronggo mau sadar dan kemudian diajak kembali. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak setuju. Di- sarankan agar supaya seluruh pasukan Yogyakarta dikerahkan untuk menangkapnya agar kelak di kemudian harinya tidak berbuntut panjang lagi. Raden Patih tampaknya Kurang per- caya, bahkan ada kecurigaan terhadap sikap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Maka Raden Patih berkehendak untuk mengharap- kan pihak Kompeni menyelesaikan pengejaran dan penangkapan Raden Ronggo. Dalam hal ini Raden Patih ingin menunjukkan seberapa besar cacat-cela Kangjeng Sultan di mata Kompeni. Kangjeng Sultan juga timbul perasaan segan terhadap Kom- peni, kawatir disangka ada kaitan rahasia dengan Raden Ronggo. Maka segera diperintahkan utusan untuk menghubungi Tuan Minister, minta bantuan dragunder Belanda. ‘Yang ditunjuk menghubungi Tuan Minister adalah Raden Patih dengan pesan agar dijelaskan kepada Tuan Minister bahwa perbuatan Raden Rangga adalah diluar kehendak Kangjeng Sultan, jadi sepenuhnya adalah tanggungjawab Raden Ronggo sendiri. Raden Patih sangat menyetujui maksud Kangjeng Sinuhun 236 NI A ene fe Daal Ponta<noinclude>{{rh|236}}</noinclude> 8hqxvjak8u15w4yvinda999t6kjx2qj 73605 73599 2026-05-11T12:24:25Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Ronggo meloloskan diri itu. Pertanyaan Kangjeng Sultan sambil menduga tanggapan Pangeran Notokusumo. Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ia mendengar perbuatan Raden Ronggo itu dari laporan Raden Patih. Kangjeng Sultan menanyakan kerugian apa yang ditanggung oleh kepergian Raden Ronggo itu. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ada benda berharga yang dipinjam Raden Ronggo. Raden Tumenggung Notodiningrat kehilangan seekor kudanya karena dipakai Raden Ronggo melarikan diri. Kangjeng Sultan sendiri merasa menyesal karena Kangjeng Ratu Kancono menanggung kerugian lebih banyak. Kangjeng Sultan lalu memerintahkan sepasukan prajurit untuk menyusul dan mengejar Raden Ronggo. Sebagai kepala pasukan ditunjuk Raden Purwodipuro. Sedangkan wira tamtama yang ditunjuk adalah Ki Martoloyo, Ki Dipodirjo (putra Raden Aryo Sindurejo) serta Raden Pringgokusumo. Dengan pesan agar supaya Raden Ronggo dibujuk secara halus dan lembut agar Raden Ronggo mau sadar dan kemudian diajak kembali. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak setuju. Disarankan agar supaya seluruh pasukan Yogyakarta dikerahkan untuk menangkapnya agar kelak di kemudian harinya tidak berbuntut panjang lagi. Raden Patih tampaknya kurang percaya, bahkan ada kecurigaan terhadap sikap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Maka Raden Patih berkehendak untuk mengharapkan pihak Kompeni menyelesaikan pengejaran dan penangkapan Raden Ronggo. Dalam hal ini Raden Patih ingin menunjukkan seberapa besar cacat-cela Kangjeng Sultan di mata Kompeni. Kangjeng Sultan juga timbul perasaan segan terhadap Kompeni, kawatir disangka ada kaitan rahasia dengan Raden Ronggo. Maka segera diperintahkan utusan untuk menghubungi Tuan Minister, minta bantuan dragunder Belanda. Yang ditunjuk menghubungi Tuan Minister adalah Raden Patih dengan pesan agar dijelaskan kepada Tuan Minister bahwa perbuatan Raden Rangga adalah diluar kehendak Kangjeng Sultan, jadi sepenuhnya adalah tanggungjawab Raden Ronggo sendiri. Raden Patih sangat menyetujui maksud Kangjeng Sinuhun<noinclude>{{rh|236}}</noinclude> jan3b3wzxz5ibppcgf600fej9h18ivw 73882 73605 2026-05-11T15:50:37Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Ronggo meloloskan diri itu. Pertanyaan Kangjeng Sultan sambil menduga tanggapan Pangeran Notokusumo. Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ia mendengar perbuatan Raden Ronggo itu dari laporan Raden Patih. Kangjeng Sultan menanyakan kerugian apa yang ditanggung oleh kepergian Raden Ronggo itu. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ada benda berharga yang dipinjam Raden Ronggo. Raden Tumenggung Notodiningrat kehilangan seekor kudanya karena dipakai Raden Ronggo melarikan diri. Kangjeng Sultan sendiri merasa menyesal karena Kangjeng Ratu Kancono menanggung kerugian lebih banyak. Kangjeng Sultan lalu memerintahkan sepasukan prajurit untuk menyusul dan mengejar Raden Ronggo. Sebagai kepala pasukan ditunjuk Raden Purwodipuro. Sedangkan wira tamtama yang ditunjuk adalah Ki Martoloyo, Ki Dipodirjo (putra Raden Aryo Sindurejo) serta Raden Pringgokusumo. Dengan pesan agar supaya Raden Ronggo dibujuk secara halus dan lembut agar Raden Ronggo mau sadar dan kemudian diajak kembali. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak setuju. Disarankan agar supaya seluruh pasukan Yogyakarta dikerahkan untuk menangkapnya agar kelak di kemudian harinya tidak berbuntut panjang lagi. Raden Patih tampaknya kurang percaya, bahkan ada kecurigaan terhadap sikap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Maka Raden Patih berkehendak untuk mengharapkan pihak Kompeni menyelesaikan pengejaran dan penangkapan Raden Ronggo. Dalam hal ini Raden Patih ingin menunjukkan seberapa besar cacat-cela Kangjeng Sultan di mata Kompeni. Kangjeng Sultan juga timbul perasaan segan terhadap Kompeni, kawatir disangka ada kaitan rahasia dengan Raden Ronggo. Maka segera diperintahkan utusan untuk menghubungi Tuan Minister, minta bantuan dragunder Belanda. Yang ditunjuk menghubungi Tuan Minister adalah Raden Patih dengan pesan agar dijelaskan kepada Tuan Minister bahwa perbuatan Raden Rangga adalah diluar kehendak Kangjeng Sultan, jadi sepenuhnya adalah tanggungjawab Raden Ronggo sendiri. Raden Patih sangat menyetujui maksud Kangjeng Sinuhun<noinclude>{{rh|236}}</noinclude> dtyhx22n6czm6wqz3o2fw09f9poxda2 74188 73882 2026-05-11T22:57:43Z Ris00l may00 1455 74188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Ronggo meloloskan diri itu. Pertanyaan Kangjeng Sultan sambil menduga tanggapan Pangeran Notokusumo. Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ia mendengar perbuatan Raden Ronggo itu dari laporan Raden Patih. Kangjeng Sultan menanyakan kerugian apa yang ditanggung oleh kepergian Raden Ronggo itu. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjawab bahwa ada benda berharga yang dipinjam Raden Ronggo. Raden Tumenggung Notodiningrat kehilangan seekor kudanya karena dipakai Raden Ronggo melarikan diri. Kangjeng Sultan sendiri merasa menyesal karena Kangjeng Ratu Kancono menanggung kerugian lebih banyak. Kangjeng Sultan lalu memerintahkan sepasukan prajurit untuk menyusul dan mengejar Raden Ronggo. Sebagai kepala pasukan ditunjuk Raden Purwodipuro. Sedangkan wira tamtama yang ditunjuk adalah Ki Martoloyo, Ki Dipodirjo (putra Raden Aryo Sindurejo) serta Raden Pringgokusumo. Dengan pesan agar supaya Raden Ronggo dibujuk secara halus dan lembut agar Raden Ronggo mau sadar dan kemudian diajak kembali. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak setuju. Disarankan agar supaya seluruh pasukan Yogyakarta dikerahkan untuk menangkapnya agar kelak di kemudian harinya tidak berbuntut panjang lagi. Raden Patih tampaknya kurang percaya, bahkan ada kecurigaan terhadap sikap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Maka Raden Patih berkehendak untuk mengharapkan pihak Kompeni menyelesaikan pengejaran dan penangkapan Raden Ronggo. Dalam hal ini Raden Patih ingin menunjukkan seberapa besar cacat-cela Kangjeng Sultan di mata Kompeni. Kangjeng Sultan juga timbul perasaan segan terhadap Kompeni, kawatir disangka ada kaitan rahasia dengan Raden Ronggo. Maka segera diperintahkan utusan untuk menghubungi Tuan Minister, minta bantuan dragunder Belanda. Yang ditunjuk menghubungi Tuan Minister adalah Raden Patih dengan pesan agar dijelaskan kepada Tuan Minister bahwa perbuatan Raden Rangga adalah diluar kehendak Kangjeng Sultan, jadi sepenuhnya adalah tanggungjawab Raden Ronggo sendiri. Raden Patih sangat menyetujui maksud Kangjeng Sinuhun<noinclude>{{rh|236}}</noinclude> n5ddyhueuox8f018gn10z1sj2m9ms1s Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/147 250 23369 73600 2026-05-11T12:19:54Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Tuwan minister wangsulanipun, "Sakathahipun para bupati, dipun kalempakna dhateng loji. Tuwan Pangeran kang nimbali. Yen boten purun tunjuk muka, sadaya tiyang Ngayogya dhateng Pangeran boten inganggep dhateng Tuwan Besar" Tuwan minister lajeng dhateng kedhaton. Raden Tumenggung Natadiningrat utawi kang rayi ingajak saabdinipun sadaya ken ngusung keton pesmat. Jim Sing kalayan sekretaris, boten kantun minister. Pangeran Natakusuma lajeng dhateng loji kebon, Boten dangu wonten utusanipun Tuwan Besar animbali Pangeran, sampun malebet. Jendral mubeng, pepriksa sarta parentah ing Dipati Danureja. Barang tuduhipun Pangeran ken nglampahi. Enggal Danureja matur sandika. Tuwan Besar ngandika dhateng Pangeran Natakusuma, "Sekathahe tilarane kang raka, mungguh wong wadon kula mangsa boronga Pangeran. Amung rajabrana punika atas kagunganing Gupremen" Pangeran mangsuh, "Trima kasih", lajeng parentah Patih Danureja ken nenggani sadaya. Para estri pinarnah kadhaton wetan. Tuwan Besar nunten miyos. Pangeran Ngabehi kabekta. Para putra kang sami singidan ngatirigal, lajeng ndherek ngiring Pangeran Natakusuma. Kangjeng Ratu Kancanawulan kedah tumut ing besanipun dhateng loji. Kawangsulan, sonten prayogi, kalayan ngantosi kang putra. Semanten para pratiwa, niyaka, jatha, mantri, sadaya sampun sami sowan ing Pangeran Natakusuma, tuwin mancanagari sadaya. Sareng sonten Raden Tumenggung Natadiningrat methuk mara sepuhipun. Raden Ayu tetiga kang kedah tumut ndherek, sampun rawuh ing loji. Gumerah kang tangis, lir kapejahan. Semanten Mas Gandadiwirya ngraos kapinten awakipun, dhateng Pangeran Natakusuma, ciri dene sekuthu kalayan patih kang sampun pejah. Dhaterg kang gumantos ratu, tan wande siniya-siya, sebab kekasihipun kang rama. Lajeng cumanthel tiyang kadipaten, katengga griyanipun. Babah Jim Sing rumeksa barang tuwin tiyang estri. Sareng dalu Mas Gandadiwirya kang nunggil tiyang kadipaten, tansah ingilas-ilas. Jim Sing tumut nguwus-uwus. Mas Gandadiwirya liwung, suka pejah anglabuhi ratunipun. Wanci<noinclude>{{rh|||143}}</noinclude> rv0iyltva3nc1wrfb661x7qto1qiw6m Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/148 250 23370 73601 2026-05-11T12:21:19Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>bangun rahina ngamuk, tiyang pejah langkung kathah. Babah Jim Sing, tatunipurt kerep. Nanging taksih gesang. Ing Pacinan geger. Cipai kang njagi, tetulung ngedreli tiyang kadipaten. Cilaka saya kathah kang pejah. Kang ngamuk medal, tinampen sanjata. Mas Gandadiwirya sampun pejah, enjing piskal dhateng Pacinan. Tiyang kang taksih gesang, cinepengan. Bangke ingusung, pinardata nalaripun. Tuwan minister sanget nepsu. Ajrih, isin dhateng jendral, dening tiyang kadipaten boten ngarusi. Pangeran Mangkudiningrat kang dados aseman. Prakawis sandinipun Tuwan minister, pengamukipun Mas Gandadiwirya atas pakoning kang rama. Pangeran Mangkudiningrat ginrumug Enggris tuwin Cipai. Pitaken nalar, boten wonten ingkang mangsuli. Pangeran Mangkudiningrat tinutup wonten ing loji wetan, pinisah kalayan' ingkang rama. Tuwan minister enggal ngaturi Pangeran Natakusuma, "Pangeran, kula boten nduga si Jim Sing sinandhang bilahi, den amuk Gandadiwirya. Yen tetep Pangeran Mangkudiningrat kang ngajani, sanadyan anak ratu, bakal kula gantung. Punapa dene Sultan tamtu kula sedani". Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "Kados tebih yen pakoning kangmas Sultan. Menggah anak Mangkudiningrat, kula boten saged nukup. Kalayan sinten ingkang kautus dhateng Kangjeng Sultan?". Tuwan Besar suka priksa dhateng Pangeran Natakusuma, yen Pangeran Mangkudiningrat sireping tiyang nusul dhateng kamar jendral, sampun sare. Nedha lenggah tigang ewu dados Pangran Dipati Sampun adat lumrahe wong dadi ratu, anake dhewe kang cinadhang anama Pangran Dipati, kudu sadulur kang dados. Sapunika, kula ken nutup malih lan sahe sudarmane, sedheng nglabuhana kang sinung sabda langkung gegetun. Jendral lajeng malebet kamar. Tuwan minister bebisik Pangeran Dipati, "Boten saged anglampahi dados ratu bilih teksih adhinipun Pangeran Mangkudiningrat wonten Tanah Jawi. Mila kawangsulaken tinutup. Dene palimarmane, tuwan jendral sampun tarima kasih". Pangeran Natakusuma kendel ngartika ing galih. Nalika<noinclude>{{rh|144}}</noinclude> akk6q710yxjh7j3yfxowmph57zuj1on Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/149 250 23371 73602 2026-05-11T12:22:27Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>bedhah Nagari Ngayogya, Setu enjing. Akad sonten, pukul gangsal Pangeran Dipati ingangkat ratu, pepak para ageng-ageng. Jendral teksih wonten kamar kalayan Pangeran Natakusuma. Sasampuning bicara, Tuwan Besar nunten miyos. Pangeran Dipati dhateng palowanu, sampun tata lenggahanipun. Juru basa lajeng maosaken srat parentah Gurnadur Jendral. Sultan. Sepuh ing mangke sampun kamantunan dene kathah cacadipun. Kaping kalih, sring dora angimpe umur. Ping tiga, boten damel eca rongehing kawula ageng alit. Sayogyane ingkang putra kang nggentosi, Pangeran Adipati, Sultan Amengkubuwana ping telu Ngayogyakarta. Raden Mas Bagus sinengkakaken ngaluhur dados Pangeran Dipati Anom Amengkunegara. Sapa ora mituhu, pasthi mungsuh GupremenSadaya ingkang sowan sami jumurung. Anunten Sultan baru, sinungan dhuwung pusaka bandhangan saking kang rama. Utawi ingkang putra Pangeran Dipati lajeng agung-agungan Enggris tetabeyan. Tiyang Jawi boten ewah kados adadipun ingkang sampun kalampahan. Anunten Sultan anyar kondur dhateng kadipaten. Sabab ing kadhaton taksih kotor bangke, rudira. Semanten Pangeran Natakusuma tansah kalayan Tuwan Besar. Ing sakarsanipun, Pangeran linire. Yen karsa wonten Demak, utawi senenging Bumija. Ing benjing kang wonten ing Sala kumpul. Pangeran boten kalereh ing ratu yen wonten para ratu kang mungkar, dadiya gitik. Tuwan minister nambungi, "Beteng karaton kula radin. Lan Sultan dipun kirangi saradhadhu. Sedaya para santana tuwin para bupati boten wenang gadhah prajurit saking sadasa. Mriyem karaton kula rumb.ag sadaya. Senapan Ngayogya, kaparingaken Pangeran. Ratune rfiung ukur-ukur, dene tanah ing Bumija nggegembese Tanah Jawa. Arta pinten, pangraose dhateng gupremen". Pangeran Natakusuma aturipun, "Sumangga, pangreh Gupremen. Awrat entheng, mawrat utawi nginten, ametawis Gupremen sampun rugi. Ingkang lampah sampun ngantos masakat". Minister matur ing Tuwan Besar, "Sampun, inggih kapanggiha kula kalayan Pangeran. Ing wingking tamtu kula rembag".<noinclude>{{rh|||145}}</noinclude> bagai5llzg5gsapwkhyatp7tgfucqq3 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/150 250 23372 73603 2026-05-11T12:23:43Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pangeran Natakusuma nunten atur pratandha warni dhuwung dhateng jendral kekalih, utawi dhateng minister pyambak. Sarta mratelakaken menggah tiyang estri tetilaranipun Kangjeng Sultan sumangga ing asta kalih, menawi wonten karsanipun Tuwan Besar, Jendral narima kasih, boten kersa. Sareng sonten, Tuwan Besar malebet karaton, saha para ageng-ageng Gupremen. Pangeran Natakusuma kalayan ingkang putra kekalih, Pangeran Prangwadana boten kantun. Kangjeng Sultan dereng pindhah kadhaton. Jendral sampun rawuh kendel wonten srimanganti. Tuwan minister nusul ngaturi gupuh pelajengan. Kangjeng. Sultan kusung-kusung, esmu jrih. Sampun rawuh salebeting kadhaton, aglar wonten ing pendhapa. Pepak sadaya ingkang sowan, juru basa Krisman lajeng maosaken serat. Ingkang parentah Gurnadur Jendral, Pangeran Natakusuma ingangkat anama Kangjeng Pangeran Adipati Pakualam Sudibya, putraning Gurnadur Jendral. Raden Tumenggung Natadiningrat sinungan nama Pangeran Arya Surya diningrat. Ingkang rayi, Raden Mas Salya, anama Pangeran Arya Suryaningprang. Kangjeng Sultan nangga asta, sebda langkung jumurung. Sampun mupakat sadaya ingkang sami sowan. Kangjeng Sultan ngandika dhateng kang paman, "Kangjeng Pangeran Adipati Pakualam dipun ngraos sepuh. Sampun supe, gegentose kang rama. Kula ratu lola." Aming kawangsulan, "Inggih", lajeng sami luwaran. Tuwan Besar, rawuh loji, Pangeran Dipati ngandika ingminister. "Menggah kangmas Sultan kados pundi. Wekasipun, benjing dening sampun tanpa karsa. Telas galihipun, menawi ingapunten jendral, andhedheprok mungkul ngibadah. Nrima, bumi sakalasa amung sampun kesah saking Tanah Jawi." Wangsulanipun tuwan minister, "Dede, pangeran, atasipun yen menggah prakawis punika. Awrat, kedah nanggel. Langkunglangkung putranipun payambak jumeneng ratu. Namung tamtu yen walang gahh" Sareng wanci bangun, Tuwan Besar budhol kondur. Pangeran Prangwadana anyarengi antukipun. Pangeran Suryaningrat, Pangeran Suryaningprang, andherekaken Tuwan<noinclude>{{rh|146}}</noinclude> ggptlo3sehtgtza6vzc63rwsklacv7v Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/151 250 23373 73604 2026-05-11T12:24:24Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Besar dumugi Kartasura, ndikakaken wangsul. Kocap ing Surakarta, kineker ing piangkah dhateng Kangjeng Gupremen. Kestorinipun pinapas abebanten pepatihipun, Dipati Cakranagara kalayan Demang Ranawijaya, bilahi kabucal. Wondene ing Nagari Ngayogya sawarnenipun kang rinaket kekasihipun Kangjeng Sultan Sepuh, ingkang priksa wadi utawi kang asring kautus dhateng Surakarta, tinutup Karsanipun kadamel bebilasan. Sultan Baru singlar solahing rama bebanten tiyang alit mamrih kandel dhateng tuwan minister. Semanten Sultan Sepuh, prekawisipun sampun putus. Kang putra kalajeng supenipun, tangeh karsa ananggung kang rama, inganggep satru. Lajeng kabucal dhateng Pulo Pinang. Angkatipun kalayan ingkang putra kalih. Sigeg, cariyos Nagari Ngayogya lan Nagari Surakarta. Rampunging panededhak ing dinten Saptu, tanggal kaping 17 Wulan Jumadilawal, ing taun Jimawal, angka 1853 utawi kaping 6 Januari 1923.<noinclude>{{rh|||147}}</noinclude> ldykswdk6hw4eodmk093jchtv0s0heu 73607 73604 2026-05-11T12:24:34Z Elcamatcha 1466 73607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Besar dumugi Kartasura, ndikakaken wangsul. Kocap ing Surakarta, kineker ing piangkah dhateng Kangjeng Gupremen. Kestorinipun pinapas abebanten pepatihipun, Dipati Cakranagara kalayan Demang Ranawijaya, bilahi kabucal. Wondene ing Nagari Ngayogya sawarnenipun kang rinaket kekasihipun Kangjeng Sultan Sepuh, ingkang priksa wadi utawi kang asring kautus dhateng Surakarta, tinutup Karsanipun kadamel bebilasan. Sultan Baru singlar solahing rama bebanten tiyang alit mamrih kandel dhateng tuwan minister. Semanten Sultan Sepuh, prekawisipun sampun putus. Kang putra kalajeng supenipun, tangeh karsa ananggung kang rama, inganggep satru. Lajeng kabucal dhateng Pulo Pinang. Angkatipun kalayan ingkang putra kalih. Sigeg, cariyos Nagari Ngayogya lan Nagari Surakarta. Rampunging panededhak ing dinten Saptu, tanggal kaping 17 Wulan Jumadilawal, ing taun Jimawal, angka 1853 utawi kaping 6 Januari 1923.<noinclude>{{rh|||147}}</noinclude> e25wipzslaywz7uoxzjpbifr7sxf8yd Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/152 250 23374 73608 2026-05-11T12:24:43Z Elcamatcha 1466 /* Tanpa tulisan */ 73608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Elcamatcha" /></noinclude>PNRI<noinclude></noinclude> asklofb27hv1bfvlajp6jxbjxl4f25k Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/153 250 23375 73609 2026-05-11T12:25:26Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>'''Babad Mangkubumi'''</big> <br> Alih Bahasa<br> MOELYONO SASTRONARYATMO<br>}}<noinclude></noinclude> 5oyeaphfdyfzxubrbjyxk65bcysvcem 73610 73609 2026-05-11T12:25:36Z Elcamatcha 1466 73610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>'''Babad Mangkubumi'''</big> <br> <small>Alih Bahasa</small><br> MOELYONO SASTRONARYATMO<br>}}<noinclude></noinclude> 48ijyl37uyrn6wy4x35u3ch4klt7w50 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/154 250 23376 73611 2026-05-11T12:25:48Z Elcamatcha 1466 /* Tanpa tulisan */ 73611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Elcamatcha" /></noinclude><noinclude></noinclude> 43sl4xsq6k4pjhjhm9c3c9ligdjoxp0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/197 250 23377 73612 2026-05-11T12:26:21Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 73612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>Raden Ronggo sangat bersedih hati Siang dan malam ia ada di makam almarhumah istrinya. Kata-kata yang selalu terdengar bahwa beliau memihh ikut menyusul ke akhirat daripada hidun tanpa almarhumah istrinya. Untuk meredakan kesedihannya dipanggiUah gurunya ber- nama Kyai Kaliyah. Kata Kyai Kaliyah kepada Raden Rangga, ”Raden, ingatlah akan pesan saya dahulu, bahwa Tuhari mem- berikan kepada manusia suka dan duka. Janganlah lupa k6pada Tuhan semasa Raden mendapat kesukaan. Dan sebaliknya baru ingat Tuhan semasa dalam keadaan sedih dan susah. Di belakang hari akan timbul satu karunia untuk Raden, namun hal itu harus ditebus dengan kesusahan yang harus segera Raden lupakan sekarang ini. Kematian istri Raden adalah kehendak Tuhan, te- rimalah dengan ikhlas dan tawakal.” Kangjeng Pangeran Dipokusumo memberikan surat Kangjeng Sultan kepada Raden Tumenggung Notodiningrat yang isinya mengenai kebijaksanaan Kangjeng Sultan dalam mengatur peng- abdian para cucu. Dan bagaimana sebaiknya para cucu itu harus mempunyai bakti dan hormat kepada para nenek mereka, ketiga orang Kangjeng Ratu. Surat tersebut oleh Kangjeng Pangeran Dipokusumo diberitahukan juga kepada Raden Patih. Setelah Raden Patih membaca surat Kangjeng Sultan tersebut, ia merasa tidak senang. Oleh Raden Patih surat itu ditahan di tangannya. Pada suatu ketika Raden Patih mendapat tugas ke Semarang. Dengan tugasnya ke Semarang itu Raden Patih mendapat dalih untuk menghilangkan surat Kangjeng Sultan yang masih disimpan di tangannya. Akhirnya,Kangjeng Sultan mengetahui bahwa Raden Patih menahan suratnya untuk diberikan kepada Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Sultan sangat marah kepada Raden Patih maupun kepada Kangjeng Pangeran Dipokusumo. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah mengetahui isi surat Kangjeng Sultan tersebut. Dan dalam hatinya ia membenar- kan kalau Kangjeng Sultan menuduh Raden Patih itu gatal tangan. Dalam banyak hal Raden Patih memang suka berbuat lancang di luar kehendak Kangjeng Sultan. Sejak meninggalnya putranda Kangjeng Ratu Maduretno,<noinclude>{{rh|||193}}</noinclude> hb1lrrvvr5qovvc9tw3vcfwlm37d9sm 73619 73612 2026-05-11T12:33:00Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 73619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>Raden Ronggo sangat bersedih hati Siang dan malam ia ada di makam {{sic|aLmarhumah|almarhumah}} istrinya. Kata-kata yang selalu terdengar bahwa beliau {{sic|memihh|memilih}} ikut menyusul ke akhirat daripada {{sic|hidun|hidup}} tanpa almarhumah istrinya. Untuk meredakan kesedihannya {{sic|dipanggiUah}}dipanggillah}} gurunya bernama Kyai Kaliyah. Kata Kyai Kaliyah kepada Raden Rangga, ”Raden, ingatlah akan pesan saya dahulu, bahwa {{sic|Tuhari|Tuhan}} memberikan kepada manusia suka dan duka. Janganlah lupa {{sic|k6pada|kepada}} Tuhan semasa Raden mendapat kesukaan. Dan sebaliknya baru ingat Tuhan semasa dalam keadaan sedih dan susah. Di belakang hari akan timbul satu karunia untuk Raden, namun hal itu harus ditebus dengan kesusahan yang harus segera Raden lupakan sekarang ini. Kematian istri Raden adalah kehendak Tuhan, terimalah dengan ikhlas dan tawakal.” Kangjeng Pangeran Dipokusumo memberikan surat Kangjeng Sultan kepada Raden Tumenggung Notodiningrat yang isinya mengenai kebijaksanaan Kangjeng Sultan dalam mengatur pengabdian para cucu. Dan bagaimana sebaiknya para cucu itu harus mempunyai bakti dan hormat kepada para nenek mereka, ketiga orang Kangjeng Ratu. Surat tersebut oleh Kangjeng Pangeran Dipokusumo diberitahukan juga kepada Raden Patih. Setelah Raden Patih membaca surat Kangjeng Sultan tersebut, ia merasa tidak senang. Oleh Raden Patih surat itu ditahan di tangannya. Pada suatu ketika Raden Patih mendapat tugas ke Semarang. Dengan tugasnya ke Semarang itu Raden Patih mendapat dalih untuk menghilangkan surat Kangjeng Sultan yang masih disimpan di tangannya. Akhirnya ,Kangjeng Sultan mengetahui bahwa Raden Patih menahan suratnya untuk diberikan kepada Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Sultan sangat marah kepada Raden Patih maupun kepada Kangjeng Pangeran Dipokusumo. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah mengetahui isi surat Kangjeng Sultan tersebut. Dan dalam hatinya ia membenarkan kalau Kangjeng Sultan menuduh Raden Patih itu gatal tangan. Dalam banyak hal Raden Patih memang suka berbuat lancang di luar kehendak Kangjeng Sultan. Sejak meninggalnya putranda Kangjeng Ratu Maduretno,<noinclude>{{rh|||193}}</noinclude> a8v142isvjydesttbwj40fq6f40x1gv Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/155 250 23378 73613 2026-05-11T12:27:36Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Setelah pulang maka Tuan Eseman merasa sangat menyesal karena ada persetujuan dari bupati, sehingga ada yang berkedudukan wedana meninggal dengan digantung. Menurut pendapat bupati yang memberikan persetujuan tadi, banyak permintaan bekas Overste Surakarta yang diperkenankan. Hal .ini ada hubungannya dengan masalah pribadi Pangeran Prangwadono, sesuatu yang patut disesalkan juga. Pada waktu itu Tuan Panredhe<sup>1)</sup> di Jakarta menghadapi banyak masalah, akhirnya meninggal dunia. Sudah ada berita bahwa kedudukannya diganti oleh Komisaris Jenderal. Terbetik berita bahwa Tuan Komisaris Jenderal tersebut akan bertamu kepada kedua raja, Surakarta Hadiningrat dan Yogyakarta Hadiningrat. Tuan Overste Iseldhik <sup>2)</sup> dan Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat bergembira ketika mendengar bahwa akan ada kunjungan tamu Tuan Komisaris Jenderal. Raden Tumenggung Notoyudo diampuni, diberi pangkat dan kedudukannya yang lama yaitu Kaliwon Patih <sup>3)</sup>, sedangkan Raden Tumenggung Martonagoro masuk menjadi wira tamtama yang keempat. Pada waktu itu Sri Paduka Kangjeng Sultan memanggil Tuan Overste Iseldhik dan tanya mengenai akan datangnya kunjungan tamu dari Jakarta itu. Sri Paduka Kangjeng Sultan bertanya: "Bagaimanakah pendapat saudara Overste tentang akan datangnya tamu Tuan Komisaris lenderal itu? Saudara Overste sudah maklum bahwa di sini tidak ada apa-apa. Selain daripada itu sudahlah jelas bahwa .aku ada di bawah kekuasaan Jenderal Kompeni. Aku minta supaya tidak terjadi sesuatu kekecewaan yang membuat malu bagi kita". Tuan Overste Iseldhik menanggapi: "Maafkanlah Kangjeng Sultan, saya sendiri kurang begitu jelas^apa tujuan utama kunjungan Tuan Komisaris Jenderal tersebut. Bagaimanapun juga saya belum mengetahui kepastiannya, sebab saya belum menerima surat. Namun, meskipun saya belum menerima suratnya dan nantinya betul juga ada kunjungan Tuan Komisaris Jenderal, apakah yang menimbulkan kesangsian Kangjeng Sultan? Saya percaya bahwa kemanunggalan kompeni dengan raja-raja Jawa<noinclude>{{rh|||151}}</noinclude> e5nl0nzzhon8x2mji09xhhv594mmadw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/239 250 23379 73614 2026-05-11T12:29:08Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>gambaran ancaman hukuman yang menimbulkan ketakutan. Kedua orang tersebut memberikan dukungan penuh sekiranya Raden Ronggo berkehendak untuk menyelamatkan diri dari- pada menyerahkan Iehernya secara sia-sia terhadap Kompeni. Dan Raden Ronggo memang merasa mendapat kesempatan baik untuk melarikan diri. Lewat tengah malam Raden Rangga naik kuda meninggalkan Yogyakarta menuju ke Jenu. Tiba di Jenu Raden Ronggo istirahat. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono segera me- lapor kepada Raden Patih bahwa Raden Ronggo telah melarikan diri, Raden Patih gembira atas pancingannya yang berhasil itu. Sebelumnya Raden Patih telah mengumpulkan sekumpulan tukang pukul yang disediakan untuk tugas pengejaran Raden Patih segera meminta agar ayahnya, Raden Danu- kusumo, menghubungi Tuan Minister di loji tentang kepergian Raden Ronggo tersebut melarikan diri, Malam itu juga Raden Patin menyebarkan utusan untuk memberitahukan larinya Raden Ronggo tersebut kepada Pangeran Adikusumo, Pangeran Mangku- bumi, Kangjeng Sultan serta tokoh-tokoh istana yang lain. Raden Patih memberi pesan khusus kepada petugas yang menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo untuk memperhatikan kesan mukanya setelah diberitahukan larinya Raden Ronggo. Agar cepat diketahui apakah tentang larinya Raden Ronggo itu se- belumnya sudah ada persetujuan dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah dihadap hamba Raden Tumenggung Notodiningrat yang memberitahukan tentang keberangkatan Raden Ronggo ke Se- marang dan Bogor yang akan datang. Tiba-tiba datang utusan Raden Patih memberitahukan bahwa Raden Ronggo lolos dan melarikan diri pergi dari Yogya- karta. Dan mendadak datang seorang utusan Kangjeng Sultan memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo seketika itu juga. Kangjeng Pangeran Notokusumo menghadap Kangjeng Sultan bersama-sama dengan Pangeran Hangabehi. Ketika tiba di istana maka Kangjeng Sultan bertanya apa- kah Pangeran Notokusumo sudah mendengar tentang Raden 235 NI A ene fe Daal Ponta<noinclude>{{rh|||235}}</noinclude> 1x5f9r8jh2msxlg0zfhoanueteei3fj 73617 73614 2026-05-11T12:32:16Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>gambaran ancaman hukuman yang menimbulkan ketakutan. Kedua orang tersebut memberikan dukungan penuh sekiranya Raden Ronggo berkehendak untuk menyelamatkan diri daripada menyerahkan lehernya secara sia-sia terhadap Kompeni. Dan Raden Ronggo memang merasa mendapat kesempatan baik untuk melarikan diri. Lewat tengah malam Raden Rangga naik kuda meninggalkan Yogyakarta menuju ke Jenu. Tiba di Jenu Raden Ronggo istirahat. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono segera melapor kepada Raden Patih bahwa Raden Ronggo telah melarikan diri, Raden Patih gembira atas pancingannya yang berhasil itu. Sebelumnya Raden Patih telah mengumpulkan sekumpulan tukang pukul yang disediakan untuk tugas pengejaran. Raden Patih segera meminta agar ayahnya, Raden Danukusumo, menghubungi Tuan Minister di loji tentang kepergian Raden Ronggo tersebut melarikan diri, Malam itu juga Raden Patih menyebarkan utusan untuk memberitahukan larinya Raden Ronggo tersebut kepada Pangeran Adikusumo, Pangeran Mangkubumi, Kangjeng Sultan serta tokoh-tokoh istana yang lain. Raden Patih memberi pesan khusus kepada petugas yang menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo untuk memperhatikan kesan mukanya setelah diberitahukan larinya Raden Ronggo. Agar cepat diketahui apakah tentang larinya Raden Ronggo itu sebelumnya sudah ada persetujuan dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah dihadap hamba Raden Tumenggung Notodiningrat yang memberitahukan tentang keberangkatan Raden Ronggo ke Semarang dan Bogor yang akan datang. Tiba-tiba datang utusan Raden Patih memberitahukan bahwa Raden Ronggo lolos dan melarikan diri pergi dari Yogyakarta. Dan mendadak datang seorang utusan Kangjeng Sultan memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo seketika itu juga. Kangjeng Pangeran Notokusumo menghadap Kangjeng Sultan bersama-sama dengan Pangeran Hangabehi. Ketika tiba di istana maka Kangjeng Sultan bertanya apakah Pangeran Notokusumo sudah mendengar tentang Raden<noinclude>{{rh|||235}}</noinclude> 69j47fgjf5kv9ub0pbhquqygqq8gkk7 73881 73617 2026-05-11T15:50:27Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>gambaran ancaman hukuman yang menimbulkan ketakutan. Kedua orang tersebut memberikan dukungan penuh sekiranya Raden Ronggo berkehendak untuk menyelamatkan diri daripada menyerahkan lehernya secara sia-sia terhadap Kompeni. Dan Raden Ronggo memang merasa mendapat kesempatan baik untuk melarikan diri. Lewat tengah malam Raden Rangga naik kuda meninggalkan Yogyakarta menuju ke Jenu. Tiba di Jenu Raden Ronggo istirahat. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono segera melapor kepada Raden Patih bahwa Raden Ronggo telah melarikan diri, Raden Patih gembira atas pancingannya yang berhasil itu. Sebelumnya Raden Patih telah mengumpulkan sekumpulan tukang pukul yang disediakan untuk tugas pengejaran. Raden Patih segera meminta agar ayahnya, Raden Danukusumo, menghubungi Tuan Minister di loji tentang kepergian Raden Ronggo tersebut melarikan diri, Malam itu juga Raden Patih menyebarkan utusan untuk memberitahukan larinya Raden Ronggo tersebut kepada Pangeran Adikusumo, Pangeran Mangkubumi, Kangjeng Sultan serta tokoh-tokoh istana yang lain. Raden Patih memberi pesan khusus kepada petugas yang menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo untuk memperhatikan kesan mukanya setelah diberitahukan larinya Raden Ronggo. Agar cepat diketahui apakah tentang larinya Raden Ronggo itu sebelumnya sudah ada persetujuan dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah dihadap hamba Raden Tumenggung Notodiningrat yang memberitahukan tentang keberangkatan Raden Ronggo ke Semarang dan Bogor yang akan datang. Tiba-tiba datang utusan Raden Patih memberitahukan bahwa Raden Ronggo lolos dan melarikan diri pergi dari Yogyakarta. Dan mendadak datang seorang utusan Kangjeng Sultan memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo seketika itu juga. Kangjeng Pangeran Notokusumo menghadap Kangjeng Sultan bersama-sama dengan Pangeran Hangabehi. Ketika tiba di istana maka Kangjeng Sultan bertanya apakah Pangeran Notokusumo sudah mendengar tentang Raden<noinclude>{{rh|||235}}</noinclude> lm2s8yuwf9fgd8cu2xur4wdssqgdewh 74186 73881 2026-05-11T22:56:31Z Ris00l may00 1455 74186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>gambaran ancaman hukuman yang menimbulkan ketakutan. Kedua orang tersebut memberikan dukungan penuh sekiranya Raden Ronggo berkehendak untuk menyelamatkan diri daripada menyerahkan lehernya secara sia-sia terhadap Kompeni. Dan Raden Ronggo memang merasa mendapat kesempatan baik untuk melarikan diri. Lewat tengah malam Raden Rangga naik kuda meninggalkan Yogyakarta menuju ke Jenu. Tiba di Jenu Raden Ronggo istirahat. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono segera melapor kepada Raden Patih bahwa Raden Ronggo telah melarikan diri, Raden Patih gembira atas pancingannya yang berhasil itu. Sebelumnya Raden Patih telah mengumpulkan sekumpulan tukang pukul yang disediakan untuk tugas pengejaran. Raden Patih segera meminta agar ayahnya, Raden Danukusumo, menghubungi Tuan Minister di loji tentang kepergian Raden Ronggo tersebut melarikan diri, Malam itu juga Raden Patih menyebarkan utusan untuk memberitahukan larinya Raden Ronggo tersebut kepada Pangeran Adikusumo, Pangeran Mangkubumi, Kangjeng Sultan serta tokoh-tokoh istana yang lain. Raden Patih memberi pesan khusus kepada petugas yang menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo untuk memperhatikan kesan mukanya setelah diberitahukan larinya Raden Ronggo. Agar cepat diketahui apakah tentang larinya Raden Ronggo itu sebelumnya sudah ada persetujuan dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah dihadap hamba Raden Tumenggung Notodiningrat yang memberitahukan tentang keberangkatan Raden Ronggo ke Semarang dan Bogor yang akan datang. Tiba-tiba datang utusan Raden Patih memberitahukan bahwa Raden Ronggo lolos dan melarikan diri pergi dari Yogyakarta. Dan mendadak datang seorang utusan Kangjeng Sultan memanggil Kangjeng Pangeran Notokusumo seketika itu juga. Kangjeng Pangeran Notokusumo menghadap Kangjeng Sultan bersama-sama dengan Pangeran Hangabehi. Ketika tiba di istana maka Kangjeng Sultan bertanya apakah Pangeran Notokusumo sudah mendengar tentang Raden<noinclude>{{rh|||235}}</noinclude> e429cpo5law0dcstog67a8y0tpdeyh1 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/156 250 23380 73615 2026-05-11T12:29:49Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sudah sedemikian baiknya". Sri Paduka Kangjeng Sultan bersabda lagi: "Aku harus bersikap bagaimana untuk menyesuaikan sopan santun kedudukan? Apabila aku harus menghormat Tuan Gubernur, pastilah aku duduk di sebelah kiri Tuan Gubernur. Untuk kunjungan Tuan Komisaris Jenderal nantinya aku duduk di mana? Di sebelah kirinya ataukah di sebelah kanannya?". Tuan Overste Iseldhik'menjawabseperti memperolokkan Sri Paduka Kangjeng Sultan, "Tentunya Kangjeng Sultan mengakui bahwa kedudukan Kompeni itu lebih tua. Dan perlu diketahui bahwa tamu Kangjeng Sultan nanti, meskipun beliau Komisaris Jenderal pasti tidak mau duduk di sebelah kiri Kangjeng Sultan". Tampak bahwa Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono berat hatinya, oleh karena itu Tuan Overste Iseldhik menjadi kurang senang, lalu mohon diri. Selanjutnya Tuan Overste Iseldhik mengajukan surat kepada Tuan Idlir di Semarang <sup>4)</sup> mohon dibebaskan dari tugasnya di negeri Yogyakarta. Hal ini dimohon karena sering terjadi perbedaan pendapat atau pertentangan faham dengan kehendak Sri Paduka Kangjeng Sultan. Apabila hal ini terus-menerus terjadi tentu akan berakhir dengan kemarahan Tuan Gubernur Jenderal. Suatu ketika pernah Overste Iseldhik mendapat teguran karena ada kehendak Kangjeng Sultan yang disetujui, padahal Tuan Gubernur Jenderal kurang berkenan. Dilakukan penobatan menjadi raja hanya karena keturunan raja, tetapi syarat untuk menjadi raja yang baik bagi Kompeni, kurang dipenuhi. Untuk sementara pihak Kompeni masih terus-menerus menjaga dan mengawal keadaan, hal ini untuk menjaga ketenteraman Pulau Jawa. Permohonan Tuan Overste Iseldhik dipenuhi, dipindahkan bertugas jaga di kantor Surabaya dengan pangkat Sekeber. Lalu yang menggantikan Overste adalah Pandhenbereh, <sup>5)</sup> akan tetapi masih menunggu surat pengangkatan. Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat gembira sebab beliau sesungguhnya kurang senang terhadap Tuan Overste Iseldhik.<noinclude>{{rh|152}}</noinclude> irlltjyxjocgruc8kgpok06ijlgv2ph Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/157 250 23381 73616 2026-05-11T12:31:01Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Pada suatu waktu, hari Sabtu, Tuan Overste Iseldhik bersamasama Tuan Pandhenbereh menghadap Sri Paduka Kangjeng Sultan namun Tuan Pandhenberehmasih sebagai Bdkahur <sup>6)</sup>. Kursi tempat duduk Tuan Pandhenbereh memakai alas kasur, disamakan dengan kursi Tuan Overste Iseldhik. Adapun maksud Kangjeng Sultan bahwa kelak kemudian Tuan Pandhenbereh juga akan menduduki pangkat Overste. Ternyata Tuan Overste Iseldhik marah sekali, alas kasur itu ditendang jatuh di depan Kangjeng Sultan. Akan tetapi Sri Paduka Kangjeng Sultan tidak begitu menghiraukan, sebab menurut pendapat Kangjeng Sultan tidak salah. Seketika itu juga Tuan Overste Iseldhik mohon diri, sedangkan para bupati yang menyaksikan peristiwa tersebut sangat heran. Akhirnya Tuan Overste Iseldhik sambil memberi hormat, menyerahkan kunci kepada Sri Paduka Kangjeng Sultan. Tuan Overste berkata bahwa beliau pergi meninggaDcan Yogyakarta. Dan sambil pergi Tuan Overste berkata kepada Raden Tumenggung Natayuda, "Awas, berhati-hatilah. Dan lagi pula Pangeran Natakusuma harus bisa dipercaya, meskipun diawasi dari tempat jauh". Dan sesungguhnya Tuan Overste Pandhenbereh juga tidak begitu cocok dengan Sri Paduka Kangjeng Sultan. Sering tidak ada persesuaian pendapat antara Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono dengan Tuan Overste Pandhenbereh. Hal ini terjadi karena Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat kuat mempertahankan pendirian beliau. Para bupati pada umumnya mengikuti pendirian Sri Paduka Kangjeng Sultan, jadi selalu menyesuaikan diri saja. Mereka takut dan segan demi tetap diakui Kangjeng Sultan sebagai abdi yang taat dan setia. Apabila Tuan Overste Pandhenbereh baru dalam keadaan marah, maka para bupati harus dapat mengusahakan pendekatan antara Sri Paduka Kangjeng Sultan dengan Tuan Overste Pandhenbereh. Sebaliknya apabila Tuan Overste dalam keadaan santai, maka ada saja permintaan Kangjeng Sinuhun. Dan watak serta kebiasaan Sri Paduka Kangjeng Sultan, yaitu pembicaraan yang selalu tertunda-tunda serta kurangnya perhatian terhadap hamba prajurit.<noinclude>{{rh|||153}}</noinclude> fsvsani5u0r6wx5svs1w08r33vi97zb Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/158 250 23382 73618 2026-05-11T12:32:38Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Oleh karena sesuatu pertentangan pendapat maka pada suatu ketika Tuan Overste Pandhenbereh patah hati sampai mengajukan usul kepada Kangjeng Tuan Gubernur di Semarang. Diusulkan agar Sri Paduka Kangjeng Sultan diganti oleh kerabat istana yang lain yang lebih cocok dengan pihak Kompeni. Apabila perlu dan terpaksa, supaya Kompeni mempersiapkan peperangan. Namun usul Tuan Overste Pandhenbereh tersebut tidak disetujui oleh Tuan Idlir Sekeber. Beliau memberikan tanggapan demikian, "Pandhenbereh, janganlah terlalu berani mengusulkan penggantian Sultan, sebab hal itu bukan wewenangmu. Apalagi belum jelas dan nyata pelanggaran apa yang dibuat oleh Kangjeng Sultan. Saya peringatkan agar Pandhenbereh jangan membuat kesalahan yang bisa mendatangkan kerugian bagi pihak Kompeni, sebab hal yang demikian itu pasti berakibat dijatuhkannya suatu hukuman kepadamu. Adapun Pandhenbereh hanyalah bertugas memberikan pengarahan-pengarahan yang halus dan tidak terlalu kaku. Mengenai sikap Kompeni terhadap tingkah laku raja-raja Jawa itu adalah menjadi tanggungjawab Raad van Indie". Setelah Tuan Overste Pandhenbereh mengetahui tanggapan Tuan Idlir Sekeber, maka ia menjadi sangat takut. Sri Paduka Kangjeng Sultan sama sekali tidak tahu bahwa beliau menjadi pembicaraan rahasia antara Tuan Overste Pandhenbereh dengan Tuan Idlir Sekeber. Pada waktu itu sudah ada berita bahwa Komisaris Jenderal sudah di Semarang, dan selanjutnya sudah memberikan surat kepada Sri Paduka Kargjeng Susuhunan Pakubuwana dan juga Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubowono untuk diperkenankan berkunjung ke Surakarta dan Yogyakarta. Sudah ada perintah dari Pemerintahan Kerajaan di Nederland bahwa dikehendaki supaya dilakukan kunjungan kerja kepada semua raja-raja di Jawa, yaitu raja-raja yang bersahabat ataupun yang ada di bawah pengaruh Kerajaan Nederland. Kegiatan tersebut di atas juga dimanfaatkan untuk mengamati dari dekat kegiatan serta kemajuan-kemajuan yang telah dicapai oleh perwakilan-perwakilan Kompeni di Pulau Jawa.<noinclude>{{rh|154}}</noinclude> ft7p1z0txzmcumsgmf1jf98hkvhzh5c Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/238 250 23383 73620 2026-05-11T12:33:02Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>Tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Tetapi selama masih bisa menjaga wanita saya kira tidak ada perasaan jemu bagi Notodiningrat.” Pada waktu itu Raden Brongtokusumo disuruh Kangjeng Ratu Kedaton pergi ke rumah Danurejan. Dan selanjutnya Kang- jeng Sultan memperkenankan kedudukan Raden Tumenggung Notodiningrat sebagai bupati mijen dan kedudukan Notodiningrat semula diganti oleh Kyai Tumenggung Sindunagoro. Dan setelah sekali lagi Kangjeng Sultan minta maaf jangan sampai kecewa atas kegagalan usulan mengenai Raden Tumenggung Natadi- ningrat, Kangjeng Pangeran Notokusumo diperkenankan pulang ke rumahnya Pada suatu malam ada ‘ndaru’ (yaitu benda bercahaya di langit) jatuhnya ke arah utara barat. Paginya Tuan Pambram Kembali ke Semarang karena semua keputusan Kompeni sudah disampaikan kepada Kangjeng Sultan dan pihak-pihak yang ber- sangkutan. Kangjeng Sultan sendiri sudah merasa puas. Setiap petang beliau naik kuda berkeliling pelataran. Raden Ronggo sudah berjanji bahwa enam hari lagi akan menyusul Tuan Pam- bram ke Semarang, dan selanjutnya terus menghadap ke Bogor. Pada waktu itu sepasukan perajurit Kompeni berjalan hilir mudik di jalan-jalan menjaga keamanan. Di rumah Raden Ronggo banyak para tamu kerabat istana dan para bupati. Kedatangan para tamu itu adalah untuk memberikan doa restu agar Raden Ronggo selamat sejahtera dalam perjalanan Setelah larut malam maka para tamu mohon diri_ pulang. Raden Ronggo tinggallah beromong-omong secara pribadi dengan Raden Pringgokusumo dan mantri luar Ngabehi Pusporono, yang masih ada hubungan nenek di Sokawati, Sragen. Raden Ronggo sudah begitu percaya terhadap kedua orang tersebut, tidak me- nyangka sama sekali bahwa kedua orang tersebut adalah petugas khusus Raden Patih pribadi untuk menjalankan pengaruh-pe- ngaruh buruk terhadap Raden Ronggo. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono memberikan pengaruh-pengaruh buruk tentang kemungkinan Raden Ronggo menerima hukuman buang sesampainya di Bogor. Dan lain-lain 234 NI A ene fe Daal Ponta<noinclude>{{rh|234}}</noinclude> jd6r1op4emoep47lhxf5idzdksq0uf1 73623 73620 2026-05-11T12:35:57Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Tetapi selama masih bisa menjaga wanita saya kira tidak ada perasaan jemu bagi Notodiningrat.” Pada waktu itu Raden Brongtokusumo disuruh Kangjeng Ratu Kedaton pergi ke rumah Danurejan. Dan selanjutnya Kangjeng Sultan memperkenankan kedudukan Raden Tumenggung Notodiningrat sebagai bupati mijen dan kedudukan Notodiningrat semula diganti oleh Kyai Tumenggung Sindunagoro. Dan setelah sekali lagi Kangjeng Sultan minta maaf jangan sampai kecewa atas kegagalan usulan mengenai Raden Tumenggung Natadiningrat, Kangjeng Pangeran Notokusumo diperkenankan pulang ke rumahnya. Pada suatu malam ada ‘ndaru’ (yaitu benda bercahaya di langit) jatuhnya ke arah utara barat. Paginya Tuan Pambra kembali ke Semarang karena semua keputusan Kompeni sudah disampaikan kepada Kangjeng Sultan dan pihak-pihak yang bersangkutan. Kangjeng Sultan sendiri sudah merasa puas. Setiap petang beliau naik kuda berkeliling pelataran. Raden Ronggo sudah berjanji bahwa enam hari lagi akan menyusul Tuan Pambram ke Semarang, dan selanjutnya terus menghadap ke Bogor. Pada waktu itu sepasukan perajurit Kompeni berjalan hilir mudik di jalan-jalan menjaga keamanan. Di rumah Raden Ronggo banyak para tamu kerabat istana dan para bupati. Kedatangan para tamu itu adalah untuk memberikan doa restu agar Raden Ronggo selamat sejahtera dalam perjalanan. Setelah larut malam maka para tamu mohon diri pulang. Raden Ronggo tinggallah beromong-omong secara pribadi dengan Raden Pringgokusumo dan mantri luar Ngabehi Pusporono, yang masih ada hubungan nenek di Sokawati, Sragen. Raden Ronggo sudah begitu percaya terhadap kedua orang tersebut, tidak menyangka sama sekali bahwa kedua orang tersebut adalah petugas khusus Raden Patih pribadi untuk menjalankan pengaruh-pengaruh buruk terhadap Raden Ronggo. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono memberikan pengaruh-pengaruh buruk tentang kemungkinan Raden Ronggo menerima hukuman buang sesampainya di Bogor. Dan lain-lain<noinclude>{{rh|234}}</noinclude> 5dd9s0kjh4jv4gkoggo68ma17wcw330 73624 73623 2026-05-11T12:36:37Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Tetapi selama masih bisa menjaga wanita saya kira tidak ada perasaan jemu bagi Notodiningrat.” Pada waktu itu Raden Brongtokusumo disuruh Kangjeng Ratu Kedaton pergi ke rumah Danurejan. Dan selanjutnya Kangjeng Sultan memperkenankan kedudukan Raden Tumenggung Notodiningrat sebagai bupati mijen dan kedudukan Notodiningrat semula diganti oleh Kyai Tumenggung Sindunagoro. Dan setelah sekali lagi Kangjeng Sultan minta maaf jangan sampai kecewa atas kegagalan usulan mengenai Raden Tumenggung Natadiningrat, Kangjeng Pangeran Notokusumo diperkenankan pulang ke rumahnya. Pada suatu malam ada ‘ndaru’ (yaitu benda bercahaya di langit) jatuhnya ke arah utara barat. Paginya Tuan Pambra kembali ke Semarang karena semua keputusan Kompeni sudah disampaikan kepada Kangjeng Sultan dan pihak-pihak yang bersangkutan. Kangjeng Sultan sendiri sudah merasa puas. Setiap petang beliau naik kuda berkeliling pelataran. Raden Ronggo sudah berjanji bahwa enam hari lagi akan menyusul Tuan Pambram ke Semarang, dan selanjutnya terus menghadap ke Bogor. Pada waktu itu sepasukan perajurit Kompeni berjalan hilir mudik di jalan-jalan menjaga keamanan. Di rumah Raden Ronggo banyak para tamu kerabat istana dan para bupati. Kedatangan para tamu itu adalah untuk memberikan doa restu agar Raden Ronggo selamat sejahtera dalam perjalanan. Setelah larut malam maka para tamu mohon diri pulang. Raden Ronggo tinggallah beromong-omong secara pribadi dengan Raden Pringgokusumo dan mantri luar Ngabehi Pusporono, yang masih ada hubungan nenek di Sokawati, Sragen. Raden Ronggo sudah begitu percaya terhadap kedua orang tersebut, tidak menyangka sama sekali bahwa kedua orang tersebut adalah petugas khusus Raden Patih pribadi untuk menjalankan pengaruh-pengaruh buruk terhadap Raden Ronggo. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono memberikan pengaruh-pengaruh buruk tentang kemungkinan Raden Ronggo menerima hukuman buang sesampainya di Bogor. Dan lain-lain<noinclude>{{rh|234}}</noinclude> tmnjkmdci0t3ntbnd1ze4n2vxtmqcf6 73626 73624 2026-05-11T12:37:08Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Tetapi selama masih bisa menjaga wanita saya kira tidak ada perasaan jemu bagi Notodiningrat.” Pada waktu itu Raden Brongtokusumo disuruh Kangjeng Ratu Kedaton pergi ke rumah Danurejan. Dan selanjutnya Kangjeng Sultan memperkenankan kedudukan Raden Tumenggung Notodiningrat sebagai bupati mijen dan kedudukan Notodiningrat semula diganti oleh Kyai Tumenggung Sindunagoro. Dan setelah sekali lagi Kangjeng Sultan minta maaf jangan sampai kecewa atas kegagalan usulan mengenai Raden Tumenggung Natadiningrat, Kangjeng Pangeran Notokusumo diperkenankan pulang ke rumahnya. Pada suatu malam ada ‘ndaru’ (yaitu benda bercahaya di langit) jatuhnya ke arah utara barat. Paginya Tuan Pambra kembali ke Semarang karena semua keputusan Kompeni sudah disampaikan kepada Kangjeng Sultan dan pihak-pihak yang bersangkutan. Kangjeng Sultan sendiri sudah merasa puas. Setiap petang beliau naik kuda berkeliling pelataran. Raden Ronggo sudah berjanji bahwa enam hari lagi akan menyusul Tuan Pambram ke Semarang, dan selanjutnya terus menghadap ke Bogor. Pada waktu itu sepasukan perajurit Kompeni berjalan hilir mudik di jalan-jalan menjaga keamanan. Di rumah Raden Ronggo banyak para tamu kerabat istana dan para bupati. Kedatangan para tamu itu adalah untuk memberikan doa restu agar Raden Ronggo selamat sejahtera dalam perjalanan. Setelah larut malam maka para tamu mohon diri pulang. Raden Ronggo tinggallah beromong-omong secara pribadi dengan Raden Pringgokusumo dan mantri luar Ngabehi Pusporono, yang masih ada hubungan nenek di Sokawati, Sragen. Raden Ronggo sudah begitu percaya terhadap kedua orang tersebut, tidak menyangka sama sekali bahwa kedua orang tersebut adalah petugas khusus Raden Patih pribadi untuk menjalankan pengaruh-pengaruh buruk terhadap Raden Ronggo. Raden Pringgokusumo dan Ngabehi Pusporono memberikan pengaruh-pengaruh buruk tentang kemungkinan Raden Ronggo menerima hukuman buang sesampainya di Bogor. Dan lain-lain<noinclude>{{rh|234}}</noinclude> i30gfrkukwt33pqcn5l7igw2ibvva1n Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/184 250 23384 73621 2026-05-11T12:34:12Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>jalan ia berpapasan dengan RadenRanggo. Tuan Pambram membuka topinya. Tetapi Raden Ronggo terpaksa tidak dapat membalas membuka topi karena kudanya sangat berulah. Maka Tuan Pambram merasa sangat mendongkol sampai dilaporkannya kepada Kangjeng Sultan. Atas perintah Kangjeng Sultan kepada Raden Ronggo maka Raden Ronggo harus meminta maaf kepada Tuan Pambram dan Tuan Pambram pun sudah memaafkannya. Tuan Pambram sudah meninggalkan Yogyakarta. Semasa bertemu muka dengan Kangjeng Sultan, Tuan Pambram memberitahu bahwa Tuan Gubernur Jenderal akan mengunjungi Yogyakarta. Karena Kangjeng Sultan belum pernah mengetahui Tuan Gubernur Jenderal, maka sering beliau menanyakannya kepada siapa yang pernah melihat, bagaimanakah tingkah laku Tuan Gubernur Jenderal itu. Hal ini penting bagi Kangjeng Sultan agar pada perjumpaan kelak dapat memberikan sikap yang sebaik-baiknya. Dan Tuan Gubernur Jenderal lebih dahulu singgah ke Surakarta dengan disertai Tuan Pambram serta anggota Dewan Hindia Nederland sebanyak satu orang. Untuk kepergian ke Yogyakarta, Tuan Gubernur Jenderal berkenan disertai putra Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan seorang adik Kangjeng Susuhunan. Kedatangan Tuan Gubernur Jenderal ke Yogyakarta dijemput Pangeran Mangkudiningrat dan Pangeran Mangkubumi di Klaten. Kangjeng Pangeran Adipati Anom menjemput di Kalasan, sedangkan Kangieng Sultan menjemput di Maguwo dengan diiringi ketiga menantunya. Raden Patih memberitahu Kangjeng Sultan bahwa Tuan Gubernur Jenderal tiba, maka Kangjeng Sultan segera turun dari kereta. Tuan Gubernur Jenderal turun dari kereta juga, lalu berjabatan tangan. Kemudian Kangjeng Sultan dan segenap putra dan pengiringnya mengikuti tamu agung itu ke loji Yogyakarta. Dan setelah agak lama berbincangbincang, Kangjeng Sultan mohon diri dengan mengulurkan tangan menjabat tangan Tuan Gubernur Jenderal. Namun Tuan Gubernur Jenderal setelah berjabatan tangan masih meneruskan duduk di kursinya lagi. Hal ini agak menjadi pikiran Kangjeng<noinclude>{{rh|||180}}</noinclude> px4viqrpwur047ixfgdmzuqkpd1q2ma Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/198 250 23385 73622 2026-05-11T12:35:05Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 73622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>hati Kangjeng Sultan selalu terasa sedih. Sudah tergambar dalam angan-angan Kangjeng Sultan bahwa adik Kangjeng Ratu Madu- rdtno yang bernama Raden Ajeng Surati akan dikawinkan jnen- jadi pengganti almarhumah kakaknya. Niat Kangjeng Sultan itu seperti sudah hendak dipercepat saja agar selekasnya terlaksana. Adapun Raden Patih pribadi dalam hatinya bergembna dengan meninggalnya Kangjeng Ratu Maduretno itu, sebab me- rasa tidak ada saingannya lagi. Dan sekarang Raden Patih meniup- niupkan berita desas-desus bahwa Raden Ronggo akan diambil menantu lagi oleh Kangjeng Sultan. Raden Patih membuat cerita sandiwara yang bersifat menjatuhkan martabat dengan kata- kata, "Kalau aku lebih baik dipecat dari jabatan karena sudah dihadiahi istri baru. Kalau tidak melepaskan jabatan, kasihan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati kelak jika diangkat menjadi Kangjeng Sultan.” Pada suatu ketika Tuan Minister Moris membuat perminta- an kepada Sri Paduka Kangjeng Sultan bahwa tempat duduk Tuan Minister harus sama dengan tempat duduk Kangjeng Sultan. Adapun permintaan Tuan Minister Moris tersebut berdasarkan perintah Tuan Gubernur Jenderal. Menurut surat Tuan Minister Moris, duduk Kangjeng Sultan tidak boleh lebih tinggi daripada duduk Tuan Minister Moris sehingga sewaktu duduk, Tuan Moris dan kangjeng Sultan sama tinggi. Surat Tuan Minister Moris ter- sebut dihaturkan oleh Raden Patih Danureja. Setelah Kangjeng Sultan mendengar keterangan Raden Patih mengenai permintaan Tuan Minister Moris, maka beliau ber- sabda, "Huh, Minister Moris membuat masalah baru lagi. Minister yang dulu<lulu tidak pernah selancang itu. Sekarang Moris minta hak seperti Tuan Jenderal. Yah, terserahlah anak cucu sekalian. Tempat duduk itu hanya dari kayu, apa jadinya kalau mem- perebutkan dengan melibatkan kepentingan negara.” Para putra dan para bupati menjawab, ”Meskipun memang kursi itu hanya dibuat dari kayu, kayu itu telah dijadikan tempat duduk raja, jadi sudah berubah menjadi alat kelengkapan raja.” Kangjeng Pangeran Notokusumo menambahkan, ”Dahulu ketika para Minister belum dinaikkan kehormatannya seperti<noinclude>{{rh|194}}</noinclude> 6tm3tmg6g3763x9kzarpmonxunpss3h 73640 73622 2026-05-11T12:49:38Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 73640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>hati Kangjeng Sultan selalu terasa sedih. Sudah tergambar dalam angan-angan Kangjeng Sultan bahwa adik Kangjeng Ratu {{sic|Madurdtno|Maduretno}} yang bernama Raden Ajeng Surati akan dikawinkan {{sic|jnenjadi|menjadi}} pengganti almarhumah kakaknya. Niat Kangjeng Sultan itu seperti sudah hendak dipercepat saja agar selekasnya terlaksana. Adapun Raden Patih pribadi dalam hatinya {{sic|bergembna|bergembira}} dengan meninggalnya Kangjeng Ratu Maduretno itu, sebab merasa tidak ada saingannya lagi. Dan sekarang Raden Patih meniup-niupkan berita desas-desus bahwa Raden Ronggo akan diambil menantu lagi oleh Kangjeng Sultan. Raden Patih membuat cerita sandiwara yang bersifat menjatuhkan martabat dengan kata-kata, ”Kalau aku lebih baik dipecat dari jabatan karena sudah dihadiahi istri baru. Kalau tidak melepaskan jabatan, kasihan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati kelak jika diangkat menjadi Kangjeng Sultan.” Pada suatu ketika Tuan Minister Moris membuat permintaan kepada Sri Paduka Kangjeng Sultan bahwa tempat duduk Tuan Minister harus sama dengan tempat duduk Kangjeng Sultan. Adapun permintaan Tuan Minister Moris tersebut berdasarkan perintah Tuan Gubernur Jenderal. Menurut surat Tuan Minister Moris, duduk Kangjeng Sultan tidak boleh lebih tinggi daripada duduk Tuan Minister Moris sehingga sewaktu duduk, Tuan Moris dan kangjeng Sultan sama tinggi. Surat Tuan Minister Moris tersebut dihaturkan oleh Raden Patih Danureja. Setelah Kangjeng Sultan mendengar keterangan Raden Patih mengenai permintaan Tuan Minister Moris, maka beliau bersabda, ”Huh, Minister Moris membuat masalah baru lagi. Minister yang dulu<lulu tidak pernah selancang itu. Sekarang Moris minta hak seperti Tuan Jenderal. Yah, terserahlah anak cucu sekalian. Tempat duduk itu hanya dari kayu, apa jadinya kalau memperebutkan dengan melibatkan kepentingan negara.” Para putra dan para bupati menjawab, ”Meskipun memang kursi itu hanya dibuat dari kayu, kayu itu telah dijadikan tempat duduk raja, jadi sudah berubah menjadi alat kelengkapan raja.” Kangjeng Pangeran Notokusumo menambahkan, ”Dahulu ketika para Minister belum dinaikkan kehormatannya seperti<noinclude>{{rh|194}}</noinclude> oyn67vr8og66yoja99w27wv0j5rlcoe Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/185 250 23386 73625 2026-05-11T12:37:05Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sultan. Akhirnya Kangjeng Sultan kembatt ke istana. Raden Patih diperintahkan menanyakan kepada Tuan Minister mengapa Tuan Gubernur Jenderal tidak menghormati Kangjeng Sultan seperti kebiasaan yang pernah berlaku. Tuan Gubernur Jenderal menanggapi, "Yang menjunjung dan menobatkan raja adalah Kompeni. Namun boleh juga aku disalahkan. Padahal sesungguhnya, Kompeni disuruh menghibur bayi menangis pun sudahdipenuhijuga. Menyambut dengan membunyikan meriam, dahulunya 19 kali sekarang 29 kaK, itu seharusnya terima kasihjuga kepada Kompeni." Raden Patih sudah melaporkan tanggapan Tuan Gubernur tersebut dan Kangjeng Sultan gembira. Demikianlah pihak Kompeni dengan Kangjeng Sultan sudah mulai rujuk kembali, satu dengan yang lain sudah kunjung-mengunjungi, sehingga sudah tidak ada rasa permusuhan di antara Kangjeng Sultan dengan pihak Kompeni. Apabila Kangjeng Sultan menyaksikan latihan baris prajurit perempuan di halaman istana, sebelumnya selalu memberikan undangan kepada Tuan Jenderal, sehingga latihan barisberbaris itu juga disaksikan oleh Tuan Jenderal. Kepulangannya Tuan Jenderal ke loji dengan dihantar Kangjeng Sultan. Kedua pemimpin besar itu menunjukkan keakraban yang baik. Apabila Tuan Jenderal ke Bojong Semarang, lebih dahulu dipersinggahkan ke istana makan bersama Kangjeng Sultan. Urusan sajian hidangan menjadi tanggung jawab Pangeran Dipakusuma. Selanjutnya peq'alanan ke.Bojong diiringi oleh penghantar istana Raden Riya Sindureja. Hubungan antara Tuan Minister Wise dengan Kangjeng Sultan sangat erat, tiada selisih faham. Tuan Gubernur Jenderal meninjau ke Secang. Bupati Secang, yaitu Raden Mangkuyuda adalah ayah Adipati Danuningrat. Beliau mendapat tugas untuk menerima tamu agung tersebut bersama dua orang pejabat dari Yogyakarta. Kedatangannya di Secang kelewat malam. Tuan Minister masih tidur. Ketika itu mereka hanya berjumpa dengan juru bahasa. Maka juru bahasa ini bertanya kepada Raden Notodiningrat dan Raden Sindurejo, "Apa sebabnya pihak Sultan segan menerima kedatangan<noinclude>{{rh|||181}}</noinclude> ndpq8xwa866wmcmbc3rtrnu2gp6doye 73627 73625 2026-05-11T12:37:19Z Elcamatcha 1466 73627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sultan. Akhirnya Kangjeng Sultan kembatt ke istana. Raden Patih diperintahkan menanyakan kepada Tuan Minister mengapa Tuan Gubernur Jenderal tidak menghormati Kangjeng Sultan seperti kebiasaan yang pernah berlaku. Tuan Gubernur Jenderal menanggapi, "Yang menjunjung dan menobatkan raja adalah Kompeni. Namun boleh juga aku disalahkan. Padahal sesungguhnya, Kompeni disuruh menghibur bayi menangis pun sudahdipenuhijuga. Menyambut dengan membunyikan meriam, dahulunya 19 kali sekarang 29 kali, itu seharusnya terima kasihjuga kepada Kompeni." Raden Patih sudah melaporkan tanggapan Tuan Gubernur tersebut dan Kangjeng Sultan gembira. Demikianlah pihak Kompeni dengan Kangjeng Sultan sudah mulai rujuk kembali, satu dengan yang lain sudah kunjung-mengunjungi, sehingga sudah tidak ada rasa permusuhan di antara Kangjeng Sultan dengan pihak Kompeni. Apabila Kangjeng Sultan menyaksikan latihan baris prajurit perempuan di halaman istana, sebelumnya selalu memberikan undangan kepada Tuan Jenderal, sehingga latihan barisberbaris itu juga disaksikan oleh Tuan Jenderal. Kepulangannya Tuan Jenderal ke loji dengan dihantar Kangjeng Sultan. Kedua pemimpin besar itu menunjukkan keakraban yang baik. Apabila Tuan Jenderal ke Bojong Semarang, lebih dahulu dipersinggahkan ke istana makan bersama Kangjeng Sultan. Urusan sajian hidangan menjadi tanggung jawab Pangeran Dipakusuma. Selanjutnya peq'alanan ke.Bojong diiringi oleh penghantar istana Raden Riya Sindureja. Hubungan antara Tuan Minister Wise dengan Kangjeng Sultan sangat erat, tiada selisih faham. Tuan Gubernur Jenderal meninjau ke Secang. Bupati Secang, yaitu Raden Mangkuyuda adalah ayah Adipati Danuningrat. Beliau mendapat tugas untuk menerima tamu agung tersebut bersama dua orang pejabat dari Yogyakarta. Kedatangannya di Secang kelewat malam. Tuan Minister masih tidur. Ketika itu mereka hanya berjumpa dengan juru bahasa. Maka juru bahasa ini bertanya kepada Raden Notodiningrat dan Raden Sindurejo, "Apa sebabnya pihak Sultan segan menerima kedatangan<noinclude>{{rh|||181}}</noinclude> pm6rv61i11mjoc5xisf70nq2gfcrh1q 73628 73627 2026-05-11T12:37:37Z Elcamatcha 1466 73628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sultan. Akhirnya Kangjeng Sultan kembatt ke istana. Raden Patih diperintahkan menanyakan kepada Tuan Minister mengapa Tuan Gubernur Jenderal tidak menghormati Kangjeng Sultan seperti kebiasaan yang pernah berlaku. Tuan Gubernur Jenderal menanggapi, "Yang menjunjung dan menobatkan raja adalah Kompeni. Namun boleh juga aku disalahkan. Padahal sesungguhnya, Kompeni disuruh menghibur bayi menangis pun sudahdipenuhijuga. Menyambut dengan membunyikan meriam, dahulunya 19 kali sekarang 29 kali, itu seharusnya terima kasihjuga kepada Kompeni." Raden Patih sudah melaporkan tanggapan Tuan Gubernur tersebut dan Kangjeng Sultan gembira. Demikianlah pihak Kompeni dengan Kangjeng Sultan sudah mulai rujuk kembali, satu dengan yang lain sudah kunjung-mengunjungi, sehingga sudah tidak ada rasa permusuhan di antara Kangjeng Sultan dengan pihak Kompeni. Apabila Kangjeng Sultan menyaksikan latihan baris prajurit perempuan di halaman istana, sebelumnya selalu memberikan undangan kepada Tuan Jenderal, sehingga latihan barisberbaris itu juga disaksikan oleh Tuan Jenderal. Kepulangannya Tuan Jenderal ke loji dengan dihantar Kangjeng Sultan. Kedua pemimpin besar itu menunjukkan keakraban yang baik. Apabila Tuan Jenderal ke Bojong Semarang, lebih dahulu dipersinggahkan ke istana makan bersama Kangjeng Sultan. Urusan sajian hidangan menjadi tanggung jawab Pangeran Dipakusuma. Selanjutnya perjalanan ke Bojong diiringi oleh penghantar istana Raden Riya Sindureja. Hubungan antara Tuan Minister Wise dengan Kangjeng Sultan sangat erat, tiada selisih faham. Tuan Gubernur Jenderal meninjau ke Secang. Bupati Secang, yaitu Raden Mangkuyuda adalah ayah Adipati Danuningrat. Beliau mendapat tugas untuk menerima tamu agung tersebut bersama dua orang pejabat dari Yogyakarta. Kedatangannya di Secang kelewat malam. Tuan Minister masih tidur. Ketika itu mereka hanya berjumpa dengan juru bahasa. Maka juru bahasa ini bertanya kepada Raden Notodiningrat dan Raden Sindurejo, "Apa sebabnya pihak Sultan segan menerima kedatangan<noinclude>{{rh|||181}}</noinclude> gnrwxubirbnhev1uw00g3gfvq4irzvo Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/235 250 23387 73629 2026-05-11T12:38:42Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>Ketika itu datanglah Raden Tumenggung Notodiningrat yang baru saja pulang dari kepergiannya bersama-sama Raden Danukusumo. Setelah Raden Rangga dan Raden Tumenggung Notodiningrat saling memberi hormat, Raden Ronggo melanjut- kan percakapan dan katanya kepada Raden Tumenggung Noto- diningrat, "Dinda Notodiningrat, saya berharap andika lestari masih melihat wajah saya ini. Meskipun demikian saya merasakan betapa jahatnya Raden Patih memfitnah diri saya untuk men- jerumuskan saya ke jurang maut. Saya berdoa semoga dinda Notodiningrat berhasil dalam pengabdian dinda kepada negeri ‘Yogyakarta. Adapun saya ini seperti pepatah: Maju mati mundur mati. Apabila mati di jalan maka belum tentu ada yang sudi merawat jenazah saya. Dinda Notodiningrat, saya ini selamanya membuat dosa dan kesalahan. Tidak pandai membuat kesenang- an orang banyak, bahkan sebaliknya mudah membuat orang kecewa. Karena itu kalau saya meninggal, mudah-mudahan segala dosa saya diampuni Tuhan, jadi saya ke alam kubur tidak berat membawa beban dosa.” Kangjeng Pangeran Notokusumo mendengar kata-kata Raden Ronggo terhadap putranda Raden Tumenggung Noto- diningrat itu iba hatinya. Maka dengan penuh rasa kasih sayang Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Syukurlah, anda mempunyai kata hati yang begitu baik dan terpuji. Tetapi anda haruslahingat, bahwa perintah Tuhan itu tidak dapat dilihat secara langsung oleh manusia. Mungkin anda dipanggil Gubernur Jenderal ke Bogor adalah salah satu bentuk perintah Tuhan secara tidak langsung. Siapa tahu bahwa kedatangan anda ke Bogor akan membawa perubahan diri anda menjadi lebih baik daripada yang sekarang anda rasakan. Seandainya anda diberi hidup dengan syarat harus men- cium pipi naga, pastilah anda tempuh juga walaupun anda laku- kan dengan debaran hati, getaran jantung tak terkatakan, betapa hebatnya dan betapa bulu roma anda tegak berdiri. Yakinkanlah diri anda bahwa bukan Si Danyreja yang memberi kuasa atas kematian anda. Sekarang cobalah anda jalani dan anda patuhi panggilan ke Bogor dengan penuh keyakinan. Tuhan itu bersifat 231 NI A ene fe Daal Ponta<noinclude>{{rh|||231}}</noinclude> 29lsfkkra4k03cp4xg57smv08p9mmx3 73634 73629 2026-05-11T12:42:41Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Ketika itu datanglah Raden Tumenggung Notodiningrat yang baru saja pulang dari kepergiannya bersama-sama Raden Danukusumo. Setelah Raden Rangga dan Raden Tumenggung Notodiningrat saling memberi hormat, Raden Ronggo melanjutkan percakapan dan katanya kepada Raden Tumenggung Notodiningrat, "Dinda Notodiningrat, saya berharap andika lestari masih melihat wajah saya ini. Meskipun demikian saya merasakan betapa jahatnya Raden Patih memfitnah diri saya untuk menjerumuskan saya ke jurang maut. Saya berdoa semoga dinda Notodiningrat berhasil dalam pengabdian dinda kepada negeri Yogyakarta. Adapun saya ini seperti pepatah: Maju mati mundur mati. Apabila mati di jalan maka belum tentu ada yang sudi merawat jenazah saya. Dinda Notodiningrat, saya ini selamanya membuat dosa dan kesalahan. Tidak pandai membuat kesenangan orang banyak, bahkan sebaliknya mudah membuat orang kecewa. Karena itu kalau saya meninggal, mudah-mudahan segala dosa saya diampuni Tuhan, jadi saya ke alam kubur tidak berat membawa beban dosa.” Kangjeng Pangeran Notokusumo mendengar kata-kata Raden Ronggo terhadap putranda Raden Tumenggung Notodiningrat itu iba hatinya. Maka dengan penuh rasa kasih sayang Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Syukurlah, anda mempunyai kata hati yang begitu baik dan terpuji. Tetapi anda haruslah ingat, bahwa perintah Tuhan itu tidak dapat dilihat secara langsung oleh manusia. Mungkin anda dipanggil Gubernur Jenderal ke Bogor adalah salah satu bentuk perintah Tuhan secara tidak langsung. Siapa tahu bahwa kedatangan anda ke Bogor akan membawa perubahan diri anda menjadi lebih baik daripada yang sekarang anda rasakan. Seandainya anda diberi hidup dengan syarat harus mencium pipi naga, pastilah anda tempuh juga walaupun anda lakukan dengan debaran hati, getaran jantung tak terkatakan, betapa hebatnya dan betapa bulu roma anda tegak berdiri. Yakinkanlah diri anda bahwa bukan Si Danyreja yang memberi kuasa atas kematian anda. Sekarang cobalah anda jalani dan anda patuhi panggilan ke Bogor dengan penuh keyakinan. Tuhan itu bersifat<noinclude>{{rh|||231}}</noinclude> alwzyzzlbikieo4fojn14yr16mbatd7 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/186 250 23388 73630 2026-05-11T12:38:58Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Tuan Gubernur Jenderal? Saya sendiri ini kurang sopan kalau menerimanya." Pertanyaan juru bahasa Tuan Krisman tersebut dijawab oleh Raden Tumenggung Notodiningrat, "Kangjeng Sultan masih teringat peristiwa lama, yaitu ketika pasukan Prangwadana mengawal keadaan Yogyakarta atas perintah Tuan Gubernur Jenderal. Keamanan lebih terjamin oleh kawalan banyak prajurit daripada prajurit yang hanya sedikit." Raden Sindurejo menyambung juga, "Ada hubungannya dengan peristiwa perampokan di Ampel, sehingga Patih Surakarta Danuningrat campur tangan mengusut peristiwa perampokan itu dengan Patih Danurejo." Malam itu tamu agung telah diterima dan dihormati dengan hidangan makan malam. Tuan Jenderal bersenda gurau dengan Raden Tumenggung Notodiningrat, "Di Yogyakarta banyak rusa berkaki dua, kesukaannya pasang pistol." Raden Tumenggung mengimbangi dengan bersenda gurau juga, sehingga malam itu cukup meriah. Kemudian Tuan Jenderal berkata, "Aku besok melanjutkan perjalanan pergi ke Semarang, andika berhenti di sini saja. Sekarang boleh tidur. Selamat malam." Tuan Jenderal pergi tidur. Juru basa, Tuan Krisman, berbisik kepada Raden Tumenggung Notodiningrat, "Saya harap Raden Tumenggung singgah ke pondok saya bersendirian saja. Bukan untuk urusan tugas kita hari ini." Raden Tumenggung Notodiningrat minta kuda, kemudian pergi ke tempat pemondokan Tuan juru bahasa Krisman. Setelah bertemu muka, Tuan juru bahasa Krisman berkata, "Sebabnya tuan saya persilakan ke tempat saya, karena saya bermaksud memberi saran baik. Apakah Raden Tumenggung tidak ada minat untuk menitipkan badan andika kepada Tuan Jenderal? Hal ini adalah suatu kesempatan bagus di saat-saat Tuan Jenderal bisa dihubungi secara langsung bersendirian. Raden Tumenggung itu menantu Kangjeng Ratu Kenconowulan. Padahal raja yang akan datang adalah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sebagai pengganti Kangjeng Sultan. Istri Raden Tumenggung, Kangjeng Ratu Anom, pasti nantinya<noinclude>{{rh|182}}</noinclude> i0u2rs4x9mcv7hrff5968ck2oicbcil Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/187 250 23389 73631 2026-05-11T12:40:13Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>tidak diperhatikan nasibnya bahkan mungkin dibiarkan tidak terurus harikemudiannya." Sebenarnya memang hal yang satu inilah yang menjadi pikiran Raden Tumenggung Notodiningrat selam int. Maka ketika Tuan juru bahasa Krisman memberikan saran tersebut, timbullah gejolak dalam hatinya. Kemudian Raden Tumenggung Notodiningrat memanggil Raden Sindurejo diajak bertemu muka dengan Tuan juru bahasa Krisman. Setelah mereka bertiga bertemu muka, Raden Tumenggung Notodiningrat berkata, "Paman Sindurejo, saya merasa beruntung bahwa saya bersama-sama dengan paman malam ini. Tuan juru bahasa memberi peringatan dan saran supaya saya menitipkan nasib kepada Tuan Jenderal. Hal ini ada hubungannya dengan keadaan kalau kelak Kangjeng Sultan sudah diganti oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Dikawatirkan kalau-kalau saya kelak tidak mendapat perhatian yang semestinya." Jawaban Raden Riya Sindurejo, juga Raden Tumenggung Notodiningrat yang sependapat adalah sebagai berikut, "Ya, Tuan juru bahasa, kami mengucapkan banyak terima kasih atas petunjuk Tuan itu. Hanya saja menurut pendapat saya, Raden Tumenggung Notodiningrat ini bukan orang lain. Antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dan Raden Tumenggung, hubungannya adalah sebagai adik ipar." Raden Tumenggung Notodiningrat menambahkan pula, "Perasaan saya, seperti tidak mengharapkan untuk menitipkan badan saya ini kepada Tuan Jenderal, karena kalau Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dinobatkan menjadi Kangjeng Sultan, itu berarti beliau juga raja saya. Ada keyakinan saya, yaitu, bagaimanapun juga Kangjeng Ratu bertiga itu masih adik Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, dari ibu yang sama. Apabila saya mengabdikan diri kepada raja dan disia-siakan juga, bagi saya hal itu tergantung kepada kemurahan Tuhan. Konon kata orang, hidup manusia itu ibarat permainan wayang. Wayangnya tinggal mengikut saja kehendak Tuhan yang memainkan wayangnya." Tuan juru bahasa Krisman minta maaf sambil berkata, "Saya berharap Raden Tumenggung tidak marah, anggap saja<noinclude>{{rh|||183}}</noinclude> 2xcrpvskhhbilihixauoekhou0iyb00 73632 73631 2026-05-11T12:40:45Z Elcamatcha 1466 73632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>tidak diperhatikan nasibnya bahkan mungkin dibiarkan tidak terurus harikemudiannya." Sebenarnya memang hal yang satu inilah yang menjadi pikiran Raden Tumenggung Notodiningrat selama ini. Maka ketika Tuan juru bahasa Krisman memberikan saran tersebut, timbullah gejolak dalam hatinya. Kemudian Raden Tumenggung Notodiningrat memanggil Raden Sindurejo diajak bertemu muka dengan Tuan juru bahasa Krisman. Setelah mereka bertiga bertemu muka, Raden Tumenggung Notodiningrat berkata, "Paman Sindurejo, saya merasa beruntung bahwa saya bersama-sama dengan paman malam ini. Tuan juru bahasa memberi peringatan dan saran supaya saya menitipkan nasib kepada Tuan Jenderal. Hal ini ada hubungannya dengan keadaan kalau kelak Kangjeng Sultan sudah diganti oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Dikawatirkan kalau-kalau saya kelak tidak mendapat perhatian yang semestinya." Jawaban Raden Riya Sindurejo, juga Raden Tumenggung Notodiningrat yang sependapat adalah sebagai berikut, "Ya, Tuan juru bahasa, kami mengucapkan banyak terima kasih atas petunjuk Tuan itu. Hanya saja menurut pendapat saya, Raden Tumenggung Notodiningrat ini bukan orang lain. Antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dan Raden Tumenggung, hubungannya adalah sebagai adik ipar." Raden Tumenggung Notodiningrat menambahkan pula, "Perasaan saya, seperti tidak mengharapkan untuk menitipkan badan saya ini kepada Tuan Jenderal, karena kalau Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dinobatkan menjadi Kangjeng Sultan, itu berarti beliau juga raja saya. Ada keyakinan saya, yaitu, bagaimanapun juga Kangjeng Ratu bertiga itu masih adik Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, dari ibu yang sama. Apabila saya mengabdikan diri kepada raja dan disia-siakan juga, bagi saya hal itu tergantung kepada kemurahan Tuhan. Konon kata orang, hidup manusia itu ibarat permainan wayang. Wayangnya tinggal mengikut saja kehendak Tuhan yang memainkan wayangnya." Tuan juru bahasa Krisman minta maaf sambil berkata, "Saya berharap Raden Tumenggung tidak marah, anggap saja<noinclude>{{rh|||183}}</noinclude> n88wbw9wv5bmywed27dcle69wa0tuxf Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/188 250 23390 73633 2026-05-11T12:42:30Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kata-kata saya itu sebagai senda gurau biasa." Jawa Raden Tumenggung Notodiningrat, "Baik, baik, terima kasih. Namun suatu senda gurau yang membuat saya terbangun dari tidur." Tuan juru bahasa tampak agak menyesal. Keesokan harinya Tuan Jenderal kembali ke Semarang dan kedua pejabat istana Yogyakarta, Raden Tumenggung Notodiningrat dan Raden Riyo Sindurejo pulang ke Yogyakarta. Tiba di Yogyakarta mereka singgah ke rumah Danurejan, melaporkan hasil tugasnya kepada Raden Patih. Raden Patih menanggapi, "Hanya saja mengenai saran Tuan juru bahasa kepada adik Notodiningrat itu, janganlah dihaturkan kepada Kangjeng Sultan ataupun Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, kecuali kalau terhadap ramanda saya sendiri." Keduanya mengharap Kangjeng Sultan. Ketika Raden Tumenggung Notodiningrat dan Raden Riyo Sindurejo menghadap ke istana, di situ Tuan Minister Wise juga sudah bertemu muka dengan Kangjeng Sultan. Tuan Minister menyampaikan terima kasih Tuan Jenderal kepada Raden Tumenggung Notodiningrat. Raden Riyo Sindurejo dipersilakan Tuan Jenderal untuk kembali ke Yogyakarta, tidak perlu mengiringi ke Semarang. Kangjeng Sultan merasa puas. Tuan Minister sudah mohon diri kembali ke loji. Sepeninggal Tuan Minister maka Kangjeng Sultan masih berbincang-bincang dengan para kerabat istana. Lalu bertanya kepada Raden Tumenggung Notodiningrat, "Ada pembicaraan apa lagi?" Raden Tumenggung Notodiningrat menjawab, "Tuan Jenderal mempunyai kesan baik terhadap paduka." Kangjeng Sultan bergembira. "Juga Tuan juru bahasa bertanya mengapa paduka Kangjeng Sultan membatalkan niat persiapan perang. Hamba memberi keterangan bahwa sesungguhnya paduka tidak ada niat persiapan perang, kecuali khusus menghadapi kemungkinan kekuatan Prangwadanan yang menimbulkan ancaman terhadap, negeri Yogyakarta. Dan paman Sindurejo menambahkan keterangan mengenai peristiwa perampokan di Ampel yang dibesar-besarkan oleh Patih Danuningrat."<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> qc6e6k9en7kmvqf9q19qgf7myly7dml Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/189 250 23391 73635 2026-05-11T12:44:14Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Sultan menanggapi, "Engkau benar, Notodiningrat. Hanya Sindurejo agak keterlanjuran. Hanya masalah barisan Prangwadanan saja yang menjadi pokok pangkal kebimbanganku waktu itu." Akhirnya keduanya dibolehkan kembali ke rumah masing-masing. Keesokan harinya Kangjeng Pangeran Notokusumo meninjau putranda Raden Tumenggung Notodiningrat karena mendengar kepergiannya mengiringi Tuan Besar ke Secang baru-baru ini. Ternyata Kangjeng Sultan juga datang anjangsana menengok cucunda Raden Mas Mahmud. Pada kesempatan itu Kangjeng Sultan bertanya lagi dengan setengah mendesak, "Adakah yang lain-lain lagi yang dikatakan selama engkau mengikut Tuan Jenderal?" Jawab Raden Tumenggung Notodiningrat, "Tidak ada lagi, hanya yang sudah hamba haturkan." Kangjeng Sultan lalu kembali ke istana. Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah bertemu muka dengan putranda Raden Tumenggung Notodiningrat. Ketika ditanya ramandanya, Raden Tumenggung Notodiningrat menceritakan segala percakapan selama ada di Secang. Semua saran Tuan juru bahasa Krisman diceritakan pula seluruhnya. Maka Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Syukurlah, engkau memperoleh peringatan yang berharga. Memang ibarat sabar menunggu keputusan yang tua, namun takut mendahuluinya. Aku menyarankan, hendaklah engkau memerlukan menghadap dan memberitahukan hal itu secara berterus terang kepada Pangeran Adipati Anom. Tidak ada buruknya. Siapa tahu kalau-kalau kakanda Sultan dikelabui oleh seseorang yang berakal busuk, maka engkau sendiri yang akan kena marah kakanda Sultan." Maka Raden Tumenggung Notodiningrat segera memerlukan menghadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom memberitahukan percakapan Tuan juiu bahasa Krisman kepadanya. Akhirnya Raden Tumenggung Notodiningrat berkata, "Oleh sebab itu Kangjeng Gusti, hamba berharap paduka jangan memberitahukan hal ini kepada Sri Paduka Kangjeng Sultan, sebab hamba takut dimurkai paduka Kangjeng Sultan."<noinclude>{{rh|||185}}</noinclude> 6t0lxhixsruil22ja9ox2vtp2wy3hek Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/234 250 23392 73636 2026-05-11T12:46:01Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>ancaman maut atas dirinya itu, pastilah atas kejahilan seseorang. Raden Patih merupakan satu-satunya lawan utama dengan para hamba yang taat setia terhadap Kangjeng Sultan. Usahanya untuk mencelakakan lawannya satu per satu nampak akan mem- buahkan hasilnya. Raden Patih sangat benci terhadap Raden Ronggo. Sejak Raden Ronggo kehilangan istrinya, yaitu Kang- jeng Ratu Maduretno, Raden Patih masih belum puas, selalu berusaha menghancurkan kewibawaan Raden Ronggo. Kini Raden Patih sudah tidak sabar lagi untuk segera ber- usaha sekuat-kuatnya supaya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati secepatnya menggantikan kedudukan Kangjeng Sultan. Sementara itu Raden Patih terus-menerus meniup-niupkan berita menakut- kan untuk membuat hati Raden Ronggo semakin putus asa. Dan segala tipu daya Raden Patih memang memberikan hasil, Raden Ronggo semakin tidak krasan tinggal di tempatnya; kini timbul niatnya untuk segera meninggalkan Yogyakarta. Pada suatu malam Raden Ronggo menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo, lalu naik tandu kajang. Ke- betulan pada waktu itu Raden Patih mempunyai kepentingan ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada waktu tandu Raden Ronggo berpapasan dengan Raden Patih serombongan, maka Raden Patih menegur-sapa tandu tersebut. Dijawab dengan cepat oleh pengikut Raden Ronggo bahwa tandu itu berisi Raden Ayu Singoranu yang baru pulang dari pedesaan. Namun sesungguh- nya, baik pihak Raden Patih maupun pihak Raden Ronggo sama- sama mengenal satu sama lain, Masing-masing mempunyai dugaan rahasia, namun hanya disimpan dalam hati. Setibanya Raden Patih di rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, hal itu diberitahukan kepada Kangjeng Gusti dan masalah tersebut menjadi perhatian dan pengamatan Raden. Patih dan Kangjeng Gusti. Raden Rangga telah menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Langsung menghaturkan isi hatinya, "Ramanda, hamba ini merasakan akan datangnya nasib buruk yang menimpa diri hamba. Hukuman dari pihak Kompeni itu hasil fitnahan Patih Danurejo.” 230 NI A ene fe Daal Ponta<noinclude>{{rh|||230}}</noinclude> 12mpyp3vo3nquwp6dqfe1ios16mam9t 73638 73636 2026-05-11T12:49:00Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>ancaman maut atas dirinya itu, pastilah atas kejahilan seseorang. Raden Patih merupakan satu-satunya lawan utama dengan para hamba yang taat setia terhadap Kangjeng Sultan. Usahanya untuk mencelakakan lawannya satu per satu nampak akan membuahkan hasilnya. Raden Patih sangat benci terhadap Raden Ronggo. Sejak Raden Ronggo kehilangan istrinya, yaitu Kangjeng Ratu Maduretno, Raden Patih masih belum puas, selalu berusaha menghancurkan kewibawaan Raden Ronggo. Kini Raden Patih sudah tidak sabar lagi untuk segera berusaha sekuat-kuatnya supaya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati secepatnya menggantikan kedudukan Kangjeng Sultan. Sementara itu Raden Patih terus-menerus meniup-niupkan berita menakutkan untuk membuat hati Raden Ronggo semakin putus asa. Dan segala tipu daya Raden Patih memang memberikan hasil, Raden Ronggo semakin tidak krasan tinggal di tempatnya; kini timbul niatnya untuk segera meninggalkan Yogyakarta. Pada suatu malam Raden Ronggo menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo, lalu naik tandu kajang. Kebetulan pada waktu itu Raden Patih mempunyai kepentingan ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada waktu tandu Raden Ronggo berpapasan dengan Raden Patih serombongan, maka Raden Patih menegur-sapa tandu tersebut. Dijawab dengan cepat oleh pengikut Raden Ronggo bahwa tandu itu berisi Raden Ayu Singoranu yang baru pulang dari pedesaan. Namun sesungguhnya, baik pihak Raden Patih maupun pihak Raden Ronggo sama-sama mengenal satu sama lain, Masing-masing mempunyai dugaan rahasia, namun hanya disimpan dalam hati. Setibanya Raden Patih di rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, hal itu diberitahukan kepada Kangjeng Gusti dan masalah tersebut menjadi perhatian dan pengamatan Raden. Patih dan Kangjeng Gusti. Raden Rangga telah menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Langsung menghaturkan isi hatinya, "Ramanda, hamba ini merasakan akan datangnya nasib buruk yang menimpa diri hamba. Hukuman dari pihak Kompeni itu hasil fitnahan Patih Danurejo.”<noinclude>{{rh|||230}}</noinclude> p0mu903376aoyg7elafmghmvzbncacq 73639 73638 2026-05-11T12:49:33Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>ancaman maut atas dirinya itu, pastilah atas kejahilan seseorang. Raden Patih merupakan satu-satunya lawan utama dengan para hamba yang taat setia terhadap Kangjeng Sultan. Usahanya untuk mencelakakan lawannya satu per satu nampak akan membuahkan hasilnya. Raden Patih sangat benci terhadap Raden Ronggo. Sejak Raden Ronggo kehilangan istrinya, yaitu Kangjeng Ratu Maduretno, Raden Patih masih belum puas, selalu berusaha menghancurkan kewibawaan Raden Ronggo. Kini Raden Patih sudah tidak sabar lagi untuk segera berusaha sekuat-kuatnya supaya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati secepatnya menggantikan kedudukan Kangjeng Sultan. Sementara itu Raden Patih terus-menerus meniup-niupkan berita menakutkan untuk membuat hati Raden Ronggo semakin putus asa. Dan segala tipu daya Raden Patih memang memberikan hasil, Raden Ronggo semakin tidak krasan tinggal di tempatnya; kini timbul niatnya untuk segera meninggalkan Yogyakarta. Pada suatu malam Raden Ronggo menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo, lalu naik tandu kajang. Kebetulan pada waktu itu Raden Patih mempunyai kepentingan ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada waktu tandu Raden Ronggo berpapasan dengan Raden Patih serombongan, maka Raden Patih menegur-sapa tandu tersebut. Dijawab dengan cepat oleh pengikut Raden Ronggo bahwa tandu itu berisi Raden Ayu Singoranu yang baru pulang dari pedesaan. Namun sesungguhnya, baik pihak Raden Patih maupun pihak Raden Ronggo sama-sama mengenal satu sama lain, Masing-masing mempunyai dugaan rahasia, namun hanya disimpan dalam hati. Setibanya Raden Patih di rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, hal itu diberitahukan kepada Kangjeng Gusti dan masalah tersebut menjadi perhatian dan pengamatan Raden. Patih dan Kangjeng Gusti. Raden Rangga telah menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Langsung menghaturkan isi hatinya, "Ramanda, hamba ini merasakan akan datangnya nasib buruk yang menimpa diri hamba. Hukuman dari pihak Kompeni itu hasil fitnahan Patih Danurejo.”<noinclude>{{rh|||230}}</noinclude> s77fp5z3mom5i7cqmhg7d7p7ezzcuu2 73641 73639 2026-05-11T12:50:06Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>ancaman maut atas dirinya itu, pastilah atas kejahilan seseorang. Raden Patih merupakan satu-satunya lawan utama dengan para hamba yang taat setia terhadap Kangjeng Sultan. Usahanya untuk mencelakakan lawannya satu per satu nampak akan membuahkan hasilnya. Raden Patih sangat benci terhadap Raden Ronggo. Sejak Raden Ronggo kehilangan istrinya, yaitu Kangjeng Ratu Maduretno, Raden Patih masih belum puas, selalu berusaha menghancurkan kewibawaan Raden Ronggo. Kini Raden Patih sudah tidak sabar lagi untuk segera berusaha sekuat-kuatnya supaya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati secepatnya menggantikan kedudukan Kangjeng Sultan. Sementara itu Raden Patih terus-menerus meniup-niupkan berita menakutkan untuk membuat hati Raden Ronggo semakin putus asa. Dan segala tipu daya Raden Patih memang memberikan hasil, Raden Ronggo semakin tidak krasan tinggal di tempatnya; kini timbul niatnya untuk segera meninggalkan Yogyakarta. Pada suatu malam Raden Ronggo menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo, lalu naik tandu kajang. Kebetulan pada waktu itu Raden Patih mempunyai kepentingan ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Pada waktu tandu Raden Ronggo berpapasan dengan Raden Patih serombongan, maka Raden Patih menegur-sapa tandu tersebut. Dijawab dengan cepat oleh pengikut Raden Ronggo bahwa tandu itu berisi Raden Ayu Singoranu yang baru pulang dari pedesaan. Namun sesungguhnya, baik pihak Raden Patih maupun pihak Raden Ronggo sama-sama mengenal satu sama lain, Masing-masing mempunyai dugaan rahasia, namun hanya disimpan dalam hati. Setibanya Raden Patih di rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, hal itu diberitahukan kepada Kangjeng Gusti dan masalah tersebut menjadi perhatian dan pengamatan Raden. Patih dan Kangjeng Gusti. Raden Rangga telah menghadap ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Langsung menghaturkan isi hatinya, "Ramanda, hamba ini merasakan akan datangnya nasib buruk yang menimpa diri hamba. Hukuman dari pihak Kompeni itu hasil fitnahan Patih Danurejo.”<noinclude>{{rh|||230}}</noinclude> t9rdauzdtne0g36m4re55m2d7ucmg1q Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/190 250 23393 73637 2026-05-11T12:46:03Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menanggapi, "Baiklah dinda. Untung sekali bahwa dinda tidak terlanjur dalam percakapan. Meskipun kelak aku menjadi Sultan, tentunya hal yang kecil pun kuperhatikan secara bijaksana. Aku juga tidak pernah melupakan adik perempuanku, ya istrimu sendiri juga. Sudahlah dinda, tidak perlu gundah. Dan agaknya ramanda Sultan tidak perlu diberitahukan hal ini, mungkin beliau merasa dilampaui kehendaknya." Akhirnya Raden Tumenggung diperbolehkan pulang. Tuan Minister Wise sangat pandai memikat hati Kangjeng Sultan, kadang-kadang membuat cerita sandiwara seakan-akan Kangjeng Sultan membuat kesalahan kepada pihak Kompeni. Mengajukan permintaan dengan dalih perintah Tuan Jendral atas jasanya menjaga dan mengawal tahta Kangjeng Sultan. Lama kelamaan Kangjeng Sultan merasakan adanya paksaan yang bersifat pemerasan, sehingga akhirnya Kangjeng Sultan mulai meningkatkan kewaspadaan. Suatu waktu Kangjeng Sultan dihadiahi makanan dan benda-benda tanda mata, tetapi Kangjeng Sultan tidak berkenan menerimanya, bahkan pemberian tersebut ditolak dan dikembalikan. Tuan Minister Wise merasa tersinggung lalu marah. Akhirnya ia mengajukan permohonan kepada Tuan Gubernur Jenderal untuk pindah dari tugasnya di Yogyakarta. Dan kemudian pengganti Tuan Minister adalah seorang Petor dari Banten bernama Tuan Moris. Beliau yang bersedia mendekati negeri Yogyakarta. Tuan Wise sudah pergi meninggalkan Yogyakarta, Minister baru Tuan Moris sudah diperkenalkan kepada Kangjeng Sultan. Kangjeng Sultan sudah memberikan perintah kepada para bupati dan pejabat-pejabat istana agar berhati-hati terhadap para wakil Kompeni di Yogyakarta. Ada seorang mantri desa bernama Raden Tirtowijoyo, penjaga desa di Tersono dan masih ada hubungan ipar dengan Pangeran Dipokusumo. Istri Raden Tirtowijoyo adalah adik Kangjeng Ratu Kanconowulan. Pada waktu itu Raden Tirtowijoyo bertengkar dengan orang pesisir Ngastina sehingga orang Tersono mati. Raden Tirtowijoyo<noinclude>{{rh|186}}</noinclude> arjzt77mjlcmzvpsghrefl4xqgtkqib Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/233 250 23394 73642 2026-05-11T12:50:43Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>terlibat dengan peristiwa tersebut di atas. Karena ada tuduhan bahwa Raden Ronggo melindungi tokoh perampok Ponorogo, maka Raden Ronggo harus mempertanggungjawabkannya. Ra- den Ronggo ditahan tetapi ketika itu Tuan Kumendur Pambram datang membawa surat Tuan Gubernur Jenderal. Isi surat ialah supaya Raden Ronggo mengajukan permohonan maaf kepada Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal di Bogor. Surat kedua yang dibawa Tuan Kumendur Pambram yaitu jawaban Tuan Gubernur Jenderal kepada Kangjeng Sultan yang isinya berkeberatan untuk meluluskan usul Kangjeng Sultan agar Raden Tumenggung Notodiningrat diperkenankan menjadi wakil istana. Kangjeng Sultan pernah mengambil kebijaksanaan untuk menunjuk Raden Tumenggung Notodiningrat mengerja- kan pekerjaan pemerintahan keraton karena belum rujuk dengan Raden Patih. Karena Tuan Jenderal menolak permintaan Kangjeng Sultan maka hal ini membuat Kangjeng Sultan menjadi sangat gugup. Dalam hati Kangjeng Sultan kecewa dan sedikit segan terhadap adinda yaitu Kangjeng Pangeran Notokusumo. Scbaliknya Raden Patih sangat puas dan gembira sekali dengan gagalnya Raden Tumenggung Notodiningrat memegang jabatan sebagai pengelola istana dan pemerintahan itu. Maka Raden Patih dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom makin merasa puas hatinya. Sementara itu Raden Ronggo Prawirodirjo sudah diperintah- kan untuk menghadap Kangjeng Gubernur Jenderal di Bogor mohon maaf. Raden Ronggo minta dihantarkan teman yaitu iparnya, Pangeran Dipokusumo. Akan tetapi karena Pangeran Dipokusumo dibutuhkan Kangjeng Sultan, maka yang meng- hantarkan Raden Ronggo ke Bogor ditunjuk Kyai Danukusumo, yaitu ayahanda Raden Patih. Hati Raden Ronggo sangat takut dan kawatir; Kangjeng Ratu. Kancono memberikan pengarahan naschat agar Raden Ronggo tenang dan percaya kepada diri sendiri. Namun Raden Ronggo tetap kecut hatinya. Seakan-akan hilang harapannya untuk melanjutkan pengabdiannya kepada Kangjeng Sultan Raden Ronggo percaya bahwa ia menerima musibah menghadapi 29 4 b A ene fe Daal Ponta<noinclude>{{rh|||229}</noinclude> ar4quj5mbd4dv02tbzemi2tzmz6znjw 73643 73642 2026-05-11T12:54:11Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>terlibat dengan peristiwa tersebut di atas. Karena ada tuduhan bahwa Raden Ronggo melindungi tokoh perampok Ponorogo, maka Raden Ronggo harus mempertanggungjawabkannya. Raden Ronggo ditahan tetapi ketika itu Tuan Kumendur Pambram datang membawa surat Tuan Gubernur Jenderal. Isi surat ialah supaya Raden Ronggo mengajukan permohonan maaf kepada Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal di Bogor. Surat kedua yang dibawa Tuan Kumendur Pambram yaitu jawaban Tuan Gubernur Jenderal kepada Kangjeng Sultan yang isinya berkeberatan untuk meluluskan usul Kangjeng Sultan agar Raden Tumenggung Notodiningrat diperkenankan menjadi wakil istana. Kangjeng Sultan pernah mengambil kebijaksanaan untuk menunjuk Raden Tumenggung Notodiningrat mengerjakan pekerjaan pemerintahan keraton karena belum rujuk dengan Raden Patih. Karena Tuan Jenderal menolak permintaan Kangjeng Sultan maka hal ini membuat Kangjeng Sultan menjadi sangat gugup. Dalam hati Kangjeng Sultan kecewa dan sedikit segan terhadap adinda yaitu Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sebaliknya Raden Patih sangat puas dan gembira sekali dengan gagalnya Raden Tumenggung Notodiningrat memegang jabatan sebagai pengelola istana dan pemerintahan itu. Maka Raden Patih dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom makin merasa puas hatinya. Sementara itu Raden Ronggo Prawirodirjo sudah diperintahkan untuk menghadap Kangjeng Gubernur Jenderal di Bogor mohon maaf. Raden Ronggo minta dihantarkan teman yaituniparnya, Pangeran Dipokusumo. Akan tetapi karena Pangeran Dipokusumo dibutuhkan Kangjeng Sultan, maka yang menghantarkan Raden Ronggo ke Bogor ditunjuk Kyai Danukusumo, yaitu ayahanda Raden Patih. Hati Raden Ronggo sangat takut dan kawatir; Kangjeng L Ratu. Kancono memberikan pengarahan nasehat agar Raden Ronggo tenang dan percaya kepada diri sendiri. Namun Raden Ronggo tetap kecut hatinya. Seakan-akan hilang harapannya untuk melanjutkan pengabdiannya kepada Kangjeng Sultan Raden Ronggo percaya bahwa ia menerima musibah menghadapoi<noinclude>{{rh|||229}</noinclude> 8rjyz4dx1rl96r8jd1zqiky6l6g74gc Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/232 250 23395 73644 2026-05-11T12:54:51Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>yang sengaja membuat kekacauan itu.” Maka tanggapan Kang- jeng Sultan kepada adiknya, "Dinda Notokusumo, aku sudah menduga bahwa orang yang jahil itu memang ada.” Kemudian keluar hidangan makan bersama. Dan setelah selesai_makan, semua hadirin diperkenankan untuk kembali ke rumah masing- masing, Seorang sahabat dekat Raden Patih memberitahukan apa saja kata-kata Kangjeng Sultan terhadap Tuan Minister Ingglar. Betapa sikap ketidaksenangan Kangjeng Sultan kepada wakil Gupremen dan sikap Kangjeng Sultan itu didukung oleh adik Kangjeng Sultan,Kangjeng Pangeran Notokusumo. Raden Patih segera membesar-besarkan hal ini. Dilaporkan kepada Tuan Minister betapa Kangjeng Sultan menjelek-jelek- kan Kompeni. Terhadap Kangjeng Pangeran Natakusuma di- katakan sebagai seseorang terdekat Kangjeng Sultan yang mem- bahayakan Kompeni. Raden Patih lalu membuat surat pengadu- an bersifat fitnah keji. Surat pengaduan berisi fitnah tersebut ditujukan kepada Tuan Jenderal. Raden Patih menugaskan tiga orang juru tulisnya yaitu Ki Danukromo, Trunosastro, serta Tuan Drite yang sehari-harinya bercakap berbahasa Belanda dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Surat selesai dibuat dan petugas yang diutus adalah Wiryo- puspito serta adik Raden Patih, Pangeran Mangkubumi. Mengulang kembali cerita sebelum hari raya Idulfitri, me- ngenai persoalan Madiun dan Ponorogo. Terjadi pembunuhan di desa Ngembel, yaitu seorang Ponorogo dibunuh oleh orang Kranggan bernama Noroyudo. Dilakukan pengusutan dan peng- adilan dilakukan oleh Pangeran Dipokusumo, Raden Joyodipuro, dan Raden Sumonagoro. Sedangkan yang dari Surakarta adalah Bupati Tumenggung Arungbinang, sedangkan dari Gupremen adalah Tuan Kapten Krisman. Keputusan hukuman telah di- jatuhkan, semua sudah membubuhkan tanda tangan, tetapi Pang- eran Dipokusumo belum bertanda tangan Karena takut kepada Kajeng Sultan. Jadi harus mohon ijin dahulu kepada Kangjeng Sultan. Raden Ronggo Prawirodirjo secara tidak langsung ikut 228 NI A ene fe Daal Ponta<noinclude></noinclude> kn2tuikqnaplx4m25l8jzd4xa1ctysm 73679 73644 2026-05-11T14:18:24Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>yang sengaja membuat kekacauan itu.” Maka tanggapan Kang- jeng Sultan kepada adiknya, "Dinda Notokusumo, aku sudah menduga bahwa orang yang jahil itu memang ada.” Kemudian keluar hidangan makan bersama. Dan setelah selesai_makan, semua hadirin diperkenankan untuk kembali ke rumah masing- masing, Seorang sahabat dekat Raden Patih memberitahukan apa saja kata-kata Kangjeng Sultan terhadap Tuan Minister Ingglar. Betapa sikap ketidaksenangan Kangjeng Sultan kepada wakil Gupremen dan sikap Kangjeng Sultan itu didukung oleh adik Kangjeng Sultan,Kangjeng Pangeran Notokusumo. Raden Patih segera membesar-besarkan hal ini. Dilaporkan kepada Tuan Minister betapa Kangjeng Sultan menjelek-jelek- kan Kompeni. Terhadap Kangjeng Pangeran Natakusuma di- katakan sebagai seseorang terdekat Kangjeng Sultan yang mem- bahayakan Kompeni. Raden Patih lalu membuat surat pengadu- an bersifat fitnah keji. Surat pengaduan berisi fitnah tersebut ditujukan kepada Tuan Jenderal. Raden Patih menugaskan tiga orang juru tulisnya yaitu Ki Danukromo, Trunosastro, serta Tuan Drite yang sehari-harinya bercakap berbahasa Belanda dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Surat selesai dibuat dan petugas yang diutus adalah Wiryo- puspito serta adik Raden Patih, Pangeran Mangkubumi. Mengulang kembali cerita sebelum hari raya Idulfitri, me- ngenai persoalan Madiun dan Ponorogo. Terjadi pembunuhan di desa Ngembel, yaitu seorang Ponorogo dibunuh oleh orang Kranggan bernama Noroyudo. Dilakukan pengusutan dan peng- adilan dilakukan oleh Pangeran Dipokusumo, Raden Joyodipuro, dan Raden Sumonagoro. Sedangkan yang dari Surakarta adalah Bupati Tumenggung Arungbinang, sedangkan dari Gupremen adalah Tuan Kapten Krisman. Keputusan hukuman telah di- jatuhkan, semua sudah membubuhkan tanda tangan, tetapi Pang- eran Dipokusumo belum bertanda tangan Karena takut kepada Kajeng Sultan. Jadi harus mohon ijin dahulu kepada Kangjeng Sultan. Raden Ronggo Prawirodirjo secara tidak langsung ikut 228 NI A ene fe Daal Pontamas<noinclude></noinclude> aetq0yhly2wumzerb1j7u9n6f8p0ph8 73683 73679 2026-05-11T14:23:59Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>yang sengaja membuat kekacauan itu.” Maka tanggapan Kang- jeng Sultan kepada adiknya, "Dinda Notokusumo, aku sudah menduga bahwa orang yang jahil itu memang ada.” Kemudian keluar hidangan makan bersama. Dan setelah selesai akan, semua hadirin diperkenankan untuk kembali ke rumah masing-masing. Seorang sahabat dekat Raden Patih memberitahukan apa saja kata-kata Kangjeng Sultan terhadap Tuan Minister Ingglar. Betapa sikap ketidaksenangan Kangjeng Sultan kepada wakil Gupremen dan sikap Kangjeng Sultan itu didukung oleh adik Kangjeng Sultan,Kangjeng Pangeran Notokusumo. Raden Patih segera membesar-besarkan hal ini. Dilaporkan kepada Tuan Minister betapa Kangjeng Sultan menjelek-jelekkan Kompeni. Terhadap Kangjeng Pangeran Natakusuma dikatakan sebagai seseorang terdekat Kangjeng Sultan yang membahayakan Kompeni. Raden Patih lalu membuat surat pengaduan bersifat fitnah keji. Surat pengaduan berisi fitnah tersebut ditujukan kepada Tuan Jenderal. Raden Patih menugaskan tiga orang juru tulisnya yaitu Ki Danukromo, Trunosastro, serta Tuan Drite yang sehari-harinya bercakap berbahasa Belanda dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Surat selesai dibuat dan petugas yang diutus adalah Wiryopuspito serta adik Raden Patih, Pangeran Mangkubumi. Mengulang kembali cerita sebelum hari raya Idulfitri, mengenai persoalan Madiun dan Ponorogo. Terjadi pembunuhan di desa Ngembel, yaitu seorang Ponorogo dibunuh oleh orang Kranggan bernama Noroyudo. Dilakukan pengusutan dan pengadilan dilakukan oleh Pangeran Dipokusumo, Raden Joyodipuro, dan Raden Sumonagoro. Sedangkan yang dari Surakarta adalah Bupati Tumenggung Arungbinang, sedangkan dari Gupremen adalah Tuan Kapten Krisman. Keputusan hukuman telah dijatuhkan, semua sudah membubuhkan tanda tangan, tetapi Pangeran Dipokusumo belum bertanda tangan Karena takut kepada Kajeng Sultan. Jadi harus mohon ijin dahulu kepada Kangjeng Sultan. Raden Ronggo Prawirodirjo secara tidak langsung ikut<noinclude>{{rh|228}}</noinclude> s8wjhkj3b1sij7ms9wvsuv5in0janfh Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/191 250 23396 73647 2026-05-11T13:24:39Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>terlibat dalam pembunuhan dengan menggunakan surat rahasia Kompeni. Surat tersebut diambil Tuan Petor Ngastina dan diserahkan kepada Tuan Jenderal. Maka Tuan Jenderal marah sekali. Tuan Jenderal memberi surat kepada Tuan Minister Moris. Banyak kata-kata pengarahannya dan di antaranya supaya Moris dapat memaksa Kangjeng Sultan untuk memutuskan sikap. Apakah Raden Patih tunduk kepada Kangjeng Sultan ataukah tunduk kepada Tuan Jenderal. Apabila tunduk kepada Tuan Jenderal maka Tirtowijoyo harus diserahkan hidup matinya pada Kompeni. Apabila tidak tunduk kepada Kompeni, maka nyawa Raden Patih Danurejo harus dijadikan tanggungan. Kangjeng Sultan sangat masgul hatinya. Raden Tirtowijoyo segera diborgol, lalu diserahkan kepada Tuan Minister Moris. Tuan Minister Moris berkata, "Kangjeng Sultan mempunyai aturan adat tetapi belum dijalankan dengan baik. Perbuatan Tirtowijoyo belum jelas siapa yang mendalangi. Pihak Kangjeng Sultan dicurigai sebagai pelindung kejahatan Tirtowijoyo, namun belum tegas memberikan pertanggungjawaban." Kepada Raden Patih Tuan Minister Moris berkata, "Memang pengadilan harus berjalan. Pembunuhan harus diselesaikan menurut hukum. Tidak boleh berat sebelah. Kangjeng Sultan ada hubungan kerabat karena permaisuri Kangjeng Sultan, namun orang banyak tidak dapat dibungkam." Perkataan Tuan Minister Moris telah disampaikan Raden Patih kepada Kangjeng Sultan. Maka kata Kangjeng Sultan, "Perkara Tirtowijoyo, bagiky cukup dihukum buang ke pengasingan. Mengenai hukuman mati bagi Tirtowijoyo aku tidak menjalankannya, sebab hukum agama melarangnya." Raden Danukusumo menanggapi, "Dahulu pernah terjadi, Adipati Surabaya Jayengrono pembela setia Susuhunan Pakubuwono diminta Kompeni, lalu dibunuh di Kamandungan di depan Keraton Surakarta." Kangjeng Sultan berkata, "Benar Danukusumo, akan tetapi aku berkehendak menyerahkan nyawa Tirtowijoyo kepada pihak Kompeni. Jadi kalau dibunuh Kompeni, janganlah aku melihatnya. Sesungguhnya kurencanakan menghukumnya juga, tetapi<noinclude>{{rh|||187}}</noinclude> 2vc4y79w0os12wemttxto0bim3n2ozz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/192 250 23397 73648 2026-05-11T13:26:35Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>supaya hubungan dengan Kompeni bersih tanpa kecurigaan, biarlah kuserahkan saja. Aku dapat menghukum menurut aturan adat kita sendiri, sebab kalau dihukum di Semarang, akan banyak dilihat orang sehingga menimbulkan rasa takut. Maka kesimpulanku, serahkan saja ke loji Minister Moris." Akhirnya Tirtowijoyo diserahkan kepada Tuan Minister Moris. Kemudian Tirtowijoyo dibawa ke Semarang dan dibunuh di Weleri. Mayatnya disingkirkan ke tepi jalan lalu dirawat sanak keluarganya. Pada waktu itu Kyai Adipati Purwodiningrat meninggal dunia karena sakit tua. Pemakamannya di Pacalan. Almarhum Kyai Purwodiningrat adalah paman Kangjeng Pangeran Notokusumo. Almarhum Kyai Adipati Purwodiningrat meninggalkan dua orang putra. Yang tua bernama Raden Sastrodipuro dan yang muda Raden Sastrowinoto. Raden Sastrowinoto ini diambil menantu oleh Kangjeng Sultan. Sementara itu Kangjeng Pangeran Notokusumo masih memegang pendirian kuat bahwa jangan sampai membuka pembicaraan tentang aturan tradisi penggantian Kangjeng Sultan bagi putra mahkota, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, karena Kangjeng Pangeran Notokusumo kawatir akan adanya persangkaan 'keterlanjuran' dari Kangjeng Sultan. Pada hakekatnya hal pencalonan pengganti kedudukan Sultan sudah dikemukakan. Tuan Minister Moris juga sudah pernah menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo untuk memperbincangkan hal tersebut, namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak bersedia. Karena Kangjeng Pangeran Notokusumo tidak berkenan, maka Tuan Minister Moris memerlukan untuk menyampaikannya kepada Raden Patih. Pada saat itu Raden Patih memberikan tanggapan, "Apabila Tuan Minister memberitahhu Patih, tidak ada keberatan apa-apa, sedangkan Danukusumo memang agak kuat memegang adat. Sesungguhnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati masih belum bersedia melakukan persiapan menghadapi penggantian kedudukan raja." Raden Tumenggung Notodiningrat menyambung, "Apakah Tuan Minister tidak ada kehendak untuk menanyakan hal ini<noinclude>{{rh|188}}</noinclude> 193p3ji2qx46liscg6w07pgn0r23myh Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/193 250 23398 73649 2026-05-11T13:27:47Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kepada ramanda Notokusumo? Apakah Tuan Minister ada perasaan segan terhadap ramanda Notokusumo?" Tuan Minister Moris memang besar kehendaknya untuk bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo pribadi. Maka agar tidak tampak menyolok, Tuan Minister Moris membuat undangan untuk pesta bersama di loji Tuan Minister Moris. Undangan pun sudah dikirimkan kepada para tokoh istana, para putra dan kerabat istana serta para pembesar istana. Dalam suratnya kepada Kangjeng Sultan Tuan Minister mohon perkenan Kangjeng Sultan untuk mengundang para kerabat istana menghadiri pesta kecil di loji. Pada waktu yang telah ditentukan, para tamu berdatangan memenuhi undangan Tuan Minister Moris ke loji. Di situ telah disediakan santapan bersama. Tuan Minsiter Moris menjemput kedatangan Kangjeng Pangeran Notokusumo sambil berjabatan tangan. Katanya, "Saya sudah mohon kepada Kangjeng Sultan mengundang para kerabat istana ke loji saya ini, tujuannya tak lain adalah untuk mempererat hubungan antara keluarga Kompeni dan keluarga Jawa." Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi, "Terima kasih." Selanjutnya para tamu dipersilakan santap bersama. Selesai santap perjamuan diteruskan dengan bersuka-suka dan berkelakar sambil minum minuman beralkohol. Perjamuan pesta bubaran sudah dini hari. Raden Sumodiningrat tidak dapat berkumpul dengan para putra dan kerabat istana, karena ada dalam tempat duduk yang terkurung oleh para tamu-tamu tokoh pejabat. Dan para tamu di situ terhbat dalam mabuk-mabukan minum dengan sahng berkelakar dan berolokoiok. Raden Patih menyindir-nyindir Kangjeng Sultan dengan kata-kata, "Keluarga dan para putra itu yang sesungguhnya membuat nama baik raja. Tanpa pengabdian para putra dan kerabat istana, raja itu tidak mempunyai wibawa apa-apa." Mendengar kata-kata Raden Patih itu, Raden Sumodiningrat marah dan dengan menunjuk-nunjuk Raden Patih, Raden Sumodiningrat mengata-ngatainya. Hampir terjadi pertengkaran mulut. Tuan<noinclude>{{rh|||389}}</noinclude> qz8muzwodnvjqdip5gc87vu4gxxqkti Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/160 250 23399 73653 2026-05-11T13:31:53Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Raden Ronggo di Mancanagara meninggal dunia. Anaknya ditunjuk menjadi pengganti almarhum ayahnya dan kemudian diambfl menantu oleh Sri Paduka Kangjeng Sultan, yaitu dinikahkan dengan adik Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Hamengkunagoro. Sudah menjadi pembicaraan umum bahwa menurut ramalan ahli nujum, putra Ronggo Mancanagara akan menjadi raja, baik dalam waktu singkat maupun dalam waktu yang lama. Bumi yang dihuni yaitu Alas Pethik. Tempat ini sud... 73653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Ronggo di Mancanagara meninggal dunia. Anaknya ditunjuk menjadi pengganti almarhum ayahnya dan kemudian diambfl menantu oleh Sri Paduka Kangjeng Sultan, yaitu dinikahkan dengan adik Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Hamengkunagoro. Sudah menjadi pembicaraan umum bahwa menurut ramalan ahli nujum, putra Ronggo Mancanagara akan menjadi raja, baik dalam waktu singkat maupun dalam waktu yang lama. Bumi yang dihuni yaitu Alas Pethik. Tempat ini sudah menjadi pembicaraan umum. Ramalan itu menyatakan bahwa apabila Ronggo Pethik menjadi raja, hal itu akan diawali dengan gempa bumi. Pada waktu itu Kyai Adipati Danurejo meninggal dunia, diganti oleh cucunya bernama Raden Tumenggung Martonagoro. Raden Tumenggung Martonagoro ini menduduki jabatan yang sama dengan almarhum kakeknya, namun tingkah laku dan wataknya tidak sama. Almarhum kakeknya berwatak luhur sedangkan Raden Martonagoro mempunyai watak lebih angkuh. Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat sayang terhadap ketiga menantu beliau, yaitu Raden Tumenggung Sumodiningrat, Raden Ronggo, serta Raden Patih Renggengkoro. Ketiga menantu ini diperlakukan sebagai putra lelaki Kangjeng Sultan sendiri. Hal ini membuat Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Hamengkunagoro benci terhadap ketiga ipar tersebut, karena Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom harus mendapat kasih sayang dari ketiga iparnya itu. Apabila ketiga ipar tersebut taat hormat kepada Kangjeng Pangeran Adipati Anom, maka Kangjeng Sultan marah mengapa ketiga menantunya taat hormat kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Semua kehendak Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom selalu dihalang-halangi oleh ramanda Kangjeng Sultan. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjadi mendongkol hatinya karena justru ramandanya tidak mempunyai pengertian terhadap puteranya sendiri. Oleh karena itu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sering memberi hukuman denda kepada ketiga iparnya itu, hal ini terdorong oleh perasaan hatinya yang dlianda penasaran dan dendam. 156 PNRI<noinclude></noinclude> jeqvku12k9n8nalr0y5xgci3q0cd45z 73655 73653 2026-05-11T13:35:41Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Ronggo di Mancanagara meninggal dunia. Anaknya ditunjuk menjadi pengganti almarhum ayahnya dan kemudian diambfl menantu oleh Sri Paduka Kangjeng Sultan, yaitu dinikahkan dengan adik Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Hamengkunagoro. Sudah menjadi pembicaraan umum bahwa menurut ramalan ahli nujum, putra Ronggo Mancanagara akan menjadi raja, baik dalam waktu singkat maupun dalam waktu yang lama. Bumi yang dihuni yaitu Alas Pethik. Tempat ini sudah menjadi pembicaraan umum. Ramalan itu menyatakan bahwa apabila Ronggo Pethik menjadi raja, hal itu akan diawali dengan gempa bumi. Pada waktu itu Kyai Adipati Danurejo meninggal dunia, diganti oleh cucunya bernama Raden Tumenggung Martonagoro. Raden Tumenggung Martonagoro ini menduduki jabatan yang sama dengan almarhum kakeknya, namun tingkah laku dan wataknya tidak sama. Almarhum kakeknya berwatak luhur sedangkan Raden Martonagoro mempunyai watak lebih angkuh. Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat sayang terhadap ketiga menantu beliau, yaitu Raden Tumenggung Sumodiningrat, Raden Ronggo, serta Raden Patih Renggengkoro. Ketiga menantu ini diperlakukan sebagai putra lelaki Kangjeng Sultan sendiri. Hal ini membuat Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom Hamengkunagoro benci terhadap ketiga ipar tersebut, karena Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom harus mendapat kasih sayang dari ketiga iparnya itu. Apabila ketiga ipar tersebut taat hormat kepada Kangjeng Pangeran Adipati Anom, maka Kangjeng Sultan marah mengapa ketiga menantunya taat hormat kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Semua kehendak Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom selalu dihalang-halangi oleh ramanda Kangjeng Sultan. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjadi mendongkol hatinya karena justru ramandanya tidak mempunyai pengertian terhadap puteranya sendiri. Oleh karena itu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sering memberi hukuman denda kepada ketiga iparnya itu, hal ini terdorong oleh perasaan hatinya yang dlianda penasaran dan dendam.<noinclude>{{rh|156}}</noinclude> tvep6hr6q0xetxxgt5z8zan16uh5kjx Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/161 250 23400 73656 2026-05-11T13:36:00Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Raden Ronggo, Raden Sumadiningrat masing-masing segan dan takut menjauhi Kangjeng Pangeran Adipati Anom, hanya Ki Patih Danurejo sajalah yang selalu bersengaja. Meskipun demikiansikap Ki Patih Danurejo terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terpaksa tidak mau menjauhi Ki Patih Danurejo. Hal ini demi kesopansantunan tradisional istana dan kasih sayangnya terhadap Kangjeng Sultan sebagai ramanda. Sikap Kangje... 73656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Ronggo, Raden Sumadiningrat masing-masing segan dan takut menjauhi Kangjeng Pangeran Adipati Anom, hanya Ki Patih Danurejo sajalah yang selalu bersengaja. Meskipun demikiansikap Ki Patih Danurejo terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terpaksa tidak mau menjauhi Ki Patih Danurejo. Hal ini demi kesopansantunan tradisional istana dan kasih sayangnya terhadap Kangjeng Sultan sebagai ramanda. Sikap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom tersebut seperti pepatah 'makan racun mati bersama', Sudah menjadi kehendak Kangjeng Sultan untuk membiarkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terdesak di tempat yang sempit. Seringkati Kangjeng Sultan mempercakapkan pribadi Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, sehingga Raden Ronggo dan Raden Sumodiningrat menjadi bimbang dan bingung. Raden Rangga dan Raden Sumodiningrat sudah meramalkan bahwa kelak, apabila Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menduduki tahta sebagai Sultan, tentulah bersama-sama dengan Ki Patih Danurejo mereka akan saling berebut demi pamrih-pamrih pribadi untuk memperoleh keuntungan, dan semuanya itu dilakukan dengan berpurapura tidak setulus hati. Sri Paduka Kangjeng Sultan sudah tidak mempunyai rasa segan terhadap putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Kadangkala Kangjeng Sultan membuat iba hati Kangjeng Pangeran Notokusumo menjadi terharu. Bagaimana pun juga Kangjeng Sultan Hamengkubowono harus mengakui kedudukan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sebagai putra pengganti Kangjeng Sultan. Andaikata Kangjeng Sultan berganti haluan dan pendirian mencalonkan putra yang lain, namun hal itu pasti akan mengalami suatu pertentangan dalam kalangan istana. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dapat segera dinobatkan menjadi Sri Paduka Kangjeng Sultan, namun dapat saja timbul rasa permusuhan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dengan ramanda Kangjeng Sultan. Oleh karena itu maka Kangjeng Gusti Pangeran Adipati 157 PNRI<noinclude></noinclude> odygrcjo99fi222usmkpmr1rkbz76or 73658 73656 2026-05-11T13:39:59Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Ronggo, Raden Sumadiningrat masing-masing segan dan takut menjauhi Kangjeng Pangeran Adipati Anom, hanya Ki Patih Danurejo sajalah yang selalu bersengaja. Meskipun demikiansikap Ki Patih Danurejo terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terpaksa tidak mau menjauhi Ki Patih Danurejo. Hal ini demi kesopansantunan tradisional istana dan kasih sayangnya terhadap Kangjeng Sultan sebagai ramanda. Sikap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom tersebut seperti pepatah 'makan racun mati bersama', Sudah menjadi kehendak Kangjeng Sultan untuk membiarkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terdesak di tempat yang sempit. Seringkati Kangjeng Sultan mempercakapkan pribadi Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, sehingga Raden Ronggo dan Raden Sumodiningrat menjadi bimbang dan bingung. Raden Rangga dan Raden Sumodiningrat sudah meramalkan bahwa kelak, apabila Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menduduki tahta sebagai Sultan, tentulah bersama-sama dengan Ki Patih Danurejo mereka akan saling berebut demi pamrih-pamrih pribadi untuk memperoleh keuntungan, dan semuanya itu dilakukan dengan berpurapura tidak setulus hati. Sri Paduka Kangjeng Sultan sudah tidak mempunyai rasa segan terhadap putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Kadangkala Kangjeng Sultan membuat iba hati Kangjeng Pangeran Notokusumo menjadi terharu. Bagaimana pun juga Kangjeng Sultan Hamengkubowono harus mengakui kedudukan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sebagai putra pengganti Kangjeng Sultan. Andaikata Kangjeng Sultan berganti haluan dan pendirian mencalonkan putra yang lain, namun hal itu pasti akan mengalami suatu pertentangan dalam kalangan istana. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dapat segera dinobatkan menjadi Sri Paduka Kangjeng Sultan, namun dapat saja timbul rasa permusuhan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dengan ramanda Kangjeng Sultan. Oleh karena itu maka Kangjeng Gusti Pangeran Adipati<noinclude>{{rh|||157}}</noinclude> onfj1u0odmsirfh6zxfmkr9108faetc 73670 73658 2026-05-11T13:56:50Z Khusna Safira 1759 73670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Raden Ronggo, Raden Sumadiningrat masing-masing segan dan takut menjauhi Kangjeng Pangeran Adipati Anom, hanya Ki Patih Danurejo sajalah yang selalu bersengaja. Meskipun demikiansikap Ki Patih Danurejo terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terpaksa tidak mau menjauhi Ki Patih Danurejo. Hal ini demi kesopansantunan tradisional istana dan kasih sayangnya terhadap Kangjeng Sultan sebagai ramanda. Sikap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom tersebut seperti pepatah 'makan racun mati bersama', Sudah menjadi kehendak Kangjeng Sultan untuk membiarkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terdesak di tempat yang sempit. Seringkati Kangjeng Sultan mempercakapkan pribadi Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, sehingga Raden Ronggo dan Raden Sumodiningrat menjadi bimbang dan bingung. Raden Rangga dan Raden Sumodiningrat sudah meramalkan bahwa kelak, apabila Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menduduki tahta sebagai Sultan, tentulah bersama-sama dengan Ki Patih Danurejo mereka akan saling berebut demi pamrih-pamrih pribadi untuk memperoleh keuntungan, dan semuanya itu dilakukan dengan berpurapura tidak setulus hati. Sri Paduka Kangjeng Sultan sudah tidak mempunyai rasa segan terhadap putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Kadangkala Kangjeng Sultan membuat iba hati Kangjeng Pangeran Notokusumo menjadi terharu. Bagaimana pun juga Kangjeng Sultan Hamengkubowono harus mengakui kedudukan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sebagai putra pengganti Kangjeng Sultan. Andaikata Kangjeng Sultan berganti haluan dan pendirian mencalonkan putra yang lain, namun hal itu pasti akan mengalami suatu pertentangan dalam kalangan istana. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dapat segera dinobatkan menjadi Sri Paduka Kangjeng Sultan, namun dapat saja timbul rasa permusuhan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dengan ramanda Kangjeng Sultan. Oleh karena itu maka Kangjeng Gusti Pangeran Adipati<noinclude>{{rh|||'''157}}'''</noinclude> h4ecjykodbt42xjzq5wycidibx6i7x0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/162 250 23401 73659 2026-05-11T13:40:10Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Anom tetap mengharapkan supaya Ki Patih menaruh rasa simpati terhadap diri Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Boleh dikatakan bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpaksa harus menyerahkan dirinya terhadap Ki Patih. Pada suatu ketika mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, yatiu Raden Sosrodiningrat, membela diri menantunya. Raden Sosrodiningrat menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo, pamanda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Raden Sas... 73659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Anom tetap mengharapkan supaya Ki Patih menaruh rasa simpati terhadap diri Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Boleh dikatakan bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpaksa harus menyerahkan dirinya terhadap Ki Patih. Pada suatu ketika mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, yatiu Raden Sosrodiningrat, membela diri menantunya. Raden Sosrodiningrat menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo, pamanda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Raden Sasradiningrat mengajak bersemedi di Gunung Wilis dengan mendambakan bahwa kelak setelah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom diangkat menjadi Kangjeng Sultan, agar semua pihak taat dan setia. Dan juga pamanda Kangjeng Pangeran Notokusumo bersedia mendukung serta melindungi untuk selamalamanya. Raden Sosrodiningrat berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Apabila dua tokoh besar dalam istana tidak menyukai ananda Pangeran Adipati Anom, pastilah keadaan kesultanan Yogyakarta menjadi kucar-kacir. Oleh sebab itu peranan paduka Pangeran Notokusumo sangat menentukan demi kesentosaan negeri Yogyakarta". Kangjeng Pangeran Notokusumo tersenyum mendengar kata-kata Raden Sastradiningrat tersebut. Beliau menanggapi, "Aku tidak ada pamrih untuk mendukung dan mengambil keuntungan pribadi. Aku dan kakanda Sosrodiningrat ini samasama tidak sempat dan tidak cukup waktu. Kita sama-sama maklum. Kakanda -Sosrodiningrat memberi peringatan kepadaku, aku berterima kasih. Aku hanya berpesan agar kakanda Sosrodiningrat memberi peringatan juga kepada menantu supaya ananda Adipati Anom selalu waspada dan pandai membawa diri, bijaksana dan adil terhadap semua hambanya". Raden Sosrodiningrat sangat gembira mendengar tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo itu, namun beliau menjawab, "Terima kasih, tetapi kalau hamba berbicara demikian itu, hamba tidak sampai hati, takut ada persangkaan bahwa hamba ini memikirkan kepentingan anak perempuan hamba". Raden Sosrodiningrat telah mohon diri pulang. Adapun 138 PNRI<noinclude></noinclude> hd2a35fqeuwwvcea89djz9kd5wkxk4d 73660 73659 2026-05-11T13:43:57Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Anom tetap mengharapkan supaya Ki Patih menaruh rasa simpati terhadap diri Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Boleh dikatakan bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpaksa harus menyerahkan dirinya terhadap Ki Patih. Pada suatu ketika mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, yatiu Raden Sosrodiningrat, membela diri menantunya. Raden Sosrodiningrat menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo, pamanda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Raden Sasradiningrat mengajak bersemedi di Gunung Wilis dengan mendambakan bahwa kelak setelah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom diangkat menjadi Kangjeng Sultan, agar semua pihak taat dan setia. Dan juga pamanda Kangjeng Pangeran Notokusumo bersedia mendukung serta melindungi untuk selamalamanya. Raden Sosrodiningrat berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Apabila dua tokoh besar dalam istana tidak menyukai ananda Pangeran Adipati Anom, pastilah keadaan kesultanan Yogyakarta menjadi kucar-kacir. Oleh sebab itu peranan paduka Pangeran Notokusumo sangat menentukan demi kesentosaan negeri Yogyakarta". Kangjeng Pangeran Notokusumo tersenyum mendengar kata-kata Raden Sastradiningrat tersebut. Beliau menanggapi, "Aku tidak ada pamrih untuk mendukung dan mengambil keuntungan pribadi. Aku dan kakanda Sosrodiningrat ini samasama tidak sempat dan tidak cukup waktu. Kita sama-sama maklum. Kakanda -Sosrodiningrat memberi peringatan kepadaku, aku berterima kasih. Aku hanya berpesan agar kakanda Sosrodiningrat memberi peringatan juga kepada menantu supaya ananda Adipati Anom selalu waspada dan pandai membawa diri, bijaksana dan adil terhadap semua hambanya". Raden Sosrodiningrat sangat gembira mendengar tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo itu, namun beliau menjawab, "Terima kasih, tetapi kalau hamba berbicara demikian itu, hamba tidak sampai hati, takut ada persangkaan bahwa hamba ini memikirkan kepentingan anak perempuan hamba". Raden Sosrodiningrat telah mohon diri pulang. Adapun<noinclude>{{rh|138}}</noinclude> 4loomms8wcbwrdoobx5e11ro7upiga6 73661 73660 2026-05-11T13:44:10Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ 73661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Anom tetap mengharapkan supaya Ki Patih menaruh rasa simpati terhadap diri Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Boleh dikatakan bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpaksa harus menyerahkan dirinya terhadap Ki Patih. Pada suatu ketika mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, yatiu Raden Sosrodiningrat, membela diri menantunya. Raden Sosrodiningrat menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo, pamanda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Raden Sasradiningrat mengajak bersemedi di Gunung Wilis dengan mendambakan bahwa kelak setelah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom diangkat menjadi Kangjeng Sultan, agar semua pihak taat dan setia. Dan juga pamanda Kangjeng Pangeran Notokusumo bersedia mendukung serta melindungi untuk selamalamanya. Raden Sosrodiningrat berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Apabila dua tokoh besar dalam istana tidak menyukai ananda Pangeran Adipati Anom, pastilah keadaan kesultanan Yogyakarta menjadi kucar-kacir. Oleh sebab itu peranan paduka Pangeran Notokusumo sangat menentukan demi kesentosaan negeri Yogyakarta". Kangjeng Pangeran Notokusumo tersenyum mendengar kata-kata Raden Sastradiningrat tersebut. Beliau menanggapi, "Aku tidak ada pamrih untuk mendukung dan mengambil keuntungan pribadi. Aku dan kakanda Sosrodiningrat ini samasama tidak sempat dan tidak cukup waktu. Kita sama-sama maklum. Kakanda -Sosrodiningrat memberi peringatan kepadaku, aku berterima kasih. Aku hanya berpesan agar kakanda Sosrodiningrat memberi peringatan juga kepada menantu supaya ananda Adipati Anom selalu waspada dan pandai membawa diri, bijaksana dan adil terhadap semua hambanya". Raden Sosrodiningrat sangat gembira mendengar tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo itu, namun beliau menjawab, "Terima kasih, tetapi kalau hamba berbicara demikian itu, hamba tidak sampai hati, takut ada persangkaan bahwa hamba ini memikirkan kepentingan anak perempuan hamba". Raden Sosrodiningrat telah mohon diri pulang. Adapun<noinclude>{{rh|138}}</noinclude> 9soda83qr9bpfc8dti7462pfy9ep8s3 73662 73661 2026-05-11T13:44:20Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Anom tetap mengharapkan supaya Ki Patih menaruh rasa simpati terhadap diri Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Boleh dikatakan bahwa Kangjeng Gusti Pangeran Adipati terpaksa harus menyerahkan dirinya terhadap Ki Patih. Pada suatu ketika mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, yatiu Raden Sosrodiningrat, membela diri menantunya. Raden Sosrodiningrat menghubungi Kangjeng Pangeran Notokusumo, pamanda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Raden Sasradiningrat mengajak bersemedi di Gunung Wilis dengan mendambakan bahwa kelak setelah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom diangkat menjadi Kangjeng Sultan, agar semua pihak taat dan setia. Dan juga pamanda Kangjeng Pangeran Notokusumo bersedia mendukung serta melindungi untuk selamalamanya. Raden Sosrodiningrat berkata kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Apabila dua tokoh besar dalam istana tidak menyukai ananda Pangeran Adipati Anom, pastilah keadaan kesultanan Yogyakarta menjadi kucar-kacir. Oleh sebab itu peranan paduka Pangeran Notokusumo sangat menentukan demi kesentosaan negeri Yogyakarta". Kangjeng Pangeran Notokusumo tersenyum mendengar kata-kata Raden Sastradiningrat tersebut. Beliau menanggapi, "Aku tidak ada pamrih untuk mendukung dan mengambil keuntungan pribadi. Aku dan kakanda Sosrodiningrat ini samasama tidak sempat dan tidak cukup waktu. Kita sama-sama maklum. Kakanda -Sosrodiningrat memberi peringatan kepadaku, aku berterima kasih. Aku hanya berpesan agar kakanda Sosrodiningrat memberi peringatan juga kepada menantu supaya ananda Adipati Anom selalu waspada dan pandai membawa diri, bijaksana dan adil terhadap semua hambanya". Raden Sosrodiningrat sangat gembira mendengar tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo itu, namun beliau menjawab, "Terima kasih, tetapi kalau hamba berbicara demikian itu, hamba tidak sampai hati, takut ada persangkaan bahwa hamba ini memikirkan kepentingan anak perempuan hamba". Raden Sosrodiningrat telah mohon diri pulang. Adapun<noinclude>{{rh|138}}</noinclude> 4loomms8wcbwrdoobx5e11ro7upiga6 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/163 250 23402 73663 2026-05-11T13:44:31Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "putra-putri Kangjeng Pangeran Notokusumo itu sudah tua dan dewasa. Di antaranya sudah ada yang meninggal. Putra Pangeran Notokusumo yang bernama Raden Mas Salyo sudah dewasa, menjadi pasangan bagi saudara sulungnya. Raden Mas Salyo ini merupakan putra yang paling diharapkan untuk kelak menduduki jabatan menjadi tokoh penting. Pada waktu masih dalam kandungan, di Yogyakarta terjadi kekacaubalauan. Istri Kangjeng Pangeran Notokusumo dalam keadaan ngidam... 73663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>putra-putri Kangjeng Pangeran Notokusumo itu sudah tua dan dewasa. Di antaranya sudah ada yang meninggal. Putra Pangeran Notokusumo yang bernama Raden Mas Salyo sudah dewasa, menjadi pasangan bagi saudara sulungnya. Raden Mas Salyo ini merupakan putra yang paling diharapkan untuk kelak menduduki jabatan menjadi tokoh penting. Pada waktu masih dalam kandungan, di Yogyakarta terjadi kekacaubalauan. Istri Kangjeng Pangeran Notokusumo dalam keadaan ngidam. Tiba-tiba ada seekor kuda mengamuk menerjang siapa saja yang ada di dekatnya. Kebetulan kuda yang mengamuk itu menghampiri istrinya. Seketika itu juga Kangjeng Pangeran Notokusumo menghunus kerisnya dan menusuk kuda, dan akhirnya kuda itu mati. Konon ada seseorang memberitahu bahwa ia bermimpi kuda itu berkehendak menyerahkan nyawanya kepada seseorang yang patut menjadi tuannya. Pada waktu itu Tuan Overste Pandhenbereh sudah dipindahkan kedudukannya menjadi Overste di Surakarta. Yang berjaga di Yogyakarta diganti Overste baru, yaitu Tuan Overste Waterlo. Ternyata pengganti Overste yang baru di Yogyakarta ini lebih buruk lagi. Keadaan di Yogyakarta semakin rusuh. Tuan Overste yang baru ini mempunyai banyak hutang. Sri Paduka Kangjeng Sultan mempunyai kegemaran berburu di hutan. Bukit Banyakan merupakan tempat kunjungan Kangjeng Sultan berburu kijang dan rusa. Tempat yang sering juga menjadi sasaran berburu kijang dan rusa adalah Indrakila. Di sebelah barat Kreseng Kanigara dibangun sebuah pesanggrahan dengan dibuat jalan simpang empat. Pada suatu musim penghujan tidak banyak kijang dan rusa yang menampakkan diri. Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat kecewa. Maka diperintahkan supaya para bupati membantu mencari perburuan binatang, suatu pekerjaan yang sangat berat bagi para bupati. Oleh sebab itu para mantri dan bupati itu menggerutu dan dalam hati masing-masing mencaci-maki Kangjeng Sultan. Pada masa itu Sri Paduka Kangjeng Sultan beristirahat di pesanggrahan dan bermalam di sana. Kangjeng Sultan me159 PNRI<noinclude></noinclude> r3zy45sm0istp09vh02jruzk5chz2tl 73664 73663 2026-05-11T13:49:00Z Khusna Safira 1759 73664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>putra-putri Kangjeng Pangeran Notokusumo itu sudah tua dan dewasa. Di antaranya sudah ada yang meninggal. Putra Pangeran Notokusumo yang bernama Raden Mas Salyo sudah dewasa, menjadi pasangan bagi saudara sulungnya. Raden Mas Salyo ini merupakan putra yang paling diharapkan untuk kelak menduduki jabatan menjadi tokoh penting. Pada waktu masih dalam kandungan, di Yogyakarta terjadi kekacaubalauan. Istri Kangjeng Pangeran Notokusumo dalam keadaan ngidam. Tiba-tiba ada seekor kuda mengamuk menerjang siapa saja yang ada di dekatnya. Kebetulan kuda yang mengamuk itu menghampiri istrinya. Seketika itu juga Kangjeng Pangeran Notokusumo menghunus kerisnya dan menusuk kuda, dan akhirnya kuda itu mati. Konon ada seseorang memberitahu bahwa ia bermimpi kuda itu berkehendak menyerahkan nyawanya kepada seseorang yang patut menjadi tuannya. Pada waktu itu Tuan Overste Pandhenbereh sudah dipindahkan kedudukannya menjadi Overste di Surakarta. Yang berjaga di Yogyakarta diganti Overste baru, yaitu Tuan Overste Waterlo. Ternyata pengganti Overste yang baru di Yogyakarta ini lebih buruk lagi. Keadaan di Yogyakarta semakin rusuh. Tuan Overste yang baru ini mempunyai banyak hutang. Sri Paduka Kangjeng Sultan mempunyai kegemaran berburu di hutan. Bukit Banyakan merupakan tempat kunjungan Kangjeng Sultan berburu kijang dan rusa. Tempat yang sering juga menjadi sasaran berburu kijang dan rusa adalah Indrakila. Di sebelah barat Kreseng Kanigara dibangun sebuah pesanggrahan dengan dibuat jalan simpang empat. Pada suatu musim penghujan tidak banyak kijang dan rusa yang menampakkan diri. Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat kecewa. Maka diperintahkan supaya para bupati membantu mencari perburuan binatang, suatu pekerjaan yang sangat berat bagi para bupati. Oleh sebab itu para mantri dan bupati itu menggerutu dan dalam hati masing-masing mencaci-maki Kangjeng Sultan. Pada masa itu Sri Paduka Kangjeng Sultan beristirahat di pesanggrahan dan bermalam di sana. Kangjeng Sultan<noinclude>{{rh|||159}}</noinclude> p32hj0d7fcqohxbxaioaxkm7cvvt205 73665 73664 2026-05-11T13:51:08Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>putra-putri Kangjeng Pangeran Notokusumo itu sudah tua dan dewasa. Di antaranya sudah ada yang meninggal. Putra Pangeran Notokusumo yang bernama Raden Mas Salyo sudah dewasa, menjadi pasangan bagi saudara sulungnya. Raden Mas Salyo ini merupakan putra yang paling diharapkan untuk kelak menduduki jabatan menjadi tokoh penting. Pada waktu masih dalam kandungan, di Yogyakarta terjadi kekacaubalauan. Istri Kangjeng Pangeran Notokusumo dalam keadaan ngidam. Tiba-tiba ada seekor kuda mengamuk menerjang siapa saja yang ada di dekatnya. Kebetulan kuda yang mengamuk itu menghampiri istrinya. Seketika itu juga Kangjeng Pangeran Notokusumo menghunus kerisnya dan menusuk kuda, dan akhirnya kuda itu mati. Konon ada seseorang memberitahu bahwa ia bermimpi kuda itu berkehendak menyerahkan nyawanya kepada seseorang yang patut menjadi tuannya. Pada waktu itu Tuan Overste Pandhenbereh sudah dipindahkan kedudukannya menjadi Overste di Surakarta. Yang berjaga di Yogyakarta diganti Overste baru, yaitu Tuan Overste Waterlo. Ternyata pengganti Overste yang baru di Yogyakarta ini lebih buruk lagi. Keadaan di Yogyakarta semakin rusuh. Tuan Overste yang baru ini mempunyai banyak hutang. Sri Paduka Kangjeng Sultan mempunyai kegemaran berburu di hutan. Bukit Banyakan merupakan tempat kunjungan Kangjeng Sultan berburu kijang dan rusa. Tempat yang sering juga menjadi sasaran berburu kijang dan rusa adalah Indrakila. Di sebelah barat Kreseng Kanigara dibangun sebuah pesanggrahan dengan dibuat jalan simpang empat. Pada suatu musim penghujan tidak banyak kijang dan rusa yang menampakkan diri. Sri Paduka Kangjeng Sultan sangat kecewa. Maka diperintahkan supaya para bupati membantu mencari perburuan binatang, suatu pekerjaan yang sangat berat bagi para bupati. Oleh sebab itu para mantri dan bupati itu menggerutu dan dalam hati masing-masing mencaci-maki Kangjeng Sultan. Pada masa itu Sri Paduka Kangjeng Sultan beristirahat di pesanggrahan dan bermalam di sana. Kangjeng Sultan {{hws|me|me.anakan}}<noinclude>{{rh|||159}}</noinclude> svvqy8w3ddgwayipgdfip2ks7vi2zxa Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/164 250 23403 73668 2026-05-11T13:54:57Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|.anakan|me.anakan}} untuk berpesta besar dengan para putra dan kerabat .itana. Sudah ditetapkan bahwa pesta besar itu akan diadakan pada hari Kamis pagi. Kangjeng Pangeran Notokusumo mempunyai seorang calon pegawai di Mangundipuran yang bernama Ki Wiryotruna. Secara tiba-tiba dan penuh rahasia Ki Wiryotruno berkata dengan sikap berhati-hati, "Hamba memberitahukan kepada paduka bahwa dewasa ini ada kehendak rahasia dari kakak paduka, Kangjeng Sultan, untuk membunuh paduka. Jalan simpang empat yang menuju ke tempat perburuan itu adalah pasangan rahasia Untuk penyergapan atas diri paduka. Hamba mendengar sendiri bahwa paduka akan ditipu. Kangjeng Sultan ada di Kanigara dan diam-diam kakak paduka itu telah merencanakan pembunuhan terhadap paduka. Telah disiapkan pasukan khusus yang akan menyergap paduka serta bertugas membunuh paduka. Kyai Tumenggung mendapat perintah rahasia ini dari Kangjeng Sultan, hamba bersembunyi dan mendengar segala rencana rahasia tersebut. Paduka dipersalahkan oleh kakak paduka, Kangjeng Sultan, bahwa paduka tidak setia, dianggap menjadi musuh dalam selimut. Maka paduka akan dibunuh secara rahasia di hutan. Sekarang ini banyak hamba Yogyakarta yang tidak menyukai Kangjeng Sultan. Apabila paduka mendahului untuk merebut kekuasaan Kangjeng Sultan, pasti dukungan rakyat banyak berpihak kepada paduka." Kangjeng Pangeran Notokusumo mendengar laporan Ki Wiryotruno itu menjadi bimbang, namun hatinya berat. Kangjeng Pangeran Notokusumo merasa bahwa tidak mempunyai hamba andalan yang sakti dan beliau merasa tidak mempunyai kesalahan terhadap Kangjeng Sultan, kakaknya yang selama ini ditaati dan dihormati. Pada waktu itu tiba saatnya hari Kamis yang telah ditetapkan oleh Kangjeng Sultan untuk berpesta bersama putra dan kerabat istana. Kangjeng Pangeran Notokusumo pergi sendirian tanpa pengikut, hanyalah seorang penggembala kuda saja yang mengikuti beliau. Ketika tiba di bukit, belum ada seorang pun<noinclude>{{rh|160}}</noinclude> ony2apeq1vucr2acn4zfietegi2wnaa Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/165 250 23404 73669 2026-05-11T13:55:41Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "di sana. Pada pukul empat pagi datanglah para hamba Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, dan mereka menanyakan Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan alasan takut kalau-kalau masih tertinggal. Sri Paduka Kangjeng Sultan pun telah tiba diiriftgi perajurit perempuan, sedangkan para putra dan kerabat istana telah berangkat. Para perajurit telah mendahului berburu. Sri Paduka Kangjeng Sultan tampak bergembira. Setelah duduk sejenak, lalu bersantap dan kemud... 73669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>di sana. Pada pukul empat pagi datanglah para hamba Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, dan mereka menanyakan Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan alasan takut kalau-kalau masih tertinggal. Sri Paduka Kangjeng Sultan pun telah tiba diiriftgi perajurit perempuan, sedangkan para putra dan kerabat istana telah berangkat. Para perajurit telah mendahului berburu. Sri Paduka Kangjeng Sultan tampak bergembira. Setelah duduk sejenak, lalu bersantap dan kemudian Kangjeng Sultan kembali ke pesanggrahan lewat jalan di timur bukit IndrakiIa. Tuan Overste Waterlo dipanggil dan diajak Kangjeng Sultan berenang-renang di pantai. Pada waktu itu Kangjeng Sultan telah kembali, sedangkan Kangjeng Pangeran Notokusumo telah mendahului pulang. Dan ternyata berita Ki Wiryotruno bahwa dirinya akan dibunuh di bukit Kanigara itu adalah berita bohong. Terbukti hanya berita fitnah yang dibuat oleh akal licik Mantri Prameyo^ untuk menghindari pekerjaan yang berat. Sesungguhnya Kangjeng Pangeran Notokusumo cukup mampu untuk melawan kakak beliau JCangjeng' Sultan dan dapat diharapkan kesetiaan para hamba. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tetap pada pendiriannya bahwa kakak beliau Kangjeng Sultan adalah tempat sandaran hidupnya pada masa itu. Ki Wiryotruno kekal pengabdiannya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo dan telah naik pangkatnya menjadi Mantri Kepala. Tetapi hidupnya tidak lama, sebab suatu ketika terbunuh oleh temannya bekerja. Sementara itu Raden Tumengung Notoyudo menderita sakit. Hanya semalam sakit lalu meninggal dunia. Konon berita desas-desus menyatakan bahwa kematian Raden Tumenggung Notoyudo adalah dibuat oleh Raden Patih, sebab apabila bapak tuanya itu masih hidup, segala kehendak Ki Patih akan terhalang. Pada waktu itu Yogyakarta menjadi perhatian dan pembicaraan umum, sebab almarhum Raden Tumenggung Notoyudo merupakan sekutu terdekat Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kedudukan Notoyudan belum diganti, menunggu keputusan 161 PNRI<noinclude></noinclude> ktpmsa7o6ljabxbdz4r1b26acw0p4aq 73671 73669 2026-05-11T14:01:55Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>di sana. Pada pukul empat pagi datanglah para hamba Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, dan mereka menanyakan Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan alasan takut kalau-kalau masih tertinggal. Sri Paduka Kangjeng Sultan pun telah tiba diiriftgi perajurit perempuan, sedangkan para putra dan kerabat istana telah berangkat. Para perajurit telah mendahului berburu. Sri Paduka Kangjeng Sultan tampak bergembira. Setelah duduk sejenak, lalu bersantap dan kemudian Kangjeng Sultan kembali ke pesanggrahan lewat jalan di timur bukit IndrakiIa. Tuan Overste Waterlo dipanggil dan diajak Kangjeng Sultan berenang-renang di pantai. Pada waktu itu Kangjeng Sultan telah kembali, sedangkan Kangjeng Pangeran Notokusumo telah mendahului pulang. Dan ternyata berita Ki Wiryotruno bahwa dirinya akan dibunuh di bukit Kanigara itu adalah berita bohong. Terbukti hanya berita fitnah yang dibuat oleh akal licik Mantri Prameyo^ untuk menghindari pekerjaan yang berat. Sesungguhnya Kangjeng Pangeran Notokusumo cukup mampu untuk melawan kakak beliau JCangjeng' Sultan dan dapat diharapkan kesetiaan para hamba. Namun Kangjeng Pangeran Notokusumo tetap pada pendiriannya bahwa kakak beliau Kangjeng Sultan adalah tempat sandaran hidupnya pada masa itu. Ki Wiryotruno kekal pengabdiannya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo dan telah naik pangkatnya menjadi Mantri Kepala. Tetapi hidupnya tidak lama, sebab suatu ketika terbunuh oleh temannya bekerja. Sementara itu Raden Tumengung Notoyudo menderita sakit. Hanya semalam sakit lalu meninggal dunia. Konon berita desas-desus menyatakan bahwa kematian Raden Tumenggung Notoyudo adalah dibuat oleh Raden Patih, sebab apabila bapak tuanya itu masih hidup, segala kehendak Ki Patih akan terhalang. Pada waktu itu Yogyakarta menjadi perhatian dan pembicaraan umum, sebab almarhum Raden Tumenggung Notoyudo merupakan sekutu terdekat Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kedudukan Notoyudan belum diganti, menunggu keputusan<noinclude>{{rh|||'''161}}'''</noinclude> qdx9pcvuk19ir4jzuexcpcb9c4qkpau Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/166 250 23405 73672 2026-05-11T14:02:08Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Sri Paduka Kangjeng Sultan. Adapun Raden Tumenggung Notoyudo meninggalkan anak lelaki dua orang. Yang tua ditunjuk menggantikan kedudukan almarhum ayahanda dengan sebutan dan jabatan sama dengan almarhum ayahanda, yaitu Tumenggung Notoyudo. Sedangkan adiknya bernama Notoprawiro. Banyak diangkat bupati baru dan di antaranya banyak yang dipindahkan tempatnya. Pejabat yang dekat dengan Kangjeng Sultan, yaitu hamba kadipaten yang bernama Raden Panji Purwo... 73672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Sri Paduka Kangjeng Sultan. Adapun Raden Tumenggung Notoyudo meninggalkan anak lelaki dua orang. Yang tua ditunjuk menggantikan kedudukan almarhum ayahanda dengan sebutan dan jabatan sama dengan almarhum ayahanda, yaitu Tumenggung Notoyudo. Sedangkan adiknya bernama Notoprawiro. Banyak diangkat bupati baru dan di antaranya banyak yang dipindahkan tempatnya. Pejabat yang dekat dengan Kangjeng Sultan, yaitu hamba kadipaten yang bernama Raden Panji Purwodipuro, diangkat, sebagai sesepuh gedhong tengen. Akibat meninggalnya Raden Tumenggung Notoyudo, Kangjeng Pangeran Notokusumo sangat berduka cita. Ibarat seorang berjalan di tengah jalan gelap tak ada lampu. Jika diibaratkan perahu, maka layarnya telah hancur, juru kemudi hilang. Tidak boleh tidak perahu akan oleng dilanda angin taufan dan akhirnya akan hancur tertumbuk karang. Pada waktu itulah Raden Adipati Danurejo mulai berubah sikap, lebih berani dan seperti memperolok-olokkan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Secara tidak langsung ia meniupkan ejekan bahwa dengan meninggalnya Raden Tumenggung Notoyudo, maka andalan Kangjeng Pangeran Notokusumo telah hilang. Kini Raden Adipati Danureja semakin berani dan tidak ada yang disegani sama sekali. Setelah banyak di antara para sesepuh meninggal dunia, tinggallah para pejabat yang muda. Di antara ketiga menantu, bupati kencong saling bersaing memperebutkan kasih sayang Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Dan kesemuanya cukup harta dan kekayaan untuk berebut pengaruh. Raden Ronggo sangat berlebih-lebihan pemberiannya karena mempunyai bawahan luar daerah. Sementara itu Raden Patih Adipati Danurejo selalu memberikan hadiah kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom berupa segala barang yang indah-indah menarik. Dan Raden Patih jatuh cinta terhadap kemenakan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Usaha Raden Patih disertai cara-cara kebatinan dan dukun serta cara-cara tidak wajar, sehingga Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menyayangi Raden Patih. 162 PNRI<noinclude></noinclude> q5ixxo1telayjgsz34jr3t0y1l9sbv8 73673 73672 2026-05-11T14:05:51Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Sri Paduka Kangjeng Sultan. Adapun Raden Tumenggung Notoyudo meninggalkan anak lelaki dua orang. Yang tua ditunjuk menggantikan kedudukan almarhum ayahanda dengan sebutan dan jabatan sama dengan almarhum ayahanda, yaitu Tumenggung Notoyudo. Sedangkan adiknya bernama Notoprawiro. Banyak diangkat bupati baru dan di antaranya banyak yang dipindahkan tempatnya. Pejabat yang dekat dengan Kangjeng Sultan, yaitu hamba kadipaten yang bernama Raden Panji Purwodipuro, diangkat, sebagai sesepuh gedhong tengen. Akibat meninggalnya Raden Tumenggung Notoyudo, Kangjeng Pangeran Notokusumo sangat berduka cita. Ibarat seorang berjalan di tengah jalan gelap tak ada lampu. Jika diibaratkan perahu, maka layarnya telah hancur, juru kemudi hilang. Tidak boleh tidak perahu akan oleng dilanda angin taufan dan akhirnya akan hancur tertumbuk karang. Pada waktu itulah Raden Adipati Danurejo mulai berubah sikap, lebih berani dan seperti memperolok-olokkan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Secara tidak langsung ia meniupkan ejekan bahwa dengan meninggalnya Raden Tumenggung Notoyudo, maka andalan Kangjeng Pangeran Notokusumo telah hilang. Kini Raden Adipati Danureja semakin berani dan tidak ada yang disegani sama sekali. Setelah banyak di antara para sesepuh meninggal dunia, tinggallah para pejabat yang muda. Di antara ketiga menantu, bupati kencong saling bersaing memperebutkan kasih sayang Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Dan kesemuanya cukup harta dan kekayaan untuk berebut pengaruh. Raden Ronggo sangat berlebih-lebihan pemberiannya karena mempunyai bawahan luar daerah. Sementara itu Raden Patih Adipati Danurejo selalu memberikan hadiah kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom berupa segala barang yang indah-indah menarik. Dan Raden Patih jatuh cinta terhadap kemenakan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Usaha Raden Patih disertai cara-cara kebatinan dan dukun serta cara-cara tidak wajar, sehingga Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menyayangi Raden Patih.<noinclude>{{rh|162}}</noinclude> ju2mwtt3vulw4g1nbbv6ckm73vivt49 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/167 250 23406 73674 2026-05-11T14:06:14Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Namun Kangjeng Sultan kebetulan mengetahui tindaktanduk Raden Patih tersebut. Dengan mengetahui semua rahasia di atas, maka Kangjeng Sultan sangat murka. Kangjeng Sultan teringat pada peristiwa lama, yaitu Raden Trunojoyo dan Pangeran Pekik. Kemudian Raden Patih diancam hukuman gantung kalau masih nekad mencintai putri istana. Raden Patih sangat susah karena gagal niatnya dan ancaman hukuman yang cukup berat. Adapun Kangjeng Pangeran Notokusumo merasa... 73674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Namun Kangjeng Sultan kebetulan mengetahui tindaktanduk Raden Patih tersebut. Dengan mengetahui semua rahasia di atas, maka Kangjeng Sultan sangat murka. Kangjeng Sultan teringat pada peristiwa lama, yaitu Raden Trunojoyo dan Pangeran Pekik. Kemudian Raden Patih diancam hukuman gantung kalau masih nekad mencintai putri istana. Raden Patih sangat susah karena gagal niatnya dan ancaman hukuman yang cukup berat. Adapun Kangjeng Pangeran Notokusumo merasa gembira karena pengabdian putranya dihargai oleh Kangjeng Sultan. Sudah tersiar berita, Raden Notciiningrat, putra Pangeran Notokusumo akan diambil menantu oleh Kangjeng Sultan. Raden Patih sangat dengki, membuat fitnah. Disuruhnya Raden Mas Sabiri meminjam keris kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan alasan akan memberontak terhadap Kangjeng Sultan. Raden Mas Sabiri sudah bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, maka katanya, "Kakanda, perkenankanlah hamba meminjam keris kakanda, akan hamba gunakan untuk memisahkan diri dari Kangjeng Sultan. Nanti apabila hamba sudah menyusun kekuatan dan berhasil, hamba serahkan segala sesuatunya kepada kakanda. Hamba sangat sakit hati karena Kangjeng Sultan tidak memikirkan nasib hamba ini." Pada waktu itu Kangjeng Pangeran Notokusumo menaruh curiga, dirasakan bahwa kata-kata Raden Mas Sabiri itu hanyalah bujuk rayu saja. Maka Kangjeng Pangeran Notokusumo segera memegang tangan Raden Mas Sabiri lalu dipukulnya. Gertaknya, "Sudahkah engkau gila? Aku tidak ada niat jahat seperti itu. Kangjeng Sultan tetap junjunganku. Aku tidak akan gegabah berbuat sesuatu. Hati-hatilah engkau, jangan berani berbuat nekad!" Mendengar ucapan Kangjeng Pangeran Notokusumo itu Raden Mas Sabiri menjadi takut. Dan satelah didesak terusmenerus oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo akhirnya ia mengaku bahwa, perbuatannya ini karena kehendak Raden Patih untuk mencelakakan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Pada akhirnya ia mengaku kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo, 163 PNRI<noinclude></noinclude> 9bov1qhtc78xupuc9t3etgdmxaopj1k 73675 73674 2026-05-11T14:10:16Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Namun Kangjeng Sultan kebetulan mengetahui tindak-tanduk Raden Patih tersebut. Dengan mengetahui semua rahasia di atas, maka Kangjeng Sultan sangat murka. Kangjeng Sultan teringat pada peristiwa lama, yaitu Raden Trunojoyo dan Pangeran Pekik. Kemudian Raden Patih diancam hukuman gantung kalau masih nekad mencintai putri istana. Raden Patih sangat susah karena gagal niatnya dan ancaman hukuman yang cukup berat. Adapun Kangjeng Pangeran Notokusumo merasa gembira karena pengabdian putranya dihargai oleh Kangjeng Sultan. Sudah tersiar berita, Raden Notciiningrat, putra Pangeran Notokusumo akan diambil menantu oleh Kangjeng Sultan. Raden Patih sangat dengki, membuat fitnah. Disuruhnya Raden Mas Sabiri meminjam keris kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan alasan akan memberontak terhadap Kangjeng Sultan. Raden Mas Sabiri sudah bertemu muka dengan Kangjeng Pangeran Notokusumo, maka katanya, "Kakanda, perkenankanlah hamba meminjam keris kakanda, akan hamba gunakan untuk memisahkan diri dari Kangjeng Sultan. Nanti apabila hamba sudah menyusun kekuatan dan berhasil, hamba serahkan segala sesuatunya kepada kakanda. Hamba sangat sakit hati karena Kangjeng Sultan tidak memikirkan nasib hamba ini." Pada waktu itu Kangjeng Pangeran Notokusumo menaruh curiga, dirasakan bahwa kata-kata Raden Mas Sabiri itu hanyalah bujuk rayu saja. Maka Kangjeng Pangeran Notokusumo segera memegang tangan Raden Mas Sabiri lalu dipukulnya. Gertaknya, "Sudahkah engkau gila? Aku tidak ada niat jahat seperti itu. Kangjeng Sultan tetap junjunganku. Aku tidak akan gegabah berbuat sesuatu. Hati-hatilah engkau, jangan berani berbuat nekad!" Mendengar ucapan Kangjeng Pangeran Notokusumo itu Raden Mas Sabiri menjadi takut. Dan satelah didesak terus-menerus oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo akhirnya ia mengaku bahwa, perbuatannya ini karena kehendak Raden Patih untuk mencelakakan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Pada akhirnya ia mengaku kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo,<noinclude>{{rh|||163}}</noinclude> eqc37uvmaofg820swpv3bgjgodpt1oz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/168 250 23407 73676 2026-05-11T14:10:28Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa ""Apabila hamba berhasil memperoleh keris paduka, maka hamba ,akan. diberi kedudukan dan kelak pernikahan hamba akan dimeriahkan secara besar-besaran." Betapa terkejut dan marah Kangjeng Pangeran Notokusumo mengetahui segala masalah tersebut. Namun beliau menaruh belas kasihan terhadap Raden Mas Sabiri. ;Maka adindanyaini diberi sejumlah uang yang cukup lalu disuruhnya pulang. Tidak berapa lama kemudian kedudukan Raden Mas Sabiri digantikan orang lain.... 73676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>"Apabila hamba berhasil memperoleh keris paduka, maka hamba ,akan. diberi kedudukan dan kelak pernikahan hamba akan dimeriahkan secara besar-besaran." Betapa terkejut dan marah Kangjeng Pangeran Notokusumo mengetahui segala masalah tersebut. Namun beliau menaruh belas kasihan terhadap Raden Mas Sabiri. ;Maka adindanyaini diberi sejumlah uang yang cukup lalu disuruhnya pulang. Tidak berapa lama kemudian kedudukan Raden Mas Sabiri digantikan orang lain. Hal ini terjadi karena perbuatan fitnah Raden Patih atas dukungan ayahanda. Makin lama rnakin banyak tingkah Raden Patih, apa lagi mendapat dukungan ayahandanya yang pandai bertata bahasa serta ahli dalam mendalihkan cerita sehingga Kangjeng Sultan mudah dipengaruhinya. Kemudian Raden Patih membuat kaitan baru; yang menjadi sasarart fitnahnya adalah bupati dalam bernama Raden Aryo Sindurejo. Atas akal muslihat Raden Patih maka Aryo Sindurejo menjadi benci terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Adapun Aryo Sindurejo itu dahulunya memperoleh belas kasihan dari almarhum Kangjeng Sultan yang dahulu. Pada waktu almarhum Kangjeng Sultan itu masih sebagai Pangeran Adipati maka pada waktu itulah Raden Sindurejo memperolah belas kasihan. Dan sekarang sudah mempunyai kedudukan terpandang'dalam istana. Tetapi ia semakin lupa daratan. Aryo Sindurejo mempersejajarkan dirinya seperti satu keturunan dengan darah keturunan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sudah lupa siapa keturunan asalnya. Meskipun banyak di antara para mantri bupati memperingatkan kepadanya, Raden Aryo Sindurejo tetap berkeras kepala. Sekarang Aryo Sindurejo memperoleh dukungan Raden Patih, bahkan oleh Raden Patih telah disanggupkan kedudukan sebagai pengganti Kangjeng Pangeran Notokusumo sewaktu Kangjeng Pangeran Notokusumo berhasil digulingkan. Harapan Aryo Sindurejo semakin tebal. Beliau dianggap sebagai 'bapa' bagi Raden Patih. Dan kebencian Aryo Sindurejo terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo semakin menjadi-jadi. Tiba-tiba Raden Aryo Sindurejo jatuh sakit dan kemudian menjadi lumpuh. Hal ini membuat Raden Patih menjadi kecewa. 164 PNRI<noinclude></noinclude> o7lwtjluuhs58g2sa8lxkcsnj3myhnb 73703 73676 2026-05-11T14:39:29Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>"Apabila hamba berhasil memperoleh keris paduka, maka hamba,akan. diberi kedudukan dan kelak pernikahan hamba akan dimeriahkan secara besar-besaran." Betapa terkejut dan marah Kangjeng Pangeran Notokusumo mengetahui segala masalah tersebut. Namun beliau menaruh belas kasihan terhadap Raden Mas Sabiri. ;Maka adindanyaini diberi sejumlah uang yang cukup lalu disuruhnya pulang. Tidak berapa lama kemudian kedudukan Raden Mas Sabiri digantikan orang lain. Hal ini terjadi karena perbuatan fitnah Raden Patih atas dukungan ayahanda. Makin lama makin banyak tingkah Raden Patih, apa lagi mendapat dukungan ayahandanya yang pandai bertata bahasa serta ahli dalam mendalihkan cerita sehingga Kangjeng Sultan mudah dipengaruhinya. Kemudian Raden Patih membuat kaitan baru; yang menjadi sasarart fitnahnya adalah bupati dalam bernama Raden Aryo Sindurejo. Atas akal muslihat Raden Patih maka Aryo Sindurejo menjadi benci terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Adapun Aryo Sindurejo itu dahulunya memperoleh belas kasihan dari almarhum Kangjeng Sultan yang dahulu. Pada waktu almarhum Kangjeng Sultan itu masih sebagai Pangeran Adipati maka pada waktu itulah Raden Sindurejo memperolah belas kasihan. Dan sekarang sudah mempunyai kedudukan terpandang'dalam istana. Tetapi ia semakin lupa daratan. Aryo Sindurejo mempersejajarkan dirinya seperti satu keturunan dengan darah keturunan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Sudah lupa siapa keturunan asalnya. Meskipun banyak di antara para mantri bupati memperingatkan kepadanya, Raden Aryo Sindurejo tetap berkeras kepala. Sekarang Aryo Sindurejo memperoleh dukungan Raden Patih, bahkan oleh Raden Patih telah disanggupkan kedudukan sebagai pengganti Kangjeng Pangeran Notokusumo sewaktu Kangjeng Pangeran Notokusumo berhasil digulingkan. Harapan Aryo Sindurejo semakin tebal. Beliau dianggap sebagai 'bapa' bagi Raden Patih. Dan kebencian Aryo Sindurejo terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo semakin menjadi-jadi. Tiba-tiba Raden Aryo Sindurejo jatuh sakit dan kemudian menjadi lumpuh. Hal ini membuat Raden Patih menjadi kecewa.<noinclude>{{rh|164}}</noinclude> q129t8xp35f0xydvfmchr10wkdeo6yr Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/159 250 23408 73677 2026-05-11T14:15:12Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Dalam suratnya kepada kedua raja tersebut diseyogyakan agar Patih Kangjeng Susuhunan Pakubuwana dan Patih Kangjeng Sultan Hamengkubuwono lebih dahulu datang ke Semarang. Apabila ada sesuatu masalah atau kesulitan yang membimbangkan, supaya diadakan pembicaraan pendahuluan sehingga dalam kunjungan resmi yang akan datang sudah ada dasar-dasar yang perlu dipercakapkan satu sama lain. Kedua Patih sudah berangkat ke Semarang. Patih Danurejo dimarahi karena terlalu banyak permintaan dan syarat-syarat yang dikehendaki Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono. Tuan Komisaris Jenderal sangat marah terhadap Tuan Overste Pandhenbereh, sehingga Tuan Komisaris Jenderal memberikan keputusan, "Kalau demikian, baiklah Tuan Ingglar <sup>7)</sup> memberi batas di antara 'kedua kerajaan itu. Buatlah tugu perbatasan kedua negara sebagai batas antara Surakarta dan Yogyakarta. Kedua raja itu, Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Kangjeng Sultan Hamengkubuwono supaya membuat loji. Barang siapa .di antara kedua raja tersebut membangkang, maka sudah dapat dilihat kejahatannya dan dengan demikian sudah dapat dianggap sebagai musuh dalam selimut". Tuan Komisaris Jenderal akan meninjau negeri-negeri Jawa Timur. Patih Surakarta diterima oleh Tuan Komisaris Jenderal tetapi tidak sempat diterima sebagai tamu. Patih Danureja kembali ke Yogyakarta dengan muka cemberut. Tuan Idlir Singglar berkunjung ke Surakarta dan Yogyakarta sehubungan dengan kepent ngannya membuat loji perbatasan Surakarta dan Yogyakarta. Loji batas tersebut ada di Klaten dan dibuat oleh Kasultanan Surakarta dan Kasultanan Yogyakarta. Setelah pembuataJi loji batas tersebut selesai, maka loji dijaga oleh perajurit Kompeni dikepalai seorang komandan. Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Kangjeng Sultan Hamengkubuwono bersama^ama memberikan iuran untuk menggajih penunggu loji batas tersebut. Pada waktu itu Tuan Jenderal Setratel meninggal dunia. Yang menggantikan kedudukan sebagai Gurnadur <sup>8)</sup> di Yogyakarta adalah Tuan Idlir Wise.<noinclude>{{rh|155}}</noinclude> twehmjam7ns21bpe1f75nzm7hqyzg52 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/236 250 23409 73678 2026-05-11T14:16:27Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>murah dan kasih kepada umatnya. Mohonlah dengan sungguhsungguh kepada Tuhan, disertai pasrah dan penyerahan dirimu lahir batin." Raden Ronggo menerima kata-kata nasehat Kangjeng Pangeran Notokusumo dengan penuh minat. Dari sedikit hatinya mulai tenang. Setelah beberapa lama, Raden Ronggo berkata, "Hamba merasa was-was apabila ilmu setan yang difitnahkan kepada hamba itu benar-benar mencelakakan hamba." Tanggapan Kangjeng Pangeran Natakusuma, "Mengapa anda terlalu picik berpikir? Tidakkah anda mempercayai keagungan Tuhan? Sekarang cobalah anda memusatkan pikiran disertai permohonan terpusat kepada Tuhan. Ajukanlah harapan anda sepenuhnya atas kemurahan Tuhan. Semoga doa yang anda panjatkan ke hadirat Tuhan itu terkabul." Raden Rangga menghaturkan sembah. Kemudian Raden Rangga memberitahukan mimpinya kepada Raden Tumenggung Natadiningrat bahwa Raden Rangga mendapat payung berwarna kuning. Setelah cukup lama berbincang-bincang, Raden Rangga mohon diri lalu naik tandu kajang lagi dan pulang. Para bupati berkumpul di rumah Raden Patih Danureja, memperbincangkan bagaimana nasib Raden Rangga setelah penyerahan dirinya kepada Tuan Gubernur Jenderal. Adapun Raden Ronggo sudah tenang hatinya, dan siang malam terusmenerus memanjatkan doa kepada Tuhan Yang Maha Esa untuk bebas dari ancaman hukuman atas dirinya. Dan semasa dalam perjalanan ke Bogor maka Raden Patih selalu menunjukkan sikap mengejek dan dengan kata-kata sindiran ditujukan kepada Raden Rangga. Sedangkan Raden Rangga sendiri sepanjang perjalanan ke Bogor selalu menyebut-nyebut nama almarhumah istrinya dan bersedia menyusul istrinya ke alam kubur. Pada suatu hari Kangjeng Sultan berkenan memanggil Kangjeng Pangeran Natakusuma ke istana. Setelah Kangjeng Pangeran Natakusuma menghadap Kangjeng Sultan, serta merta Kangjeng Sultan berkata dengan penuh kecewa, "Dinda Natakusuma kupanggil ke istana, sebab ada surat dari Gubernur Jenderal<noinclude>{{rh|232}}</noinclude> gbzte4e2utskf3g5jdby6uvvd0oqtop Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/237 250 23410 73680 2026-05-11T14:20:09Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>yang isinya tidak menyetujui apabila anakmu Natadiningrat kuusulkan melakukan tugas-tugas pemerintahan, sehingga aku membuat kecewa dinda karena gagal mengusulkan ananda Notodiningrat. Kini terpaksa aku menunjuk paman Sindunagoro; hal ini sebagai tolak bala dan sekedar mengisi kekosongan jabatan tersebut. Aku juga menghindari, niat-niat jahil dan jahat yang selama ini selalu memfitnah para pengikutku yang taat dan setia mengabdikan dirinya kepada diriku. Sekali lagi dinda, aku harap dinda jangan kecewa dan menyesal atas keputusan Tuan Jenderal yang menolak usulanku itu." Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi kata-kata Kangjeng Sultan, "Benarlah kanda Sultan, bahwa sesungguhnya dengan dicalonkannya ananda Notodiningrat menjadi wakil kanda Sultan maka saya sangat kawatir. Yang mengkawatirkan ialah karena ananda Notodiningrat masih harus banyak belajar dan masih memerlukan pengalaman. Jika tanpa dilandasi pengalaman, besar kemungkinan dibuatnya kesalahan-kesalahan berulang kali. Dan tentunya yang demikian itu berarti mengundang bahaya baginya." Kangjeng Sultan merasa menyesal lagi, maka katanya dengan sungguh-sungguh, "Dinda, sebenarnya aku berkehendak untuk mencoba sekali lagi membujuk Kompeni agar memenuhi rencanaku sebab aku melihat hanya Natadiningrat saja satusatunya harapanku untuk menjalankan tugas dengan berhasil." Kangjeng Pangeran Notokusumo menyahut, "Kanda Sultan, apabila sekiranya ananda Notodiningrat dijadikan bupati Mijen <sup>17)</sup> agaknya tidak ada bahaya yang membuntutinya. Saya merasa lebih tenang jika kanda Sultan menunjuknya sebagai bupati mijen itu." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom ikut menyambung pembicaraan, "Benar paman. Tugas dinda Notodiningrat bersih dari ancaman orang-orang jahil. Jadi ia bisa bekerja dengan tenang." Kangjeng Sultan berkata dengan suara tajam, "Namun tugas seperti itu terasa tugas bagi orang terhukum. Hampir tidak ada peranan sama sekali."<noinclude>{{rh|||233}}</noinclude> 9bu35w13918s739qxdqytf36wipcv52 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/258 250 23411 73681 2026-05-11T14:20:53Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Rombongan Kangeng Pangeran Notokusuimo diberangkatkan lagi. Tiba di Salatiga malam hagi. Paginya berangkat lagi. Raden Patih ada di belakang sambil menunggu kedatangan Tuan Minister Ingglar. emberitahu bahwa ada surat perintah Tuan Jenderal, dilarang membawa pasukan pengiring ke Semarang. Rombongan Patih Cakranagara hanya sedikit orangnya, sedangkan Rombongan Raden Patih jumlahnya ratusan. Dijawabab oleh Raden Patih bahwa rombongan Yogyakarta adalah j... 73681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>Rombongan Kangeng Pangeran Notokusuimo diberangkatkan lagi. Tiba di Salatiga malam hagi. Paginya berangkat lagi. Raden Patih ada di belakang sambil menunggu kedatangan Tuan Minister Ingglar. emberitahu bahwa ada surat perintah Tuan Jenderal, dilarang membawa pasukan pengiring ke Semarang. Rombongan Patih Cakranagara hanya sedikit orangnya, sedangkan Rombongan Raden Patih jumlahnya ratusan. Dijawabab oleh Raden Patih bahwa rombongan Yogyakarta adalah juga mewakili rombongan raja. Namun Tuan Minister Ingglar menjawab bahwa terhadap Tuan Gubernur Jenderal kurang baik dan ada kesan tak bijaksana. Raden Patih memberikan wawasan, "Sebaiknya pengawal ramanda Notokusumo dan dinda Notodiningrat tetap saja. Nanti setibanya di Ungaran, ayahanda Danukusumo tinggal semalam di Ungaran. Tuan Minister Ingglar menyetujui. Raden Patih lalu memberitahukan rencananya itu kepada Kanjeng Pangeran Notokusumo. Dijawab oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo bahwa sepenuhnya terserah kepada Raden Patih. Setibanya di Ungaran, ombongan beristirahat. datanglah kereta yang rnenjemput dari Semarang. Tidak diperkenankan membawa banyak prajurit, maka yang duduk dalam kereta adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo, Raden Patih, Raden Tumenggung Notodiningrat Raden Danukusumo, dan hamba panakawan. Para pengiring yang lain terpaksa tinggal dan banyak yang mengeluarkan air mata kasihan. Tiba di Semarang rombongan dijemput oleh Raden Tumenggung Semarang. Beristirahat di pesranggahan Gemulakan. Tuan juru bahasa memberikan keterangan, "Untuk hari ini Pengeran dan Tumenggung diperkenankan istirahat. Besok pada hari Kamis dilakukan wawancara dengan Tuan Jenderal. Dan untuk persinggahan Pangeran dengan putranya diharap Tumenggung Semarang yang mempersiapkan. Untuk kepentingan tersebut maka Kyai Seconagoro yang telah diserahi tugas, segera menjawab, "Kangjeng Pangeran bersama putranya Raden Tumenggung akan singgah di Gedung m* PNRI<noinclude></noinclude> n7kr0mhw7ruvypnc5za31ysdfdxab27 73682 73681 2026-05-11T14:22:49Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Rombongan Kangeng Pangeran Notokusuimo diberangkatkan lagi. Tiba di Salatiga malam hagi. Paginya berangkat lagi. Raden Patih ada di belakang sambil menunggu kedatangan Tuan Minister Ingglar. emberitahu bahwa ada surat perintah Tuan Jenderal, dilarang membawa pasukan pengiring ke Semarang. Rombongan Patih Cakranagara hanya sedikit orangnya, sedangkan Rombongan Raden Patih jumlahnya ratusan. Dijawabab oleh Raden Patih bahwa rombongan Yogyakarta adalah juga mewakili rombongan raja. Namun Tuan Minister Ingglar menjawab bahwa terhadap Tuan Gubernur Jenderal kurang baik dan ada kesan tak bijaksana. Raden Patih memberikan wawasan, "Sebaiknya pengawal ramanda Notokusumo dan dinda Notodiningrat tetap saja. Nanti setibanya di Ungaran, ayahanda Danukusumo tinggal semalam di Ungaran. Tuan Minister Ingglar menyetujui. Raden Patih lalu memberitahukan rencananya itu kepada Kanjeng Pangeran Notokusumo. Dijawab oleh Kangjeng Pangeran Notokusumo bahwa sepenuhnya terserah kepada Raden Patih. Setibanya di Ungaran, ombongan beristirahat. datanglah kereta yang rnenjemput dari Semarang. Tidak diperkenankan membawa banyak prajurit, maka yang duduk dalam kereta adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo, Raden Patih, Raden Tumenggung Notodiningrat Raden Danukusumo, dan hamba panakawan. Para pengiring yang lain terpaksa tinggal dan banyak yang mengeluarkan air mata kasihan. Tiba di Semarang rombongan dijemput oleh Raden Tumenggung Semarang. Beristirahat di pesranggahan Gemulakan. Tuan juru bahasa memberikan keterangan, "Untuk hari ini Pengeran dan Tumenggung diperkenankan istirahat. Besok pada hari Kamis dilakukan wawancara dengan Tuan Jenderal. Dan untuk persinggahan Pangeran dengan putranya diharap Tumenggung Semarang yang mempersiapkan. Untuk kepentingan tersebut maka Kyai Seconagoro yang telah diserahi tugas, segera menjawab, "Kangjeng Pangeran bersama putranya Raden Tumenggung akan singgah di Gedung '' '''''m*'''''<noinclude></noinclude> iall3h03oqbgiccq23qm8mrybuy3atp Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/177 250 23412 73684 2026-05-11T14:24:21Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sementara itu Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendels berkunjung ke Surakarta, bermalam semalam di Salatiga. Semasa ada di Ampel, harta bendanya dirampok habis. Telah dilacak ke mana larinya para perampok. Mereka perampok dari Kedua belah Yogyakarta. Para perampok membawa pedang panjang seperti samurai Jepang. Setibanya Tuan Jenderal Marsekal Daendels di Surakarta, ia mendapat sambutan besar dari Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan mendapat pujian dari Kompeni. Tidak lama kemudian Tuan Gubernur Jenderal melanjutkan perjalanan ke Surabaya. Patih Surakarta Adipati Danuningrat ikut ke Surabaya, tidak lain untuk membicarakan keburukan Patih Yogyakarta dan hal-hal yang dapat menimbulkan kecurigaan Kompeni. Akibatnya Tuan Gubernur Jenderal mengirim surat kepada Patih Danurejo agar mencari perampok yang telah merampok Tuan Gubernur Jenderal di Ampel. Sri Paduka Kangjeng Sultan mendengar peristiwa tersebut, menjadi gusar. Mulai timbul kecurigaan beliau sejak Tuan Gubernur Jenderal ada di Surakarta sehingga Patih Surakarta mengikuti Tuan Gubernur Jenderal ke Surabaya. Segenap putra dan kerabat istana dipanggil menghadap. Menurut Kangjeng Sultan, kini sudah tiba saatnya untuk mengambil sikap lebih tegas lagi. Segenap putra dan kerabat istana diperintahkan untuk memencar dan membuat penjagaan diri. Sewaktu-waktu ada huru-hara supaya mengawal keselamatan diri masing-masing. Raden Patih menggeleng-gelengkan kepala. Dalam hatinya ia tidak setuju kalau para putra dan kerabat istana itu harus mengungsi ke desa-desa. Lebih baik berkumpul di istana, kalau harus meninggal biarlah ada di'depan Kangjeng Sultan. Sementara itu Tuan Gubernur Jenderal di Surabaya selalu berpesta pora. Patih Danuningrat terlalu berlebih-lebihan menuruti perasaan hatinya sehingga lupa akan pesan-pesan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono. Sampai-sampai Patih Danuningrat berbicara lewat batas, segala rahasia istana Surakarta diperkatakan semuanya. Akhirnya Tuan Gubernur Jenderal memerintahkan kepada Tuan Overste Pambram agar menanyakan lebih lanjut kemantapan Patih Danuningrat, jika Yogyakarta betul-betul<noinclude>{{rh|||173}}</noinclude> 98j3fzew7k562cfpc7uu4j24uoo8ibr Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/231 250 23413 73685 2026-05-11T14:27:28Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>adalah sudah tepat dan sesuai. Maka Kangjeng Sultan lalu marah dan membuat surat kepada Raden Patih. Raden Tumenggung Notodiningrat diutus menyampaikan surat tersebut kepada Raden Patih. Dan pada waktu Raden Patih membaca surat itu ia hanya bergeleng-geleng kepala. Selanjutnya surat itu dibawa Raden Patih ke loji dan sudah diberitahukan segala yang terjadi. Raden Patih kemudian pergi ke pagelaran, Di situ. sudah berkumpul segenap putra dan Kerabat istana serta para bupati. Raden Sumodiningrat dan Raden Purwodipuro lalu memberitahu Raden Patih bahwa perayaan hari raya tersebut tanpa dibunyikan meriam. Nanti kalau Tuan Minister Ingglar datang Kangjeng Sultan tidak berdiri. Raden Tumenggung Sindunagoro diutus untuk menyampaikan hal itu kepada Tuan Minister. Dan ketika Tuan Minister Ingglar mendengar pemberitahuan tersebut, beliau sangat tersinggung. Sengaja tidak mau datang menyambut hari raya. Namun Kenyataannya, hari raya itu sepi saja karena Kangjeng Sultan sendiri tidak hadir dalam upacara hari raya tersebut. Selesai hari raya, para putra, kerabat istana, dan bupati berdatangan menghadap Kangjeng Sultan. Kata Kangjeng Sultan, "Janganlah salah faham kalau aku tidak hadir dalam upacara hari raya. Janganlah mempunyai rasa apa-apa, tetap diteruskan hubungan silaturahmi kekeluargaan di antara kalian semua. Hindari segala pertentangan. Adapun aku sendiri tidak ada apa-apa, hanya satu masalah yaitu tidak ada kesefahaman mengenai penyambutan hari raya dengan membunyikan meriam. Memang aku merasa dijaga serta dikawal kelestarianku oleh Minister, jadi sudah semestinya kalau kehendakku itu kusampaikan kepada Minister. Aku tidak memintanya kepada Tuan Jenderal sebab wakil Kompeni cukup dengan adanya Minister Ingglar di sini. Pada masa Minister Moris dahulu, ia minta dihormati secara berlebih-lebihan dan aku tidak setuju. Dan sekarang apa sebabnya Minister kuundang tidak hadir. Adakah orang yang jahil membuat fitnah agar supaya timbul kesalahfahaman?” Adik Kangjeng Sultan Kangjeng Pangeran Notokusumo menanggapi, "Benar kakanda Sultan, rupa-rupanya memang ada<noinclude>{{rh|||227}}</noinclude> dzcio0rnpinb9y113bwi28wwml9mont Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/169 250 23414 73686 2026-05-11T14:30:11Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden Patih lalu menyuruh semua hamba dan kerabat menyembah-nyembah kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Namun pihak Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sendiri masih takut terhadap ayahanda Kangjeng Sultan. Meskipun demikian Raden Patih masih terus-menerus memberikan berbagai hadiah kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Semakin lama Raden Patih semakin menumpuk hutang-hutangnya. Apabila Raden Patih ditagih hutangnya, selalu dipamerkan kekayaan dalam <sup>istana</sup> dengan kata-kata, "Jangan kawatir akan hutang-hutangku, aku pasti membayar lunas. Aku masih dipercaya oleh istana." Banyak hamba dan keraMt istana tertarik dengan janji-janji Raden Patih. Dan sesungguhnya Kangjeng Sultan mengetahui banyaknya hutang-hutang Raden Patih. Hal ini membuat Kangjertg Sultan sedikit berwaspada. Bagaimanapun juga Kangjeng Pangeran Notokusumo perlu untuk berjaga-jaga jangan sampai kena korban fitnah Raden Patih. Maka suatu waktu beliau memerlukan bertemu kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Kepada beliau Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Aku berharap agar ananda Pangeran Adipati berkenan mendekatkan hubungan antara anakku dengan ketiga pejabat penting istana." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom bertanya, "Pamanda, ananda bertanya siapakah yang dimaksud oleh pamanda itu dan ini urusan yang mana?" Kangjeng Pangeran Notokusumo hanya memberikan tanggapan dengan kata-kata, "Harapanku ini masih terlalu awal, namun itu karena aku merasa kawatir kalau ada apa-apa yang bisa mengancam kedudukan anakku." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjawab lagi, "Ananda mohon agar pamanda memberikan penjelasan dan ananda akan membuat sesuatunya menjadi bersih. Dan apabila adinda Notodiningrat kelak menjadi adik ipar, janganlah pamanda kawatir, tidak akan ia ananda bedakan dengan ketiga tokoh istana itu." Kangjeng Pangeran Notokusumo merasa puas, kemudian<noinclude>{{rh|||165}}</noinclude> ldlmqhn8quw5kys6rchppl9bbsomdit Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/230 250 23415 73687 2026-05-11T14:30:38Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Ronggo melindungi kepala perampok dari Ponorogo bernama Ki Wirobroto. Antara Ponorogo dan Madiun berganti-ganti saling merampok, balas-membalas, sehingga kedua Kota besar itu menjadi tidak aman. Keadaan menjadi kacau-balau dan kehidupan rakyat tidak tenteram. Karena keadaan yang terus-menerus mengancam ketenteraman tersebut, maka Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono mengajukan permohonan kepada Kompeni untuk mengusahakan keadilan dan menghukum siapa-siapa yang bersalah. Pada waktu menjelang hari raya Idulfitri Kangjeng Sultan meminta untuk menyambutnya dengan dibunyikan meriam. Untuk kepentingan tersebut maka Kangjeng Sultan menunjuk Raden Tumenggung Notodiningrat agar menyatakan hal ini kepada pihak Tuan Minister Ingglar. Ketika hal itu disampaikan kepada Tuan Minister, dikatakan oleh Tuan Ingglar bahwa hari raya Idulfitri tidak termasuk hari raya Kompeni. Maka Raden Tumenggung Notodiningrat menjadi bimbang. Raden Patih memberikan peringatan supaya penyambutan hari raya itu. tidak membunyikan meriam, Akhirnya Raden Tumenggung Notodiningrat menyampaikan soalnya kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Tanggapan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Urusan penyambutan hari raya yang dinda maksudkan, itu sepenuhnya kehendak ramanda Sultan. Aku segan untuk mengajukan pendapat tentang hal ini.” Raden Tumenggung Notodiningrat lalu menghadap Kangjeng Sultan di srimanganti. Kebetulan Kangjeng Sultan baru tidur. Maka surat tanggapan Tuan Minister yang dibawa Raden Tumenggung Notodiningrat itu lalu dititipkan kepada Raden Brangtakusuma agar nantinya diserahkan kepada Kangjeng Sultan, Raden Tumenggung Notodiningrat lalu pulang. Pada waktu Kangjeng Sultan bangun dan surat telah diserahkan oleh Raden Brongtokusumo, maka Kangjeng Sultan lalu membaca surat itu. Serta merta Raden Brongtokusumo diutus untuk memanggil Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Sultan berkata bahwa penyambutan meriam pada saat beliau keluar ke tempat upacara<noinclude>{{rh|225}}</noinclude> fdhgb1tt0usk8aqf7hj166le8lwe421 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/170 250 23416 73688 2026-05-11T14:31:14Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>beliau bertamu ke rumah Danurejan untuk bertemu muka dengan ayahanda Raden Patih. Kebetulan Raden Danukusumo (ayahanda Raden Patih) ada dan Raden Ronggo ada di situ pula. Setelah semuanya duduk, Kangjeng Pangeran Notokusumo berkata, "Kakang Danukusumo, kedatanganku inisebagai anjangsana keluarga, supaya antara kita satu sama lain selalu ada silaturahmi. Dan aku sebagai pihak yang lebih muda daripada kakang Danukusuma, maka kalau ada kesilapan kita perlu saling membetulkannya." Raden Danukusumo membenarkan dan sanggup memenuhi permintaan Kangjeng Pangeran Notokusumo. Kepada Raden Patih Raden Danukusumo memberi saran, "Ananda Danurejo, apabila adikmu natadiningrat jadi dikawinkan dengan putri kakanda Sultan, janganlah anda berubah sikap atau iri hati karena anda sekalian ini masih bersaudara. Apa pun yang dapat diperoleh dari masalah perempuan, sayang sekah kalau sampai lupa terhadap saudara. Bagaimana pun juga kalau kalian mengalami kesusahan, akhirnya seluruh keluarga akan ikut susah juga." Raden Patih menanggapi kata ayahnya, "Benar ramanda, sama sekali tidak salah perkataan ramanda itu," berkata demikian itu Raden Patih sambil tersenyum kepada Raden Ronggo. Maka Raden Ronggo menjawab, "Benar sakali." Kangjeng Pangeran Notokusumo lalu mohon diri pulang dari rumah Danurejan. Dan pada waktu itu Kangjeng Sultan berkenan menghadiahkan nama. Raden Ayu Sriwulan diberi sebutan Kangjeng Ratu Kanconowulan, sedangkan Ratu Anom diganti namanya menjadi Kangjeng Ratu Emas. Sementara itu nama Ratu Anom diberikan kepada putri Kangjeng Sultan yang ternama Raden Ajeng Sepuh. Istri Raden Patih diberi sebutah Ratu Angger, sedangkan Raden Ayu Ronggo diberi sebutah Ratu Maduretno. Pemberian nama dan sebutan tersebut disertai suatu upacara resmi. Dan selanjutnya Kangjeng Sultan menyelenggarakan hajat menikahkan putri beliau Kangjeng Ratu Anom dengan Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Sultan merasa puas dan gembira karena rencana mengambil menantu putra Pangeran<noinclude>{{rh|166}}</noinclude> d894dfhgbar0xzrdt0aoveu0ter9auo Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/171 250 23417 73689 2026-05-11T14:32:46Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Notokusumo itu telah terlaksana. Pada waktu itu juga putra Pangeran Hangabehi dinikahkan dengan Pangeran Joyokusumo. Dan juga putri Kyai Mangundipuro dinikahkan dengan Raden Joyodipuro. Dan putri Kangjeng Sultan yang keempat dikawinkan dengan putra Raden Yudokusumo. Jadi ada empat orang putri Kangjeng Sultan yang dikawinkan. Adapun permaisuri Kangjeng Sultan tiga orang dijadikan pangarih, yaitu penuntun mempelai perempuan. Tuan Overste Waterlo bertamu pada upacara pernikahan di srimanganti serta di rumah Danurejan. Kangjeng Pangeran Hangabehi agaknya iri hati. Pangeran Dipokusumo menjadi sasaran, disangka menyetujui kehendak Raden Patih. Pangeran Hangebehi memperolok-olok Pangeran Dipokusumo. Maka Raden Patih membela, "Aku tidak akan ambil pusing, selain dari Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom." Pangeran Dipokusumo berkata kepada Raden Ronggo, "Semuanya saya hormati dan saya junjung dengan sikap yang sama sebab sama-sama adik Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Karena baru mendapat kehormatan sebagai pengantin, tentu saja aturan kenegaraan agak berkurang sedikit. Apabila ada larangan, tentu saja tidak terlalu berat. Dan yang demikian itu pernah juga berlaku semasajaman almarhum Kangjeng Sultan yang dahulu." Setelah selesai jamuan makan, maka perjamuan itu bubaran dan para tamu meninggalkan tempat. Raden Patih masih menaruh benci, dan marahnya belum hilang. Pada waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo menugasi utusan untuk memeriksa tempat persandingan putranya, utusan itu diperiksa Raden Patih. Sambil menyumpah-nyumpah Raden Patih berkata, "Ramanda, inilah jadinya kalu ramanda tidak percaya kepada saya. Ramanda, saya tidak takut meskipun kepada siapa pun. Yang saya takuti hanya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom." Utusan tersebut lalu kembali pulang. Raden Patih lalu berseru kepada kakeknya, "Kakek! Saya tidak sanggup mengalami peristiwa seperti tadi, kek. Saya takut terhadap cucu andika Kangjeng Gusti Pangeran Adipati." Dan<noinclude>{{rh|||167}}</noinclude> 78rcj6yux3szuyyo5ngowf0nkxzdoov Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/172 250 23418 73690 2026-05-11T14:33:46Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kepada ayahnya Raden Patih berteriak, "Ramanda, si adik pasti cepat mati. Kangjeng Gusti pasti cepat meninggal dunia. Kangjeng Sultan bagaimana? Maka Kangjeng Ratu Kedhaton sangat membenci Kangjeng Ratu Kencono!" Kakek Raden Patih berkata, "Umumnya orang yang menjaga pengantin mendapat penghormatan. Malah ini aku diberi keterangan panjang-pendeknya umur!!" Utusan Kangjeng Pangeran Notokusumo melapor tentang tingkah laku Raden Patih, maka Kangjeng Pangeran Notokusumo lalu ingat akan ucapan almarhum Raden Tumenggung Notoyudo dahulu. Bahwa watak Raden Patih itu lain sekali dengan watak kakeknya. Raden Patih mempunyai watak suka bermain perempuan, berbuat zinah, dan sebagainya. Kangjeng Sultan yang mendengar bagaimana tindak tanduk Raden Patih, kini makin tidak menyukai Raden Patih. Hukuman denda dari Kangjeng Sultan tidak membuat Raden Patih jera dan takut. Sembuhnya hanya sekejap saja, selanjutnya kambuh lagi, dan watak jahatnya berulang lagi. Kangjeng Sultan sudah mengenal sekali watak jahat Raden Patih. Agaknya tak dapat watak jahatnya disembuhkan kecuali kalau ajalnya sampai. Sementara itu Raden Tumenggung Notodiningrat diberi petunjuk oleh Kangjeng Sultan. Kata Kangjeng Sultan, "Bersikaplah jujur, janganlah angkuh. Berbuatlah yang sebaik-baiknya. Kalau sampai menjadi raja, hari tuamu diingat-ingat orang banyak. Janganlah terlalu rapat dengan orang jahat di sekitar istana. Rahasia raja ada di tangan kadipaten dan kapatihan. Beberapa orang yang harus kauingat benar, antara lain Patih. Aku tidak berani mempercakapkan wataknya. Dia berani melawan aku, meskipun lahiriahnya hormat. Aku menasehatkan padamu, jalankanlah segala perintah dengan baik sebagaimana hamba-hamba yang lain." Raden Patih sangat benci terhadap Raden Tumenggung Notodiningrat bersama istrinya sekali. Hal ini ada kaitannya dengan dendamnya terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Hutang Raden Patih makin bertumpuk. Setiap malam ia bersuka-sukaan dengan para kerabat istana. Hanya Pangeran Kusumo<noinclude>{{rh|168}}</noinclude> qduyv2ifiprzccgywqj5svh1tbphw75 73692 73690 2026-05-11T14:34:11Z Elcamatcha 1466 73692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kepada ayahnya Raden Patih berteriak, "Ramanda, si adik pasti cepat mati. Kangjeng Gusti pasti cepat meninggal dunia. Kangjeng Sultan bagaimana? Maka Kangjeng Ratu Kedhaton sangat membenci Kangjeng Ratu Kencono!" Kakek Raden Patih berkata, "Umumnya orang yang menjaga pengantin mendapat penghormatan. Malah ini aku diberi keterangan panjang-pendeknya umur!!" Utusan Kangjeng Pangeran Notokusumo melapor tentang tingkah laku Raden Patih, maka Kangjeng Pangeran Notokusumo lalu ingat akan ucapan almarhum Raden Tumenggung Notoyudo dahulu. Bahwa watak Raden Patih itu lain sekali dengan watak kakeknya. Raden Patih mempunyai watak suka bermain perempuan, berbuat zinah, dan sebagainya. Kangjeng Sultan yang mendengar bagaimana tindak tanduk Raden Patih, kini makin tidak menyukai Raden Patih. Hukuman denda dari Kangjeng Sultan tidak membuat Raden Patih jera dan takut. Sembuhnya hanya sekejap saja, selanjutnya kambuh lagi, dan watak jahatnya berulang lagi. Kangjeng Sultan sudah mengenal sekali watak jahat Raden Patih. Agaknya tak dapat watak jahatnya disembuhkan kecuali kalau ajalnya sampai. Sementara itu Raden Tumenggung Notodiningrat diberi petunjuk oleh Kangjeng Sultan. Kata Kangjeng Sultan, "Bersikaplah jujur, janganlah angkuh. Berbuatlah yang sebaik-baiknya. Kalau sampai menjadi raja, hari tuamu diingat-ingat orang banyak. Janganlah terlalu rapat dengan orang jahat di sekitar istana. Rahasia raja ada di tangan kadipaten dan kapatihan. Beberapa orang yang harus kauingat benar, antara lain Patih. Aku tidak berani mempercakapkan wataknya. Dia berani melawan aku, meskipun lahiriahnya hormat. Aku menasehatkan padamu, jalankanlah segala perintah dengan baik sebagaimana hamba-hamba yang lain." Raden Patih sangat benci terhadap Raden Tumenggung Notodiningrat bersama istrinya sekali. Hal ini ada kaitannya dengan dendamnya terhadap Kangjeng Pangeran Notokusumo. Hutang Raden Patih makin bertumpuk. Setiap malam ia bersuka-sukaan dengan para kerabat istana. Hanya Pangeran {{hws|Kusumo|Kusumoyudo}}<noinclude>{{rh|168}}</noinclude> 90dp63tsh93gr3lmitf71f2k25i332f Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/229 250 23419 73691 2026-05-11T14:33:49Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>sedekah dengan upacara labuh laut, memuja siluman gunung, maupun melalui masukan-nyawa halus pada seseorang, tidak lupa segala cara ilmu hitam pun ditempuh juga. Terjadi seseorang bernama Tirtasengaja, mengaku mendapat gaib Tuhan. Banyak tokoh-tokoh istana tertipu. Karena perbuatan tipu muslihat Tirtasengaja ini maka Kangjeng Sultan marah sekali. Tirtasengaja diperintahkan untuk dihukum mati. Kangjeng Ratu Kedaton mempunyai banyak guru ilmu yang diharapkan dapat memberikan keuntungan pribadi. Antara lain orang yang bernama Setrowijoyo. Dan yang bernama Wongsokartiko adalah bekas ayah mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Seorang wanita bernama Bu Kertokusumo terkenal menjadi perantara makhluk halus. Kangjeng Ratu Kedaton sangat taat dan tunduk kepada Bu Kertokusumo dan dianggap sebagai guru besar Kangjeng Ratu Kedaton. Maka Kangjeng Sultan sangat mencemoohkannya. Sedangkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati juga mempunyai seorang guru yang disegani, bernama Ki Donokusumo. Apa saja yang dikatakan Ki Donokusumo, Kangjeng Gusti patuh dan tunduk, meskipun Ki Donokusumo ini orang yang tidak iman lagi terhadap agamanya semula. Dan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dengan Raden Patih sudah menjadi sepasang sekutu lahir batin dalam mendambakan kesatuan tekad. Dan seperti biasanya Raden Patih memberikan pelayanan istimewa kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati berupa memilih putri-putri cantik untuk dipersembahkan kepada KangjengcGusti Pangeran Adipati. Sementara itu antara Kangjeng Ratu Kedaton dan Kangjeng Ratu Kancono selalu terjadi silang sengketa, saling berebut pengaruh. Pada waktu itu Raden Patih sudah mengadakan kerja sama dengan Surakarta. Raden Patih berhasil mengadakan persatuan pandangan bersama Surakarta, khususnya antara Patih SurakartacAdipati Cokronagoro dengan Raden Patih. Setelah mengadakan rundingan rahasia antara Patih Cokronagoro dan Raden Patih, maka Patih Cokronagoro melapor kepada Kompeni bahwa Raden Ronggo Prawirodirjo membuat kesalahan besar, yaitu Raden<noinclude>{{rh|||225}}</noinclude> 486684vd3hlk31ysi0rpb0dpa3gqegr 73693 73691 2026-05-11T14:34:59Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>sedekah dengan upacara labuh laut, memuja siluman gunung, maupun melalui masukan-nyawa halus pada seseorang, tidak lupa segala cara ilmu hitam pun ditempuh juga. Terjadi seseorang bernama Tirtasengaja, mengaku mendapat gaib Tuhan. Banyak tokoh-tokoh istana tertipu. Karena perbuatan tipu muslihat Tirtasengaja ini maka Kangjeng Sultan marah sekali. Tirtasengaja diperintahkan untuk dihukum mati. Kangjeng Ratu Kedaton mempunyai banyak guru ilmu yang diharapkan dapat memberikan keuntungan pribadi. Antara lain orang yang bernama Setrowijoyo. Dan yang bernama Wongsokartiko adalah bekas ayah mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Seorang wanita bernama Bu Kertokusumo terkenal menjadi perantara makhluk halus. Kangjeng Ratu Kedaton sangat taat dan tunduk kepada Bu Kertokusumo dan dianggap sebagai guru besar Kangjeng Ratu Kedaton. Maka Kangjeng Sultan sangat mencemoohkannya. Sedangkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati juga mempunyai seorang guru yang disegani, bernama Ki Donokusumo. Apa saja yang dikatakan Ki Donokusumo, Kangjeng Gusti patuh dan tunduk, meskipun Ki Donokusumo ini orang yang tidak iman lagi terhadap agamanya semula. Dan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dengan Raden Patih sudah menjadi sepasang sekutu lahir batin dalam mendambakan kesatuan tekad. Dan seperti biasanya Raden Patih memberikan pelayanan istimewa kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati berupa memilih putri-putri cantik untuk dipersembahkan kepada KangjengcGusti Pangeran Adipati. Sementara itu antara Kangjeng Ratu Kedaton dan Kangjeng Ratu Kancono selalu terjadi silang sengketa, saling berebut pengaruh. Pada waktu itu Raden Patih sudah mengadakan kerja sama dengan Surakarta. Raden Patih berhasil mengadakan persatuan pandangan bersama Surakarta, khususnya antara Patih Surakarta Adipati Cokronagoro dengan Raden Patih. Setelah mengadakan rundingan rahasia antara Patih Cokronagoro dan Raden Patih, maka Patih Cokronagoro melapor kepada Kompeni bahwa Raden Ronggo Prawirodirjo membuat kesalahan besar, yaitu Raden<noinclude>{{rh|||225}}</noinclude> 4kr2bi3yw9663xp8rdbg7fynpvnohsi 73695 73693 2026-05-11T14:35:44Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>sedekah dengan upacara labuh laut, memuja siluman gunung, maupun melalui masukan-nyawa halus pada seseorang, tidak lupa segala cara ilmu hitam pun ditempuh juga. Terjadi seseorang bernama Tirtasengaja, mengaku mendapat gaib Tuhan. Banyak tokoh-tokoh istana tertipu. Karena perbuatan tipu muslihat Tirtasengaja ini maka Kangjeng Sultan marah sekali. Tirtasengaja diperintahkan untuk dihukum mati. Kangjeng Ratu Kedaton mempunyai banyak guru ilmu yang diharapkan dapat memberikan keuntungan pribadi. Antara lain orang yang bernama Setrowijoyo. Dan yang bernama Wongsokartiko adalah bekas ayah mertua Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Seorang wanita bernama Bu Kertokusumo terkenal menjadi perantara makhluk halus. Kangjeng Ratu Kedaton sangat taat dan tunduk kepada Bu Kertokusumo dan dianggap sebagai guru besar Kangjeng Ratu Kedaton. Maka Kangjeng Sultan sangat mencemoohkannya. Sedangkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati juga mempunyai seorang guru yang disegani, bernama Ki Donokusumo. Apa saja yang dikatakan Ki Donokusumo, Kangjeng Gusti patuh dan tunduk, meskipun Ki Donokusumo ini orang yang tidak iman lagi terhadap agamanya semula. Dan antara Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dengan Raden Patih sudah menjadi sepasang sekutu lahir batin dalam mendambakan kesatuan tekad. Dan seperti biasanya Raden Patih memberikan pelayanan istimewa kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati berupa memilih putri-putri cantik untuk dipersembahkan kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Sementara itu antara Kangjeng Ratu Kedaton dan Kangjeng Ratu Kancono selalu terjadi silang sengketa, saling berebut pengaruh. Pada waktu itu Raden Patih sudah mengadakan kerja sama dengan Surakarta. Raden Patih berhasil mengadakan persatuan pandangan bersama Surakarta, khususnya antara Patih Surakarta Adipati Cokronagoro dengan Raden Patih. Setelah mengadakan rundingan rahasia antara Patih Cokronagoro dan Raden Patih, maka Patih Cokronagoro melapor kepada Kompeni bahwa Raden Ronggo Prawirodirjo membuat kesalahan besar, yaitu Raden<noinclude>{{rh|||225}}</noinclude> 6h3k8v6alrwv4xvwnoj0htfv8tw5t9m Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/173 250 23420 73694 2026-05-11T14:35:26Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|yudo|Kusumoyudo}} yang tidak mau ikut-ikutan, sebab beliau lebih berat terhadap kakandanya, Pangeran Notokusumo. Meskipun demikian Pangeran Kusumoyudo pandai dalam membawakan diri, sehingga tidak dibenci Raden Patih. Pada waktu itu dari negeri Jakarta ada berita bahwa Gubernur Jendral Wise berhenti dan kemudian diganti oleh Tuan Jenderal Marsekal Daendels, seorang Jendral Laut. Hal ini atas keputusan raja Prasman Napoleon. Dan ada seorang wakil Tuan Jenderal Marsekal Daendels bernama Mayor Jenderal Wekes yang bertugas mewakili Tuan Jenderal Daendels sewaktu-waktu Tuan Jenderal Daendels berhalangan. Sudah ada kesepakatan bahwa somua daerah kekuasaan Kompeni Belanda menjadi perlindungan pihak Gubernur Jenderal Jakarta. Demikian pula negeri Yogyakarta termasuk daerah perlindungan Kompeni. Bagi Tuan Overste maka raja-raja yang ada di bawah pengaruh Kompeni, diperlakukan sebagai hamba Kompeni. Pada masa itu sudah ada rencana penggantian para Overste dan pembantu-pembantunya. Sudah ada berita bahwa untuk Yogyakarta akan datang Tuan Overste Piteriglar dari Jakarta. Bekas Tuan Overste Waterlo dipindahkan dari Yogyakarta ke Surabaya. Demikian pula Tuan Overste <sup>P a m b r a m ^ )</sup> di Surakarta juga diganti oleh Tuan Overste Munglandros'' Atas perintah Tuan Jenderal, yang bernama Overste Minaren ditunjuk sebagai Tuan Minister di Yogyakarta, mewakili kekuasaan Gubernur di Semarang dengan tanda bintang dan payung emas bulan purnama. Ada beberapa peraturan baru mengenai hubungan tatacara. Di antaranya tentang duduk Kangjeng Sultan semasa ada tamu Tuan Minister. Kalau Kangjeng Sultan duduk di mana saja, tidak boleh lebih tinggi daripada Tuan Minister. Selama Tuan Minister duduk, topinya boleh terus di kepala. Apabila Kangjeng Sultan minum, tidak boleh dilayani Tuan Minister. Apabila Tuan Minister datang atau pulang, haruslah Kangjeng Sultan mendahului berdiri dari duduknya. Jika baru dalam pesiar dan tamasya, Tuan Minister tidak dimestikan turun<noinclude>{{rh|||169}}</noinclude> f7h9rp59r6fo47mnetj0c5pe946uopj 73696 73694 2026-05-11T14:35:48Z Elcamatcha 1466 73696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|yudo|Kusumoyudo}} yang tidak mau ikut-ikutan, sebab beliau lebih berat terhadap kakandanya, Pangeran Notokusumo. Meskipun demikian Pangeran Kusumoyudo pandai dalam membawakan diri, sehingga tidak dibenci Raden Patih. Pada waktu itu dari negeri Jakarta ada berita bahwa Gubernur Jendral Wise berhenti dan kemudian diganti oleh Tuan Jenderal Marsekal Daendels, seorang Jendral Laut. Hal ini atas keputusan raja Prasman Napoleon. Dan ada seorang wakil Tuan Jenderal Marsekal Daendels bernama Mayor Jenderal Wekes yang bertugas mewakili Tuan Jenderal Daendels sewaktu-waktu Tuan Jenderal Daendels berhalangan. Sudah ada kesepakatan bahwa somua daerah kekuasaan Kompeni Belanda menjadi perlindungan pihak Gubernur Jenderal Jakarta. Demikian pula negeri Yogyakarta termasuk daerah perlindungan Kompeni. Bagi Tuan Overste maka raja-raja yang ada di bawah pengaruh Kompeni, diperlakukan sebagai hamba Kompeni. Pada masa itu sudah ada rencana penggantian para Overste dan pembantu-pembantunya. Sudah ada berita bahwa untuk Yogyakarta akan datang Tuan Overste Piteriglar dari Jakarta. Bekas Tuan Overste Waterlo dipindahkan dari Yogyakarta ke Surabaya. Demikian pula Tuan Overste <sup>P a m b r a m ^ )</sup> di Surakarta juga diganti oleh Tuan Overste Munglandros" Atas perintah Tuan Jenderal, yang bernama Overste Minaren ditunjuk sebagai Tuan Minister di Yogyakarta, mewakili kekuasaan Gubernur di Semarang dengan tanda bintang dan payung emas bulan purnama. Ada beberapa peraturan baru mengenai hubungan tatacara. Di antaranya tentang duduk Kangjeng Sultan semasa ada tamu Tuan Minister. Kalau Kangjeng Sultan duduk di mana saja, tidak boleh lebih tinggi daripada Tuan Minister. Selama Tuan Minister duduk, topinya boleh terus di kepala. Apabila Kangjeng Sultan minum, tidak boleh dilayani Tuan Minister. Apabila Tuan Minister datang atau pulang, haruslah Kangjeng Sultan mendahului berdiri dari duduknya. Jika baru dalam pesiar dan tamasya, Tuan Minister tidak dimestikan turun<noinclude>{{rh|||169}}</noinclude> gqysbvuauhlod10lb05ytad5fry7o1r 73697 73696 2026-05-11T14:36:14Z Elcamatcha 1466 73697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|yudo|Kusumoyudo}} yang tidak mau ikut-ikutan, sebab beliau lebih berat terhadap kakandanya, Pangeran Notokusumo. Meskipun demikian Pangeran Kusumoyudo pandai dalam membawakan diri, sehingga tidak dibenci Raden Patih. Pada waktu itu dari negeri Jakarta ada berita bahwa Gubernur Jendral Wise berhenti dan kemudian diganti oleh Tuan Jenderal Marsekal Daendels, seorang Jendral Laut. Hal ini atas keputusan raja Prasman Napoleon. Dan ada seorang wakil Tuan Jenderal Marsekal Daendels bernama Mayor Jenderal Wekes yang bertugas mewakili Tuan Jenderal Daendels sewaktu-waktu Tuan Jenderal Daendels berhalangan. Sudah ada kesepakatan bahwa somua daerah kekuasaan Kompeni Belanda menjadi perlindungan pihak Gubernur Jenderal Jakarta. Demikian pula negeri Yogyakarta termasuk daerah perlindungan Kompeni. Bagi Tuan Overste maka raja-raja yang ada di bawah pengaruh Kompeni, diperlakukan sebagai hamba Kompeni. Pada masa itu sudah ada rencana penggantian para Overste dan pembantu-pembantunya. Sudah ada berita bahwa untuk Yogyakarta akan datang Tuan Overste Piteriglar dari Jakarta. Bekas Tuan Overste Waterlo dipindahkan dari Yogyakarta ke Surabaya. Demikian pula Tuan Overste <sub>P a m b r a m ^ )</sub> di Surakarta juga diganti oleh Tuan Overste Munglandros" Atas perintah Tuan Jenderal, yang bernama Overste Minaren ditunjuk sebagai Tuan Minister di Yogyakarta, mewakili kekuasaan Gubernur di Semarang dengan tanda bintang dan payung emas bulan purnama. Ada beberapa peraturan baru mengenai hubungan tatacara. Di antaranya tentang duduk Kangjeng Sultan semasa ada tamu Tuan Minister. Kalau Kangjeng Sultan duduk di mana saja, tidak boleh lebih tinggi daripada Tuan Minister. Selama Tuan Minister duduk, topinya boleh terus di kepala. Apabila Kangjeng Sultan minum, tidak boleh dilayani Tuan Minister. Apabila Tuan Minister datang atau pulang, haruslah Kangjeng Sultan mendahului berdiri dari duduknya. Jika baru dalam pesiar dan tamasya, Tuan Minister tidak dimestikan turun<noinclude>{{rh|||169}}</noinclude> 2xdpx47t91q9fx60ncd3v3grbknznfa Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/174 250 23421 73698 2026-05-11T14:37:22Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>dari kuda atau kereta. Tuan Minister hanya boleh mangangkat topi dan harus dihormati lebih hormat. Sri Paduka Kangjeng Sultan mendengar tatacara aturan baru itu menjadi terkejut heran. Beliau merasa bahwa kedudukannya sebagai raja makin menurun. Pada waktu itu ada pemberitahuan bahwa Tuan Jenderal Wikes akan meninjau Pulau Jawa, datangnya lewat Surabaya kemudian ke Surakarta dan Yogyakarta. Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono sudah sangat taat dan tunduk kepada segala perintah Tuan Minister Pambram. Tidak ada sesuatu kesulitan yang dijumpai selama kunjungan Tuan Jenderal Wikes di Surakarta. Di kota Surakarta tidak lama dan kemudian Tuan Jenderal Wikes meninjau Yogyakarta. Raden Patih Adipati Danurejo dan Raden Tumenggung Notodiningrat menjemput Tuan Jenderal Wikes di Klaten. Putra Pangeran Mangkudiningrat dan adiknya Pangeran Mangkubumi menjemput di Kalasan. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjemput di Jenu, sedangkan Kangjeng Sultan menjemputnya di Wonoyoso. Tatacara penerimaan Tuan Jenderal hampir seperti penerimaan terhadap Tuan Idlir Semarang, hanya bedanya Tuan Jenderal Wikes duduk di sebelah kanan Kangjeng Sultan. Tuan Jenderal Wikes tidak lama di Yogyakarta, segera kembali ke Surakarta. Menurut Tuan Jenderal Wikes maka penghormatan Kangjeng Susuhunan Pakubuwono lebih baik daripada Kangjeng Sultan Hamengkubuwono. Kemudian telah ada berita bahwa Tuan Jenderal Wikes sudah pulang berlayar ke negeri Belanda. Sementara itu Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendels akan berkeliling Pulau Jawa. Perajurit Kompeni dipersiapkan sejumlah lebih kurang 7000 orang. Kompeni lengkap dengan persenjataannya. Hal ini untuk berjaga-jaga demi keselamatan. Dua pucuk surat sudah dikirimkan, masing-masing ke Surakarta dan Yogyakarta. Pada waktu itu Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendels ada di Semarang. Selanjutnya Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Prabu Prangwadono berkunjung ke Semarang dan<noinclude>{{rh|170}}</noinclude> 4d0wax16q1godb3t82zrs0pd6uilhlv Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/228 250 23422 73699 2026-05-11T14:37:47Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>seperti di Surakarta. Dan jika aturan itu dijalankan maka hal itu berarti membatasi kebebasan orang.” Raden Patih memberitahukan pendirian Kangjeng Sultan tersebut kepada Tuan Minister Ingglar. Pada waktu itu Kangjeng Ratu Anom melahirkan putra lelaki. Scmakin banyak orang mempercakapkan sikap Kangjeng Sultan, yang lebih Kasih sayang lagi kepada Raden Tumenggung Natadiningrat. Pada suatu waktu Raden Tumenggung Sumadiningrat mem- punyai kesalahan terhadap Kangjeng Sultan karena membunuh orang bernama Brojolesono. Pembunuhan tersebut dilakukan dengan perantaraan petugas khusus bernama Amat Tahir se- hubungan dengan pemberontakan tiga orang bernama Ki Sidum, Ki Kulur, dan Ki Rangin. Ketiga pemberontak tersebut mengadakan kekacauan di daerah Cirebon. Ketika ada berita bahwa negeri Yogyakarta akan dikunjungi Tuan Jenderal maka Raden Tumenggung Sumodiningrat kembali dipanggil Kangjeng Sultan diangkat sebagai kepala narapraja bagian dalam. Kangjeng Ratu Kedaton kini semakin manggantungkan harapan kepada menantunya, yaitu Raden Adipati Danurejo, agar dengan segala daya upaya mempercepat pengangkatan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjadi Sultan Yogyakarta. Kangjeng Ratu Kedaton menempuh segala cara dan jalan agar putranya, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, didukung sepenuhnya oleh Kompeni. Kangjeng Ratu Kedaton mempunyai rasa permusuhan dengan madunya, yaitu Kangjeng Ratu Kancono. Kangjeng Ratu Anom (anak Kangjeng Ratu Kancono) diperistri Raden Tumenggung Notodiningrat. Kedua putra Kangjeng Ratu Anom semuanya lelaki, menjadi curahan cinta kasih Kangjeng Sultan, dan ini yang membuat Kangjeng Ratu Kedaton makin sakit hati. Raden Patih dan Kangjeng Ratu Kedaton (ibu mertua Raden Patih) sudah saling bersepakat untuk berusaha mempercepat pengangkatan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjadi raja. Raden Patih menempuh cara-cara baik lahiriah maupun dengan cara kebatinan. Berbagai tumbal sesaji, patuh segala perintah dukun,<noinclude>{{rh|224}}</noinclude> 0nc1tv6ht4i27m3lcszbm15l89bhw5v 73706 73699 2026-05-11T14:40:22Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>seperti di Surakarta. Dan jika aturan itu dijalankan maka hal itu berarti membatasi kebebasan orang.” Raden Patih memberitahukan pendirian Kangjeng Sultan tersebut kepada Tuan Minister Ingglar. Pada waktu itu Kangjeng Ratu Anom melahirkan putra lelaki. Semakin banyak orang mempercakapkan sikap Kangjeng Sultan, yang lebih Kasih sayang lagi kepada Raden Tumenggung Natadiningrat. Pada suatu waktu Raden Tumenggung Sumadiningrat mempunyai kesalahan terhadap Kangjeng Sultan karena membunuh orang bernama Brojolesono. Pembunuhan tersebut dilakukan dengan perantaraan petugas khusus bernama Amat Tahir sehubungan dengan pemberontakan tiga orang bernama Ki Sidum, Ki Kulur, dan Ki Rangin. Ketiga pemberontak tersebut mengadakan kekacauan di daerah Cirebon. Ketika ada berita bahwa negeri Yogyakarta akan dikunjungi Tuan Jenderal maka Raden Tumenggung Sumodiningrat kembali dipanggil Kangjeng Sultan diangkat sebagai kepala narapraja bagian dalam. Kangjeng Ratu Kedaton kini semakin manggantungkan harapan kepada menantunya, yaitu Raden Adipati Danurejo, agar dengan segala daya upaya mempercepat pengangkatan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjadi Sultan Yogyakarta. Kangjeng Ratu Kedaton menempuh segala cara dan jalan agar putranya, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom, didukung sepenuhnya oleh Kompeni. Kangjeng Ratu Kedaton mempunyai rasa permusuhan dengan madunya, yaitu Kangjeng Ratu Kancono. Kangjeng Ratu Anom (anak Kangjeng Ratu Kancono) diperistri Raden Tumenggung Notodiningrat. Kedua putra Kangjeng Ratu Anom semuanya lelaki, menjadi curahan cinta kasih Kangjeng Sultan, dan ini yang membuat Kangjeng Ratu Kedaton makin sakit hati. Raden Patih dan Kangjeng Ratu Kedaton (ibu mertua Raden Patih) sudah saling bersepakat untuk berusaha mempercepat pengangkatan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjadi raja. Raden Patih menempuh cara-cara baik lahiriah maupun dengan cara kebatinan. Berbagai tumbal sesaji, patuh segala perintah dukun,<noinclude>{{rh|224}}</noinclude> q5t3beo9l5jcvvmzxl7xuiv6tasbw3a Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/175 250 23423 73701 2026-05-11T14:38:37Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sudah menghadap Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo Prabu Prangwadono diterima Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal dan diberi anugerah bintang. Oleh Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal maka Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo Prabu Prangwadono diangkat menjadi putra bungsu Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal, selanjutnya dimasukkan sebagai perajurit Kompeni Belanda. Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono sudah menerima surat resmi akan kedatangan Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendels. Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono menanggapi surat itu dengan menyatakan akan menyambut dan mengharap singgah ke Surakarta dengan sebaik-baiknya untuk mendapat penghormatan. Tuan Overste Pambram ikut mengatur penghormatan itu. Akan tetapi Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono sedikit salah faham. Sibuk menyediakan kuda dan senjata. Orang senegeri Yogyakarta menjadi bimbang dan penuh tanda tanya. Semua dalam keadaan was-was. Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendelas menjadi sangat marah. Segera mengirim surat lagi kepada Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono dan Sp Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono, apabila 'berkenan maka diharap kedatangan putra dan kerabat istana untuk datang ke Semarang agar dapat menyaksikan bagaimana perlengkapan perang, jika kedatangan armada Inggris. Maka Surakarta mengutus Pangeran Mangkubumi, sedangkan Yogyakarta mengutus Rangga Prawirodirjo disertai Pangeran Adinagoro, Pangeran Dipokusumo, serta pengawal. Setibanya di Semarang mereka lalu menghadap Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendels. Namun Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal menunjukkan sikap kurang senang. Para utusan dari Surakarta dan Yogyakarta itu disuruh menyaksikan latihan perangperangan dan latihan perang tanding. Kemudian disuruh kembali ke tempatnya masing-masing. Sri Paduka Kangjeng Sultan menanggapinya dengan sikap berani terhadap Kompeni Belanda. Ketika hal ini didengar oleh<noinclude>{{rh|||171}}</noinclude> 5sjybtacr6q07jup21acra2i038m9bf Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/201 250 23424 73702 2026-05-11T14:39:06Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "sebab itu Tuan Minister sangat berkeberatan. Suatu waktu Raden Ayu Natayudo menghadap ke keraton. Tiba-tiba di jalan berpapasan dengan perajurit kompeni pengawal Tuan Minister, dan perajurit pengawal ini menumbuk kuda kerata Raden Ayu Notoyudo. Seketika itu juga kompeni pengawal itu dipukul abdi Raden Ayu Notoyudo sehingga berdarah. Tuan Minister tidak mau menerima hal ini. Beliau protes keras dan abdi Notoyudan ditangkap kompeni. Tiba di loji abdi Na... 73702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>sebab itu Tuan Minister sangat berkeberatan. Suatu waktu Raden Ayu Natayudo menghadap ke keraton. Tiba-tiba di jalan berpapasan dengan perajurit kompeni pengawal Tuan Minister, dan perajurit pengawal ini menumbuk kuda kerata Raden Ayu Notoyudo. Seketika itu juga kompeni pengawal itu dipukul abdi Raden Ayu Notoyudo sehingga berdarah. Tuan Minister tidak mau menerima hal ini. Beliau protes keras dan abdi Notoyudan ditangkap kompeni. Tiba di loji abdi Natayudan tadi dipukul, kemudian dibebaskan. Pada suatu hari Kangjeng Ratu Emas berkunjung ke rumah putranda. Di jalan berpapasan dengan perajurit Ambon. Selanjutnya perajurit itu mendekati dan berjajar dengan kuda para pengawal Kangjeng Ratu Emas. Perajurit Ambon tersebut berbincangbincang dengan lurah pengawal wanita dan bertengkar. Dan setelah diancam dengan dikata-katai keras oleh lurah pengawal wanita, akhirnya perajurit Ambon itu lari menjauh. Kangjeng Sultan tidak mau menerima kekurangajaran perajurit Ambon itu, segera berbicara dengan Raden Patih dan Raden Patih menyampaikan protes Kangjeng Sultan. Akhirnya perajurit Ambon tersebut diambil tindakan disiplin. Pada masa itu di Yogyakarta terjadi pembuatan uang reyal, *3) uang logam cetakan. Harga tiap buahnya adalah dua belas w a n g . Tuan Minister memarahi Raden Patih, "Bagaimana Kyai Patih, harga uang sebuahnya sampai dua belas wang. Sebaiknya uang keraton diratakan kepada rakyat umum. Uang itu merupakan alat milik negara, jadi tidak untuk ditumpuk di dalam istana. Coba, sekarang di luar istana banyak orang membuat uang cetakan. Kyai Patih harus waspada, jangan diam saja, salah-salah hal itu berakibat buruk bagi kehidupan negara, bisa membahayakan keadaan." Jawab Raden Patih, "Saya sendiri juga tidak tinggal diam. Undang-undang sudah diumumkan, mau apa lagi. Sekarang ini yang membuat uang di antaranya tukang emas, tukang pembuat gamelan, dan tukang pandai. Yang membawahi para pekerja itu adalah Panji Purwodipuro." Tuan Minister Moris menanggapi, "Saya hanya tahu Kyai Patih saja, jadi tidak memperhatikan 197 PNRI<noinclude></noinclude> tvc2fj9bhsdnp73o6lbq01ih7ubkwa1 73713 73702 2026-05-11T14:44:03Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>sebab itu Tuan Minister sangat berkeberatan. Suatu waktu Raden Ayu Natayudo menghadap ke keraton. Tiba-tiba di jalan berpapasan dengan perajurit kompeni pengawal Tuan Minister, dan perajurit pengawal ini menumbuk kuda kerata Raden Ayu Notoyudo. Seketika itu juga kompeni pengawal itu dipukul abdi Raden Ayu Notoyudo sehingga berdarah. Tuan Minister tidak mau menerima hal ini. Beliau protes keras dan abdi Notoyudan ditangkap kompeni. Tiba di loji abdi Natayudan tadi dipukul, kemudian dibebaskan. Pada suatu hari Kangjeng Ratu Emas berkunjung ke rumah putranda. Di jalan berpapasan dengan perajurit Ambon. Selanjutnya perajurit itu mendekati dan berjajar dengan kuda para pengawal Kangjeng Ratu Emas. Perajurit Ambon tersebut berbincang-bincang dengan lurah pengawal wanita dan bertengkar. Dan setelah diancam dengan dikata-katai keras oleh lurah pengawal wanita, akhirnya perajurit Ambon itu lari menjauh. Kangjeng Sultan tidak mau menerima kekurangajaran perajurit Ambon itu, segera berbicara dengan Raden Patih dan Raden Patih menyampaikan protes Kangjeng Sultan. Akhirnya perajurit Ambon tersebut diambil tindakan disiplin. Pada masa itu di Yogyakarta terjadi pembuatan uang reyal, *3) uang logam cetakan. Harga tiap buahnya adalah dua belas {{sp|wang}}. Tuan Minister memarahi Raden Patih, "Bagaimana Kyai Patih, harga uang sebuahnya sampai dua belas wang. Sebaiknya uang keraton diratakan kepada rakyat umum. Uang itu merupakan alat milik negara, jadi tidak untuk ditumpuk di dalam istana. Coba, sekarang di luar istana banyak orang membuat uang cetakan. Kyai Patih harus waspada, jangan diam saja, salah-salah hal itu berakibat buruk bagi kehidupan negara, bisa membahayakan keadaan." Jawab Raden Patih, "Saya sendiri juga tidak tinggal diam. Undang-undang sudah diumumkan, mau apa lagi. Sekarang ini yang membuat uang di antaranya tukang emas, tukang pembuat gamelan, dan tukang pandai. Yang membawahi para pekerja itu adalah Panji Purwodipuro." Tuan Minister Moris menanggapi, "Saya hanya tahu Kyai Patih saja, jadi tidak memperhatikan<noinclude>{{rh|||197}}</noinclude> rg9vszm5h5o7lenwq6il2c06b7ygvi6 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/176 250 23425 73704 2026-05-11T14:39:37Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Tuan Gubernur Jenderal maka marahlah Tuan Gubernur Jenderal. Ia memerintahkan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo Prabu Prangwadono untuk membagi perajurit Mangkunagaran menjadi dua bagian. Yang sebagian ditugaskan ke loji Yogyakarta. Dengan pesan kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo Prabu Prangwadono, "Janganlah anda bertindak sendiri. Tunggulah saatnya. Dan pasukan,Mangkunagaran bertugas berjaga-jaga mengawal keadaan." Tiba di Yogyakarta maka pasukan Mangkunagaran itu masuk loji Yogyakarta dengan disambut Tuan Minister Ingglar. Sri Paduka Kangjeng Sultan mendengar kedatangan pasukan Mangkunagaran itu sangat murka. Segera memanggil segenap putra dan kerabat istana serta para wira tamtama. Kangjeng Sultan berkata, "Bagaimana kehendak Tuan Jenderal? Aku ini dianggap bagaimana, seperti ada perasaan bahwa Kompeni tidak mengangkat diriku menjadi Sultan. Kompeni bertindak melampaui batas, aku disangka takut melawan Prangwadana. Bukan lelaki kalau kalah dengan Prangwadono." Diperintahkan agar segenap prajurit Yogyakarta mempersiapkan diri. Semua bersedia membela negeri Yogyakarta. Pagelaran dijadikan tempat perbarisan. Pada waktu itu Raden Patih datang ke loji memberitahukan kemarahan Kangjeng Sultan. Maka Tuan Minister Ingglar memberikan penjelasan, "Jangan kuatir Raden Patih, sebab Pangeran Prangwadono sudah masuk menjadi putra Kompeni. Behau sudah ada di tengah-tengah perajurit Kompeni. Beliau bukan Jawa lagi, kini sudah menggolong menjadi satu tubuh dengan Kompeni. Pangeran Prangwadono diperkenankan Tuan Gubernur Jenderal Marsekal Daendelas untuk memasuki loji Yogyakarta karena mengungsi, di Semarang banyak wabah. Saya menjamin tidak akan Pangeran Prangwadono mengganggu Kangjeng Sultan. Hanya saya minta agar Raden Patih tidak membuat keadaan ini menjadi sulit. Saya berharap agar Raden Patih tidak berbohong dengan siapa pun termasuk dengan Tuan Gubernur Jenderal. Raden Patih mengabdi kepada Kangjeng Sultan, tetapi suka sekali membicarakan kesalahan Kangjeng Sultan."<noinclude>{{rh|172}}</noinclude> ii7fxt8prr5yi66l25mlcf743ebvv8q Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/199 250 23426 73707 2026-05-11T14:41:10Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sekarang, kedudukan Minister hanyalah setaraf dengan ananda Pangeran Adipati." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menanggapi, "Benar pamanda. Namun sekarang saya tidak pantas untuk ikut mempersoalkan tempat duduk tersebut." Sri Paduka Kangjeng Sultan berkata lagi, "Terlalu sekali Si Minister Moris mengandalkan atasannya Tuan Jenderal. Bagiku, bagaimanapun Tuan Jenderal itu juga hamba Tuhan, sama seperti aku." Raden Patih menyela pula, "Sebaiknya paduka Kangjeng Sultan memenuhi permintaannya. Bagi Kompeni tahta paduka Kangjeng Sultan adalah di bawah pengaruh Tuan Gubernur Jenderal." Tanggapan Kangjeng Sultan, "Yah, memang Kompeni itu hanya seenaknya sendiri saja. Namun harus diingat bahwa Kompeni masih ada dalam pertolonganku, baik tempat maupun harta. Mengenai kursi tempat duduk itu memang aku tetap mempertahankannya." Apa yang dikatakan Kangjeng Sultan itu pun telah disampaikan Raden Patih kepada Tuan Minister Moris. Maka Tuan Minister Moris sangat berat hatinya. Ketika para bupati dan pejabat istana beranjangsana ke loji, Tuan Minister berkata, "Saya sungguh-sungguh minta bantuan andika semuanya agar soal mengenai kursi tempat duduk Kangjeng Sultan itu dapat diijinkan oleh beliau." Semua kerabat istana merasa takut terhadap Kangjeng Sultan. Raden Patih memberikan usul, "Saya berpendapat bahwa hanya adik Natadiningrat sendiri sajalah yang mampu menghaturkan hal ini, sehingga Kangjeng Sultan yang menaruh kesayangannya kepada adik Natadiningrat itu pasti menjadi lembut hatinya." Tanggapan Tuan Minister Moris, "Benar. Tetapi saya lebih cenderung minta bantuan kepada yang sedarah sedaging dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati." Raden Patih membenarkan, diusulkan supaya Tuan Minister menunjuk Raden Pangeran Sumodiningrat. Kemudian bubaran.<noinclude>{{rh|||195}}</noinclude> 4eh5vqu4lw8olwp6mech6incrgr1a68 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/200 250 23427 73708 2026-05-11T14:42:08Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden Patih lalu menjumpai Raden Pangeran Sumodiningrat atas suruhan Tuan Minister Moris. Dikatakan bahwa Raden Sumodiningrat diundang Tuan Minister ke loji. Tetapi Raden Sumodiningrat merasa takut terhadap Kangjeng Sultan. Maka segera ia menghadap Kangjeng Sultan dan memohon ijin. Untuk permintaan hadirnya Raden Sumodiningrrt ke loji itu. Kangjeng Sultan akhirnya mengijinkan juga, namun dengan beberapa pesan khusus. Sewaktu Raden Pangeran Sumodiningrat tiba di loji, sudah disiapkan pula usaha untuk membuat Raden Pangeran Sumodiningrat mabuk minuman keras. Namun Raden Pangeran Sumodiningrat masih tetap ingat dan waspada terhadap akal Tuan Minister tersebut. Raden Sumodiningrat tetap patuh terhadap pesan khusus Kangjeng Sultan dan tetap sadar bahwa Raden Patih dan Tuan Minister melakukan usaha tipuan untuk berbuat buruk. Dan bagaimanapun juga usaha Raden Patih bersama Tuan Minister Moris itu harus gagal dan tidak berhasil. Pada suatu hari Senin Raden Tumenggung Notodiningrat pergi ke penghadapan agak pagi, bertemu dengan Tuan Minister. Kata Tuan Minister Moris, "Raden, saya minta tolong ibu andika Kangjeng Ratu Kanconowulan. Saya berharap urusan tempat duduk raja itu supaya melalui permintaan Kangjeng Ratu, agar dengan demikian persoalan tempat duduk raja tidak terlampau sulit untuk diselesaikan." Tanggapan Raden Tumenggung Notodiningrat, "Terima kasih. Namun persoalan tersebut bagi saya cukup membuat saya segan dan takut. Saya sebagai 'hamba tidak berani berbuat terlalu berani. Maafkanlah saya." Pada waktu itu banyak urusan keraton yang memerlukan penanganan cermat. Ketika keraton membuat pelebaran benteng di kiri kanan pagelaran, diletakkan beberapa meriam yang mulut larasnya menghadap ke loji. Tuan Minister mengajukan keberatan kepada Kangjeng Sultan, bahkan telah mengutus seorang petugas untuk melaporkan hal ini ke Semarang. Dikatakan bahwa Kangjeng Sultan memasang banyak meriam. Masalah pemasangan banyak meriam tersebut merupakan larangan Kompeni, oleh<noinclude>{{rh|196}}</noinclude> 7pv2m5u2vkla6iyhxeo3xkyf8v3qs3b Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/227 250 23428 73710 2026-05-11T14:43:11Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Selanjutnya perundingan tidak diteruskan. Tuan Kumendur Pambram minta diri lalu meninggalkan istana. Semua yang ikut menghadap disuruh keluar meninggalkan istana. Para bupati yang ada di luar istana sibuk mencari keterangan tentang hasil perundingan tersebut. Raden Patih menunjukkan kegembiraan sehingga para bupati menjadi kawatir apakah yang sebenarnya telah terjadi. Tuan Kumendur Pambram sudah kembali ke Semarang. Kemudian Tuan Minister Moris berhenti dari jabatannya, diganti oleh Tuan Minister Ingglar lagi yang pernah menjabatnya beberapa waktu yang lampau. Adapun mengenai alas kayu gilang, telah dibuat sedikit perubahan, sehingga kedua pihak tidak saling dirugikan. Apabila Tuan Minister menghadap Kangjeng Sultan maka dijumpai Kangjeng Sultan di srimanganti, sedangkan Kangjeng Sultan masih melestarikan duduk di atas alas kayu gilang seperti sedia kala. Pada suatu ketika Sekretaris Jenderal Tuan Pirkes bertamu ke Yogyakarta. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dan para putra kerabat istana menyambut ke loji. Kunjungan tersebut hanya dua hari dan kemudian Tuan Sekretaris Jenderal kembali ke Semarang. Tuan Minister Ingglar menghaturkan perintah Tuan Jenderal kepada Kangjeng Sultan mengenai syarat orang berlayar singgah ke daratan. Orang mendarat itu harus mempunyai surat-surat lengkap, keterangan dari Patih atau Minister serta keterangan kesaksian kaum ulama. Apabila orang yang singgah itu tidak membawa surat-surat keterangan yang sah, supaya ditangkap dan diserahkan kepada Gupremen. Syarat yang lain ialah, orang itu tidak boleh membawa senjata. Jika membawa senapan harus diserahkan lebih dahulu. Aturan seperti di atas telah dijalankan oleh Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta. Di sini l Kangjeng Sultan agak tersinggung mengapa harus menirukan kebijaksanaan Surakarta. Kata Kangjeng Sultan, "Mengapa harus memakai contoh di Surakarta, apakah aku ini di bawah pengaruh ananda Susuhunan Pakubuwono. Aku tidak akan meniru kebijaksanaan<noinclude>{{rh|||223}}</noinclude> nboouj6rfnfwlc1tiw00x1mn50a31jy 73714 73710 2026-05-11T14:44:42Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Selanjutnya perundingan tidak diteruskan. Tuan Kumendur Pambram minta diri lalu meninggalkan istana. Semua yang ikut menghadap disuruh keluar meninggalkan istana. Para bupati yang ada di luar istana sibuk mencari keterangan tentang hasil perundingan tersebut. Raden Patih menunjukkan kegembiraan sehingga para bupati menjadi kawatir apakah yang sebenarnya telah terjadi. Tuan Kumendur Pambram sudah kembali ke Semarang. Kemudian Tuan Minister Moris berhenti dari jabatannya, diganti oleh Tuan Minister Ingglar lagi yang pernah menjabatnya beberapa waktu yang lampau. Adapun mengenai alas kayu gilang, telah dibuat sedikit perubahan, sehingga kedua pihak tidak saling dirugikan. Apabila Tuan Minister menghadap Kangjeng Sultan maka dijumpai Kangjeng Sultan di srimanganti, sedangkan Kangjeng Sultan masih melestarikan duduk di atas alas kayu gilang seperti sedia kala. Pada suatu ketika Sekretaris Jenderal Tuan Pirkes bertamu ke Yogyakarta. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati dan para putra kerabat istana menyambut ke loji. Kunjungan tersebut hanya dua hari dan kemudian Tuan Sekretaris Jenderal kembali ke Semarang. Tuan Minister Ingglar menghaturkan perintah Tuan Jenderal kepada Kangjeng Sultan mengenai syarat orang berlayar singgah ke daratan. Orang mendarat itu harus mempunyai surat-surat lengkap, keterangan dari Patih atau Minister serta keterangan kesaksian kaum ulama. Apabila orang yang singgah itu tidak membawa surat-surat keterangan yang sah, supaya ditangkap dan diserahkan kepada Gupremen. Syarat yang lain ialah, orang itu tidak boleh membawa senjata. Jika membawa senapan harus diserahkan lebih dahulu. Aturan seperti di atas telah dijalankan oleh Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta. Di sini Kangjeng Sultan agak tersinggung mengapa harus menirukan kebijaksanaan Surakarta. Kata Kangjeng Sultan, "Mengapa harus memakai contoh di Surakarta, apakah aku ini di bawah pengaruh ananda Susuhunan Pakubuwono. Aku tidak akan meniru kebijaksanaan<noinclude>{{rh|||223}}</noinclude> 54ag7vg2sgwtn63ndb7xzjy2gd88839 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/202 250 23429 73711 2026-05-11T14:43:21Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>yang lain-lain." Raden Panji Purwodipuro lalu dipanggil oleh Raden Patih. Ketika ditanya mengenai orang yang membuat uang, maka jawab Raden Panji Purwodipuro, "Bagaimana .ki lurah kita dapat melarang mereka membuat uang itu. Mereka sukar mencari tanah. Yang menjadikan kita bimbang, Kangjeng Sultan sendiri pun minta juga. Kenyataannya lagi, bahwa pihak Kompeni sendiri juga belum mengambil tindakan apa-apa, apakah kita harus mengambil tindakan sendiri?" Mendengar keterangan Raden Panji Purwodipuro tersebut, Raden Patih marah sekali. Raden Panji Purwodipuro pulang kembali. Pada hari Kamis ada utusan dari Kangjeng Sultan yang memerintahkan kepada Tumenggung Reksonagoro, agar pembuatan uang itu yang separuh diserahkan kepada Kangjeng Sultan. Tumenggung Reksanagara sanggup, ia lalu minta kepada para pengrajin pembuat uang tersebut. Kemudian sampai beberapa lama Tumenggung Reksonagoro tidak menyerahkan uang lagi, sebab pembuatan uang sedikit terhambat. Ketika hal ini ditanyakan oleh Kangjeng Sultan maka Tumenggung Reksonagoro berkata bahwa sekarang ini baru ada kesukaran memperoleh bahan baku. Maka Kangjeng Sultan memberikan ijin kepada siapa saja yang mampu membuat uang. Maka Raden Patih makin dendam dan benci sekali kepada Raden Panji Purwodipuro. Pada suatu waktu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menikahkan- putrinya, bernama Raden Ajeng Pangarso dengan Raden Wiryowijoyo, putra Raden Wiryodiningrat. Tetapi hanya ijab saja, sedangkah perjamuan perkawinannya di belakang hari. Raden Ronggo dipanggil untuk menjadi wali. Roman muka Raden Ronggo masih nampak sedih cemberut. Sebelum datang untuk menjadi wali, lebih dahulu Raden Ronggo singgah ke rumah Raden Patih. Di situ Raden Patih memberitahukan permasalahan tempat duduk raja sehubungan dengan duduk Tuan Minister. Jawab Raden Ronggo, "Kalau saya lebih suka perang tanding mengadu ketajaman senjata berlawan<noinclude>{{rh|198}}</noinclude> hjxelr5lz5xuodiqcgi5m2c2hc54ex7 73712 73711 2026-05-11T14:43:35Z Elcamatcha 1466 73712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>yang lain-lain." Raden Panji Purwodipuro lalu dipanggil oleh Raden Patih. Ketika ditanya mengenai orang yang membuat uang, maka jawab Raden Panji Purwodipuro, "Bagaimana .ki lurah kita dapat melarang mereka membuat uang itu. Mereka sukar mencari tanah. Yang menjadikan kita bimbang, Kangjeng Sultan sendiri pun minta juga. Kenyataannya lagi, bahwa pihak Kompeni sendiri juga belum mengambil tindakan apa-apa, apakah kita harus mengambil tindakan sendiri?" Mendengar keterangan Raden Panji Purwodipuro tersebut, Raden Patih marah sekali. Raden Panji Purwodipuro pulang kembali. Pada hari Kamis ada utusan dari Kangjeng Sultan yang memerintahkan kepada Tumenggung Reksonagoro, agar pembuatan uang itu yang separuh diserahkan kepada Kangjeng Sultan. Tumenggung Reksanagara sanggup, ia lalu minta kepada para pengrajin pembuat uang tersebut. Kemudian sampai beberapa lama Tumenggung Reksonagoro tidak menyerahkan uang lagi, sebab pembuatan uang sedikit terhambat. Ketika hal ini ditanyakan oleh Kangjeng Sultan maka Tumenggung Reksonagoro berkata bahwa sekarang ini baru ada kesukaran memperoleh bahan baku. Maka Kangjeng Sultan memberikan ijin kepada siapa saja yang mampu membuat uang. Maka Raden Patih makin dendam dan benci sekali kepada Raden Panji Purwodipuro. Pada suatu waktu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menikahkan- putrinya, bernama Raden Ajeng Pangarso dengan Raden Wiryowijoyo, putra Raden Wiryodiningrat. Tetapi hanya ijab saja, sedangkah perjamuan perkawinannya di belakang hari. Raden Ronggo dipanggil untuk menjadi wali. Roman muka Raden Ronggo masih nampak sedih cemberut. Sebelum datang untuk menjadi wali, lebih dahulu Raden Ronggo singgah ke rumah Raden Patih. Di situ Raden Patih memberitahukan permasalahan tempat duduk raja sehubungan dengan duduk Tuan Minister. Jawab Raden Ronggo, "Kalau saya lebih suka perang tanding mengadu ketajaman senjata berlawan<noinclude>{{rh|198}}</noinclude> ptvd07cdvkoxlldv41zi83s5prfxkcd Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/203 250 23430 73715 2026-05-11T14:44:47Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>dengari Belanda." Sehabis berkata demikian Raden Ronggo lalu mohon diri. Setelah upacara ijab selesai, Raden Ronggo lalu pulang, sedangkan Raden Patih langsung ke loji. Kepada Tuan Minister Moris Raden Patih memberitahukan bahwa Raden Ronggo menantang Kompeni. Namun Tuan Minister Moris tidak kaget mengingat bahwa Raden Ronggo pikirannya masih dalam keadaan berkabung karena kematian istrinya. Raden Patih kecewa karena tidak berhasil membuat marah Tuan Minister Moris. Pada suatu waktu Tuan Gubernur Jenderal memerintahkan kepada Tuan Minister Moris Yogyakarta untuk membeli kayukayu terpilih untuk luar kota Yogyakarta. Segenap kayu yang dibeli lalu dikirimkan ke Surabaya. Daerah perkayuan yang ada di daerah Yogyakarta, dijaga oleh pengawal Belanda. Desa Pangrantunan yang menjadi pusat perkayuan lalu dibeli secara borongan. Sri Paduka Kangjeng Sultan menanggapi pembelian borongan Belanda itu dengan bersabda, "Asalkan pembelian borongan oleh Belanda itu tidak membuat kesusahan pemiliknya. Para pemilik umumnya hidup dari hasil jualan kayu. Harus diusahakan supaya harga jual beli itu pantas, tidak merugikan pihak penjual. Aku minta Danurejo dan si Ronggo ikut mendengar kehendak rakyat kecil pemilik kayu, jadi berpihak kepada rakyat kita sendiri." Raden Ronggo menjawab, "Apabila ada masalah di belakang hari mungkin soalnya akan mendatangkan perkara yang lebih berat. Maka hamba hanya ikut mengawasi balok-balok kayu yang dikirimkan, jadi adanya kehilangan dapat dicegah." Raden Patih menjawab juga, "Sesungguhnya sering terjadi masalah. Kadang-kadang tidak hilang dikatakan hilang sehingga harus mengganti. Sebaiknya hal ini ditegaskan berupa suatu perjanjian tertulis. Namun telah kita maklumi bahwa pembelian borongan kayu tersebut adalah kehendak Tuan Gubernur Jenderal. Jika ada kerugian kita, pasti kita segan mengurusnya." Sri Paduka Kangjeng Sultan bersabda lagi, "Oleh karena itu pikirkanlah jauh-jauh lebih awal. Engkau Ronggo, bertahanlah<noinclude>{{rh|||199}}</noinclude> qluah5y1shf273wqe86psjqf73306k5 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/204 250 23431 73716 2026-05-11T14:45:47Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>jangan sampai mudah dipengaruhi oleh keadaan." Akhirnya bubaran. Kangjeng Sultan masuk ke keraton sedangkan para pembesar istana meneruskan pembicaraan masalah kayu tersebut. Namun pembicaraan hanya berkepanjangan tiada keputusan dan tanpa kesimpulan. Sementara itu Raden Ronggo masih berat pikirannya berhubung dengan kematian istrinya. Pada suatu waktu Tuan Minister mengundang para pembesar istana untuk mengadakan pertemuan di loji Tuan Minister Moris. Tetapi undangan untuk Raden Ronggo tidak disampaikan oleh pesuruh Raden Patih yang bernama Ki Danukromo. Terlupa undangan untuk Raden Ronggo masih terbawa oleh Ki Danukromo. Raden Patih datang ke loji paling awal, belum ada undangan yang tiba di loji. Raden Patih mengambil kesempatan untuk menghubungi Tuan Minister Moris. Dikatakan bahwa kunci penyelesaian ada di tangan Raden Ronggo. Katanya, "Tuan Minister, yang membuat,kemacetan masalah yaitu dinda Ronggo Prawirodirjo. Kangjeng Sultan sendiri sudah mempercayakan hal itu kepadanya. Memang dinda Ronggo Prawirodirjo bersikap keras dan berani menentang Kompeni karena ia mengandalkan kakeknya yang terkenal sebagai orang sakti, tidak mempan senjata. Berbeda dengan saya, sebenarnya saya ini turun-temurun menjaga kelestarian Kompeni." Setelah mendengar keterangan Raden Patih itu Tuan Minister Moris naik darah, mendongkol terhadap Raden Ronggo. Para tamu dan pejabat istana sudah berdatangan, tinggallah Raden Ronggo yang belum hadir. Orang-orang kepatihan sudah menyebut-nyebut nama Raden Ronggo yang belum tampak batang hidungnya. Dan waktunya pun telah terlambat terlalu siang. Raden Patih lalu menugasi hambanya untuk menyusul Raden Ronggo. Ketika hamba Raden Patih itu tiba di rumah Raden Ronggo, Raden Ronggo menjawab tidak merasa diundang oleh Tuan Minister. Dan waktunya pun terlalu siang. Maka Raden Ronggo menjawab tidak dapat hadir, apalagi badannya tidak sehat. Sewaktu hamba Raden Patih melaporkan soalnya kepada<noinclude>{{rh|200}}</noinclude> 0n0z1hkttospp006bytdahqx6adhfjz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/75 250 23432 73717 2026-05-11T14:45:48Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Tumenggung Somanagara. Rerangkulan, dipun tangisi. Tumenggung Somanagara nganta-anta, "Pringgakusuma bareng gelema menyang Mediyun, kauiku ta pepurak. Ora nyana putune Pangeran Juru sanggup dadi dhalang gingsir. Mutene lurahku Iimut, seka dheweke kang ngomyang. Ngaku oleh wangsit, kon madeg ratu jumeneng Sunan Alaga. Dining kanang sab, pepak dheweke kang ngarani. Saben dIna lurahku diicuk-icuk, baya angur mati mergagah." Dhasar alas pethik, cintha kra... 73717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Tumenggung Somanagara. Rerangkulan, dipun tangisi. Tumenggung Somanagara nganta-anta, "Pringgakusuma bareng gelema menyang Mediyun, kauiku ta pepurak. Ora nyana putune Pangeran Juru sanggup dadi dhalang gingsir. Mutene lurahku Iimut, seka dheweke kang ngomyang. Ngaku oleh wangsit, kon madeg ratu jumeneng Sunan Alaga. Dining kanang sab, pepak dheweke kang ngarani. Saben dIna lurahku diicuk-icuk, baya angur mati mergagah." Dhasar alas pethik, cintha kraton gedh.e, jangka kalih ketangga, sarah. topi bandera lelayu. Prathisthane wong prawira, mati ngrebut nagara. Tandha pembaiikipun, sampun kaurmatan. Raden Rangga madek ratu, jejuluk Sunan ing Alaga, kekutha ing Maespati, sinidhikara para ulama, Raden Tumenggung Somanagara, Panembahan Senapatining baris nama Pangeran Dipati Surya Jayapurusa sampun damel punggawa sakawan. Saha nglampahaken serat, nelukaken mancanagari Surakarta tuwin pasisir bawah Gupermen. Para tumenggung sami tampi srat, lajeng atur priksa ing ratunipun. Bupati pasisir atur priksa dhateng gupermen, lereyanipun kang sagah nunggil sabyantu sarni cidra. Prabu tiron muringmuring, Jipang Panolan sampun kawon prangipun. Kacariyos ingkang ibu Prabu tiron ngugud-ugud. Siyang dalu tansah muiar kang putra, dipun tangisi muwah santana estri. Ananging sampun liwung, alah mati kena wisaya angur matiya mregagah. Mesthi yen ngukup lamun menang. Tiwas neinu pati, wedi mati. Dudu wong perwira rebut nagara." Den tangisi tanpa gawe, durung karuhan yen mati. Prabu Rangga sampun nekad, dedameling Ngayogya dhateng. TumenggungPurwadipura boten purun ngesuk dhateng ing kutha, tebih pondhokipun antawis lampahan nem jam. Prabu Rangga ngluruk dhateng ing Magetan, semanten Raden Sasrawuiata marengi sakit, ngili dhateng ardi. Amung Raden Sasradipura ingkang methukaken, prangipun kawon. Negari ing Pemagetan, kabrokan. Tumenggung Purwadipura ing manah jendhel, ngantos tiyang mancanagari dereng wonten ingkang dhateng. Amangsuh cariyos Nagari Ngayogya, kala Raden Tumenggung 71 PNRI<noinclude></noinclude> 8ige4uo0fuy7ed6qljzj439a40ckibc 73723 73717 2026-05-11T14:48:47Z Khusna Safira 1759 73723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Tumenggung Somanagara. Rerangkulan, dipun tangisi. Tumenggung Somanagara nganta-anta, "Pringgakusuma bareng gelema menyang Mediyun, kauiku ta pepurak. Ora nyana putune Pangeran Juru sanggup dadi dhalang gingsir. Mutene lurahku Iimut, seka dheweke kang ngomyang. Ngaku oleh wangsit, kon madeg ratu jumeneng Sunan Alaga. Dining kanang sab, pepak dheweke kang ngarani. Saben dIna lurahku diicuk-icuk, baya angur mati mergagah." Dhasar alas pethik, cintha kraton gedh.e, jangka kalih ketangga, sarah. topi bandera lelayu. Prathisthane wong prawira, mati ngrebut nagara. Tandha pembaiikipun, sampun kaurmatan. Raden Rangga madek ratu, jejuluk Sunan ing Alaga, kekutha ing Maespati, sinidhikara para ulama, Raden Tumenggung Somanagara, Panembahan Senapatining baris nama Pangeran Dipati Surya Jayapurusa sampun damel punggawa sakawan. Saha nglampahaken serat, nelukaken mancanagari Surakarta tuwin pasisir bawah Gupermen. Para tumenggung sami tampi srat, lajeng atur priksa ing ratunipun. Bupati pasisir atur priksa dhateng gupermen, lereyanipun kang sagah nunggil sabyantu sarni cidra. Prabu tiron muringmuring, Jipang Panolan sampun kawon prangipun. Kacariyos ingkang ibu Prabu tiron ngugud-ugud. Siyang dalu tansah muiar kang putra, dipun tangisi muwah santana estri. Ananging sampun liwung, alah mati kena wisaya angur matiya mregagah. Mesthi yen ngukup lamun menang. Tiwas neinu pati, wedi mati. Dudu wong perwira rebut nagara." Den tangisi tanpa gawe, durung karuhan yen mati. Prabu Rangga sampun nekad, dedameling Ngayogya dhateng. TumenggungPurwadipura boten purun ngesuk dhateng ing kutha, tebih pondhokipun antawis lampahan nem jam. Prabu Rangga ngluruk dhateng ing Magetan, semanten Raden Sasrawuiata marengi sakit, ngili dhateng ardi. Amung Raden Sasradipura ingkang methukaken, prangipun kawon. Negari ing Pemagetan, kabrokan. Tumenggung Purwadipura ing manah jendhel, ngantos tiyang mancanagari dereng wonten ingkang dhateng. Amangsuh cariyos Nagari Ngayogya, kala Raden Tumenggung 71 PNRI<noinclude></noinclude> jcep7nzg46vpxeaxwinap1j3k9ub53f 73728 73723 2026-05-11T14:51:38Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Tumenggung Somanagara. Rerangkulan, dipun tangisi. Tumenggung Somanagara nganta-anta, "Pringgakusuma bareng gelema menyang Mediyun, kauiku ta pepurak. Ora nyana putune Pangeran Juru sanggup dadi dhalang gingsir. Mutene lurahku Iimut, seka dheweke kang ngomyang. Ngaku oleh wangsit, kon madeg ratu jumeneng Sunan Alaga. Dining kanang sab, pepak dheweke kang ngarani. Saben dIna lurahku diicuk-icuk, baya angur mati mergagah." Dhasar alas pethik, cintha kraton gedh.e, jangka kalih ketangga, sarah. topi bandera lelayu. Prathisthane wong prawira, mati ngrebut nagara. Tandha pembaiikipun, sampun kaurmatan. Raden Rangga madek ratu, jejuluk Sunan ing Alaga, kekutha ing Maespati, sinidhikara para ulama, Raden Tumenggung Somanagara, Panembahan Senapatining baris nama Pangeran Dipati Surya Jayapurusa sampun damel punggawa sakawan. Saha nglampahaken serat, nelukaken mancanagari Surakarta tuwin pasisir bawah Gupermen. Para tumenggung sami tampi srat, lajeng atur priksa ing ratunipun. Bupati pasisir atur priksa dhateng gupermen, lereyanipun kang sagah nunggil sabyantu sarni cidra. Prabu tiron muring-muring, Jipang Panolan sampun kawon prangipun. Kacariyosingkang ibu Prabu tiron ngugud-ugud. Siyang dalu tansah muiar kang putra, dipun tangisi muwah santana estri. Ananging sampun liwung, alah mati kena wisaya angur matiya mregagah. Mesthi yen ngukup lamun menang. Tiwas neinu pati, wedi mati. Dudu wong perwira rebut nagara." Den tangisi tanpa gawe, durung karuhan yen mati. Prabu Rangga sampun nekad, dedameling Ngayogya dhateng. TumenggungPurwadipura boten purun ngesuk dhateng ing kutha, tebih pondhokipun antawis lampahan nem jam. Prabu Rangga ngluruk dhateng ing Magetan, semanten Raden Sasrawuiata marengi sakit, ngili dhateng ardi. Amung Raden Sasradipura ingkang methukaken, prangipun kawon. Negari ing Pemagetan, kabrokan. Tumenggung Purwadipura ing manah jendhel, ngantos tiyang mancanagari dereng wonten ingkang dhateng. Amangsuh cariyos Nagari Ngayogya, kala Raden Tumenggung<noinclude>{{rh|||71}}</noinclude> r8p12838a3c6p11p5zqrlxbslait7sv Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/51 250 23433 73718 2026-05-11T14:46:00Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "E (DURMA) 1. Pagi hari Sri Baginda Raja berada di pendapa dihadap oleh lautan prajurit, serta pimpinannya, penuh-sesaklah pangeran Adipati para tumenggung, berada dihadapan Sri Baginda Raja. 2. Sri Narendra mengadakan pembicaraan, dengan maksud memantapkan hati prajurit, maksud Sang Baginda Raja, akan bertarung di daratan, segenap pimpinan menyampaikan sarannya sambil menyembah, ke hadapan Sri Baginda Raja. 3. Kemudian Pangeran Adipati Mangkunegara,... 73718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>E (DURMA) 1. Pagi hari Sri Baginda Raja berada di pendapa dihadap oleh lautan prajurit, serta pimpinannya, penuh-sesaklah pangeran Adipati para tumenggung, berada dihadapan Sri Baginda Raja. 2. Sri Narendra mengadakan pembicaraan, dengan maksud memantapkan hati prajurit, maksud Sang Baginda Raja, akan bertarung di daratan, segenap pimpinan menyampaikan sarannya sambil menyembah, ke hadapan Sri Baginda Raja. 3. Kemudian Pangeran Adipati Mangkunegara, diminta kesediaan oleh Ayahandanya, Ayahanda berkata, "Ananda Adipati, bersediakah?" yang diberi pertanyaan menyatakan kesediaannya, seperti biasa, yang telah terjadi. 4. Andalah yang memimpin pertempuran, apakah tidak akan melarikan diri, yang menyatakan kesediaannya, ucapan putranda, mohon ampun Sang Baginda yang telah lalu, tidak ada yang benar-benar/ sungguh-sungguh. 5. Tidak terbukti kesanggupan yang dipersembahkan ke hadapan Sri Baginda Raja, bagaimana 49 PNRI<noinclude></noinclude> 2s5lpkz55odwi2y1jgxn5uhzmdjixoh 73730 73718 2026-05-11T14:51:56Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>E (DURMA) <poem> 1. Pagi hari Sri Baginda Raja berada di pendapa dihadap oleh lautan prajurit, serta pimpinannya, penuh-sesaklah pangeran Adipati para tumenggung, berada dihadapan Sri Baginda Raja. 2. Sri Narendra mengadakan pembicaraan, dengan maksud memantapkan hati prajurit, maksud Sang Baginda Raja, akan bertarung di daratan, segenap pimpinan menyampaikan sarannya sambil menyembah, ke hadapan Sri Baginda Raja. 3. Kemudian Pangeran Adipati Mangkunegara, diminta kesediaan oleh Ayahandanya, Ayahanda berkata, "Ananda Adipati, bersediakah?" yang diberi pertanyaan menyatakan kesediaannya, seperti biasa, yang telah terjadi. 4. Andalah yang memimpin pertempuran, apakah tidak akan melarikan diri, yang menyatakan kesediaannya, ucapan putranda, mohon ampun Sang Baginda yang telah lalu, tidak ada yang benar-benar/sungguh-sungguh. 5. Tidak terbukti kesanggupan yang dipersembahkan ke hadapan Sri Baginda Raja, bagaimana </poem> {{r|49}}<noinclude></noinclude> dt6xa31bggn764rjfbt56bn8w6gmqkx 74101 73730 2026-05-11T20:17:17Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan, belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai pada tempatnya */ 74101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude>E (DURMA) <poem> 1. Pagi hari Sri Baginda Raja berada di pendapa dihadap oleh lautan prajurit, serta pimpinannya, penuh-sesaklah pangeran Adipati para tumenggung, berada dihadapan Sri Baginda Raja. 2. Sri Narendra mengadakan pembicaraan, dengan maksud memantapkan hati prajurit, maksud Sang Baginda Raja, akan bertarung di daratan, segenap pimpinan menyampaikan sarannya sambil menyembah, ke hadapan Sri Baginda Raja. 3. Kemudian Pangeran Adipati Mangkunegara, diminta kesediaan oleh Ayahandanya, Ayahanda berkata, "Ananda Adipati, bersediakah?" yang diberi pertanyaan menyatakan kesediaannya, seperti biasa, yang telah terjadi. 4. Andalah yang memimpin pertempuran, apakah tidak akan melarikan diri, yang menyatakan kesediaannya, ucapan putranda, mohon ampun Sang Baginda yang telah lalu, tidak ada yang benar-benar/sungguh-sungguh. 5. Tidak terbukti kesanggupan yang dipersembahkan ke hadapan Sri Baginda Raja, bagaimana </poem> {{r|49}}<noinclude></noinclude> 48mv95xyfhyh169rnhss27csnhblj64 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/205 250 23434 73719 2026-05-11T14:46:42Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden patih dan telah juga disampaikan kepada Tuan Minister, maka Tuan Moris lebih marah lagi. Dipanggilnya petugas Belanda dengan beberapa rekannya untuk memanggil Raden Ronggo seketika itu juga. Secepat kilat petugas Belanda tiba di rumah Raden Ronggo dan mengharuskan sekarang itu juga ke loji bersama-sama dengan para petugas Belanda tersebut. Raden Ronggo terkejut dan menjadi salah faham. Memerintahkan segenap hambanya untuk siap bertempur, bila perlu bersabung nyawa. Raden Ronggo tidak memakai pakaian lengkap, hanya pakaian biasa dan berkeris. Naik kuda dengan dilarikan secepatnya. Tiba di loji Raden Ronggo duduk dengan sikap menantang sambil kedua tangannya di pinggang. Tuan Minister Moris bertanya, "Raden Ronggo mau melawan Kompeni?" Raden Ronggo menjawab dengan lantang bahwa beliau tidak menerima undangan pertemuan itu. Raden Patih gugup, menoleh ke belakang bertanya kepada pesuruhnya dan dijawab bahwa pesuruhnya alpa, memang undangan untuk Raden Ronggo belum disampaikan. Dan dengan sikap yang tenang maka Raden Patih berkata kepada Raden Ronggo, "Sudahlah dinda, saya minta maaf, undangan itu sudah saya suruh hamba saya untuk menyampaikan. Namun petugas saya alpa dan silap belum menyampaikan." Raden Ronggo lalu menyesali diri dengan menangis dan berkata kepada Raden Patih, "Ki lurah, hidup mati saya telah dipertaruhkan oleh Kyai Patih. Akan dibuat putih, biru, merah, pasti tergantung kepada andika. Mengenai urusan kayu balok ini saya hanya menyerah saja kepada pembesar Kompeni. Ki lurah sebagai perantara Kangjeng Sultan dengan Tuan Minister, sedangkan Tuan Minister sebagai wakil Tuan Jenderal Kompeni. Asalkan andika dan Tuan Minister telah bersepakat, saya juga ikut saja." Tuan Minister Moris lalu tidak marah lagi bahkan segera mengulurkan tangannya kepada Raden Ronggo, saling berjabatan tangan bermaaf-maafan. Kemudian bubaran. Sejak peristiwa tersebut di atas maka Tuan Minister Moris menjadi kagum dan tertarik kepada Raden Ronggo. Boleh dikata bahwa keduanya<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> dajedzu0nfx768wu7u3sc91dsrg7jgb 73720 73719 2026-05-11T14:47:06Z Elcamatcha 1466 73720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Raden patih dan telah juga disampaikan kepada Tuan Minister, maka Tuan Moris lebih marah lagi. Dipanggilnya petugas Belanda dengan beberapa rekannya untuk memanggil Raden Ronggo seketika itu juga. Secepat kilat petugas Belanda tiba di rumah Raden Ronggo dan mengharuskan sekarang itu juga ke loji bersama-sama dengan para petugas Belanda tersebut. Raden Ronggo terkejut dan menjadi salah faham. Memerintahkan segenap hambanya untuk siap bertempur, bila perlu bersabung nyawa. Raden Ronggo tidak memakai pakaian lengkap, hanya pakaian biasa dan berkeris. Naik kuda dengan dilarikan secepatnya. Tiba di loji Raden Ronggo duduk dengan sikap menantang sambil kedua tangannya di pinggang. Tuan Minister Moris bertanya, "Raden Ronggo mau melawan Kompeni?" Raden Ronggo menjawab dengan lantang bahwa beliau tidak menerima undangan pertemuan itu. Raden Patih gugup, menoleh ke belakang bertanya kepada pesuruhnya dan dijawab bahwa pesuruhnya alpa, memang undangan untuk Raden Ronggo belum disampaikan. Dan dengan sikap yang tenang maka Raden Patih berkata kepada Raden Ronggo, "Sudahlah dinda, saya minta maaf, undangan itu sudah saya suruh hamba saya untuk menyampaikan. Namun petugas saya alpa dan silap belum menyampaikan." Raden Ronggo lalu menyesali diri dengan menangis dan berkata kepada Raden Patih, "Ki lurah, hidup mati saya telah dipertaruhkan oleh Kyai Patih. Akan dibuat putih, biru, merah, pasti tergantung kepada andika. Mengenai urusan kayu balok ini saya hanya menyerah saja kepada pembesar Kompeni. Ki lurah sebagai perantara Kangjeng Sultan dengan Tuan Minister, sedangkan Tuan Minister sebagai wakil Tuan Jenderal Kompeni. Asalkan andika dan Tuan Minister telah bersepakat, saya juga ikut saja." Tuan Minister Moris lalu tidak marah lagi bahkan segera mengulurkan tangannya kepada Raden Ronggo, saling berjabatan tangan bermaaf-maafan. Kemudian bubaran. Sejak peristiwa tersebut di atas maka Tuan Minister Moris menjadi kagum dan tertarik kepada Raden Ronggo. Boleh dikata bahwa keduanya<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> lt6g7mymx0c7urjh2ijiqmijqm24pj9 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/226 250 23435 73721 2026-05-11T14:47:38Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>sehingga lebih tinggi daripada duduk Minister Moris, terpaksa Kangjeng Sultan diminta untuk memenuhi aturan Tuan Jenderal. Apabila Kangjeng Sultan tidak berkenan memenuhi permintaan Tuan Jenderal, maka loji Gupremen akan dikosongkan, Minister Yogyakarta akan ditempatkan di Semarang. Juru bahasa memberi ingatan kepada saya mengenai perampokan di Demak dan di Kedu. Maka Kompeni menuntut ganti rugi perampokan itu dengan satu sangsi: apabila orang-orang jahat pelaku perampokan itu tidak hilang, maka Tuan Jenderal sendiri yang akan menghancurkan para penjahat itu.” Kangjeng Sultan menjawab, "Apabila persoalan alas kayu gilang itu tetap dipermasalahkan, untuk apa Si Moris menjual kayu gilang itu? Moris berkeras kepala karena mendapat perlindungan Tuan Jenderal. Kalau loji Gupremen dijaga Sultan, itu sudah keterlaluan. Hanya satu hal yang patut diingat Kompeni bahwa aku tetap tidak ingkar akan kesanggupanku menanggung tempat pangan, dan uang kepada Kompeni. Minta kerugian korban perampokan masih dapat dipertimbangkan. Desa Kedu tidak aman karena pihak kejaksaan tidak ikut menjaga keamanannya.” Perundingan antara Tuan Kumendur Pambram dengan Kangjeng Sultan terpaksa terhenti beberapa waktu. Kedua pihak sama-sama mempertahankan pendiriannya. Kemudian Tuan Pambram berkata, "Saya mendengar berita dari kejauhan bahwa Kangjeng Sultan ada yang dipertentangkan di dalam kalangan istana. Ada pertentangan antara putra paduka dengan paduka. Apabila paduka tidak berkeberatan, saya berharap diberikan keterangan.” Kangjeng Sultan terkejut sckali, tanya Kangjeng Sultan bercampur marah, "Bagaimana? Aku bertentangan dengan putraku? Itu kabar bohong, itu fitnah keji. Tuan Jenderal jangan mudah percaya dengan berita simpang-siur tak karuan itu. Hai ananda Adipati, apakah anda merasa berselisih dengan aku?” Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menjawab dengan sangat segan, "Tidak sama sekali.” Maka Tuan Kumendur Pambram menjadi malu tersipu.<noinclude>{{rh|222}}</noinclude> nwll0khreae0pkz1fqeo6rjzrmiz92y Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/206 250 23436 73722 2026-05-11T14:47:55Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sering berhubungan satu sama lain. Tuan Minister Moris mengadakan pendekatan dengan Raden Ronggo dan hubungan keduanya semakin dekat. Namun ketika Tuan Minister Moris meminta pertolongan mengenai tempat duduk Kangjeng Sultan, Raden Ronggo tidak sanggup meskipun hatinya tidak menaruh permusuhan dengan Tuan Minister. Raden Ronggo menyampaikan suatu rahasia. Dikatakan bahwa Raden Patih sekarang ini menyimpan seorang wanita Surakarta untuk dipersembahkan kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Wanita Surakarta tersebut kini dititipkan di rumah Reksonagaran. Tuan Minister Moris tidak percaya lalu menugasi pembantu khususnya untuk mengintip. Tuan Minister Moris padawaktu itu sudah mengenal watak dan keburukan Raden Patih. Dan sesungguhnya antara Raden Patih, penghulu istana, dan Kangjeng Sultan, terdapat selisih faham. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati sering bertapa dan Raden Patih selalu mengikuti. Hubungan antara Raden Patih yang tidak wajar itu didengar pula oleh Kangjeng Sultan sehingga timbul perasaan kawatir terhadap keterlanjuran putranda. SebaUknya Kangjeng Sultan makin tidak senang dengan watak dan tingkah laku Raden Patih. Kebetulan pada waktu itu di Surakarta terjadi peristiwa penggantian Patih. Bahwa Patih Surakarta Adipati Danuningrat dipecat dan digantikan kedudukannya oleh Adipati Cokronagoro. Adapun sebab musababnya yaitu akibat perbuatan adiknya yang bernama Raden Jayenggati. Raden Jayenggati menjadi kepala perampok dengan mengandalkan kesaktiannya. Perbuatannya merampok sampai ke daerah pengawasan. Kompeni. Hal ini sudah dilaporkan kepada Tuan Jenderal di Semarang. Akhirnya Tuan Jenderal memerintahkan agar Raden Jayenggati ditangkap dan diserahkan hidup atau mati ke Semarang. Maka Raden Jayenggati telah diborgol. Adipati Danuningrat sangat malu atas perbuatan adiknya itu. Karena mau menutup malu dan agar tidak didengar oleh masyarakat, maka Adipati Danuningrat lalu membunuh sendiri Raden Jayenggati tersebut dan didalihkan bahwa Raden Jayenggati bunuh diri<noinclude>{{rh|202}}</noinclude> pgbnh6hbt7fykkz0dmnumscsbgur7rb Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/207 250 23437 73724 2026-05-11T14:49:10Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sakit asmara. Pihak Kompeni tidak percaya lalu memerintahkan untuk menggali mayat Raden Jayenggati. Mayat diperiksa Tuan Jenderal dan membuat Tuan Jenderal marah sekali terhadap Patih Surakarta. Atas terjadinya peristiwa di atas, maka Adipati Dani atdipecatdarijabatannya. waktu itu juga Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono mengirim surat kepada pamanda Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono memberitahukan soal penggantian Patih di Surakarta dengan mengangkat Adipati Cokronagoro. Dengan surat dari Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta itu Tuan Minister Moris merasa mempunyai dalih untuk tidak mau dipanggil Kangjeng Sultan selama persoalan tempat duduk antara Raja dan Tuan Minister belum ada penyelesaian. Kangjeng Sultan memanggil Tuan Minister Moris. Tetapi Tuan Minister Moris tidak mau. Kangjeng Sultan berkata dalam hati, "Biarlah aku coba dengan menjemput secara upacara." Kangjeng Sultan memerintahkan untuk menjemput Tuan Minister Moris dengan jemputan baki emas dan payung agung. Namun Tuan Minister Moris tetap tidak mau datang. Maka Kangjeng Sultan bersabda, "Minister Moris mogok. Biarlah dia berbuat demikian, itu lebih baik daripada menghendaki tempat dudukku merosot. Aku lebih baik menjadi bangkai daripada tunduk kepada Minister Moris. Duta ananda Susuhunan Pakubuwono tertahan agak lama di Yogyakarta karena sikap angkuh Minister Moris." Selanjutnya Tuan Minister Moris bertekad untuk meneruskan pertentangannya dengan Kangjeng Sultan. Banyak perbuatan Tuan Minister Moris yang disengaja untuk membuat hubunganhubungan permusuhan. Beliau sering pergi ke Surakarta dan Semarang. Jika kebetulan Kangjeng Sultan tidak ada acara hari penghadapan, Tuan Minister Moris mengadakan tontonan di alun-alun dengan 'merampok macan', yaitu membunuh macan secara beramai-ramai dengan perajurit bersenjata tombak mengurung macan di tengah-tengah ratusan perajurit bertombak. Apabila tidak mengadakan tontonan merampok macan seperti di atas, Tuan Minister Moris mengadakan adu binatang di {{hws|alun|alun-alun}}<noinclude>{{rh|||203}}</noinclude> bcx17o1am7scspt13x1buf96mbrl17u 73725 73724 2026-05-11T14:49:20Z Elcamatcha 1466 73725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sakit asmara. Pihak Kompeni tidak percaya lalu memerintahkan untuk menggali mayat Raden Jayenggati. Mayat diperiksa Tuan Jenderal dan membuat Tuan Jenderal marah sekali terhadap Patih Surakarta. Atas terjadinya peristiwa di atas, maka Adipati Dani atdipecatdarijabatannya. waktu itu juga Sri Paduka Kangjeng Susuhunan Pakubuwono mengirim surat kepada pamanda Sri Paduka Kangjeng Sultan Hamengkubuwono memberitahukan soal penggantian Patih di Surakarta dengan mengangkat Adipati Cokronagoro. Dengan surat dari Kangjeng Susuhunan Pakubuwono di Surakarta itu Tuan Minister Moris merasa mempunyai dalih untuk tidak mau dipanggil Kangjeng Sultan selama persoalan tempat duduk antara Raja dan Tuan Minister belum ada penyelesaian. Kangjeng Sultan memanggil Tuan Minister Moris. Tetapi Tuan Minister Moris tidak mau. Kangjeng Sultan berkata dalam hati, "Biarlah aku coba dengan menjemput secara upacara." Kangjeng Sultan memerintahkan untuk menjemput Tuan Minister Moris dengan jemputan baki emas dan payung agung. Namun Tuan Minister Moris tetap tidak mau datang. Maka Kangjeng Sultan bersabda, "Minister Moris mogok. Biarlah dia berbuat demikian, itu lebih baik daripada menghendaki tempat dudukku merosot. Aku lebih baik menjadi bangkai daripada tunduk kepada Minister Moris. Duta ananda Susuhunan Pakubuwono tertahan agak lama di Yogyakarta karena sikap angkuh Minister Moris." Selanjutnya Tuan Minister Moris bertekad untuk meneruskan pertentangannya dengan Kangjeng Sultan. Banyak perbuatan Tuan Minister Moris yang disengaja untuk membuat hubunganhubungan permusuhan. Beliau sering pergi ke Surakarta dan Semarang. Jika kebetulan Kangjeng Sultan tidak ada acara hari penghadapan, Tuan Minister Moris mengadakan tontonan di alun-alun dengan 'merampok macan', yaitu membunuh macan secara beramai-ramai dengan perajurit bersenjata tombak mengurung macan di tengah-tengah ratusan perajurit bertombak. Apabila tidak mengadakan tontonan merampok macan seperti di atas, Tuan Minister Moris mengadakan adu binatang di {{hws|alun|alun-alun}}<noinclude>{{rh|||203}}</noinclude> hjyub7hvdkcxudmqy437d93zenv8ojp Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/208 250 23438 73726 2026-05-11T14:50:39Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|alun|alun-alun}} Hubungan antara Tuan Minister Moris dengan urusan istana diwakili oleh Tuan Kumendam Belem. Bagi Kangjeng Sultan hal itu tidak dimasalahkan mengingat tidak ada niat Kangjeng Sultan untuk renggang dengan Kompeni. Tuan Kumendam Belem maupun Kangjeng Sultan sama-sama puas tidak ada persoalan apa-apa. Dahulu pun pernah terjadi hal yang serupa. Dengan Tuan Jenderal pun dahulu apabila Kangjeng Sultan kembali ke istana, maka Tuan Jenderal tidak beranjak dari duduknya. Sebaliknya Kangjeng Sultan pun tetap hadir jika diundang ke loji. Terhadap Tuan Jenderal maka Kangjeng Sultan tetap memberikan hormatnya sebagai usaha beliau melestarikan hubungan istana dengan Kompeni meskipun Tuan Jenderal kurang penuh hormatnya terhadap Kangjeng Sultan. Ada sedikit masalah agar duduk Kangjeng Sultan harus sedikit lebih rendah dari Tuan Jenderal dan tidak boleh lebih tinggi daripada duduk Tuan Minister, hal inilah yang tidak disetujui Kangjeng Sultan. Namun apa yang, diperbuat Tuan Minister Moris untuk menunjukkan kedudukannya sebagai Kompeni yang bertugas mengawasi gerak-gerik raja, tetap Kangjeng Sultan membiarkan dan beliau tetap bertahan terhadap sikap Tuan Minister Moris itu. Tuan Minister Moris semakin giat mengadakan berburu, merampok macan di alun-alun atau mengadu binatang. Sementara itu Tuan Minister masih terus juga hilir mudik ke Semarang untuk berhubungan dengan Tuan Kumendur Pambram. Pada waktu itu Tuan Minister Moris mengadakan adu ketrampilan naik kuda dan balapan kuda di alun-alun. Raden Patih naik kuda milik Tuan Minister Moris yang berasal dari pemberian Kangjeng Sultan. Tuan Minister Moris menawarkan kuda kore (kuda korai, berasal dari Sumbawa) tetapi Sri Paduka Kangjeng Sultan tidak mau menerima. Kangjeng Sultan melihat putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, mendadak kambuh marahnya terhadap Raden Patih. Apalagi kini Raden Patih menaiki kuda bekas miliknya yang telah dihadiahkan kepada Tuan Minister Moris, tetapi kuda itu dinaiki Raden Patih. Amarah Kangjeng Sultan sangat memuncak tak terkendalikan lagi. Beliau memanggil<noinclude>{{rh|204}}</noinclude> ss8rpc6y0ou5miai58295cymo8iyn7e Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/225 250 23439 73727 2026-05-11T14:51:29Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>kursi tamu sama letak dan kedudukannya. Almarhum Kangjeng Sultan jika menerima tamu Tuan Overste, tidak duduk di atas alas kayu itu, melainkan hanya batu-batu perhiasan bangsal. Ini tradisi dahulu.” Perkataan Tuan Kumendur Pambram penuh kesopanan. Selanjutnya sambungnya lagi, "Kedudukan Minister Moris sama seperti kedudukan Kangjeng Sultan. Di mana saja tempat untuk duduk, antara duduk Kangjeng Sultan dan duduk Minister itu sejajar sama tinggi. Ini merupakan tatacara duduk yang dikehendaki Kompeni. Padahal sekarang duduk Minister lebih rendah daripada duduk Kangjeng Sultan karena kursi Kangjeng Sultan dialasi kakinya dengan kayu gilang. Saya berharap ada perhatian Kangjeng Sultan untuk berkenan meluluskan permintaan saya, agar duduk Kangjeng Sultan sewaktu ketamuan Minister ada dikursi yang sama kedudukannya. Saya berharap atas kayu itu tidak membuat Kangjeng Sultan mempertahankan secara kaku dan mengurangi kebijaksanaan Kangjeng Sultan." Kangjeng Sultan tampak marah namun masih ditahan kemarahannya, sehingga mata Kangjeng Sultan sedikit membelalak tajam. Tanggapan Kangjeng Sultan, "Benar memang alas kayu gilang itu hanyalah kayu semata-mata, tetapi telah berubah menjadi ukuran wibawa raja. Aku sudah setuju menghormati Jenderal dengan duduk bersama di satu kursi panjang dengan aku. Duduk para Idlir lebih ke bawah sebab kalau menyimpang dari wibawa raja, akan tercela oleh adat istana. Sudah sejak lama tidak ada angin maupun taufan, sekarang ada susulan semacam itu. Aku tidak lupa bahwa yang menjunjung diriku menjadi Sultan adalah Kompeni. Itu aku tetap ingat. Meskipun alas kayu gilang itu papan kayu biasa, namun sudah kupakai. Apa tidak dijaga wibawaku? Aku ini putra Jenderal, haruslah diiringkan dudukku oleh Si Moris? Apa tidak memalukan kalau hal ini terjadi?” Tuan Kumendur Pambram berkata lagi, "Menurut penjelasan Tuan Gubernur Jenderal bahwa ketika bertamu ke istana Yogyakarta, disangkanya alas kursi itu hanya hiasan batu biasa. Kalau memang hiasan batu, itulah kebiasaan sejak almarhum. Tetapi ternyata bahwa kursi Kangjeng Sultan diberi alas kayu gilang<noinclude>{{rh|||221}}</noinclude> pyawpoo4kpu182x89jqz01tc3e6s3ae 73731 73727 2026-05-11T14:52:09Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>kursi tamu sama letak dan kedudukannya. Almarhum Kangjeng Sultan jika menerima tamu Tuan Overste, tidak duduk di atas alas kayu itu, melainkan hanya batu-batu perhiasan bangsal. Ini tradisi dahulu.” Perkataan Tuan Kumendur Pambram penuh kesopanan. Selanjutnya sambungnya lagi, "Kedudukan Minister Moris sama seperti kedudukan Kangjeng Sultan. Di mana saja tempat untuk duduk, antara duduk Kangjeng Sultan dan duduk Minister itu sejajar sama tinggi. Ini merupakan tatacara duduk yang dikehendaki Kompeni. Padahal sekarang duduk Minister lebih rendah daripada duduk Kangjeng Sultan karena kursi Kangjeng Sultan dialasi kakinya dengan kayu gilang. Saya berharap ada perhatian Kangjeng Sultan untuk berkenan meluluskan permintaan saya, agar duduk Kangjeng Sultan sewaktu ketamuan Minister ada dikursi yang sama kedudukannya. Saya berharap atas kayu itu tidak membuat Kangjeng Sultan mempertahankan secara kaku dan mengurangi kebijaksanaan Kangjeng Sultan." Kangjeng Sultan tampak marah namun masih ditahan kemarahannya, sehingga mata Kangjeng Sultan sedikit membelalak tajam. Tanggapan Kangjeng Sultan, "Benar memang alas kayu gilang itu hanyalah kayu semata-mata, tetapi telah berubah menjadi ukuran wibawa raja. Aku sudah setuju menghormati Jenderal dengan duduk bersama di satu kursi panjang dengan aku. Duduk para Idlir lebih ke bawah sebab kalau menyimpang dari wibawa raja, akan tercela oleh adat istana. Sudah sejak lama tidak ada angin maupun taufan, sekarang ada susulan semacam itu. Aku tidak lupa bahwa yang menjunjung diriku menjadi Sultan adalah Kompeni. Itu aku tetap ingat. Meskipun alas kayu gilang itu papan kayu biasa, namun sudah kupakai. Apa tidak dijaga wibawaku? Aku ini putra Jenderal, haruslah diiringkan dudukku oleh Si Moris? Apa tidak memalukan kalau hal ini terjadi?” Tuan Kumendur Pambram berkata lagi, "Menurut penjelasan Tuan Gubernur Jenderal bahwa ketika bertamu ke istana Yogyakarta, disangkanya alas kursi itu hanya hiasan batu biasa. Kalau memang hiasan batu, itulah kebiasaan sejak almarhum. Tetapi ternyata bahwa kursi Kangjeng Sultan diberi alas kayu gilang<noinclude>{{rh|||221}}</noinclude> 3377q87159zierq7roum8pllsyfqkkb Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/76 250 23440 73729 2026-05-11T14:51:53Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Natadiningrat lan ingkang raka Raden Patih angrayah ing Karanggan. Raden Tumenggung Natadiningrat ginenah ing lebet mangke cukul. Ngabehi Pusparana, katilaran srat. Kekalih dhateng Raden Rangga rumiyin, satunggalipun dhateng Raden Tumenggung Sumodiningrat. Kang satunggalipun dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Purwa, Raden Rangga pamitipun, astuti dhateng Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Angaturaken manah kang suci, boten sedheng gumiwang dhateng... 73729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Natadiningrat lan ingkang raka Raden Patih angrayah ing Karanggan. Raden Tumenggung Natadiningrat ginenah ing lebet mangke cukul. Ngabehi Pusparana, katilaran srat. Kekalih dhateng Raden Rangga rumiyin, satunggalipun dhateng Raden Tumenggung Sumodiningrat. Kang satunggalipun dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Purwa, Raden Rangga pamitipun, astuti dhateng Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Angaturaken manah kang suci, boten sedheng gumiwang dhateng Ingkang Sinuhun. Yen angsal brekah dalem, sedya ngumpulken tanah Jawi. Eman pinilih lan Surakarta tuwin pasisir. Wangsulipun, Raden Rangga nenuwun sampun ngantos Ingkang Sinuhun tumut-tumut amunasika. Karanten sapunika pun Rangga yen menang prang, boten liya ingkang kula pekayaken amung Kangjeng Sinuhun. Memuri Eyang Rangga, sarta kang Sinuhun swargi. Yen tiWas pun Rangga, den bubuha sampun ngantos anglepati sarira dalem. Lan pitungkas dhateng Raden Tumenggung kekalih. Ing sapengkeripun Rangga, jembatan Elo ken mutus. Suprih sampun andadosaken kuwatir mengsah saking Semawis, dene loji Ngayogya masa borong kang kantun. Tuwin rumeksanipun dhateng Ingkang Sinuhun, kapretandhan lak wungu. Pusparana, sinrahken ing patih. Raden Dipati langkung bungah, den angkuhangkuh srat kekalih mangka gegaman. Sampun masa srat dadi kalangan kali, cundhaka Pusparana. Nuju Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ingkang rama Pangeran Natakusuma, Ngabehi Pusparana dhateng, sampun panggih lan Raden Tumenggung. Srat kalih katur lajeng tumameng ingkang rama. Kyai Pusparana enggal katimbalan. Dinangu matur nalaripun. "Kula marengi gilir tengga ing pondhokan ing Kranggan, nuju wonten lare manggih srat kekalih awor uwuh. Sareng kula priksa, den capi, tingkeman sampun kabuka. Ungelipun, langkung ajrihning sipi, premana mawi nebut putra dalem. Saking dening rumeksa, boten petang yen kula kareh pun kakang Danukusuma. Mila dereng koningan srat punika, ing mangke sampun katur, 72 PNRI<noinclude></noinclude> 3itsyqgztxv1dkpe6rbyniviqec9tb2 73734 73729 2026-05-11T14:55:37Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Natadiningrat lan ingkang raka Raden Patih angrayah ing Karanggan. Raden Tumenggung Natadiningrat ginenah ing lebet mangke cukul. Ngabehi Pusparana, katilaran srat. Kekalih dhateng Raden Rangga rumiyin, satunggalipun dhateng Raden Tumenggung Sumodiningrat. Kang satunggalipun dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Purwa, Raden Rangga pamitipun, astuti dhateng Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan. Angaturaken manah kang suci, boten sedheng gumiwang dhateng Ingkang Sinuhun. Yen angsal brekah dalem, sedya ngumpulken tanah Jawi. Eman pinilih lan Surakarta tuwin pasisir. Wangsulipun, Raden Rangga nenuwun sampun ngantos Ingkang Sinuhun tumut-tumut amunasika. Karanten sapunika pun Rangga yen menang prang, boten liya ingkang kula pekayaken amung Kangjeng Sinuhun. Memuri Eyang Rangga, sarta kang Sinuhun swargi. Yen tiWas pun Rangga, den bubuha sampun ngantos anglepati sarira dalem. Lan pitungkas dhateng Raden Tumenggung kekalih. Ing sapengkeripun Rangga, jembatan Elo ken mutus. Suprih sampun andadosaken kuwatir mengsah saking Semawis, dene loji Ngayogya masa borong kang kantun. Tuwin rumeksanipun dhateng Ingkang Sinuhun, kapretandhan lak wungu. Pusparana, sinrahken ing patih. Raden Dipati langkung bungah, den angkuhangkuh srat kekalih mangka gegaman. Sampun masa srat dadi kalangan kali, cundhaka Pusparana. Nuju Raden Tumenggung Natadiningrat sowan ingkang rama Pangeran Natakusuma, Ngabehi Pusparana dhateng, sampun panggih lan Raden Tumenggung. Srat kalih katur lajeng tumameng ingkang rama. Kyai Pusparana enggal katimbalan. Dinangu matur nalaripun. "Kula marengi gilir tengga ing pondhokan ing Kranggan, nuju wonten lare manggih srat kekalih awor uwuh. Sareng kula priksa, den capi, tingkeman sampun kabuka. Ungelipun, langkung ajrihning sipi, premana mawi nebut putra dalem. Saking dening rumeksa, boten petang yen kula kareh pun kakang Danukusuma. Mila dereng koningan srat punika, ing mangke sampun katur,<noinclude>{{rh|72}}</noinclude> 86nmktuv2pk11vlygw1r42ziq3epgs2 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/52 250 23441 73732 2026-05-11T14:52:42Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "(41) kelanjutannya, bila berperang, yang dipimpinnya langsung, semua akan mantab hatinya sayalah yang akan menentukan. 6. Semuanya tidak berbesar hati, diperkirakan tidak mungkin, Sang Nata penuh harapan, semuanya berkemauan teguh, ketika Sri Nurpati mendengar, ucapan putranda tercengang Sri Baginda Raja. 7. Segera Sri Baginda Raja bersabda, ananda yang akan bertugas, bagaimana sebaiknya, kita berjakan, putranda menyampaikan atur, terserah Sri Bagind... 73732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>(41) kelanjutannya, bila berperang, yang dipimpinnya langsung, semua akan mantab hatinya sayalah yang akan menentukan. 6. Semuanya tidak berbesar hati, diperkirakan tidak mungkin, Sang Nata penuh harapan, semuanya berkemauan teguh, ketika Sri Nurpati mendengar, ucapan putranda tercengang Sri Baginda Raja. 7. Segera Sri Baginda Raja bersabda, ananda yang akan bertugas, bagaimana sebaiknya, kita berjakan, putranda menyampaikan atur, terserah Sri Baginda, tidak antara lama, tibalah waktu malam hari. 8. Para pimpinan seluruhnya diperintah mengadakan pembicaraan, kemudian datanglah seorang, yang baru kalah perang, dari Kedu asalnya, ia berjaga di kedu, bernama Jagalatan. 9. Yang dahulu dikehendaki oleh Sri Baginda Raja, ditugaskan di Kedu, kemudian Sri Narendra, menyampaikan, Ananda Ki Adipati, Mangkunegara, kini yang saya maksudkan. 10. Bila demikian marilah kita membagi tugas, di Kedu saya yang bertugas, anda tinggal di sini dan hati-hatilah, adindamu Ki Dipati, Anom saya tinggal, di Gunung Kidullah sebaiknya. 11. Bersiagalah dan bertempurlah melawan Metaram, adapun sesepuh yang saya tugaskan, Jayaningrat dan Janapura, Jayanegara menyertainya, Kumpeni yang ada di Yogya, awasilah dari kejauhan yang sedang berbaris. 50 PNRI<noinclude></noinclude> iswxrqan0t29qnsccmezlhoultp4tbr 73739 73732 2026-05-11T14:57:03Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> (41) kelanjutannya, bila berperang, yang dipimpinnya langsung, semua akan mantab hatinya sayalah yang akan menentukan. 6. Semuanya tidak berbesar hati, diperkirakan tidak mungkin, Sang Nata penuh harapan, semuanya berkemauan teguh, ketika Sri Nurpati mendengar, ucapan putranda tercengang Sri Baginda Raja. 7. Segera Sri Baginda Raja bersabda, ananda yang akan bertugas, bagaimana sebaiknya, kita berjakan, putranda menyampaikan atur, terserah Sri Baginda, tidak antara lama, tibalah waktu malam hari. 8. Para pimpinan seluruhnya diperintah mengadakan pembicaraan, kemudian datanglah seorang, yang baru kalah perang, dari Kedu asalnya, ia berjaga di kedu, bernama Jagalatan. 9. Yang dahulu dikehendaki oleh Sri Baginda Raja, ditugaskan di Kedu, kemudian Sri Narendra, menyampaikan, Ananda Ki Adipati, Mangkunegara, kini yang saya maksudkan. 10. Bila demikian marilah kita membagi tugas, di Kedu saya yang bertugas, anda tinggal di sini dan hati-hatilah, adindamu Ki Dipati, Anom saya tinggal, di Gunung Kidullah sebaiknya. 11. Bersiagalah dan bertempurlah melawan Metaram, adapun sesepuh yang saya tugaskan, Jayaningrat dan Janapura, Jayanegara menyertainya, Kumpeni yang ada di Yogya, awasilah dari kejauhan yang sedang berbaris. </poem> 50<noinclude></noinclude> gp6nqo5quguoxqrkoeu3dyjsn7r7w0m 74102 73739 2026-05-11T20:18:09Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan, belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template */ 74102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude><poem> (41) kelanjutannya, bila berperang, yang dipimpinnya langsung, semua akan mantab hatinya sayalah yang akan menentukan. 6. Semuanya tidak berbesar hati, diperkirakan tidak mungkin, Sang Nata penuh harapan, semuanya berkemauan teguh, ketika Sri Nurpati mendengar, ucapan putranda tercengang Sri Baginda Raja. 7. Segera Sri Baginda Raja bersabda, ananda yang akan bertugas, bagaimana sebaiknya, kita berjakan, putranda menyampaikan atur, terserah Sri Baginda, tidak antara lama, tibalah waktu malam hari. 8. Para pimpinan seluruhnya diperintah mengadakan pembicaraan, kemudian datanglah seorang, yang baru kalah perang, dari Kedu asalnya, ia berjaga di kedu, bernama Jagalatan. 9. Yang dahulu dikehendaki oleh Sri Baginda Raja, ditugaskan di Kedu, kemudian Sri Narendra, menyampaikan, Ananda Ki Adipati, Mangkunegara, kini yang saya maksudkan. 10. Bila demikian marilah kita membagi tugas, di Kedu saya yang bertugas, anda tinggal di sini dan hati-hatilah, adindamu Ki Dipati, Anom saya tinggal, di Gunung Kidullah sebaiknya. 11. Bersiagalah dan bertempurlah melawan Metaram, adapun sesepuh yang saya tugaskan, Jayaningrat dan Janapura, Jayanegara menyertainya, Kumpeni yang ada di Yogya, awasilah dari kejauhan yang sedang berbaris. </poem> 50<noinclude></noinclude> sjuo00l9m6kz1hfmx3nwn1jj0qe7jd2 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/209 250 23442 73733 2026-05-11T14:54:22Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>wira tamtama bernama Prawironoto. Diperintahkan agar Prawironoto menyampaikan amarahnya kepada Raden Patih. Dinyatakan bahwa sejak itu Raden Patih dilarang keras oleh Kangjeng Sultan untuk menghadap ke istana. Kangjeng Sultan sudah bersabda tidak sudi menerima Raden Patih menghadap kepada beliau. Dan sesungguhnya Raden Patih baru boleh menghadap Kangjeng Sultan apabila kebetulan Raden Patih bersama dengan Tuan Minister Moris. Dan khusus untuk tugas-tugas istana dan segala sesuatu yang berhubungan dengan kepentingan istana, diperintahkan Raden Tumenggung Notodiningrat mewakili Kangjeng Sultan. Dan segala pembicaraan dari loji harus dipesankan melalui Raden Patih dan kemudian diterimakan lewat Raden Tumenggung Notodiningrat. Demikian pula hubungan orangorang negeri Yogyakarta ataupun yang berkaitan dengan pengadilan. Sudah diperintahkan bahwa tidak boleh menempuh jalan selain yang telah digariskan oleh Kangjeng Sultan. Segala perintah Kangjeng Sultan diteruskan melewati Raden Tumenggung Notodiningrat yang sudah dipersamakan dengan kuasa Patih. Namun segala masalah tidak boleh meninggalkan Raden Patih. Dan urusan yang berkaitan dengan negeri-negeri pesisir, negeri Surakarta, dan negeri Yogyakarta, masih ditangani oleh Raden Patih. Kepada adindanya, Raden Tumenggung Notodiningrat, Raden Patih berkata, "Dinda Notodiningrat, terimalah tugas dinda sebagai perantara Kangjeng Sultan. Memang dinda harus bisa berbuat seperti yang dikehendaki Kangjeng Sultan." Tanggapan Raden Tumenggung Notodiningrat, "Ki lurah, saya sendiri ini mohon diberi petunjuk, sebab saya harus mampu menyesuaikan diri dengan tugas-tugas berat yang sesungguhnya bukan bidang saya." Pada waktu itu Raden Patih sedikit bersabar, malahan hatinya agak berat juga menerima sikap setengah hukuman dari Kangjeng Sultan terhadap dirinya. Maka Raden Patih meminta kepada ayahnya, Raden Danukusumo, agar pindah tempat di dukuh Melangi sebagai cara yang baik untuk menanggapi sikap Kangjeng Sultan tersebut.<noinclude>{{rh|||205}}</noinclude> d6ftkbc2791e2hf9obgw0r90j8lmtb4 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/210 250 23443 73735 2026-05-11T14:55:38Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Dan sesungguhnya Raden Patih semakin benci dan dendam kepada Raden Tumenggung Notodiningrat beserta istrinya, yaitu Kangjeng Ratu Anom. Raden Patih selalu meniup-niupkan sindiran bahwa sekarang ada dua orang Kangjeng Gusti, yaitu Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom dan "Kangjeng Gusti" untuk Raden Tumenggung Notodiningrat. Kangjeng Pangeran Notokusumo melihat keadaan tersebut menjadi kecut hatinya, sangat dipikirkan putranya, yaitu Raden Tumenggung Notodiningrat. Seakan-akan Kangjeng Pangeran Notokusumo melihat putranya itu ada di ayunan di atas sumur. Kangjeng Sultan menempatkan Raden Tumenggung Notodiningrat sebagai wakil beliau, berarti menempatkan Raden Tumenggung Notodiningrat dalam ancaman bahaya terselubung. Dalam batinnya maka Kangjeng Pangeran Notokusumo menyalahkan Kangjeng Sultan mengapa bertindak demikian. Maka Kangjeng Pangeran Notokusumo segera memerintahkan putranya untuk menghadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom jangan sampai timbul kesalahpahaman pada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Raden Tumenggung Natadiningrat menghadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom untuk menghaturkan masalahnya dengan berterus terang. Dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom pun memberikan tanggapan yang baik, katanya, "Sudahlah dinda, engkau ini anak muda, harus pandai menyesuaikan diri dengan keadaan. Pandai-pandailah dinda menempatkan diri, dapat memuaskan Adipati Danurejo. Engkau bukan anak kecil, biarlah dinda mengikuti kehendak ramanda Sultan yang sedang murka itu." Raden Tumenggung Notodiningrat lalu diperbolehkan pulang. Dan segala percakapannya dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom tersebut telah dilaporkan kepada ramanda Kangjeng Pangeran Notokusumo. Tanggapan Kangjeng Pangeran Notokusumo, "Hemmm, memang serba salah. Namun akhirnya kelak akan diketahui umum juga dan engkau harus berhati-hati jangan sampai timbul bencana karena keteledoranmu." Selanjutnya Kangjeng Sultan minta tanah geladag dari Raden Patih. Dan tanah geladag itu sekarang ditangani langsung oleh<noinclude>{{rh|206}}</noinclude> rddfbvs5n436w5xjl14m3xo6vfligpm Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/77 250 23444 73736 2026-05-11T14:56:12Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "kula sumangga Kangjeng Gusti." Pangran Natakusuma maos istipar, ngandika dhateng ingkang putra," Layang iki caosna ing Pangeran Dipati. Nalaren seka Pusparana, sarta gawanen wonge". Pusparana matur, "Ajrih ing Raden Adipati, winastan malumpat palang" "Kangjeng Pangeran maklum ora teka, sira milua. Ngakua panedyamu, layang iki katur Danurejan. Kepapag dalan lan anaku, laku gati linakon belaka. Dadi kacekel layange, sampun ora pakewuh nunggal wekas rume... 73736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>kula sumangga Kangjeng Gusti." Pangran Natakusuma maos istipar, ngandika dhateng ingkang putra," Layang iki caosna ing Pangeran Dipati. Nalaren seka Pusparana, sarta gawanen wonge". Pusparana matur, "Ajrih ing Raden Adipati, winastan malumpat palang" "Kangjeng Pangeran maklum ora teka, sira milua. Ngakua panedyamu, layang iki katur Danurejan. Kepapag dalan lan anaku, laku gati linakon belaka. Dadi kacekel layange, sampun ora pakewuh nunggal wekas rumeksa nagara". Pusparana atur sembah, Raden Tumenggung Natadiningrat enggal dhateng ing kadipaten. Raden Tumenggung canthel atur den timbali, atur surat sarta kanalar. Tiga pisan, sami api kaget. Pusparana boten den timbali, pangandikanipun Pangeran Dipati, "Layang iki pasthi katur rama Sinuhun "Raden patih tanggap, "Serat punika bilaeni, anyenyorengi rama dalem. Wadosipun Tuwan Minister, yen boten enggal katur sasat tenung ingkang kasipengan". Sebdanipun Pangeran Dipati, "Saiki wis tanggung, esuk takaturake kangjeng rama". Raden Tumenggung Sumadiningrat, sampun dangu dhatengipun. Kaparingan priksa srat, anjola nepsunipun sanget. Rinapu Pangran Dipati, sarwi nempal sabda mamrih hardaya, sampun mirapet tarkaning wadi. Naggutuk lor, kena kidul ngandika dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat," Wis, adhi matura menyang ramamu. Paman, layang iki wis tampa gawe. Paman, aturana mramedha Mangkudiningrat kang duwe pokal nalika bareng, ngrarepake minggat. Si Rangga katemu lan adhimas Mangkudiningrat lan paman Adikusuma. Loro iku, ora ngenaki ati. Rina wengi, talikane paman aja pedhot" Raden Tumenggung atur sembah, sampun bibaran lajeng matur ingkang rama. Sampun katur sadaya, Kangjeng Pangeran Natakusuma boten gumun. Amung maras ningali ingkang putra tuwin ingkang sarira. Enjing samingandikan, pepak putra sentana, bupati. Srat panggihan ingkang karembag, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan langkung gugup. Serat badhe kabesmi, Raden Patih kipa-kipa. "Mugi, kapreyakna minister. Tedah Ingkang Sinuhun boten sepen inggalih. Lan estu, tetela resik karsa dalem. Serat, lare alit ingkang manggih wonten pondhokipun pun 73 PNRI<noinclude></noinclude> 8nv8jez214q1vp3r850yyn2n6xu7opz 73746 73736 2026-05-11T15:02:07Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>kula sumangga Kangjeng Gusti." Pangran Natakusuma maos istipar, ngandika dhateng ingkang putra," Layang iki caosna ing Pangeran Dipati. Nalaren seka Pusparana, sarta gawanen wonge". Pusparana matur, "Ajrih ing Raden Adipati, winastan malumpat palang" "Kangjeng Pangeran maklum ora teka, sira milua. Ngakua panedyamu, layang iki katur Danurejan. Kepapag dalan lan anaku, laku gati linakon belaka. Dadi kacekel layange, sampun ora pakewuh nunggal wekas rumeksa nagara". Pusparana atur sembah, Raden Tumenggung Natadiningrat enggal dhateng ing kadipaten. Raden Tumenggung canthel atur den timbali, atur surat sarta kanalar. Tiga pisan, sami api kaget. Pusparana boten den timbali, pangandikanipun Pangeran Dipati, "Layang iki pasthi katur rama Sinuhun "Raden patih tanggap, "Serat punika bilaeni, anyenyorengi rama dalem. Wadosipun Tuwan Minister, yen boten enggal katur sasat tenung ingkang kasipengan". Sebdanipun Pangeran Dipati, "Saiki wis tanggung, esuk takaturake kangjeng rama". Raden Tumenggung Sumadiningrat, sampun dangu dhatengipun. Kaparingan priksa srat, anjola nepsunipun sanget. Rinapu Pangran Dipati, sarwi nempal sabda mamrih hardaya, sampun mirapet tarkaning wadi. Naggutuk lor, kena kidul ngandika dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat," Wis, adhi matura menyang ramamu. Paman, layang iki wis tampa gawe. Paman, aturana mramedha Mangkudiningrat kang duwe pokal nalika bareng, ngrarepake minggat. Si Rangga katemu lan adhimas Mangkudiningrat lan paman Adikusuma. Loro iku, ora ngenaki ati. Rina wengi, talikane paman aja pedhot" Raden Tumenggung atur sembah, sampun bibaran lajeng matur ingkang rama. Sampun katur sadaya, Kangjeng Pangeran Natakusuma boten gumun. Amung maras ningali ingkang putra tuwin ingkang sarira. Enjing samingandikan, pepak putra sentana, bupati. Srat panggihan ingkang karembag, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan langkung gugup. Serat badhe kabesmi, Raden Patih kipa-kipa. "Mugi, kapreyakna minister. Tedah Ingkang Sinuhun boten sepen inggalih. Lan estu, tetela resik karsa dalem. Serat, lare alit ingkang manggih wonten pondhokipun pun<noinclude>{{rh|||73}}</noinclude> d3t06zoprpix19lyr17gxc02h1gjma0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/224 250 23445 73737 2026-05-11T14:56:22Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Raden Patih?” Raden Patih menjawab, "Hamba ini sangat memikirkan kedudukan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom yang keadaannya terjepit. Sepenuhnya menggantungkan harapannya kepada Tuan Jenderal. Yang menjadi sumber kekawatiran adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo. Dia sangat mahir menjalankan fitnah, baik lahir maupun batin. Kini Pangeran Notokusumo sudah bersikap seolah-olah menjadi penguasa negara. Tuan Kumendur Pambram menyampaikan surat kepada Kangjeng Sultan. Kedatangan Tuan Pambram ke Yogyakarta adalah Khusus bertujuan untuk menghadap Kangjeng Sultan. Paginya Tuan Kumendur Pambram dipanggil untuk datang ke istana. Dan setibanya di istana, Tuan Pambram diajak Kangjeng Sultan duduk-duduk di taman. Perjumpaan diadakan di taman karena Kangjeng Sultan sedikit bimbang dengan kedudukan Tuan Pambram yang sekarang berpangkat Kumendur sebagai Pulmak Jenderal, tentunya tidak mau duduk di bawah. Oleh karena itu maka Kangjeng Sultan sengaja mengajak duduk di taman sehingga ada alasan tidak menduduki kursi. Kangjeng Sultan bertanya kepada putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Siapakah yang sebaiknya ditunjuk untuk ikut menghadap dalam pertemuanku dengan Tuan Pambram?” Jawab Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Tidak ada lagi selain dinda Danurejo, kanda Sumodiningrat, serta Sindunagoro.” Kangjeng Sultan setuju. Lalu mereka semua dipanggil. Tuan Pambram sudah dipersilakan masuk. Kangjeng Sultan berjabatan tangan dengan Tuan Pambram dan kemudian bersama-sama duduk. Tuan juru bahasa Krisman ada di antara Tuan Pambram dan Kangjeng Sultan. Tuan Pambram memulai percakapan, "Sehubungan dengan surat-surat Minister Moris, masih belum kesepakatan Kangjeng Sultan dengan Minister Moris mengenai tempat duduk. Saya berharap Kangjeng Sultan menyetujui permintaan mengenai tempat duduk raja itu. Adat kebiasaan almarhum Kangjeng Sultan yang dahulu, apabila duduk di pendapa istana tidak memakai alas kayu di kaki kursinya sehingga kursi yang diduduki raja dan<noinclude>{{rh|220}}</noinclude> dfryaazz32xzmmparsofcgm2ekodf3d 73740 73737 2026-05-11T14:57:05Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Raden Patih?” Raden Patih menjawab, "Hamba ini sangat memikirkan kedudukan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom yang keadaannya terjepit. Sepenuhnya menggantungkan harapannya kepada Tuan Jenderal. Yang menjadi sumber kekawatiran adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo. Dia sangat mahir menjalankan fitnah, baik lahir maupun batin. Kini Pangeran Notokusumo sudah bersikap seolah-olah menjadi penguasa negara. Tuan Kumendur Pambram menyampaikan surat kepada Kangjeng Sultan. Kedatangan Tuan Pambram ke Yogyakarta adalah Khusus bertujuan untuk menghadap Kangjeng Sultan. Paginya Tuan Kumendur Pambram dipanggil untuk datang ke istana. Dan setibanya di istana, Tuan Pambram diajak Kangjeng Sultan duduk-duduk di taman. Perjumpaan diadakan di taman karena Kangjeng Sultan sedikit bimbang dengan kedudukan Tuan Pambram yang sekarang berpangkat Kumendur sebagai Pulmak Jenderal, tentunya tidak mau duduk di bawah. Oleh karena itu maka Kangjeng Sultan sengaja mengajak duduk di taman sehingga ada alasan tidak menduduki kursi. Kangjeng Sultan bertanya kepada putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Siapakah yang sebaiknya ditunjuk untuk ikut menghadap dalam pertemuanku dengan Tuan Pambram?” Jawab Kangjeng Gusti Pangeran Adipati, "Tidak ada lagi selain dinda Danurejo, kanda Sumodiningrat, serta Sindunagoro.” Kangjeng Sultan setuju. Lalu mereka semua dipanggil. Tuan Pambram sudah dipersilakan masuk. Kangjeng Sultan berjabatan tangan dengan Tuan Pambram dan kemudian bersama-sama duduk. Tuan juru bahasa Krisman ada di antara Tuan Pambram dan Kangjeng Sultan. Tuan Pambram memulai percakapan, "Sehubungan dengan surat-surat Minister Moris, masih belum kesepakatan Kangjeng Sultan dengan Minister Moris mengenai tempat duduk. Saya berharap Kangjeng Sultan menyetujui permintaan mengenai tempat duduk raja itu. Adat kebiasaan almarhum Kangjeng Sultan yang dahulu, apabila duduk di pendapa istana tidak memakai alas kayu di kaki kursinya sehingga kursi yang diduduki raja dan<noinclude>{{rh|220}}</noinclude> fcn294w5k0qpty4o0fq4gm78230hanz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/211 250 23446 73738 2026-05-11T14:56:34Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Kangjeng Sultan sendiri. Kyai Jogonagoro petugas istana yang menjaga tanah geladag itu, merasa puas sebab tidak akan bertengkar lagi dengan Raden Patih yang biasanya berbuat seperti tanah itu milik pribadi. Ada seorang mantri geladag dari Danurejan bernama Jogodimurti. Kangjeng Sultan marah lagi karena nama Jogodimurti tersebut, padahal nama salah satu istri. Sri Paduka Kangjeng Sultan adalah Murtiningrat. Kangjeng Sultan makin dalam bencinya terhadap Raden Patih. Segera Kangjeng Sultan memanggil putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Putranya ini dibujuk-bujuk sampai dua hari untuk diajak membuat surat kepada Tuan Gubernur Jenderal yang isi suratnya bahwa Kangjeng Sultan tidak menghendaki Patih Danurejo lagi. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terpaksa menuruti permintaan ramanda Kangjeng Sultan. Maka dipanggillah Raden Sindunagoro dan juru tulis istana. Dibuat surat dengan alasan bahwa Adipati Danurejo masih belum dewasa untuk berpikir sebagai Patih yang baik, maka masih banyak kekurangannya. Dikehendaki oleh Kangjeng Sultan bahwa yang mengganti kedudukan patih adalah Kyai Tumenggung Sindunagoro yang masihjuga darah keturunan anak cucu Danurejan. Surat itu dibuat kata-katanya oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Kyai Sindunagoro membawa surat Kangjeng Sultan itu ke loji untuk diserahkan kepada Tuan Minister Moris. Sementara itu Raden Tumenggung Notodiningrat diharuskan tinggal di rumahnya jangan pergi. Hal ini dimaksudkan oleh Kangjeng Sultan agar Raden Tumenggung Notodiningrat jangan sampai tahu akan surat Kangjeng Sultan yang dibawa ke loji. Selain isi surat itu tidak ada kaitannya dengan Raden Tumenggung Notodiningrat, juga yang dipennasalahkan dalam surat itu belum pasti bagaimana keberhasilannya. Tetapi kebetulan hari itu juga ada tugas dari Raden Patih agar Raden Tumenggung Notodiningrat segera pergi ke loji. Kedatangan Raden Tumenggung Notodiningrat yang lebih dahulu, dan baru kemudian Kyai Tumenggung Sindunagoro. Surat Kangjeng Sultan sudah diterima Tuan Minister dan sudah<noinclude>{{rh|||207}}</noinclude> rq9ygb3fvyav47jci1slw7knm48e8pm Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/212 250 23447 73741 2026-05-11T14:57:26Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>dibacakan oleh Tuan juru bahasa Gor. Tuan Minister sudah tahu isi dan maksud surat. Raden Patih menangis tersedu-sedu. Tuan Minister Moris berkata kepada Kyai Tumenggung Sindunagoro, "Surat ini tidak jelas penyelesaiannya, sebab Raden Patih, itu mengabdi kepada dua orang tuan, yaitu kepada Kangjeng Sultan dan juga kepada Tuan Jenderal. Jadi Kangjeng Sultan tidak mempunyai wewenang memecat secara sepihak, harus ada kesepakatan dari Tuan Jenderal juga. Dahulu Ki Danurejo dijadikan Patih sejak masih kecil dan sekarang usianya sudah lebih tua daripada dahulu ketika masih kecilnya. Jadi harus dijelaskan lagi oleh Kangjeng Sultan, kalau ada pertanyaan Tuan Jenderal saya dapat memberikan keterangan. Jangan sampai saya dimarahi oleh Tuan Jenderal." Kyai Tumenggung Sindunagoro sudah kembali ke istana dan menyampaikan hasil tugasnya serta ditirukan jawaban Tuan Minister Moris. Kangjeng Sultan diam tiada sikap lain. Kangjeng Sultan merasakan betapa pentingnya menutup rahasia bahwa surat itu disusun oleh putranda Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Semestinya surat tersebut dibuat sendiri tanpa melibatkan putranda. Kemudian Kangjeng Sultan agak sabar. Beliau bersabda, "Yah, baiklah. Tidak ada buruknya, cukup aku tidak memakainya sebagai Patih. Itu cukup. Ibarat orang bersuami istri kalau memang tidak jodoh, yah cukuplah. Tidak perlu Minister bertanya masalahnya." Maka Kangjeng Sultan memberi tanggapan surat lagi dan sudah menyatakan membiarkan Patih seperti kedudukannya yang sekarang namun Kangjeng Sultan tetap tidak memakainya. Akhirnya Raden Patih sudah lupa akan baik dan buruk. Dalam hatinya ia sudah bertekad untuk mencari alasan membalas malu dan sakit hati. Raden Patih berkeyakinan bahwa di kemudian hari pasti akan diulang lagi pemecatan atas dirinya. Maka Raden Patih berusaha dengan segala cara untuk melampiaskan kehendaknya. Raden Patih berhubungan dengan orang-orang yang ahli ilmu hitam. Selain dengan cara-cara kebatinan yang keji dan kotor,<noinclude>{{rh|208}}</noinclude> tll5z9bxvv4hx6jqcu7qhjx1zyc1tk0 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/213 250 23448 73742 2026-05-11T14:58:26Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>juga Raden Patih membuat pengaruh-pengaruh buruk terhadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Katanya, "Kangjeng Gusti, hamba berharap paduka tidak terlelap tidur. Meskipun paduka putra raja bijak dan arif, namun masih ada seseorang yang mengancam paduka bagaikan lempar batu sembunyi tangan. Ada guna-guna ditujukan kepada paduka sehingga pagar keselamatan paduka terancam. Musuh dekat dengan paduka. Hamba takut menunjuk siapa orangnya sebab ia berlindung di istana. Musuh tersembunyi itu sudah makan dan tidur enak tidak kalah dengan paduka. Banyak di antara para hamba yang mentertawakan paduka karena paduka belum tersadar akan bahaya yang mengancam paduka. Ibaratnya pohon beringin, lama kelamaan akan membelenggu pohon yang semula dihinggapinya. Sebab utamanya karena ramanda paduka Kangjeng Sultan suka tergila-gila dengan istri. Tidak boleh tidak istri Kangjeng Sultan itu ada juga yang mempengaruhi Kangjeng Sultan. Terbukti bahwa paduka Kangjeng Gusti dilupakan oleh ramanda Kangjeng Sultan. Ibu paduka sangat bersedih karena tertindih oleh Kangjeng Ratu yang baru. Siapa lagi yang mampu melindungi dan menolong ibunda Kangjeng Gusti kalau bukan paduka sendiri. Sekarang sudah ada tanda-tanda bahwa kekuatan mulai disusun. Dinda Ronggo Prawirodirjo disanjung-sanjung karena diharapkan akan merelakan nyawanya untuk perisai istana. Sudah mulai memperkuat diri agar sewaktu-waktu siap tempur. Paduka Kangjeng Gusti belum tahu akan sikap pamanda Natakusumo. Sekarang sering sekali dinda Rangga bertemu muka. Pangeran Notokusumo sering pergi dengan menyamar naik usungan tanpa pengawal, mungkin untuk bersepakat dengan istana. Kangjeng Sultan pilih kasih, sangat menyayangi cucu dan putra. Sudah memupuk kerja sama dengan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo Prabu Prangwadono, yaitu cucu Kangjeng Sultan yang cukup tangguh dalam berperang." Setelah mendengar kata-kata Raden Patih, seketika itu juga Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom lupa dan hilang kewaspadaannya. Kini hilang cintanya terhadap Kangjeng Pangeran {{hws|Noto|Notokusumo}}<noinclude>{{rh|||209}}</noinclude> has2erxuic9y8fjjx2ffc1sjrxz2sxh Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/214 250 23449 73743 2026-05-11T14:59:52Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|kusumo|Notokusumo}}, pamandanya itu. Maka kata Kangjeng Gusti Pangeran Adipati kepada Raden Patih, "Baiklah dinda Danurejo, apabila kelak tiba masanya, entah hidup entah mati aku hanya tahu akan dinda saja. Sejak dahulu hingga sekarang aku hanya mengharapkan darma baktimu untukku. Dan bagaimanapun jadinya tahtaku, maka segala kelestarian pemerintahanku kupercayakan kepada bantuanmu. Mengenai nasib negara, subur makmur dan kesejahteraan rakyat, dinda Patih yang ikut berbuat baik. Mengenai kata-katamu aku memang sedikit ada kecenderungan untuk membenarkan bahwa ramanda Sultan memang pilih kasih. Hal ini tak lain karena terbawa oleh adik kandungku Ratu Anom." Akhirnya Raden Patih dan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom bersama-sama saling berjanji, dan Raden Patih sumpah setia untuk sehidup semati membela Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Sejak itu maka Raden Patih sengaja berbuat nekad dengan memancing keadaan untuk membuat meruncingnya hubungan dalam istana. Pekerjaannya tiap hari Raden Patih hanya berburu atau berpesiar dengan meminjam kereta ke loji. Raden Patih tidak betah di rumahnya. Kadang-kadang Raden Patih keluar dengan mengajak para putri bersama-sama menuai padi atau memetik hasil kebun. Raden Patih pergi kian-ke mari, berlalulalang ke sana ke mari melewati jalan di dekat rumah kakeknya yang sedang sakit, namun tidap pernah singgah menjenguk kakeknya. Hingga kakek Raden Patih itu berkata, "Huh, apakah Si Danurejo itu sekarang bukan cucuku lagi, angkuhnya bukan main. Hukuman apa yang akan Tuhan jatuhkan kepadanya!" Raden Ronggo Prawirodirjo malahan yang berbakti kepada beliau dengan menyediakan segala kesukaannya dan merawatnya dengan kasih sayang. Karena sakitnya semakin payah, maka Raden Ronggo mulai menyediakan persiapan sewaktu-waktu kakek Raden Patih itu meninggal. Pada suatu waktu Kangjeng Pangeran Notokusumo pergi menghadap ibundanya. Di tengah jalan beliau bertemu dengan Raden Ronggo. Maka kata Raden Ronggo, "Hamba mendengar<noinclude>{{rh|210}}</noinclude> fukyu04bmu99up3wbx3cy5a10231h2b Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/223 250 23450 73744 2026-05-11T15:00:14Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>an maut terhadap diri saya akan lebih digiatkan lagi setelah Ronggo Prawirodirjo menjadi menantunya.” Raden Patih menegaskan tuduhan-tuduhannya terhadap Kangjeng Sultan. Dikatakan bahwa Kangjeng Sultan berani menentang kebijaksanaan Tuan Jenderal Karena mangandalkan putra menantu dan besan. Sudah makin jelas adanya penyusunan perbarisan, kerjasama antara perajurit Natakusuman, Notodiningratan, dan keraton. Raden Patih berulang kali menekankan peringatannya terhadap Kompeni bahwa tindakan mutlak yang mendesak adalah secepatnya Tuan Jenderal memberikan kedudukan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kata Raden Patih, hal inilah yang menjamin kewibawaan Kompeni di negeri Yogyakarta. Raden Patih berjanji akan bekerja keras memperkokoh kewibawaan Kompeni dan memberantas musuh-musuh dalam selimut. Akhirnya Raden Patih mengambil kesempatan bertemu muka dengan Tuan Kumendur Pambram. Dengan berbagai ragam akal dan muslihat ditekankan perlunya untuk menyingkirkan ketiga tokoh, yaitu Kangjeng Pangeran Notokusumo, Raden Tumenggung Notodiningrat, serta Raden Ronggo Prawirodirjo. Dengan hilangnya kekuatannya, akhirnya apa yang dikehendaki Tuan Jenderal pasti terlaksana dengan mudahnya. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom secara lahiriah tat dan patuh kepada Kangjeng Sultan, hal ini disebabkan karena takutnya.” Tuan Kumendur Pambram menanggapi, "Terima kasih, terima Kasih! Sudahlah jangan terus-menerus mempercakapkan tentang pribadi Kangjeng Sultan. Saya akan memberitahukan kepada Tuan Jenderal, jangan kawatir, apa yang saya laporkan kepada Tuan Jenderal pasti dipercaya. Sekarang ini saya akan menyelesaikan urusan tempat duduk raja dan surat-surat Minister. Saya ini perlu menanyakan Minister mengenai aduannya terhadap Kangjeng Sultan, perampokan orang desa Gabus dan di Kedu banyak perampok.” Tanggapan Raden Patih, "Desa Kedu memang sukar dikendalikan.” Kata Tuan Kumendur Pambram, "Bagaimana sikap<noinclude>{{rh|||219}}</noinclude> b51ghacax2g45ibqcntig5yjmjoko0z Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/215 250 23451 73745 2026-05-11T15:00:42Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>berita dari Mangkubumen bahwa mula-mula ki lurah Patih Danurejo melapor secara fitnah kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati bahwa paduka sering naik usungan hilir mudik ke istana untuk bersepakat dengan Kangjeng Sultan. Pernah para pengikut hamba berpapasan dengan ki lurah menuju ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Para pengikut hamba sedang mengawal usungan Raden Ayu Singoranu yang baru saja pulang dari Kranggan dan hampir saja akan dibuka tutup usungannya. Rupa-rupanya ki lurah tidak mempercayai siapa-siapa lagi." Kangjeng Pangeran Notokusumo tersenyum mendengar kata-kata. Raden Ronggo, namun kemudian tersirat perasaan sedih pada roman mukanya. Dengan nada berat beliau berkata, "Memang aku satu kali menghadap kakanda Sultan. Dan sesungguhnya berita dan keteranganmu itu merupakan peringatan dari Tuhan bahwa ada sesuatu fitnah yang membahayakan keluarga besar istana Yogyakarta. Kita ini umat manusia hanya menyandarkan nasib kepada Tuhan Yang Maha Esa." Raden Ronggo menanggapi, "Benar kata ramanda." Pada suatu waktu, adik Raden Patih yang bernama Raden Martowijoyo diambil menantu oleh Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Setelah beberapa bulan Raden Ayu mengandung dan pada waktunya melahirkan seorang putra. Kangjeng Pangeran Notokusumo menjenguk cucu yang baru saja lahir itu. Waktu pulangnya, di tengah jalan beliau berpapasan dengan usungan dari timur yang dikawal empat orang wanita. Sesungguhnya keadaan sudah samar-samar oleh keremangan petang menjelang malam. Ketika sudah dekat barulah diketahui bahwa usungan itu membawa Kangjeng Ratu Angger. Maka Kangjeng Pangeran Notokusumo menyuruh hambanya menyimpang menjauhi. Ada di antara wanita pengawal itu yang bergumam, "He, jangan numbuk saja orang Notokusuman. Tak tahukah bahwa ini Kangjeng Ratu, masakan tak mau menghindar, apalagi memberi hormat!" Jawab hamba Notokusuman, "Maaf, kami tidak tahu kalau Kangjeng Ratu yang pergi." Kangjeng Pangeran Notokusumo sangat heran mengapa<noinclude>{{rh|||211}}</noinclude> qj82044j6ke1f0xj63pxzmfi2l13x2v Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/78 250 23452 73747 2026-05-11T15:02:21Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Rangga kala karayah. Kula boten tumut malebet adhi Natadiningrat ingkang kula genah malebet. Kula kantun njawi ingkang mbalengrah inggih adhi Natadiningrat Serat punika tingkeman, sareng kapanggih ing lare sampun kabuka Langkung-langkung minister nggenipun mriyogi. Yen dhimas Natadiningrat mayar sabab boten tumut ngrayah pondhok" Raden Patih semanta, sadaya angleresaken Raden Patih. Kangjeng Sultan menggah kumakalucem, netya semu putih margup sidhakep... 73747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Rangga kala karayah. Kula boten tumut malebet adhi Natadiningrat ingkang kula genah malebet. Kula kantun njawi ingkang mbalengrah inggih adhi Natadiningrat Serat punika tingkeman, sareng kapanggih ing lare sampun kabuka Langkung-langkung minister nggenipun mriyogi. Yen dhimas Natadiningrat mayar sabab boten tumut ngrayah pondhok" Raden Patih semanta, sadaya angleresaken Raden Patih. Kangjeng Sultan menggah kumakalucem, netya semu putih margup sidhakep kang asta, Semanten telas sadaya tresnanipun dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Boten wonten ingkang kantun, rasa risi kanggenan tuwin dhateng ingkang rayi Pangeran Natakusuma. Lajeng sami tinundhung medal, Raden Patih dhateng loji lan bapakipun, Raden Danukusuma, boten kantun. Semanten Ingkang Sinuhun tansah mirangu, perlu nimbali ingkang putra Ratu Anem. Sareng kang putra sampun marakan,padamel amung den adhep. Saking genging tresna, upama dhaun kinulup kados den dhahara malih. Dening priya mangke, dados prakawising nagari. Ingkang putra langkung tresna, ing kakungipun. Lan sampun patutan, kekalih sami jaler. Priye nggone misah, Kangjeng Sultan boten saged ningali ingkang putra lajeng ndikakaken kundur. Sareng sonten, putra sentana, para bupati sinumpah sadaya wonten salebeting kadhaton. Tuwan Minister Ingglar nesek, sabab kang nglurug dening boten odhil. Purwadipura cabar, tinedha kukumipun cara Walandi. Raden Patih masengit, ngranggeni wewadul yen Raden Purwadipura nyambi wade keton pesmat lan dagangan apyun. Yatra patedhan dalem ingakal, boten kawradinaken dhateng kancanipun. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, langkung duka. Matah bantu, anyalini senapati, Pangran Adinagara, Pangran Dipakusuma. Putra kademangan kalih, Wiryakusuma, Wiryataruna, la.n 3amadiwirya tuwin Raden Citradiwirya. Sesampunipun sadhiya den precayakken ing loji, dedamel nunten mangkat. Semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, langkung awis ingkang nggalih. Tanpa kantha-kanthi, dhinesek dening pepatihipun, den gegila dening kumpeni. Kangjeng Sultan angrangkul, mamet sihing patih. Saaturipun den lampahi. Pangeran Dipati 74 PNRI<noinclude></noinclude> h4l1kwrh54z0p7ysprgwjbvzbcvg3b7 73758 73747 2026-05-11T15:07:20Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Rangga kala karayah. Kula boten tumut malebet adhi Natadiningrat ingkang kula genah malebet. Kula kantun njawi ingkang mbalengrah inggih adhi Natadiningrat Serat punika tingkeman, sareng kapanggih ing lare sampun kabuka Langkung-langkung minister nggenipun mriyogi. Yen dhimas Natadiningrat mayar sabab boten tumut ngrayah pondhok" Raden Patih semanta, sadaya angleresaken Raden Patih. Kangjeng Sultan menggah kumakalucem, netya semu putih margup sidhakep kang asta, Semanten telas sadaya tresnanipun dhateng Raden Tumenggung Natadiningrat. Boten wonten ingkang kantun, rasa risi kanggenan tuwin dhateng ingkang rayi Pangeran Natakusuma. Lajeng sami tinundhung medal, Raden Patih dhateng loji lan bapakipun, Raden Danukusuma, boten kantun. Semanten Ingkang Sinuhun tansah mirangu, perlu nimbali ingkang putra Ratu Anem. Sareng kang putra sampun marakan,padamel amung den adhep. Saking genging tresna, upama dhaun kinulup kados den dhahara malih. Dening priya mangke, dados prakawising nagari. Ingkang putra langkung tresna, ing kakungipun. Lan sampun patutan, kekalih sami jaler. Priye nggone misah, Kangjeng Sultan boten saged ningali ingkang putra lajeng ndikakaken kundur. Sareng sonten, putra sentana, para bupati sinumpah sadaya wonten salebeting kadhaton. Tuwan Minister Ingglar nesek, sabab kang nglurug dening boten odhil. Purwadipura cabar, tinedha kukumipun cara Walandi. Raden Patih masengit, ngranggeni wewadul yen Raden Purwadipura nyambi wade keton pesmat lan dagangan apyun. Yatra patedhan dalem ingakal, boten kawradinaken dhateng kancanipun. Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, langkung duka. Matah bantu, anyalini senapati, Pangran Adinagara, Pangran Dipakusuma. Putra kademangan kalih, Wiryakusuma, Wiryataruna, lan 3amadiwirya tuwin Raden Citradiwirya. Sesampunipun sadhiya den precayakken ing loji, dedamel nunten mangkat. Semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, langkung awis ingkang nggalih. Tanpa kantha-kanthi, dhinesek dening pepatihipun, den gegila dening kumpeni. Kangjeng Sultan angrangkul, mamet sihing patih. Saaturipun den lampahi. Pangeran Dipati<noinclude>{{rh|74}}</noinclude> pgozsl3w3t8tqr4xd32z28bjb0vfsb5 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/222 250 23453 73748 2026-05-11T15:03:01Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>tuntas. Raden Patih merasa gembira dan sebaliknya para bupati kurang senang. Maka Raden Patih lalu membuat banyak cerita mengenai keburukan-keburukan Kangjeng Sultan. Apa saja yang dirasakan menyakitkan hati Raden Patih, diberitahukan segalanya kepada Tuan Kumendur Pambram. Kedua juru bahasa Tuan Gor dan Tuan Krisman ikut juga membuat surat. Raden Patih dalam suratnya kepada Tuan Kumendur Pambram itu menitipkan harapan agar Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom secepatnya diangkat menjadi raja Yogyakarta. Dikatakan oleh Raden Patih bahwa permaisuri Kangjeng Ratu Kedaton telah tidak dihiraukan lagi oleh Kangjeng Sultan karena Kangjeng Sultan terlalu sayang kepada permaisuri yang lebih muda, yaitu Kangjeng Ratu Kanconowulan. Kangjeng Sultan terlalu pilih kasih, lebih suka mendengarkan segala rayuan Kangjeng Ratu Kanconowulan dan sebaliknya menganaktirikan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kangjeng Sultan lebih condong dan dekat dengan besan Kangjeng Sultan, yaitu Kangjeng Pangeran Notokusumo. Dijelaskan dalam surat Raden Patih bahwa saudara Kangjeng Ratu Kancono yang menjadi wira tamtama berpangkat bupati serta Raden Ronggo Prawirodirjo akan diambil menantu oleh Kangjeng Sultan. Kangjeng Gusti tertekan perasaannya karena Kangjeng Sultan sudah tidak menghiraukannya lagi. Sebaliknya hati Ronggo Prawirodirjo semakin bangga sedangkan Kangjeng Ratu Kancono semakin puas hatinya. Sementara ini seseorang yang mempunyai pengaruh besar adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo. Putra Kangjeng Pangeran Notokusumo, yaitu Raden Tumenggung Notodiningrat selalu dijadikan tumpuan pertimbangan dalam menyelesaikan perkara besar dan penting. Setiap kata dan kehendak Kangjeng Pangeran Notokusumo diperhatikan Kangjeng Sultan tanpa mempertimbangkan peranan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom lagi. Dalam surat itu Raden Patih menyatakan demikian. "Terhadap diri saya maka Kangjeng Sultan sangat menaruh dendam kesumat. Bahkan beberapa kali bersengaja mengancam hari depan saya dan berusaha mencelakakan diri saya. Dan ancam-<noinclude>{{rh|218}}</noinclude> sldhrek0cmebk29jfhz1ane8r5sv7bb 73750 73748 2026-05-11T15:04:12Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>tuntas. Raden Patih merasa gembira dan sebaliknya para bupati kurang senang. Maka Raden Patih lalu membuat banyak cerita mengenai keburukan-keburukan Kangjeng Sultan. Apa saja yang dirasakan menyakitkan hati Raden Patih, diberitahukan segalanya kepada Tuan Kumendur Pambram. Kedua juru bahasa Tuan Gor dan Tuan Krisman ikut juga membuat surat. Raden Patih dalam suratnya kepada Tuan Kumendur Pambram itu menitipkan harapan agar Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom secepatnya diangkat menjadi raja Yogyakarta. Dikatakan oleh Raden Patih bahwa permaisuri Kangjeng Ratu Kedaton telah tidak dihiraukan lagi oleh Kangjeng Sultan karena Kangjeng Sultan terlalu sayang kepada permaisuri yang lebih muda, yaitu Kangjeng Ratu Kanconowulan. Kangjeng Sultan terlalu pilih kasih, lebih suka mendengarkan segala rayuan Kangjeng Ratu Kanconowulan dan sebaliknya menganaktirikan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kangjeng Sultan lebih condong dan dekat dengan besan Kangjeng Sultan, yaitu Kangjeng Pangeran Notokusumo. Dijelaskan dalam surat Raden Patih bahwa saudara Kangjeng Ratu Kancono yang menjadi wira tamtama berpangkat bupati serta Raden Ronggo Prawirodirjo akan diambil menantu oleh Kangjeng Sultan. Kangjeng Gusti tertekan perasaannya karena Kangjeng Sultan sudah tidak menghiraukannya lagi. Sebaliknya hati Ronggo Prawirodirjo semakin bangga sedangkan Kangjeng Ratu Kancono semakin puas hatinya. Sementara ini seseorang yang mempunyai pengaruh besar adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo. Putra Kangjeng Pangeran Notokusumo, yaitu Raden Tumenggung Notodiningrat selalu dijadikan tumpuan pertimbangan dalam menyelesaikan perkara besar dan penting. Setiap kata dan kehendak Kangjeng Pangeran Notokusumo diperhatikan Kangjeng Sultan tanpa mempertimbangkan peranan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom lagi. Dalam surat itu Raden Patih menyatakan demikian. "Terhadap diri saya maka Kangjeng Sultan sangat menaruh dendam kesumat. Bahkan beberapa kali bersengaja mengancam hari depan saya dan berusaha mencelakakan diri saya. Dan ancam-<noinclude>{{rh|218}}</noinclude> mjw2z45a5sqpr6679b9f6bstwnxdb29 73751 73750 2026-05-11T15:04:40Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>tuntas. Raden Patih merasa gembira dan sebaliknya para bupati kurang senang. Maka Raden Patih lalu membuat banyak cerita mengenai keburukan-keburukan Kangjeng Sultan. Apa saja yang dirasakan menyakitkan hati Raden Patih, diberitahukan segalanya kepada Tuan Kumendur Pambram. Kedua juru bahasa Tuan Gor dan Tuan Krisman ikut juga membuat surat. Raden Patih dalam suratnya kepada Tuan Kumendur Pambram itu menitipkan harapan agar Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom secepatnya diangkat menjadi raja Yogyakarta. Dikatakan oleh Raden Patih bahwa permaisuri Kangjeng Ratu Kedaton telah tidak dihiraukan lagi oleh Kangjeng Sultan karena Kangjeng Sultan terlalu sayang kepada permaisuri yang lebih muda, yaitu Kangjeng Ratu Kanconowulan. Kangjeng Sultan terlalu pilih kasih, lebih suka mendengarkan segala rayuan Kangjeng Ratu Kanconowulan dan sebaliknya menganaktirikan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kangjeng Sultan lebih condong dan dekat dengan besan Kangjeng Sultan, yaitu Kangjeng Pangeran Notokusumo. Dijelaskan dalam surat Raden Patih bahwa saudara Kangjeng Ratu Kancono yang menjadi wira tamtama berpangkat bupati serta Raden Ronggo Prawirodirjo akan diambil menantu oleh Kangjeng Sultan. Kangjeng Gusti tertekan perasaannya karena Kangjeng Sultan sudah tidak menghiraukannya lagi. Sebaliknya hati Ronggo Prawirodirjo semakin bangga sedangkan Kangjeng Ratu Kancono semakin puas hatinya. Sementara ini seseorang yang mempunyai pengaruh besar adalah Kangjeng Pangeran Notokusumo. Putra Kangjeng Pangeran Notokusumo, yaitu Raden Tumenggung Notodiningrat selalu dijadikan tumpuan pertimbangan dalam menyelesaikan perkara besar dan penting. Setiap kata dan kehendak Kangjeng Pangeran Notokusumo diperhatikan Kangjeng Sultan tanpa mempertimbangkan peranan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom lagi. Dalam surat itu Raden Patih menyatakan demikian. "Terhadap diri saya maka Kangjeng Sultan sangat menaruh dendam kesumat. Bahkan beberapa kali bersengaja mengancam hari depan saya dan berusaha mencelakakan diri saya. Dan ancam-<noinclude>{{rh|218}}</noinclude> igclmvt4ur29asdk59o5l8pu10gqkvs Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/216 250 23454 73749 2026-05-11T15:04:04Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>nada sikap pengawal istri Raden Patih sedemikian bencinya terhadap hamba Notokusuman. Pada hari Jumaat Pahing, kebetulan Raden Patih pulang dari sholat jamaah di masjid. Tiba di jalan berpapasan dengan para hamba Notokusuman. Lurah pengawal menyerukan peringatan bahwa jalan akan dilewati Raden Patih serombongan. Para hamba Natakusuman tidak mendengar, sibuk berbincangbincang mengenai jual beli kuda. Raden Patih tahu para hamba Natakusuman itu, segera ditangk.apnya lalu dipukuli. Raden Patih menghunus tombak dan ditusukkan kepada kuda yang diperjual belikan itu. Pemilik kuda itu menangis. Ayah Raden Patih, yaitu Raden Danukusumo, memperingatkan Raden Patih tetapi malah ayahnya ditantang Raden Patih. Raden Patih lalu pulang. Segenap hambanya disuruh bersiap-siap menjaga kemungkinan kalau Kangjeng Pangeran Notokusumo marah. Sikap dan perbuatannya itu diberitahukan Raden Patih kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Antara lain dikatakan bahwa lebih baik bersiap sedia jangan sampai kedahuluan kemarahan Kangjeng Pangeran Notokusumo Kangjeng Pangeran Notokusumo sudah mendengar laporan dari para hambanya. Maka dipanggilnya putranya Raden Tumenggung Notodiningrat supaya beranjangsana ke kepatihan. Raden Tumenggung Notodiningrat sudah berjumpa dengan istri Raden Patih. Segala sesuatunya telah diceritakan, juga mengenai rombongan Kangjeng Pangeran Notokusumo berpapasan dengan rombongan Kangjeng Ratu Angger. Tanggapan Raden Patih, "Baiklah dinda, haturkanlah ramanda Notokusumo bahwa tidak ada niat membalas apa-apa. Memang kakakmu Ratu Angger tidak menyangka berpapasan dengan ramanda Notokusumo. Yang menjadi sasaran adalah lurah truna hamba ramanda Notokusumo yang sedikit kasar dan angkuh, tanpa hormat kepada Patih dan istri Patih. Jadi saya berharap ramanda memaafkan. Saya tidak menyangka bahwa yang saya pukuli itu hamba ramanda Notokusumo." Raden Tumenggung Notodiningrat sudah mohon diri lalu langsung menuju ke rumah Kangjeng Gusti Pangeran Adipati<noinclude>{{rh|212}}</noinclude> q4wbhanl26mba4dhp5b59aupjinoezy Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/54 250 23455 73752 2026-05-11T15:04:54Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> adindanya, serta pangeran, Mangkudiningrat tinggal di tempat. 19. Bersama dengan balanya sendiri, menghadapi Kumpeni, yang bersiaga di Perambanan, serta musuh dari Sala, berperanglah Pangeran Adipati, Mangkunegara, menyertai Sang Baginda Raja. 20. Menghambat laju geraknya Kumpeni yang berada di Perambanan, kemudian Pangeran Adipati, mendirikan tempat berteduh, di sebelah barat Barija, di Karangmenjangan berbaris, lengkap dengan balatentaranya, pangeran Adipati. 21. Sewaktu Sri Baginda Raja berangkat menuju Kedu, pada hari Saptu Legi, tanggal 19, tahun Ehe, bulan Sawal, sengkala Sasad Turangga Ngrasa Wani.*) 22. Sri Narenda berhenti untuk beristirahat, sedangkan Pangeran Adipati, berada di Karangmenjangan lengkap dengan balatentaranya para putii di Tasaji, Pangeran Adipati datang mengunjungi Tasaji. 23. Terkisahkan perjalanan Sri Naranata, berada di sebuah tempat, beristirahat selama tiga hari, mengaso, kemudian berangkatlah Sri Bupati, lengkap dengan balatentaranya, ke barat laut perjalanannya. 24. Istirahat di sebuah desa yang terletak dicelah-celah gunung, pagi hari bergerak, istirahat di Jethak semalam dan bergerak kembali </poem> '''<small>*) petugas yang membawa dan menyampaikan surat.</small>*) 52<noinclude></noinclude> 0ie1e6auq47aw1fu3eup87bkfnwiwj4 73754 73752 2026-05-11T15:05:11Z Nadia Sashi Kirana 895 73754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> adindanya, serta pangeran, Mangkudiningrat tinggal di tempat. 19. Bersama dengan balanya sendiri, menghadapi Kumpeni, yang bersiaga di Perambanan, serta musuh dari Sala, berperanglah Pangeran Adipati, Mangkunegara, menyertai Sang Baginda Raja. 20. Menghambat laju geraknya Kumpeni yang berada di Perambanan, kemudian Pangeran Adipati, mendirikan tempat berteduh, di sebelah barat Barija, di Karangmenjangan berbaris, lengkap dengan balatentaranya, pangeran Adipati. 21. Sewaktu Sri Baginda Raja berangkat menuju Kedu, pada hari Saptu Legi, tanggal 19, tahun Ehe, bulan Sawal, sengkala Sasad Turangga Ngrasa Wani.*) 22. Sri Narenda berhenti untuk beristirahat, sedangkan Pangeran Adipati, berada di Karangmenjangan lengkap dengan balatentaranya para putii di Tasaji, Pangeran Adipati datang mengunjungi Tasaji. 23. Terkisahkan perjalanan Sri Naranata, berada di sebuah tempat, beristirahat selama tiga hari, mengaso, kemudian berangkatlah Sri Bupati, lengkap dengan balatentaranya, ke barat laut perjalanannya. 24. Istirahat di sebuah desa yang terletak dicelah-celah gunung, pagi hari bergerak, istirahat di Jethak semalam dan bergerak kembali </poem> '''<small>*) petugas yang membawa dan menyampaikan surat.</small> 52<noinclude></noinclude> 2vp8f163yfjcmygkojw3y99so81latw 74103 73754 2026-05-11T20:21:14Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan, belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template */ 74103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude><poem> adindanya, serta pangeran, Mangkudiningrat tinggal di tempat. 19. Bersama dengan balanya sendiri, menghadapi Kumpeni, yang bersiaga di Perambanan, serta musuh dari Sala, berperanglah Pangeran Adipati, Mangkunegara, menyertai Sang Baginda Raja. 20. Menghambat laju geraknya Kumpeni yang berada di Perambanan, kemudian Pangeran Adipati, mendirikan tempat berteduh, di sebelah barat Barija, di Karangmenjangan berbaris, lengkap dengan balatentaranya, pangeran Adipati. 21. Sewaktu Sri Baginda Raja berangkat menuju Kedu, pada hari Saptu Legi, tanggal 19, tahun Ehe, bulan Sawal, sengkala Sasad Turangga Ngrasa Wani.*) 22. Sri Narenda berhenti untuk beristirahat, sedangkan Pangeran Adipati, berada di Karangmenjangan lengkap dengan balatentaranya para putii di Tasaji, Pangeran Adipati datang mengunjungi Tasaji. 23. Terkisahkan perjalanan Sri Naranata, berada di sebuah tempat, beristirahat selama tiga hari, mengaso, kemudian berangkatlah Sri Bupati, lengkap dengan balatentaranya, ke barat laut perjalanannya. 24. Istirahat di sebuah desa yang terletak dicelah-celah gunung, pagi hari bergerak, istirahat di Jethak semalam dan bergerak kembali </poem> '''<small>*) petugas yang membawa dan menyampaikan surat.</small> 52<noinclude></noinclude> 6hd18wbiqk6mwbjocpb7ax4i3pz1mbv Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/217 250 23456 73753 2026-05-11T15:05:11Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Anom. Sesampainya di hadapan Kangjeng Gusti Pangeran Adipati lalu ditanya Kangjeng Gusti, "Adinda Notodiningrat, adakah keperluan dinda maka menjumpai aku?" Jawab Raden Tumenggung Notodiningrat, "Maafkan hamba menghadap paduka untuk memberitahukan bahwa ada hamba ramanda Natakusumo dipukuli ki lurah. Selain memukuli juga menusuk kuda dengan ujung tombak. Ternyata kuda yang ditusuk itu kuda milik hamba paduka di kadipaten." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom terkejut mengapa terlibat kuda kadipaten. Lalu Kangjeng Gusti memanggil hambanya. Ketika ditanya Kangjeng Gusti, hamba tersebut bercerita bahwa sedang tawar-menawar kuda dengan hamba Notokusuman. Mereka tidak menghiraukan seruan hamba Raden Patih akan lewatnya kereta Raden Patih. Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom berkata kepada Raden Tumenggung Notodiningrat, "Baiklah dinda. Saya berharap dinda menyampaikan terima kasih saya atas pemberitahuan pamanda kepada saya. Dan akan saya perhatikan dengan sebaik-baiknya, namun saya harap dinda Natadiningrat jangan ikut-ikut sekiranya pamanda Natakusuma marah." Raden Tumenggung Notodiningrat diperbolehkan kembali pulang. Selanjutnya ia menghadap ramanda dan sudah dilaporkan semuanya kepada Kangjeng Pangeran Notokusumo. Selang beberapa lamanya, ada seorang ulama sahabat Raden Patih yang datang bertemu muka dengan Raden Natadiningrat. Ulama itu berkata, "Raden, hati saya kecewa karena kakanda andika Raden Patih sekarang menjalankan perang psikologis dengan Kangjeng Sultan. Raden Patih bersengaja melakukan tindakan-tindakan tercela untuk memancing kemarahan Kangjeng Sultan. Beberapa kali saya memberikan nasehat dan pengarahan yang baik, namun Raden Patih tetap berkeras- kepala bahkan sekarang bertindak kasar dengan saya. Hati saya makin terluka. Saya melihat bahwa wahyu kepatihan sekarang sedang menghampiri andika Raden Natadiningrat. Saya mohon perkenan andika untuk menghambakan diri kepada andika. Kelak<noinclude>{{rh|||213}}</noinclude> 351j80zmaj6kk9465ftdesh7glrcvlj Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/218 250 23457 73755 2026-05-11T15:06:11Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>siapa tahu kalau andika Raden Notodiningrat ini yang akan dijunjung menggantikan kedudukan Patih. Meskipun Raden ini masih muda namun menjadi harapan ayahanda andika Kangjeng Notokusumo. Saya yakin dan percaya bahwa seluruh rakyat Yogyakarta akan taat dan setia kepada andika." Serta merta Raden Tumenggung Notodiningrat menyangkalnya, "Maafkan Kyai, kata-kata andika itu sangat tidak masuk akal. Saya tidak mempunyai wahyu Patih. Kangjeng Sultan tidak akan setuju, Kompeni juga tidak merencanakan, sebab saya tidak mempunyai bibit Patih. Ramanda tidak setuju meskipun ramanda dapat bertindak sebagai pintu pembuka. Kesukarannya sangat berat, andaikata dipaksakan juga, pasti lain hari sakit badaniah maupun batiniah." Ulama yang bernama Tuan Sarip itu menanggapi, "Janganlah Raden menolak kedatangan wahyu dan rejeki untuk andika itu. Orang hidup wajib mendambakan karunia Tuhan demi peningkatan pahala pribadinya. Kini sudah terkenal dan diakui oleh umum bahwa andika akan menerima wahyu jabatan Patih itu." Raden Notodiningrat tetap tidak mau menerima pengakuan Tuan Sarip itu, bahkan akhirnya menjadi takut dengan mengatakan bahwa Raden Natadiningrat lebih baik tidak meneruskan pembicaraan yang berkaitan dengan jabatan Patih. Akhirnya tamu ulama Tuan Sarip itu mohon diri pulang. Pada suatu hari Raden Patih menghadap Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom. Katanya, "Gusti, hamba sangat takut akan peristiwa yang berlaku di loji. Kalau hamba berhalangan berarti tidak ada yang menjamin keselamatan, sebab dinda Notodiningrat sangat dipengaruhi oleh pamanda paduka Pangeran Notokusumo. Apa yang diperbuat Pangeran Notokusumo tak terbantah dan sukar untuk dihindari. Sebaliknya kalau Kompeni membuat usulan baru pasti ada pamrih yang lain. Hamba mempunyai pendapat, sebaiknya ramanda paduka Kangjeng Sultan ditawarkan usulan bahwa dinda Notodiningrat perlu diberi pasangan kerja yang cocok, yaitu ayah hamba sendiri." Kangjeng Gusti Pangeran Adipati Anom menyetujui gagasan tersebut, lalu berpakaian dan menghadap ramanda Kangjeng<noinclude>{{rh|214}}</noinclude> efqt5yefkjmh5lu6y8mj5xo4c822voy Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/219 250 23458 73756 2026-05-11T15:07:09Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Sultan dan berkata, "Hamba merasakan betapa berat tugas adinda Notodiningrat. Jika paduka tidak berkeberatan, hamba usulkan diangkat pasangan kerja yang serasi bagi dinda Natadiningrat, yaitu pamanda Danukusumo." Sri Paduka Kangjeng Sultan bimbang atas usul putranya ini. Sesungguhnya tidak sesuai dengan kehendak Sri Paduka Kangjeng Sultan. Akhirnya disetujuinya juga. Diberikan kedudukan tanah 1000 digabungkan dengan kedudukan sawah Danurejan. Telah dikeluarkan surat perintah bahwa Raden Danukusumo diangkat menjadi Kaliwon miji <sup>15)</sup> . Dengan dalih pengangkatan di atas, Raden Patih selalu mendekati Tuan Minister Moris. Raden Patih membuat cerita sandiwara, dikatakan bahwa Kangjeng Sultan sangat melancangi dirinya dengan mengangkat ayah Raden Patih, yaitu mengangkat Raden Danukusumo. Raden Patih berdalih kepada Tuan Minister Moris bahwa dirinya sangat dipermalukan oleh Kangjeng Sultan. Ia merasa, katanya, malu yang tak terhingga. Sudah jelas bahwa Kangjeng Sultan menghendaki kematian Raden Patih lebih cepat lagi. Kata-kata Raden Patih itu ditanggapi Tuan Minister Moris, "Raden Patih tidak perlu cemas karena Raden Patih juga menjadi hamba Kompeni, hamba Tuan Jenderal. Jika Raden Patih tetap takut, biarlah saya perintahkan dragunder untuk menjaga Raden Patih." Raden Patih berkata lagi, "Apabila hamba tidak ditanggung Kompeni, bagaimanakah Tanah Jawa? Tentunya akan rusak." Tuan Minister Moris menanggapi, "Saya berpihak pada Raden Patih, apalagi masalah kursi kedudukan raja yang gagal itu membuat saya sangat penasaran." Raden Patih puas lalu mohon diri pulang. Pada suatu waktu Cina di Demak dirampok habis-habisan, sehingga kerugian ditaksir seribu tiga ratus. Pasukan Jayengsekar yang dikepalai seorang kaliwon, melacak ke mana larinya para perampok. Ternyata pelacakan hilang di Wirosari, Grobogan. Akhirnya ditemukan bahwa tempat persembunyian mereka di tanah Gabus, wilayah negeri Yogyakarta juga. Jayengsekar<noinclude>{{rh|||215}}</noinclude> gatz3ymxb9h1mlvbg3xp3lci7173x78 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/221 250 23459 73757 2026-05-11T15:07:20Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Sosrokusumo setelah Raden Sosrokusumo membujuk juru bahasa Tuan Gor agar menyetujui. Akhirnya semua pihak menyetujui untuk menyerahkan Kaliwon Demak itu kepada Raden Ronggo Para tawanan yang terbelenggu itu dibawa ke Yogyakarta. Tiba di Yogyakarta maka Raden Ronggo memberitahukan halnya kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kangjeng Gusti menyarankan agar Kaliwon Demak itu dibawa ke kepatihan. Maka akhirnya Kaliwon Demak itu dibawa ke kepatihan. Kangjeng Sultan diberitahu bahwa tawanan sudah dibawa ke rumah kepatihan. Kangjeng Sultan sangat berkenan. Para bupati diperintahkan untuk melihat Kaliwon Demak di rumah kepatihan. Dan setiap bupati yang meninjau Kaliwon Demak itu diperbolehkan mencoreng muka Kaliwon Demak, ini diperintahkan oleh Kangjeng Sultan sebagai balas dendam kepada Raden Patih. Dan setelah Tuan Minister Moris mendengar, beliau sangat marah. Raden Patih ikut juga menambah-nambah, sehingga Tuan Minister. makin memuncak marahnya. Raden Patih memohon kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati agar tidak ikut campur tangan dalam masalah ini, namun Raden Patih memberitahukan keterlanjuran ramanda Kangjeng Sultan yang katanya, tindakan Kangjeng Sultan itu berarti tidak mempercayai Kompeni. Kangjeng Gusti menerima saran Raden Patih. Tuan Minister Moris memberi surat perintah kepada Raden Patih untuk mengambil Mantri Kaliwon sebab dia itu hamba Tuan Jenderal juga. Dan Tuan Minister menanyakan siapa-siapa bupati yang mendukung kehendak Kangjeng Sultan. Akhirnya Kangjeng Sultan memerintahkan supaya Kaliwon Demak itu diserahkan, Tuan Minister Moris sudah menerima Kaliwon Demak tersebut, tetapi Kangjeng Sultan mengutus untuk meminta ke sembilan orang Gabus yang dibawa ke Semarang. Raden Patih memberi jawaban bahwa ke sembilan orang Gabus yang ditangkap itu telah ada keputusan, mereka semuanya perampok. Kangjeng Sultan tidak menerimanya, kemudian memprotes kepada Tuan Kumendur Pambram. Maka Tuan Kumendur Pam- bram menanggapinya dengan menyatakan bahwa akan berkunjung ke Yogyakarta untuk menyelesaikan perkara-perkara secara<noinclude>{{rh|||217}}</noinclude> 9ii3kp4gijahqh46cezjflwjbp4ac7j 73761 73757 2026-05-11T15:08:24Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Sosrokusumo setelah Raden Sosrokusumo membujuk juru bahasa Tuan Gor agar menyetujui. Akhirnya semua pihak menyetujui untuk menyerahkan Kaliwon Demak itu kepada Raden Ronggo Para tawanan yang terbelenggu itu dibawa ke Yogyakarta. Tiba di Yogyakarta maka Raden Ronggo memberitahukan halnya kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kangjeng Gusti menyarankan agar Kaliwon Demak itu dibawa ke kepatihan. Maka akhirnya Kaliwon Demak itu dibawa ke kepatihan. Kangjeng Sultan diberitahu bahwa tawanan sudah dibawa ke rumah kepatihan. Kangjeng Sultan sangat berkenan. Para bupati diperintahkan untuk melihat Kaliwon Demak di rumah kepatihan. Dan setiap bupati yang meninjau Kaliwon Demak itu diperbolehkan mencoreng muka Kaliwon Demak, ini diperintahkan oleh Kangjeng Sultan sebagai balas dendam kepada Raden Patih. Dan setelah Tuan Minister Moris mendengar, beliau sangat marah. Raden Patih ikut juga menambah-nambah, sehingga Tuan Minister. makin memuncak marahnya. Raden Patih memohon kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati agar tidak ikut campur tangan dalam masalah ini, namun Raden Patih memberitahukan keterlanjuran ramanda Kangjeng Sultan yang katanya, tindakan Kangjeng Sultan itu berarti tidak mempercayai Kompeni. Kangjeng Gusti menerima saran Raden Patih. Tuan Minister Moris memberi surat perintah kepada Raden Patih untuk mengambil Mantri Kaliwon sebab dia itu hamba Tuan Jenderal juga. Dan Tuan Minister menanyakan siapa-siapa bupati yang mendukung kehendak Kangjeng Sultan. Akhirnya Kangjeng Sultan memerintahkan supaya Kaliwon Demak itu diserahkan, Tuan Minister Moris sudah menerima Kaliwon Demak tersebut, tetapi Kangjeng Sultan mengutus untuk meminta ke sembilan orang Gabus yang dibawa ke Semarang. Raden Patih memberi jawaban bahwa ke sembilan orang Gabus yang ditangkap itu telah ada keputusan, mereka semuanya perampok. Kangjeng Sultan tidak menerimanya, kemudian memprotes kepada Tuan Kumendur Pambram. Maka Tuan Kumendur Pambram menanggapinya dengan menyatakan bahwa akan berkunjung ke Yogyakarta untuk menyelesaikan perkara-perkara secara<noinclude>{{rh|||217}}</noinclude> l91iv9c6bfstf7dn4j50tmhbslx3m23 73763 73761 2026-05-11T15:10:43Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>Sosrokusumo setelah Raden Sosrokusumo membujuk juru bahasa Tuan Gor agar menyetujui. Akhirnya semua pihak menyetujui untuk menyerahkan Kaliwon Demak itu kepada Raden Ronggo Para tawanan yang terbelenggu itu dibawa ke Yogyakarta. Tiba di Yogyakarta maka Raden Ronggo memberitahukan halnya kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati. Kangjeng Gusti menyarankan agar Kaliwon Demak itu dibawa ke kepatihan. Maka akhirnya Kaliwon Demak itu dibawa ke kepatihan. Kangjeng Sultan diberitahu bahwa tawanan sudah dibawa ke rumah kepatihan. Kangjeng Sultan sangat berkenan. Para bupati diperintahkan untuk melihat Kaliwon Demak di rumah kepatihan. Dan setiap bupati yang meninjau Kaliwon Demak itu diperbolehkan mencoreng muka Kaliwon Demak, ini diperintahkan oleh Kangjeng Sultan sebagai balas dendam kepada Raden Patih. Dan setelah Tuan Minister Moris mendengar, beliau sangat marah. Raden Patih ikut juga menambah-nambah, sehingga Tuan Minister. makin memuncak marahnya. Raden Patih memohon kepada Kangjeng Gusti Pangeran Adipati agar tidak ikut campur tangan dalam masalah ini, namun Raden Patih memberitahukan keterlanjuran ramanda Kangjeng Sultan yang katanya, tindakan Kangjeng Sultan itu berarti tidak mempercayai Kompeni. Kangjeng Gusti menerima saran Raden Patih. Tuan Minister Moris memberi surat perintah kepada Raden Patih untuk mengambil Mantri Kaliwon sebab dia itu hamba Tuan Jenderal juga. Dan Tuan Minister menanyakan siapa-siapa bupati yang mendukung kehendak Kangjeng Sultan. Akhirnya Kangjeng Sultan memerintahkan supaya Kaliwon Demak itu diserahkan, Tuan Minister Moris sudah menerima Kaliwon Demak tersebut, tetapi Kangjeng Sultan mengutus untuk meminta ke sembilan orang Gabus yang dibawa ke Semarang. Raden Patih memberi jawaban bahwa ke sembilan orang Gabus yang ditangkap itu telah ada keputusan, mereka semuanya perampok. Kangjeng Sultan tidak menerimanya, kemudian memprotes kepada Tuan Kumendur Pambram. Maka Tuan Kumendur Pambram menanggapinya dengan menyatakan bahwa akan berkunjung ke Yogyakarta untuk menyelesaikan perkara-perkara secara<noinclude>{{rh|||217}}</noinclude> iz0kg2fguaz4yim96didc9v33e5wxxe Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/79 250 23460 73759 2026-05-11T15:07:36Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "langkung suka, amung mbebagusi kemawon. Pangeran Mangkubumi, Pangeran Adikusuma sampun salin sajakipun. Nunten minister dhateng ing kadipaten, mangun rembag, nanging, Raden Patih boten tumut. Sesampunipun minister mantuk, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sampun tanpa karsa. Punapa rembaging patih lan putra Pangeran Dipati, manut kemawon. Ingkang Sinuhun, langkung alit kang galih. Dening mireng saking aturing patih anggegiris. Semanten Pangeran Dipati,... 73759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>langkung suka, amung mbebagusi kemawon. Pangeran Mangkubumi, Pangeran Adikusuma sampun salin sajakipun. Nunten minister dhateng ing kadipaten, mangun rembag, nanging, Raden Patih boten tumut. Sesampunipun minister mantuk, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sampun tanpa karsa. Punapa rembaging patih lan putra Pangeran Dipati, manut kemawon. Ingkang Sinuhun, langkung alit kang galih. Dening mireng saking aturing patih anggegiris. Semanten Pangeran Dipati, puhapa aturing patih, langkung nggenipun ambebagus. Kacariyos, Pangeran Ntakusuma punapa malih ingkang putra, Raden Tumenggung Natadiningrat sampun kadamel tebih, asring cinengkolong rembag. Ingkang Sinuhun langkung cumene-cene dhateng ingkang rayi Pangeran Natakusuma tuwin dhateng ingkang putra. Semanten wonten srat dhateng saking Raden Sasradipura, yen Nagari Magetan bedhah rinisak tiyang Karanggan. Nunten ingkang Sinuhun parentah sadaya putra santana, sedhiyaa aprang badhe nglurug dhateng Pemagetan. Tuwin para bupati, tetindhih Raden Dipati. Nanging dereng kantenan pancetipun ing dinten menggah angkatipun. Ingkang Sinuhun rewel ingkang karsa, ingkang kantun utawi ingkang kesah punika dereh genah. Karembag lan putra santana, tuwin para bupati ingkang ageng-ageng. Ananging rembag tanpa dados, lajeng sami katundhung medal. Pangran Natakusuma, laju kondur ing dalemipun. Sedaya putra santana, sobating patih sami tumut dhateng Kadanurejan, sami reroyoman. Raden Patih, malang kadhak sarta amicanten, "Ala watir ing Madiyun. Dene watir ing Ngayogya. Besuk ana ratu loro, yen ora nuli kapapas. Lurahe rama Adikusuma. Nanggung maning yen gelema, terkaku kaya ora linyok". Antawis sampun dangu, lajeng bibaran. Semanten Pangeran Dipati animbali Raden Tumenggung Natadiningrat. Ingkang pangandika, "Karane, adhi takundang. Minister Ingglar, kalane mrene anodhi menyang aku. Prakara layang temon, dadi sumelang. Kowe kagepok ing kothor, manawa si Rangga tepung lan paman, kekosodan ingkang 75 PNRI<noinclude></noinclude> kjs7vzru64ly2bz9ealjq21xooj65jw 73765 73759 2026-05-11T15:11:39Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>langkung suka, amung mbebagusi kemawon. Pangeran Mangkubumi, Pangeran Adikusuma sampun salin sajakipun. Nunten minister dhateng ing kadipaten, mangun rembag, nanging, Raden Patih boten tumut. Sesampunipun minister mantuk, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sampun tanpa karsa. Punapa rembaging patih lan putra Pangeran Dipati, manut kemawon. Ingkang Sinuhun, langkung alit kang galih. Dening mireng saking aturing patih anggegiris. Semanten Pangeran Dipati, puhapa aturing patih, langkung nggenipun ambebagus. Kacariyos, Pangeran Ntakusuma punapa malih ingkang putra, Raden Tumenggung Natadiningrat sampun kadamel tebih, asring cinengkolong rembag. Ingkang Sinuhun langkung cumene-cene dhateng ingkang rayi Pangeran Natakusuma tuwin dhateng ingkang putra. Semanten wonten srat dhateng saking Raden Sasradipura, yen Nagari Magetan bedhah rinisak tiyang Karanggan. Nunten ingkang Sinuhun parentah sadaya putra santana, sedhiyaa aprang badhe nglurug dhateng Pemagetan. Tuwin para bupati, tetindhih Raden Dipati. Nanging dereng kantenan pancetipun ing dinten menggah angkatipun. Ingkang Sinuhun rewel ingkang karsa, ingkang kantun utawi ingkang kesah punika dereh genah. Karembag lan putra santana, tuwin para bupati ingkang ageng-ageng. Ananging rembag tanpa dados, lajeng sami katundhung medal. Pangran Natakusuma, laju kondur ing dalemipun. Sedaya putra santana, sobating patih sami tumut dhateng Kadanurejan, sami reroyoman. Raden Patih, malang kadhak sarta amicanten, "Ala watir ing Madiyun. Dene watir ing Ngayogya. Besuk ana ratu loro, yen ora nuli kapapas. Lurahe rama Adikusuma. Nanggung maning yen gelema, terkaku kaya ora linyok". Antawis sampun dangu, lajeng bibaran. Semanten Pangeran Dipati animbali Raden Tumenggung Natadiningrat. Ingkang pangandika, "Karane, adhi takundang. Minister Ingglar, kalane mrene anodhi menyang aku. Prakara layang temon, dadi sumelang. Kowe kagepok ing kothor, manawa si Rangga tepung lan paman, kekosodan ingkang<noinclude>{{rh|||75}}</noinclude> m5yriali1ayvxoyaux43yslyz8ws6sw Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/220 250 23461 73760 2026-05-11T15:08:03Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>segera membakar desa Gabus, dan merampas perkampungan yang menjadi tempat para perampok. Mantri kaliwon desa Gabus dituduh melindungi para perampok, segera ditangkap dan dibelenggu dan kemudian diserahkan kepada Raden Tumenggung Sosronagoro. Sementara itu landros di Semarang memberi surat kepada Tuan Minister Moris mengenai peristiwa perampokan di Demak itu. Dan Tuan Minister Moris mengirimkan bantuan perajurit ke Demak dikepalai Kompeni. Desa Gabus dikepung. Orang-orangnya ditangkap. Didapat orang sembilan, termasuk juga penghulu Gabus. Karena penangkapan tersebut dilakukan oleh Kompeni atas perintah Tuan Minister Moris, maka Raden Tumenggung Sosronagoro segan juga. Tuan Minister Moris segera mengadakan pembicaraan dengan para bupati. Diperoleh keputusan bahwa bupati Raden Sosrokusumo beserta Tuan juru bahasa Gor ditugaskan ke Grobogan untuk menyelidiki peristiwa perampokan tersebut. Raden Patih berpesan, "Apabila dijumpai Kaliwon Demak supaya langsung dibawa ke Semarang, jangan sampai dibawa ke Yogyakarta. Apabila mantri kaliwon dibelenggu supaya dilepaskan." Ketika Kangjeng Sultan mendengar peristiwa di atas, maka beliau sangat murka. Diperintahkan agar Raden Ronggo secepatnya merebut Kaliwon Demak. Perajurit Yogyakarta dipimpin Raden Ronggo menyusul ke Demak. Kangjeng Sultan sangat marah kepada Raden Patih sampai kepada ayahnya, Raden Danukusumo. Kangjeng Sultan membuat surat perintah bahwa Raden Danukusumo dilarang memasuki balai penghadapan. Raden Danukusumo hanya diperbolehkan ke istana di sekitar alunalun saja. Keputusan tersebut membuat Raden Patih sangat benci lagi kepada Kangjeng Sultan. Hal ini diberitahukan juga kepada Tuan Minister Moris. Sementara itu yang bertugas menyusul Kaliwon Demak telah berpapasan di jalan. Diminta oleh juru bahasa Tuan Gor tidak diserahkan, tetap dipertahankan oleh orang-orang Grobogan. Kemudian diserahkan kepada para penyusul dari Yogyakarta yang dipimpin oleh Raden Ronggo. Hal ini didukung oleh Raden<noinclude>{{rh|216}}</noinclude> pb4enck2w23kxrtrkyv9hwueyddc7a1 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/50 250 23462 73762 2026-05-11T15:09:23Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> {{hwe|nyiapkan|menyiapkan}} diri, bersiap menjemput dengan balatentaranya, para tumenggung serta pangeran menjemput Sang Baginda Raja lengkap dengan senjata. 52. Berbaris dan membari hormat, dijemputlah Sang Baginda Raja, di Majasta diberikan hormat senjata, kemudian beristirahatlah Sri Baginda Raja, semua prajurit yang mengawalnya, lalu mempersiapkan pondokan. 53. Lengkaplah para pemimpin menghadap Sang Baginda Raja, bersantap bersama yang dihidangkan oleh Pangeran Adipati merata sampai prajurit bawahan diberikan hidangan berlimpah. (40) 54. Diadakan juga perundingan, kepada putranda diminta kesanggupan juga kepada keluarga dam tumenggung segenap pimpinan juga diminta kesanggupannya sewaktu senja malam hari, segenap pimpinan mohon mengundurkan diri. </poem> 48<noinclude></noinclude> edky4usahvxnt7edoatg6lxkesxo8og 74100 73762 2026-05-11T20:14:40Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan, belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template */ 74100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude><poem> {{hwe|nyiapkan|menyiapkan}} diri, bersiap menjemput dengan balatentaranya, para tumenggung serta pangeran menjemput Sang Baginda Raja lengkap dengan senjata. 52. Berbaris dan membari hormat, dijemputlah Sang Baginda Raja, di Majasta diberikan hormat senjata, kemudian beristirahatlah Sri Baginda Raja, semua prajurit yang mengawalnya, lalu mempersiapkan pondokan. 53. Lengkaplah para pemimpin menghadap Sang Baginda Raja, bersantap bersama yang dihidangkan oleh Pangeran Adipati merata sampai prajurit bawahan diberikan hidangan berlimpah. (40) 54. Diadakan juga perundingan, kepada putranda diminta kesanggupan juga kepada keluarga dam tumenggung segenap pimpinan juga diminta kesanggupannya sewaktu senja malam hari, segenap pimpinan mohon mengundurkan diri. </poem> 48<noinclude></noinclude> e7286wrddqda3i709gxpdt2hn7wx2tt Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/60 250 23463 73764 2026-05-11T15:11:22Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> mengambil kuda, selama lebih kurang tujuh malam, di Kerapyak, kemudian berganti dengan suasana yang manis. </poem> 58<noinclude></noinclude> p5m50zhojvv2a76e2o4iar1od0edm2i 74104 73764 2026-05-11T20:23:33Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan, belum menggunakan template <ol> yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template */ 74104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude><poem> mengambil kuda, selama lebih kurang tujuh malam, di Kerapyak, kemudian berganti dengan suasana yang manis. </poem> 58<noinclude></noinclude> 828ca5wtpf1py39hu3vdlz4kog441dc Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/80 250 23464 73766 2026-05-11T15:11:50Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "dhuwur, Rengganga lan gupremen. Yen oter, mayar kang pamrih. Mokal si Rangga wania yen dudu, pengajane paman. Jeneng Sunan Alaga iki, jeneng wrana. Besuk kang sumambung jumeneng Prabu Alaga, Kakang Sumadiningrat tipis. Sira kandel, teka paman. Nanging aku kang nanggung menyang awakmu. Yen dhasar Natadiningrat sedheng, pangawulamu sanakku belangkep. iku. Ya, aku dhewe kang mrewasa, ora susah gupremen". Aturipun Raden Tumenggung Natadiningrat, "Gusti, l... 73766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>dhuwur, Rengganga lan gupremen. Yen oter, mayar kang pamrih. Mokal si Rangga wania yen dudu, pengajane paman. Jeneng Sunan Alaga iki, jeneng wrana. Besuk kang sumambung jumeneng Prabu Alaga, Kakang Sumadiningrat tipis. Sira kandel, teka paman. Nanging aku kang nanggung menyang awakmu. Yen dhasar Natadiningrat sedheng, pangawulamu sanakku belangkep. iku. Ya, aku dhewe kang mrewasa, ora susah gupremen". Aturipun Raden Tumenggung Natadiningrat, "Gusti, leres ingkang pananggel. Saupami sapunika, inggih kirang punapa sih dalem Ingkang Sinuhun. Tuwan paman dalem rama boten kekmpahan sisipa. Punapa tanpa patolihan, katresnan gendeng-ginendeng." Pangran Dipati ngandika, "Lah, mulane ingsun kiyat. Minister nganti tasentak-sentak". Raden Tumenggung Natadiningrat, lajeng katundhung mantuk. Semanten, Pangeran Natakusuma, ingkang putra Raden Mas Salya, kakersakaken mbibrah pondhokanipun Raden Rangga kang wonten ing dhusun Bogem. Raden patih mireng, amicanten," Dene sumeca-seca, kajaba Danureja mati wurung wruh tanah sabrang". Ing nalika punika, Ingkang Sinuhun ing galih langkung kasesa. Dening Rangga, lami dereng pejah. Adamel srat undhang-undhang, dhumawuh sadaya ingkang bawah Ngayogya. "Ingsun mundhut uga, si Rangga enggala mati. Gehde ganjaraningsun, sapa kang nangkep si Rangga. Mantri, munggah bupati. Prawara, munggah panewu. Panewu, sun tambahi. Si Rangga, satruning bumi. Mungsuh wong agung tetelu. Dhingin mungsuh panjenenganipun. Kapindho, anak Prabu Sunan Surakarta. Ping telu, mungsuh gumadur. Nuli den sirnakna. Wis ucul seka kulit daging. Satru mahaprana, gawe cilakaningsun. Yen aseje, kang oleh gawe gupremen tuwin wong Sala luput saka atasingsun. Sipi gedhe ing wiyata, gawe melaratingsun. Sapa kang ora mituhu, wong kolu, musakatingsun den padha rebut begja. Sapa ora sedya nglinapsuh, ora oleh brekating ratu. Manjing satruningsun, lepas wong Ngayogya tumurun putraningsun Dipati Mengkunagara. Ora andi 76 PNRI<noinclude></noinclude> 9g6j4o64c1erm5kbn8j2tlxoespkckh 73771 73766 2026-05-11T15:15:23Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>dhuwur, Rengganga lan gupremen. Yen oter, mayar kang pamrih. Mokal si Rangga wania yen dudu, pengajane paman. Jeneng Sunan Alaga iki, jeneng wrana. Besuk kang sumambung jumeneng Prabu Alaga, Kakang Sumadiningrat tipis. Sira kandel, teka paman. Nanging aku kang nanggung menyang awakmu. Yen dhasar Natadiningrat sedheng, pangawulamu sanakku belangkep. iku. Ya, aku dhewe kang mrewasa, ora susah gupremen". Aturipun Raden Tumenggung Natadiningrat, "Gusti, leres ingkang pananggel. Saupami sapunika, inggih kirang punapa sih dalem Ingkang Sinuhun. Tuwan paman dalem rama boten kekmpahan sisipa. Punapa tanpa patolihan, katresnan gendeng-ginendeng." Pangran Dipati ngandika, "Lah, mulane ingsun kiyat. Minister nganti tasentak-sentak". Raden Tumenggung Natadiningrat, lajeng katundhung mantuk. Semanten, Pangeran Natakusuma, ingkang putra Raden Mas Salya, kakersakaken mbibrah pondhokanipun Raden Rangga kang wonten ing dhusun Bogem. Raden patih mireng, amicanten," Dene sumeca-seca, kajaba Danureja mati wurung wruh tanah sabrang". Ing nalika punika, Ingkang Sinuhun ing galih langkung kasesa. Dening Rangga, lami dereng pejah. Adamel srat undhang-undhang, dhumawuh sadaya ingkang bawah Ngayogya. "Ingsun mundhut uga, si Rangga enggala mati. Gehde ganjaraningsun, sapa kang nangkep si Rangga. Mantri, munggah bupati. Prawara, munggah panewu. Panewu, sun tambahi. Si Rangga, satruning bumi. Mungsuh wong agung tetelu. Dhingin mungsuh panjenenganipun. Kapindho, anak Prabu Sunan Surakarta. Ping telu, mungsuh gumadur. Nuli den sirnakna. Wis ucul seka kulit daging. Satru mahaprana, gawe cilakaningsun. Yen aseje, kang oleh gawe gupremen tuwin wong Sala luput saka atasingsun. Sipi gedhe ing wiyata, gawe melaratingsun. Sapa kang ora mituhu, wong kolu, musakatingsun den padha rebut begja. Sapa ora sedya nglinapsuh, ora oleh brekating ratu. Manjing satruningsun, lepas wong Ngayogya tumurun putraningsun Dipati Mengkunagara. Ora andi<noinclude>{{rh|76}}</noinclude> mspowtau3x0ydybru5s5hfsegmdq6ug 73772 73771 2026-05-11T15:15:42Z Khusna Safira 1759 73772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>dhuwur, Rengganga lan gupremen. Yen oter, mayar kang pamrih. Mokal si Rangga wania yen dudu, pengajane paman. Jeneng Sunan Alaga iki, jeneng wrana. Besuk kang sumambung jumeneng Prabu Alaga, Kakang Sumadiningrat tipis. Sira kandel, teka paman. Nanging aku kang nanggung menyang awakmu. Yen dhasar Natadiningrat sedheng, pangawulamu sanakku belangkep. iku. Ya, aku dhewe kang mrewasa, ora susah gupremen". Aturipun Raden Tumenggung Natadiningrat, "Gusti, leres ingkang pananggel. Saupami sapunika, inggih kirang punapa sih dalem Ingkang Sinuhun. Tuwan paman dalem rama boten kekmpahan sisipa. Punapa tanpa patolihan, katresnan gendeng-ginendeng." Pangran Dipati ngandika, "Lah, mulane ingsun kiyat. Minister nganti tasentak-sentak". Raden Tumenggung Natadiningrat, lajeng katundhung mantuk. Semanten, Pangeran Natakusuma, ingkang putra Raden Mas Salya, kakersakaken mbibrah pondhokanipun Raden Rangga kang wonten ing dhusun Bogem. Raden patih mireng, amicanten," Dene sumeca-seca, kajaba Danureja mati wurung wruh tanah sabrang". Ing nalika punika, Ingkang Sinuhun ing galih langkung kasesa. Dening Rangga, lami dereng pejah. Adamel srat undhang-undhang, dhumawuh sadaya ingkang bawah Ngayogya. "Ingsun mundhut uga, si Rangga enggala mati. Gehde ganjaraningsun, sapa kang nangkep si Rangga. Mantri, munggah bupati. Prawara, munggah panewu. Panewu, sun tambahi. Si Rangga, satruning bumi. Mungsuh wong agung tetelu. Dhingin mungsuh panjenenganipun. Kapindho, anak Prabu Sunan Surakarta. Ping telu, mungsuh gumadur. Nuli den sirnakna. Wis ucul seka kulit daging. Satru mahaprana, gawe cilakaningsun. Yen aseje, kang oleh gawe gupremen tuwin wong Sala luput saka atasingsun. Sipi gedhe ing wiyata, gawe melaratingsun. Sapa kang ora mituhu, wong kolu, musakatingsun den padha rebut begja. Sapa ora sedya nglinapsuh, ora oleh brekating ratu. Manjing satruningsun, lepas wong Ngayogya tumurun putraningsun Dipati Mengkunagara. Ora andi<noinclude>{{rh|76}}</noinclude> t4yhee8ijqil7fsjfyjiepgjsan54rx Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/88 250 23465 73767 2026-05-11T15:12:53Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>ing raden patih. Tumenggung Sumawis kang masrahaken perlonipun, saking sanget welas ningali abdinipun sadaya. Kacariyos, Tuwan Besar nggenipun bicara sampun putus, sami anyanggemi. Kumendur Pramban, Minister Ingglar, sekawan Raden Patih Danureja. Tamtu badhe nglungsur Kangjeng Sultan Ngayogya, ngangkat ingkang putra Pangeran Dipati. Prajurit kumpeni sampun mangkat tuwin Pangeran Prangwedana. Kelathen den jegi, nanging jendral dereng mangkat. Semanten Tumenggung Semawis, katrima ing gupremen. Jinunjung, nama dipati. Wanci pukul kalih dalu tuwan brigadhir lan juru basa ingutus jendral. Saking pamrina asih, Semarang kathah sesakit. Nagri pengangsalan, prayogi yen Rangga kondur Ngayogya: Pangeran Natakusuma sampun mangkat lan ingkang putra. Kumetir upsir kekalih nama Tuwan Mantero lan kaptin kapal dumugi Nagri Lepentangi pukul gangsal. Pukul wolu rawuh Nagari Kendhal. Pukul pat sonten kendel. Nagari Batang. Pukul kalih dalu, ngaturan mangkat dhateng Nagari Tegal. Kendel Sedayu; Landros suka srat parentahipun jendral. Mangke dalu pukul kalih mangkat dhateng Carebon Nagari. Pangeran lan ingkang putra, sampun mangkat. Kumetir kekalih boten pisah dhateng Carebon Nagari. Ing sadumugenipun, lajeng kendel ing Alberek Nagari, gedhong caket lan loji. Pukul kalih dalu, mangkat malih dhateng Nagari Sumedhang. Bupatinipun nuju sepi ngandikan dhateng Betawi. Amung patihipun, kang angladosi. Lajeng mangkat dhateng Jurugagung, kendel sedalu. Pukul kalih, dhateng Nagari Bogor. Lajeng dhateng, Misterkurnelis. Pangeran lan ingkang putra lerep ing Albereh, pinanggihan lan Tuwan Kurnel Obrus. Direkturipun boten wonten, lajeng dhateng kantor Baru. Pangeran ingkang putra sampun manggen. Deriktur Iseldhik weling dhateng Welandi kang njagani Pangeran Natakusuma. Sampun sakit manah, witning kedah nunten panggih. Ajrih ing jendral, lan maHh yen dereng trang kang sayektbs kumetir kalih sampun wangsul. Antawis sedasa dalu, direktur Iseldhik tetuwi,<noinclude>{{rh|84}}</noinclude> eupkf9575vzgtxccuiadb0j6mplt010 74185 73767 2026-05-11T22:55:48Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>ing raden patih. Tumenggung Sumawis kang masrahaken perlonipun, saking sanget welas ningali abdinipun sadaya. Kacariyos, Tuwan Besar nggenipun bicara sampun putus, sami anyanggemi. Kumendur Pramban, Minister Ingglar, sekawan Raden Patih Danureja. Tamtu badhe nglungsur Kangjeng Sultan Ngayogya, ngangkat ingkang putra Pangeran Dipati. Prajurit kumpeni sampun mangkat tuwin Pangeran Prangwedana. Kelathen den jegi, nanging jendral dereng mangkat. Semanten Tumenggung Semawis, katrima ing gupremen. Jinunjung, nama dipati. Wanci pukul kalih dalu tuwan brigadhir lan juru basa ingutus jendral. Saking pamrina asih, Semarang kathah sesakit. Nagri pengangsalan, prayogi yen Rangga kondur Ngayogya: Pangeran Natakusuma sampun mangkat lan ingkang putra. Kumetir upsir kekalih nama Tuwan Mantero lan kaptin kapal dumugi Nagri Lepentangi pukul gangsal. Pukul wolu rawuh Nagari Kendhal. Pukul pat sonten kendel. Nagari Batang. Pukul kalih dalu, ngaturan mangkat dhateng Nagari Tegal. Kendel Sedayu; Landros suka srat parentahipun jendral. Mangke dalu pukul kalih mangkat dhateng Carebon Nagari. Pangeran lan ingkang putra, sampun mangkat. Kumetir kekalih boten pisah dhateng Carebon Nagari. Ing sadumugenipun, lajeng kendel ing Alberek Nagari, gedhong caket lan loji. Pukul kalih dalu, mangkat malih dhateng Nagari Sumedhang. Bupatinipun nuju sepi ngandikan dhateng Betawi. Amung patihipun, kang angladosi. Lajeng mangkat dhateng Jurugagung, kendel sedalu. Pukul kalih, dhateng Nagari Bogor. Lajeng dhateng, Misterkurnelis. Pangeran lan ingkang putra lerep ing Albereh, pinanggihan lan Tuwan Kurnel Obrus. Direkturipun boten wonten, lajeng dhateng kantor Baru. Pangeran ingkang putra sampun manggen. Deriktur Iseldhik weling dhateng Welandi kang njagani Pangeran Natakusuma. Sampun sakit manah, witning kedah nunten panggih. Ajrih ing jendral, lan maHh yen dereng trang kang sayektbs kumetir kalih sampun wangsul. Antawis sedasa dalu, direktur Iseldhik tetuwi,<noinclude>{{rh|84}}</noinclude> 1n8oczt8oy80wyw2325z8u9rmtcz8um Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/61 250 23466 73768 2026-05-11T15:14:20Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>F. (Dhandhang gula) <poem> 1. Nata bersabda kepada demang Kenthi, he, Ki Kenthi berikanlah kepadaku, duplikat (kembaran ) ukiran, kepada Mangkupraja yang memberi tanda tangan Sang Baginda Raja, ditugaskan untuk mengukirkan, pada sebuah keris pusaka, setelah diberikan duplikat (kembaran)-nya kepada raden Mangkupraja. 2. Kembaran dari keris pusaka tersebut, oleh Raden Mangkupraja, dibuatnya semalam, pada pagi harinya Sang Prabu, dihadap oleh segenap balatentara, bersiap di depan, di bawah atap medan bersama segenap keluarga, tentang sesuatu perkara, dengan Raden Mangkupraja. (49) 3. Segenap keluarga di Kedu telah seia sekata, akan tetapi pangeran Purbaya yang menghalanginya, karena pembicaraan belum sampai akhirnya, kemudian disuruhnya keluar, segenap keluarga keluarlah, menuj menuju pagelaran, tidak diceriterakan yang tertinggal, hanya prajurit bagian dalam saja, yang tetap menghadap kepada Sang Baginda Raja, telah menyadari akan sesuatu. </poem> {{r|59}}<noinclude></noinclude> 8ndeg6rdy6ku7aqfyfyv7tpfnh8udax 73769 73768 2026-05-11T15:14:34Z Nadia Sashi Kirana 895 73769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>F. (Dhandhang gula) <poem> 1. Nata bersabda kepada demang Kenthi, he, Ki Kenthi berikanlah kepadaku, duplikat (kembaran) ukiran, kepada Mangkupraja yang memberi tanda tangan Sang Baginda Raja, ditugaskan untuk mengukirkan, pada sebuah keris pusaka, setelah diberikan duplikat (kembaran)-nya kepada raden Mangkupraja. 2. Kembaran dari keris pusaka tersebut, oleh Raden Mangkupraja, dibuatnya semalam, pada pagi harinya Sang Prabu, dihadap oleh segenap balatentara, bersiap di depan, di bawah atap medan bersama segenap keluarga, tentang sesuatu perkara, dengan Raden Mangkupraja. (49) 3. Segenap keluarga di Kedu telah seia sekata, akan tetapi pangeran Purbaya yang menghalanginya, karena pembicaraan belum sampai akhirnya, kemudian disuruhnya keluar, segenap keluarga keluarlah, menuj menuju pagelaran, tidak diceriterakan yang tertinggal, hanya prajurit bagian dalam saja, yang tetap menghadap kepada Sang Baginda Raja, telah menyadari akan sesuatu. </poem> {{r|59}}<noinclude></noinclude> ryfmyzqxcxdwb0o8otqr8lce7s8l5wm 74105 73769 2026-05-11T20:26:48Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya */ 74105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude>F. (Dhandhang gula) <poem> 1. Nata bersabda kepada demang Kenthi, he, Ki Kenthi berikanlah kepadaku, duplikat (kembaran) ukiran, kepada Mangkupraja yang memberi tanda tangan Sang Baginda Raja, ditugaskan untuk mengukirkan, pada sebuah keris pusaka, setelah diberikan duplikat (kembaran)-nya kepada raden Mangkupraja. 2. Kembaran dari keris pusaka tersebut, oleh Raden Mangkupraja, dibuatnya semalam, pada pagi harinya Sang Prabu, dihadap oleh segenap balatentara, bersiap di depan, di bawah atap medan bersama segenap keluarga, tentang sesuatu perkara, dengan Raden Mangkupraja. (49) 3. Segenap keluarga di Kedu telah seia sekata, akan tetapi pangeran Purbaya yang menghalanginya, karena pembicaraan belum sampai akhirnya, kemudian disuruhnya keluar, segenap keluarga keluarlah, menuj menuju pagelaran, tidak diceriterakan yang tertinggal, hanya prajurit bagian dalam saja, yang tetap menghadap kepada Sang Baginda Raja, telah menyadari akan sesuatu. </poem> {{r|59}}<noinclude></noinclude> lpawopg79l7n41ha3zqotd1yedu8n6b Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/89 250 23467 73770 2026-05-11T15:14:51Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>sareng panggih gentos ciuman. Pangran Natakusuma, anungsung wartos menggah bab sariranipun. Iseldhik, wangsulanipun, "Amung kadamel witing pangapus Rangga nggenipun ngraman. Pangeran tinarka angubungi. Sadhatengipun sudara mriki, pun Rangga boten lami nunten pejah, Prakawise kang sayektos, Pangran tinarka salah. Mamrih Pangeran Dipati, putranipun Pangeran Raden Tumenggung ngendhih Patih Danureja. Kathah nggenipun angranggeni, dupeh kadang Natayuda. Pangeran rosa, sakarsanipun. Kula sampun den takeni ing lurah kula. Kula matur sayektos. Selami kula wonten Ngayogya nembe las taun, dereng priksa pangeran yen nakal. Lan malih, kang rama swargi sanget sih. Nunten, Kumendur Pambram, nyogok kathah-kathah. Aturipun, dupeh ibu saking Bumijo pinduhut ing ratu. Nora tempung lan Pangeran Dipati. Nanging kula kendel, boten surnaur s Kalihdene malih, yen dados susahing gupremen. Yektine, anak njegal bapa. Pepatih pusing kepala". Iseldhik tumetes luhipun. Margi sihipun kang rama pangeran, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan Swarga. Lajeng pamit pulang. Kacariyos, jendral tamtu dhateng Ngayogya. Kangjeng Sultan Surud, ingkang putra Pangran Dipati kajunjung anama Kangjeng Raja ing Matawis. Purba, Patih Danureja. Minister, tumut mengku. Ingkang rama, sampun boten kuwasa. Anung, Grebeg siyam utawi Mulud Besar, ken miyos jajar lan ingkang putra tiga. Minister ahgapit. Liya wiyosan tiga punika, sampun tanpa damel. Pangwasa wonten ingkang putra. Tuwan Besar saunduripun saking Ngayogya, lajeng dhateng Surapringga. Nunten kundur dhateng Betawi. Kumendur Pambram boten pisah. Semanten Pangeran Natakusuma den begadring. Langkung ewed, Pambram ingkang ngekahi. Direktur Iseldhik, kang dados tantinganipun Tuwan Besar kalayan Kumendur Pambram. Sabdanipun Iseldhik, dhateng Pambram, "Kapriye, pangrasamu Pangran Natakusuma. Lan apa.dosane kang prana. Dene lawas ora rampung. Lawas ana kene, mesthi lara ati. Tepakna<noinclude>{{rh|||85}}</noinclude> 86mp0oygbjcciou5uqhvz1dgpj83h44 74187 73770 2026-05-11T22:56:33Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>sareng panggih gentos ciuman. Pangran Natakusuma, anungsung wartos menggah bab sariranipun. Iseldhik, wangsulanipun, "Amung kadamel witing pangapus Rangga nggenipun ngraman. Pangeran tinarka angubungi. Sadhatengipun sudara mriki, pun Rangga boten lami nunten pejah, Prakawise kang sayektos, Pangran tinarka salah. Mamrih Pangeran Dipati, putranipun Pangeran Raden Tumenggung ngendhih Patih Danureja. Kathah nggenipun angranggeni, dupeh kadang Natayuda. Pangeran rosa, sakarsanipun. Kula sampun den takeni ing lurah kula. Kula matur sayektos. Selami kula wonten Ngayogya nembe las taun, dereng priksa pangeran yen nakal. Lan malih, kang rama swargi sanget sih. Nunten, Kumendur Pambram, nyogok kathah-kathah. Aturipun, dupeh ibu saking Bumijo pinduhut ing ratu. Nora tempung lan Pangeran Dipati. Nanging kula kendel, boten surnaur s Kalihdene malih, yen dados susahing gupremen. Yektine, anak njegal bapa. Pepatih pusing kepala". Iseldhik tumetes luhipun. Margi sihipun kang rama pangeran, Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan Swarga. Lajeng pamit pulang. Kacariyos, jendral tamtu dhateng Ngayogya. Kangjeng Sultan Surud, ingkang putra Pangran Dipati kajunjung anama Kangjeng Raja ing Matawis. Purba, Patih Danureja. Minister, tumut mengku. Ingkang rama, sampun boten kuwasa. Anung, Grebeg siyam utawi Mulud Besar, ken miyos jajar lan ingkang putra tiga. Minister ahgapit. Liya wiyosan tiga punika, sampun tanpa damel. Pangwasa wonten ingkang putra. Tuwan Besar saunduripun saking Ngayogya, lajeng dhateng Surapringga. Nunten kundur dhateng Betawi. Kumendur Pambram boten pisah. Semanten Pangeran Natakusuma den begadring. Langkung ewed, Pambram ingkang ngekahi. Direktur Iseldhik, kang dados tantinganipun Tuwan Besar kalayan Kumendur Pambram. Sabdanipun Iseldhik, dhateng Pambram, "Kapriye, pangrasamu Pangran Natakusuma. Lan apa.dosane kang prana. Dene lawas ora rampung. Lawas ana kene, mesthi lara ati. Tepakna<noinclude>{{rh|||85}}</noinclude> sttqotyaf6ql69c03utsczzps2o2kzz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/81 250 23468 73773 2026-05-11T15:15:51Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "ngawulakake serat undhang paglaran wulih-wulih". Semanten Pangran Natakusuma lan ingkang putra, Raden Tumenggung Natadiningrat, langkung dening prihatin. Gerah, kapit dening ratu lan gupremen. Nanging ing galih sampun sumendhe ing takdir. Kacariyos, serat jendral dhateng. Rumpakaning patih, minister kang angsung papan. Mangsenipun, Raden Danukusuma. Drite ingkang anrat Danukusuma. Tandukipun, kumendur Pambram anusuk ing Jendral Dhandheles. Inganggep s... 73773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>ngawulakake serat undhang paglaran wulih-wulih". Semanten Pangran Natakusuma lan ingkang putra, Raden Tumenggung Natadiningrat, langkung dening prihatin. Gerah, kapit dening ratu lan gupremen. Nanging ing galih sampun sumendhe ing takdir. Kacariyos, serat jendral dhateng. Rumpakaning patih, minister kang angsung papan. Mangsenipun, Raden Danukusuma. Drite ingkang anrat Danukusuma. Tandukipun, kumendur Pambram anusuk ing Jendral Dhandheles. Inganggep sarta memandeni. Kapratandhan, cap ageng Nagari Pranesman Jendral Rat Ageng Dhandheles Marsekal, sami ugi lang angusung pangwasa. Sunan Bonaparte Ingkang Napaliyun, sayogi dhateng ingkang prasobat Kangjeng Sultan Amengkubuwana kaping kalih Ngayogyakarta. Wiyosing surat, kula ngantep dhateng Sultan. Dening Sultan sring nikelaken tedhaing gupremen. Minister tan pinreduli. Utawi Patih Danureja awak gupremen saaturipun, boten dhinahar. Lan srat panggihan ingkang dados yekti. Anyina yen Sultan mamrih cidra ing gupremen. Bupati ingkang kasebut srat kekalih, Sumadiningrat lan Natadiningrat, ugi sami dosa ing gupremen, pun Sumadininingrat anglurugana pun Rangga. Yen boten saged angrampungi, boten sumelang den lokken sadosanipun. Sami pun Rangga, anglurug rumiyin Purwadipura. Langkung jahat, pinten kadare pun Rangga. Dene pun Natadiningrat punika, kula boten kainan. Pemut kula wanti-wanti in Sultan, prakawis kang mekasi bab Pangeran Natakusuma tetep kaliliping nagari. Kangjeng Sultan, amiyosna pangandika satunggal, Jendral lan ingkang rayi. Yen pinilih ingkang rayi, Kangjeng Sultan den prayitna. Kula tamtu, adhatengi ing Nagari Ngayogyakarta, sarta ngewahi tata. Dene welas ratu ing wingking. Jendral tan lyan, saking mirma putra wayah saturunipun Sultan. Yen miturut ing gupremen, ingkang rayi Pangeran Natakusuma kula tedha saputranipun. Kinintuna dhateng Semawis sinimpen ing gupremen. Sultan sampun kuwatir, ingkang rayi boten sinung pendamelan mardika bawah gupremen. Amung kesaha saking Nagari Ngayogya". Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, njenger karuna. Luhipun 77 PNRI<noinclude></noinclude> 206bmo9orv5zklsmfi67ottbo9vvlwx 73777 73773 2026-05-11T15:19:44Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>ngawulakake serat undhang paglaran wulih-wulih". Semanten Pangran Natakusuma lan ingkang putra, Raden Tumenggung Natadiningrat, langkung dening prihatin. Gerah, kapit dening ratu lan gupremen. Nanging ing galih sampun sumendhe ing takdir. Kacariyos, serat jendral dhateng. Rumpakaning patih, minister kang angsung papan. Mangsenipun, Raden Danukusuma. Drite ingkang anrat Danukusuma. Tandukipun, kumendur Pambram anusuk ing Jendral Dhandheles. Inganggep sarta memandeni. Kapratandhan, cap ageng Nagari Pranesman Jendral Rat Ageng Dhandheles Marsekal, sami ugi lang angusung pangwasa. Sunan Bonaparte Ingkang Napaliyun, sayogi dhateng ingkang prasobat Kangjeng Sultan Amengkubuwana kaping kalih Ngayogyakarta. Wiyosing surat, kula ngantep dhateng Sultan. Dening Sultan sring nikelaken tedhaing gupremen. Minister tan pinreduli. Utawi Patih Danureja awak gupremen saaturipun, boten dhinahar. Lan srat panggihan ingkang dados yekti. Anyina yen Sultan mamrih cidra ing gupremen. Bupati ingkang kasebut srat kekalih, Sumadiningrat lan Natadiningrat, ugi sami dosa ing gupremen, pun Sumadininingrat anglurugana pun Rangga. Yen boten saged angrampungi, boten sumelang den lokken sadosanipun. Sami pun Rangga, anglurug rumiyin Purwadipura. Langkung jahat, pinten kadare pun Rangga. Dene pun Natadiningrat punika, kula boten kainan. Pemut kula wanti-wanti in Sultan, prakawis kang mekasi bab Pangeran Natakusuma tetep kaliliping nagari. Kangjeng Sultan, amiyosna pangandika satunggal, Jendral lan ingkang rayi. Yen pinilih ingkang rayi, Kangjeng Sultan den prayitna. Kula tamtu, adhatengi ing Nagari Ngayogyakarta, sarta ngewahi tata. Dene welas ratu ing wingking. Jendral tan lyan, saking mirma putra wayah saturunipun Sultan. Yen miturut ing gupremen, ingkang rayi Pangeran Natakusuma kula tedha saputranipun. Kinintuna dhateng Semawis sinimpen ing gupremen. Sultan sampun kuwatir, ingkang rayi boten sinung pendamelan mardika bawah gupremen. Amung kesaha saking Nagari Ngayogya". Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, njenger karuna. Luhipun<noinclude>{{rh|||77}}</noinclude> rjphm8n7c324dwsktzncaty1q9hq03r Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/90 250 23469 73774 2026-05-11T15:16:38Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>awakmu dhewe." Direktur Iseldhik kabrangas, supe Pambram sampun jendral kecil inggil-inggilanipun. Kala alit, Pambram ngenger direktur. Langkung merang asmu ering. Ing batos sanget nepsu, anjarem saserikipun dhateng Tuwan Dhirektur lseldhik. Lajeng bibaran. Semanten Kumendur Pambram sanget ngupaya akal mersudi tepang lan Waterlo, Minister Ingglar, Serat wira-wiri dhateng Cirebon, laju dhateng Ngayogya. Dumugi ing patih, tuwin raja putra. Nalika punika, Pangran Dipati, Raden Patih, sasoroh arta utawi dhusun. Sampun ngantos kang paman, Pangran Natakusuma, kondur dhateng Ngayogya. Den bucala ing Bandhan, utawi ing Selong Ngambon. Ing mangke jendral dereng trang raosing panggalih. wonten mitraning welas ing Pangran Natakusuma badhe tuwi. Saking aturipun Dhirektur Iseldhik, Pambram pengging langkung kedhep, aturipun, "Pramila ing saaturipun langkung kedhep, margi saking mipronipun. Tuwan Iseldhik matur marsudi ing Tuwan Besar. Bab Pangeran Natakusuma lan kang putra, kasuwun manggen ing griyanipun. Keranten sapunika, ing manah langkung watir dhateng Tuwan Pambram pangulahipun. Tuwan Besar boten amarengi, pangandika, "Direktur, warahen aja kuwatir. Pangran lan putrane enggal takpikir nggone mulih, mung nganti titane Ngayogya. Sultan miturut, apa mogok. Saiki sedhiya prang, Sumadiningrat kang marahi baris mapan. Nora tepung. Pangeran Dipati. Ing biyen wis miturut. Wusana ing sapungkurku, ora geleni. Yen Sultan ora lila sun srah putrane Pangeran Dipati, pasthi takbaleni. Rusak Nagara Ngayogya wus tamtu ancur. Yen pangran takulihna, sumelang pamrinaku ketawur dahuru jaman. Anatara harja, nagara pesthi ngudur nggawa pracayaku. Dhuwunge pangeran utawa putrane, aja kuwatir. Wis takpasrahake Sultan". Tuwan Iseldhik nuwun tandha asta suprih tetepa pangeran lan ingkang putra. Jendral nunten nurati, tinampen Iseldhik. Lajeng, kapenggih Pangeran Natakusuma nedahaken tandha astanipun jendral. Tuwan Iseldhik lajeng mantuk. Semanten, agul-agulipun Tuwan Besar. Jendral Girnadir<noinclude>{{rh|86}}</noinclude> 3sn8f9093u6v6hhhc90qxg0jgg1us0b 74189 73774 2026-05-11T22:57:58Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>awakmu dhewe." Direktur Iseldhik kabrangas, supe Pambram sampun jendral kecil inggil-inggilanipun. Kala alit, Pambram ngenger direktur. Langkung merang asmu ering. Ing batos sanget nepsu, anjarem saserikipun dhateng Tuwan Dhirektur lseldhik. Lajeng bibaran. Semanten Kumendur Pambram sanget ngupaya akal mersudi tepang lan Waterlo, Minister Ingglar, Serat wira-wiri dhateng Cirebon, laju dhateng Ngayogya. Dumugi ing patih, tuwin raja putra. Nalika punika, Pangran Dipati, Raden Patih, sasoroh arta utawi dhusun. Sampun ngantos kang paman, Pangran Natakusuma, kondur dhateng Ngayogya. Den bucala ing Bandhan, utawi ing Selong Ngambon. Ing mangke jendral dereng trang raosing panggalih. wonten mitraning welas ing Pangran Natakusuma badhe tuwi. Saking aturipun Dhirektur Iseldhik, Pambram pengging langkung kedhep, aturipun, "Pramila ing saaturipun langkung kedhep, margi saking mipronipun. Tuwan Iseldhik matur marsudi ing Tuwan Besar. Bab Pangeran Natakusuma lan kang putra, kasuwun manggen ing griyanipun. Keranten sapunika, ing manah langkung watir dhateng Tuwan Pambram pangulahipun. Tuwan Besar boten amarengi, pangandika, "Direktur, warahen aja kuwatir. Pangran lan putrane enggal takpikir nggone mulih, mung nganti titane Ngayogya. Sultan miturut, apa mogok. Saiki sedhiya prang, Sumadiningrat kang marahi baris mapan. Nora tepung. Pangeran Dipati. Ing biyen wis miturut. Wusana ing sapungkurku, ora geleni. Yen Sultan ora lila sun srah putrane Pangeran Dipati, pasthi takbaleni. Rusak Nagara Ngayogya wus tamtu ancur. Yen pangran takulihna, sumelang pamrinaku ketawur dahuru jaman. Anatara harja, nagara pesthi ngudur nggawa pracayaku. Dhuwunge pangeran utawa putrane, aja kuwatir. Wis takpasrahake Sultan". Tuwan Iseldhik nuwun tandha asta suprih tetepa pangeran lan ingkang putra. Jendral nunten nurati, tinampen Iseldhik. Lajeng, kapenggih Pangeran Natakusuma nedahaken tandha astanipun jendral. Tuwan Iseldhik lajeng mantuk. Semanten, agul-agulipun Tuwan Besar. Jendral Girnadir<noinclude>{{rh|86}}</noinclude> 42bn7vlhbn1aj614xehw4t1bsujfgo7 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/91 250 23470 73775 2026-05-11T15:18:14Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>pejah. name Obrus Pragemim. Ing galih, Tuwan Besar kados kecaUui manik saardi agengipun. Lir sempal bafeu kering. Dening ngajengaken mengsah Laggris, semanten wonten kolonel utusanipun Susuhunan Prasman PeUcet, Nagari Betawi. Samuning dhawahken parentah, tigang dalu mantuk. Kacariyos, Kumendur Pambram ginubel saking Ngayogya prakawis Pangeran Natakusuma lan ingkang putra simaa saking Nagari Batawi. Watir dening den badheni Direktur Iseldhik. Ingkang rembag sampun giHg. Kumendur Pambram, Minister Ingglar, Waterlo, Pangran pinrih wonten ing Carebon. Tengah-tengahing Betawi, lan ing Ngayogya. ing benjing dumugi ing seda. Jendral, Ratu, sareng SinggIar, Waterlo, kang dados pangulah. Mipro Pambram angawaki, mamrih untungi.ng priya. Tuwan Besar sampun miturut dening pembananipun mipro Pambram. Enggal nenurat, Kskal Besar kang ingutus andhawahi Pangeran Natakusuma lan ingkang putra manggena wonten Cirebon. Prayogi Tuwan Waterlo kang ngemongi. Sami lan Direktur Iseldhik, pra sobatan lami. Enjing Pangeran enggal mangkata. Sareng enjing, enggal mangkat. Kumetir kalih, sareyan sepuh, kopral satunggiI sampun dumugi ing Carebon. Tuwan Waterlo methuk. Sareyan suka srat, winaos ing Tuwan Landros. Sampun mangertos sadaya, lajeng amicanten, "Timbalanipun jendral, kuIa ken angreksa Pangeran wonten ing kitha rumiyin. Benjing wonten parentah malih. Pinten banggi, manggiha harja utawi ingkang putra. Jangan susah, ada sini". Pangran mangsuli, "Trima kasih". Tuwan Waterlo lajeng pamit mantuk. Ing antawis pendhak dinten, Petor tetuwi ing pangeran. Sartanipun suka kabar langkung gati. Yen wonten kabar yektos, inggih boten samar kumpeni besar kang paring priksa. Yen Tuwan Jendral ngatas dhateng Kangjeng Sultan Nga ogya, bab pangeran putrane. Wangsulanipun Kangjeng Sultan, Sampun, trima kasih: Boten arsa tampi, sumangga kumpeni." Sampun ingundur lenggah saking Ngayogya, Ratu Anom utawi ibunipun Raden Tumenggung Natadiningrat, yen sampun<noinclude>{{rh|||87}}</noinclude> 31rgbysmzgsxvvbexh9rebh6gsb9kww 74191 73775 2026-05-11T22:59:23Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>pejah. name Obrus Pragemim. Ing galih, Tuwan Besar kados kecaUui manik saardi agengipun. Lir sempal bafeu kering. Dening ngajengaken mengsah Laggris, semanten wonten kolonel utusanipun Susuhunan Prasman PeUcet, Nagari Betawi. Samuning dhawahken parentah, tigang dalu mantuk. Kacariyos, Kumendur Pambram ginubel saking Ngayogya prakawis Pangeran Natakusuma lan ingkang putra simaa saking Nagari Batawi. Watir dening den badheni Direktur Iseldhik. Ingkang rembag sampun giHg. Kumendur Pambram, Minister Ingglar, Waterlo, Pangran pinrih wonten ing Carebon. Tengah-tengahing Betawi, lan ing Ngayogya. ing benjing dumugi ing seda. Jendral, Ratu, sareng SinggIar, Waterlo, kang dados pangulah. Mipro Pambram angawaki, mamrih untungi.ng priya. Tuwan Besar sampun miturut dening pembananipun mipro Pambram. Enggal nenurat, Kskal Besar kang ingutus andhawahi Pangeran Natakusuma lan ingkang putra manggena wonten Cirebon. Prayogi Tuwan Waterlo kang ngemongi. Sami lan Direktur Iseldhik, pra sobatan lami. Enjing Pangeran enggal mangkata. Sareng enjing, enggal mangkat. Kumetir kalih, sareyan sepuh, kopral satunggiI sampun dumugi ing Carebon. Tuwan Waterlo methuk. Sareyan suka srat, winaos ing Tuwan Landros. Sampun mangertos sadaya, lajeng amicanten, "Timbalanipun jendral, kuIa ken angreksa Pangeran wonten ing kitha rumiyin. Benjing wonten parentah malih. Pinten banggi, manggiha harja utawi ingkang putra. Jangan susah, ada sini". Pangran mangsuU, "Trima kasih". Tuwan Waterlo lajeng pamit mantuk. Ing antawis pendhak dinten, Petor tetuwi ing pangeran. Sartanipun suka kabar langkung gati. Yen wonten kabar yektos, inggih boten samar kumpeni besar kang paring priksa. Yen Tuwan Jendral ngatas dhateng Kangjeng Sultan Nga ogya, bab pangeran putrane. Wangsulanipun Kangjeng Sultan, Sampun, trima kasih: Boten arsa tampi, sumangga kumpeni." Sampun ingundur lenggah saking Ngayogya, Ratu Anom utawi ibunipun Raden Tumenggung Natadiningrat, yen sampun<noinclude>{{rh|||87}}</noinclude> adqj7qnb3387omfp9css5spyha54zn9 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/63 250 23471 73776 2026-05-11T15:19:11Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> dikuti, sepantasnya harus tahu malu, engkaulah Mangkupraja, bawalah keluar; kemudian Mangkupraja dibawa ke masjid, setibanya di masjid mas Rangga serta Singanegara yang memperoleh tugas. 9. Hidup mati saya serahkan, tutur Raden Mangkupraja, disertai air mata yang bercucuran, terserah kepada Sri Baginda Raja, akan tetapi dua orang anak saya, saya ajukan permohonan hendaknya jangan dihabisi nyawanya, perintah Sang Baginda Raja, percayalah saya sendiri yang akan mengasuh ananda berdua dengan penuh ketulusan, hendaknya jangan sampai dirisaukan. 10. Isteri Mangkupraja, serta dua orang putranya, tidak dapat menahan tetesan air matanya, Mangkupraja diikat lehernya kemudian digantung, wafatlah, kemudian isterinya, ialah Raden Ayu, Mangkupraja, setelah mengetahuinya, bahwa suaminya telah wafat akibat dihukum gantung, menjerit dan jatuh pingsan. 11. Raden Ayu meronta-ronta di atas tanah, tidak teringat awal dan akhir, keadaan tersebut berselang lama, Sang Ayu terus bergelimpangan, menangis tersedu-sedu, terbawa oleh kasih-sayang terhadap kakandanya (suami), yang tengah diceriterakan kini, bersedia masuk puri, berangkat ke puri teriring tangis, dan pintupun telah tertutùp rapat. 12. Di depan pintu tidak dapat masuk, Raden Ayu mengamuk penuh iba, orang-orang yang sedang menghadap bingung, berebut lari dahulu-mendahului, tidak </poem> {{r|61}}<noinclude></noinclude> ps8afidw12x62raywgp84i7dgl3n9op 74106 73776 2026-05-11T20:28:33Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya */ 74106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude><poem> dikuti, sepantasnya harus tahu malu, engkaulah Mangkupraja, bawalah keluar; kemudian Mangkupraja dibawa ke masjid, setibanya di masjid mas Rangga serta Singanegara yang memperoleh tugas. 9. Hidup mati saya serahkan, tutur Raden Mangkupraja, disertai air mata yang bercucuran, terserah kepada Sri Baginda Raja, akan tetapi dua orang anak saya, saya ajukan permohonan hendaknya jangan dihabisi nyawanya, perintah Sang Baginda Raja, percayalah saya sendiri yang akan mengasuh ananda berdua dengan penuh ketulusan, hendaknya jangan sampai dirisaukan. 10. Isteri Mangkupraja, serta dua orang putranya, tidak dapat menahan tetesan air matanya, Mangkupraja diikat lehernya kemudian digantung, wafatlah, kemudian isterinya, ialah Raden Ayu, Mangkupraja, setelah mengetahuinya, bahwa suaminya telah wafat akibat dihukum gantung, menjerit dan jatuh pingsan. 11. Raden Ayu meronta-ronta di atas tanah, tidak teringat awal dan akhir, keadaan tersebut berselang lama, Sang Ayu terus bergelimpangan, menangis tersedu-sedu, terbawa oleh kasih-sayang terhadap kakandanya (suami), yang tengah diceriterakan kini, bersedia masuk puri, berangkat ke puri teriring tangis, dan pintupun telah tertutùp rapat. 12. Di depan pintu tidak dapat masuk, Raden Ayu mengamuk penuh iba, orang-orang yang sedang menghadap bingung, berebut lari dahulu-mendahului, tidak </poem> {{r|61}}<noinclude></noinclude> qxjk1bgki1ean7yp3bixsgfh9ldatcq Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/92 250 23472 73778 2026-05-11T15:20:02Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "antawis dinten dipun kramakaken mahabupati. Ratu Anom badhe dipun paringaken adhinipun Dipati Danureja. Tuwin sadaya sakagunganipun Pangeran, sampun kajarah kausungan dhateng kadhaton. Nanging Pangeran sampun prikra yen upaya-sandi. Amung mangsuli, trima kasih dening Pitor suka kabar. Ing antawis pendhak dinten malih Tuwan Waterlo nggenipun gadhah pamrih boten tumama dening Pangeran. Utawi putranipun. Wau, boten wontene kadya kang wau pamrihipun peja... 73778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>antawis dinten dipun kramakaken mahabupati. Ratu Anom badhe dipun paringaken adhinipun Dipati Danureja. Tuwin sadaya sakagunganipun Pangeran, sampun kajarah kausungan dhateng kadhaton. Nanging Pangeran sampun prikra yen upaya-sandi. Amung mangsuli, trima kasih dening Pitor suka kabar. Ing antawis pendhak dinten malih Tuwan Waterlo nggenipun gadhah pamrih boten tumama dening Pangeran. Utawi putranipun. Wau, boten wontene kadya kang wau pamrihipun pejaha. Salah saking solahipun piyambak. Tuwan Petor lajeng minum bremduwin, enggal murugi panggenaning Pangeran. Pinrenah ing gedhong Carebon, ingkang nglangkungi weridipun. Sandenipun mengsah Inggris pakuwatir, yen wonten nginggil prayogi wonten ngandhap. Lan parentahejendral pisaha lan putra, boten kalilan tunggil. Semanten sampun kapisah panggenanipun, abdenipun estri Pangeran sampun kawedalaken. Gedhong nunten tinutup. Petor damel pangulah rungsit, mistri ken mbaureksa, saben enjing boten pegat sandi mrina suka jampi. Ing saben-saben dheleg-dheleg, boten kolu angetrapna ing wisaya. Ing satemah mopo. Waterlo salin karerah. Wisaya, den wor dhedhaharan. Bupatinipun kang ngladosi ing sadinten-dintenipun, sakalangkung dening lembat. Angrencangi basa loba. Sedheng ngunjuk her panas wanci jam gangsal sonten, jam nem Pangeran utawi ingkang sareng, grah sedalu. Pangran dhiri bengkak. Dhiri kaluwar dharah. Raden Tumenggung Natadiningrat, napasipun cekak. Mundhut tirta degan, boten angsal. Sareng enjing, wonten dhanganipun. Bupati kang njagi angladosi, sampun nampeni pirantosipun seda. Kacariyos Walandi kang njagi, nama Jagupsari, Pangeran den tangisi. Pamicantenipun, boten saged ningali pangeran utawi ingkang putra. Ing sasaged kula ngupaya srana, tulak tumbal. Pangeran sampun mulya, lir adat saben. Utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Jakupsari, anyaosi jimat sinerat ing singat. Pangeran mangsuli kathah-kathah "Tri<noinclude>{{rh|88}}</noinclude> qq65ke5rv9t36drvmmd6adbv5b10v9p 73780 73778 2026-05-11T15:20:25Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>antawis dinten dipun kramakaken mahabupati. Ratu Anom badhe dipun paringaken adhinipun Dipati Danureja. Tuwin sadaya sakagunganipun Pangeran, sampun kajarah kausungan dhateng kadhaton. Nanging Pangeran sampun prikra yen upaya-sandi. Amung mangsuli, trima kasih dening Pitor suka kabar. Ing antawis pendhak dinten malih Tuwan Waterlo nggenipun gadhah pamrih boten tumama dening Pangeran. Utawi putranipun. Wau, boten wontene kadya kang wau pamrihipun pejaha. Salah saking solahipun piyambak. Tuwan Petor lajeng minum bremduwin, enggal murugi panggenaning Pangeran. Pinrenah ing gedhong Carebon, ingkang nglangkungi weridipun. Sandenipun mengsah Inggris pakuwatir, yen wonten nginggil prayogi wonten ngandhap. Lan parentahejendral pisaha lan putra, boten kalilan tunggil. Semanten sampun kapisah panggenanipun, abdenipun estri Pangeran sampun kawedalaken. Gedhong nunten tinutup. Petor damel pangulah rungsit, mistri ken mbaureksa, saben enjing boten pegat sandi mrina suka jampi. Ing saben-saben dheleg-dheleg, boten kolu angetrapna ing wisaya. Ing satemah mopo. Waterlo salin karerah. Wisaya, den wor dhedhaharan. Bupatinipun kang ngladosi ing sadinten-dintenipun, sakalangkung dening lembat. Angrencangi basa loba. Sedheng ngunjuk her panas wanci jam gangsal sonten, jam nem Pangeran utawi ingkang sareng, grah sedalu. Pangran dhiri bengkak. Dhiri kaluwar dharah. Raden Tumenggung Natadiningrat, napasipun cekak. Mundhut tirta degan, boten angsal. Sareng enjing, wonten dhanganipun. Bupati kang njagi angladosi, sampun nampeni pirantosipun seda. Kacariyos Walandi kang njagi, nama Jagupsari, Pangeran den tangisi. Pamicantenipun, boten saged ningali pangeran utawi ingkang putra. Ing sasaged kula ngupaya srana, tulak tumbal. Pangeran sampun mulya, lir adat saben. Utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Jakupsari, anyaosi jimat sinerat ing singat. Pangeran mangsuli kathah-kathah {{hws|"Tri|"Trima}}<noinclude>{{rh|88}}</noinclude> jkcr4mjp4qvtm7mvb3npdvlr9celwyj 74194 73780 2026-05-12T00:01:15Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>antawis dinten dipun kramakaken mahabupati. Ratu Anom badhe dipun paringaken adhinipun Dipati Danureja. Tuwin sadaya sakagunganipun Pangeran, sampun kajarah kausungan dhateng kadhaton. Nanging Pangeran sampun prikra yen upaya-sandi. Amung mangsuli, trima kasih dening Pitor suka kabar. Ing antawis pendhak dinten malih Tuwan Waterlo nggenipun gadhah pamrih boten tumama dening Pangeran. Utawi putranipun. Wau, boten wontene kadya kang wau pamrihipun pejaha. Salah saking solahipun piyambak. Tuwan Petor lajeng minum bremduwin, enggal murugi panggenaning Pangeran. Pinrenah ing gedhong Carebon, ingkang nglangkungi weridipun. Sandenipun mengsah Inggris pakuwatir, yen wonten nginggil prayogi wonten ngandhap. Lan parentahejendral pisaha lan putra, boten kalilan tunggil. Semanten sampun kapisah panggenanipun, abdenipun estri Pangeran sampun kawedalaken. Gedhong nunten tinutup. Petor damel pangulah rungsit, mistri ken mbaureksa, saben enjing boten pegat sandi mrina suka jampi. Ing saben-saben dheleg-dheleg, boten kolu angetrapna ing wisaya. Ing satemah mopo. Waterlo salin karerah. Wisaya, den wor dhedhaharan. Bupatinipun kang ngladosi ing sadinten-dintenipun, sakalangkung dening lembat. Angrencangi basa loba. Sedheng ngunjuk her panas wanci jam gangsal sonten, jam nem Pangeran utawi ingkang sareng, grah sedalu. Pangran dhiri bengkak. Dhiri kaluwar dharah. Raden Tumenggung Natadiningrat, napasipun cekak. Mundhut tirta degan, boten angsal. Sareng enjing, wonten dhanganipun. Bupati kang njagi angladosi, sampun nampeni pirantosipun seda. Kacariyos Walandi kang njagi, nama Jagupsari, Pangeran den tangisi. Pamicantenipun, boten saged ningali pangeran utawi ingkang putra. Ing sasaged kula ngupaya srana, tulak tumbal. Pangeran sampun mulya, lir adat saben. Utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Jakupsari, anyaosi jimat sinerat ing singat. Pangeran mangsuli kathah-kathah {{hws|"Tri|"Trima}}<noinclude>{{rh|88}}</noinclude> ote5p0jcefp5la2snhjxolei5yrdslb Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/82 250 23473 73779 2026-05-11T15:20:03Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "darewesan. "Priye ki dipati? Kuwur galihingsun. Mangsa bodhoa, sira kang bakal mengku ing buri". Pangeran Dipati njorogaken ing paman, aturipun, "Leheng ingkang kathah, lan satunggal kalih. Dening malih, slira kaprabon dalem. Manawi jendral mutik, sanes ingkang mengku karaton ing Ngayogya. Kangjeng rama punapa boten welas dhateng kula?". Kangjeng Sultan kelut, mantoning sabda," Iya, bener sira, ingsun nanggung ora wani. Karo wis takdire adhimas Nataku... 73779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>darewesan. "Priye ki dipati? Kuwur galihingsun. Mangsa bodhoa, sira kang bakal mengku ing buri". Pangeran Dipati njorogaken ing paman, aturipun, "Leheng ingkang kathah, lan satunggal kalih. Dening malih, slira kaprabon dalem. Manawi jendral mutik, sanes ingkang mengku karaton ing Ngayogya. Kangjeng rama punapa boten welas dhateng kula?". Kangjeng Sultan kelut, mantoning sabda," Iya, bener sira, ingsun nanggung ora wani. Karo wis takdire adhimas Natakusuma lepas seka Tanah Jawa. Mung, Natadiningrat dene maksih bocah Apa ora kena pinisah? Sebab, adhimu si beng, banget tresna menyang kang lanang, Kemaraten, manawa gonjing". Aturipun Pangeran Dipati, "Estri, kenging cinukup. Angsal kang manah eca, gampil pulihing pawestri, Yen pun Natadiningrat, tamtu tresna ing paman. Kados boten kenging pisah, ndadosaken kuwatir manawi mbilaheni." Kangjeng Sultan ngandika, "Mungsuh prakara nggoningsun ndhawuhi menyang pamanira. Yen tak asapa pemogoke, dadi kasusahaningsun. Lan wedi walering swarga. Upama sun apusi, adhimas pinter lembut. Weruh kedhap kilat". Pangeran Dipati kewedan aturipun. Raden Patih-ngandika," Boten kantun, bapakipun Raden Danukusuma, Pangeran Ngabehi, Pangeran Demang, Pangeran Mangkudiningrat, Pangeran Mangkubumi. Sampun sami kaparingan priksa, aturipun inggih sami boten kadugi nanggel aturipun raden patih. Kejawi, kula kamandaka sinandi dados gegadhen. Yen Rangga sampun pejah, rama nunten kondur nggenipun wonten Semawis. Abdi kathah kedhik, sakarsanipun kalilan. Dene yen rama Natakusuma mogok, tamtu silip. Nadyan dados leleburan, tan ina paukumipun. Yen bangun turut, kula lan kyai ngiring sandika karsa dalem Ingkang Sinuhun. Lan boten kalilan mantuk kula utawi kyai". Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sampun amarengi. Sakelangkung sukanipun ing galih. Kang ngandikan sampun sami tinundhung medal. Semanten Raden Sumadiningrat, pinundhutaken sampun ing Tuwan Minister. Sampun ingapunten. Raden Sumadiningrat sampun dados kanthenipun patih. Semanten 78 PNRI<noinclude></noinclude> p7edu3n0f1juc1yv0rhqfjwcmp3zvvn 73784 73779 2026-05-11T15:23:11Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>darewesan. "Priye ki dipati? Kuwur galihingsun. Mangsa bodhoa, sira kang bakal mengku ing buri". Pangeran Dipati njorogaken ing paman, aturipun, "Leheng ingkang kathah, lan satunggal kalih. Dening malih, slira kaprabon dalem. Manawi jendral mutik, sanes ingkang mengku karaton ing Ngayogya. Kangjeng rama punapa boten welas dhateng kula?". Kangjeng Sultan kelut, mantoning sabda," Iya, bener sira, ingsun nanggung ora wani. Karo wis takdire adhimas Natakusuma lepas seka Tanah Jawa. Mung, Natadiningrat dene maksih bocah Apa ora kena pinisah? Sebab, adhimu si beng, banget tresna menyang kang lanang, Kemaraten, manawa gonjing". Aturipun Pangeran Dipati, "Estri, kenging cinukup. Angsal kang manah eca, gampil pulihing pawestri, Yen pun Natadiningrat, tamtu tresna ing paman. Kados boten kenging pisah, ndadosaken kuwatir manawi mbilaheni." Kangjeng Sultan ngandika, "Mungsuh prakara nggoningsun ndhawuhi menyang pamanira. Yen tak asapa pemogoke, dadi kasusahaningsun. Lan wedi walering swarga. Upama sun apusi, adhimas pinter lembut. Weruh kedhap kilat". Pangeran Dipati kewedan aturipun. Raden Patih-ngandika," Boten kantun, bapakipun Raden Danukusuma, Pangeran Ngabehi, Pangeran Demang, Pangeran Mangkudiningrat, Pangeran Mangkubumi. Sampun sami kaparingan priksa, aturipun inggih sami boten kadugi nanggel aturipun raden patih. Kejawi, kula kamandaka sinandi dados gegadhen. Yen Rangga sampun pejah, rama nunten kondur nggenipun wonten Semawis. Abdi kathah kedhik, sakarsanipun kalilan. Dene yen rama Natakusuma mogok, tamtu silip. Nadyan dados leleburan, tan ina paukumipun. Yen bangun turut, kula lan kyai ngiring sandika karsa dalem Ingkang Sinuhun. Lan boten kalilan mantuk kula utawi kyai". Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan sampun amarengi. Sakelangkung sukanipun ing galih. Kang ngandikan sampun sami tinundhung medal. Semanten Raden Sumadiningrat, pinundhutaken sampun ing Tuwan Minister. Sampun ingapunten. Raden Sumadiningrat sampun dados kanthenipun patih. Semanten<noinclude>{{rh|78}}</noinclude> sueb5jkf00tbfurpk8a812ymzs9qyv3 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/69 250 23474 73781 2026-05-11T15:20:42Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "segenap pimpinan serta keluarga raja telah siap sedia, siap untuk bertempur. 36. Barisan Kumpeni dikepung oleh barisan Sang Nata, keesokan harinya loji diserang, peperangan ramai sekali, sehari suntuk mereka bertempur, tidak ada sungguh dahsyat dan mengerikan, malam tiba, selang setengah bulan, bala bantuan Kumpeni tiba, mereka berasal dari barat Banyumas. 37. Bupati yang turut Kumpeni, ialah tumenggung Yudanegara dari Banyumas, berjalanlah/bergerakla... 73781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>segenap pimpinan serta keluarga raja telah siap sedia, siap untuk bertempur. 36. Barisan Kumpeni dikepung oleh barisan Sang Nata, keesokan harinya loji diserang, peperangan ramai sekali, sehari suntuk mereka bertempur, tidak ada sungguh dahsyat dan mengerikan, malam tiba, selang setengah bulan, bala bantuan Kumpeni tiba, mereka berasal dari barat Banyumas. 37. Bupati yang turut Kumpeni, ialah tumenggung Yudanegara dari Banyumas, berjalanlah/bergeraklah bala bantuan tersebut, Drang gunung telah turut serta, orang Panjer Banjar turut pula, kelompok Kumpeni terdiri atas 60 orang, Bugis sepuluh orang, setibanya lalu masuk loji, di Ungaran. 38. Sunan yang siap menyergap telah mendengar berita, kehadiran bala bantuan, Susunan segera memberi aba-aba, kepada balatentaranya, di Ngremarang Ambal, sebelah Selatan Banyurip, tepi kali Lereng, selang semalam Kumpeni tiba, terjadilah pertempuran. 39. Kumpeni di sebelah utara sungai, bermaksud menyeberanginya serta membuat jembatan penyerbuan darurat (dari bambu), Susunan memberi komando, perahu-perahu lengkap dengan pasukan, siap untuk bertempur, bermaksud merebut jembatan penyeberangan, perintah Sang Prabu, he Tumenggung Cakrajaya, rebutlah jembatan penyeberangan bersama para mantri, Tumenggung Cakrajaya segera berangkat. 67 PNRI<noinclude></noinclude> mmb1vk3pkgyz3m6q95azf9q2drnc759 73786 73781 2026-05-11T15:23:40Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Titiwaca */ 73786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude><poem> segenap pimpinan serta keluarga raja telah siap sedia, siap untuk bertempur. 36. Barisan Kumpeni dikepung oleh barisan Sang Nata, keesokan harinya loji diserang, peperangan ramai sekali, sehari suntuk mereka bertempur, tidak ada sungguh dahsyat dan mengerikan, malam tiba, selang setengah bulan, bala bantuan Kumpeni tiba, mereka berasal dari barat Banyumas. 37. Bupati yang turut Kumpeni, ialah tumenggung Yudanegara dari Banyumas, berjalanlah/bergeraklah bala bantuan tersebut, Drang gunung telah turut serta, orang Panjer Banjar turut pula, kelompok Kumpeni terdiri atas 60 orang, Bugis sepuluh orang, setibanya lalu masuk loji, di Ungaran. 38. Sunan yang siap menyergap telah mendengar berita, kehadiran bala bantuan, Susunan segera memberi aba-aba, kepada balatentaranya, di Ngremarang Ambal, sebelah Selatan Banyurip, tepi kali Lereng, selang semalam Kumpeni tiba, terjadilah pertempuran. 39. Kumpeni di sebelah utara sungai, bermaksud menyeberanginya serta membuat jembatan penyerbuan darurat (dari bambu), Susunan memberi komando, perahu-perahu lengkap dengan pasukan, siap untuk bertempur, bermaksud merebut jembatan penyeberangan, perintah Sang Prabu, he Tumenggung Cakrajaya, rebutlah jembatan penyeberangan bersama para mantri, Tumenggung Cakrajaya segera berangkat. </poem> {{r|67}}<noinclude></noinclude> dv0jyspguwptams625o7fszf2mqm177 74107 73786 2026-05-11T20:30:47Z Ris00l may00 1455 /* Durung katitiwaca: dibalikkan karena halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya */ 74107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ris00l may00" /></noinclude><poem> segenap pimpinan serta keluarga raja telah siap sedia, siap untuk bertempur. 36. Barisan Kumpeni dikepung oleh barisan Sang Nata, keesokan harinya loji diserang, peperangan ramai sekali, sehari suntuk mereka bertempur, tidak ada sungguh dahsyat dan mengerikan, malam tiba, selang setengah bulan, bala bantuan Kumpeni tiba, mereka berasal dari barat Banyumas. 37. Bupati yang turut Kumpeni, ialah tumenggung Yudanegara dari Banyumas, berjalanlah/bergeraklah bala bantuan tersebut, Drang gunung telah turut serta, orang Panjer Banjar turut pula, kelompok Kumpeni terdiri atas 60 orang, Bugis sepuluh orang, setibanya lalu masuk loji, di Ungaran. 38. Sunan yang siap menyergap telah mendengar berita, kehadiran bala bantuan, Susunan segera memberi aba-aba, kepada balatentaranya, di Ngremarang Ambal, sebelah Selatan Banyurip, tepi kali Lereng, selang semalam Kumpeni tiba, terjadilah pertempuran. 39. Kumpeni di sebelah utara sungai, bermaksud menyeberanginya serta membuat jembatan penyerbuan darurat (dari bambu), Susunan memberi komando, perahu-perahu lengkap dengan pasukan, siap untuk bertempur, bermaksud merebut jembatan penyeberangan, perintah Sang Prabu, he Tumenggung Cakrajaya, rebutlah jembatan penyeberangan bersama para mantri, Tumenggung Cakrajaya segera berangkat. </poem> {{r|67}}<noinclude></noinclude> 3eazcoyf7pln2h8lxkcz20gyd7tnhgu Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/93 250 23475 73782 2026-05-11T15:21:50Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ma|"Trima}} kasih., datan kuwawa mangsulaken". Semanten Petor, langkung kewedan enggenipun gadhah pamrih. Ambeg sura badhe dipun kasab. Sareng pagut paningal, Pangeran ngandika, "Mugi tuwan untabaken awak kula, sampun memanjang siksa". Petor kanggeg sareng mireng, nunten kesah. Enggal kumendham dhateng, sarta angliga padhang sarta nudingi. Ujer Pangeran piyambak kang ciri, cilaka budi. Wangsulanipun Pangeran, "Punapi ing sakarsa. Mugi katamakna enggal ing awak kula". Bebanten Jakupsari dipun tundhung, dupeh raket lan Pangeran. Sinalinan Welandi langkung kasar, Pangran minta sliring kori, Welandi kang njagi mbekus, "Kula weii ngengani. Panas pisan, wong tinutup gedhong gelap". Semanten Pangeran utawi ingkang putra sampun boten ngraos panjang yuswanipun. Rinten dalu mung ngesthi seda, semanten selamenipun wonten gedhong. Lir tingkahing mukmin, kang sampun kas kang makripat. Kacariyos Nagari Surapringga wonten jendral mentas saking jalanidhi. Cundhakanipun Susuhunan Prasman anama Jendral Yansennes. Gupernur nagari ing Ekap, mbekta prajurit pitungewu sami kulit pethak sedaya. Sepalih taksih wonten laut, sapalih ingkang mentas amung sipeng sedalu. Enjing pangkat, kados den sawat-sawatna enggala rawuh ing Nagari Betawi, enggala rawuh ing Nagari Crebon. Ingkang ndherek jendral mayor saunggal, pusdhak satunggal. Sarta mbekta pethi alit, isi serat palekat. Jendral rawuh Karangtangkil, Petor langkung bingung. Tuwan besar andangu ing Petor, "Ing kene ana apa?". "Boten wonten kawis-kawis, prakawis wonten ugi piyayi Matawis. Rama lan putra, kang rayi Sultan ing Ngayogya nama Pangran Natakusuma. Putranipun, nama Raden Tumenggung Natadiningrat. Namung sampun kadamel putus ing jendral, dene ing sapunika sumangga." Pangandikanipun Jendral Yansennes, "Iya, nanging ing saiki durung atasku". Sareng pulul kalih, mangkat. Kacariyos Tuwan Jendral Dhandheles kintun bintang ing {{hws|Pange|Pangeran}}<noinclude>{{rh|||89}}</noinclude> tjckny9kmbuh7ejxadpmxbqb1i3701r 74195 73782 2026-05-12T00:02:46Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|ma|"Trima}} kasih., datan kuwawa mangsulaken". Semanten Petor, langkung kewedan enggenipun gadhah pamrih. Ambeg sura badhe dipun kasab. Sareng pagut paningal, Pangeran ngandika, "Mugi tuwan untabaken awak kula, sampun memanjang siksa". Petor kanggeg sareng mireng, nunten kesah. Enggal kumendham dhateng, sarta angliga padhang sarta nudingi. Ujer Pangeran piyambak kang ciri, cilaka budi. Wangsulanipun Pangeran, "Punapi ing sakarsa. Mugi katamakna enggal ing awak kula". Bebanten Jakupsari dipun tundhung, dupeh raket lan Pangeran. Sinalinan Welandi langkung kasar, Pangran minta sliring kori, Welandi kang njagi mbekus, "Kula weii ngengani. Panas pisan, wong tinutup gedhong gelap". Semanten Pangeran utawi ingkang putra sampun boten ngraos panjang yuswanipun. Rinten dalu mung ngesthi seda, semanten selamenipun wonten gedhong. Lir tingkahing mukmin, kang sampun kas kang makripat. Kacariyos Nagari Surapringga wonten jendral mentas saking jalanidhi. Cundhakanipun Susuhunan Prasman anama Jendral Yansennes. Gupernur nagari ing Ekap, mbekta prajurit pitungewu sami kulit pethak sedaya. Sepalih taksih wonten laut, sapalih ingkang mentas amung sipeng sedalu. Enjing pangkat, kados den sawat-sawatna enggala rawuh ing Nagari Betawi, enggala rawuh ing Nagari Crebon. Ingkang ndherek jendral mayor saunggal, pusdhak satunggal. Sarta mbekta pethi alit, isi serat palekat. Jendral rawuh Karangtangkil, Petor langkung bingung. Tuwan besar andangu ing Petor, "Ing kene ana apa?". "Boten wonten kawis-kawis, prakawis wonten ugi piyayi Matawis. Rama lan putra, kang rayi Sultan ing Ngayogya nama Pangran Natakusuma. Putranipun, nama Raden Tumenggung Natadiningrat. Namung sampun kadamel putus ing jendral, dene ing sapunika sumangga." Pangandikanipun Jendral Yansennes, "Iya, nanging ing saiki durung atasku". Sareng pulul kalih, mangkat. Kacariyos Tuwan Jendral Dhandheles kintun bintang ing {{hws|Pange|Pangeran}}<noinclude>{{rh|||89}}</noinclude> ah4b2uo3iurinu5i7eavweih73grikt Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/94 250 23476 73783 2026-05-11T15:23:06Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|ran|Pangeran}} Dipati Ngayogya. Bintang Retna Mandaya, tandha raja, Sanes lan rumiyin. Jendral Yansennes, sampun rawuh ing Nagari Betawi. Ing antawis pepak sadaya ingkang para rat. Serat palekat kawaos Tuwan Pakis, sikretaris jendral. Jendral Dhandheles mantuk ,dhateng ing Nagari Welandi, Pangeran Natakusuma lajeng katimbalan dhateng Betawi saking aturipun Direktur Iseldhik, punapadene ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Tuwan Petor langkung merang ngraos yen badhe bilahi. Pangeran Natakusuma utawi putranipun sampun dumugi Nagari Betawi. Sampun manggen wonten prenahipun lami, sekretaris jendral kang asring tetuwi dhateng pangeran utawi Direktur Leldhik. Kacariyos Nagari Ngayogya, Pangran Dipati abebana ing minister kathah-kathah pamintanipun. Sa'bab mireng yen kang paman Pangeran Natakusuma, wangsul dhateng Betawi. Mugi sampun ngantos kondur Nagari Ngayogya. Sertipun minister sampun lumampah, katur ing Gurnadur Jendral. Ananging boten kaparingan wangsulan. Aturipun Minister Ngayogya dening Tuwan Besar, Tuwan Pakis sekretaris jendral lajeng dhateng pondhokipun Pangeran Natakusuma. Sampun kepanggih, sebdanipun sekretaris jendral, "Kula kautus Tuwan Besar, atur priksa .yen Pangeran Dipati Ngayogya dereng surut dukanipun dhateng kang paman". Aturipun minister, "Pangeran boten kenging den konduma, tuwin raden tumenggung". Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "Dening Pangeran Dipati kepati-pati, rumiyin wonten punapa?". Wangsulanipun Tuwan Pakis, "Rumiyin wewaduling jendral. Yen Pangeran amrih salahe Pangeran Dipati tepang Ratu Kancana. Tusuktusuk dhateng Sultan, Pangeran sring panggih pyambak. Putrane Raden Tumenggung, ngendhih lenggahipun Dipati Danureja. Pangeran mireng, legeg. Mangsuli, "Angger, Pangeran Dipati, Salamine dereng katingal duka dhateng kula. Pitungkasipun rumiyin, kyai kang swarga tuwin rama ken ngaken bapa. Yektos,<noinclude>{{rh|90}}</noinclude> lcooicuhnt1dr6yu3wu40hxukbhm0zh 74196 73783 2026-05-12T00:03:12Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|ran|Pangeran}} Dipati Ngayogya. Bintang Retna Mandaya, tandha raja, Sanes lan rumiyin. Jendral Yansennes, sampun rawuh ing Nagari Betawi. Ing antawis pepak sadaya ingkang para rat. Serat palekat kawaos Tuwan Pakis, sikretaris jendral. Jendral Dhandheles mantuk ,dhateng ing Nagari Welandi, Pangeran Natakusuma lajeng katimbalan dhateng Betawi saking aturipun Direktur Iseldhik, punapadene ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Tuwan Petor langkung merang ngraos yen badhe bilahi. Pangeran Natakusuma utawi putranipun sampun dumugi Nagari Betawi. Sampun manggen wonten prenahipun lami, sekretaris jendral kang asring tetuwi dhateng pangeran utawi Direktur Leldhik. Kacariyos Nagari Ngayogya, Pangran Dipati abebana ing minister kathah-kathah pamintanipun. Sa'bab mireng yen kang paman Pangeran Natakusuma, wangsul dhateng Betawi. Mugi sampun ngantos kondur Nagari Ngayogya. Sertipun minister sampun lumampah, katur ing Gurnadur Jendral. Ananging boten kaparingan wangsulan. Aturipun Minister Ngayogya dening Tuwan Besar, Tuwan Pakis sekretaris jendral lajeng dhateng pondhokipun Pangeran Natakusuma. Sampun kepanggih, sebdanipun sekretaris jendral, "Kula kautus Tuwan Besar, atur priksa .yen Pangeran Dipati Ngayogya dereng surut dukanipun dhateng kang paman". Aturipun minister, "Pangeran boten kenging den konduma, tuwin raden tumenggung". Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "Dening Pangeran Dipati kepati-pati, rumiyin wonten punapa?". Wangsulanipun Tuwan Pakis, "Rumiyin wewaduling jendral. Yen Pangeran amrih salahe Pangeran Dipati tepang Ratu Kancana. Tusuktusuk dhateng Sultan, Pangeran sring panggih pyambak. Putrane Raden Tumenggung, ngendhih lenggahipun Dipati Danureja. Pangeran mireng, legeg. Mangsuli, "Angger, Pangeran Dipati, Salamine dereng katingal duka dhateng kula. Pitungkasipun rumiyin, kyai kang swarga tuwin rama ken ngaken bapa. Yektos,<noinclude>{{rh|90}}</noinclude> 2lcvmr4eeau7v81e4pxov8hrvb7lwni Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/83 250 23477 73785 2026-05-11T15:23:24Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Pangeran Natakusuma, langkung prihatin lan ingkang putra. Raden Tumenggung Natadiningrat, ing galih langkung pratignya. Tinarka, angubungi mironge si Rangga. Den bicara, toh umur. Yen saking kalabetan swargi sihe, dadi sesiku ^inulang. Kabeh iku, saka barkatan tinggalane wonguwa. lara wirya, panduming Allah. Wis tulis, lohmahpullah. Tinahanken ing galih, dhateng ing Danurejan nuju sami wontenipun bapa lan anak. Pangeran Natakusuma, pangandikanipun, "A... 73785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Pangeran Natakusuma, langkung prihatin lan ingkang putra. Raden Tumenggung Natadiningrat, ing galih langkung pratignya. Tinarka, angubungi mironge si Rangga. Den bicara, toh umur. Yen saking kalabetan swargi sihe, dadi sesiku ^inulang. Kabeh iku, saka barkatan tinggalane wonguwa. lara wirya, panduming Allah. Wis tulis, lohmahpullah. Tinahanken ing galih, dhateng ing Danurejan nuju sami wontenipun bapa lan anak. Pangeran Natakusuma, pangandikanipun, "Anak, mila kula dhateng, rehning rayine kesiku ing gupremen marga layang panggi.han. Rayine masa bodhoa, anak patih. Dene tinarka sedheng ing ratu. I a n si Rangga, kena yen tinanggung, mawi supata, kula milu. Liya sefca niku, dukane Kangjeng Sultan Sinuhun, luwih Allah. Sumangga ing prentah" Wangsulanipun raden patih, "Boten wonten prakawis malih, amung bab srat panggihan. Mangke rama rawuh, saha miyosaken pratignya. Inggih kula kang nanggel pun adhi. Prentah jendral, pun adhi ngandikan dhateng Semawis, dameMpun amung nrwun ampun. Kula kang nglarapaken, yen sampun nunten rnantuk". Kasaru wonten hirdenas. saking loji, mintonaken prakawis anuwun indhaking urmat Pangeran Dipati. Kufoasaa sedaya prajurit, Kangjeng Sultan pasraha. Yen Raden Patih sampun, nunten den cap~ecap ageng Banaparte, raden esmu watir. Dene kang rayi priksa, tambuh nggenipun mangsuli. Semados pukul pitu dhateng loji. Pangeran Natakusuma pamit kondur. Sonten wonten gandhek andhawuhaken Pangeran Natakusuma saosa ingkang enjing. Winangsulan sandika. Sareng enj'ing Pangran Natakusuma sampun sowan nunten ingandikan. Raden Tumenggung Natadiningrat kantun wonten pagelaran. Pangeran Dipati, raden patih, sampun dangu wonten ngarsa dalem, Ingkang Sinuhun, seret ngandika," Adhimas, karane sun undang. Layange gurnadur, sira pinrih menyang Semarang, lan anakmu. Prakara si Rangga, balik sira kena rerasan. Mokal, si Rangga wani madeg ratu, yen ora sira kang akon. Dene anakmu, layang temon kang dadi yekti. Terkane jendral, ngreka puter nagara. Sumadiningrat, wus diampun. Natadiningrat, jendral misih 79 PNRI<noinclude></noinclude> 664yciz4tf8bxhfnj03c5yks480cywi 73790 73785 2026-05-11T15:28:02Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Pangeran Natakusuma, langkung prihatin lan ingkang putra. Raden Tumenggung Natadiningrat, ing galih langkung pratignya. Tinarka, angubungi mironge si Rangga. Den bicara, toh umur. Yen saking kalabetan swargi sihe, dadi sesiku ^inulang. Kabeh iku, saka barkatan tinggalane wonguwa. lara wirya, panduming Allah. Wis tulis, lohmahpullah. Tinahanken ing galih, dhateng ing Danurejan nuju sami wontenipun bapa lan anak. Pangeran Natakusuma, pangandikanipun, "Anak, mila kula dhateng, rehning rayine kesiku ing gupremen marga layang panggihan. Rayine masa bodhoa, anak patih. Dene tinarka sedheng ing ratu. Ian si Rangga, kena yen tinanggung, mawi supata, kula milu. Liya sefca niku, dukane Kangjeng Sultan Sinuhun, luwih Allah. Sumangga ing prentah" Wangsulanipun raden patih, "Boten wonten prakawis malih, amung bab srat panggihan. Mangke rama rawuh, saha miyosaken pratignya. Inggih kula kang nanggel pun adhi. Prentah jendral, pun adhi ngandikan dhateng Semawis, dameMpun amung nrwun ampun. Kula kang nglarapaken, yen sampun nunten rnantuk". Kasaru wonten hirdenas. saking loji, mintonaken prakawis anuwun indhaking urmat Pangeran Dipati. Kufoasaa sedaya prajurit, Kangjeng Sultan pasraha. Yen Raden Patih sampun, nunten den cap~ecap ageng Banaparte, raden esmu watir. Dene kang rayi priksa, tambuh nggenipun mangsuli. Semados pukul pitu dhateng loji. Pangeran Natakusuma pamit kondur. Sonten wonten gandhek andhawuhaken Pangeran Natakusuma saosa ingkang enjing. Winangsulan sandika. Sareng enj'ing Pangran Natakusuma sampun sowan nunten ingandikan. Raden Tumenggung Natadiningrat kantun wonten pagelaran. Pangeran Dipati, raden patih, sampun dangu wonten ngarsa dalem, Ingkang Sinuhun, seret ngandika," Adhimas, karane sun undang. Layange gurnadur, sira pinrih menyang Semarang, lan anakmu. Prakara si Rangga, balik sira kena rerasan. Mokal, si Rangga wani madeg ratu, yen ora sira kang akon. Dene anakmu, layang temon kang dadi yekti. Terkane jendral, ngreka puter nagara. Sumadiningrat, wus diampun. Natadiningrat, jendral misih<noinclude>{{rh|||79}}</noinclude> 3nk2xxqc3hyzur491vwsesw68x8bslp Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/95 250 23478 73787 2026-05-11T15:25:29Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kula boten kalilan basa. Sanget anggenipun angraketaken. Pinaring tandha supe dening kang eyang, Rama Sinuhun Swargi. Yen punika, estu saking Danurejan akalipun. Menggah welingipun swargi, adating kumpeni mangka pinisepuh sadaya antero. Yen damel leres jejeg, boten goyang. Ruwet, alus dipun jum. Kang nakal den ungkal, wani den temeni. Ladak dipun dak, linyok den nyonyok. Mursal siningsal. Crah den angkah, epeh den puh. Kang goroh, ginurah. Kang jail, pinrail. Wong ala, ingala-ala. Kumpeni badha, boten bodho. Wicaksuh, trusing paningal. Estu, sampun kauningan sadaya". Idlir Pekis, langkung suka. Antawis dangu, sampun dumugi pamit mantuk. Lan punapa raosing galih Pangeran, kawrata ing serat sadaya. Tuwan Pekis sampun mantuk. Kacariyos ing Nagari Batawi geger. Prajurit Inggris, ngambang ing sedanten. Pangeran Natakusuma lan ingknag putra, kaelih ing Nagari Bogor. Katiga Sultan Banten, sakawan kawitan ingkang ngateraken. Sarta animbali prajurit ingkang wonten ing Bogor. Prajurit Bogor, enggal mangkat. Pangeran utawi ingkang putra tiga Sultan Banten, kareksa ing Tuwan Petor Pekis. Keranten adhinipun Tuwan Pekis sikretaris jendral. Amangsuli cariyosipun kala Tuwan .Iendral Sen, jumeneng anyar. Seratipun Dipati Danureja, kathah kacepeng wewadulipun dhateng Tuwan Moris. Mungel yen Kangjeng Sultan, abunuh patihipun. Pangeran Natakusuma kang angrojongi. Milanipun sanget agubel ing Tuwan Besar, salina ratu angangkat Pangran Dipati. Tuwan Besar baru priksa, langkung dukanipun. Badhe rawuh Ngayogya amangun pranata utawi paturan. Sarta abekta Pangeran Natakusuma utawi ingkang putra, kasaru selak tiyang Inggris andhatengi. Lajeng prang wonten Minister Kornelis. Jendral Yansenes kacedan, lajeng dhateng ing Bogor. Ing antawis dinten, lajeng tindak dhateng Nagari Semawis. Pangran Natakusuma utawi putranipun inggih lajeng dhateng Semawis, tiga Sultan Banten. Pondhokipun, anunggil para<noinclude>{{rh|||91}}</noinclude> 62ijqldwjbp15s7xax2c3idxo9f9ukz 74197 73787 2026-05-12T00:04:44Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kula boten kalilan basa. Sanget anggenipun angraketaken. Pinaring tandha supe dening kang eyang, Rama Sinuhun Swargi. Yen punika, estu saking Danurejan akalipun. Menggah welingipun swargi, adating kumpeni mangka pinisepuh sadaya antero. Yen damel leres jejeg, boten goyang. Ruwet, alus dipun jum. Kang nakal den ungkal, wani den temeni. Ladak dipun dak, linyok den nyonyok. Mursal siningsal. Crah den angkah, epeh den puh. Kang goroh, ginurah. Kang jail, pinrail. Wong ala, ingala-ala. Kumpeni badha, boten bodho. Wicaksuh, trusing paningal. Estu, sampun kauningan sadaya". Idlir Pekis, langkung suka. Antawis dangu, sampun dumugi pamit mantuk. Lan punapa raosing galih Pangeran, kawrata ing serat sadaya. Tuwan Pekis sampun mantuk. Kacariyos ing Nagari Batawi geger. Prajurit Inggris, ngambang ing sedanten. Pangeran Natakusuma lan ingknag putra, kaelih ing Nagari Bogor. Katiga Sultan Banten, sakawan kawitan ingkang ngateraken. Sarta animbali prajurit ingkang wonten ing Bogor. Prajurit Bogor, enggal mangkat. Pangeran utawi ingkang putra tiga Sultan Banten, kareksa ing Tuwan Petor Pekis. Keranten adhinipun Tuwan Pekis sikretaris jendral. Amangsuli cariyosipun kala Tuwan .Iendral Sen, jumeneng anyar. Seratipun Dipati Danureja, kathah kacepeng wewadulipun dhateng Tuwan Moris. Mungel yen Kangjeng Sultan, abunuh patihipun. Pangeran Natakusuma kang angrojongi. Milanipun sanget agubel ing Tuwan Besar, salina ratu angangkat Pangran Dipati. Tuwan Besar baru priksa, langkung dukanipun. Badhe rawuh Ngayogya amangun pranata utawi paturan. Sarta abekta Pangeran Natakusuma utawi ingkang putra, kasaru selak tiyang Inggris andhatengi. Lajeng prang wonten Minister Kornelis. Jendral Yansenes kacedan, lajeng dhateng ing Bogor. Ing antawis dinten, lajeng tindak dhateng Nagari Semawis. Pangran Natakusuma utawi putranipun inggih lajeng dhateng Semawis, tiga Sultan Banten. Pondhokipun, anunggil para<noinclude>{{rh|||91}}</noinclude> ra4spd92lpodik92oqqz6fotqi1r7oz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/99 250 23479 73788 2026-05-11T15:26:05Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>cipta, sok sugiha. Aku wong liya, ora kelangan dadahdulang. Jendral Dhandhles giri-girinipun andi kianat, amung estri lan yatra.' Yen pun Pambram estu tiyang palsu. Jendral Dhandheles punika nglangkungi ngrejasa. Campur raos, jiwa satunggil kalayan pun Pambram. Ing suprandosipun sapunika, taksih gesang. Boten nuhoni ubanggi. Ingkang adamel srat putus pangeran saputranipun, dumugi seda inggih Pambram. Pitulunging Allah, wisa boten tumama. Ingkang anamakaken kogel. Mung sapisan, pangeran ngantos sakit sanget. Admiral Pronseldhik mireng, tumetes kang waspa. Sarta cariyos, manawi Jendral Dhandheles ketangkep. Sampun kabelok ing wesi geUgiran, lan donyanipun kelangkung agung. Kang rupa mas, dhuwit, inten. Suprandosipun, boten anggadhahi amung inung kang den angge. Tuwan juru basa matur ing Pangeran, "Yen kirang tigang dinten, admiral layar dhateng Negari Betawi. Atur priksa, prakawising nagari kang wetan langkung karsanipun, jendral ing lebih besar." hig sesampunipun dumugi, nunten bibaran. - Pangeran ing sawedalipun saking kamar, para prawira bang wetan sami amanggihi utawi para sayid pambektanipun tuwan admiral. Amangsuli cariyosipun kala Jendral Yansen Nesmen tan jumeneng anyar, boten sotah ing Tuwan Pambram. Lajeng kapocot lenggahipun Pulmak Jendral, sabab priksa yen jalaranipun minggah, margi saking mepronipun. Kawangsulaken dados minister wonten ing Surakarta. Ananging Jendral Yansenes boten surut gusaripun dhateng Pambram. Lajeng pinocot, lenggahipun minister sapawingkingipun. Samanten Nagari Surapringga, sawarnining kang njagi sampun prajurit Enggris sadaya. Tuwan Sekeber Hulbah, angsung wartos ing Pangeran Natakusuma utawi dhateng Adipati Surapringga, yen direktur Iseldhig langkung kanggep dhateng Enggrisman. Kabar badhe mariki, 95 PNRI<noinclude></noinclude> 2txuviwka0ybck9pwl2f858l1ywh5co 73796 73788 2026-05-11T15:30:46Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>cipta, sok sugiha. Aku wong liya, ora kelangan dadahdulang.Jendral Dhandhles giri-girinipun andi kianat, amung estri lan yatra.’ ‘Yen pun Pambram estu tiyang palsu. Jendral Dhandheles punika nglangkungi ngrejasa. Campur raos, jiwa satunggil kalayan pun Pambram. Ing suprandosipun sapunika, taksih gesang. Boten nuhoni ubanggi. Ingkang adamel srat putus pangeran saputranipun, dumugi seda inggih Pambram. Pitulunging Allah, wisa boten tumama. Ingkang anamakaken kogel. Mung sapisan, pangeran ngantos sakit sanget. Admiral Pronseldhik mireng, tumetes kang waspa. Sarta cariyos, manawi Jendral Dhandheles ketangkep. Sampun Kabelok ing wesi geUgiran, lan donyanipun kelangkung agung. Kang rupa mas, dhuwit, inten. Suprandosipun, boten anggadhahi amung inung kang den angge. Tuwan juru basa matur ing Pangeran, "Yen kirang tigang dinten, admiral layar dhateng Negari Betawi. Atur priksa, prakawising nagari kang wetan langkung karsanipun, jendral ing lebih besar.” hig sesampunipun dumugi, nunten bibaran. Pangeran ing sawedalipun saking kamar, para prawira bang wetan sami amanggihi utawi para sayid pambektanipun tuwan admiral Amangsuli cariyosipun kala Jendral Yansen Nesmen tan jumeneng anyar, boten sotah ing Tuwan Pambram. Lajeng kapocot lenggahipun Pulmak Jendral, sabab priksa yen jalaranipun minggah, margi saking mepronipun. Kawangsulaken dados minister wonten ing Surakarta. Ananging Jendral Yansenes boten surut gusaripun dhateng Pambram. Lajeng pinocot, lenggahipun minister sapawingkingipun. Samanten Nagari Surapringga, sawarnining kang njagi sampun prajurit Enggris sadaya. Tuwan Sekeber Hulbah, angsung wartos ing Pangeran Nata- kusuma utawi dhateng Adipati Surapringga, yen direktur Iseldhig langkung kanggep dhateng Enggrisman. Kabar badhe mariki,<noinclude>{{rh|||95}</noinclude> 5ra2jjo5s9hbxv10sul50jo69jsmgqc 73798 73796 2026-05-11T15:32:06Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>cipta, sok sugiha. Aku wong liya, ora kelangan dadahdulang. Jendral Dhandhles giri-girinipun andi kianat, amung estri lan yatra.’ Yen pun Pambram estu tiyang palsu. Jendral Dhandheles punika nglangkungi ngrejasa. Campur raos, jiwa satunggil kalayan pun Pambram. Ing suprandosipun sapunika, taksih gesang. Boten nuhoni ubanggi. Ingkang adamel srat putus pangeran saputranipun, dumugi seda inggih Pambram. Pitulunging Allah, wisa boten tumama. Ingkang anamakaken kogel. Mung sapisan, pangeran ngantos sakit sanget. Admiral Pronseldhik mireng, tumetes kang waspa. Sarta cariyos, manawi Jendral Dhandheles ketangkep. Sampun kabelok ing wesi geUgiran, lan donyanipun kelangkung agung. Kang rupa mas, dhuwit, inten. Suprandosipun, boten anggadhahi amung inung kang den angge. Tuwan juru basa matur ing Pangeran, "Yen kirang tigang dinten, admiral layar dhateng Negari Betawi. Atur priksa, prakawising nagari kang wetan langkung karsanipun, jendral ing lebih besar.” hig sesampunipun dumugi, nunten bibaran. Pangeran ing sawedalipun saking kamar, para prawira bang wetan sami amanggihi utawi para sayid pambektanipun tuwan admiral Amangsuli cariyosipun kala Jendral Yansen Nesmen tan jumeneng anyar, boten sotah ing Tuwan Pambram. Lajeng kapocot lenggahipun Pulmak Jendral, sabab priksa yen jalaranipun minggah, margi saking mepronipun. Kawangsulaken dados minister wonten ing Surakarta. Ananging Jendral Yansenes boten surut gusaripun dhateng Pambram. Lajeng pinocot, lenggahipun minister sapawingkingipun. Samanten Nagari Surapringga, sawarnining kang njagi sampun prajurit Enggris sadaya. Tuwan Sekeber Hulbah, angsung wartos ing Pangeran Nata- kusuma utawi dhateng Adipati Surapringga, yen direktur Iseldhig langkung kanggep dhateng Enggrisman. Kabar badhe mariki,<noinclude>{{rh|||95}}</noinclude> mvqz5x48kxnitg9edotyjro4cgv1ty7 73799 73798 2026-05-11T15:32:44Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>cipta, sok sugiha. Aku wong liya, ora kelangan dadahdulang. Jendral Dhandhles giri-girinipun andi kianat, amung estri lan yatra.’ Yen pun Pambram estu tiyang palsu. Jendral Dhandheles punika nglangkungi ngrejasa. Campur raos, jiwa satunggil kalayan pun Pambram. Ing suprandosipun sapunika, taksih gesang. Boten nuhoni ubanggi. Ingkang adamel srat putus pangeran saputranipun, dumugi seda inggih Pambram. Pitulunging Allah, wisa boten tumama. Ingkang anamakaken kogel. Mung sapisan, pangeran ngantos sakit sanget. Admiral Pronseldhik mireng, tumetes kang waspa. Sarta cariyos, manawi Jendral Dhandheles ketangkep. Sampun kabelok ing wesi geUgiran, lan donyanipun kelangkung agung. Kang rupa mas, dhuwit, inten. Suprandosipun, boten anggadhahi amung inung kang den angge. Tuwan juru basa matur ing Pangeran, "Yen kirang tigang dinten, admiral layar dhateng Negari Betawi. Atur priksa, prakawising nagari kang wetan langkung karsanipun, jendral ing lebih besar.” hig sesampunipun dumugi, nunten bibaran. Pangeran ing sawedalipun saking kamar, para prawira bang wetan sami amanggihi utawi para sayid pambektanipun tuwan admiral Amangsuli cariyosipun kala Jendral Yansen Nesmen tan jumeneng anyar, boten sotah ing Tuwan Pambram. Lajeng kapocot lenggahipun Pulmak Jendral, sabab priksa yen jalaranipun minggah, margi saking mepronipun. Kawangsulaken dados minister wonten ing Surakarta. Ananging Jendral Yansenes boten surut gusaripun dhateng Pambram. Lajeng pinocot, lenggahipun minister sapawingkingipun. Samanten Nagari Surapringga, sawarnining kang njagi sampun prajurit Enggris sadaya. Tuwan Sekeber Hulbah, angsung wartos ing Pangeran Natakusuma utawi dhateng Adipati Surapringga, yen direktur Iseldhig langkung kanggep dhateng Enggrisman. Kabar badhe mariki,<noinclude>{{rh|||95}}</noinclude> ohu5jlib6z3uwaks98jizi2d624sc5m 74201 73799 2026-05-12T00:07:42Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>cipta, sok sugiha. Aku wong liya, ora kelangan dadahdulang. Jendral Dhandhles giri-girinipun andi kianat, amung estri lan yatra.’ Yen pun Pambram estu tiyang palsu. Jendral Dhandheles punika nglangkungi ngrejasa. Campur raos, jiwa satunggil kalayan pun Pambram. Ing suprandosipun sapunika, taksih gesang. Boten nuhoni ubanggi. Ingkang adamel srat putus pangeran saputranipun, dumugi seda inggih Pambram. Pitulunging Allah, wisa boten tumama. Ingkang anamakaken kogel. Mung sapisan, pangeran ngantos sakit sanget. Admiral Pronseldhik mireng, tumetes kang waspa. Sarta cariyos, manawi Jendral Dhandheles ketangkep. Sampun kabelok ing wesi geUgiran, lan donyanipun kelangkung agung. Kang rupa mas, dhuwit, inten. Suprandosipun, boten anggadhahi amung inung kang den angge. Tuwan juru basa matur ing Pangeran, "Yen kirang tigang dinten, admiral layar dhateng Negari Betawi. Atur priksa, prakawising nagari kang wetan langkung karsanipun, jendral ing lebih besar.” hig sesampunipun dumugi, nunten bibaran. Pangeran ing sawedalipun saking kamar, para prawira bang wetan sami amanggihi utawi para sayid pambektanipun tuwan admiral Amangsuli cariyosipun kala Jendral Yansen Nesmen tan jumeneng anyar, boten sotah ing Tuwan Pambram. Lajeng kapocot lenggahipun Pulmak Jendral, sabab priksa yen jalaranipun minggah, margi saking mepronipun. Kawangsulaken dados minister wonten ing Surakarta. Ananging Jendral Yansenes boten surut gusaripun dhateng Pambram. Lajeng pinocot, lenggahipun minister sapawingkingipun. Samanten Nagari Surapringga, sawarnining kang njagi sampun prajurit Enggris sadaya. Tuwan Sekeber Hulbah, angsung wartos ing Pangeran Natakusuma utawi dhateng Adipati Surapringga, yen direktur Iseldhig langkung kanggep dhateng Enggrisman. Kabar badhe mariki,<noinclude>{{rh|||95}}</noinclude> 6ntd6a5aiphozdvy5sq4x5glxig0q8p Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/96 250 23480 73789 2026-05-11T15:26:42Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>upesir. Kacariyos ratu sekaliyan, sami ngatas panuwun parentah, saos bantuning prang, tetulung ing Tuwan Besar. Namung pamundhutipun Tuwan Besar, ngalihwelas ewu ratu satunggalipun. Ing Surakarta, Ngayogya amung anyaosi angalih ewu prajurit, ing penggalihipun Tuwan Jendral tanpa damel yen amung ngalih ewu. Kacariyos Pangeran Prangwadana abantu prang, bekta prajurit kalih belah ewu. Sampun dumugi ing Karangsambung, parentahipun Tuwan Besar tinulak baris Srondhol. Kacariyos ing Nagari Ngayogya ingkang Sinuhun Kangjeiig Sultan, selaminipun ingkang rayi Pangran Natakusuma kesah saking Nagari Yogya utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat, sakalangkung ruharaning galih. Sanget angajeng-ajeng mugi wontena karsaning gupremen amangsulaken ingkang rayi utawi putra mantu. Semanten kagungan karsa badhe meminta ing gupremen, mugi kang rayi tuwin mantu kawangsubia ing Ngayogya, Nanging ingkang putra Kangjeng Raja ing Matawis saha Dipati Danureja, amopo yen ingkang kinunduraken kekudhung Tuwan Besar Dhandheles Marsekal. Semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, sampun belah ngalih telenging sih. Pangeran Mangkudiningrat ginadhang-gadhang, pinuji ing galih kang sarta kawewahan lenggahipun. Ingkang raka priksa semuning rama. Ingkang rayi, Pangeran Mangkudiningrat rinaket, nanging ingkang rayi manglesi. Kacariyos ing Nagari Semawis prajurit Inggris sampun rininggah. Pangran Natakusuma tuwin ingkang putra tiga, Sultan Banten kaelih Nagari Surapringga. Kacariyos, Tuwan Besar Jendral Yansen sampun prang lon prajurit Inggris ing Srondhol. Ananging, perangipun boten pikantuk. Pangran Surya Prangwadana, murut dening prajuritipun risak kathah pejah. Dene bantu Surakarta, tetindhih pangran kekalih sami songsong jene. Boten purun celak, kados tiyang ningali kemawon. Prajurit Inggris, langkung kapurunanipun. Kados saradula, boten<noinclude>{{rh|92}}</noinclude> 8707unde05l7etpm0bdu8u5b8guptvu 74198 73789 2026-05-12T00:05:53Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>upesir. Kacariyos ratu sekaliyan, sami ngatas panuwun parentah, saos bantuning prang, tetulung ing Tuwan Besar. Namung pamundhutipun Tuwan Besar, ngalihwelas ewu ratu satunggalipun. Ing Surakarta, Ngayogya amung anyaosi angalih ewu prajurit, ing penggalihipun Tuwan Jendral tanpa damel yen amung ngalih ewu. Kacariyos Pangeran Prangwadana abantu prang, bekta prajurit kalih belah ewu. Sampun dumugi ing Karangsambung, parentahipun Tuwan Besar tinulak baris Srondhol. Kacariyos ing Nagari Ngayogya ingkang Sinuhun Kangjeiig Sultan, selaminipun ingkang rayi Pangran Natakusuma kesah saking Nagari Yogya utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat, sakalangkung ruharaning galih. Sanget angajeng-ajeng mugi wontena karsaning gupremen amangsulaken ingkang rayi utawi putra mantu. Semanten kagungan karsa badhe meminta ing gupremen, mugi kang rayi tuwin mantu kawangsubia ing Ngayogya, Nanging ingkang putra Kangjeng Raja ing Matawis saha Dipati Danureja, amopo yen ingkang kinunduraken kekudhung Tuwan Besar Dhandheles Marsekal. Semanten Ingkang Sinuhun Kangjeng Sultan, sampun belah ngalih telenging sih. Pangeran Mangkudiningrat ginadhang-gadhang, pinuji ing galih kang sarta kawewahan lenggahipun. Ingkang raka priksa semuning rama. Ingkang rayi, Pangeran Mangkudiningrat rinaket, nanging ingkang rayi manglesi. Kacariyos ing Nagari Semawis prajurit Inggris sampun rininggah. Pangran Natakusuma tuwin ingkang putra tiga, Sultan Banten kaelih Nagari Surapringga. Kacariyos, Tuwan Besar Jendral Yansen sampun prang lon prajurit Inggris ing Srondhol. Ananging, perangipun boten pikantuk. Pangran Surya Prangwadana, murut dening prajuritipun risak kathah pejah. Dene bantu Surakarta, tetindhih pangran kekalih sami songsong jene. Boten purun celak, kados tiyang ningali kemawon. Prajurit Inggris, langkung kapurunanipun. Kados saradula, boten<noinclude>{{rh|92}}</noinclude> frhdx6pstp6ghy1hrxjqnzhyen8fium Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/84 250 23481 73791 2026-05-11T15:28:21Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "sumeteng. Yen ora metu lan sira kudu tundhuk muka, banget dadi watire. Yen Rangga wismati, sira pesthi nuU mulih. Danurja, Danukusuma ngiring yen muUh barang sira. Kapriye mungguh adhimas?". Aturipun kang rayi, "Pun Natadiningrat, prayogi nunten katimbakn". Kangjeng Sultan, ngandika, "Gampang, Natadiningrat anusup ing buri, menawa salah tampa". Ingkang rayi, boten manesuli. Raden Tumenggung Natadiningrat inggal ngandika, "Sampun sowan". Pangeran Natak... 73791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>sumeteng. Yen ora metu lan sira kudu tundhuk muka, banget dadi watire. Yen Rangga wismati, sira pesthi nuU mulih. Danurja, Danukusuma ngiring yen muUh barang sira. Kapriye mungguh adhimas?". Aturipun kang rayi, "Pun Natadiningrat, prayogi nunten katimbakn". Kangjeng Sultan, ngandika, "Gampang, Natadiningrat anusup ing buri, menawa salah tampa". Ingkang rayi, boten manesuli. Raden Tumenggung Natadiningrat inggal ngandika, "Sampun sowan". Pangeran Natakusuma nunten matur dhumateng ingkang raka, "Kula miturut. Ing satedah Kang Sinuhun, kula lampahi". Kang Sinuhun ngandika, "Iku bener, adhimas. Aja salah tampa, kana kene bumine Allah". Ingkang rayi, nyundhul atur, "Kula nglampahi tedah satimbalan saweling. Kula darmi lumampah. Saha malih, prakawis kesah kula pahit, panggiha urmat gupremen. Utawi, nistha kula sentana ratu, sampun sami walang galih. Lawan pitulunging Allah, kula saged sowan wangsul. Sampun nggahh gela" Kangjeng Sultan ngandika, "Pesthi sira nuli mulih. Mung nganti patine si Rangga". Ingkang rayi, andonga ing batos," Ratu wrananing Allah. Sasebdane trus, Rangga mati aku mulih". Ingkang rayi matur malih, "Lan kula puniki sring seliringan lan pun Danureja. Ing mangke, wrating pangutus, lepat-lepat, pidana ing pejah. Mugi, kapundhuhna lebura saking parentah". Kangjeng Sultan naidi, "Sapa wiwit maning ora becik". Pangeran ngandika dhateng patih, "Sampun lega, anak manah k u k , kaiden ingkang Sinuhun. Rebut balung tanpa isi, tuwas punapa. Diutus ratu, tumpang so selaya budi. Nunggil Ungsem ing ratu". Raden patih ulatipun putih boten mangsuU. Pangeran Dipati ingkang mangsuli," Aran sampun prayogi, Wau aturipun paman nenuwun ing kangjeng rama. Mugi sampun sumelang. Nadyan paman mangsuli, Insya allah, ngestoken. Boten kumedhap, kacipta satimbalanipun kang rama, kangmas Sinuhun. Sarta, emut weling kang swargi". Kangjeng Sultan, sareng mireng luh kumocor. Ing ngga80 PNRI<noinclude></noinclude> pjbs6aoss93xg626imr7x1qwssnswts 73803 73791 2026-05-11T15:33:08Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>sumeteng. Yen ora metu lan sira kudu tundhuk muka, banget dadi watire. Yen Rangga wismati, sira pesthi nuU mulih. Danurja, Danukusuma ngiring yen muUh barang sira. Kapriye mungguh adhimas?". Aturipun kang rayi, "Pun Natadiningrat, prayogi nunten katimbakn". Kangjeng Sultan, ngandika, "Gampang, Natadiningrat anusup ing buri, menawa salah tampa". Ingkang rayi, boten manesuli. Raden Tumenggung Natadiningrat inggal ngandika, "Sampun sowan". Pangeran Natakusuma nunten matur dhumateng ingkang raka, "Kula miturut. Ing satedah Kang Sinuhun, kula lampahi". Kang Sinuhun ngandika, "Iku bener, adhimas. Aja salah tampa, kana kene bumine Allah". Ingkang rayi, nyundhul atur, "Kula nglampahi tedah satimbalan saweling. Kula darmi lumampah. Saha malih, prakawis kesah kula pahit, panggiha urmat gupremen. Utawi, nistha kula sentana ratu, sampun sami walang galih. Lawan pitulunging Allah, kula saged sowan wangsul. Sampun nggahh gela" Kangjeng Sultan ngandika, "Pesthi sira nuli mulih. Mung nganti patine si Rangga". Ingkang rayi, andonga ing batos," Ratu wrananing Allah. Sasebdane trus, Rangga mati aku mulih". Ingkang rayi matur malih, "Lan kula puniki sring seliringan lan pun Danureja. Ing mangke, wrating pangutus, lepat-lepat, pidana ing pejah. Mugi, kapundhuhna lebura saking parentah". Kangjeng Sultan naidi, "Sapa wiwit maning ora becik". Pangeran ngandika dhateng patih, "Sampun lega, anak manah kuk, kaiden ingkang Sinuhun. Rebut balung tanpa isi, tuwas punapa. Diutus ratu, tumpang so selaya budi. Nunggil Ungsem ing ratu". Raden patih ulatipun putih boten mangsuU. Pangeran Dipati ingkang mangsuli," Aran sampun prayogi, Wau aturipun paman nenuwun ing kangjeng rama. Mugi sampun sumelang. Nadyan paman mangsuli, Insya allah, ngestoken. Boten kumedhap, kacipta satimbalanipun kang rama, kangmas Sinuhun. Sarta, emut weling kang swargi". Kangjeng Sultan, sareng mireng luh kumocor. Ing {{hws|ngga|nggalih}}<noinclude>{{rh|80}}</noinclude> qcdd76iezieohpyurq80p8j3dppg5x7 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/97 250 23482 73792 2026-05-11T15:28:21Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kandheg pinetaran. Jendral Jansenes nedya ngungsi Salahtiga, jembatan lepen Tuntang pinotong tiyang Surakarta. Pangran Surya Prangwadana sampun gendring, palajengipun. Wondene bantu saking Nagari Ngayogya sampun mangu-mangu wonten ing wingking. Angon ulat, nggenipun badhe lumajar. Semanten bupati pasisir, kathah kang tiwas pejah nalika prang punika. Jendral Jansenes, langkung getun. Trapipun tiyang Jawi sekaliyan, dene boten netepi jangjining kontrak. Semanten Jendral Jansen, sampun katengkep dhateng prajurit Inggris. Sampun tundhuk, kelayan pengagengipun. Jendral Jansen, mintak ampun lajeng tabeyan kaliyan Admiral Inggris. Ing sampuning omongan, lajeng numpak kareta kondur dhateng Nagari Semawis. Parentahipun Admiral Inggris, sawarnining tetiyang Jawi sampun wonten geger, salah tampa. Boten munasika ing pyambakipun, mila Inggris angejawi saking awelas bumi Jawa. Sumedya tetulung, wong Prasaman agawe sangsara. Seka Jendral Dhandheles, kang agawe rusak. Karsane Raja Inggris, pinulihake kaya ing kuna. Amung, netepi kang wis muni ing kontrak lan saiki ngalih jeneng gupremen. Kacariyos nagari tanah wetan bawah angin, sampun kagulung ing Inggris. Kalayan sawarnining kang den niaya ing Jendral Dhandheles, sampun sami kaluwaran. Ingkang boten amung trah Mangkuratan, Natakusuma utawi ingkang putra. Ing sadinten, boten sah kaliyan Tuwan Sekeber Ulbah, pengagengipun Nagari Surapringga. Kacariyos prajurit Inggris, Tuwan Admiral Aproseldhik, kuliling sedaya tanah pasisir wetan. Para bupati sampun sami sumuyud, senianten dhateng Surapringga sampun mentas saking jabnidhi. Tuwan Sekeberulbah methuk kalayan Dipati Surabaya sekaliyan. Ingkang ndherek Tuwan Admiral, kumendur satunggal, kamisaris satunggal, kalayan putra ing Madura. Lajeng dhateng nagari, Tuwan Sekeberulbah matur, "Yen<noinclude>{{rh|||93}}</noinclude> f7q887e1vmlnxvlso71d6xy3udatkj5 74199 73792 2026-05-12T00:06:31Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kandheg pinetaran. Jendral Jansenes nedya ngungsi Salahtiga, jembatan lepen Tuntang pinotong tiyang Surakarta. Pangran Surya Prangwadana sampun gendring, palajengipun. Wondene bantu saking Nagari Ngayogya sampun mangu-mangu wonten ing wingking. Angon ulat, nggenipun badhe lumajar. Semanten bupati pasisir, kathah kang tiwas pejah nalika prang punika. Jendral Jansenes, langkung getun. Trapipun tiyang Jawi sekaliyan, dene boten netepi jangjining kontrak. Semanten Jendral Jansen, sampun katengkep dhateng prajurit Inggris. Sampun tundhuk, kelayan pengagengipun. Jendral Jansen, mintak ampun lajeng tabeyan kaliyan Admiral Inggris. Ing sampuning omongan, lajeng numpak kareta kondur dhateng Nagari Semawis. Parentahipun Admiral Inggris, sawarnining tetiyang Jawi sampun wonten geger, salah tampa. Boten munasika ing pyambakipun, mila Inggris angejawi saking awelas bumi Jawa. Sumedya tetulung, wong Prasaman agawe sangsara. Seka Jendral Dhandheles, kang agawe rusak. Karsane Raja Inggris, pinulihake kaya ing kuna. Amung, netepi kang wis muni ing kontrak lan saiki ngalih jeneng gupremen. Kacariyos nagari tanah wetan bawah angin, sampun kagulung ing Inggris. Kalayan sawarnining kang den niaya ing Jendral Dhandheles, sampun sami kaluwaran. Ingkang boten amung trah Mangkuratan, Natakusuma utawi ingkang putra. Ing sadinten, boten sah kaliyan Tuwan Sekeber Ulbah, pengagengipun Nagari Surapringga. Kacariyos prajurit Inggris, Tuwan Admiral Aproseldhik, kuliling sedaya tanah pasisir wetan. Para bupati sampun sami sumuyud, senianten dhateng Surapringga sampun mentas saking jabnidhi. Tuwan Sekeberulbah methuk kalayan Dipati Surabaya sekaliyan. Ingkang ndherek Tuwan Admiral, kumendur satunggal, kamisaris satunggal, kalayan putra ing Madura. Lajeng dhateng nagari, Tuwan Sekeberulbah matur, "Yen<noinclude>{{rh|||93}}</noinclude> mlanp0f97gnpgyq8sf26ok8xl570cqf Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/98 250 23483 73793 2026-05-11T15:29:24Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kanggenan trah Mataram, kang rayi Sultan Ngayogya rama kalayan putra. Ingkang nama, Pangeran Natakusuma. Ingkang putra, nama Raden Tumenggung Natadiningrat." Ingkang pangandika Tuwan Admiral, "hig besuk-besuk, muga katemu lan aku". Semanten Sultan Banten, sampun kaantukaken negarinipun. Sareng enjing, Pangeran Natakusuma kalayan Tuwan Sekeberulbah sampun mangkat. Sareng panggih kaliyan Tuwan Admiral, pangran den cium. Utawi ingkang putra pangeran pinanggihan wonten salebeting kamar. Sebdanipun Admiral dhateng Pangeran Natakusuma. Juru basa ingkang ngartosaken, "Kadospundi karsanipun, dene atilar nagari?" Pangran amangsuli, "hig sapunika kula boten gadhah kajeng. Mangsa borong, kang mangreh ingkang kawasa. Sampun tumimbal kapirig tiga, karsa Allah taksih gesang. paturan kula, sampun nelasaken wonten kantor Betawi. Bilih winangun, nalaripun inggih matur nalar. Ingkang kula pratelani rumiyin, idhripun teksih sedaya. Yen pinerdata, kula punika sinten rencang kula pabenan. Jeksa, ainangku pabenipun. Kalayan kula, tanpa seksi. Sinten ingkang maelu dhateng kula. Ingkang maelu dhumateng kula, ingk_ang amamrih kagungan karsa kang murba nagari. Ing pundi nggen kula, nungsung adil. Jeksanipun tumut anganiaya, angangkah pejahing tiyang.. Bineselan rerubaning sih. Kukuming landrat, ngangge dhandhang mungel kuntul. Jeksa sarnpun ngukup arta. Mung kantun sagah mejahi, kirang sakedhik meh dumugi ing pungkasan. Nanging, taksih rineksa ing Allah. Menggah saking kajeng kula, mantuka lan wilujeng sarta adilipun jeksa kepala ing Rat Jawi. Tuwan Albah, amantoni saking sanget salahipun Pambram, adamel onar kalayan kadamel kasugihan. Anggega tiyang, tusuktusuk. Anunten dipun tempeli, tinimbang kathahing yatra kang sampun kaartggep. Yen kasundhul yatranipun, inggih enggal kaungkal. Saking<noinclude>{{rh|94}}</noinclude> mg6ziv6tzb846f8nnv76d8cg85mrda8 74200 73793 2026-05-12T00:07:12Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>kanggenan trah Mataram, kang rayi Sultan Ngayogya rama kalayan putra. Ingkang nama, Pangeran Natakusuma. Ingkang putra, nama Raden Tumenggung Natadiningrat." Ingkang pangandika Tuwan Admiral, "hig besuk-besuk, muga katemu lan aku". Semanten Sultan Banten, sampun kaantukaken negarinipun. Sareng enjing, Pangeran Natakusuma kalayan Tuwan Sekeberulbah sampun mangkat. Sareng panggih kaliyan Tuwan Admiral, pangran den cium. Utawi ingkang putra pangeran pinanggihan wonten salebeting kamar. Sebdanipun Admiral dhateng Pangeran Natakusuma. Juru basa ingkang ngartosaken, "Kadospundi karsanipun, dene atilar nagari?" Pangran amangsuli, "hig sapunika kula boten gadhah kajeng. Mangsa borong, kang mangreh ingkang kawasa. Sampun tumimbal kapirig tiga, karsa Allah taksih gesang. paturan kula, sampun nelasaken wonten kantor Betawi. Bilih winangun, nalaripun inggih matur nalar. Ingkang kula pratelani rumiyin, idhripun teksih sedaya. Yen pinerdata, kula punika sinten rencang kula pabenan. Jeksa, ainangku pabenipun. Kalayan kula, tanpa seksi. Sinten ingkang maelu dhateng kula. Ingkang maelu dhumateng kula, ingk_ang amamrih kagungan karsa kang murba nagari. Ing pundi nggen kula, nungsung adil. Jeksanipun tumut anganiaya, angangkah pejahing tiyang.. Bineselan rerubaning sih. Kukuming landrat, ngangge dhandhang mungel kuntul. Jeksa sarnpun ngukup arta. Mung kantun sagah mejahi, kirang sakedhik meh dumugi ing pungkasan. Nanging, taksih rineksa ing Allah. Menggah saking kajeng kula, mantuka lan wilujeng sarta adilipun jeksa kepala ing Rat Jawi. Tuwan Albah, amantoni saking sanget salahipun Pambram, adamel onar kalayan kadamel kasugihan. Anggega tiyang, tusuktusuk. Anunten dipun tempeli, tinimbang kathahing yatra kang sampun kaartggep. Yen kasundhul yatranipun, inggih enggal kaungkal. Saking<noinclude>{{rh|94}}</noinclude> od0yb6sgmva2t4ai0wfkdb21i0ma2bz Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/85 250 23484 73794 2026-05-11T15:29:44Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "lih keraos, "Kepriye nggone muryani wedi ing tuwan jendral". Sampun pancet menggah badhe angkatipun dhateng Semawis. Lajeng sami katundhung medal. Pangeran Natakusuma lajeng kundur. Semanten Pangeran Natakusuma boten simpen galih, pitajeng ing raden dipati. Pusakanipun waos, nama Kyai Buyud lan turunanipun, Kiyai Kaki, mangka srana tumbal tulak bilahi. Lan malih, arta sewu reyal. Ingkang pangandika," Yen Danurja, ati raharja. Aku, pasrah tumbak. Tulus... 73794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>lih keraos, "Kepriye nggone muryani wedi ing tuwan jendral". Sampun pancet menggah badhe angkatipun dhateng Semawis. Lajeng sami katundhung medal. Pangeran Natakusuma lajeng kundur. Semanten Pangeran Natakusuma boten simpen galih, pitajeng ing raden dipati. Pusakanipun waos, nama Kyai Buyud lan turunanipun, Kiyai Kaki, mangka srana tumbal tulak bilahi. Lan malih, arta sewu reyal. Ingkang pangandika," Yen Danurja, ati raharja. Aku, pasrah tumbak. Tulusa dadi pusaka. Yen si Danurja cidra, si Buyud dadiya tenung". Ingkang putra, Raden Mas Salya, ingkang lumampah. Waos kalih, sarta arta sewu reyal sampun katampen. Raden patih langkung bungah manahipun. Semanten, minister ngrumiyini dhateng Semawis. Ingkang Sinuhun, marengi. Sonten malem Setu Pangeran Natakusuma ngandikan bujana ing kadhaton. Ingkang Sinuhun, marengi supe dhateng kang rayi. Tetilaran ingkang rama swargi. Raden Tumenggung Natadiningrat, kaparingan supe ing pangran dipati. Sesampunipun dumugi, lajeng sami katundhung medal. Setu enjing, Pangran Natakusuma sampun sowan. Utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Raden patih, sabapakipun, Raden Danukusuma. Lajeng sami ngabekti dhateng ingkang Sinuhun, sesampuning ngabekti nunten bidhalan dhateng loji. Minister Ingglar, dereng mangkat. Pangeran Natakusuma, sampun kepanggih lan minister. Wonten utusan dalem ingkang Sinuhun, aparing srat dhateng minister. "Ing mangke, ingkang Sinuhun paring kuwasa minister tuwin raden dipati mangka palmaking ratu. Punapa sareh kang ndadosken suka lega pajujunging ratu, ecaning wadyabala sadaya. Utawi, putra santana sayogya samya umiring. Saprentah, linakonana. Pema-pema, dhawuh dalem." Minister manabda ing Pangeran Natakusuma," Punika prentahipun ingkang raka Sinuhun Sultan". Pangran Natakusuma mangsuli, "Inggih, mapan sampun tanpa kajeng. Sumangga rehe kang adamel". Nunten gegaman kang mangkat, Raden Danukusuma kang wonten ngajeng. Kangjeng pangeran utawi ingkang putra, wonten ing wingking. Raden patih kang wonten ing wingking pisan. Sampun 81 PNRI<noinclude></noinclude> baa1og5asnm1bh66kiy92r6f17d5ajo 73795 73794 2026-05-11T15:30:43Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>lih keraos, "Kepriye nggone muryani wedi ing tuwan jendral". Sampun pancet menggah badhe angkatipun dhateng Semawis. Lajeng sami katundhung medal. Pangeran Natakusuma lajeng kundur. Semanten Pangeran Natakusuma boten simpen galih, pitajeng ing raden dipati Pusakanipun waos, nama Kyai Buyud lan turunanipun, Kiyai Kaki, mangka srana tumbal tulak bilahi. Lan malih, arta sewu reyal. Ingkang pangandika," Yen Danurja, ati raharja. Aku, pasrah tumbak. Tulusa dadi pusaka. Yen si Danurja cidra, si Buyud dadiya tenung". Ingkang putra, Raden Mas Salya, ingkang lumampah. Waos kalih, sarta arta sewu reyal sampun katampen. Raden patih langkung bungah manahipun. Semanten, minister ngrumiyini dhateng Semawis. Ingkang Sinuhun, marengi. Sonten malem Setu Pangeran Natakusuma ngandikan bujana ing kadhaton. Ingkang Sinuhun, marengi supe dhateng kang rayi. Tetilaran ingkang rama swargi. Raden Tumenggung Natadiningrat, kaparingan supe ing pangran dipati. Sesampunipun dumugi, lajeng sami katundhung medal. Setu enjing, Pangran Natakusuma sampun sowan. Utawi ingkang putra Raden Tumenggung Natadiningrat. Raden patih, sabapakipun, Raden Danukusuma. Lajeng sami ngabekti dhateng ingkang Sinuhun, sesampuning ngabekti nunten bidhalan dhateng loji. Minister Ingglar, dereng mangkat. Pangeran Natakusuma, sampun kepanggih lan minister. Wonten utusan dalem ingkang Sinuhun, aparing srat dhateng minister. "Ing mangke, ingkang Sinuhun paring kuwasa minister tuwin raden dipati mangka palmaking ratu. Punapa sareh kang ndadosken suka lega pajujunging ratu, ecaning wadyabala sadaya. Utawi, putra santana sayogya samya umiring. Saprentah, linakonana. Pema-pema, dhawuh dalem." Minister manabda ing Pangeran Natakusuma," Punika prentahipun ingkang raka Sinuhun Sultan". Pangran Natakusuma mangsuli, "Inggih, mapan sampun tanpa kajeng. Sumangga rehe kang adamel". Nunten gegaman kang mangkat, Raden Danukusuma kang wonten ngajeng. Kangjeng pangeran utawi ingkang putra, wonten ing wingking. Raden patih kang wonten ing wingking pisan. Sampun<noinclude>{{rh|||81}}</noinclude> a1dg980ax5ft17zxn3pcpkztur2hphg Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/86 250 23485 73797 2026-05-11T15:30:49Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "lajeng lampahipun, dalu lerep ing Klathen. Minister nungkak lin mipro, numpak kreta dhateng Surakarta. Enjing Pangeran Natakusuma mangkat, langkung prayitna prajurit Danurejan. Dalu kendel ing Bayalali, enjing Patih Surakarta Cakranagara ngrumiyini. Pangran Natakusuma, sampun mangkat wonten SaIalitiga sedalu. Enjing budhal lumampah Raden patih ngrondhe wingking, sumadosan lan minister dangu nggenipun ngantosi. Minister Ingglar nunten dhateng. Sarta we... 73797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>lajeng lampahipun, dalu lerep ing Klathen. Minister nungkak lin mipro, numpak kreta dhateng Surakarta. Enjing Pangeran Natakusuma mangkat, langkung prayitna prajurit Danurejan. Dalu kendel ing Bayalali, enjing Patih Surakarta Cakranagara ngrumiyini. Pangran Natakusuma, sampun mangkat wonten SaIalitiga sedalu. Enjing budhal lumampah Raden patih ngrondhe wingking, sumadosan lan minister dangu nggenipun ngantosi. Minister Ingglar nunten dhateng. Sarta wewartos saking Sala wonten prentah jendral boten kenging bekta abdi kathah kang sami dhateng Semarang. Patih Cakranagara, kedhik tiyangipun. Sanes Patih Danureja, tiyang atusan. Wakiljng ratu, sabab ngirid pangeran. Namung ing sarehning badhe nuwun ampuning lepat, kirang jetmika ing gurnadur. Yen kathah mbekta abdi, datanpa damel. Leheng, sami ken mantuk. Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "kiggih tuwan, ngentosi pun anakmas Danureja. Punika, ingkang kula turut". Minister, nunten pamit angrumiyini. Raden patih enggal dhateng sarta matur anungsung wartos, Pangran Natakusuma, sampun wewartos sedaya minister ing rembagipun. Aturipun raden patih," Wau, nalika kapanggih wonten Salahtiga boten anglairaken punika. Ing mangke wonten prentahing jendral. Ewed, yen boten Hnampahan. Lan sampun wonten dhawuh dalem Ingkang Sinuhun, Ingglar pu)makirig ratu. Arnung prayoginipun, abdidinipun rama utawi rencangipun adhi Natadiningrat wetaha. Ngakena, rencang kula. Utawi, kyai sonten rawuh Ungaran, sedalu kendel wonten ing Ungaran. Raden atur priksa yen wanci jam pitu badhe kapethuk k.areta. Lan estu boten kenging bekta abdi prajurit kathah. Mung ngampil panakawan ingkang kalilan. Pangran Natakusuma miturut. Enjing kareta sampun dhateng. Pangeran nitib kareta, lan Raden Patih, Raden Natadiningrat, Raden Danukusuma. Kareta pinecut mamprung. Para lurah Natakusuman, tuwin abdi prajurit kang sami tresna kathah kang sami nangis. Dene boten saged nututi. Sampun rawuh ing Semawis, tumenggung Semawis me82 PNRI<noinclude></noinclude> tsqidesxq6p6z0drcfhgyw3cxl0aolu 73800 73797 2026-05-11T15:32:45Z Elcamatcha 1466 73800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>lajeng lampahipun, dalu lerep ing Klathen. Minister nungkak lin mipro, numpak kreta dhateng Surakarta. Enjing Pangeran Natakusuma mangkat, langkung prayitna prajurit Danurejan. Dalu kendel ing Bayalali, enjing Patih Surakarta Cakranagara ngrumiyini. Pangran Natakusuma, sampun mangkat wonten Salatiga sedalu. Enjing budhal lumampah Raden patih ngrondhe wingking, sumadosan lan minister dangu nggenipun ngantosi. Minister Ingglar nunten dhateng. Sarta wewartos saking Sala wonten prentah jendral boten kenging bekta abdi kathah kang sami dhateng Semarang. Patih Cakranagara, kedhik tiyangipun. Sanes Patih Danureja, tiyang atusan. Wakiljng ratu, sabab ngirid pangeran. Namung ing sarehning badhe nuwun ampuning lepat, kirang jetmika ing gurnadur. Yen kathah mbekta abdi, datanpa damel. Leheng, sami ken mantuk. Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "kiggih tuwan, ngentosi pun anakmas Danureja. Punika, ingkang kula turut". Minister, nunten pamit angrumiyini. Raden patih enggal dhateng sarta matur anungsung wartos, Pangran Natakusuma, sampun wewartos sedaya minister ing rembagipun. Aturipun raden patih," Wau, nalika kapanggih wonten Salahtiga boten anglairaken punika. Ing mangke wonten prentahing jendral. Ewed, yen boten Hnampahan. Lan sampun wonten dhawuh dalem Ingkang Sinuhun, Ingglar pumakirig ratu. Arnung prayoginipun, abdidinipun rama utawi rencangipun adhi Natadiningrat wetaha. Ngakena, rencang kula. Utawi, kyai sonten rawuh Ungaran, sedalu kendel wonten ing Ungaran. Raden atur priksa yen wanci jam pitu badhe kapethuk kareta. Lan estu boten kenging bekta abdi prajurit kathah. Mung ngampil panakawan ingkang kalilan. Pangran Natakusuma miturut. Enjing kareta sampun dhateng. Pangeran nitih kareta, lan Raden Patih, Raden Natadiningrat, Raden Danukusuma. Kareta pinecut mamprung. Para lurah Natakusuman, tuwin abdi prajurit kang sami tresna kathah kang sami nangis. Dene boten saged nututi. Sampun rawuh ing Semawis, tumenggung Semawis m<noinclude>{{rh|82}}</noinclude> r5ug9d5pynquxw8nfwv5zr8fuksgsue 73802 73800 2026-05-11T15:33:07Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>lajeng lampahipun, dalu lerep ing Klathen. Minister nungkak lin mipro, numpak kreta dhateng Surakarta. Enjing Pangeran Natakusuma mangkat, langkung prayitna prajurit Danurejan. Dalu kendel ing Bayalali, enjing Patih Surakarta Cakranagara ngrumiyini. Pangran Natakusuma, sampun mangkat wonten Salatiga sedalu. Enjing budhal lumampah Raden patih ngrondhe wingking, sumadosan lan minister dangu nggenipun ngantosi. Minister Ingglar nunten dhateng. Sarta wewartos saking Sala wonten prentah jendral boten kenging bekta abdi kathah kang sami dhateng Semarang. Patih Cakranagara, kedhik tiyangipun. Sanes Patih Danureja, tiyang atusan. Wakiljng ratu, sabab ngirid pangeran. Namung ing sarehning badhe nuwun ampuning lepat, kirang jetmika ing gurnadur. Yen kathah mbekta abdi, datanpa damel. Leheng, sami ken mantuk. Wangsulanipun Pangeran Natakusuma, "kiggih tuwan, ngentosi pun anakmas Danureja. Punika, ingkang kula turut". Minister, nunten pamit angrumiyini. Raden patih enggal dhateng sarta matur anungsung wartos, Pangran Natakusuma, sampun wewartos sedaya minister ing rembagipun. Aturipun raden patih," Wau, nalika kapanggih wonten Salahtiga boten anglairaken punika. Ing mangke wonten prentahing jendral. Ewed, yen boten Hnampahan. Lan sampun wonten dhawuh dalem Ingkang Sinuhun, Ingglar pumakirig ratu. Arnung prayoginipun, abdidinipun rama utawi rencangipun adhi Natadiningrat wetaha. Ngakena, rencang kula. Utawi, kyai sonten rawuh Ungaran, sedalu kendel wonten ing Ungaran. Raden atur priksa yen wanci jam pitu badhe kapethuk kareta. Lan estu boten kenging bekta abdi prajurit kathah. Mung ngampil panakawan ingkang kalilan. Pangran Natakusuma miturut. Enjing kareta sampun dhateng. Pangeran nitih kareta, lan Raden Patih, Raden Natadiningrat, Raden Danukusuma. Kareta pinecut mamprung. Para lurah Natakusuman, tuwin abdi prajurit kang sami tresna kathah kang sami nangis. Dene boten saged nututi. Sampun rawuh ing Semawis, tumenggung Semawis {{hws|me|methuk}}<noinclude>{{rh|82}}</noinclude> d7ca7jgokjlemr4rkvlu71n5d2l0pf9 Kaca:Babad Mangkubumi (1981).pdf/87 250 23486 73801 2026-05-11T15:32:51Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "thuk. Mesanggrahan griya Gemulakan. Tuwan juru basa amicanten, "'Yen dinten punika pangeran tuwin raden dipati ken ngaso. Benjing Kemis, ngandikan ing jendral. Tumenggung Semawis, nuwun ngatas ing jendral estu. Wonten pundi, pondhokipun pangeran utawi ihgkang putra. Kyai Secanagara, enggal dhateng sareng klas mayor. Aturipun, "Tamtu wonten' ing Gedhong Papak. Yen Danureja badhe tumut tuwin Danukusuma sami kalilan" Pangeran sampun nitih kreta, lan ingk... 73801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>thuk. Mesanggrahan griya Gemulakan. Tuwan juru basa amicanten, "'Yen dinten punika pangeran tuwin raden dipati ken ngaso. Benjing Kemis, ngandikan ing jendral. Tumenggung Semawis, nuwun ngatas ing jendral estu. Wonten pundi, pondhokipun pangeran utawi ihgkang putra. Kyai Secanagara, enggal dhateng sareng klas mayor. Aturipun, "Tamtu wonten' ing Gedhong Papak. Yen Danureja badhe tumut tuwin Danukusuma sami kalilan" Pangeran sampun nitih kreta, lan ingkang putra tuwin raden patih Ian bapakipun. Sampun dumugi ing loji, para tuwan langkung kathah. Tuwan brigedhir, nunten adhawuhaken parentah. Juru basa Krisman kangqgartosaken parentahing gurnadur, dhawuh ingkang wayah Pangeran Natakusuma mugi seleha dhuwung. Kangjeng Pangeran mangsuli, "Paran, anak Danurja". Aturipun raden dipati, "Boten kenging, kula mot dudukaning jendral. Angraosaken, boten kuwawi. Kula masa andeya gesang. Kedah labuh, badhe nglurugi pun Rangga." Raden patih, nunten kesah sabapakipun. Sowan dhateng loji Bojong, bicara lan gurnadur. Semanten Tumenggung Semawis anyaosi kothak pranti wadhah dhuwung. Aturipun Tumenggung Semawis, "Gusti, yen panuju ing galih, mugi, paringena. Saking cipta ngudrana, kenginga kula ajeng-ajeng. Pembalik, singgih ing wingking. Dening kang eyang kang mundhut. Sinten malih kang tinurut, iya Kangjeng Tuwan Besar. Asal Kangjeng Gusti nggalih suci, kula ingkang ngrencangi" Dhuwung nunten kaparingaken, tuwin kang putra kalih sampun sami srah dhuwung. Raden patih, saunduripun saking loji Bojong, angungak ing Gedhong Papak. Langkung sukaning manah, ngraos ical kalilipipun. Barang ing Natakusuman kang saking Ungaran, lajeng bineskup inganggep jarahan, utawi barang Natadiningratan. Para lurah tuwin prajurit sampun sami den brundhuli, lajeng sami mantuk enjing. Tumenggung Semawis anyaosaken abdenipun pawestri, Pangran Natakusuma, abdi jaler ken medal. Semanten Raden Mas Salya, sinandi grah ken medal manakawan 83 PNRI<noinclude></noinclude> hbqi1gyi7wa0fhz9w6ib9nz8zft6rge 73805 73801 2026-05-11T15:34:17Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|thuk|methuk}}. Mesanggrahan griya Gemulakan. Tuwan juru basa amicanten, "'Yen dinten punika pangeran tuwin raden dipati ken ngaso. Benjing Kemis, ngandikan ing jendral. Tumenggung Semawis, nuwun ngatas ing jendral estu. Wonten pundi, pondhokipun pangeran utawi ingkang putra. Kyai Secanagara, enggal dhateng sareng klas mayor. Aturipun, "Tamtu wonten ing Gedhong Papak. Yen Danureja badhe tumut tuwin Danukusuma sami kalilan" Pangeran sampun nitih kreta, lan ingkang putra tuwin raden patih Ian bapakipun. Sampun dumugi ing loji, para tuwan langkung kathah. Tuwan brigedhir, nunten adhawuhaken parentah. Juru basa Krisman kangqgartosaken parentahing gurnadur, dhawuh ingkang wayah Pangeran Natakusuma mugi seleha dhuwung. Kangjeng Pangeran mangsuli, "Paran, anak Danurja". Aturipun raden dipati, "Boten kenging, kula mot dudukaning jendral. Angraosaken, boten kuwawi. Kula masa andeya gesang. Kedah labuh, badhe nglurugi pun Rangga." Raden patih, nunten kesah sabapakipun. Sowan dhateng loji Bojong, bicara lan gurnadur. Semanten Tumenggung Semawis anyaosi kothak pranti wadhah dhuwung. Aturipun Tumenggung Semawis, "Gusti, yen panuju ing galih, mugi, paringena. Saking cipta ngudrana, kenginga kula ajeng-ajeng. Pembalik, singgih ing wingking. Dening kang eyang kang mundhut. Sinten malih kang tinurut, iya Kangjeng Tuwan Besar. Asal Kangjeng Gusti nggalih suci, kula ingkang ngrencangi" Dhuwung nunten kaparingaken, tuwin kang putra kalih sampun sami srah dhuwung. Raden patih, saunduripun saking loji Bojong, angungak ing Gedhong Papak. Langkung sukaning manah, ngraos ical kalilipipun. Barang ing Natakusuman kang saking Ungaran, lajeng bineskup inganggep jarahan, utawi barang Natadiningratan. Para lurah tuwin prajurit sampun sami den brundhuli, lajeng sami mantuk enjing. Tumenggung Semawis anyaosaken abdenipun pawestri, Pangran Natakusuma, abdi jaler ken medal. Semanten Raden Mas Salya, sinandi grah ken medal manakawan<noinclude>{{rh|||83}}</noinclude> 3i6ebjp0b6lpyf7v29ixqnrogc0y0z1 74184 73805 2026-05-11T22:54:59Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{hwe|thuk|methuk}}. Mesanggrahan griya Gemulakan. Tuwan juru basa amicanten, "'Yen dinten punika pangeran tuwin raden dipati ken ngaso. Benjing Kemis, ngandikan ing jendral. Tumenggung Semawis, nuwun ngatas ing jendral estu. Wonten pundi, pondhokipun pangeran utawi ingkang putra. Kyai Secanagara, enggal dhateng sareng klas mayor. Aturipun, "Tamtu wonten ing Gedhong Papak. Yen Danureja badhe tumut tuwin Danukusuma sami kalilan" Pangeran sampun nitih kreta, lan ingkang putra tuwin raden patih Ian bapakipun. Sampun dumugi ing loji, para tuwan langkung kathah. Tuwan brigedhir, nunten adhawuhaken parentah. Juru basa Krisman kangqgartosaken parentahing gurnadur, dhawuh ingkang wayah Pangeran Natakusuma mugi seleha dhuwung. Kangjeng Pangeran mangsuli, "Paran, anak Danurja". Aturipun raden dipati, "Boten kenging, kula mot dudukaning jendral. Angraosaken, boten kuwawi. Kula masa andeya gesang. Kedah labuh, badhe nglurugi pun Rangga." Raden patih, nunten kesah sabapakipun. Sowan dhateng loji Bojong, bicara lan gurnadur. Semanten Tumenggung Semawis anyaosi kothak pranti wadhah dhuwung. Aturipun Tumenggung Semawis, "Gusti, yen panuju ing galih, mugi, paringena. Saking cipta ngudrana, kenginga kula ajeng-ajeng. Pembalik, singgih ing wingking. Dening kang eyang kang mundhut. Sinten malih kang tinurut, iya Kangjeng Tuwan Besar. Asal Kangjeng Gusti nggalih suci, kula ingkang ngrencangi" Dhuwung nunten kaparingaken, tuwin kang putra kalih sampun sami srah dhuwung. Raden patih, saunduripun saking loji Bojong, angungak ing Gedhong Papak. Langkung sukaning manah, ngraos ical kalilipipun. Barang ing Natakusuman kang saking Ungaran, lajeng bineskup inganggep jarahan, utawi barang Natadiningratan. Para lurah tuwin prajurit sampun sami den brundhuli, lajeng sami mantuk enjing. Tumenggung Semawis anyaosaken abdenipun pawestri, Pangran Natakusuma, abdi jaler ken medal. Semanten Raden Mas Salya, sinandi grah ken medal manakawan<noinclude>{{rh|||83}}</noinclude> 7hjuzxzxsipjtsxy9x2au3oaziwlz6d Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/42 250 23487 73804 2026-05-11T15:33:59Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Patih matur raden Jayadrata : "Kula nuwun, angger kantuna pinarak, ing ngajeng manggiha suka ing sawingking kawula." Wangsulanipun: "lya bapa muga nemu alja lakumu." Gangsa mungel plajengan nem, raden J ayadrata wangsul manjing kadhaton, patih Jayasubanda kalih tumenggung Jayawiladaka sami linampahaken, ginarbeg p rampogan, lampahipun mangiwa, saantawis lampahan, kajeng dipun tancebaken tengah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki pathet nem : Sekar Wegan... 73804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Patih matur raden Jayadrata : "Kula nuwun, angger kantuna pinarak, ing ngajeng manggiha suka ing sawingking kawula." Wangsulanipun: "lya bapa muga nemu alja lakumu." Gangsa mungel plajengan nem, raden J ayadrata wangsul manjing kadhaton, patih Jayasubanda kalih tumenggung Jayawiladaka sami linampahaken, ginarbeg p rampogan, lampahipun mangiwa, saantawis lampahan, kajeng dipun tancebaken tengah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki pathet nem : Sekar Wegang Sulanjari lampah: 20 : Tandya bala, Pandhawambyuk, gumulung mangungsir : ring sata Kurawa, kambah kokih, sru katitih , mirut kerut Iarut, katut para ratu, tuwin sagung: pra dipati, katut kapalayu, s:igra praptanira, Aswatama, tatanya lah : pagene ta iki, ya padha lumayu. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, sampun medal saking praja ing Banakeling, rekyana patih J ayasubanda tuwin tumenggung Jayawiladaka, sumeja ngupaya sajawining jajahan Banakeling, sirnaning putri (24) Ngastina. Cinarita yen sampun ngambah laladan ing nagari Ngastina, sinigeg genti cinarita, prajurit sami kendel nedha sangune majemuk. 43<noinclude></noinclude> 2d6msqp1ahoizpsff9fsihls8kwr2wx 73840 73804 2026-05-11T15:42:01Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Patih matur raden Jayadrata: "Kula nuwun, angger kantuna pinarak, ing ngajeng manggiha suka ing sawingking kawula." Wangsulanipun: "Iya bapa muga nemu arja lakumu." Gangsa mungel plajengan nem, raden Jayadrata wangsul manjing kadhaton, patih Jayasubanda kalih tumenggung Jayawi-ladaka sami linampahaken, ginarbeg prampogan, lampahipun mangiwa, saantawis lampahan, kajeng dipun tancebaken tengah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki pathet nem: Sekar Wegang Sulanjari lampah: 20: Tandya bala, Pandhawambyuk, gumulung mangungsir: ring sata Kurawa, kambah kokih, sru katitih, mirut kerut larut, katut para ratu, tuwin sagung: pra dipati, katut kapalayu, sigra praptanira, Aswatama, tatanya lah: pagene ta iki, ya padha lumayu. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, sampun medal saking praja ing Banakeling, rekyana patih Jayasubanda tuwin tumenggung Jayawiladaka, sumeja ngupaya sajawining jajahan Banakeling, sirnaning putri (24) Ngastina. Cinarita yen sampun ngambah laladan ing nagari Ngastina, sinigeg genti cinarita, prajurit sami kendel nedha sangune majemuk.<noinclude>{{rh|||'''43}}'''</noinclude> qyqma99w9lwmvpjyephrzf6cb7nn9of 74029 73840 2026-05-11T17:11:25Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 74029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>Patih matur raden Jayadrata: "Kula nuwun, angger kantuna pinarak, ing ngajeng manggiha suka ing sawingking kawula." Wangsulanipun: "Iya bapa muga nemu arja lakumu." Gangsa mungel plajengan nem, raden Jayadrata wangsul manjing kadhaton, patih Jayasubanda kalih tumenggung Jayawi-ladaka sami linampahaken, ginarbeg prampogan, lampahipun mangiwa, saantawis lampahan, kajeng dipun tancebaken tengah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki pathet nem: Sekar Wegang Sulanjari lampah: 20: Tandya bala, Pandhawambyuk, gumulung mangungsir: ring sata Kurawa, kambah kokih, sru katitih, mirut kerut larut, katut para ratu, tuwin sagung: pra dipati, katut kapalayu, sigra praptanira, Aswatama, tatanya lah: pagene ta iki, ya padha lumayu. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, sampun medal saking praja ing Banakeling, rekyana patih Jayasubanda tuwin tumenggung Jayawiladaka, sumeja ngupaya sajawining jajahan Banakeling, sirnaning putri (24) Ngastina. Cinarita yen sampun ngambah laladan ing nagari Ngastina, sinigeg genti cinarita, prajurit sami kendel nedha sangune majemuk.<noinclude>{{rh|||'''43}}'''</noinclude> pnb792ird3er052qwr2u38ewa5hxmnw Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/43 250 23488 73820 2026-05-11T15:37:48Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem>Saling terjang mereka berebut dahulu-mendahului campur aduk dengan rakyat awam ada sebagaian yang tidak memperhatikan persembahannya, penyergapan Kumpeni, yang tertawa mati, karenanya takut ketinggalan. |<poem>Sehubungan dengan itu Kanjeng Pangeran Adipati, mengundurkan diri secara pelan- pelan, bersama mantri urusan dalam tidak sampai bertempur, karena prajurit- prajurit, nampak bingung.</poem> |<poem>Segenap tumenggung Pangeran dengan lebih kurang 35 prajurit, tidak terbendungkan larinya, mereka berebut dahulu-mendahului bagian timur yang mengetahuinya, tibalah di Galodhogan, mereka berkumpul.</poem> (33)|<poem>Yang menyerang Kumpeni, tertahan di Wedhi kemudian mendesak mundur, ke barat dan tiba di Prambanan, beristirahatlah Kumpeni dan berkumpul di Prambanan.</poem> |<poem>Kumpeni merencanakan mendirikan kubu pertahanan dengan segenap tenaga mengerahkan rakyat, yang berada disekitar melayani Kumpeni rakyat telah membuat tempat berteduh.</poem> |<poem>Yang bersiap siaga di Galondhongan yang kini akan dikisahkan, pangeran Adipati dengan balatentaranya, segenap pangeran dan pasukan berkumpul bersama demikian juga para tumenggung diadakanlah perundingan.</poem> |<poem>Berangkat menuju Galondhongan, ke selatan timur utara, terhentilah geraknya</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''41'''}}</noinclude> frtj8pdnay2hjno8fy212zjtbaeaf1m 73824 73820 2026-05-11T15:38:13Z Srijembarrahayu 882 73824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem>Saling terjang mereka berebut dahulu-mendahului campur aduk dengan rakyat awam ada sebagaian yang tidak memperhatikan persembahannya, penyergapan Kumpeni, yang tertawa mati, karenanya takut ketinggalan. |<poem>Sehubungan dengan itu Kanjeng Pangeran Adipati, mengundurkan diri secara pelan- pelan, bersama mantri urusan dalam tidak sampai bertempur, karena prajurit- prajurit, nampak bingung.</poem> |<poem>Segenap tumenggung Pangeran dengan lebih kurang 35 prajurit, tidak terbendungkan larinya, mereka berebut dahulu-mendahului bagian timur yang mengetahuinya, tibalah di Galodhogan, mereka berkumpul.</poem> (33) |<poem>Yang menyerang Kumpeni, tertahan di Wedhi kemudian mendesak mundur, ke barat dan tiba di Prambanan, beristirahatlah Kumpeni dan berkumpul di Prambanan.</poem> |<poem>Kumpeni merencanakan mendirikan kubu pertahanan dengan segenap tenaga mengerahkan rakyat, yang berada disekitar melayani Kumpeni rakyat telah membuat tempat berteduh.</poem> |<poem>Yang bersiap siaga di Galondhongan yang kini akan dikisahkan, pangeran Adipati dengan balatentaranya, segenap pangeran dan pasukan berkumpul bersama demikian juga para tumenggung diadakanlah perundingan.</poem> |<poem>Berangkat menuju Galondhongan, ke selatan timur utara, terhentilah geraknya</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''41'''}}</noinclude> aai90hj37bw1blwcud4vezyr20hr6va 73827 73824 2026-05-11T15:38:35Z Srijembarrahayu 882 73827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem>Saling terjang mereka berebut dahulu-mendahului campur aduk dengan rakyat awam ada sebagaian yang tidak memperhatikan persembahannya, penyergapan Kumpeni, yang tertawa mati, karenanya takut ketinggalan.</poem> |<poem>Sehubungan dengan itu Kanjeng Pangeran Adipati, mengundurkan diri secara pelan- pelan, bersama mantri urusan dalam tidak sampai bertempur, karena prajurit- prajurit, nampak bingung.</poem> |<poem>Segenap tumenggung Pangeran dengan lebih kurang 35 prajurit, tidak terbendungkan larinya, mereka berebut dahulu-mendahului bagian timur yang mengetahuinya, tibalah di Galodhogan, mereka berkumpul.</poem> (33) |<poem>Yang menyerang Kumpeni, tertahan di Wedhi kemudian mendesak mundur, ke barat dan tiba di Prambanan, beristirahatlah Kumpeni dan berkumpul di Prambanan.</poem> |<poem>Kumpeni merencanakan mendirikan kubu pertahanan dengan segenap tenaga mengerahkan rakyat, yang berada disekitar melayani Kumpeni rakyat telah membuat tempat berteduh.</poem> |<poem>Yang bersiap siaga di Galondhongan yang kini akan dikisahkan, pangeran Adipati dengan balatentaranya, segenap pangeran dan pasukan berkumpul bersama demikian juga para tumenggung diadakanlah perundingan.</poem> |<poem>Berangkat menuju Galondhongan, ke selatan timur utara, terhentilah geraknya</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''41'''}}</noinclude> 9oec9whgzz02ifetrrxy70575k1lal1 73947 73827 2026-05-11T16:25:17Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem>Saling terjang mereka berebut dahulu-mendahului campur aduk dengan rakyat awam ada sebagaian yang tidak memperhatikan persembahannya, penyergapan Kumpeni, yang tertawa mati, karenanya takut ketinggalan.</poem> |<poem>Sehubungan dengan itu Kanjeng Pangeran Adipati, mengundurkan diri secara pelan- pelan, bersama mantri urusan dalam tidak sampai bertempur, karena prajurit- prajurit, nampak bingung.</poem> |<poem>Segenap tumenggung Pangeran dengan lebih kurang 35 prajurit, tidak terbendungkan larinya, mereka berebut dahulu-mendahului bagian timur yang mengetahuinya, tibalah di Galodhogan, mereka berkumpul.</poem> (33) |<poem>Yang menyerang Kumpeni, tertahan di Wedhi kemudian mendesak mundur, ke barat dan tiba di Prambanan, beristirahatlah Kumpeni dan berkumpul di Prambanan.</poem> |<poem>Kumpeni merencanakan mendirikan kubu pertahanan dengan segenap tenaga mengerahkan rakyat, yang berada disekitar melayani Kumpeni rakyat telah membuat tempat berteduh.</poem> |<poem>Yang bersiap siaga di Galondhongan yang kini akan dikisahkan, pangeran Adipati dengan balatentaranya, segenap pangeran dan pasukan berkumpul bersama demikian juga para tumenggung diadakanlah perundingan.</poem> |<poem>Berangkat menuju Galondhongan, ke selatan timur utara, terhentilah geraknya</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''41'''}}</noinclude> culmh2v6uufm32r35tmwly84c3rsbrs Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/44 250 23489 73842 2026-05-11T15:42:07Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>segenap pangeran dan tumenggung siap sedia, demikian juga para prajurit lalu bermalamlah.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=13 |<poem>Kanjeng Pangeran Adipati, dalam keadaan siap sedia, berada di pasanggrahan Pamasar, dengan disertai mantri urusan dalam kemudian memanggil istri serta putranya.</poem> |<poem>Karena Pangeran Adipati gering, kemudian datanglah Eyang (kakek)/nenek, kedatangnya bersamaan dengan kehadiran istri-istri serta putra-putra, yang turun dari gunung Kedhungwaringin, ketemu di Pemasaran, berlokasi di pesanggrahan.</poem> |<poem>Sedangkan balatentara yang bersiaga diantaranya terdapat di Barija, kebetulan jatuh pada bulan Ramadhan, isteri-isteri diantar istirahat di Tasaji, bertempat- tinggal di sana.</poem> (34) |<poem>Pangeran Adipati segenap balatentaranya siap siaga, lebih kurang selama sebulan Sang Adipati gering, setelah sehat afiat, segenap prajurit, lapanglah hatinya.</poem> |<poem>Kemudian dengan segera mereka berangkat ke Ngarija, bersatu dengan pasukan di Barija segenap pangeran dengan balatenta- ranya segenap tumenggung dan mantri urusan luar, bersenang dalam hati, datanglah senapati (panglimanya).</poem> |<poem>Pangeran Adipati kemudian bermain kartu menyenangkan hati, para tumenggung serta segenap pangeran, tidak ketinggalan prajuritnya, menentramkan hati masing- masing beserta segenap balatentaranya.</poem> }}<noinclude>{{rh|42}}</noinclude> 5ez1mgg1mt4fao40hc3oq36z7a7hk1h 73949 73842 2026-05-11T16:25:31Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude><ol><poem>segenap pangeran dan tumenggung siap sedia, demikian juga para prajurit lalu bermalamlah.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=13 |<poem>Kanjeng Pangeran Adipati, dalam keadaan siap sedia, berada di pasanggrahan Pamasar, dengan disertai mantri urusan dalam kemudian memanggil istri serta putranya.</poem> |<poem>Karena Pangeran Adipati gering, kemudian datanglah Eyang (kakek)/nenek, kedatangnya bersamaan dengan kehadiran istri-istri serta putra-putra, yang turun dari gunung Kedhungwaringin, ketemu di Pemasaran, berlokasi di pesanggrahan.</poem> |<poem>Sedangkan balatentara yang bersiaga diantaranya terdapat di Barija, kebetulan jatuh pada bulan Ramadhan, isteri-isteri diantar istirahat di Tasaji, bertempat- tinggal di sana.</poem> (34) |<poem>Pangeran Adipati segenap balatentaranya siap siaga, lebih kurang selama sebulan Sang Adipati gering, setelah sehat afiat, segenap prajurit, lapanglah hatinya.</poem> |<poem>Kemudian dengan segera mereka berangkat ke Ngarija, bersatu dengan pasukan di Barija segenap pangeran dengan balatenta- ranya segenap tumenggung dan mantri urusan luar, bersenang dalam hati, datanglah senapati (panglimanya).</poem> |<poem>Pangeran Adipati kemudian bermain kartu menyenangkan hati, para tumenggung serta segenap pangeran, tidak ketinggalan prajuritnya, menentramkan hati masing- masing beserta segenap balatentaranya.</poem> }}<noinclude>{{rh|42}}</noinclude> 0fxa917l01nx1ppbfsdayo41dwxbt87 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/45 250 23490 73861 2026-05-11T15:46:11Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=19 |<poem>Segenap balatentara tidak terkisahkan, kini ganti yang diceritakan, Kumpeni kacau balau, dari Perambanan campuh perang bersama orang Bugis Bali, tujuan Barija.</poem> |<poem>Tidak teruraikan perjalanan Kumpeni, ber- ganti yang diceritakan segenap tumenggung yang berada di Barija, segenap pangeran serta pangeran adipati, yang berbaris di depan, tumenggung melarikan diri.</poem> |<poem>Suramangunjaya datang menyampaikan berita, kehadapan Gusti dengan tergopoh- gopoh, bahwa Kumpeni di Prambanan sedang berjalan, sudah berangkat akan menyerangnya, kemudian Pangeran Àdipati segera memberi aba-aba.</poem> |<poem>Segenap tumenggung dan pangeran ber- sama menyiapkan diri, siap sedia di lapangan, memenuhi lapangan barisan- nya, di sebelah timur sungai, mereka menyiapkan diri.</poem> |<poem>Siap sedia berperang mengatur prajurit tanah lapang penuh sesak, Pangeran Adipati di sebelah utara barisnya, segenap tumenggung berada di tengah dan me- nyiapkan diri, di sebelah selatan.</poem> |<poem>Yang berbaris menghadap ke barat, bila di- pandang meresapkan, selang tidak la- ma antaranya Kumpeni datang, Kumpeni berada di sebelah barat, tidak berani menyeberang sungai, berhentilah pasukan tersebut.</poem> |<poem>Sedangkan yang di sebelah timur juga</poem> }}<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> 1bjsq56nzzukjmgo56kl0teqv2coufv 73950 73861 2026-05-11T16:25:42Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=19 |<poem>Segenap balatentara tidak terkisahkan, kini ganti yang diceritakan, Kumpeni kacau balau, dari Perambanan campuh perang bersama orang Bugis Bali, tujuan Barija.</poem> |<poem>Tidak teruraikan perjalanan Kumpeni, ber- ganti yang diceritakan segenap tumenggung yang berada di Barija, segenap pangeran serta pangeran adipati, yang berbaris di depan, tumenggung melarikan diri.</poem> |<poem>Suramangunjaya datang menyampaikan berita, kehadapan Gusti dengan tergopoh- gopoh, bahwa Kumpeni di Prambanan sedang berjalan, sudah berangkat akan menyerangnya, kemudian Pangeran Àdipati segera memberi aba-aba.</poem> |<poem>Segenap tumenggung dan pangeran ber- sama menyiapkan diri, siap sedia di lapangan, memenuhi lapangan barisan- nya, di sebelah timur sungai, mereka menyiapkan diri.</poem> |<poem>Siap sedia berperang mengatur prajurit tanah lapang penuh sesak, Pangeran Adipati di sebelah utara barisnya, segenap tumenggung berada di tengah dan me- nyiapkan diri, di sebelah selatan.</poem> |<poem>Yang berbaris menghadap ke barat, bila di- pandang meresapkan, selang tidak la- ma antaranya Kumpeni datang, Kumpeni berada di sebelah barat, tidak berani menyeberang sungai, berhentilah pasukan tersebut.</poem> |<poem>Sedangkan yang di sebelah timur juga</poem> }}<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> juq3ldephdgonas58hfjkv3oemb2jp0 Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/4 250 23491 73863 2026-05-11T15:46:12Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca barès 73863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude><noinclude></noinclude> 9mvqituh53qv78y35smdbu3vwlhfb39 73894 73863 2026-05-11T15:53:49Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" />{{rh||4}}</noinclude>{{C|'''I. RAGANGAN.}}''' '''1. Goenané.''' Ragangan ikoe minangka pikoewating awak, kanggo ndjaga lan noetoepi pérangan-pérangan kang ringkih lan aloes (oetek, djantoeng, keboek) lan kanggo gondèlaning daging. '''2. Pamérangé.''' Baloeng-baloeng kang moedjoedaké ragangan kapérang dadi teloeng golongan, jaikoe: baloeng-baloeng ing sirah, gemboeng lan anggota. '''3. Anggota doewoer.''' Anggota kang doemoenoeng ing doewoer (lengen) awoedjoed : baloeng baoe, baloeng tangkis-djaba (kentjeng karo djempol), baloeng tangkis-djero (sipat karo djentik), baloeng-baloengé oegel-oegel (8), baloeng-baloenging èpèk-èpèk (5), baloeng-baloengé dridji 5 (goenggoeng ana 14 tengkel, marga djempol moeng ana baloengé 2 tengkel)¹). Lengen gandeng karo gemboeng sarana gelangan poenḍak. Baloeng baoe ing poetjoek mbendol, ikoe trep ing legokan baloeng walikat. Ing saḍoewoeré panggonan gandenging baloeng loro ikoe ana baloengé manèh, woedjoedé mèmper koentji, moelané ija diarani baloeng koentji. Baloeng walikat kiwa-tengen lan baloeng koentji kiwa-tengen jèn dineleng saka ing doewoer katon kaja gelangan, moeng ing boeri ora gațoek. Gelangan maoe kaaranan gelangan-poendak. '''4. Anggota ngisor.''' Anggota ngisor (sikil) awoedjoed: baloeng poepoe, gandoe, baloeng gares, baloeng kémpol, baloeng-baloengé oegel-oegel-sikil (7), baloeng-baloenging dlamakan (5), baloeng-baloenging dridji-sikil 5 (goenggoeng ana 14 tengkel). Salah sidjining ba-loeng oegel-oegel-sikil oepama: baloeng toengkak. Sikil gandeng karo gemboeng sarana gelangan-tjețik. Gandengé loewih santosa tinimbang lengen. Kang moedjoedaké gelangan-tjețik: baloeng sanggan-djerowan kiwa-tengen, baloeng wadi kiwa-tengen lan baloeng paloenggoehan kiwa-tengen. Gelangan-tjețik ikoe pantjèné ija ora temoe gelang, nanging ing boeri ana baloeng soemelap, jaikoe baloeng werit.<noinclude>'''1) Pénget.''' Pérang-pérangané gambar kang soemanding pada tjinirénan aksara wiwitaning temboeng-temboeng araning pérangan-pérangan maoe,</noinclude> 5pgnafnmudiwkxhc7vbr4yh2rbnr6q1 73896 73894 2026-05-11T15:54:12Z Khusna Safira 1759 73896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" />{{rh||4}}</noinclude>{{C|'''I. RAGANGAN.}}''' '''1. Goenané.''' Ragangan ikoe minangka pikoewating awak, kanggo ndjaga lan noetoepi pérangan-pérangan kang ringkih lan aloes (oetek, djantoeng, keboek) lan kanggo gondèlaning daging. '''2. Pamérangé.''' Baloeng-baloeng kang moedjoedaké ragangan kapérang dadi teloeng golongan, jaikoe: baloeng-baloeng ing sirah, gemboeng lan anggota. '''3. Anggota doewoer.''' Anggota kang doemoenoeng ing doewoer (lengen) awoedjoed : baloeng baoe, baloeng tangkis-djaba (kentjeng karo djempol), baloeng tangkis-djero (sipat karo djentik), baloeng-baloengé oegel-oegel (8), baloeng-baloenging èpèk-èpèk (5), baloeng-baloengé dridji 5 (goenggoeng ana 14 tengkel, marga djempol moeng ana baloengé 2 tengkel)¹). Lengen gandeng karo gemboeng sarana gelangan poenḍak. Baloeng baoe ing poetjoek mbendol, ikoe trep ing legokan baloeng walikat. Ing saḍoewoeré panggonan gandenging baloeng loro ikoe ana baloengé manèh, woedjoedé mèmper koentji, moelané ija diarani baloeng koentji. Baloeng walikat kiwa-tengen lan baloeng koentji kiwa-tengen jèn dineleng saka ing doewoer katon kaja gelangan, moeng ing boeri ora gațoek. Gelangan maoe kaaranan gelangan-poendak. '''4. Anggota ngisor.''' Anggota ngisor (sikil) awoedjoed: baloeng poepoe, gandoe, baloeng gares, baloeng kémpol, baloeng-baloengé oegel-oegel-sikil (7), baloeng-baloenging dlamakan (5), baloeng-baloenging dridji-sikil 5 (goenggoeng ana 14 tengkel). Salah sidjining ba-loeng oegel-oegel-sikil oepama: baloeng toengkak. Sikil gandeng karo gemboeng sarana gelangan-tjețik. Gandengé loewih santosa tinimbang lengen. Kang moedjoedaké gelangan-tjețik: baloeng sanggan-djerowan kiwa-tengen, baloeng wadi kiwa-tengen lan baloeng paloenggoehan kiwa-tengen. Gelangan-tjețik ikoe pantjèné ija ora temoe gelang, nanging ing boeri ana baloeng soemelap, jaikoe baloeng werit.<noinclude>'''1) Pénget.''' Pérang-pérangané gambar kang soemanding pada tjinirénan aksara wiwitaning temboeng-temboeng araning pérangan-pérangan maoe,</noinclude> 3amnqpah70vw2dudayi6jw5jtifa3vj 73898 73896 2026-05-11T15:54:55Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ 73898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" />{{rh||4}}</noinclude>{{C|'''I. RAGANGAN.}}''' '''1. Goenané.''' Ragangan ikoe minangka pikoewating awak, kanggo ndjaga lan noetoepi pérangan-pérangan kang ringkih lan aloes (oetek, djantoeng, keboek) lan kanggo gondèlaning daging. '''2. Pamérangé.''' Baloeng-baloeng kang moedjoedaké ragangan kapérang dadi teloeng golongan, jaikoe: baloeng-baloeng ing sirah, gemboeng lan anggota. '''3. Anggota doewoer.''' Anggota kang doemoenoeng ing doewoer (lengen) awoedjoed : baloeng baoe, baloeng tangkis-djaba (kentjeng karo djempol), baloeng tangkis-djero (sipat karo djentik), baloeng-baloengé oegel-oegel (8), baloeng-baloenging èpèk-èpèk (5), baloeng-baloengé dridji 5 (goenggoeng ana 14 tengkel, marga djempol moeng ana baloengé 2 tengkel)¹). Lengen gandeng karo gemboeng sarana gelangan poenḍak. Baloeng baoe ing poetjoek mbendol, ikoe trep ing legokan baloeng walikat. Ing saḍoewoeré panggonan gandenging baloeng loro ikoe ana baloengé manèh, woedjoedé mèmper koentji, moelané ija diarani baloeng koentji. Baloeng walikat kiwa-tengen lan baloeng koentji kiwa-tengen jèn dineleng saka ing doewoer katon kaja gelangan, moeng ing boeri ora gațoek. Gelangan maoe kaaranan gelangan-poendak. '''4. Anggota ngisor.''' Anggota ngisor (sikil) awoedjoed: baloeng poepoe, gandoe, baloeng gares, baloeng kémpol, baloeng-baloengé oegel-oegel-sikil (7), baloeng-baloenging dlamakan (5), baloeng-baloenging dridji-sikil 5 (goenggoeng ana 14 tengkel). Salah sidjining ba-loeng oegel-oegel-sikil oepama: baloeng toengkak. Sikil gandeng karo gemboeng sarana gelangan-tjețik. Gandengé loewih santosa tinimbang lengen. Kang moedjoedaké gelangan-tjețik: baloeng sanggan-djerowan kiwa-tengen, baloeng wadi kiwa-tengen lan baloeng paloenggoehan kiwa-tengen. Gelangan-tjețik ikoe pantjèné ija ora temoe gelang, nanging ing boeri ana baloeng soemelap, jaikoe baloeng werit.<noinclude> '''1) Pénget.''' Pérang-pérangané gambar kang soemanding pada tjinirénan aksara wiwitaning temboeng-temboeng araning pérangan-pérangan maoe,</noinclude> n73xj58kk63gkgz5s53pmaq81f4hamq 73902 73898 2026-05-11T15:59:01Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 73902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" />{{rh||4}}</noinclude>{{C|'''I. RAGANGAN.}}''' '''1. Goenané.''' Ragangan ikoe minangka pikoewating awak, kanggo ndjaga lan noetoepi pérangan-pérangan kang ringkih lan aloes (oetek, djantoeng, keboek) lan kanggo gondèlaning daging. '''2. Pamérangé.''' Baloeng-baloeng kang moedjoedaké ragangan kapérang dadi teloeng golongan, jaikoe: baloeng-baloeng ing sirah, gemboeng lan anggota. '''3. Anggota doewoer.''' Anggota kang doemoenoeng ing doewoer (lengen) awoedjoed : baloeng baoe, baloeng tangkis-djaba (kentjeng karo djempol), baloeng tangkis-djero (sipat karo djentik), baloeng-baloengé oegel-oegel (8), baloeng-baloenging èpèk-èpèk (5), baloeng-baloengé dridji 5 (goenggoeng ana 14 tengkel, marga djempol moeng ana baloengé 2 tengkel)¹). Lengen gandeng karo gemboeng sarana gelangan poenḍak. Baloeng baoe ing poetjoek mbendol, ikoe trep ing legokan baloeng walikat. Ing saḍoewoeré panggonan gandenging baloeng loro ikoe ana baloengé manèh, woedjoedé mèmper koentji, moelané ija diarani baloeng koentji. Baloeng walikat kiwa-tengen lan baloeng koentji kiwa-tengen jèn dineleng saka ing doewoer katon kaja gelangan, moeng ing boeri ora gațoek. Gelangan maoe kaaranan gelangan-poendak. '''4. Anggota ngisor.''' Anggota ngisor (sikil) awoedjoed: baloeng poepoe, gandoe, baloeng gares, baloeng kémpol, baloeng-baloengé oegel-oegel-sikil (7), baloeng-baloenging dlamakan (5), baloeng-baloenging dridji-sikil 5 (goenggoeng ana 14 tengkel). Salah sidjining ba-loeng oegel-oegel-sikil oepama: baloeng toengkak. Sikil gandeng karo gemboeng sarana gelangan-tjețik. Gandengé loewih santosa tinimbang lengen. Kang moedjoedaké gelangan-tjețik: baloeng sanggan-djerowan kiwa-tengen, baloeng wadi kiwa-tengen lan baloeng paloenggoehan kiwa-tengen. Gelangan-tjețik ikoe pantjèné ija ora temoe gelang, nanging ing boeri ana baloeng soemelap, jaikoe baloeng werit. {{C|__________}} '''1) Pénget.''' Pérang-pérangané gambar kang soemanding pada tjinirénan aksara wiwitaning temboeng-temboeng araning pérangan-pérangan maoe,<noinclude></noinclude> c3ifefxrfhif5nqae0wdpwh6k11ph3d Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/37 251 23492 73864 2026-05-11T15:46:19Z Ris00l may00 1455 /* Mohon tambahkan nomor halaman */ pérangan anyar 73864 wikitext text/x-wiki == Mohon tambahkan nomor halaman == Saya melihat belum ada nomor halaman di halaman ini, jadi bisa ditambahkan sesuai template yang berlaku. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 15.46 (UTC) j69eizkbc684q2x455c9q27hyt3mb1c Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/35 250 23493 73866 2026-05-11T15:47:01Z Nadia Sashi Kirana 895 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{c|33}} {{jawa|tag=div|1= f 2= f 24 ꦪꦲꦶꦏꦸꦲꦤ 240% ꦩꦺꦴꦁꦏꦧꦧꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦮꦸꦠꦸꦃꦏꦸꦢꦸꦩꦺꦭꦸꦢꦶꦧꦪꦂ꧉ꦏꦗꦧꦏꦁꦱꦼꦧꦸꦠ꧀ꦠꦶꦲꦶꦏꦶ꧈ꦲꦶꦱꦶꦃꦲꦤꦩꦤꦺꦃꦲꦏꦭ꧀ꦭꦺ" 73866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{c|33}} {{jawa|tag=div|1= f 2= f 24 ꦪꦲꦶꦏꦸꦲꦤ 240% ꦩꦺꦴꦁꦏꦧꦧꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦮꦸꦠꦸꦃꦏꦸꦢꦸꦩꦺꦭꦸꦢꦶꦧꦪꦂ꧉ꦏꦗꦧꦏꦁꦱꦼꦧꦸꦠ꧀ꦠꦶꦲꦶꦏꦶ꧈ꦲꦶꦱꦶꦃꦲꦤꦩꦤꦺꦃꦲꦏꦭ꧀ꦭꦺ<noinclude></noinclude> 8w0rddvvt74hfli0zts47epwe64oihf 73907 73866 2026-05-11T16:01:51Z Nadia Sashi Kirana 895 73907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nadia Sashi Kirana" /></noinclude>{{c|33}} {{jawa|tag=div|1= f 2= f 24 ꦪꦲꦶꦏꦸꦲꦤ 240% ꦩꦺꦴꦁꦏꦧꦧꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦮꦸꦠꦸꦃꦏꦸꦢꦸꦩꦺꦭꦸꦢꦶꦧꦪꦂ꧉ꦏꦗꦧꦏꦁꦱꦼꦧꦸꦠ꧀ꦠꦶꦲꦶꦏꦶ꧈ꦲꦶꦱꦶꦃꦲꦤꦩꦤꦺꦃꦲꦏꦭ꧀ꦭꦺꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦔ꧀ꦭꦺꦏꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺꦝꦸꦮꦶꦠ꧀ꦠꦺ꧈ ꦲꦸꦥꦩꦤꦺꦩꦁꦏꦺꦤꦺ꧇ꦝꦸꦮꦶꦠ꧀ꦱꦫꦶꦁꦒꦶꦠ꧀ (f 2.50) ꦢꦶꦲꦸꦠꦁꦔꦏꦺ꧈ ꦥꦤꦒꦶꦃꦲꦺ ꦱꦧꦼꦤ꧀ꦢꦶꦤ꧈ ꦱꦢꦶꦢꦢꦺ 10 ꦱꦺꦤ꧀ ꦔꦤ꧀ꦠꦶꦱꦼꦱꦱꦶꦭꦸꦤꦱ꧀ ꦢꦢꦶꦝꦸꦮꦶꦠ꧀ꦠꦼꦭꦸꦁꦫꦶꦁꦒꦶꦠ꧀ꦢꦢꦶꦠꦼꦭꦸꦁꦫꦸꦥꦶꦪꦃ꧉ ꦪꦺꦤꦢꦶꦥꦶꦏꦶꦂꦠꦼꦩꦼꦤ꧀ꦤꦤ꧀ ꦪꦸꦟꦸꦱꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦲꦚ꧀ꦗꦸꦥꦸꦏ꧀ꦲꦤꦏ꧀ꦏꦤꦥꦚ꧀ꦕꦺꦤꦲꦏꦺꦃ꧈ ꦲꦺꦮꦢꦺꦤꦺꦱꦶꦁꦱꦶꦁꦲꦸꦠꦁꦪꦲꦺꦴꦫꦏꦸꦫꦁ꧈ꦩꦸꦭꦪꦲꦺꦴꦫꦲꦁꦒꦸꦩꦸꦤ꧀ꦤꦏꦺꦪꦺꦤꦧ꧀ꦝꦤꦺꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦱꦪꦱꦸꦮꦺꦱꦪꦲꦔꦸꦩ꧀ꦧꦿꦏ꧀ꦲꦸꦩ꧀ꦧꦿꦏ꧀ ꦤꦔꦶꦁꦩꦼꦏ꧀ꦱꦢꦸꦫꦸꦁ}}<noinclude></noinclude> t5ram2jzbgf49448pqcumk0i0969jw1 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/46 250 23494 73875 2026-05-11T15:48:44Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>tidak berani menyeberang sungai mereka sangat berhati-hati mereka saling berhadapan dan diam diri lama mereka berhadapan, hingga senja sore.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem>Menjelang Asar, mereka tidak ada yang bergerak tidak lama kemudian Kumpeni bergerak memutar ke arah selatan dan berjalan kemudian menyeberangi sungai, beserta balatentara.</poem> |<poem>Para tumenggung yang diserang dahulu segenap balatentara telah siap menuerbu Kumpeni dengan gencar menembakinya, tidak lama mereka bertempur para tumenggung kalah, melarikan diri ke timur.</poem> |<poem>Kumpeni lalu menuju ke utara dan menyerang, menembaki dengan gencar (36) para pangeran diserangnya, mereka tidak dapat bertahan, kemudian para pangeran, melarikan diri ke timur.</poem> |<poem>Tidak ada yang kuat bertahan, mereka hancur lebur Kumpeni lalu menuju ke utara, bertempur melawan Pangeran Adipati, mantri bagian dalam mempertahankannya, ramailah pertempuran tersebut.</poem> |<poem>Segera ditembaki dan segenap mantri mempertahankan, tetapi sulit keadaannya yang tetap berperang Pangeran Adipati, serta tirggal mantri urusan dalam, Kumpeni terus menembaki, orang Bugis mengikutinya.</poem> |<poem>Ramai sekali pertempuran yang terjadi bertempur di darat, orang Jawa telah kalah</poem> }}<noinclude>{{rh|'''44'''}}</noinclude> dj6axdkabqz1n4zxzdo2jg439sc08tp Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/41 251 23495 73878 2026-05-11T15:49:46Z Ris00l may00 1455 /* Mohon tambahkan nomor halaman */ pérangan anyar 73878 wikitext text/x-wiki == Mohon tambahkan nomor halaman == Saya melihat belum ada nomor halaman di halaman ini, jadi bisa ditambahkan sesuai template yang berlaku. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 15.49 (UTC) gezdithpuy7hxc3kopfp9j9maqijffn Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/47 250 23496 73886 2026-05-11T15:52:10Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>tinggal Kumpeni serta orang Bali bertempur segera, seru pertempurannya.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=32 |<poem>Pangeran Adipati kalah kebanyakan lawan hanya tinggal mantri dalam serta beberapa lagi lebih kurang enam puluh orang para mantri urusan luar, telah kalah semua.</poem> |<poem>Alangkah banyaknya Kumpeni, lagi pula gencar tembakannya, berperang dengan seru, sampai tambur berbunyi pada waktu azar perang saling tembak- menembak, mantri urusan tetap berlatian.</poem> |<poem>Pangeran Adipati pikir dalam hati perlahan-lahan menarik diri, mentri urusan dalam tidak kuasa melawan musuh, di kejar dan ditembakinya (37) tetapi prajuritnya tidak ada yang gugur.</poem> |<poem>Tetapi seorang pemimpin barisan wafat seorang, badhe dibunyikan bernama Galang Ganjur, Kumpeni me- ngejarnya tetapi tidak jauh, terburu malam tiba, kemudian beristirahatlah mereka.</poem> |<poem>Yang kini kalah dalam pertempuran berhati was-was pangeran Adipati serta segenap prajurit, kemudian behenti berkumpul yang melarikan diri, tidak bersedia lagi kembali.</poem> |<poem>Dimana segenap pangeran serta tumenggung berada terasa tidak tentram, malu mandang kepada Pangeran Adipati, dan Gobong dan Pasurug dan Ngaro-aro pucat segenap tumenggung.</poem> |<poem>Para pangeran mukanya suram semua</poem> }}<noinclude>{{rh|||45}}</noinclude> r6pe1a1phhhrz2qlhmw4bu396190qzu Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/22 251 23497 73891 2026-05-11T15:53:21Z Ris00l may00 1455 /* Mohon tambahkan nomor halaman */ pérangan anyar 73891 wikitext text/x-wiki == Mohon tambahkan nomor halaman == Saya melihat belum ada nomor halaman di halaman ini, jadi bisa ditambahkan sesuai template yang berlaku. Perbaiki pula penulisan angka (13) yang salah tempat. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 15.53 (UTC) r52dc683z8kul2u95186hk1g2xt4lbx Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/48 250 23498 73900 2026-05-11T15:55:30Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>merasakan, berperang lalu melarikan diri, ditinggalkan Pangeran Adipati oleh mereka melarikan diri, tidak seimbang dengan kesanggupannya.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=39 |<poem>Teman sama minum saling berjanji tidak ada yang terlaksana, kemudian Pangeran Adipati menuju ke timur ke timur bermalam di tepi sungai bersiap akan menyiapkan diri segenap balatentaranya.</poem> |<poem>Tibalah mereka di desa Senggari semua telah berteduh dan istirahat seorang utusan menyampaikan sepucuk surat, kepada Susunan yang berada di Sokawati Tempuran pusatnya, kebetulan tempatnya Sang Prabu.</poem> (38) |<poem>Yang selanjutnya tidak terceriterakan Kumpeni yang sedang beristirahat di Barija semalam dan pagi harinya Kumpeni menuju ke barat, berada di Perambanan lagi, berkumpul di pondhokan.</poem> |<poem>Kumpeni bersuka ria, di Prambanan tempatnya, makan minumlahsegenap opsir-opsir, serta memberi sepucuk surat kepada Sang Aji, ke Sala segera berangkat.</poem> |<poem>Juga Semarang diberitahu yang diutus bertolaklah, memberitahu bahwa mereka menang dalam pertempuran terkisahkan kini Pangeran Adipati, beserta segenap pimpinan cerai berailah keadaannya.</poem> |<poem>Di tempat keadaan sunyi senyap kosonglah pramubakti, segenap istri serta putra-putra</poem> }}<noinclude>{{rh|'''46'''}}</noinclude> 49rzoceyzknc6k0lm7u5975alo6o3ip Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/100 250 23499 73903 2026-05-11T15:59:04Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>kadherekaken satriya ing Madukara, kawula suwun boten pareng, saking wangsulanipun raden Pamadi punika candhang, ingkang wau retna Drusilawati punika kabekta ing liman pethak, saking karsanipun retna Drusilawati kondur dhateng Ngastina, jrih kawula kautus ing gusti, kalampahan kawula bandawasani kalih pun kakang Jayasubanda, kula boten kuwawi, pun kakang adipati anyandhang kabranan, mila boten saged sowan ing ngarsa paduka, undur kawula kapanggih narapati Ngawangga tuwin raden arya Sangkuni, kanthi sata Kurawa tuwin prajurit, inggih sami ngupadosi retna Drusilawati, sareng kawula sampun matur, yen dewi Drusilawati sampun rawuh, kawula kadhawuhan mantuk, gusti kawula raden ing Kadipaten andikakaken lajeng sowan dhateng Ngastina, dene pun kakang Jayasubanda katilar ing pasowan srirnanganti, saweg regeng-regeng anggenipun kabranan." Pangandikanipun sang prabu: "Katujune ora tumeka ing tiwas, pancen bener raden ing Madukara tumindak pira Pandhawa karo sinuhun Ngastina, wong lagi tumindak nak-sanak dhasar pancer padha lanang, kale iku tutulung ing kadange, arep kojaluk, pasthi dikukuhi. Kulup J ayadrata prayogane rehning kowe ditimbali banjur sebaa, angatasa priye karsane sinuhun Ngastina, umiringa (78) bae. Manawa ana pandangune ing aku, aturna samasa-masa, wis karuwan sidaning karsa bae, kulup, aku dhewe seba marang Ngastina, najan dikarsakna sakiki dhaupmu wong wis padha rumanti." Aturipun raden Jayadrata: "Kula nuwun inggih dhateng sandika, manawi sampun rampung timbalanipun kangjeng rama. Kula nyuwun idi pangcstu, kangjeng rama manggiha suka ing sawingking kula." Dhawuh wangsulanipun: "lya kulup mangkata, muga katona kembang cepaka sawakul." Gangsa mungel ayak-ayakan Manyura. Sang nata kondur ngadhaton, raden Jayadrata kalampahahn, sawatawis gangsa kasuwuk, kajeng katancepaken tengah dipun suluki pathet Manyura : Sekar Rini lampah: 17: Lengeng gati nikang, awan sabasaba, niking Ngastina, samantara teke ng Tegalkuru narar: ya Kresna laku, sireng Parasu Ra, rna Kanwa J anaka, durur Naraudha, kapanggih irikang, tegal milu ing kar: ya sang bupati. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, satriya ing Banakeling lajeng mangkat dhateng Ngastina , ciptaning tyas kaya<noinclude>{{rh|||101}}</noinclude> sngpriiupl69lcwp0mrx64w1cp2jss0 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/101 250 23500 73904 2026-05-11T15:59:40Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>age papanggiha kalih retna Drusilawati, sinigeg genti kocapa, ing praja Timbultaunan, kadi mliwis nusung banyu.<noinclude>{{rh|102}}</noinclude> i6yzgcxomwcddcqjgkjpsagnhvt24jv 74470 73904 2026-05-12T05:42:56Z Ars-arsa 1809 /* Absah */ 74470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>age papanggiha kalih retna Drusilawati, sinigeg genti kocapa, ing praja Timbultaunan, kadi mliwis nusung banyu.<noinclude>{{rh|102}}</noinclude> bg9fbtptugjhoomkuguzm96q7honsjc Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/49 250 23501 73905 2026-05-11T16:00:31Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>telah mengungsi ke Kedungwaringin dipanggilnya semua, kemudian mereka berdatangan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=45 |<poem>Segenap isteri dan putera menghadap kemudian putra pemuda, tidak antara lama di Tambak pada tempat tersebut di atas semua telah berjalan, segala kesulitan.</poem> |<poem>Pangeran Adipati serta prajurit segenap pangeran segenap tumenggung serta pa- sukannya, segera berangkat berjalan ke barat mondhok seluruhnya, di sebelah timur Barija. |<poem>Di Karangmanjang berbaris, kemudian datang tamu, utusan dari Ayahanda, Susunan yang ada di Tempuran-Sokawati untuk Sang Pangeran Adipati, dan duta telah pulang</poem> |<poem>Kanjeng Pangeran Adipati, memperoleh panggilan dari Ayahandanya, ditugaskan mendirikan sebuah pasanggrahan, Ayahanda akan mendatanginya, memberikan bantuan prajurit bekerjalah Sang Prabu.</poem> |<poem>Mendirikan sebuah pasanggrahan, sebagian dikerjakan pasukan, disebelah timur laut Masaran letaknya, serta memberi jamuan secukupnya tidak teruraikan lebih lanjut jadilan pesanggrahan yang dibuatnya.</poem> |<poem>Sunan yang berada di Sokawati berangkatlah melewati sebelah selatan Sala memberi bantuan prajurit tidak terceriterakan di jalan</poem> |<poem>Sang Nata dalam perjalanan singgah sejenak, sementara putranda {{hws|me|menyiapkan}}</poem> }}<noinclude>{{rh|||47}}</noinclude> luengqxcoc50gq689dz72w9fbujx7p2 73906 73905 2026-05-11T16:00:55Z Srijembarrahayu 882 73906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>telah mengungsi ke Kedungwaringin dipanggilnya semua, kemudian mereka berdatangan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=45 |<poem>Segenap isteri dan putera menghadap kemudian putra pemuda, tidak antara lama di Tambak pada tempat tersebut di atas semua telah berjalan, segala kesulitan.</poem> |<poem>Pangeran Adipati serta prajurit segenap pangeran segenap tumenggung serta pa- sukannya, segera berangkat berjalan ke barat mondhok seluruhnya, di sebelah timur Barija.</poem> |<poem>Di Karangmanjang berbaris, kemudian datang tamu, utusan dari Ayahanda, Susunan yang ada di Tempuran-Sokawati untuk Sang Pangeran Adipati, dan duta telah pulang</poem> |<poem>Kanjeng Pangeran Adipati, memperoleh panggilan dari Ayahandanya, ditugaskan mendirikan sebuah pasanggrahan, Ayahanda akan mendatanginya, memberikan bantuan prajurit bekerjalah Sang Prabu.</poem> |<poem>Mendirikan sebuah pasanggrahan, sebagian dikerjakan pasukan, disebelah timur laut Masaran letaknya, serta memberi jamuan secukupnya tidak teruraikan lebih lanjut jadilan pesanggrahan yang dibuatnya.</poem> |<poem>Sunan yang berada di Sokawati berangkatlah melewati sebelah selatan Sala memberi bantuan prajurit tidak terceriterakan di jalan</poem> |<poem>Sang Nata dalam perjalanan singgah sejenak, sementara putranda {{hws|me|menyiapkan}}</poem> }}<noinclude>{{rh|||47}}</noinclude> q4gbxymy5d4z5rfj4r8b21aqdo1wjwp Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/102 250 23502 73908 2026-05-11T16:02:23Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|XV. EMBAN WEWEGIDRAH SAGAH ANDHUSTHA<br>DEWI DRUSILAWATI.}} Mungel ladrangan Ricik-ricik, ngadeg prabu Kaladiyu, kang ngadhep Wewegidrah, gangsa kajantur dipun caritakaken: Anenggih nagari ing pundi ingkang geriti kocapa, nagari ing Timbultaunan, prabu Kaladiyu lenggah ing pandhapa, ingkang caket ing ngarsa emban Wewegidrah, mangkana sri Kaladiyu, saangkate punggawa yeksa iri.gkang mundhi nawala dhateng, Ngastina, tansah andadar dana ing wadya punggawa tuwin para prajurit yeksa, ciptaning driya yen tan tinampen panglamare retna Drusilawati, sumeja anglurug marang Ngastina, mila tan pegat anggagabah dasih. lng mangke emban Wewegidrah marek ing narendra, mangkana pangudasmaraning driya prabu Kaladiyu : "Baya ana apa si biyung marek ora taktimbali." Gangsa kasesegaken, saantawis kasuwuk dipun suluki greget saut Manyura: Sekar Rini lampah: 17: Yaksa gora rupa, ri sedheng sang Kumba : kama lelaku, kan (79) malwaleng ingkang, gambira mangarah, angisis siyung, umijil prabawa, lesus len prakempa, gora walikan, ditya Durbalarsa: mrih cumaning lawan, wira tri rodra. Sang prabu manabda : " Biyung ana gawemu apa kowe seba ora warana taktimbali." Aturipun: "Kawula nuwun nuwun, gusti sowanipun ingkang abdi angunjuki uninga, kula anampeni aturipun pun Wijamantri angaturi uninga lampahipun abdi paduka pun Renggutmuka dhateng Ngastina, angaturaken duta panglawung." Sang prabu amangsuli: "Aja milu basa ing ngabasa, duta kongkonan, panglawung rajapati. Ana rajapati apa, biyung, Ian Iayang ingkang kogawa iku Jayange sapa, biyung." Aturipun emban Wewegidrah : "Kawula nuwun andadosna kauningan, prikanca punggawa danawa Jampahipun dhateng Ngastina, sami tiwas pejah wonten ing margi, lawanipun bandayuda kalih satriya Madukara, namanipun Pamadi, punika pustakanipun gusti kawula kabekta wangsul."<noinclude>{{rh|||103}}</noinclude> bwsjgk554ckr6pfkhkias2txz2k9kfr 73909 73908 2026-05-11T16:02:37Z Elcamatcha 1466 73909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|'''XV. EMBAN WEWEGIDRAH SAGAH ANDHUSTHA<br>DEWI DRUSILAWATI.'''}} Mungel ladrangan Ricik-ricik, ngadeg prabu Kaladiyu, kang ngadhep Wewegidrah, gangsa kajantur dipun caritakaken: Anenggih nagari ing pundi ingkang geriti kocapa, nagari ing Timbultaunan, prabu Kaladiyu lenggah ing pandhapa, ingkang caket ing ngarsa emban Wewegidrah, mangkana sri Kaladiyu, saangkate punggawa yeksa iri.gkang mundhi nawala dhateng, Ngastina, tansah andadar dana ing wadya punggawa tuwin para prajurit yeksa, ciptaning driya yen tan tinampen panglamare retna Drusilawati, sumeja anglurug marang Ngastina, mila tan pegat anggagabah dasih. lng mangke emban Wewegidrah marek ing narendra, mangkana pangudasmaraning driya prabu Kaladiyu : "Baya ana apa si biyung marek ora taktimbali." Gangsa kasesegaken, saantawis kasuwuk dipun suluki greget saut Manyura: Sekar Rini lampah: 17: Yaksa gora rupa, ri sedheng sang Kumba : kama lelaku, kan (79) malwaleng ingkang, gambira mangarah, angisis siyung, umijil prabawa, lesus len prakempa, gora walikan, ditya Durbalarsa: mrih cumaning lawan, wira tri rodra. Sang prabu manabda : " Biyung ana gawemu apa kowe seba ora warana taktimbali." Aturipun: "Kawula nuwun nuwun, gusti sowanipun ingkang abdi angunjuki uninga, kula anampeni aturipun pun Wijamantri angaturi uninga lampahipun abdi paduka pun Renggutmuka dhateng Ngastina, angaturaken duta panglawung." Sang prabu amangsuli: "Aja milu basa ing ngabasa, duta kongkonan, panglawung rajapati. Ana rajapati apa, biyung, Ian Iayang ingkang kogawa iku Jayange sapa, biyung." Aturipun emban Wewegidrah : "Kawula nuwun andadosna kauningan, prikanca punggawa danawa Jampahipun dhateng Ngastina, sami tiwas pejah wonten ing margi, lawanipun bandayuda kalih satriya Madukara, namanipun Pamadi, punika pustakanipun gusti kawula kabekta wangsul."<noinclude>{{rh|||103}}</noinclude> avawermgwgei3k1i0ngjqm5tueasmj3 74457 73909 2026-05-12T05:33:38Z Ars-arsa 1809 /* Absah */ 74457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>{{c|'''XV. EMBAN WEWEGIDRAH SAGAH ANDHUSTHA<br>DEWI DRUSILAWATI.'''}} Mungel ladrangan Ricik-ricik, ngadeg prabu Kaladiyu, kang ngadhep Wewegidrah, gangsa kajantur dipun caritakaken: Anenggih nagari ing pundi ingkang genti kocapa, nagari ing Timbultaunan, prabu Kaladiyu lenggah ing pandhapa, ingkang caket ing ngarsa emban Wewegidrah, mangkana sri Kaladiyu, saangkate punggawa yeksa ingkang mundhi nawala dhateng Ngastina, tansah andadar dana ing wadya punggawa tuwin para prajurit yeksa, ciptaning driya yen tan tinampen panglamare retna Drusilawati, sumeja anglurug marang Ngastina, mila tan pegat anggagabah dasih. lng mangke emban Wewegidrah marek ing narendra, mangkana pangudasmaraning driya prabu Kaladiyu : "Baya ana apa si biyung marek ora taktimbali." Gangsa kasesegaken, saantawis kasuwuk dipun suluki greget saut Manyura: Sekar Rini lampah: 17: Yaksa gora rupa, ri sedheng sang Kumba : kama lelaku, kan (79) malwaleng ingkang, gambira mangarah, angisis siyung, umijil prabawa, lesus len prakempa, gora walikan, ditya Durbalarsa: mrih cumaning lawan, wira tri rodra. Sang prabu manabda : " Biyung ana gawemu apa kowe seba ora warana taktimbali." Aturipun: "Kawula nuwun nuwun, gusti sowanipun ingkang abdi angunjuki uninga, kula anampeni aturipun pun Wijamantri angaturi uninga lampahipun abdi paduka pun Renggutmuka dhateng Ngastina, angaturaken duta panglawung." Sang prabu amangsuli: "Aja milu basa ing ngabasa, duta kongkonan, panglawung rajapati. Ana rajapati apa, biyung, Ian Iayang ingkang kogawa iku Jayange sapa, biyung." Aturipun emban Wewegidrah : "Kawula nuwun andadosna kauningan, prikanca punggawa danawa Jampahipun dhateng Ngastina, sami tiwas pejah wonten ing margi, lawanipun bandayuda kalih satriya Madukara, namanipun Pamadi, punika pustakanipun gusti kawula kabekta wangsul."<noinclude>{{rh|||103}}</noinclude> hse2lik4ehcv047816crw01nbc1v295 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/101 250 23503 73910 2026-05-11T16:02:57Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=69 |<poem>Mereka menggoda Kumpeni sehari penuh, kemudian tibalah malam hari, Kanjeng Pangeran Adipati, kemudian istirahat di Wedi, keesokan hari berangkat lagi, menyiapkan pasukannya, kemudian bersia-siap, di lapangan mereka bersiap diri, di Wringinruluh mereka siap sedia.</poem> |<poem>Sedangkan Mantri Jero seluruhnya, dan pasukan bantuan, serta segenap masukan inti, Srageni dan Mantri Jaba, diperintahkan tampil ke depan, menyerang Prambanan, segenap tumenggung beserta Mantri Jaba, serta pasukan Pangeran Mangkudiningrat.</poem> |<poem>Srageni dan Panumbak, mereka menggoda Kumpeni, Kumpeni yang berada di Prambanan perintah segera dikeluarkan, dari dalam kubu, kepada pasukan Jawa Bugis, menyerbu lapangan, berlari-larilah, ditandai lambaian bendera nan manis.</poem> }}<noinclude>{{rh|||99}}</noinclude> dcdbh1382oy4ywvfp7617qny37lgqyz Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/103 250 23504 73911 2026-05-11T16:03:55Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Dipun caritakaken: Wau ta sri Kaladiyu, dupi miyarsa aturipun emban Wewegidrah yen carakanira sami pejah, sanalika prabu Kaladiyu kaya sinebit talingane, kalangkung kruraning wardaya, jaja bang mawinga-winga, idep mangada-ada, kumejot padoning lathi, netra andik, kumbala kumitir, gereng-gereng pindha singa angsal bayangan, sarira anggaluga, yen sinabeta ing merang kaya bel mjjila pawaka. Dipun suluki greget saut Manyura: Sekar Basanta lampah: 14: Jumangkah anggro susumbar, lindhu bumi gonjing, gumaludhug guntur ketuk, umob kang jaladri, lumembak penyu kumambang, gumuruh walikan, tuhu yen Wisnu bathara, pantes umangan rat. Pangandikanipun sang prabu: "I bojleng-bojleng belis lanat ajejegan, jabehel jabehel, patine bocah bupati apa tatune Ian gagamane. Ingkang aran Pamadi iku apa, dene sabene ora nana pasah tapak paluning apandhe, ing mengko temahan padha apes tanpa kiwul ing prang." Aturipun : "Kawula nuwun, gusti aturipun pun Wijamantri, pun Renggutmuka punika tatu dhadhanipun, kenging jemparing, dene pun Thothogatho tatu sirahipun kenging gembel, pun ditya Klanthangrnimis tatu dhadhanipun, kenging katganipun piyambak, kenging karebat dening mengsah, dados sadaya sami tatu jaja." Sang prabu angandika: "Iku biyung nyata yen kawulaku padha mati prang tatu dhadha, tandha mantep anglakoni ayahan. Yen ta tatua ing burl utawa ngucira lumayu urip, aku ora sudi ngawulakake saturun-turune. Wis biyung anak warise bocah bupati ingkang padha mati banjur gentekna, (80) aja owah ing kabupatene. Karo undhang-undhanga pradangdan bocah bupati, utama bocah prajurit ing Timbultaunan, aku dhewe bakal seba maring Ngastina anjaluk si Drusilawati." Aturipun: "Kawula nuwun, gusti sampun paduka enggalenggal tindak dhateng Ngastina, manawi namung sinuhun karsa mundhut retna Drusilawati, yen kawula taksih gesang, paduka kawula aturi eca kasukana wonten ing kadhaton, pun emban ingkang kadugi andhustha retna Drusilawati, manawi kawula sampun boten saged mendhet putri Ngastina, punika kawula sumangga ing karsa paduka." Sri Kaladiyu ngandika : "Iya biyung takanggep aturmu, yen dhasar kowe bisa andhustha putri Ngastina, bakal gedhe ganjaraku ing kowe, wis ora duwe bocah roro tetelu, kajaba amung kowe biyung. Karepmu mangkat besuk apa, biyung."<noinclude>{{rh|104}}</noinclude> 4l7jkw6kvntqomtrjp7f7d9j7j9c2vn 74464 73911 2026-05-12T05:38:46Z Ars-arsa 1809 /* Absah */ 74464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>Dipun caritakaken: Wau ta sri Kaladiyu, dupi miyarsa aturipun emban Wewegidrah yen carakanira sami pejah, sanalika prabu Kaladiyu kaya sinebit talingane, kalangkung kruraning wardaya, jaja bang mawinga-winga, idep mangada-ada, kumejot padoning lathi, netra andik, kumbala kumitir, gereng-gereng pindha singa angsal bayangan, sarira anggaluga, yen sinabeta ing merang kaya bel mjjila pawaka. Dipun suluki greget saut Manyura: Sekar Basanta lampah: 14: Jumangkah anggro susumbar, lindhu bumi gonjing, gumaludhug guntur ketuk, umob kang jaladri, lumembak penyu kumambang, gumuruh walikan, tuhu yen Wisnu bathara, pantes umangan rat. Pangandikanipun sang prabu: "I bojleng-bojleng belis lanat ajejegan, jabehel jabehel, patine bocah bupati apa tatune Ian gagamane. Ingkang aran Pamadi iku apa, dene sabene ora nana pasah tapak paluning apandhe, ing mengko temahan padha apes tanpa kiwul ing prang." Aturipun : "Kawula nuwun, gusti aturipun pun Wijamantri, pun Renggutmuka punika tatu dhadhanipun, kenging jemparing, dene pun Thothogatho tatu sirahipun kenging gembel, pun ditya Klanthangrnimis tatu dhadhanipun, kenging katganipun piyambak, kenging karebat dening mengsah, dados sadaya sami tatu jaja." Sang prabu angandika: "Iku biyung nyata yen kawulaku padha mati prang tatu dhadha, tandha mantep anglakoni ayahan. Yen ta tatua ing buri utawa ngucira lumayu urip, aku ora sudi ngawulakake saturun-turune. Wis biyung anak warise bocah bupati ingkang padha mati banjur gentekna, (80) aja owah ing kabupatene. Karo undhang-undhanga pradangdan bocah bupati, utama bocah prajurit ing Timbultaunan, aku dhewe bakal seba maring Ngastina anjaluk si Drusilawati." Aturipun: "Kawula nuwun, gusti sampun paduka enggalenggal tindak dhateng Ngastina, manawi namung sinuhun karsa mundhut retna Drusilawati, yen kawula taksih gesang, paduka kawula aturi eca kasukana wonten ing kadhaton, pun emban ingkang kadugi andhustha retna Drusilawati, manawi kawula sampun boten saged mendhet putri Ngastina, punika kawula sumangga ing karsa paduka." Sri Kaladiyu ngandika : "Iya biyung takanggep aturmu, yen dhasar kowe bisa andhustha putri Ngastina, bakal gedhe ganjaraku ing kowe, wis ora duwe bocah roro tetelu, kajaba amung kowe biyung. Karepmu mangkat besuk apa, biyung."<noinclude>{{rh|104}}</noinclude> lvx4shco2i5064hg3cb9agyzt2v7hoy Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/102 250 23505 73912 2026-05-11T16:05:25Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{gap}}'''I'''{{Gap}}'''(Dhandhanggula).''' (93) {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Pertempuran berjalan selang beberapa waktu, di sebelah timur Prambanan, di sebelah barat Taji lokasinya, bertempur dengan senjata, ramai sekali suaranya senapan, pasukan Mantri Jaba cerai berai, Srageni melarikan diri, Pangeran Mangkudiningrat, Danawarsa tertangkap oleh Kumpeni, kemudian dibunuhnya.</poem> |<poem>Mereka melarikan diri secepat kilat, cerai-berai dan menginginkan hidup saling mendahului larinya, Kumpeni mengejarnya, terkisahkan Pangeran Adipati yang sedang berada di Wringinrubuh, dengan hanya Mantri Jero saja, seratus orang yang di bawanya, oleh Pangeran Adipati.</poem> |<poem>Serenta mendengar letusan senapan, Kanjeng Pangeran Adipati, berangkatlah bersama Mantri Jero, jalannya cepat-cepat ke arah selatan, setelah tiba di sebelah timur Taji, disambut Mantri Jaba, yang sedang melarikan diri, segenap tumenggung, Sarageni yang sudah takut sekali, tidak bersedia berada di depan.</poem> |<poem>Pangeran Adipati tidak berkenan dalam hati, melihat Mantri Jaba, hanya tinggal Mantri Jero saja, setelah diminta kesediaan dan menyanggupkan diri, dan mereka telah menyatakan</poem> }}<noinclude>{{rh|100}}</noinclude> 8h2e82y2hb9ebnu3juwihsc0h44j7fl Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/40 250 23506 73913 2026-05-11T16:07:54Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Gending dipun unggahaken sawatawis lajeng kasuwuk, dipun suluki pathet nem : Sekar Medhangmiring lampah: 23: Atari pejah: ning kang prawara So: madentatanaya, tekap Sinisu ta, makin aparek, Jayadrata tekap, sang Arjuna Warko: dhara norakamu , maka muka sang, dwijendra Karna Kar: pa Salya Kuruku, tarlen girikola. Sang prabu ngandika: "Kulup Jayadrata, priye lakune bocah ing Banakeling, ingkang padha ngupaya sirnane raden ayu Drusilawati, apa ana ingkang oleh gawe utawa oleh pawarta, ing ngendi panggonane putri ing Ngastina." Aturipun: "Kula nuwun, kangjeng rama sadaya kawula bala ing Banakeling, anggenipun ngupadosi sirnanipun retna Drusilawati boten wonten angsal damel. Yen pareng karsanipun kangjeng rama, kawula piyambak nyuwun idi pangestu badhe ngupadosi sajawining nagari Banakeling." "Kulup iku aja, yen kowe seja ngupaya dhewe sirnane Retna Drusilawati, getun temen ora nana janma tinakokake, bakal panganten ngupaya sirnane jatukramane, becik manawa bisa ketemu, upami ora katemu muwuhi kanisthan. Wis dhawuha ing si patih Jayasubanda Ian si Jayawiladaka, kon lumaku lelancaran angangin-angina pawarta, sajabaning wewengkon ing Banakeling." Aturipun: "Kawula nuwun inggih dhateng sandika, kawula kalilana andhawuhaken dhateng pun Jayasubanda." (22). Gangsa mungel ayak-ayakan, sang prabu ngadhaton, raden Jayadrata medal dhateng paglaran, gangsa kasesegaken dados plajengan nem, Jayadrata kalampahaken, saantawis ngadeg ngawe-awe. Jayasubanda, Jayawiladaka sami majeng prapta ngarsaning raden Jayadrata, sampun sami tata lenggah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki greget saut nem: Sekar Rini lampah: 17: Punggawa prayitna, Pundhendha mangaran, arnamrih lawan, sang Dasawadana, anuduh punggawa, Wiradumraksa, mangrusak ing gelar: ardacandranira, patih Suwanda, gadgada umangsah, wahana dwipangga, mangundha dhandha. Patih matur ing raden Jayadrata: "Kawula nuwun, raden wonten karya punapa, animbali dhateng pun Jayasubanda. "Wangsulanipun: "Bapa Jayasubanda, muiane kowe tak tim bali utawa si tumenggung Jayawiladaka, karsane kangjeng rama kowe andikakake padha ngupaya sirnani putri Ngastina retna Drusilawati, anggonmu ngupaya metua teka jajahan nagara Banakeling, aja pati mulih yen durung katemu."<noinclude>{{rh|||41}}</noinclude> az7pw2351xv0pt44hf7v4378nvs2xc3 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/103 250 23507 73914 2026-05-11T16:08:56Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>kesediaannya, serta menghunus senjata masing- (94) masing, suatu bukti bahwa mereka siap sedia, kemudian nampaklah Kumpeni, dan menyerang kembali lajune Kumpeni, melalui jalan besar.</poem></ol> <poem> {{ordered list|start=5 |Pertama-tama Kumpeni melalui selatan, kemudian Pangeran Adipati tampil ke depan, beserta Mantri Jro lengkap dengan pasukannya, berjumlah empat puluh, menyambut kedatangan Kumpeni, yang berada di barat laut menyerangnya, diiringi bunyi bende, diseling suara gong dan tambur, pasukan Kumpeni, sebanyak dua pasukan diserbu, pertempuran berlangsung selatan Taji. |Pasukan Kumpeni menembaki tidak henti-hentinya, kemudian Mantri Jero diperintahkan bergerak, saat tersebut sedang banjir kalinya, Mantri Jero menyeberang dan menyerang, menyeberang tanpa naik kuda, ditembaki oleh Kumpeni, meskipun demikian mereka terus maju, menyerang Belanda dengan tombak, pasukan Kumpeni yang didepan banyak yang gugur, sedangkan yang berada di belakang riuh-rendah. |Pasukan Kumpeni menyerang, serangan fihak kavaleri Belanda dilakukan dengan melarikan kuda, dibarengi pasukan darat, sedang yang di sebelah barat Ngebel tetap bertahan, mempertahankan diri serenta menembaki, suaranya bagaikan gunung meletus, sedangkan tibanya peluru bagaikan hujan, Pangeran Adipati memerintahkan "Jangan berhenti, terus menyerang," Mantri Jero tampil ke depan dan gugur. (95) |Menyerang Kumpeni dengan tombak, barisan depan Kumpeni banyak yang gugur, dikarenakan serang tumbak, sedangkan Kumpeni yang masih ketinggalan, mereka melarikan diri mencari hidup, }}</poem><noinclude>{{rh|||'''101'''}}</noinclude> qjo1mlm3u544y9jtfxbpmp9h1dwetmn 73915 73914 2026-05-11T16:09:25Z Srijembarrahayu 882 73915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>(94) <ol><poem>kesediaannya, serta menghunus senjata masing- masing, suatu bukti bahwa mereka siap sedia, kemudian nampaklah Kumpeni, dan menyerang kembali lajune Kumpeni, melalui jalan besar.</poem></ol> <poem> {{ordered list|start=5 |Pertama-tama Kumpeni melalui selatan, kemudian Pangeran Adipati tampil ke depan, beserta Mantri Jro lengkap dengan pasukannya, berjumlah empat puluh, menyambut kedatangan Kumpeni, yang berada di barat laut menyerangnya, diiringi bunyi bende, diseling suara gong dan tambur, pasukan Kumpeni, sebanyak dua pasukan diserbu, pertempuran berlangsung selatan Taji. |Pasukan Kumpeni menembaki tidak henti-hentinya, kemudian Mantri Jero diperintahkan bergerak, saat tersebut sedang banjir kalinya, Mantri Jero menyeberang dan menyerang, menyeberang tanpa naik kuda, ditembaki oleh Kumpeni, meskipun demikian mereka terus maju, menyerang Belanda dengan tombak, pasukan Kumpeni yang didepan banyak yang gugur, sedangkan yang berada di belakang riuh-rendah. |Pasukan Kumpeni menyerang, serangan fihak kavaleri Belanda dilakukan dengan melarikan kuda, dibarengi pasukan darat, sedang yang di sebelah barat Ngebel tetap bertahan, mempertahankan diri serenta menembaki, suaranya bagaikan gunung meletus, sedangkan tibanya peluru bagaikan hujan, Pangeran Adipati memerintahkan "Jangan berhenti, terus menyerang," Mantri Jero tampil ke depan dan gugur. (95) |Menyerang Kumpeni dengan tombak, barisan depan Kumpeni banyak yang gugur, dikarenakan serang tumbak, sedangkan Kumpeni yang masih ketinggalan, mereka melarikan diri mencari hidup, }}</poem><noinclude>{{rh|||'''101'''}}</noinclude> lc4gv9kg4rtvtmsw39ky8bv04zns1re 73918 73915 2026-05-11T16:13:48Z Srijembarrahayu 882 73918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>(94) <ol><poem>kesediaannya, serta menghunus senjata masing- masing, suatu bukti bahwa mereka siap sedia, kemudian nampaklah Kumpeni, dan menyerang kembali lajune Kumpeni, melalui jalan besar.</poem></ol> {{ordered list|start=5 |<poem>Pertama-tama Kumpeni melalui selatan, kemudian Pangeran Adipati tampil ke depan, beserta Mantri Jro lengkap dengan pasukannya, berjumlah empat puluh, menyambut kedatangan Kumpeni, yang berada di barat laut menyerangnya, diiringi bunyi bende, diseling suara gong dan tambur, pasukan Kumpeni, sebanyak dua pasukan diserbu, pertempuran berlangsung selatan Taji.</poem> |<poem>Pasukan Kumpeni menembaki tidak henti-hentinya, kemudian Mantri Jero diperintahkan bergerak, saat tersebut sedang banjir kalinya, Mantri Jero menyeberang dan menyerang, menyeberang tanpa naik kuda, ditembaki oleh Kumpeni, meskipun demikian mereka terus maju, menyerang Belanda dengan tombak, pasukan Kumpeni yang didepan banyak yang gugur, sedangkan yang berada di belakang riuh-rendah.</poem> |<poem>Pasukan Kumpeni menyerang, serangan fihak kavaleri Belanda dilakukan dengan melarikan kuda, dibarengi pasukan darat, sedang yang di sebelah barat Ngebel tetap bertahan, mempertahankan diri serenta menembaki, suaranya bagaikan gunung meletus, sedangkan tibanya peluru bagaikan hujan, Pangeran Adipati memerintahkan "Jangan berhenti, terus menyerang," Mantri Jero tampil ke depan dan gugur.</poem> (95) |<poem>Menyerang Kumpeni dengan tombak, barisan depan Kumpeni banyak yang gugur, dikarenakan serang tumbak, sedangkan Kumpeni yang masih ketinggalan, mereka melarikan diri mencari hidup, </poem>}}<noinclude>{{rh|||'''101'''}}</noinclude> e8rovfvkeic1orb6cyv72j2ojg42qkv Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/7 250 23508 73916 2026-05-11T16:09:54Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{c|DAFTAR ISI}} {{Titik-titik daftar isi||Kata Pengantar|5}} Kata Pengantar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ringkasan : Perebutan Drusilawati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Jejer Ratu Ngastina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Gapuran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Kadhatonan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .... 73916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|DAFTAR ISI}} {{Titik-titik daftar isi||Kata Pengantar|5}} Kata Pengantar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ringkasan : Perebutan Drusilawati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Jejer Ratu Ngastina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Gapuran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Kadhatonan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Pasowanan Jawi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Ad egan Ratu Banakeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Adegan Ratu Danawa, Srikaladiyu . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Adegan Raden Pamadi, ing Samadyaning Wana . . . . . . . 8. Perang Sekar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Dewi Drusilawati Kabekta ing Liman Pethak Karebat Dening Raden Pamadi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Raden Pamadi Kapapag Utusan Banakeling, Dados Prang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 . Raden Pamadi Kacepeng Dening Adipati Karna. Kabekta Dhateng Ngastina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Adegan Prabu Suyudana, Dhatengipun Dewi Drusilawati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. Dewi Banuwati Papanggihan Kaliyan Raden Pamadi . . . 14. Adegan Ratu Banakeling, Sowanipun Tumenggung Jayawiladaka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. Emban Wewegidrah Sagah Andhusta Dewi Drusilawati ...... . ..................... . ........... 16. Adegan Prabu Yudhisthira, Dhatengipun Semar Saanakipun ..... .. . . ....... . . .. .................. . . 17. Dewi Drusilawati Icai Kabekta Pandung . ....... . .. . 18. Raden Pamadi tuwin Raden J ayadrata Madosi Dewi Drusilawati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19. Srika1adiyu Pejah Dening Raden J ayadrata . . . . . . . . . . 20. Dhaupipun Raden Jayadrata kaliyan Dewi Drusilawati . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 9 19 27 30 34 40 44 52 57 68 73 80 89 96 99 103 106 11 3 116 12 1 125 7<noinclude></noinclude> f05tcz3nc6gx9w8kwwsywdf28he7h7x 73919 73916 2026-05-11T16:16:13Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|'''DAFTAR ISI'''}} {{Titik-titik daftar isi||Kata Pengantar|5}} {{Titik-titik daftar isi||Ringkasan: Perebutan Drusilawati|9}} {{Titik-titik daftar isi|1.|Jejer Ratu Ngastina|19}} {{Titik-titik daftar isi|2.|Gapuran|27}} {{Titik-titik daftar isi|3.|Kadhatonan|30}} {{Titik-titik daftar isi|4.|Pasowanan Jawi|34}} {{Titik-titik daftar isi|5.|Ad egan Ratu Banakeling|40}} {{Titik-titik daftar isi|6.|Adegan Ratu Danawa, Srikaladiyu|44}} {{Titik-titik daftar isi|7.|Adegan Raden Pamadi, ing Samadyaning Wana|52}} {{Titik-titik daftar isi|8.|Perang Sekar|57}} {{Titik-titik daftar isi|9.|Dewi Drusilawati Kabekta ing Liman Pethak Karebat Dening Raden Pamadi|68}} {{Titik-titik daftar isi|10.|Raden Pamadi Kapapag Utusan Banakeling, Dados Prang|73}} {{Titik-titik daftar isi|11 .|Raden Pamadi Kacepeng Dening Adipati Karna. Kabekta Dhateng Ngastina|80}} {{Titik-titik daftar isi|12.|Adegan Prabu Suyudana, Dhatengipun Dewi Drusilawati|89}} {{Titik-titik daftar isi|13.|Dewi Banuwati Papanggihan Kaliyan Raden Pamadi|96}} {{Titik-titik daftar isi|14.|Adegan Ratu Banakeling, Sowanipun Tumenggung Jayawiladaka|99}} {{Titik-titik daftar isi|15.|Emban Wewegidrah Sagah Andhusta Dewi Drusilawati|103}} {{Titik-titik daftar isi|16.|Adegan Prabu Yudhisthira, Dhatengipun Semar Saanakipun|106}} {{Titik-titik daftar isi|17.|Dewi Drusilawati Icai Kabekta Pandung|113}} {{Titik-titik daftar isi|18.|Raden Pamadi tuwin Raden Jayadrata Madosi Dewi Drusilawati|116}} {{Titik-titik daftar isi|19.|Srika1adiyu Pejah Dening Raden Jayadrata|121}} {{Titik-titik daftar isi|20.|Dhaupipun Raden Jayadrata kaliyan Dewi Drusilawati|125}}<noinclude></noinclude> kq2bxax5gbemzu1itda49o594z5nhzf 73920 73919 2026-05-11T16:16:30Z Elcamatcha 1466 73920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|'''DAFTAR ISI'''}} {{Titik-titik daftar isi||Kata Pengantar|5}} {{Titik-titik daftar isi||Ringkasan: Perebutan Drusilawati|9}} {{Titik-titik daftar isi|1.|Jejer Ratu Ngastina|19}} {{Titik-titik daftar isi|2.|Gapuran|27}} {{Titik-titik daftar isi|3.|Kadhatonan|30}} {{Titik-titik daftar isi|4.|Pasowanan Jawi|34}} {{Titik-titik daftar isi|5.|Ad egan Ratu Banakeling|40}} {{Titik-titik daftar isi|6.|Adegan Ratu Danawa, Srikaladiyu|44}} {{Titik-titik daftar isi|7.|Adegan Raden Pamadi, ing Samadyaning Wana|52}} {{Titik-titik daftar isi|8.|Perang Sekar|57}} {{Titik-titik daftar isi|9.|Dewi Drusilawati Kabekta ing Liman Pethak Karebat Dening Raden Pamadi|68}} {{Titik-titik daftar isi|10.|Raden Pamadi Kapapag Utusan Banakeling, Dados Prang|73}} {{Titik-titik daftar isi|11 .|Raden Pamadi Kacepeng Dening Adipati Karna. Kabekta Dhateng Ngastina|80}} {{Titik-titik daftar isi|12.|Adegan Prabu Suyudana, Dhatengipun Dewi Drusilawati|89}} {{Titik-titik daftar isi|13.|Dewi Banuwati Papanggihan Kaliyan Raden Pamadi|96}} {{Titik-titik daftar isi|14.|Adegan Ratu Banakeling, Sowanipun Tumenggung Jayawiladaka|99}} {{Titik-titik daftar isi|15.|Emban Wewegidrah Sagah Andhusta Dewi Drusilawati|103}} {{Titik-titik daftar isi|16.|Adegan Prabu Yudhisthira, Dhatengipun Semar Saanakipun|106}} {{Titik-titik daftar isi|17.|Dewi Drusilawati Icai Kabekta Pandung|113}} {{Titik-titik daftar isi|18.|Raden Pamadi tuwin Raden Jayadrata Madosi Dewi Drusilawati|116}} {{Titik-titik daftar isi|19.|Srika1adiyu Pejah Dening Raden Jayadrata|121}} {{Titik-titik daftar isi|20.|Dhaupipun Raden Jayadrata kaliyan Dewi Drusilawati|125}}<noinclude>{{rh|||7}}</noinclude> ozdfx985m9y9frv76c1a2qugk456m34 74442 73920 2026-05-12T05:10:58Z Ars-arsa 1809 /* Absah */ 74442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ars-arsa" /></noinclude>{{c|'''DAFTAR ISI'''}} {{Titik-titik daftar isi||Kata Pengantar|5}} {{Titik-titik daftar isi||Ringkasan: Perebutan Drusilawati|9}} {{Titik-titik daftar isi|1.|Jejer Ratu Ngastina|19}} {{Titik-titik daftar isi|2.|Gapuran|27}} {{Titik-titik daftar isi|3.|Kadhatonan|30}} {{Titik-titik daftar isi|4.|Pasowanan Jawi|34}} {{Titik-titik daftar isi|5.|Adegan Ratu Banakeling|40}} {{Titik-titik daftar isi|6.|Adegan Ratu Danawa, Srikaladiyu|44}} {{Titik-titik daftar isi|7.|Adegan Raden Pamadi, ing Samadyaning Wana|52}} {{Titik-titik daftar isi|8.|Perang Sekar|57}} {{Titik-titik daftar isi|9.|Dewi Drusilawati Kabekta ing Liman Pethak Karebat Dening Raden Pamadi|68}} {{Titik-titik daftar isi|10.|Raden Pamadi Kapapag Utusan Banakeling, Dados Prang|73}} {{Titik-titik daftar isi|11 .|Raden Pamadi Kacepeng Dening Adipati Karna. Kabekta Dhateng Ngastina|80}} {{Titik-titik daftar isi|12.|Adegan Prabu Suyudana, Dhatengipun Dewi Drusilawati|89}} {{Titik-titik daftar isi|13.|Dewi Banuwati Papanggihan Kaliyan Raden Pamadi|96}} {{Titik-titik daftar isi|14.|Adegan Ratu Banakeling, Sowanipun Tumenggung Jayawiladaka|99}} {{Titik-titik daftar isi|15.|Emban Wewegidrah Sagah Andhusta Dewi Drusilawati|103}} {{Titik-titik daftar isi|16.|Adegan Prabu Yudhisthira, Dhatengipun Semar Saanakipun|106}} {{Titik-titik daftar isi|17.|Dewi Drusilawati Icai Kabekta Pandung|113}} {{Titik-titik daftar isi|18.|Raden Pamadi tuwin Raden Jayadrata Madosi Dewi Drusilawati|116}} {{Titik-titik daftar isi|19.|Srikaladiyu Pejah Dening Raden Jayadrata|121}} {{Titik-titik daftar isi|20.|Dhaupipun Raden Jayadrata kaliyan Dewi Drusilawati|125}}<noinclude>{{rh|||7}}</noinclude> 2dx2i99j5sp0ub8oj2fsroa7aoywgw2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/35 250 23509 73917 2026-05-11T16:12:38Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>gambar tiga orang Belanda yang dijadikan satu pigura. Di bawah gambar-gambar tadi diletakkan pot-pot tanaman yang berbentuk seperti burung. i antara pintu kemar tengah dan pintu selatan dipesang hiss- an gambar besar yang juga merupskan gambar putci Romawi yang menurut cerita ia sering jatuh cinta. Tetapi gambar tadi digambar- kan sebagai orang yang sedang bepergian dengan jalan kaki. Selanjutnya di sebelah selatan pinta selstan terdapat hiasan gambar suami-istri Tuan Louis Dhesence yang menjadi Administra- tur Cepaga dan digambar berdaua bersama istrinya. Kemudian ganti diceriterakan, ialah dinding Kayu istana. Din- ding kayu kamar tengah yang sebelah barat mempunyai tiga buah pintu. Ketiga pintu ini merupakan pintu kamar sebelah barat ka- ‘mar tengah. Pintu-pintu itu ial Pertama, pint sebelah utara, untuk jalan masuk ke kamar peraduan Gusti Kanjeng Ratu Paku Buwana. Kedua, pintu yang ada di tengab-tengah dinding kayu atax pin- tu kamar tenga. Pint ini untuk jalan keluar ke jalan buatan. ‘Ujung jalan buatan merupakan jalan ke Keradenayon. Ketiga, pintu sebelah selatan kamar tengah, untuk masuk ke kamar persediaan peraduan para istri Si Susubunan. Adapun di sebelah selatan, di dekat pintu perantara yang ter- Ietak di sebelah selatan, terdapat sebuah gambar yang indah. Gam- bar seorang Belanda yang berpakaian Jawa, menint paksian se- orang Rajamuda. Pintu yang terietak di sebelah selatan dan te- ngah, dckat pinta perantara, dipakei untuk menyedapkan pan- dangan mata dan dihias dengan sebuah gambar yang besar. Gambar ini melukiskan seorang perempuan Romawi yang sedang mabuk asmara. Keadzan ini digambarkan seperti keadaan seseorang yang sedang bepergian jauh hanya berjalan Kaki saja. Hal yang menyeru- pai ita pemah disebut di atas, tetapi orang yang di gamber ini ilukiskan menghadap seorang pendeta. Adapun di sebelah utara dan selatan pigura tadi, ditempatken patung KeciKecil, Patuns- patung ini menggambarkan sinyo dan nyonya, jadi penempatan patung-patung itu untuk mengapi Sekarang dicesiterakan tempat sela-sela yang dekat dengan pintu tengah dan pintu utara. Di tempat ini dipasang sebuah gam- bar atau lukisan yang besar. Gambar atau lukisan ini menggambar- kan seorang perempuan Rumawi yang sedang menghadap seorang 36<noinclude></noinclude> ix0jab6eskhvvvnn3h6u2ggjx09vii8 73940 73917 2026-05-11T16:23:17Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>gambar tiga orang Belanda yang dijadikan satu pigura. Di bawah gambar-gambar tadi diletakkan pot-pot tanaman yang berbentuk seperti burung. Di antara pintu kemar tengah dan pintu selatan dipasang hiasan gambar besar yang juga merupakan gambar putri Romawi yang menurut cerita ia sering jatuh cinta. Tetapi gambar tadi digambarkan sebagai orang yang sedang bepergian dengan jalan kaki. Selanjutnya di sebelah selatan pinta selstan terdapat hiasan gambar suami-istri Tuan Louis Dhesence yang menjadi Administratur Cepaga dan digambar berdaua bersama istrinya. Kemudian ganti diceriterakan, ialah dinding Kayu istana. Dinding kayu kamar tengah yang sebelah barat mempunyai tiga buah pintu. Ketiga pintu ini merupakan pintu kamar sebelah barat kamar tengah. Pintu-pintu itu ialah: Pertama, pintu sebelah utara, untuk jalan masuk ke kamar peraduan Gusti Kanjeng Ratu Paku Buwana. Kedua, pintu yang ada di tengah-tengah dinding kayu atau pintu kamar tenga. Pint ini untuk jalan keluar ke jalan buatan. Ujung jalan buatan merupakan jalan ke Keradenayon. Ketiga, pintu sebelah selatan kamar tengah, untuk masuk ke kamar persediaan peraduan para istri Sri Susubunan. Adapun di sebelah selatan, di dekat pintu perantara yang terletak di sebelah selatan, terdapat sebuah gambar yang indah. Gambar seorang Belanda yang berpakaian Jawa, meniru paktsian seorang Rajamuda. Pintu yang terletak di sebelah selatan dan tengah, dekat pinta perantara, dipakai untuk menyedapkan pandangan mata dan dihias dengan sebuah gambar yang besar. Gambar ini melukiskan seorang perempuan Romawi yang sedang mabuk asmara. Keadaan ini digambarkan seperti keadaan seseorang yang sedang bepergian jauh hanya berjalan Kaki saja. Hal yang menyerupai itu pemah disebut di atas, tetapi orang yang di gambar ini dilukiskan menghadap seorang pendeta. Adapun di sebelah utara dan selatan pigura tadi, ditempatkan patung kecil-kecil. Patung-patung ini menggambarkan sinyo dan nyonya, jadi penempatan patung-patung itu untuk mengapit. Sekarang diceritakan tempat sela-sela yang dekat dengan pintu tengah dan pintu utara. Di tempat ini dipasang sebuah gambar atau lukisan yang besar. Gambar atau lukisan ini menggambarkan seorang perempuan Romawi yang sedang menghadap seorang<noinclude>{{rh|36}}</noinclude> of60zbdbl90tv9xtpg2evigsyj5el2o 73948 73940 2026-05-11T16:25:18Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>gambar tiga orang Belanda yang dijadikan satu pigura. Di bawah gambar-gambar tadi diletakkan pot-pot tanaman yang berbentuk seperti burung. Di antara pintu kemar tengah dan pintu selatan dipasang hiasan gambar besar yang juga merupakan gambar putri Romawi yang menurut cerita ia sering jatuh cinta. Tetapi gambar tadi digambarkan sebagai orang yang sedang bepergian dengan jalan kaki. Selanjutnya di sebelah selatan pintu selatan terdapat hiasan gambar suami-istri Tuan Louis Dhesence yang menjadi Administratur Cepaga dan digambar berdaua bersama istrinya. Kemudian ganti diceritakan, ialah dinding Kayu istana. Dinding kayu kamar tengah yang sebelah barat mempunyai tiga buah pintu. Ketiga pintu ini merupakan pintu kamar sebelah barat kamar tengah. Pintu-pintu itu ialah: Pertama, pintu sebelah utara, untuk jalan masuk ke kamar peraduan Gusti Kanjeng Ratu Paku Buwana. Kedua, pintu yang ada di tengah-tengah dinding kayu atau pintu kamar tenga. Pint ini untuk jalan keluar ke jalan buatan. Ujung jalan buatan merupakan jalan ke Keradenayon. Ketiga, pintu sebelah selatan kamar tengah, untuk masuk ke kamar persediaan peraduan para istri Sri Susuhunan. Adapun di sebelah selatan, di dekat pintu perantara yang terletak di sebelah selatan, terdapat sebuah gambar yang indah. Gambar seorang Belanda yang berpakaian Jawa, meniru paktsian seorang Rajamuda. Pintu yang terletak di sebelah selatan dan tengah, dekat pinta perantara, dipakai untuk menyedapkan pandangan mata dan dihias dengan sebuah gambar yang besar. Gambar ini melukiskan seorang perempuan Romawi yang sedang mabuk asmara. Keadaan ini digambarkan seperti keadaan seseorang yang sedang bepergian jauh hanya berjalan Kaki saja. Hal yang menyerupai itu pemah disebut di atas, tetapi orang yang di gambar ini dilukiskan menghadap seorang pendeta. Adapun di sebelah utara dan selatan pigura tadi, ditempatkan patung kecil-kecil. Patung-patung ini menggambarkan sinyo dan nyonya, jadi penempatan patung-patung itu untuk mengapit. Sekarang diceritakan tempat sela-sela yang dekat dengan pintu tengah dan pintu utara. Di tempat ini dipasang sebuah gambar atau lukisan yang besar. Gambar atau lukisan ini menggambarkan seorang perempuan Romawi yang sedang menghadap seorang<noinclude>{{rh|36}}</noinclude> 0mdp37e2092ptfrp42jku6b7la862fp 73955 73948 2026-05-11T16:27:18Z Elcamatcha 1466 /* Absah */ 73955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Elcamatcha" /></noinclude>gambar tiga orang Belanda yang dijadikan satu pigura. Di bawah gambar-gambar tadi diletakkan pot-pot tanaman yang berbentuk seperti burung. Di antara pintu kemar tengah dan pintu selatan dipasang hiasan gambar besar yang juga merupakan gambar putri Romawi yang menurut cerita ia sering jatuh cinta. Tetapi gambar tadi digambarkan sebagai orang yang sedang bepergian dengan jalan kaki. Selanjutnya di sebelah selatan pintu selatan terdapat hiasan gambar suami-istri Tuan Louis Dhesence yang menjadi Administratur Cepaga dan digambar berdaua bersama istrinya. Kemudian ganti diceritakan, ialah dinding Kayu istana. Dinding kayu kamar tengah yang sebelah barat mempunyai tiga buah pintu. Ketiga pintu ini merupakan pintu kamar sebelah barat kamar tengah. Pintu-pintu itu ialah: Pertama, pintu sebelah utara, untuk jalan masuk ke kamar peraduan Gusti Kanjeng Ratu Paku Buwana. Kedua, pintu yang ada di tengah-tengah dinding kayu atau pintu kamar tenga. Pint ini untuk jalan keluar ke jalan buatan. Ujung jalan buatan merupakan jalan ke Keradenayon. Ketiga, pintu sebelah selatan kamar tengah, untuk masuk ke kamar persediaan peraduan para istri Sri Susuhunan. Adapun di sebelah selatan, di dekat pintu perantara yang terletak di sebelah selatan, terdapat sebuah gambar yang indah. Gambar seorang Belanda yang berpakaian Jawa, meniru paktsian seorang Rajamuda. Pintu yang terletak di sebelah selatan dan tengah, dekat pinta perantara, dipakai untuk menyedapkan pandangan mata dan dihias dengan sebuah gambar yang besar. Gambar ini melukiskan seorang perempuan Romawi yang sedang mabuk asmara. Keadaan ini digambarkan seperti keadaan seseorang yang sedang bepergian jauh hanya berjalan Kaki saja. Hal yang menyerupai itu pemah disebut di atas, tetapi orang yang di gambar ini dilukiskan menghadap seorang pendeta. Adapun di sebelah utara dan selatan pigura tadi, ditempatkan patung kecil-kecil. Patung-patung ini menggambarkan sinyo dan nyonya, jadi penempatan patung-patung itu untuk mengapit. Sekarang diceritakan tempat sela-sela yang dekat dengan pintu tengah dan pintu utara. Di tempat ini dipasang sebuah gambar atau lukisan yang besar. Gambar atau lukisan ini menggambarkan seorang perempuan Romawi yang sedang menghadap seorang<noinclude>{{rh|36}}</noinclude> 27wz4opbhm3luhkd7ar9734mqeptkct Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/36 250 23510 73957 2026-05-11T16:28:26Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>pendeta, seperti yang tersebut di atas, tetapi wajahnya telah kelihatan gambira. Kegembiraan ini diperlihatkan kepada saudaranya dan barangkali kegembiraan ini karena telah bertemu dengan seseorang yang menjadi pusat perhatiannya. Di sebelah selatan gambar atau lukisan tadi ada hiasan sebuah pot dinding buatan Cina. Pot ini diben tuk seperti burung, sedang di se belah utara terdapat sebuah gambar yang berbentuk seperti piring dan melukiskan seorang bangsa Turki. Gambar atau lukisan ini buatan Tuan Sul sendiri. Hal ini menambah keindahan kamar tengah. Di sebelah utara pintu yang paling utara ada sebuah gam bar lagi yaitu gam bar seorang Cina. Selanjutnya yang diceritakan ialah kamar tengah yang terletak tepat di tengah-tengah keempat tiang seri. Kamar tengah ini berlangit-langit indah yang dicat putih bersih. Tepat di tengah-tengah kamar di pasang !ampu gantung berea bang tiga. Di sebelah utara dan selatan Jampu gantung terse but juga dipasang dua buah lampu (J awa : dilah) gasolin, jadi jumlah lampu di kamar tengah itu ada lima buah. Lantainya terbuat dari papan kayu jati. Di atasnya dibentangkan tikar rotan (J awa : lam pit). Di bawah lampu gantung itu dipasang sebuah meja antik yang berbentuk bulat. Meja ini diapit oleh kursi duduk antik dan di atas meja itu diletakkan jambangan bunga. Di sebelah utara diletakkan kursi goyang yang Jllenghadap ke selatan, dan di sebelah utara kursi goyang itu ditempatkan stan dar untuk tempat pot. Standar ini sangat baik bentuknya dan garapannya sangat halus. Dan di sebelah utara standar diletakkan sebuah kursi yang indah dengan model baru. Selain itu juga dipasang sebuah meja judi antik yang diapit kursi goyang. Mejajudi antik ini terletak berdekatan dengan dinding kayu sebelah utara. Adapun di atas meja judi tadi ditaruh sebuah jam yang berbentuk seperti meja dan bunyinya dong-ding. Perlu dikatakan bahwa maksud pengarang ialah mengatakan kalimat "wangunira lonceng wau kadya meja" (=Jawa) yang berarti bentuk jamnya seperti meja" dengan menggunakan kata-kata bahasa Jawa Kuno yang tepat, tetapi mendapat celaan dari para ahli bahasa. Kemudian tentang tempat yang ada di sebelah utara pintu, tepatnya di sisi paling utara pagar kayu. Di tempat ini, di dekat pagar kayu diletakkan sebuah kursi antik. 37<noinclude></noinclude> gdhe1viudt1yhqs93k2du6emxx5xeef 73970 73957 2026-05-11T16:34:48Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>pendeta, seperti yang tersebut di atas, tetapi wajahnya telah kelihatan gambira. Kegembiraan ini diperlihatkan kepada saudaranya dan barangkali kegembiraan ini karena telah bertemu dengan seseorang yang menjadi pusat perhatiannya. Di sebelah selatan gambar atau lukisan tadi ada hiasan sebuah pot dinding buatan Cina. Pot ini dibentuk seperti burung, sedang disebelah utara terdapat sebuah gambar yang berbentuk seperti piring dan melukiskan seorang bangsa Turki. Gambar atau lukisan ini buatan Tuan Sul sendiri. Hal ini menambah keindahan kamar tengah. Di sebelah utara pintu yang paling utara ada sebuah gambar lagi yaitu gambar seorang Cina. Selanjutnya yang diceritakan ialah kamar tengah yang terletak tepat di tengah-tengah keempat tiang seri. Kamar tengah ini berlangit-langit indah yang dicat putih bersih. Tepat di tengah-tengah kamar di pasang lampu gantung bercabang tiga. Di sebelah utara dan selatan lampu gantung tersebut juga dipasang dua buah lampu (Jawa : dilah) gasolin, jadi jumlah lampu di kamar tengah itu ada lima buah. Lantainya terbuat dari papan kayu jati. Di atasnya dibentangkan tikar rotan (Jawa : lampit). Di bawah lampu gantung itu dipasang sebuah meja antik yang berbentuk bulat. Meja ini diapit oleh kursi duduk antik dan di atas meja itu diletakkan jambangan bunga. Di sebelah utara diletakkan kursi goyang yang menghadap ke selatan, dan di sebelah utara kursi goyang itu ditempatkan standar untuk tempat pot. Standar ini sangat baik bentuknya dan garapannya sangat halus. Dan di sebelah utara standar diletakkan sebuah kursi yang indah dengan model baru. Selain itu juga dipasang sebuah meja judi antik yang diapit kursi goyang. Meja judi antik ini terletak berdekatan dengan dinding kayu sebelah utara. Adapun di atas meja judi tadi ditaruh sebuah jam yang berbentuk seperti meja dan bunyinya dong-ding. Perlu dikatakan bahwa maksud pengarang ialah mengatakan kalimat "wangunira lonceng wau kadya meja" (=Jawa) yang berarti bentuk jamnya seperti meja" dengan menggunakan kata-kata bahasa Jawa Kuno yang tepat, tetapi mendapat celaan dari para ahli bahasa. Kemudian tentang tempat yang ada di sebelah utara pintu, tepatnya di sisi paling utara pagar kayu. Di tempat ini, di dekat pagar kayu diletakkan sebuah kursi antik.<noinclude>{{rh|||37}}</noinclude> pnlc42ofsxdp88jjp6iu6cpzvmtdnk7 73972 73970 2026-05-11T16:35:24Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>pendeta, seperti yang tersebut di atas, tetapi wajahnya telah kelihatan gambira. Kegembiraan ini diperlihatkan kepada saudaranya dan barangkali kegembiraan ini karena telah bertemu dengan seseorang yang menjadi pusat perhatiannya. Di sebelah selatan gambar atau lukisan tadi ada hiasan sebuah pot dinding buatan Cina. Pot ini dibentuk seperti burung, sedang disebelah utara terdapat sebuah gambar yang berbentuk seperti piring dan melukiskan seorang bangsa Turki. Gambar atau lukisan ini buatan Tuan Sul sendiri. Hal ini menambah keindahan kamar tengah. Di sebelah utara pintu yang paling utara ada sebuah gambar lagi yaitu gambar seorang Cina. Selanjutnya yang diceritakan ialah kamar tengah yang terletak tepat di tengah-tengah keempat tiang seri. Kamar tengah ini berlangit-langit indah yang dicat putih bersih. Tepat di tengah-tengah kamar di pasang lampu gantung bercabang tiga. Di sebelah utara dan selatan lampu gantung tersebut juga dipasang dua buah lampu (Jawa : dilah) gasolin, jadi jumlah lampu di kamar tengah itu ada lima buah. Lantainya terbuat dari papan kayu jati. Di atasnya dibentangkan tikar rotan (Jawa : lampit). Di bawah lampu gantung itu dipasang sebuah meja antik yang berbentuk bulat. Meja ini diapit oleh kursi duduk antik dan di atas meja itu diletakkan jambangan bunga. Di sebelah utara diletakkan kursi goyang yang menghadap ke selatan, dan di sebelah utara kursi goyang itu ditempatkan standar untuk tempat pot. Standar ini sangat baik bentuknya dan garapannya sangat halus. Dan di sebelah utara standar diletakkan sebuah kursi yang indah dengan model baru. Selain itu juga dipasang sebuah meja judi antik yang diapit kursi goyang. Meja judi antik ini terletak berdekatan dengan dinding kayu sebelah utara. Adapun di atas meja judi tadi ditaruh sebuah jam yang berbentuk seperti meja dan bunyinya dong-ding. Perlu dikatakan bahwa maksud pengarang ialah mengatakan kalimat "wangunira lonceng wau kadya meja" (=Jawa) yang berarti bentuk jamnya seperti meja" dengan menggunakan kata-kata bahasa Jawa Kuno yang tepat, tetapi mendapat celaan dari para ahli bahasa. Kemudian tentang tempat yang ada di sebelah utara pintu, tepatnya di sisi paling utara pagar kayu. Di tempat ini, di dekat pagar kayu diletakkan sebuah kursi antik.<noinclude>{{rh|||37}}</noinclude> fhyp0k07pgja2cmhvc7l8fg66gmfhmx Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/104 250 23511 73960 2026-05-11T16:30:40Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>Pangeran Adipati, terhenti jalannya, terhenti sejenak, karena Mantri Jero letih akibat jalan dan bertempur, istirahat karena. letih.</poem></ol> {{ordered list|start=9 |<poem>Mereka terperosok dalam lumpur, menunggu tibanya kuda, setelah memperoleh kuda, kemudian memburu musuh, melawan Kumpeni, Kumpeni yang tertangkap, banyak yang dibunuh, demikian juga terhadap Bugis, Bali, pasukan Kumpeni yang tertangkap di bunuhnya, lainya juga gugur.</poem> |<poem>Kumpeni yang jalan berhenti menghadap di tepi sebuah parit sebelah timur Prambanan dan mereka menembakinya, Kumpeni siap sedia, Kanjeng Pangeran Adipati memerintah segenap prajurit, mari kita kejar, dan segenap prajurit bergerak, menyerbu menyerang pasukan Kumpeni dan fihak Kumpeni mengungsi dalam kubu Prambanan.</poem> |<poem> Kumpeni menutup pintu beteng, menembaki dengan senapan dan mariyam, Kanjeng Pangeran memerintahkan, kepada prajuritnya, mari kita jalan lagi, (96) menyerang kubu Prambanan, kemudian tibalah Ki Patih Kudanawarsa, yang baru saja mengalami peristiwa terpisah dari pasukannya, kemudian segera memberitahu.</poem> |<poem>Bahwa lawan yang jumlahnya jauh lebih besar masih berada di belakang, mereka bergerak melalui jalan besar yang berada di utara, dan berada di Taji Pangeran serenta mendengarnya terperanjat, kemudian memerintahkan kepada segenap prajurit, Mantri Jero, mari kita kembali, menghadapi lawan di timur, lawan sedang berada di Taji, mereka segera berangkat ke timur.</poem> }}<noinclude>{{rh|'''102'''}}</noinclude> izljuf6r6aggrgzj8uu3bifmq0vttbq Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/105 250 23512 73964 2026-05-11T16:32:50Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|start=13 |<poem>Pertempuran melawan Kumpeni berlangsung selang beberapa waktu, Bugis Bali bersenjatakan golok dan pedang, berjumlah lebih kurang duaratus orang, tampak oleh Pangeran Adipati, kemudian bersama pasukannya diserangnya, bersama sama melarikan kudanya, diserangnya lawan, Bugis Bali sangat terheran-heran, menyaksikan sikap terjangnya prajurit, porak porandalah tata tertip peperangan.</poem> |<poem>Sebagian pasukan Bugis dan pasukan Bali, ada yang melawan dan ada yang melarikan diri, meninggalkan tombak dan senapannya, sebanyak yang gugur, sebagian ada yang mengungsi, memasuki Perambanan, ada yang menyelinap, tersapu senjata malam waktu itu, kemudian terhentilah serangan dari fihak Pangeran Adipati, dan mereka membawa pampasan.</poem> |<poem>Mantri Jero yang gugur seorang, bernama (97) Jayaprabawa, banyak pampasan perang yang diperolehnya, keris, senapan, golok, bendera dan kuda, Kanjeng Pangeran Adipati mengundurkan diri, karena telah tiba saatnya untuk beristirahat diperkemahan, dari daerah Wedi kemudian keesokan paginya melanjutkan perjalanan, menuju ke Karangmenjangan.</poem> |<poem>Banyak diantara Mantri Jaba, yang membawa kepala musuh, dan juga membawa pampasan perang, tibalah mereka di Karangmenjangan kemudian segenap Mantri Jaba, memperoleh amarah, demikian juga para Tumenggung, dimintalah kerisnya, sedangkan dari beberapa prajurit terdahulu, ada sebagian (yang kerisnya) telah diserahkan.</poem> |<poem>Bilamana dalam peperangan meninggalkan sifat prajurit Mantri Jero bersedia di bunuhnya, akhirnya</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''103'''}}</noinclude> seq0busrr8s6c01s7a9kclejcmwne42 Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/25 250 23513 73969 2026-05-11T16:33:57Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "" 73969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" />{{rh||23}}</noinclude><noinclude></noinclude> 8khs72xv686rnzbdn85yhuqn6bwsji7 73980 73969 2026-05-11T16:42:11Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" />{{rh||23}}</noinclude>{{jawa|ꦮꦺꦴꦁꦠꦸꦮꦤꦺ꧈ꦪꦺꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦢꦶꦫꦺꦮꦁꦫꦺꦮꦁꦔꦶꦫꦏ꧀ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦕꦺꦴꦥꦠ꧀ꦕꦥꦺꦠ꧀ꦧꦶꦱꦢꦢꦶꦝꦝꦏ꧀ꦏꦤ꧀ꦤꦶꦁꦥꦢꦸ꧈ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦱꦶꦔ꧀ꦭꦤꦁꦤꦸꦠꦸꦃꦱꦶꦔ꧀ꦮꦺꦢꦺꦴꦏ꧀​ꦗꦫꦺꦱꦶꦁ​ꦮꦺꦢꦺꦴꦏ꧀ꦲꦺꦴꦫꦧꦶꦱꦔꦸꦧꦼꦠ꧀ꦠꦏꦺꦧꦸꦠꦸꦃ꧈ꦱꦶꦁ​ꦮꦺꦢꦺꦴꦏ꧀ꦤꦸꦠꦸꦃꦱꦶꦔ꧀ꦭꦤꦁ꧈ꦗꦫꦺꦱꦶꦔ꧀ꦭꦤꦁꦲꦺꦴꦫꦗꦺꦒꦺꦴꦱ꧀ꦲꦔꦶꦔꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺ꧉​ꦲꦶꦁꦔꦠꦱ꧀ꦱꦺꦮꦺꦴꦁ​ꦭꦤꦁ​ꦪꦲꦏꦺꦃꦱꦶꦁꦒꦼꦝꦥꦩꦼꦠꦸꦤꦺ꧈ꦢꦢꦶꦥꦚ꧀ꦕꦤ꧀ꦤꦺꦩꦺꦴꦤꦺꦴꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺꦪꦧꦶꦱꦔꦺꦤꦏꦺꦤꦏ꧀​ꦲꦺꦴꦫꦱꦸꦱꦃꦩꦺꦭꦸꦤꦸꦁꦱꦸꦁꦲꦚ꧀ꦗꦼꦩ꧀ꦥꦭꦶꦏ꧀​ꦤꦔꦶꦁꦪꦺꦤ꧀ꦮꦺꦴꦁ​ꦮꦢꦺꦴꦤ꧀ꦱꦶꦁꦲꦸꦠꦩꦲꦺꦴꦫꦒꦼꦊꦩ꧀​ꦔ꧀ꦭꦏꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦱꦶꦁꦏꦪꦩꦁ​ꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦶꦏꦸ꧈ꦱꦧꦶꦱꦧꦶꦱꦏꦸꦢꦸꦩꦺꦭꦸꦆꦃꦠꦶꦪꦂꦒꦺꦴꦭꦺꦏ꧀ꦮꦸꦮꦸꦃꦲꦺꦉꦗꦼꦏꦶ꧈ꦱꦸꦥꦪꦪꦺꦤ꧀ꦲꦤꦏꦸꦏꦸꦫꦸꦁꦔꦤ꧀ꦤ꧈ꦲꦺꦴꦫꦗꦼꦤꦼꦁꦏꦲꦶꦤꦤ꧀ꦭꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦢꦶꦠꦸꦠꦸꦃꦱꦶꦁ​ꦭꦤꦁ꧉ꦏꦁꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦩꦲꦸꦏꦧꦺꦃꦮꦶꦱ꧀ꦏꦕꦏꦸꦥ꧀ꦲꦶꦁꦥꦶꦏꦶꦂꦫꦤ꧀ꦤꦺꦯꦶꦤꦃ꧈ꦩꦸ}}<noinclude></noinclude> d1nf540zaimipnw4telqvceeev8un3n Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/38 250 23514 73974 2026-05-11T16:35:56Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ Proses titwaca 73974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>mar madyasidya yang pemah disebut sebelumnya. Sekarang telah selesailah ceri ta ten tang kamar tengah. Kemudian cerita dilanjutkan dengan serambi belakang. Cerita ini dimulal dari sengkuap gedung muka (J awa: penanggap) istana Wedari. Di sini terdapat sekatan-sekatan. Di sekatan yang membujur ke barat terdapat empat buah pintu. Semua pintu ini menghadap ke utara. Sekatan di sebelah timur dan barat membujur ke utara. Di setiap sekatan sebelah timur dan barat terdapat sebuah pintu. Maka jumlah pintu yang terdapat di semua sekatan ada enam buah. Hal ini pemah disebut di atas dalam lagu mijil. Sekara.'lg diceritakan keadaan dalam ruang serambi belakang. Adapun puncak atau langit-langit serambi itu dicat putih dan demikian pula sekatan pagar kayu. Sepanjang pagar kayu yang terJetak di dekat pintu terdapat hiasan gambar-gambar atau Jukisanlukisan yang pemasangannya tidak dikelompok-kelompok. Lantalnya diubin indah dan halus serta di atasnya dibentangkan tikar anyaman bunga. Di Jantal ini juga diletakkan sebuah meja kecil, patung, jambangan, dan meja yang bagus sebagal tempat menulis surat Karena itu suasan ruang serambi belakang ini bertambah meriah dan menyenangkan hati. Hal ini berarti dapat menarik hati para gadis sam pal lupa tidur biarpun hari sudah jauh malam. Perlu diketahui bahwa para gadis sampal Jupa tidur biarpun sudah jauh malam, bukan hanya karena tertarik akan suasana ruang serambi belakang, melainkan didasari juga ingatan pada pelajaran dalam buku Bratasunu dan teringat selalu pada nasihat atau pelajaran balk dalam nasihat orang tua mereka. Adapun isi buku Bratasunu merupakan nasihat a tau pelajaran yang balk dan ditujukan kepada anak-anak muda supaya mereka selalu menaruh segala perintah junjungannya atau orang tuanya, lebih-lebih ke hadapan Tuhan Yang Maha Adil yang menentukan hidup matinya manusia. Demikian pula isi buku Wulangreh dan Sanasunu. lsi buku-buku ini, Wulangreh dan Sanasunu, merupakan nasihat a tau pelajaran yang balk dan berguna bagi siapa saja yang mengabdi kepada seorang raja. Sedangkan nasihat orang tua menyuruh anak-anak mereka atau para gadis untuk selalu berbakti kepada junjungan atau rajanya. Maka dari itu para gadis selalu ingat akan kekuasaan seorang raja yang telah memelihara, merawat, dan memberi makan mereka 39<noinclude></noinclude> kpec6rw8schvvqbwe48od5e4kimu7jy 74552 73974 2026-05-12T07:25:44Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>mar madyasidya yang pernah disebut sebelumnya. Sekarang telah selesailah ceri ta ten tang kamar tengah. Kemudian cerita dilanjutkan dengan serambi belakang. Cerita ini dimulai dari sengkuap gedung muka (Jawa: penanggap) istana Wedari. Di sini terdapat sekatan-sekatan. Di sekatan yang membujur ke barat terdapat empat buah pintu. Semua pintu ini menghadap ke utara. Sekatan di sebelah timur dan barat membujur ke utara. Di setiap sekatan sebelah timur dan barat terdapat sebuah pintu. Maka jumlah pintu yang terdapat di semua sekatan ada enam buah. Hal ini pernah disebut di atas dalam lagu mijil. Sekarang diceritakan keadaan dalam ruang serambi belakang. Adapun puncak atau langit-langit serambi itu dicat putih dan demikian pula sekatan pagar kayu. Sepanjang pagar kayu yang terletak di dekat pintu terdapat hiasan gambar-gambar atau lukisan-lukisan yang pemasangannya tidak dikelompok-kelompok. Lantainya diubin indah dan halus serta di atasnya dibentangkan tikar anyaman bunga. Di lantai ini juga diletakkan sebuah meja kecil, patung, jambangan, dan meja yang bagus sebagai tempat menulis surat. Karena itu suasan ruang serambi belakang ini bertambah meriah dan menyenangkan hati. Hal ini berarti dapat menarik hati para gadis sampai lupa tidur biarpun hari sudah jauh malam. Perlu diketahui bahwa para gadis sampai lupa tidur biarpun sudah jauh malam, bukan hanya karena tertarik akan suasana ruang serambi belakang, melainkan didasari juga ingatan pada pelajaran dalam buku Bratasunu dan teringat selalu pada nasihat atau pelajaran balk dalam nasihat orang tua mereka. Adapun isi buku Bratasunu merupakan nasihat atau pelajaran yang baik dan ditujukan kepada anak-anak muda supaya mereka selalu menaruh segala perintah junjungannya atau orang tuanya, lebih-lebih ke hadapan Tuhan Yang Maha Adil yang menentukan hidup matinya manusia. Demikian pula isi buku Wulangreh dan Sanasunu. Isi buku-buku ini, Wulangreh dan Sanasunu, merupakan nasihat atau pelajaran yang balk dan berguna bagi siapa saja yang mengabdi kepada seorang raja. Sedangkan nasihat orang tua menyuruh anak-anak mereka atau para gadis untuk selalu berbakti kepada junjungan atau rajanya. Maka dari itu para gadis selalu ingat akan kekuasaan seorang raja yang telah memelihara, merawat, dan memberi makan mereka<noinclude>{{rh|||39}}</noinclude> 8ss2sb7g4vj99k5r69x7z3552ho9xs3 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/106 250 23515 73975 2026-05-11T16:36:17Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>mereka meninggalkan semuanya, karenanya keris di mintanya, sebagai pengganti atas kematian, diharapkan mereka merasa takut, kemudian pada malam harinya, Ki Tumenggung Wiranata melarikan diri bersama teman-temannya memasuki kota Sala.</poem></ol> {{ordered list|start=18 |<poem>Kemudian Kudanawarsa mengejarnya, menyusul Wiranata dan tertangkaplah, yang bersembul dari arah utara gunung, di Bambing peperangan berlangsung tidak lama Wiranata kalah dalam peperangan, dilarikan ke Sala, terhentilah yang mengejar, dan Kudanawarsa kembali ke arah selatan, lengkap dengan temannya Danawarsa berkemah, di desa Waladana.</poem> |<poem>Pangeran Adipati sedang gering, sekembalinya dari pertempuran di Prambanan, geringnya seakan-akan akan mengakibatkan wafatnya, sedang sewaktu m asili gering, keesokan hari Pangeran Adipati berangkatlah, dari Karangmenjangan, dan sehat afiatlah Pangeran Adipati, serta tibalah mereka di Kedhungjambal, mereka akan beristirahat di tengah-tengah gunung, dan mengubah nama.</poem> |<poem>Samakaton yang terletak dekat sungai, Pangeran Mangkudiningrat, ditugaskan berada di depan sendiri, menghadapi musuh, Kumpeni yang berada di Prambanan, Pangeran Mangkudiningrat, Daleya mengun- durkan diri, ke desa Karangkunan, mengunjungi adinda- nya, yang tidak ada beritanya.</poem> |<poem>Kumpeni meninggalkan (Prambanan) tanpa adanya berita, kakandanya sangat risau dalam hati, pada malam hari membubarkan diri di Yogyakarta, kemudian Kumpeni yang ada di Yogyakarta, meninggalkan Mataram, menuju Semarang, Ki Tumenggung Danawarsa, yang terhenti gerak pasukan dipelihara oleh Wiranata.</poem> }}<noinclude>{{rh|'''104'''}}</noinclude> n5khm9fcal25c948ep2uvvb94c6yxda Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/39 250 23516 73977 2026-05-11T16:36:38Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ proses titiwaca 73977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>sehingga akhimya hilanglah perasaan mereka untuk berbuat yang kurang hati-hati dan hanya selalu berbakti lahir dan batin. Meng- ingat nasihat yang mengatakan bahwa orang yang mengabdi kepa- da raja tidak boleh mentang-mentang, kalau sedang mendapat kasih atau kepercayaan dari raja atau junjungannya, karena kalau sampai berbuat salah, ia akan kehilangan kepercayaan dari rajanya dan tidak mengetahui cara untuk mengembalikan kepercayaannya rajanya kepada dirinya. Maka akhimya hanya timbul penyesalan dalam diri karena tidak mendapat pengampunan dari rajanya. Dan menurut kata hati para gadis itu mengatakan bahwa orang hidup itu harus berbakti biarpun tidak mengabdi kepada sese- orang, tetapi telah mengerti dan merasakan kenikmatan orang yang menumpang di halaman para bangsawan atau di daerah ling kungan milik raja. Maka dari itu kata hati para gadis atau mereka mengatakan bahwa kalau mereka sungguh-sungguh mendengar dan mematuhi segala nasihat yang baik, itu pasti akan terlihat dan akan diketahui oleh rajanya atau junjungannya; dan akhimya siang malam para gadis itu selalu berkeinginan untuk membalas cinta kasih ke hadapan raja atau junjungannya, agar Sri Baginda berba- hagia. Adapun caranya, ketika melayani rajanya, mereka harus tahu sopan santun dan tidak canggung dalam melayani serta me nyediakan segala apa yang dibutuhkan rajanya. Tidak sedikit pun tumbuh niat untuk mengecewakan segala keinginan rajanya supa- ya selamat. Dalam hati para gadis telah mengetahui apa akibatnya seandainya ada manusia yang mengecewakan seorang pendeta. Padahal kalau membuat kecewa seorang pendeta sama saja dengan membuat kecewa Rasul Allah yang sebagai penggantinya ialah raja, jadi sama saja dengan membuat kecewa Tuhan. Tambahan lagi kalau membuat kecewa Tuhan, itu sama dengan mengecewakan diri sendiri. Oleh karena itu para gadis harus selalu ingat untuk mem- bahagiakan rajanya dengan jalan lemah lembut dalam tutur bahasa- nya, tidak canggung dalam pelayanannya, dan menyenangkan segala tingkah lakunya selama mereka melayani rajanya. Perbuatan ini dilakukan karena mereka teringat akan nasihat orang tua mere- ka yang mengatakan apa saja yang menjadi perintah atau janji Tuhan dan ditujukan kepada manusia yang akan lahir bahwa per- jalanan setiap manusia itu berlainan; ada yang bernasib mujur dan ada yang bernasib sebaliknya. Mujur dan tidaknya nasib ma- 40<noinclude></noinclude> mnf7qtaawbuzazf9qx2gzlruphgy592 74555 73977 2026-05-12T07:47:59Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>sehingga akhirnya hilanglah perasaan mereka untuk berbuat yang kurang hati-hati dan hanya selalu berbakti lahir dan batin. Mengingat nasihat yang mengatakan bahwa orang yang mengabdi kepada raja tidak boleh mentang-mentang, kalau sedang mendapat kasih atau kepercayaan dari raja atau junjungannya, karena kalau sampai berbuat salah, ia akan kehilangan kepercayaan dari rajanya dan tidak mengetahui cara untuk mengembalikan kepercayaannya rajanya kepada dirinya. Maka akhimya hanya timbul penyesalan dalam diri karena tidak mendapat pengampunan dari rajanya. Dan menurut kata hati para gadis itu mengatakan bahwa orang hidup itu harus berbakti biarpun tidak mengabdi kepada seseorang, tetapi telah mengerti dan merasakan kenikmatan orang yang menumpang di halaman para bangsawan atau di daerah lingkungan milik raja. Maka dari itu kata hati para gadis atau mereka mengatakan bahwa kalau mereka sungguh-sungguh mendengar dan mematuhi segala nasihat yang baik, itu pasti akan terlihat dan akan diketahui oleh rajanya atau junjungannya; dan akhirnya siang malam para gadis itu selalu berkeinginan untuk membalas cinta kasih ke hadapan raja atau junjungannya, agar Sri Baginda berbahagia. Adapun caranya, ketika melayani rajanya, mereka harus tahu sopan santun dan tidak canggung dalam melayani serta menyediakan segala apa yang dibutuhkan rajanya. Tidak sedikit pun tumbuh niat untuk mengecewakan segala keinginan rajanya supaya selamat. Dalam hati para gadis telah mengetahui apa akibatnya seandainya ada manusia yang mengecewakan seorang pendeta. Padahal kalau membuat kecewa seorang pendeta sama saja dengan membuat kecewa Rasul Allah yang sebagai penggantinya ialah raja, jadi sama saja dengan membuat kecewa Tuhan. Tambahan lagi kalau membuat kecewa Tuhan, itu sama dengan mengecewakan diri sendiri. Oleh karena itu para gadis harus selalu ingat untuk membahagiakan rajanya dengan jalan lemah lembut dalam tutur bahasanya, tidak canggung dalam pelayanannya, dan menyenangkan segala tingkah lakunya selama mereka melayani rajanya. Perbuatan ini dilakukan karena mereka teringat akan nasihat orang tua mereka yang mengatakan apa saja yang menjadi perintah atau janji Tuhan dan ditujukan kepada manusia yang akan lahir bahwa perjalanan setiap manusia itu berlainan; ada yang bernasib mujur dan ada yang bernasib sebaliknya. Mujur dan tidaknya nasib ma-<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> m6xa9t7tesrlgu4swwv26e1a6ecy139 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/107 250 23517 73978 2026-05-11T16:39:03Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |<poem>Semalam suntuk mereka berperang, Wiranata kalah dalam pertempuran melarikan diri ke arah utara, keesokan hari dikejar oleh Pangeran Adipati, tampaklah seekor harimau, (99) di atas puncak gunung, siapa saja yang melihat akan menembaknya, kemudian berangkat hendak memberi pertolongan kepada pasukan, kepada patih Danawarsa.</poem> |<poem>Pada pukul empat mereka berjalan setelah diketahui jalannya, dikejarnya ke arah utara, Wiranata dikejar, tempat berkemah mereka telah diketemukan, siap berhadap-hadapan, ke utara arahnya, yang terpegang dibunuhnya, kemudian kembalilah Kanjeng Pangeran Adipati ke selatan beserta pasukannya.</poem> |<poem>Kemudian tiba di Samakaton kembali, kemudian berangkat menuju gunung Sendhang beserta segenap balatentaranya, kemudian akan mengadakan upacara tingkeban, isteri ratu, segenap tumenggung lengkap bupati dan mantri jaba, Pangeran Adipati Anom telah tiba, menghadap kakanda.</poem> |<poem>Beserta neneknda ratu mereka hadir, yang tiba dan gunung Kendheng Sokawati, sedangkan dari gunung Sendhang juga hadir, di terima dengan kehormatan, gunung bagaikan dihias oleh keindahan Sendhang, gamelan tujuh malam, menghormat upacara tingkeb.</poem> |<poem>Senapan sebagai penghormatan berbunyi, setelah tingkeb lalu bermain kartu, menari (100) dengan pasukannya, kemudian hujan abu, riuh rendahlah para istri yang kemudian bergerak menepi mereka sangat bingung, dikiranya ada lawan tiba, yang datang dan menembakinya, karenanya kaum priya </poem> }}<noinclude>{{rh|||'''105'''}}</noinclude> bel4ynqd04f89xm9cms362m6bdtu2q3 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/190 250 23518 73981 2026-05-11T16:42:14Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>myating asya tuhu sa Pangeraningsun, (paningaling makluk temen sami elok Pangeranku) sarta caketan gepokan, tan padon pinetang tebih. (manawi kapetang tebih tanpa wekasan) 24. Mangka ingkang winastanan, tanpa gepok nir wekasan Hyang Widhi, pralambange lir kasebut, (gambaripun kados ingkang kasebut) lagya cahya urupnya, Hyang Purnama nanging wujuding sitengsu, datan katon amung cahya, nglimput sarta manglimputi, (kumandhang sarta ngandhangi) 25. Mengko yen Pangeraningwang, denira wus nglimput myang nglimputi, munggeng watu punglunipun, (wonten ing sela mimisipun) puniki bandilingwang, gaibira Pangraningsun watu punglu, dilalah puniku bisa, pindha malekat Ijrail. 26. Cep uni de kang mangkana, punglu bandhil tumrajang angeneni, nginggil caket pasunipun, Gongliyat janma dosa, pecah manjing ing jro telengireng bathuk, angrem polo ambaludag, wor ludira dadya abrit. 27. Ambruk andhepani kisma, yen cinandra baya batine angling, tobat badhe anut tuhu, mangeran Maha Mulya, kang sajati tanpa rupa sartanipun, tanpa warna sumawana, 193<noinclude></noinclude> 7g5zof54fvtngrhrsp1p7pq29y3cm9m 73987 73981 2026-05-11T16:48:20Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::myating asya tuhu sa Pangeraningsun, :::(paningaling makluk temen sami elok Pangeranku) :::sarta caketan gepokan, :::tan padon pinetang tebih. :::(manawi kapetang tebih tanpa wekasan) </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=24 |<poem> Mangka ingkang winastanan, tanpa gepok nir wekasan Hyang Widhi, pralambange lir kasebut, (gambaripun kados ingkang kasebut) lagya cahya urupnya, Hyang Purnama nanging wujuding sitengsu, datan katon amung cahya, nglimput sarta manglimputi, (kumandhang sarta ngandhangi) </poem> |<poem> Mengko yen Pangeraningwang, denira wus nglimput myang nglimputi, munggeng watu punglunipun, (wonten ing sela mimisipun) puniki bandilingwang, gaibira Pangraningsun watu punglu, dilalah puniku bisa, pindha malekat Ijrail. </poem> |<poem> Cep uni de kang mangkana, punglu bandhil tumrajang angeneni, nginggil caket pasunipun, Gongliyat janma dosa, pecah manjing ing jro telengireng bathuk, angrem polo ambaludag, wor ludira dadya abrit. </poem> |<poem> Ambruk andhepani kisma, yen cinandra baya batine angling, tobat badhe anut tuhu, mangeran Maha Mulya, kang sajati tanpa rupa sartanipun, tanpa warna sumawana, </poem> }}<noinclude>{{rh|||193}}</noinclude> 64yzktkabx1w7bp8fee2bbc9cqjckj7 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/108 250 23519 73982 2026-05-11T16:43:30Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>menghadapi siap tempur, batallah rencana main kartu.</poem></ol> {{ordered list|start=27 |<poem>Sewaktu hujan abu yang merata, seluruh dunia gemparlah, kemudian rasa-rasanya menakutkan, neneknda ibu ratu, mereka berangkat pulang ke arah utara, tibalah mereka di gunung Kendheng, pada hari itu juga, Kanjeng Pangeran Adipati Anem, kembali pulang ke gunung Kidul Sularsih, dengan segenap pasukannya telah tiba.</poem> |<poem>Pangeran Adipati Mangkunegara, kembali ke Samakaton, isteri dan tamu, kemudian Samakaton diadakan pembangunan, membangun sebuah pasanggrahan, beratapkan sirap pada malam hari, diselenggarakan pertunjukan wayang krucil bila siang hari tiba mereka berenang-renang di bengawan, lengkap dengan isteri-isteri.</poem> |<poem>Di atas perahu diadakan penabuhan gamelan, bermain kartu di atas peraju, minum minuman keras dan menari-nari, prajurit jero juga turut serta, di atas mereka merasa senang, tidak terkisahkan waktu itu, tibalah seorang duta, duta dari ayahanda, Kanjeng Susunan yang membawa sepucuk surat, isi memanggil putranda.</poem> |<poem>Putranda Pangeran Adipati, karena adanya (101) surat panggilan, dari Susunan kemudian berangkatlah, dari Beji, pulang kembali ke Mataram, lengkap dengan balatentaranya, ditengah jalan tidak terceriterakan, dan tibalah di tempat tujuan.</poem> |<poem>Tumenggung Bupati yang menguasai pantai, di tugaskan tinggal untuk mempertahankan,</poem> }}<noinclude>{{rh|106}}</noinclude> aaex9bjk2fredu6td2m71flfi8n20ew Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/109 250 23520 73983 2026-05-11T16:45:55Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>daerahnya masing-masing, berdasarkan perintah Sang Prabu, kepada ananda Pangeran Adipati, untuk segera membuat, istana yang layak, dan mendirikan kota Mataram, di sebelah timur kali Opak di kaki gunung, yang kemudian di beri nama Pasar Pabrekan.</poem> |<poem>Dibangunlah sebuah istana, dibatasi dalam waktu lima hari selesai, hati Pangeran Adipati, sangat terperanjat dan segera, memanggil segenap bupati, segenap tumenggung, segera diperintahkan, menuju ke Mataram, para tumenggung ditugaskan membangun kota dengan segera, yang dinamakan desa Pbrekan.</poem> |<poem>Adinda ditugaskan, Pangeran Mangkudiningrat dengan secepat kilat, berangkat dengan segera ke Mataram, memimpin segenap tumenggung, membangun kota Pbrekan Raya, demikianlah duta Sang Nata, dihentikan, adapun sebab-musabab dihentikanrya duta tersebut, bila Sri Bupati tiba, istana belum jadi.</poem> |<poem>Kasihan segenap Bupati, kemudian dimarahilah (102) segenap tumenggung, dibuatnyalah alun-alun, benar-benar Sang Prabu marah, karena istana belum jadi, putranda sangat menyayangkan, segenap tumenggung, marah terhadap putranda, yang menghadapi adalah utusan Nerpati, dihentikanlah rencananya.</poem> |<poem>Lebih kurang hanya tiga malam, Pangeran Adi pati lalu berangkat, dari pasanggrahan, ke Metaram lengkap dengan pasukan, segenap isteri dan putra-putra, semuanya turut serta, mereka mendirikan pasanggrahan di Samakaton selama setengah bulan, kemudian berangkatlah.</poem>}}<noinclude>{{rh|||107}}</noinclude> hjgg92e8fkxg3mi9if4ue52inw1085l 73984 73983 2026-05-11T16:46:25Z Srijembarrahayu 882 73984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>daerahnya masing-masing, berdasarkan perintah Sang Prabu, kepada ananda Pangeran Adipati, untuk segera membuat, istana yang layak, dan mendirikan kota Mataram, di sebelah timur kali Opak di kaki gunung, yang kemudian di beri nama Pasar Pabrekan.</poem> {{ordered list|start=32 |<poem>Dibangunlah sebuah istana, dibatasi dalam waktu lima hari selesai, hati Pangeran Adipati, sangat terperanjat dan segera, memanggil segenap bupati, segenap tumenggung, segera diperintahkan, menuju ke Mataram, para tumenggung ditugaskan membangun kota dengan segera, yang dinamakan desa Pbrekan.</poem> |<poem>Adinda ditugaskan, Pangeran Mangkudiningrat dengan secepat kilat, berangkat dengan segera ke Mataram, memimpin segenap tumenggung, membangun kota Pbrekan Raya, demikianlah duta Sang Nata, dihentikan, adapun sebab-musabab dihentikanrya duta tersebut, bila Sri Bupati tiba, istana belum jadi.</poem> |<poem>Kasihan segenap Bupati, kemudian dimarahilah (102) segenap tumenggung, dibuatnyalah alun-alun, benar-benar Sang Prabu marah, karena istana belum jadi, putranda sangat menyayangkan, segenap tumenggung, marah terhadap putranda, yang menghadapi adalah utusan Nerpati, dihentikanlah rencananya.</poem> |<poem>Lebih kurang hanya tiga malam, Pangeran Adi pati lalu berangkat, dari pasanggrahan, ke Metaram lengkap dengan pasukan, segenap isteri dan putra-putra, semuanya turut serta, mereka mendirikan pasanggrahan di Samakaton selama setengah bulan, kemudian berangkatlah.</poem>}}<noinclude>{{rh|||107}}</noinclude> kq1vb6i6ziusonmauntvmjl5q52lyqx 73985 73984 2026-05-11T16:46:46Z Srijembarrahayu 882 73985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>daerahnya masing-masing, berdasarkan perintah Sang Prabu, kepada ananda Pangeran Adipati, untuk segera membuat, istana yang layak, dan mendirikan kota Mataram, di sebelah timur kali Opak di kaki gunung, yang kemudian di beri nama Pasar Pabrekan.</poem></ol> {{ordered list|start=32 |<poem>Dibangunlah sebuah istana, dibatasi dalam waktu lima hari selesai, hati Pangeran Adipati, sangat terperanjat dan segera, memanggil segenap bupati, segenap tumenggung, segera diperintahkan, menuju ke Mataram, para tumenggung ditugaskan membangun kota dengan segera, yang dinamakan desa Pbrekan.</poem> |<poem>Adinda ditugaskan, Pangeran Mangkudiningrat dengan secepat kilat, berangkat dengan segera ke Mataram, memimpin segenap tumenggung, membangun kota Pbrekan Raya, demikianlah duta Sang Nata, dihentikan, adapun sebab-musabab dihentikanrya duta tersebut, bila Sri Bupati tiba, istana belum jadi.</poem> |<poem>Kasihan segenap Bupati, kemudian dimarahilah (102) segenap tumenggung, dibuatnyalah alun-alun, benar-benar Sang Prabu marah, karena istana belum jadi, putranda sangat menyayangkan, segenap tumenggung, marah terhadap putranda, yang menghadapi adalah utusan Nerpati, dihentikanlah rencananya.</poem> |<poem>Lebih kurang hanya tiga malam, Pangeran Adi pati lalu berangkat, dari pasanggrahan, ke Metaram lengkap dengan pasukan, segenap isteri dan putra-putra, semuanya turut serta, mereka mendirikan pasanggrahan di Samakaton selama setengah bulan, kemudian berangkatlah.</poem>}}<noinclude>{{rh|||107}}</noinclude> lgsvcw1y8jnsqzvay8ze703etohnp3f Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/191 250 23521 73988 2026-05-11T16:48:55Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 73988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>datanpa arah tanapi. (arah wau ancer-ancer) 28. Tanpa nggon Hyang Maha Mulya, dhuh wus tobat-tobat manira Dhawit, undangna dhukun wakingsun, sapira rekeningnya, aku bayar sapira reganingjamu, bayare teka sapira, mesthi aku am bayari. 29. Arep temen yen wus tiwas, sadurunge yeku adating urip, binasan kaonanganipun, mug oneng mring kadosan, temah nganti kay a iku rupanipun, Gongliyat wus karteng jagat, dadya satruning Hyang Widhi. 30. Dahat denira memela, nanging Dhawit candrane kadi olih, asmita saking Hyang Agung, kinon ambabar pisan, muksanira Gongliyat dosa Hyang Agung, binabar pisan wus lena, bala Leksander surak tri. 31. Nalikanira Gongliyat, kang dosa sru teng tetela wus ngemasi, sagung wadya balanipun, kang samya baris kepang, ngupeng tepung tepangan Jan balanipun, Aleksander Talut raja, yeku nulya mungkul sami. 3 2. Sarta nut agama mulya, kang pinundhi-pundhi Dhawit tanapi, Aleksander raja Talut, ri ratri sanity as a, 194<noinclude></noinclude> hw3mta7rxcwtfsrn4nbrzjk6ju7msb2 73994 73988 2026-05-11T16:53:14Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 73994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::datanpa arah tanapi. :::(arah wau ancer-ancer) </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=28 |<poem> Tanpa nggon Hyang Maha Mulya, dhuh wus tobat-tobat manira Dhawit, undangna dhukun wakingsun, sapira rekeningnya, aku bayar sapira reganingjamu, bayare teka sapira, mesthi aku am bayari. </poem> |<poem> Arep temen yen wus tiwas, sadurunge yeku adating urip, binasan kaonanganipun, mug oneng mring kadosan, temah nganti kay a iku rupanipun, Gongliyat wus karteng jagat, dadya satruning Hyang Widhi. </poem> |<poem> Dahat denira memela, nanging Dhawit candrane kadi olih, asmita saking Hyang Agung, kinon ambabar pisan, muksanira Gongliyat dosa Hyang Agung, binabar pisan wus lena, bala Leksander surak tri. </poem> |<poem> Nalikanira Gongliyat, kang dosa sru teng tetela wus ngemasi, sagung wadya balanipun, kang samya baris kepang, ngupeng tepung tepangan Jan balanipun, Aleksander Talut raja, yeku nulya mungkul sami. </poem> |<poem> Sarta nut agama mulya, kang pinundhi-pundhi Dhawit tanapi, Aleksander raja Talut, ri ratri sanityasa, </poem> }}<noinclude>{{rh|94}}</noinclude> 6oqqgdyrqxhq78r01kc5qlsisbo4sbr Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/110 250 23522 73991 2026-05-11T16:49:45Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{gap}}'''J''' {{gap}} '''(Mijil)''' {{ordered list|start=1 |<poem>Pada hari yang bersamaan tiba di Mataram, lengkap dengan balatentara, tiba di Pabrekan pada waktu asar, bersamaan hari tibalah Ayahanda lengkap dengan balatentara, tiba di Pabrekan.</poem> |<poem>Mereka tiba pada waktu asar, Kanjeng Sang Raja, segenap punggawa dan anggotanya, mereka datang dari pantai, jalannya Nerpati, di golong- golongkan.</poem> |<poem>Menjemput Ayahanda Pangeran Adipati, segenap anggotanya siap sedia, segenap tumenggung dan mantri seluruhnya, disepanjang jalan mereka menyiapkan diri, memberi hormat, atas kehadiran Sang Prabu.</poem> (103) |<poem>Gamelan Slendro berbunyi nyaring, ramailah suara manusia, diiringi suara dentuman mariyam, Sunan dengan anggotanya tiba, direncanakan melewati, lain dari tatacara.</poem> |<poem>Nerpati membawa rencana, anggotanya terperanjat, dalam bergerak maju mereka membawa senjata, sewaktu Kanjeng Susunan tiba, susah dalam hati, marah-marah tetapi tidak dinyatakan.</poem> |<poem>Segenap tumenggung bupati, yang menjemput </poem>}}<noinclude>{{rh|108}}</noinclude> orrw8gpclw5vfuw5zdyx7vkeviti5mo Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/111 250 23523 73995 2026-05-11T16:53:18Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 73995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>Sang Prabu, merasakan bahwa mereka kena marah, Sri Narendra tidak memberi tegur-siapa, tidak bersedia melihatnya, yang sedang menjemputnya.</poem></ol> {{ordered list|start=7 |<poem>Juga terhadap Pangeran Adipati, waktu itu Sang Prabu, diam diri meskipun ditegur putranya, Pangeran Adipati dapat merasakan hal tersebut dan malulah, tidak mengucap sepatahpun, didalam hati gelisahlah.</poem> |<poem>Dalam hati Pangeran Adipati berbicara, O Sang Prabu, terbawa oleh kemenangan anda berbuat sesuka hati, tinggi hati tidak memberi tegur siapa, apakah sudah digariskan, bahwa kelak akan berpisah dengan diri saya.</poem> |<poem>Sewaktu Pangeran Adipati, menyampaikan saran kepada Sang Prabu, diutarakanlah seluruhnya, sewaktu bertahta di Pabrekan, bertepatan dengan hari Sabti Legi, tanggal enam.</poem> |<poem>Bulan Rejeb Jimawal, ila dicandera, taun Jimawal, Pandhita Pitu Kurang Siji, tidak lama kemudian, malam tibalah.</poem> (104) |<poem>Segenap anggota mempersiapkan tempat istirahat, tempat bertahtanya Sang Prabu membuat kota lengkap dengan perumahannya, pada hari Sabtu keluar untuk berlatih perang, Pangeran Adipati, di kepatihan.</poem> |<poem>Tempat tinggal patih telah dibuat, menurut tutur kata Sang Prabu, diperintahkan untuk mengerakan segenap tugas, semua tugas raja, peranan negara, tempat tahtanya raja.</poem> |<poem>Hanya berselang selama tiga hari tibalah Sang Ratu Ibu, mereka berasal dari Sokawati lengkap</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''109'''}}</noinclude> fglhrqnebjwx7a0hxsmfzpjlvloj6wk Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/192 250 23524 73997 2026-05-11T16:53:47Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "(rinten dalu tansah) mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, wusing bala nungkul weca, (sesampuning wadya telukan wicanten) temen-temen nut amami. 33. Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ingjagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah i... 73997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>(rinten dalu tansah) mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, wusing bala nungkul weca, (sesampuning wadya telukan wicanten) temen-temen nut amami. 33. Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ingjagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah ing Mesir, jejuluk nama) sang Dhawit Dhawut Arakt, tegesnya Arakat Nabi. 34. Kadirgya-dirgya carita, (kapanjang-panjang carlos) dening driya katarik my at gam baring, Aleksander tongpalipun, tegesnya swaranira, kang ran bangsa Eropah yen swaranipun , bangsa awi Surakarta, Iskandar Talut Sri Mesir. 15. Kang minta suraya marang, (kang nyuwun pitulungan marang) kang jejuluk wau Arahat Dhawit, Dhawit wau tongpalipun, tegese swaranira, bangsa tanah Eropah yen swaranipun , Jawi Sala Dawut limya, Arahat puniku Nabi. 36. Mangsuli lukita tongpal, (mangsuli tembung tongpal) kang winarden swara kasbut ngarsi, (ingkang kategesan swara kasebut ngajeng) 195<noinclude></noinclude> jxkl3wiuhjm2pu74u93aotu1o6ta94m 74006 73997 2026-05-11T16:59:30Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(rinten dalu tansah) :::mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, :::wusing bala nungkul weca, :::(sesampuning wadya telukan wicanten) :::temen-temen nut amami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem> Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ing jagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah ing Mesir, jejuluk nama) sang Dhawit Dhawut Arakt, tegesnya Arakat Nabi. </poem> |</poem> Kadirgya-dirgya carita, (kapanjang-panjang carlos) dening driya katarik myat gambaring, Aleksander tongpalipun, tegesnya swaranira, kang ran bangsa Eropah yen swaranipun, bangsa awi Surakarta, Iskandar Talut Sri Mesir. </poem> <poem> Kang minta suraya marang, (kang nyuwun pitulungan marang) kang jejuluk wau Arahat Dhawit, Dhawit wau tongpalipun, tegese swaranira, bangsa tanah Eropah yen swaranipun, Jawi Sala Dawut limya, Arahat puniku Nabi. </poem> |<poem> Mangsuli lukita tongpal, (mangsuli tembung tongpal) kang winarden swara kasbut ngarsi, (ingkang kategesan swara kasebut ngajeng) </poem> }}<noinclude>{{rh|195}}</noinclude> q3f8avmhcqo8rdsemet1jga7m0j870w 74007 74006 2026-05-11T17:00:31Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(rinten dalu tansah) :::mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, :::wusing bala nungkul weca, :::(sesampuning wadya telukan wicanten) :::temen-temen nut amami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem> Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ing jagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah ing Mesir, jejuluk nama) sang Dhawit Dhawut Arakt, tegesnya Arakat Nabi. </poem> |<poem> Kadirgya-dirgya carita, (kapanjang-panjang carlos) dening driya katarik myat gambaring, Aleksander tongpalipun, tegesnya swaranira, kang ran bangsa Eropah yen swaranipun, bangsa awi Surakarta, Iskandar Talut Sri Mesir. </poem> |<poem> Kang minta suraya marang, (kang nyuwun pitulungan marang) kang jejuluk wau Arahat Dhawit, Dhawit wau tongpalipun, tegese swaranira, bangsa tanah Eropah yen swaranipun, Jawi Sala Dawut limya, Arahat puniku Nabi. </poem> |<poem> Mangsuli lukita tongpal, (mangsuli tembung tongpal) kang winarden swara kasbut ngarsi, (ingkang kategesan swara kasebut ngajeng) </poem> }}<noinclude>{{rh|195}}</noinclude> rr8x6bj7l98ymjs8y856vmcis7y8ya1 74009 74007 2026-05-11T17:00:54Z Suga Widi 1719 74009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(rinten dalu tansah) :::mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, :::wusing bala nungkul weca, :::(sesampuning wadya telukan wicanten) :::temen-temen nut amami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem> Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ing jagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah ing Mesir, jejuluk nama) sang Dhawit Dhawut Arakt, tegesnya Arakat Nabi. </poem> |<poem> Kadirgya-dirgya carita, (kapanjang-panjang carlos) dening driya katarik myat gambaring, Aleksander tongpalipun, tegesnya swaranira, kang ran bangsa Eropah yen swaranipun, bangsa awi Surakarta, Iskandar Talut Sri Mesir. </poem> |<poem> Kang minta suraya marang, (kang nyuwun pitulungan marang) kang jejuluk wau Arahat Dhawit, Dhawit wau tongpalipun, tegese swaranira, bangsa tanah Eropah yen swaranipun, Jawi Sala Dawut limya, Arahat puniku Nabi. </poem> |<poem> Mangsuli lukita tongpal, (mangsuli tembung tongpal) kang winarden swara kasbut ngarsi, (ingkang kategesan swara kasebut ngajeng) </poem> }}<noinclude>{{rh||195}}</noinclude> 8zezgrdjabbjfyvsoaukwvtpg36oi8u 74010 74009 2026-05-11T17:01:35Z Suga Widi 1719 74010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(rinten dalu tansah) :::mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, :::wusing bala nungkul weca, :::(sesampuning wadya telukan wicanten) :::temen-temen nut amami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem> Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ing jagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah ing Mesir, jejuluk nama) sang Dhawit Dhawut Arakt, tegesnya Arakat Nabi. </poem> |<poem> Kadirgya-dirgya carita, (kapanjang-panjang carlos) dening driya katarik myat gambaring, Aleksander tongpalipun, tegesnya swaranira, kang ran bangsa Eropah yen swaranipun, bangsa awi Surakarta, Iskandar Talut Sri Mesir. </poem> </ol> |<poem> Kang minta suraya marang, (kang nyuwun pitulungan marang) kang jejuluk wau Arahat Dhawit, Dhawit wau tongpalipun, tegese swaranira, bangsa tanah Eropah yen swaranipun, Jawi Sala Dawut limya, Arahat puniku Nabi. </poem> |<poem> Mangsuli lukita tongpal, (mangsuli tembung tongpal) kang winarden swara kasbut ngarsi, (ingkang kategesan swara kasebut ngajeng) </poem> }}<noinclude>{{rh||195}}</noinclude> 2wgr2ryiscgb5a5ebuvqbdugdhr29r4 74012 74010 2026-05-11T17:02:40Z Suga Widi 1719 74012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(rinten dalu tansah) :::mahum Allah (mindeng Allah) sru sungkem ngabektinipun, :::wusing bala nungkul weca, :::(sesampuning wadya telukan wicanten) :::temen-temen nut amami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=33 |<poem> Aleksander sawadyanya, marudasta (surak) ngumbulken tangan atri, (rame) ambal-ambalan guumruh, minangka pahargyanya, (nelakaken bingah hunnat saha pangalemipun) jayaning prang surayeng jagad jejuluk, (menangipun perang saking tulung-mitulungi ing jagad, suraosipun jagad wau tiyang kathah ing Mesir, jejuluk nama) sang Dhawit Dhawut Arakt, tegesnya Arakat Nabi. </poem> |<poem> Kadirgya-dirgya carita, (kapanjang-panjang carlos) dening driya katarik myat gambaring, Aleksander tongpalipun, tegesnya swaranira, kang ran bangsa Eropah yen swaranipun, bangsa awi Surakarta, Iskandar Talut Sri Mesir. </poem> |<poem> Kang minta suraya marang, (kang nyuwun pitulungan marang) kang jejuluk wau Arahat Dhawit, Dhawit wau tongpalipun, tegese swaranira, bangsa tanah Eropah yen swaranipun, Jawi Sala Dawut limya, Arahat puniku Nabi. </poem> |<poem> Mangsuli lukita tongpal, (mangsuli tembung tongpal) kang winarden swara kasbut ngarsi, (ingkang kategesan swara kasebut ngajeng) </poem> }} </ol><noinclude>{{rh||195}}</noinclude> moobjj22t4einhqcdg717de82ismely Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/58 250 23525 73998 2026-05-11T16:54:43Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 73998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" />{{rh||56}}</noinclude>{{jawa|ꦲꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦲꦩ꧀ꦧꦿꦸꦏ꧀ꦩꦠꦶꦱꦏꦭ꧉ꦱꦮꦶꦱ꧀ꦱꦺꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦪꦸꦯꦸꦥ꧀ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦩꦼꦠꦸ꧈ꦤꦔꦶꦁꦲꦶꦁꦗꦧꦮꦶꦱ꧀ꦲꦏꦺꦃꦮꦺꦴꦁꦥꦝꦠꦼꦏꦲꦉꦥ꧀ꦠꦼꦠꦸꦭꦸꦁ꧈ꦩꦭꦶꦁꦔꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦏꦕꦼꦏꦼꦭ꧀ꦭꦤ꧀ꦏꦧꦺꦴꦤ꧀ꦢ꧈ꦢꦶꦥꦱꦿꦃꦲꦏꦺꦩꦫꦁꦥꦔꦢꦶꦭ꧀ꦭꦤ꧀꧈ꦥꦸꦠꦸꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦤꦺꦥꦔꦢꦶꦭ꧀ꦭꦚꦸꦯꦸꦥ꧀ꦠꦺꦴꦩ꧀ꦥꦥꦲꦸꦏꦸꦩ꧀ꦩꦤ꧀ꦢꦶꦧꦸꦮꦁꦩꦼꦚꦁꦯꦮꦃꦭꦸꦤ꧀ꦠ꧈ꦱꦸꦮꦤꦺꦭꦶꦩꦭꦱ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀꧈​}} {{jawa|꧋ꦪꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦶꦏꦸꦏꦢꦢꦺꦪꦤ꧀ꦤꦺꦲꦤꦏ꧀ꦱꦶꦁꦲꦺꦴꦫꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦥꦔꦗꦂꦫꦤ꧀ꦧꦼꦕꦶꦏ꧀​ꦤꦭꦶꦏꦲꦶꦱꦶꦃꦕꦶꦭꦶꦏ꧀ꦢꦶꦲꦸꦒꦸꦁ꧈ꦲꦺꦴꦫꦢꦶꦉꦠꦺꦏ꧀ꦉꦠꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦩꦫꦁꦥꦶꦠꦸꦠꦸꦂꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ꦲꦸꦠꦮꦲꦺꦴꦫꦢꦶꦏꦺꦴꦤ꧀ꦱꦏꦺꦴꦭꦃ꧈ꦒꦮꦺꦤꦺꦩꦸꦁꦲꦁꦒꦸꦒꦸꦏꦉꦥ꧀ꦥꦺꦝꦺꦮꦺ꧈ꦩꦸꦭꦧꦉꦁꦒꦼꦝꦺꦢꦶꦠꦶꦁꦒꦭ꧀ꦮꦺꦴꦁꦠꦸꦮ꧈ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦱꦁꦱꦫ꧈}}​<noinclude></noinclude> i456vpqt03huxdy9nx4mif18cmxoj6f Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/112 250 23526 74001 2026-05-11T16:56:37Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>dengan anggotanya, gunung Kendeng tiba di Mataram, bersama ratu, isteri Sang Prabu.</poem></ol> {{ordered list|start=14 |<poem>Mertua Pangeran Adipati, mereka bersamaan tibanya, segenap isteri serta putri, setibanya lalu diberi hormat, terdengan salvo, dari senjata.</poem> |<poem>Diiringi bunyi tambur serta gamelan, banyak orang menyaksikan, pada hari Minggu tanggal empat belas, kemudian selang delapan hari, kemudian berikutnya, putra Sang Prabu.</poem> |<poem>Bemama Pangeran Ngabei melangsungkan perkawinan, yang dikehendaki Sang Prabu, memperoleh putranya Janingrat, putri tersebut berasal dari kota Pekalongan, memperoleh Pangeran Bei, pada hari Senen berlangsungnya akad-nikah.</poem> |<poem>Tanggal dua puluh dua bulan Rejeb, diselenggarakannya jamuan, bersamaan hari dilangsungkan( 105 ) (105) nya juga, Jayengrana memperoleh putri, putranya Nerpati, pada ibu yang seibu.</poem> |<poem>Istri kakanda Pangeran Ngabei, ialah Raden Ajeng Sibrok, yang bertugas melangsungkan perkawinan, Pangeran Dipati Mangkunegari, ditugaskan oleh Sang Aji, waktu itulah beliau bertugas.</poem> |<poem>Pada waktu jamuan lengkaplah para Adipati, lengkap dengan istri, ramai suara senjata, suara tamburpun terdengar demikian juga gamelan, waktu upacara temu semuanya tidak terhitung.</poem> |<poem>Pangeran Adipati sering marah-marah, kepada segenap pasukan dan anggota, mengadakan</poem> }}<noinclude>{{rh|110}}</noinclude> slv2oa0exuwfp2tlajcqs03153v7lhk Naraguna:VintageBloom 2 23527 74004 2026-05-11T16:58:45Z VintageBloom 1932 Nggawé kaca mawa "Sugeng rawuh" 74004 wikitext text/x-wiki Sugeng rawuh 7514xp75zqko59pzdsljmlayg44pp02 74005 74004 2026-05-11T16:59:28Z VintageBloom 1932 74005 wikitext text/x-wiki Sugeng rawuh {{Panyarta Pasanggiri Wikisumber 2026}} bta5sgmnykteeck5wvyoc2wjo94uoo6 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/113 250 23528 74008 2026-05-11T17:00:52Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><Poem>sabung burung puyuh, sedangkan para tumenggung dan bupati, siang malam terus main kartu.</poem></ol> {{ordered list|start=21 |<poem>Tidak henti-hentinya memperbaiki keris dan senapan, itulah Prajurit yang benar, Sunan memperbaiki kerisnya, wáktu itu istana di Mataram, kebetulan kurang makanan orang yang menjadi kere banyak.</poem> |<poem>Sampai makan sesama orang, kelaparan sepanjang jalan, segenap keluarga merasa takut, tidak memperoleh perhatian dari Nerpati, selang ganti bulan kemudian ada yang datang.</poem> |<poem>Yang datang bernama Sutadiwirya, dengan adiknya, bernama raden Suraprameya, dari Sala bertemu di Metaram, kepada Pangeran Adipati, keluar dari barisan.</poem> |<poem>Terkisahkan yang bernama Wiranata, seorang perwira yang masih muda, minggu ketiga bulan Ruwah. raden Surapameya (106) membawa istrinya, Pangeran Hangabehi almarhumiah, yang berputra.</poem> |<poem>Membawa pasukan Mataram, berupa pedang Kyai Liyep, cakra serta bende, disampaikan kepada Pangeran Adipati, pusaka yang ketiga-tiganya semuanya dipersembahkan.</poem> |<poem>Pangeran Adipati jatuh iba, dalam hati nampaklah, akan raden Suraprameya, diberi keris yang dihiasi emas, kuda dan, kain renda (sulaman).</poem> |<poem>Tiba di desa Dela yang berada di jalan simpang, beebusana baik, cincin ikat kepala serta pakaian daiam, akan tetapi waktu itu Pangeran Adipati, istri Suraprameya sangat senang dalam batin.</poem>}}<noinclude>{{rh|||111}}</noinclude> ngnmgcqzdrn3xcfgt3oo9ped5jhj11c Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/193 250 23529 74014 2026-05-11T17:03:02Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "tong ilat wardining tern bung, de pal wau tegesnya, dhawah dados tembung tongpal yeku wau, tegesnya kedaling ilat, nyumanggakken kang pra mursid. (ingkang ngripta nyumanggakaken dhumateng para ingkang mursid/saged) 37. Kagiyar dirganing crita, (kagelar kawedalaken panjanging carlos) telelanya para sujanma sami, mirit tekadira wau, Arahat Dhawit Dhawit nama, dera temen-temen ngandel mring Hyang Agung, upamanya janma perang, sanadyan kapethuk dening. 3... 74014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>tong ilat wardining tern bung, de pal wau tegesnya, dhawah dados tembung tongpal yeku wau, tegesnya kedaling ilat, nyumanggakken kang pra mursid. (ingkang ngripta nyumanggakaken dhumateng para ingkang mursid/saged) 37. Kagiyar dirganing crita, (kagelar kawedalaken panjanging carlos) telelanya para sujanma sami, mirit tekadira wau, Arahat Dhawit Dhawit nama, dera temen-temen ngandel mring Hyang Agung, upamanya janma perang, sanadyan kapethuk dening. 38. Tarajanging hru sayuta, (jemparing sayuta) punglu ewon ati kudu netepi, ngandel mring kuwasanipun, Pangeran myang sihira, Maha Mulya am beganakken tyas arju, (Gusti Allah ngengetaken manah rahayu) tan seja mejahi janma, wit dening sapa sujanmi. 39. Kang seja mejahi janma, wus janjine puniku pejah dhisik, Srat Sruti sampun kasebut, janjine ing kasejan , wus tinraju sing kang jejuluk Allahu, kang tan kewran silir-semya, (ingkang boten kewran jomplang Jeres jejegipun) mandar kang kakat darbeni. (malah ingkang anggadhahi hajat) 196<noinclude></noinclude> os209vmp45xg1jygaosbpotz7k1u6t7 74024 74014 2026-05-11T17:08:02Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::tong ilat wardining tembung, :::de pal wau tegesnya, :::dhawah dados tembung tongpal yeku wau, :::tegesnya kedaling ilat, :::nyumanggakken kang pra mursid. :::(ingkang ngripta nyumanggakaken dhumateng para ingkang mursid/saged) </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=37 |<poem> Kagiyar dirganing crita, (kagelar kawedalaken panjanging carlos) telelanya para sujanma sami, mirit tekadira wau, Arahat Dhawit Dhawit nama, dera temen-temen ngandel mring Hyang Agung, upamanya janma perang, sanadyan kapethuk dening. </poem> |</poem> Tarajanging hru sayuta, (jemparing sayuta) punglu ewon ati kudu netepi, ngandel mring kuwasanipun, Pangeran myang sihira, Maha Mulya am beganakken tyas arju, (Gusti Allah ngengetaken manah rahayu) tan seja mejahi janma, wit dening sapa sujanmi. </poem> |<poem> Kang seja mejahi janma, wus janjine puniku pejah dhisik, Srat Sruti sampun kasebut, janjine ing kasejan , wus tinraju sing kang jejuluk Allahu, kang tan kewran silir-semya, (ingkang boten kewran jomplang Jeres jejegipun) mandar kang kakat darbeni. (malah ingkang anggadhahi hajat) </poem> }}<noinclude>{{rh|196}}</noinclude> leobzerw9rzicv4kcbow3pxjkj18dpv 74026 74024 2026-05-11T17:08:37Z Suga Widi 1719 74026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::tong ilat wardining tembung, :::de pal wau tegesnya, :::dhawah dados tembung tongpal yeku wau, :::tegesnya kedaling ilat, :::nyumanggakken kang pra mursid. :::(ingkang ngripta nyumanggakaken dhumateng para ingkang mursid/saged) </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=37 |<poem> Kagiyar dirganing crita, (kagelar kawedalaken panjanging carlos) telelanya para sujanma sami, mirit tekadira wau, Arahat Dhawit Dhawit nama, dera temen-temen ngandel mring Hyang Agung, upamanya janma perang, sanadyan kapethuk dening. </poem> |<poem> Tarajanging hru sayuta, (jemparing sayuta) punglu ewon ati kudu netepi, ngandel mring kuwasanipun, Pangeran myang sihira, Maha Mulya am beganakken tyas arju, (Gusti Allah ngengetaken manah rahayu) tan seja mejahi janma, wit dening sapa sujanmi. </poem> |<poem> Kang seja mejahi janma, wus janjine puniku pejah dhisik, Srat Sruti sampun kasebut, janjine ing kasejan , wus tinraju sing kang jejuluk Allahu, kang tan kewran silir-semya, (ingkang boten kewran jomplang Jeres jejegipun) mandar kang kakat darbeni. (malah ingkang anggadhahi hajat) </poem> }}<noinclude>{{rh|196}}</noinclude> 28rxvmoivn4kz37c0jacfl3ddi263ma Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/114 250 23530 74021 2026-05-11T17:07:34Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|start=28 |<poem>Terhadap Kanjeng Pangeran Adipati, telah saling lempar isyarat, sewaktu masih kecil telah dipertunangkan, dan telah tersebar berita, yang sampai pada Nerpati, karenanya kena halangan.</poem> |<poem>Pangeran Adipati serta Nerpati, saling berengkar dalam hati, Sang Nata sangat marah, seakan-akan menebus dosa, dikarenakan anak perempuan, yang menimbulkan kekhawatiran.</poem> |<poem>Menurut berita yang tersebar luas, mereka sangat hormat kepada Sang Katong, akan tetapi si anak perempuan, sangat cinta terhadap Pangeran Adipati, seandainya dipisah, mereka tidak bersedia.</poem> |<poem>Maksud hati mereka akan melangsungkan perkawinan lahir batin, pasti tidak terlaksana, bersedia diperbandingkan dalam satu tempat, meskipun dipotong-potong pada empat tempat 107) mereka tidak akan pindah tempat, dalam batin</poem> |<poem>Karenanya Kanjeng Sri Bupati berdiam diri, tidak bersedia dicemooh, hatinya tertutup, kemudian Surapameya dan lain-lainnya, Suradiwirya, dipanggil Sang Prabu.</poem> |<poem>Tanggal sembilan bels bulan Ruwah pada pukul sepupuh, mangsa Sadha tahun Jimawal, sinengkalan Swaraning Turanggi Karengeng Sujalmi, anak orok puput<sup><small>x)</small> </sup> |<poem>Kanjeng Pangeran Adipati, didalam hati sangat cinta, cinta kasih, bila diusahakan terhapus tidak hilang juga dari ingatan memang telah jatuh cinta, nampak sang dewi.</poem>}} x) - puput = usus yang melekat pada puser terlepas. 112 PNRI<noinclude></noinclude> ou86e9nnxugqoin7fb659phb8np5o6w 74031 74021 2026-05-11T17:11:55Z Srijembarrahayu 882 74031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|start=28 |<poem>Terhadap Kanjeng Pangeran Adipati, telah saling lempar isyarat, sewaktu masih kecil telah dipertunangkan, dan telah tersebar berita, yang sampai pada Nerpati, karenanya kena halangan.</poem> |<poem>Pangeran Adipati serta Nerpati, saling berengkar dalam hati, Sang Nata sangat marah, seakan-akan menebus dosa, dikarenakan anak perempuan, yang menimbulkan kekhawatiran.</poem> |<poem>Menurut berita yang tersebar luas, mereka sangat hormat kepada Sang Katong, akan tetapi si anak perempuan, sangat cinta terhadap Pangeran Adipati, seandainya dipisah, mereka tidak bersedia.</poem> |<poem>Maksud hati mereka akan melangsungkan perkawinan lahir batin, pasti tidak terlaksana, bersedia diperbandingkan dalam satu tempat, (107) meskipun dipotong-potong pada empat tempat mereka tidak akan pindah tempat, dalam batin mereka tidak bersedia, kepada kakanda nan sejati</poem> |<poem>Karenanya Kanjeng Sri Bupati berdiam diri, tidak bersedia dicemooh, hatinya tertutup, kemudian Surapameya dan lain-lainnya, Suradiwirya, dipanggil Sang Prabu.</poem> |<poem>Tanggal sembilan bels bulan Ruwah pada pukul sepupuh, mangsa Sadha tahun Jimawal, sinengkalan Swaraning Turanggi Karengeng Sujalmi, anak orok puput<sup><small>x)</small> </sup> |<poem>Kanjeng Pangeran Adipati, didalam hati sangat cinta, cinta kasih, bila diusahakan terhapus tidak hilang juga dari ingatan memang telah jatuh cinta, nampak sang dewi.</poem>}} <sup><small>x)</small> </sup>- puput = usus yang melekat pada puser terlepas.<noinclude>{{rh|'''112'''}}</noinclude> f165tjz7n2ncmi23kad3b2xsyxuhnab Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/41 250 23531 74027 2026-05-11T17:09:01Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Aturipun patih: " Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, terangipun ing karsa angkat kawula kalilan benjing punapa." Wangsulanipun: "Kowe mangkata ing dina iki, welinge kangjeng rama ngantia jambul wanen, ora kalilan mulih yen durung karuwan panggonane retna Drusilawati." Aturipun patih: "Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, rampung timbalanipun gusti kawula, pun Jayasubanda kalilan mangkat ing sapunika, nyuwun idi pangestu raharjaning lampah kawula."... 74027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>Aturipun patih: " Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, terangipun ing karsa angkat kawula kalilan benjing punapa." Wangsulanipun: "Kowe mangkata ing dina iki, welinge kangjeng rama ngantia jambul wanen, ora kalilan mulih yen durung karuwan panggonane retna Drusilawati." Aturipun patih: "Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, rampung timbalanipun gusti kawula, pun Jayasubanda kalilan mangkat ing sapunika, nyuwun idi pangestu raharjaning lampah kawula." " Iya bapa takrewangi nenedha ing dewa, bisa oleh gawe lakumu." Patih ngucap dhateng Jayawiladaka : "Adhi Jayawiladaka, pradangdana si adhi takgawa, Ian dhawuha pradangdan bocah kapatihan." Aturipun: "Kula nuwun inggih dhateng sandika." Jayawiladaka nedal dipun suluki greget saut nem: Sekar Kilayunedheng lampah : 22: Nembang tengara, mundur sawadyane, neja kondur maring, jroning pura ya, wraha pragosa, samya marigi, kang katrajang gigir: ira karowak, sangsaya sanget palayuning bala: kapya rebut dhucung, sampun atebih, prapta jro pura, sang nata sineba, pepak punggawa lir: kilayunedheng. Jayawiladaka undhang-undhang: "He he ana bocah kapatihan!" Aturipun : " Kula kula!" " Padha pradangdana bakal ngupaya putri Ngastina!" (23). " lnggih dhateng sandika, sampun samasa-masa bidhal sampun sami samapta." Jayawiladaka ngucap malih : "Bocah ing tumenggungan padha pradangdana, aku bakal andherek kakang adipati." Aturipun: "Kula nuwun inggih dhateng sandika, sandika, sam pun samasa bidhal sam pun sami rakit sadaya." J ayawiladaka mangarsa, dipun suluki greget saut nem: Sekar Wisalyaharini lampah: 21: Budhal enjing gumuruh, saking nagri Wiratha, gung ingkang bwkuswa, abra busananira, lir surya wedalira, saking ing jalaniddhi, arsa madhangi jagad, duk mungup-mungup aneng: pucak-pucaking wukir, baranang bang sumirat, kena sosoroting surya, mega Ian gunung-gunung. J ayawiladaka matur: "Kula nuwun, kakang adipati kauningana punika sadaya sampun apradangdosan, samasa mangkat sampun mirantos." 42<noinclude></noinclude> lif2s1re627az3ey0rphu21d0luxkae 74028 74027 2026-05-11T17:11:07Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>Aturipun patih: "Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, terangipun ing karsa angkat kawula kalilan benjing punapa." Wangsulanipun: "Kowe mangkata ing dina iki, welinge kangjeng rama ngantia jambul wanen, ora kalilan mulih yen durung karuwan panggonane retna Drusilawati." Aturipun patih: "Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, rampung timbalanipun gusti kawula, pun Jayasubanda kalilan mangkat ing sapunika, nyuwun idi pangestu raharjaning lampah kawula." "Iya bapa takrewangi nenedha ing dewa, bisa oleh gawe lakumu." Patih ngucap dhateng Jayawiladaka : "Adhi Jayawiladaka, pradangdana si adhi takgawa, Ian dhawuha pradangdan bocah kapatihan." Aturipun: "Kula nuwun inggih dhateng sandika." Jayawiladaka medal dipun suluki greget saut nem: Sekar Kilayunedheng lampah : 22: Nembang tengara, mundur sawadyane, neja kondur maring, jroning pura ya, wraha pragosa, samya marigi, kang katrajang gigir: ira karowak, sangsaya sanget palayuning bala: kapya rebut dhucung, sampun atebih, prapta jro pura, sang nata sineba, pepak punggawa lir: kilayunedheng. Jayawiladaka undhang-undhang: "He he ana bocah kapatihan!" Aturipun : " Kula kula!" "Padha pradangdana bakal ngupaya putri Ngastina!" (23). "lnggih dhateng sandika, sampun samasa-masa bidhal sampun sami samapta." Jayawiladaka ngucap malih : "Bocah ing tumenggungan padha pradangdana, aku bakal andherek kakang adipati." Aturipun: "Kula nuwun inggih dhateng sandika, sandika, sampun samasa bidhal sampun sami rakit sadaya." Jayawiladaka mangarsa, dipun suluki greget saut nem: Sekar Wisalyaharini lampah: 21: Budhal enjing gumuruh, saking nagri Wiratha, gung ingkang bwkuswa, abra busananira, lir surya wedalira, saking ing jalaniddhi, arsa madhangi jagad, duk mungup-mungup aneng: pucak-pucaking wukir, baranang bang sumirat, kena sosoroting surya, mega lan gunung-gunung. Jayawiladaka matur: "Kula nuwun, kakang adipati kauningana punika sadaya sampun apradangdosan, samasa mangkat sampun mirantos."<noinclude>{{rh|42}}</noinclude> ddbno0q4c5sxnbigswuzxmlnym9594a Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/43 250 23532 74030 2026-05-11T17:11:44Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{c|<big>VI. ADEGAN RATU DANAWA, SRIKALADIYU.</big>}} Munge! gendhing majemuk, ngadcg ratu danawa, kang ngadhep yeksi, endhing dipun jantur kacaritakaken. Anenggih nagari ing pundi ingkang genti kocapa, wonten gegempalaniug carita, sanajan kathah raja danawa nanging tangeh nimbangana agenging karaton , keringan samaning raja, sintcn bisikaning ratu, ajujuluk Srikaladiyu, ageng aluhur sarira pindha prabata, netra kadya surya kern bar, grana lir pendah... 74030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>VI. ADEGAN RATU DANAWA, SRIKALADIYU.</big>}} Munge! gendhing majemuk, ngadcg ratu danawa, kang ngadhep yeksi, endhing dipun jantur kacaritakaken. Anenggih nagari ing pundi ingkang genti kocapa, wonten gegempalaniug carita, sanajan kathah raja danawa nanging tangeh nimbangana agenging karaton , keringan samaning raja, sintcn bisikaning ratu, ajujuluk Srikaladiyu, ageng aluhur sarira pindha prabata, netra kadya surya kern bar, grana lir pendah canthiking baita, tutuk anjlegodhah pindha wiwaraning guwa, waja jatha kadya parang rejeng, kama lir pendah tambining mandera, imba siring godheg wok kumbala capang. lng mangke srinata miyos mungging pandhapa, animbali punggawa yeksi. Apa busanane Srikaladiyu, amakutha kancana, jamang mas sungsun tiga, kinancing grudha mungkur, sinangga ing praba, rema den ora binclah nganan ngering, anting sotya, sumping retna, sangsangan gadhuwara, badhong tinundha, lur-ulur naga karangrang, dawala ngiras tatali, kelatbau naga mamangsa, gelang kana kroncong awak sarpa, supe tajug kanan kering, kampuh jingga kinonang ing parada, paningset renda, clana cindhe puspita gubeg, sembuliyan uncal carang buntala. Lenggah ing palangka retna, pindha hyang Kala tumedhak ing marcapada. Sembada prabu Kaladiyu, prawira ing ngayuda, gumleger yen ngandika, nalika segu kaya gludhug, yen (25) petak pindha gelap anamber. Kathah bupati ing Timbultaunan, lumrah sami teguh wantala tan pasah tapak paluning apandhe sisaning gurinda. Yen nuju dinten pasewakan, rasaksa sami karya pangeram-eram, ana ingkang siring pedhang onclang dhendha, tibane tinadhahan sirah. Saweneh yeksa sabuk ula lanang asumping pring sadhapur. Mangkana sam pun pepak punggawa ingkang nangkil, pangarsaning wadya ing Timbultaunan, sira nyi emban Wewegidra, tinimbalan manjing kadhaton, prapta ngarsa nata san1pun dangu sinuhun dereng ngandika, mangkana pangudasmaraning driya, emban Wewegidra: "I lae kadingaren, kangjeng sinuhun nimbali alm, ora miyos marang sitinggil." 44<noinclude></noinclude> kzd8ugqkyss059g2rouy11ln19fh3zu 74033 74030 2026-05-11T17:12:48Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>VI. ADEGAN RATU DANAWA, SRIKALADIYU.</big>}} Mungel gendhing majemuk, ngadcg ratu danawa, kang ngadhep yeksi, endhing dipun jantur kacaritakaken. Anenggih nagari ing pundi ingkang genti kocapa, wonten gegempalaniug carita, sanajan kathah raja danawa nanging tangeh nimbangana agenging karaton , keringan samaning raja, sintcn bisikaning ratu, ajujuluk Srikaladiyu, ageng aluhur sarira pindha prabata, netra kadya surya kern bar, grana lir pendah canthiking baita, tutuk anjlegodhah pindha wiwaraning guwa, waja jatha kadya parang rejeng, kama lir pendah tambining mandera, imba siring godheg wok kumbala capang. lng mangke srinata miyos mungging pandhapa, animbali punggawa yeksi. Apa busanane Srikaladiyu, amakutha kancana, jamang mas sungsun tiga, kinancing grudha mungkur, sinangga ing praba, rema den ora binelah nganan ngering, anting sotya, sumping retna, sangsangan gadhuwara, badhong tinundha, lur-ulur naga karangrang, dawala ngiras tatali, kelatbau naga mamangsa, gelang kana kroncong awak sarpa, supe tajug kanan kering, kampuh jingga kinonang ing parada, paningset renda, clana cindhe puspita gubeg, sembuliyan uncal carang buntala. Lenggah ing palangka retna, pindha hyang Kala tumedhak ing marcapada. Sembada prabu Kaladiyu, prawira ing ngayuda, gumleger yen ngandika, nalika segu kaya gludhug, yen (25) petak pindha gelap anamber. Kathah bupati ing Timbultaunan, lumrah sami teguh wantala tan pasah tapak paluning apandhe sisaning gurinda. Yen nuju dinten pasewakan, rasaksa sami karya pangeram-eram, ana ingkang siring pedhang onclang dhendha, tibane tinadhahan sirah. Saweneh yeksa sabuk ula lanang asumping pring sadhapur. Mangkana sam pun pepak punggawa ingkang nangkil, pangarsaning wadya ing Timbultaunan, sira nyi emban Wewegidra, tinimbalan manjing kadhaton, prapta ngarsa nata san1pun dangu sinuhun dereng ngandika, mangkana pangudasmaraning driya, emban Wewegidra: "I lae kadingaren, kangjeng sinuhun nimbali alm, ora miyos marang sitinggil."<noinclude>{{rh|44}}</noinclude> 2r93idis0e73tfrpmbrhl3rot1wxr08 74035 74033 2026-05-11T17:13:04Z Elcamatcha 1466 74035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>VI. ADEGAN RATU DANAWA, SRIKALADIYU.</big>}} Mungel gendhing majemuk, ngadeg ratu danawa, kang ngadhep yeksi, endhing dipun jantur kacaritakaken. Anenggih nagari ing pundi ingkang genti kocapa, wonten gegempalaniug carita, sanajan kathah raja danawa nanging tangeh nimbangana agenging karaton , keringan samaning raja, sintcn bisikaning ratu, ajujuluk Srikaladiyu, ageng aluhur sarira pindha prabata, netra kadya surya kern bar, grana lir pendah canthiking baita, tutuk anjlegodhah pindha wiwaraning guwa, waja jatha kadya parang rejeng, kama lir pendah tambining mandera, imba siring godheg wok kumbala capang. lng mangke srinata miyos mungging pandhapa, animbali punggawa yeksi. Apa busanane Srikaladiyu, amakutha kancana, jamang mas sungsun tiga, kinancing grudha mungkur, sinangga ing praba, rema den ora binelah nganan ngering, anting sotya, sumping retna, sangsangan gadhuwara, badhong tinundha, lur-ulur naga karangrang, dawala ngiras tatali, kelatbau naga mamangsa, gelang kana kroncong awak sarpa, supe tajug kanan kering, kampuh jingga kinonang ing parada, paningset renda, clana cindhe puspita gubeg, sembuliyan uncal carang buntala. Lenggah ing palangka retna, pindha hyang Kala tumedhak ing marcapada. Sembada prabu Kaladiyu, prawira ing ngayuda, gumleger yen ngandika, nalika segu kaya gludhug, yen (25) petak pindha gelap anamber. Kathah bupati ing Timbultaunan, lumrah sami teguh wantala tan pasah tapak paluning apandhe sisaning gurinda. Yen nuju dinten pasewakan, rasaksa sami karya pangeram-eram, ana ingkang siring pedhang onclang dhendha, tibane tinadhahan sirah. Saweneh yeksa sabuk ula lanang asumping pring sadhapur. Mangkana sam pun pepak punggawa ingkang nangkil, pangarsaning wadya ing Timbultaunan, sira nyi emban Wewegidra, tinimbalan manjing kadhaton, prapta ngarsa nata san1pun dangu sinuhun dereng ngandika, mangkana pangudasmaraning driya, emban Wewegidra: "I lae kadingaren, kangjeng sinuhun nimbali alm, ora miyos marang sitinggil."<noinclude>{{rh|44}}</noinclude> 8ys2pkq1n9qe6s5b98mpeuz2jj8416a Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/99 250 23533 74037 2026-05-11T17:15:02Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>mung tumenggung Jayawiladaka lajeng manjing ing kadhaton marek ing sang prabu, dumrojog tanpa larapan. Gangsa mungel ayak-ayakan Manyura. Sareng sampun tata trapsilanipun, gangsa kajantur dipun caritakaken: wau ta sadhatengipun tumenggung Jayawiladaka, prabu bagawan Sapwani sapandurat datan angandika, raden Jayadrata mangkana pangudasmaraning driya: "Lah iki si Jayawiladaka teka ora kanthi si Jayasubanda, apa wadine, apa baya oleh gawe Jakune si Jayawiladaka." Gangsa mantun kajantur sawatawis dangunipun lajeng dipun suwuk, dipun suluki pathet Manyura: Sekar Sulanjari lampah: 20: Tandya bala, Pandhawambyuk, gumulung mangusir: ring sata Kurawa, kambah kosi: k sru katitih, mirut kerut larut, katut para ratu, tuwin sagung pra dipati, katut kapalayu, sigra praptanira, Aswatama, tatanya lah, pagene ta iki, ya padha lumayu. (77). Sang prabu anembrama: "Durung suwe tekamu Jayawiladaka, bagea apa padha raharja ing Jakumu. " Aturipun: "Kawula nuwun nuwun, timbalanipun gusti kawula, sadereng sasampunipun, dahat kalingga murda, kacadhong asta kalih kacancang ing rema, kapetek ing mastaka, Jumebera ing pranaja, dados rad daging kayuwanan, kawula pundhi kados jimat pripih, amewahana teguh juwara kawula. Saking pangestunipun ingkang sinuhun, lampah kawula raharja." Jayadrata nembrama: " Jayawiladaka bagea satekamu ana ing ngarsane kangjeng rama prabu." Aturipun: "Kawula nuwun, inggih dhateng anuwun, sih panembramanipun gusti kawula ing Kadipaten, sadereng sasampunipun dahat kalingga murda, kacadhong asta kalih, kacancang ing rema kapetek ing mastaka lumebera ing pranaja dadosa rad daging kayuwanan, kawula pundhi kados jimat pripih, amewahana bagya kayuwanan kawula." Sang prabu ngandika malih : "Jayawiladaka, kongsi lawas lakumu angupaya putri Ngastina, apa oleh gawe. Karo dene kowe ora bareng karo si Jayasubanda, apa dhasar pandum gawe ana ing paran, apa mung pisah ana ing dadalan bae, mara matura kawitana diteka pungkasane." Aturipun Jayawiladaka: "Kawula nuwun nuwun, kawula sampun kautus angupadosi sirnanipun retna Drusilawati kalih pun kakang patih Jayasu banda, sareng kawula sami masanggrahan tepining wana Sinangsraya, retna Drusilawati katingal lumampah<noinclude>{{rh|100}}</noinclude> sflpttu6l8d9ijul3pwcyawgsvzfuqk 74041 74037 2026-05-11T17:18:23Z Elcamatcha 1466 74041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|mung|namung}} tumenggung Jayawiladaka lajeng manjing ing kadhaton marek ing sang prabu, dumrojog tanpa larapan. Gangsa mungel ayak-ayakan Manyura. Sareng sampun tata trapsilanipun, gangsa kajantur dipun caritakaken: wau ta sadhatengipun tumenggung Jayawiladaka, prabu bagawan Sapwani sapandurat datan angandika, raden Jayadrata mangkana pangudasmaraning driya: "Lah iki si Jayawiladaka teka ora kanthi si Jayasubanda, apa wadine, apa baya oleh gawe Jakune si Jayawiladaka." Gangsa mantun kajantur sawatawis dangunipun lajeng dipun suwuk, dipun suluki pathet Manyura: Sekar Sulanjari lampah: 20: Tandya bala, Pandhawambyuk, gumulung mangusir: ring sata Kurawa, kambah kosi: k sru katitih, mirut kerut larut, katut para ratu, tuwin sagung pra dipati, katut kapalayu, sigra praptanira, Aswatama, tatanya lah, pagene ta iki, ya padha lumayu. (77). Sang prabu anembrama: "Durung suwe tekamu Jayawiladaka, bagea apa padha raharja ing Jakumu. " Aturipun: "Kawula nuwun nuwun, timbalanipun gusti kawula, sadereng sasampunipun, dahat kalingga murda, kacadhong asta kalih kacancang ing rema, kapetek ing mastaka, Jumebera ing pranaja, dados rad daging kayuwanan, kawula pundhi kados jimat pripih, amewahana teguh juwara kawula. Saking pangestunipun ingkang sinuhun, lampah kawula raharja." Jayadrata nembrama: " Jayawiladaka bagea satekamu ana ing ngarsane kangjeng rama prabu." Aturipun: "Kawula nuwun, inggih dhateng anuwun, sih panembramanipun gusti kawula ing Kadipaten, sadereng sasampunipun dahat kalingga murda, kacadhong asta kalih, kacancang ing rema kapetek ing mastaka lumebera ing pranaja dadosa rad daging kayuwanan, kawula pundhi kados jimat pripih, amewahana bagya kayuwanan kawula." Sang prabu ngandika malih : "Jayawiladaka, kongsi lawas lakumu angupaya putri Ngastina, apa oleh gawe. Karo dene kowe ora bareng karo si Jayasubanda, apa dhasar pandum gawe ana ing paran, apa mung pisah ana ing dadalan bae, mara matura kawitana diteka pungkasane." Aturipun Jayawiladaka: "Kawula nuwun nuwun, kawula sampun kautus angupadosi sirnanipun retna Drusilawati kalih pun kakang patih Jayasu banda, sareng kawula sami masanggrahan tepining wana Sinangsraya, retna Drusilawati katingal lumampah<noinclude>{{rh|100}}</noinclude> ti3vf0osndfik6yt7fs1mpezwn9k46e Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/98 250 23534 74038 2026-05-11T17:15:39Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{c|<big>'''XIV. ADEGAN RATU BANAKELING, SOWANIPUN<br> TUMENGGUNG JAYAWILADAKA.'''</big>}} Mungel gendhing Gandrung mangunkung, ngadeg ratu Banakeling, ingkang caket ing ngarsa narendra J ayadrata, parekan kalih ngadhep mungging wurining nata. Gendhing kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, nagari ing Banakeling, prabu Bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa satriya ing Kadipa... 74038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>'''XIV. ADEGAN RATU BANAKELING, SOWANIPUN<br> TUMENGGUNG JAYAWILADAKA.'''</big>}} Mungel gendhing Gandrung mangunkung, ngadeg ratu Banakeling, ingkang caket ing ngarsa narendra J ayadrata, parekan kalih ngadhep mungging wurining nata. Gendhing kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, nagari ing Banakeling, prabu Bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa satriya ing Kadipaten, raden Jayadrata. Mangkana saangkatira rekyana patih Jayasubanda tuwin tumenggung Jayawiladaka, angupaya sirnanipun retna Drusilawati, sampun antawis lami dereng wonten mantuk, mila raden Jayadrata tansah angarsa-arsa, prabu bagawan Sapwani Wijayaastra, rainten dalu anungku puja. Mangkana pangudasmaraning driya raden J ayadrata: "Yen ora kat emu pangupayane si J ayasubanda, jaba aku dhewe ngupaya sirnane si Drusilawati." Gendhing kaunggahaken, sawatawis dangunipun lajeng kasuwuk dipun suluki pathet Manyura : (76) Sekar Medhangmiring lampah : 23: Atari pejah : ning kang prawara So: madentatanaya, tekap Sinisuta, mangkin aparek, Jayadrata tekap, sang Arjuna Warko: dhara no rakamu, mangka muka sang: dwijendra Kama Kar: pa Salya kuruku, tarlen ginkola. Raden Jayadrata matur: "Kula nuwun kangjeng rama, yen pun Jayasubanda boten dhateng, tumunten kula nyuwun Iilah paduka, badhe ngupadosi pun Drusilawati." Sang prabu mangsuli aturing putra: "lya kulup antincn lakune si Jayasubanda ing pendhak dina iki. Yen wis ora teka kowe kudu sumusul dhewe, apa sakarepmu aku jumurung." Dipun caritakaken : Lah ing kana ta wau prabu bagawan Sapwani Wijayaastra lagya imbaJ . wacana kalih ingkang putra raden Jayadrata sami ngarsa-arsa dhatcnging rckyana patih Jayasubanda, mangkana nginanga durung abang idua durung sat, kasaru dhatengipun tinandhu margi kabranan, kendel ing srimanganti, na- 99<noinclude></noinclude> dt5vzx4n36h6n2potlxlmkc7dxeuz8c 74040 74038 2026-05-11T17:18:03Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>'''XIV. ADEGAN RATU BANAKELING, SOWANIPUN'''<br> '''TUMENGGUNG JAYAWILADAKA.'''</big>}} Mungel gendhing Gandrung mangunkung, ngadeg ratu Banakeling, ingkang caket ing ngarsa narendra Jayadrata, parekan kalih ngadhep mungging wurining nata. Gendhing kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, nagari ing Banakeling, prabu Bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa satriya ing Kadipaten, raden Jayadrata. Mangkana saangkatira rekyana patih Jayasubanda tuwin tumenggung Jayawiladaka, angupaya sirnanipun retna Drusilawati, sampun antawis lami dereng wonten mantuk, mila raden Jayadrata tansah angarsa-arsa, prabu bagawan Sapwani Wijayaastra, rainten dalu anungku puja. Mangkana pangudasmaraning driya raden Jayadrata: "Yen ora kat emu pangupayane si Jayasubanda, jaba aku dhewe ngupaya sirnane si Drusilawati." Gendhing kaunggahaken, sawatawis dangunipun lajeng kasuwuk dipun suluki pathet Manyura : (76) Sekar Medhangmiring lampah : 23: Atari pejah : ning kang prawara So: madentatanaya, tekap Sinisuta, mangkin aparek, Jayadrata tekap, sang Arjuna Warko: dhara no rakamu, mangka muka sang: dwijendra Kama Kar: pa Salya kuruku, tarlen girikola. Raden Jayadrata matur: "Kula nuwun kangjeng rama, yen pun Jayasubanda boten dhateng, tumunten kula nyuwun lilah paduka, badhe ngupadosi pun Drusilawati." Sang prabu mangsuli aturing putra: "lya kulup antinen lakune si Jayasubanda ing pendhak dina iki. Yen wis ora teka kowe kudu sumusul dhewe, apa sakarepmu aku jumurung." Dipun caritakaken : Lah ing kana ta wau prabu bagawan Sapwani Wijayaastra lagya imbal wacana kalih ingkang putra raden Jayadrata sami ngarsa-arsa dhatanging rekyana patih Jayasubanda, mangkana nginanga durung abang idua durung sat, kasaru dhatengipun tinandhu margi kabranan, kendel ing srimanganti, {{hws|na|<noinclude>{{rh|||99}}</noinclude> m3dy2mv4a4i8x25yw9yqgf0myhu19s1 74042 74040 2026-05-11T17:18:34Z Elcamatcha 1466 74042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|<big>'''XIV. ADEGAN RATU BANAKELING, SOWANIPUN'''<br> '''TUMENGGUNG JAYAWILADAKA.'''</big>}} Mungel gendhing Gandrung mangunkung, ngadeg ratu Banakeling, ingkang caket ing ngarsa narendra Jayadrata, parekan kalih ngadhep mungging wurining nata. Gendhing kajantur, dipun caritakaken: Anenggih nagari pundi ingkang genti kocapa, nagari ing Banakeling, prabu Bagawan Sapwani Wijayaastra, lenggah ing made pandhapa, ingkang caket ing ngarsa satriya ing Kadipaten, raden Jayadrata. Mangkana saangkatira rekyana patih Jayasubanda tuwin tumenggung Jayawiladaka, angupaya sirnanipun retna Drusilawati, sampun antawis lami dereng wonten mantuk, mila raden Jayadrata tansah angarsa-arsa, prabu bagawan Sapwani Wijayaastra, rainten dalu anungku puja. Mangkana pangudasmaraning driya raden Jayadrata: "Yen ora kat emu pangupayane si Jayasubanda, jaba aku dhewe ngupaya sirnane si Drusilawati." Gendhing kaunggahaken, sawatawis dangunipun lajeng kasuwuk dipun suluki pathet Manyura : (76) Sekar Medhangmiring lampah : 23: Atari pejah : ning kang prawara So: madentatanaya, tekap Sinisuta, mangkin aparek, Jayadrata tekap, sang Arjuna Warko: dhara no rakamu, mangka muka sang: dwijendra Kama Kar: pa Salya kuruku, tarlen girikola. Raden Jayadrata matur: "Kula nuwun kangjeng rama, yen pun Jayasubanda boten dhateng, tumunten kula nyuwun lilah paduka, badhe ngupadosi pun Drusilawati." Sang prabu mangsuli aturing putra: "lya kulup antinen lakune si Jayasubanda ing pendhak dina iki. Yen wis ora teka kowe kudu sumusul dhewe, apa sakarepmu aku jumurung." Dipun caritakaken : Lah ing kana ta wau prabu bagawan Sapwani Wijayaastra lagya imbal wacana kalih ingkang putra raden Jayadrata sami ngarsa-arsa dhatanging rekyana patih Jayasubanda, mangkana nginanga durung abang idua durung sat, kasaru dhatengipun tinandhu margi kabranan, kendel ing srimanganti, {{hws|na|namung}}<noinclude>{{rh|||99}}</noinclude> ki6cj04o1pfui21rqamawajg139iukx Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/115 250 23535 74039 2026-05-11T17:15:55Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude>{{ordered list|start=36 |<poem>Teriring rasa takut akan kemarahan Yang Maha Kuasa, akan tetapi segera tercampur, melihat si cantik yang harum, sekejap mata Iupalah, dilempar kerlingan mata, darah tersirat dalam jantung.</poem> (108) |<poem>Seakan-akan lumpuhlah kemauan, didalam hati, membawa perbawa, tidak terbilang rendahnya derajat istri, terselimut, besarnya ucapan melebihi.</poem> |<poem>Terasa terbawa oleh arus, terbawa sakit, menetes lah air mata, dihapusnyalah dengan kain, teringat bahwa telah tidak berayah, ibu, keputusan hati, o badan saya.</poem> |<poem> Belum selesai hukuman Yang Maha Esa, terhadap badan saya, orang itu tidak sembarangan, dipisahkan tidak bersedia, kakanda Adipati, dapat menumbuhkan cinta birahi.</poem> |<poem>Pada waktu manusia telah hidup nyaman terbawa oleh badan saya, orang tuna susila yang mencampuri anggota, bagaikan seekor ayam kate (kecil) yang menginginkan kuda, badan saya yang tercinta, bilamana tidak ikhlas.</poem> |<poem>Jalan yang hina dinapun saya tempuh, semut merah, asap gunung saya kumpulkan sampai dimanakah keselamatan yang dapat ditemui, bersenanglah badan saya, bila dapat menjadi seratus.</poem> |<poem>O, Pangeran saya yang saya rindukan, coba pandanglah diri saya, saya bersenang-senang semalam suntuk, tebing jeram dijelajahi pasar membelah jalan, dapat diketemukan kedai.</poem> (109) |<poem>Bunga yang layu di pohon menghendaki lebih baik gugur, perempuan makin bertambah</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''113'''}}</noinclude> ng2hw71z6l0px44vlmvq87hwozi7rps Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/116 250 23536 74046 2026-05-11T17:22:12Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>cinta birahinya, tidak henti-hentinya bagaikan binatang yang haus akan birahi, si cantik menghendaki, akan turun ke tempat yang ada air.</poem></ol> {{ordered list|start=44 |<poem>Si cantik tersebut menyingkapkan pakaian, raut muka nampak, bagaikan Socaboma sikaplakunya si cantik nampak bagaikan anak yang dipingit, badanya indah bentuknya, bila di lihat akan menimbulkan birahi.</poem> |<poem>Yang diharap-harap akan menimbulkan cinta kasih, nampak dalam mata, Pangeran Adipati, bagaikan dilambai-lambai untuk bercumbu, didalam batin, di tengah kebesaran.</poem> |<poem>Segera berdirilah Pangeran Adipati, kemudian Pangeran Adipati melihat, ke arah tempat air, lalu tumbuhlah cinta-birahinya.</poem> |<poem> Bagaikan ikan tersiram air, hati si peijaka muda, si cantik jelita sangat berkeras hati, Pangeran berjalan perlahan-lahan sambil melihat-lihat ditangkaplah tangannya, tangan si cantik dari belakang.</poem> (110) |<poem>Seakan-akan terperandjat si cantik, berkata lah si cantik dengan halus, keras sekali kehendak anda, yang membuat hati selalu gemetar, tersenyumlah si priya meliriknya serta merangkulnya di belainya.</poem> (111) |<poem> Kasihilah cantikku, percayalah terhadap cinta kasih saya, inilah yang dapat gerak hidup yang menjadi suksma saya, hanyalah engkaulah, cinta saya terus melayang-layang.</poem> |<poem>Melihat keadaan dalam musim ketiga selalu mengharap turunnya hujan, apakah </poem> }}<noinclude>{{rh|114}}</noinclude> dan99t8hznhy86ek2bgpc344i0gaxf7 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/95 250 23537 74059 2026-05-11T17:27:37Z Elcamatcha 1466 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{c|'''XIII. DEWI BANUWATI PAPANGGIHAN<br> KALIYAN RADEN PAMADI'''}} Mungel gendhing Montro, ngadeg retna Banuwati, parekan pepak, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa salebeting dhatulaya Ngastina, prarneswari nata akakasih dewi Banowati pinarak ing galdri prabasuyasa kapering kilen, pepak para parekan emban inya, sami angladosi, cinarita dewi Banuwati dhasar sampun dangu angajeng-ajeng sowanipun raden Parnad... 74059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|'''XIII. DEWI BANUWATI PAPANGGIHAN<br> KALIYAN RADEN PAMADI'''}} Mungel gendhing Montro, ngadeg retna Banuwati, parekan pepak, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa salebeting dhatulaya Ngastina, prarneswari nata akakasih dewi Banowati pinarak ing galdri prabasuyasa kapering kilen, pepak para parekan emban inya, sami angladosi, cinarita dewi Banuwati dhasar sampun dangu angajeng-ajeng sowanipun raden Parnadi, adat saben sawulan sowan sapisan, punika sarnpun kalih wulan dereng sowan, mangka nampeni pangandikanipun sri Ngastina kinen sasaji dhaharan, badhe kinarya ngluwari punagi dhahar kembul kalih raden Janaka, mila dewi Banuwati kadya sata arsa matarangan solahe, dennya angraratengi bikut, punapa kaseptaning prabu Kurupati tuwin ingkang rayi satriya Madukara. Rampung dennya sasaji nulya susuci rampung lajeng busana, kinayang dennya bebesusan, sareng sampun busana pinarak, den ayap parekan cethi, anganti timbalaning prabu Kurupati, sampun dangu dereng dhawuh anata bujana, mangkana pangudasmaraning driya: "Dene suwe kangjeng sinuhun durung dhawuh anata bujana." Gendhing minggah sawatawis dangunipun, gangsa dipun suwuk dipun suluki pathet Manyura: (74). Sekar Sardulawikridita lampah: 19 : Leleng ramyaning kang, sasangka kumenyar, myang rengga rumning puri, mankin tanpa siring, Halep nikang umah, mas lir murubing langit, tekyan sarwa manik, cawinya sinawung, sasat sekar ning suji, unggyan Banuwati, yana merma Iangen, myang nata Duryuddhana. Dewi Banuwati ngandika : "Biyung dene nganti suwe, sinuhun ora dhawuh tata pambujanan, iki aku mau andikakake sasaji,sinuhun dhawuh arep angluwari punagi, kembul dhahar karo bandaramu si adhi Madukara, iki nganti wayah mene durung kondur." Aturipun: "Kula nuwun gusti raka paduka ingkang sinuhun sampun kondur saking pandhapi lajeng tedhak ing sanggar<noinclude></noinclude> nikof0g9afdvtog7la06x0zabpztnx9 74061 74059 2026-05-11T17:28:15Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|'''XIII. DEWI BANUWATI PAPANGGIHAN<br> KALIYAN RADEN PAMADI'''}} Mungel gendhing Montro, ngadeg retna Banuwati, parekan pepak, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa salebeting dhatulaya Ngastina, prarneswari nata akakasih dewi Banowati pinarak ing galdri prabasuyasa kapering kilen, pepak para parekan emban inya, sami angladosi, cinarita dewi Banuwati dhasar sampun dangu angajeng-ajeng sowanipun raden Parnadi, adat saben sawulan sowan sapisan, punika sarnpun kalih wulan dereng sowan, mangka nampeni pangandikanipun sri Ngastina kinen sasaji dhaharan, badhe kinarya ngluwari punagi dhahar kembul kalih raden Janaka, mila dewi Banuwati kadya sata arsa matarangan solahe, dennya angraratengi bikut, punapa kaseptaning prabu Kurupati tuwin ingkang rayi satriya Madukara. Rampung dennya sasaji nulya susuci rampung lajeng busana, kinayang dennya bebesusan, sareng sampun busana pinarak, den ayap parekan cethi, anganti timbalaning prabu Kurupati, sampun dangu dereng dhawuh anata bujana, mangkana pangudasmaraning driya: "Dene suwe kangjeng sinuhun durung dhawuh anata bujana." Gendhing minggah sawatawis dangunipun, gangsa dipun suwuk dipun suluki pathet Manyura: (74). Sekar Sardulawikridita lampah: 19 : Leleng ramyaning kang, sasangka kumenyar, myang rengga rumning puri, mankin tanpa siring, Halep nikang umah, mas lir murubing langit, tekyan sarwa manik, cawinya sinawung, sasat sekar ning suji, unggyan Banuwati, yana merma Iangen, myang nata Duryuddhana. Dewi Banuwati ngandika : "Biyung dene nganti suwe, sinuhun ora dhawuh tata pambujanan, iki aku mau andikakake sasaji,sinuhun dhawuh arep angluwari punagi, kembul dhahar karo bandaramu si adhi Madukara, iki nganti wayah mene durung kondur." Aturipun: "Kula nuwun gusti raka paduka ingkang sinuhun sampun kondur saking pandhapi lajeng tedhak ing sanggar {{hws|pame|pamelengan}}<noinclude>{{rh|96}}</noinclude> 1eyj5g53yxbdlyusfe68jgy0m9inbq6 74062 74061 2026-05-11T17:28:31Z Elcamatcha 1466 74062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{c|'''XIII. DEWI BANUWATI PAPANGGIHAN'''<br> '''KALIYAN RADEN PAMADI'''}} Mungel gendhing Montro, ngadeg retna Banuwati, parekan pepak, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa salebeting dhatulaya Ngastina, prarneswari nata akakasih dewi Banowati pinarak ing galdri prabasuyasa kapering kilen, pepak para parekan emban inya, sami angladosi, cinarita dewi Banuwati dhasar sampun dangu angajeng-ajeng sowanipun raden Parnadi, adat saben sawulan sowan sapisan, punika sarnpun kalih wulan dereng sowan, mangka nampeni pangandikanipun sri Ngastina kinen sasaji dhaharan, badhe kinarya ngluwari punagi dhahar kembul kalih raden Janaka, mila dewi Banuwati kadya sata arsa matarangan solahe, dennya angraratengi bikut, punapa kaseptaning prabu Kurupati tuwin ingkang rayi satriya Madukara. Rampung dennya sasaji nulya susuci rampung lajeng busana, kinayang dennya bebesusan, sareng sampun busana pinarak, den ayap parekan cethi, anganti timbalaning prabu Kurupati, sampun dangu dereng dhawuh anata bujana, mangkana pangudasmaraning driya: "Dene suwe kangjeng sinuhun durung dhawuh anata bujana." Gendhing minggah sawatawis dangunipun, gangsa dipun suwuk dipun suluki pathet Manyura: (74). Sekar Sardulawikridita lampah: 19 : Leleng ramyaning kang, sasangka kumenyar, myang rengga rumning puri, mankin tanpa siring, Halep nikang umah, mas lir murubing langit, tekyan sarwa manik, cawinya sinawung, sasat sekar ning suji, unggyan Banuwati, yana merma Iangen, myang nata Duryuddhana. Dewi Banuwati ngandika : "Biyung dene nganti suwe, sinuhun ora dhawuh tata pambujanan, iki aku mau andikakake sasaji,sinuhun dhawuh arep angluwari punagi, kembul dhahar karo bandaramu si adhi Madukara, iki nganti wayah mene durung kondur." Aturipun: "Kula nuwun gusti raka paduka ingkang sinuhun sampun kondur saking pandhapi lajeng tedhak ing sanggar {{hws|pame|pamelengan}}<noinclude>{{rh|96}}</noinclude> p36m5t4jqk3ijqufg15teorfddtwl42 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/96 250 23538 74065 2026-05-11T17:31:34Z Elcamatcha 1466 /* Titiwaca */ 74065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|lengan|pamelengan}}, dene gumyahing pawartos, rayi sampeyan ing Madukara dipun lebetaken ing pawarangkan, wonten ing gedhong kebon pungkuran." Banuwati kaget andangu : "Lho iku lehku ora sudi watakane wong kene iki priye, upamane ora nglakokake panganiaya, layak kurang becike, apa tumon wong dipitulungi, mengkono pamalese. Krungumu yen si Pamadi dikunjara iku teka sapa biyung." Aturipun : "Kula nuwun gusti, kula pinuju dhateng pakebonan ngundhuh sekar sumerep piambak, rayi jengandika dipun iringaken ing raden arya Sangkuni, tuwin para putra sata Kurawa, sami ngurung-urung lampahipun raden Pamadi, kula boten tahan pirsa lajeng kesah kemawon." Retna Banuwati ngucap : "I lae adhiku Janaka adhiku, bocah wadon ayo milua taktilikane bandaramu si Pamadi, kabeh panganan iku gawanen, Ian patehan, bangkune padha usungen." Aturipun: "Kula nuwun inggih dhateng sandika." Gangsa mungel ayak-ayakan Manyura, retna Banuwati tedhak dhateng patamanan, parekan sami ngiring ambekta dhaharan. Sawatawis lampahan, kajeng katancebaken pinggir tengen, dewi Banuwati, parekan tiga kendel lampahipun, gangsa kajantur dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, tindakipun prameswari dewi Banuwati parekan sami andherek ngampil upacara tuwin ambekta dhadhaharan. Mangkana dewi Banuwati kendel ngajenging kori mantenan, para mantri kebon dharat ambuka wiwara sami sila braja, para nyai ingkang anjajari sami nguwuh-uwuh: "Nedha kanca juru kebon singgahan-singgahan, dhok-kur kanca dhok-kur, kangjeng prameswari miyos ing patamanan." Gangsa mantun kajantur, dewi Banuwati manjing wadari tuwin para parekan, lajeng anjujug ing gedhong pawarangkanipun satriya Madukara, mantri kebon sami sumingkir, kajeng kapetha gedhong tinancebaken pinggir prenah kanan, gangsa kasuwuk dipun suluki pathet Manyura; Sekar Sardulawikridita lampah: 19: Kilwan sekaring kang: tataman arepat: rehnya (75) bale kena, Soma Brama hening: sawal nataring kang: rok motyahara raras, we durpa marani: laba wraning pager: tunjung mahanten lumeng, muntap anten nikang: gopura macawi, tang surya katon jyala. Dewi Banuwati nguwuh: "Janaka, Janaka, aku ingkang teka, dhi, aniliki kowe, dene petengan bac."<noinclude>{{rh|||97}}</noinclude> 50yw0x9u8url4b69lv11rzc5dehbgk0 74066 74065 2026-05-11T17:32:04Z Elcamatcha 1466 74066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Elcamatcha" /></noinclude>{{hwe|lengan|pamelengan}}, dene gumyahing pawartos, rayi sampeyan ing Madukara dipun lebetaken ing pawarangkan, wonten ing gedhong kebon pungkuran." Banuwati kaget andangu : "Lho iku lehku ora sudi watakane wong kene iki priye, upamane ora nglakokake panganiaya, layak kurang becike, apa tumon wong dipitulungi, mengkono pamalese. Krungumu yen si Pamadi dikunjara iku teka sapa biyung." Aturipun : "Kula nuwun gusti, kula pinuju dhateng pakebonan ngundhuh sekar sumerep piambak, rayi jengandika dipun iringaken ing raden arya Sangkuni, tuwin para putra sata Kurawa, sami ngurung-urung lampahipun raden Pamadi, kula boten tahan pirsa lajeng kesah kemawon." Retna Banuwati ngucap : "I lae adhiku Janaka adhiku, bocah wadon ayo milua taktilikane bandaramu si Pamadi, kabeh panganan iku gawanen, Ian patehan, bangkune padha usungen." Aturipun: "Kula nuwun inggih dhateng sandika." Gangsa mungel ayak-ayakan Manyura, retna Banuwati tedhak dhateng patamanan, parekan sami ngiring ambekta dhaharan. Sawatawis lampahan, kajeng katancebaken pinggir tengen, dewi Banuwati, parekan tiga kendel lampahipun, gangsa kajantur dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, tindakipun prameswari dewi Banuwati parekan sami andherek ngampil upacara tuwin ambekta dhadhaharan. Mangkana dewi Banuwati kendel ngajenging kori mantenan, para mantri kebon dharat ambuka wiwara sami sila braja, para nyai ingkang anjajari sami nguwuh-uwuh: "Nedha kanca juru kebon singgahan-singgahan, dhok-kur kanca dhok-kur, kangjeng prameswari miyos ing patamanan." Gangsa mantun kajantur, dewi Banuwati manjing wadari tuwin para parekan, lajeng anjujug ing gedhong pawarangkanipun satriya Madukara, mantri kebon sami sumingkir, kajeng kapetha gedhong tinancebaken pinggir prenah kanan, gangsa kasuwuk dipun suluki pathet Manyura; Sekar Sardulawikridita lampah: 19: Kilwan sekaring kang: tataman arepat: rehnya (75) bale kena, Soma Brama hening: sawal nataring kang: rok motyahara raras, we durpa marani: laba wraning pager: tunjung mahanten lumeng, muntap anten nikang: gopura macawi, tang surya katon jyala. Dewi Banuwati nguwuh: "Janaka, Janaka, aku ingkang teka, dhi, aniliki kowe, dene petengan bae."<noinclude>{{rh|||97}}</noinclude> 50ogbn5573nj6jcl2qjcxpiiz6cmiwm Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/61 251 23539 74111 2026-05-11T20:58:24Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74111 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 20.58 (UTC) pkz8amm3rjnxn1cpt7w4zi6kee09ya1 Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/63 251 23540 74112 2026-05-11T21:00:46Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74112 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 21.00 (UTC) emtd71cweolvypkgv7sbeg08xwn984n Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/60 251 23541 74113 2026-05-11T21:04:08Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74113 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template <ol> yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 21.04 (UTC) eu2z9t9eht4qyat9bumj3nb7ndigxlj Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/54 251 23542 74114 2026-05-11T21:05:31Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74114 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 21.05 (UTC) 237cv9aw9byrysefj6qjrjzv2ntx220 Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/52 251 23543 74115 2026-05-11T21:06:35Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74115 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 21.06 (UTC) r3qe92l1sbc9jzb1g4midudu84skr6f Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/51 251 23544 74116 2026-05-11T21:07:41Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74116 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template poem yang tepat, dan penulisan template nomor halaman belum sesuai pada tempatnya di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 21.07 (UTC) dnb4nltsay8n7hx0ryt8cji0a11pbpk Parembugan Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/50 251 23545 74117 2026-05-11T21:08:44Z Ris00l may00 1455 /* Mohon dirapikan lagi */ pérangan anyar 74117 wikitext text/x-wiki == Mohon dirapikan lagi == Saya melihat halaman masih berantakan (pemenggalan kalimat tidak sesuai), belum menggunakan template ''poem'' yang tepat, dan penulisan nomor halaman belum sesuai template di bagian footer. Mohon bisa diperbaiki lagi. Terima kasih [[Naraguna:Ris00l may00|Ris00l may00]] ([[Parembugan Naraguna:Ris00l may00|rembugan]]) 11 Mèi 2026 21.08 (UTC) deypt8k9fkyu8csy4bt4ic3kwdgypxc Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/194 250 23546 74121 2026-05-11T21:27:17Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>40. Jomplangjejeg neting driya, kang katuju dening kang Maha Suci, tan saged mesthi sumurup, rumangseng tyas wus sidhya, (rumaosing manah sam pun leres jejeg) wus sanadyan samanten mandirgyeng wuwus, (sampun cekap pan samanten manjangaken cariyos) · kang sumela neng carita, babading Madusita di. 197<noinclude></noinclude> sgic3vl7etofbzk6ew9pzoxfwl73roy 74148 74121 2026-05-11T22:17:29Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=40 |<poem> Jomplang jejeg neting driya, kang katuju dening kang Maha Suci, tan saged mesthi sumurup, rumangseng tyas wus sidhya, (rumaosing manah sampun leres jejeg) wus sanadyan samanten mandirgyeng wuwus, (sampun cekap pan samanten manjangaken cariyos), kang sumela neng carita, babading Madusita di. </poem> }} {{tab}} {{tab}} {{tab}}<noinclude>{{rh|||197}}</noinclude> 2z35lm2lyko1ljeq0lf3dhthqgnjrfs Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/47 250 23547 74130 2026-05-11T21:48:20Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Aturipun: "0 sampun ambah-ambahan kula nagari Ngastina punika, pundi mawon nyai lurah, karaton Jawi kula sampun sumerep, Wiratha, Cempalareja, Mandraka. Ngamarta, Madura, Kumbina, Nglesanpura." Wangsulanipun: "Yen kowe wis sumurup nagara Ngastina, Togog kowe dadia pangareping laku, anggremani lakune kanca hupati, kowe dadia kreta-wadana, upama gajah kowe minangka sratine, t akwenangake mrayoga aju-undure wadya yeksa kabeh, Lanjur undhanga pradangdan,... 74130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Aturipun: "0 sampun ambah-ambahan kula nagari Ngastina punika, pundi mawon nyai lurah, karaton Jawi kula sampun sumerep, Wiratha, Cempalareja, Mandraka. Ngamarta, Madura, Kumbina, Nglesanpura." Wangsulanipun: "Yen kowe wis sumurup nagara Ngastina, Togog kowe dadia pangareping laku, anggremani lakune kanca hupati, kowe dadia kreta-wadana, upama gajah kowe minangka sratine, t akwenangake mrayoga aju-undure wadya yeksa kabeh, Lanjur undhanga pradangdan, sarupane wil kuthip, klek-engklek b::Jung tandhak, dhawuhana mangkat ngiring punggawane ing sarding iki." Aturipun : "0 inggih nyai lurah dhateng sandika anglampahi, nanging ngriki sami ycksa kula tiyang J awi nembe andhawuhaken undhang-undhang, mbokmenawi boten dipun gega kados pundi." Wangsulanipun: " Iya bener lurah aturrnu, nanging kowe aja sumelang, awit wis t erang karsane ingkang sinuhun, kowe kaparingan wewenang. Upama ana ingkang ambackake parentatunu, kowe kalilan amatrapi dhendha apa ing sapatute, najan katrapana ukum pati konjuke ingkang sinuhun, aja milu-milu aku ingkang ngaturake." Aturipun : "E lah cara yen makaten, kenging kula lampahi dhawuh sampeyan, kantuna pinarak kula undhang pradangdosan. Ayo Sarawita metu andhawuhake dangdan prajurit yeksa." Wangsulanipun: " Aru kang Logak." Togog Sarawita medal dipun suluki greget saut nem: Sekar Wisalyarini lampah: 21 : Enjing nembang tengara, mahab pra raksasa, samya sikep sanjata, mawarna busana bra, limpung gandhi badhama, katga dhandha tomara, bandera warnawarna, teteg gong beri gubar, gurnang puksur thongthonggrit, kyana patih Prahasta, mungging reganing rata, manik jong mabangun jring. (29). Dipun cariyosaken: Lah ing kana ta wau, lurah Wijamantri kalih demang Sarawita, sampung undhang, dangu yeksa dereng ngumpul, enggal minggah ing panggungan nembang tengaraning buta. Apa tengaranihg buta, gentha kekeleng tuwin jam gora salumbung gedhene, tinembang munya ngangkang, lepas swarane krungu lelakon sawisan gawe, buta krungu tengara gugup sami ngumpul asikep gagaman, saweneh bupati ingkang pinuju lulungan krungu tengara cengkelak bali enggal sikep sanjata, saweneh laju amiran ti tu tunggangan. 48<noinclude></noinclude> 9udx7y9x3psgcscibkeei2jp0hcs8oa 74132 74130 2026-05-11T21:53:26Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Aturipun: "O sampun ambah-ambahan kula nagari Ngastina punika, pundi mawon nyai lurah, karaton Jawi kula sampun sumerep, Wiratha, Cempalareja, Mandraka. Ngamarta, Madura, Kumbina, Nglesanpura." Wangsulanipun: "Yen kowe wis sumurup nagara Ngastina, Togog kowe dadia pangareping laku, anggremani lakune kanca bupati, kowe dadia kreta-wadana, upama gajah kowe minangka sratine, takwenangake mrayoga aju-undure wadya yeksa kabeh, banjur undhanga pradangdan, sarupane wil kuthip, klek-engklek balung tandhak, dhawuhana mangkat ngiring punggawane ing sarding iki." Aturipun: "O inggih nyai lurah dhateng sandika anglampahi, nanging ngriki sami yeksa kula tiyang Jawi nembe andhawuhaken undhang-undhang, mbokmenawi boten dipun gega kados pundi." Wangsulanipun: "Iya bener lurah aturmu, nanging kowe aja sumelang, awit wis terang karsane ingkang sinuhun, kowe kaparingan wewenang. Upama ana ingkang ambaekake parentahmu, kowe kalilan amatrapi dhendha apa ing sapatute, najan katrapana ukum pati konjuke ingkang sinuhun, aja milu-milu aku ingkang ngaturake." Aturipun: "E lah cara yen makaten, kenging kula lampahi dhawuh sampeyan, kantuna pinarak kula undhang pradangdosan. Ayo Sarawita metu andhawuhake dangdan prajurit yeksa." Wangsulanipun: "Aru kang Logak." Togog Sarawita medal dipun suluki greget saut nem: Sekar Wisalyarini lampah: 21: Enjing nembang tengara, mahab pra raksasa, samya sikep sanjata, mawarna busana bra, limpung gandhi badhama, katga dhandha tomara, bandera warna-warna, teteg gong beri gubar, gurnang puksur thongthonggrit, kyana patih Prahasta, mungging reganing rata, manik jong mabangun jring. (29). Dipun cariyosaken: Lah ing kana ta wau, lurah Wijamantri kalih demang Sarawita, sampung undhang, dangu yeksa dereng ngumpul, enggal minggah ing panggungan nembang tengaraning buta. Apa tengaraning buta, gentha kekeleng tuwin jam gora salumbung gedhene, tinembang munya ngangkang, lepas swarane krungu lelakon sawisan gawe, buta krungu tengara gugup sami ngumpul asikep gagaman, saweneh bupati ingkang pinuju lulungan krungu tengara cengkelak bali enggal sikep sanjata, sawench laju amiranti tutunggangan.<noinclude>{{rh|48}}</noinclude> 7d8sj7r9jpmeps77l8azcszzu999n9q Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/48 250 23548 74133 2026-05-11T21:53:51Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Apa gagamaning buta, gada bindi, parasu limpung, gandhi kala wahi, badhama candrasa, sangut Ian barandang. Apa tutungganganing buta, senuk memreng adal-adal warak singa, anggreng ingkang anunggang, anggero ingkang tinunggangan, tur padha memangsa jalma, yen pagut ing payudan nora beda cakote. Gumriwis yeksa kuthip sami ngumpul datan pae jalma manusa, dennya rumeksa ing ratune, tuwin pangidhepe marang parentahing dhudhuwurane, padha sanalika ing alun-a... 74133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Apa gagamaning buta, gada bindi, parasu limpung, gandhi kala wahi, badhama candrasa, sangut Ian barandang. Apa tutungganganing buta, senuk memreng adal-adal warak singa, anggreng ingkang anunggang, anggero ingkang tinunggangan, tur padha memangsa jalma, yen pagut ing payudan nora beda cakote. Gumriwis yeksa kuthip sami ngumpul datan pae jalma manusa, dennya rumeksa ing ratune, tuwin pangidhepe marang parentahing dhudhuwurane, padha sanalika ing alun-alun supenuh yeksa bala, ngumpul sajuru-juru datan liru prenahe, lurah Wijamantri tuwin demang Sarawita, dupi wus antara yeksa samapta sadaya, tumurun saking panggung tengara kendel, yeksa sampun dipun undhangi sagolongane bupati tiga, badhe mangkat anglampahi ayahan dhateng Ngastina, sadaya prajurit yeksa sami saur kukila, samasa mangkat sadaya sampun rakit. Lurah Togog kalih demang Sarawita, sami wangsul matur ing punggawa, dipun suluki greget saut nem. Sekar Nagabanda lampah: 18: Umyang swaraning, yaksa wus samapta, datan aliru pernah, samya amet gyan, ing sajuru-juru, munya kendhang gong beri, sang Megananda, tumanggah mang lebur, marang satru wanara, sri Dasaswa di, ra srep ing wardaya, muji sureng tanaya. Togog matur: "0 kawuningana ing sampeyan nyai lurah, sampun kula dhawuhaken, prajurit sagolonganipun tigang kabupaten, tuwin kuthip, klek-engklek balung tandhak, ingkang wonten tuk pakipon manuk, songing landhak genjong waru dhoyong, tuwin pagupaking warak, sampun kumpul boten lintu prenahipun, sadaya sam pun samapta, ing samasa mangkat sam pun rakit." Wewegidrah ngucap: "Adhi para tampa iki nawalane, Ian dhawuhe ingkang sinuhun, kurange dhahar nendra dadia sangu raharjane lakune si adhi sakancane kabeh." Aturipun: "Kula nok non, inggih dhateng kapundhi kakang nyai dhawuhipun gusti kula, sasat kapatedhan sangu jimat paripih. Mangga kula aturi maringaken pustakanipun, kakang nyai kantuna pinarak, kula bidhal dhateng Ngastina." Wangsulanipun: "lya adhi aja kurang prayitna." (30). Gangsa mungel plajengan nem, yeksa sami bidhal, lampahipun manengen , pangiriding lampah ditya Klanthangmimis, ginarbeg prampogan, nunten ditya Thothogatho saprajuritipun, ingkang mungkasi ditya Renggutmuka, Togog Sarawita sami kalampahaken, kajeng katancebaken tengah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki greget saut nem: 49<noinclude></noinclude> peibr3j7ec6xiaz0nidhk1rtlnhj23s 74135 74133 2026-05-11T21:59:19Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Apa gagamaning buta, gada bindi, parasu limpung, gandhi kala wahi, badhama candrasa, sangut lan barandang. Apa tutungganganing buta, senuk memreng adal-adal warak singa, anggreng ingkang anunggang, anggero ingkang tinunggangan, tur padha memangsa jalma, yen pagut ing payudan nora beda cakote. Gumriwis yeksa kuthip sami ngumpul datan pae jalma manusa, dennya rumeksa ing ratune, tuwin pangidhepe marang parentahing dhudhuwurane, padha sanalika ing alun-alun supenuh yeksa bala, ngumpul sajuru-juru datan liru prenahe, lurah Wijamantri tuwin demang Sarawita, dupi wus antara yeksa samapta sadaya, tumurun saking panggung tengara kendel, yeksa sampun dipun undhangi sagolongane bupati tiga, badhe mangkat anglampahi ayahan dhateng Ngastina, sadaya prajurit yeksa sami saur kukila, samasa mangkat sadaya sampun rakit. Lurah Togog kalih demang Sarawita, sami wangsul matur ing punggawa, dipun suluki greget saut nem. Sekar Nagabanda lampah: 18: Umyang swaraning, yaksa wus samapta, datan aliru pernah, samya amet gyan, ing sajuru-juru,munya kendhang gong beri, sang Megananda, tumanggah mang lebur, marang satru wanara, sri Dasaswa di, ra srep ing wardaya, muji sureng tanaya. Togog matur: "O kawuningana ing sampeyan nyai lurah, sampun kula dhawuhaken, prajurit sagolonganipun tigang kabupaten, tuwin kuthip, klek-engklek balung tandhak, ingkang wonten tuk pakipon manuk, songing landhak genjong waru dhoyong, tuwin pagupaking warak, sampun kumpul boten lintu prenahipun, sadaya sampun samapta, ing samasa mangkat sampun rakit.". Wewegidrah ngucap: "Adhi para tampa iki nawalane, lan dhawuhe ingkang sinuhun, kurange dhahar nendra dadia sangu raharjane lakune si adhi sakancane kabeh." Aturipun: "Kula nok non, inggih dhateng kapundhi kakang nyai dhawuhipun gusti kula, sasat kapatedhan sangu jimat paripih. Mangga kula aturi maringaken pustakanipun, kakang nyai kantuna pinarak, kula bidhal dhateng Ngastina." Wangsulanipun: "Iya adhi aja kurang prayitna." (30). Gangsa mungel plajengan nem, yeksa sami bidhal, lampahipun manengen, pangiriding lampah ditya Klanthangmimis, ginarbeg prampogan, nunten ditya Thothogatho saprajuritipun, ingkang mungkasi ditya Renggutmuka, Togog Sarawita sami kalampahaken, kajeng katancebaken tengah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki greget saut nem:<noinclude>{{rh|||'''49}}'''</noinclude> qu6eesnu7e3nixu2qgdmi9mf1ma75nl Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/49 250 23549 74136 2026-05-11T21:59:39Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Sekar Kusumawicitra lampah: 12: Buta Pandhawa tata gati wisaya, indri yeksa sara maruta pawana, bana marga samirana 1an warayang, panca bayu wisikan gulingan lima . . Dipun caritakaken : Lah ing kana ta wau, 1apipahing yeksa ing Timbuitaunan, sampun lepas prapta jajahan nagari Ngastina, pranyata buta tan pae brakasakan, kareme angrurusak, dupi prapta liya jajahan anon kebo sapi aglar ing pangonan, 1ajeng dipun jarah dipun bahak, jalma padesan sami kag... 74136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Sekar Kusumawicitra lampah: 12: Buta Pandhawa tata gati wisaya, indri yeksa sara maruta pawana, bana marga samirana 1an warayang, panca bayu wisikan gulingan lima . . Dipun caritakaken : Lah ing kana ta wau, 1apipahing yeksa ing Timbuitaunan, sampun lepas prapta jajahan nagari Ngastina, pranyata buta tan pae brakasakan, kareme angrurusak, dupi prapta liya jajahan anon kebo sapi aglar ing pangonan, 1ajeng dipun jarah dipun bahak, jalma padesan sami kagegeran, sumeja ngungsi angi1ekaken anak rayat. Sinigegjalma ingkang sami ngungsi beja lara pati tunggai dadalan. Lampahe prajurit Banakeling angupaya retna Drusilawati, katrenjuh yeksa ingkang anjajarah lajeng dipun sanjatani, tumenggung J ayawiladaka enggal ang1ud unduring yeksa. Gangsa mungei plajengan nem , ngadeg yeksa Klanthangmimis kalih tumenggung J ayawiladaka, sasampunipun Ienggah satata, gangsa dipun suwuk, dipun suiuki greget saut nem: Sekar Wisalyaharini 1ampah: 21 : Rasaksa aprayitna, agreng krura wiroda, gambira gora godha, begor swara gurnita, samya sikep sanjata, samarga girang-girang, mintokken krodhaning prang, sura mahambek pagut, ing rana tepung Iawan, ri putri pura basmi, samya muter muksaia, waneh dhandha candrasa. Yaksa tatanya : "He kowe iku prayayi ing ngendi, sapa kowe aranmu, Ian apa muiane buta leiaku padha diperangi ing kancamu, apa dhasar koajani." Sauripun : "Kowe takon pinangkaku, teka nagara ing Banakeling, aranku ora nana papat kaya tumenggung Jayawiladaka, margane buta diperangi ing kancaku prajurit, Iumayu taklut saparane, sebab buta asikara wong padesan, anjarah rayah rajakaya no wong ciiik, iku panjalmaning (3I) satruning nagara, apa dhasar leiungsen kowe arep ngeiar jajahan, atawa arep neiukake tanah J awa, dene ora mbuwang Iayang panantang, tekamu cara brandhal, kowe buta ing ngendi, sapa pracekamu, arep menyang endi sejamu, dene ngirit prajurit anggawa sageiar sapapan." Wangsuianipun yeksa: "lya kowe takon pinangkaku, saka nagara ing Timbuitaunan, aranku ora nana kaya tumenggung Klanthangmimis. Lakuku diutus gustiku prabu Kaladiyu, ngaturake pustaka marang prabu Kurupati ing Ngastina, mundhut kadange kang kakasih retna Drusilawati." Sauripun Jayawiladaka: "I i ya jagad dewa bathara, Iah dene iku cara Iakumu seja becik, pagene angrusak marang wong padesan. Wis ta balia bae kowe banjura tanpa gawe, kang dhingin so<noinclude></noinclude> qeqlqivabe77ou6lmeijft1maoww2t7 74141 74136 2026-05-11T22:04:38Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Sekar Kusumawicitra lampah: 12: Buta Pandhawa tata gati wisaya, indri yeksa sara maruta pawana, bana marga samirana lan warayang, panca bayu wisikan gulingan lima. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, lampahing yeksa ing Timbultaunan, sampun lepas prapta jajahan nagari Ngastina, pranyata buta tan pae brakasakan, kareme angrurusak, dupi prapta liya jajahan anon kebo sapi aglar ing pangonan, lajeng dipun jarah dipun bahak, jalma padesan sami kagegeran, sumeja ngungsi angilekaken anak rayat. Sinigeg jalma ingkang sami ngungsi beja lara pati tunggal dadalan. Lampahe prajurit Banakeling angupaya retna Drusilawati, katrenjuh yeksa ingkang anjajarah lajeng dipun sanjatani, tumenggung Jayawiladaka enggal anglud unduring yeksa. Gangsa mungel plajengan nem, ngadeg yeksa Klanthangmimis kalih tumenggung Jayawiladaka, sasampunipun lenggah satata, gangsa dipun suwuk, dipun suluki greget saut nem: Sekar Wisalyaharini lampah: 21: Rasaksa aprayitna, agreng krura wiroda, gambira gora godha, begor swara gurnita, samya sikep sanjata, samarga girang-girang, mintokken krodhaning prang, sura mahambek pagut, ing rana tepung lawan, ri putri pura basmi, samya muter muksala, waneh dhandha candrasa. Yaksa tatanya: "He kowe iku prayayi ing ngendi, sapa kowe aranmu, lan apa mulane buta lelaku padha diperangi ing kancamu, apa dhasar koajani." Sauripun: "Kowe takon pinangkaku, teka nagara ing Banakeling, aranku ora nana papat kaya tumenggung Jayawiladaka, margane buta diperangi ing kancaku prajurit, lumayu taklut saparane, sebab buta asikara wong padesan, anjarah rayah rajakaya no wong cilik, iku panjalmaning (31) satruning nagara, apa dhasar lelungsen kowe arep ngelar jajahan, atawa arep nelukake tanah Jawa, dene ora mbuwang layang panantang, tekamu cara brandhal, kowe buta ing ngendi, sapa pracekamu, arep menyang endi sejamu, dene ngirit prajurit anggawa sagelar sapapan." Wangsulanipun yeksa: "Iya kowe takon pinangkaku, saka nagara ing Timbultaunan, aranku ora nana kaya tumenggung Klanthangmimis. Lakuku diutus gustiku prabu Kaladiyu, ngaturake pustaka marang prabu Kurupati ing Ngastina, mundhut kadange kang kakasih retna Drusilawati." Sauripun Jayawiladaka: "I i ya jagad dewa bathara, lah dene. iku cara lakumu seja becik, pagene angrusak marang wong padesan. Wis ta balia bae kowe banjura tanpa gawe, kang dhingin<noinclude>{{rh|50}}</noinclude> 4d6o2h7mivb79cw21drv8woel0mk394 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/50 250 23550 74142 2026-05-11T22:05:00Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "retna Drusilawati saiki murca, 1akuku iki iya ngupaya sirnane putri Ngastina, dhadhasare Retna Drusilawati iku meh dhaupe karo gustiku ing Banakeling, samasa katemu banjur didhaupake." Yaksa ngucap suga1: "Apa abamu! akon bali 1akuning kancaku yeksa, tak ubayani pecating nyawaku, yen bali durung katampan nawa1ane gustiku marang sinuhun i'ng Ngastina, mengko . aja ngandhangi dalan tak 1iwat." Jayawiladaka sumaur: "Aranmu si buta, ora maelu ujaring wong... 74142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>retna Drusilawati saiki murca, 1akuku iki iya ngupaya sirnane putri Ngastina, dhadhasare Retna Drusilawati iku meh dhaupe karo gustiku ing Banakeling, samasa katemu banjur didhaupake." Yaksa ngucap suga1: "Apa abamu! akon bali 1akuning kancaku yeksa, tak ubayani pecating nyawaku, yen bali durung katampan nawa1ane gustiku marang sinuhun i'ng Ngastina, mengko . aja ngandhangi dalan tak 1iwat." Jayawiladaka sumaur: "Aranmu si buta, ora maelu ujaring wong, karepmu dhewe 1umaku ginugu, arep arda paripaksa, mara cobanen kowe ora gelem bali, ora nana buta sida tak gawe kekeboan, aja koarani Jayawiladaka." Pangucaping yeksa : "I boj1eng belis lanat ajejegan, J ayawiladaka, pangucape kawenang-wenang, emane ditya Klanthangmimis kena koundurake, suka aku mulih aran, sabecike tandhing padha bupati singa tiwasa." Gangsa mungel plajengan nem, lajeng prang gagalan, genti kalindhih prajurit Banakeling, sor titih sami mundur lumajeng, yeksa anglut tebih antara saking papaning paprangan, kendel pambujenging danawa, kajeng katancebaken tengah, gangsa kasuwuk dipun suluki Kedhu: Sekar Kilayunedheng lampah : 22 : Nembung tengara, mundur sawadyane, neja kondur maring, jroning pura ya, wraha palwaga, samya amirigi, kang katrajang gigir: ira karowak, sangsaya sanget, palayuning bala, kapya rebut dhucung, sampun atebih, prapta jro pura, sang nata sineba, pepak punggawa lir, kilayunedheng. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, prajurit ing Banakeling, bandayuda kalih yeksa ing Timbultaunan, wadya Banakeling karoban lawan, lajeng lumajeng angungsi gesang, danawa kandheg dennya embujeng, sami ngrarayah padesan, ingkang kaparanan gempur, jalma sami atilar made griya, ngungsi ing wana (3 2) weneh singidan imbanging aldaka, mangkana kasaput ing surya diwasa, waktuning kapara sanga : Dipun suluki pathet sanga: Sekar Bramarawilasita lampah : 11 : Jahning yahning, talaga kadi langit, kembang tapas, wulan upamaneka, wintang tulya, kusuma ya sumawur, lumrang ingkang sari kadi jaladdha. 51<noinclude></noinclude> 86vtbs15v1qcwg2zd12w9fcbhjjhj2n 74143 74142 2026-05-11T22:09:51Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>retna Drusilawati saiki murca, lakuku iki iya ngupaya sirnane putri Ngastina, dhadhasare Retna Drusilawati iku meh dhaupe karo gustiku ing Banakeling, samasa katemu banjur didhaupake." Yaksa ngucap sugal: "Apa abamu! akon bali lakuning kancaku yeksa, tak ubayani pecating nyawaku, yen bali durung katampan nawalane gustiku marang sinuhun ing Ngastina, mengko aja ngandhangi dalan tak liwat." Jayawiladaka sumaur: "Aranmu si buta, ora maelu ujaring wong, karepmu dhewe lumaku ginugu, arep arda paripaksa, mara cobanen kowe ora gelem bali, ora nana buta sida tak gawe kekeboan, aja koarani Jayawiladaka." Pangucaping yeksa: "I bojleng belis lanat ajejegan, Jayawiladaka, pangucape kawenang-wenang, emane ditya Klanthangmimis kena koundurake, suka aku mulih aran, sabecike tandhing padha bupati singa tiwasa." Gangsa mungel plajengan nem, lajeng prang gagalan, genti kalindhih prajurit Banakeling, sor titih sami mundur lumajeng, yeksa anglut tebih antara saking papaning paprangan, kendel pambujenging danawa, kajeng katancebaken tengah, gangsa kasuwuk dipun suluki Kedhu: Sekar Kilayunedheng lampah: 22: Nembung tengara, mundur sawadyane, neja kondur maring, jroning pura ya, wraha palwaga, samya amirigi, kang katrajang gigir: ira karowak, sangsaya sanget, palayuning bala, kapya rebut dhucung, sampun atebih, prapta jro pura, sang nata sineba, pepak punggawa lir, kilayunedheng. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, prajurit ing Banakeling, bandayuda kalih yeksa ing Timbultaunan, wadya Banakeling karoban lawan, lajeng lumajeng angungsi gesang, danaya kandheg dennya embujeng, sami ngrarayah padesan, ingkang kaparanan gempur, jalma sami atilar made griya, ngungsi ing wana (32) weneh singidan imbanging aldaka, mangkana kasaput ing surya diwasa, waktuning kapara sanga: Dipun suluki pathet sanga: Sekar Bramarawilasita lampah: 11: Jahning yahning, talaga kadi langit, kembang tapas, wulan upamaneka, wintang tulya, kusuma ya sumawur, lumrang ingkang sari kadi jaladdha.<noinclude>{{rh|||51}}}</noinclude> 3qcpd3fdw4vg8k1ag21zh9zw22qnm2j 74144 74143 2026-05-11T22:10:22Z Khusna Safira 1759 74144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>retna Drusilawati saiki murca, lakuku iki iya ngupaya sirnane putri Ngastina, dhadhasare Retna Drusilawati iku meh dhaupe karo gustiku ing Banakeling, samasa katemu banjur didhaupake." Yaksa ngucap sugal: "Apa abamu! akon bali lakuning kancaku yeksa, tak ubayani pecating nyawaku, yen bali durung katampan nawalane gustiku marang sinuhun ing Ngastina, mengko aja ngandhangi dalan tak liwat." Jayawiladaka sumaur: "Aranmu si buta, ora maelu ujaring wong, karepmu dhewe lumaku ginugu, arep arda paripaksa, mara cobanen kowe ora gelem bali, ora nana buta sida tak gawe kekeboan, aja koarani Jayawiladaka." Pangucaping yeksa: "I bojleng belis lanat ajejegan, Jayawiladaka, pangucape kawenang-wenang, emane ditya Klanthangmimis kena koundurake, suka aku mulih aran, sabecike tandhing padha bupati singa tiwasa." Gangsa mungel plajengan nem, lajeng prang gagalan, genti kalindhih prajurit Banakeling, sor titih sami mundur lumajeng, yeksa anglut tebih antara saking papaning paprangan, kendel pambujenging danawa, kajeng katancebaken tengah, gangsa kasuwuk dipun suluki Kedhu: Sekar Kilayunedheng lampah: 22: Nembung tengara, mundur sawadyane, neja kondur maring, jroning pura ya, wraha palwaga, samya amirigi, kang katrajang gigir: ira karowak, sangsaya sanget, palayuning bala, kapya rebut dhucung, sampun atebih, prapta jro pura, sang nata sineba, pepak punggawa lir, kilayunedheng. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, prajurit ing Banakeling, bandayuda kalih yeksa ing Timbultaunan, wadya Banakeling karoban lawan, lajeng lumajeng angungsi gesang, danaya kandheg dennya embujeng, sami ngrarayah padesan, ingkang kaparanan gempur, jalma sami atilar made griya, ngungsi ing wana (32) weneh singidan imbanging aldaka, mangkana kasaput ing surya diwasa, waktuning kapara sanga: Dipun suluki pathet sanga: Sekar Bramarawilasita lampah: 11: Jahning yahning, talaga kadi langit, kembang tapas, wulan upamaneka, wintang tulya, kusuma ya sumawur, lumrang ingkang sari kadi jaladdha.<noinclude>{{rh|||51}}</noinclude> gfjhre2704jwg53dn54ltbgdre7tl7c Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/51 250 23551 74145 2026-05-11T22:12:56Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>VII. ADEGAN RADEN PAMADI, ING SAMADYANING WANA. Dipun caritakaken: Sinigeg genti kocapa, madyaning wana celak wukir Sumedhang. Mungel gendhing Sumedhang. Ngadeg Pamadi, ingkang ngadhep lurah Semar Nalagareng Petruk, sasampunipun tata gangsa dipun jantur, lajeng dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa, ing satengahing wanawasa, sosotya coplok saking ngembanan, mila winastan sotya coplok saking ngembanan, dene sajati sinatriya linggar saking praja amendhem kula, kalunta-lunta lampahe, ing mangke kendel madyaning wana, aja tambuh punika panengahing nata Pandhawa, satriya Madukara. Sinten dasa namane, dasa sapuluh, nama kakasih, akakasih Pamadi, Kumbalyali, Arjuna, Parta, Kunta, Palguna, Jahnawi, Karithi, Margana, Dananjaya, Panduputra, Endratanaya, Janaka. Mila akakasih raden Pamadi, satriya Madukara panengahing nata Pandhawa. Mila peparab Kumbalyali, satriya Madukara minangka wawadhahing rahsa. Mila nama Arjuna, satriya Madukara, pama tirta wening ing wadhah, ya enenge tunggal ninging driya. Mila kakasih Parta, satriya Madukara, amisesa rajabrana. Mila kakasih Kunta, satriya Madukara lepasing driya pami lungiding warastra. Mila paparab Palguna, satriya Madukara saged ambobot lawaning yuda. Mila nama Jahnawi, satriya Madukara wedaling panggalih pama ilining tirta narmaddha tanpa umandheg. Mila kakasih Karithi, dene satriya Madukara antuk pasanggirining dewa, mila winenangaken krama (33) widadari, tuwin kalilan sumengka pangawak braja, minggah dhateng karang kawidadaren. Mila kakasih Dananjaya, satriya Madukara agung danane ngungkuli sasamining satriya.<noinclude>{{rh|52}}</noinclude> gmt3ozismxlxvx0mlebr1qus4lb2yly 74146 74145 2026-05-11T22:13:14Z Khusna Safira 1759 74146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>VII. ADEGAN RADEN PAMADI, ING SAMADYANING WANA. Dipun caritakaken: Sinigeg genti kocapa, madyaning wana celak wukir Sumedhang. Mungel gendhing Sumedhang. Ngadeg Pamadi, ingkang ngadhep lurah Semar Nalagareng Petruk, sasampunipun tata gangsa dipun jantur, lajeng dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa, ing satengahing wanawasa, sosotya coplok saking ngembanan, mila winastan sotya coplok saking ngembanan, dene sajati sinatriya linggar saking praja amendhem kula, kalunta-lunta lampahe, ing mangke kendel madyaning wana, aja tambuh punika panengahing nata Pandhawa, satriya Madukara. Sinten dasa namane, dasa sapuluh, nama kakasih, akakasih Pamadi, Kumbalyali, Arjuna, Parta, Kunta, Palguna, Jahnawi, Karithi, Margana, Dananjaya, Panduputra, Endratanaya, Janaka. Mila akakasih raden Pamadi, satriya Madukara panengahing nata Pandhawa. Mila peparab Kumbalyali, satriya Madukara minangka wawadhahing rahsa. Mila nama Arjuna, satriya Madukara, pama tirta wening ing wadhah, ya enenge tunggal ninging driya. Mila kakasih Parta, satriya Madukara, amisesa rajabrana. Mila kakasih Kunta, satriya Madukara lepasing driya pami lungiding warastra. Mila paparab Palguna, satriya Madukara saged ambobot lawaning yuda. Mila nama Jahnawi, satriya Madukara wedaling panggalih pama ilining tirta narmaddha tanpa umandheg. Mila kakasih Karithi, dene satriya Madukara antuk pasanggirining dewa, mila winenangaken krama (33) widadari, tuwin kalilan sumengka pangawak braja, minggah dhateng karang kawidadaren. Mila kakasih Dananjaya, satriya Madukara agung danane ngungkuli sasamining satriya.<noinclude>{{rh|52}}</noinclude> 56n8wvj2yhgd78rnyjvzshroepnwjh0 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/52 250 23552 74147 2026-05-11T22:13:22Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Mila kakasih Pandhuputra, sanyata satriya Madukara atmajaning prabu Pandhu. Mila kakasih Endratanaya, de ne satriya Madukara pinundhut putra ing bathara Endra. Mila kakasih J anaka, satriya Madukara sanyata panjanmaning hyang Wisnu. kacarita bathara Soma binelah panitise. Pama kernbang Ian sarine, kaya geni lan uru be, kembange Dananjaya, sarine Narayana, urube Patmanaba, genine Janaka. Kaya satu Ian rimhagan. upama roh suruh Iumah Ian kurebe, dinulu... 74147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>Mila kakasih Pandhuputra, sanyata satriya Madukara atmajaning prabu Pandhu. Mila kakasih Endratanaya, de ne satriya Madukara pinundhut putra ing bathara Endra. Mila kakasih J anaka, satriya Madukara sanyata panjanmaning hyang Wisnu. kacarita bathara Soma binelah panitise. Pama kernbang Ian sarine, kaya geni lan uru be, kembange Dananjaya, sarine Narayana, urube Patmanaba, genine Janaka. Kaya satu Ian rimhagan. upama roh suruh Iumah Ian kurebe, dinulu beda rupane, ginigit tunggal rasane. awor saparibawane. Mila sinebut nata ing Pandhawa, nata ratu, Pandhawa gangsal, sanyata satri ya Madukara kadang gangsal sami priya, saksat madeg ratu sowang-sowang. Lan beda-beda le labuhane nata Pandhawa. Pambekane ingkang jumeneng ratu, wong sapraja padha suka bungaha, sinandhang lara prihatine . Pam be kane raden Bratasena, sap a becik binecikan, sapa ala den alani, da tan wawang jalma, najan bau kiwa bau tengen, yen ala binu wang. Pambekane satriya Madukara, anyamirana, maratani tanpa pilih jalma sam i pinet manahe tinulung barang kasusahane, wineruhken laku kang prayoga. Pambe kane radcn Nakula, yen ala ing tembe, becik iya iilg tern be. Apa busanane raden Pamadi. agelung minangkara sinupit urang, an ting sosotya sumping retna pinindha gugubahan surengpati, asangsangan kebo menggah, kelatbau nagam angsa, gelang kana supe tajug kanan ke ring, kroncong awak· sarpa, kampuh limar katangi. celana cindhe puspita gubeg, paningset tali murda, sembuliyan nutupi warangka, wangkingan warangka ladrang, landheyan tunggaksemi sinasotya, kandelan kamala reta, dhuwung tinatah tinatu r rengga. Dhadhasar satriya bagus pantes ian busanane, ing mangke lolos saking nagari Ngamarta, tansah ngambah wana rainten dalu, ingkang datan pisah namung wulucumbu, lurah Semar kalih N alagareng tiga lurah Petruk, nuju nengah sanghyang diwangkara, kendel lampahe satriya ing Madukara mungging ngandhaping mandera, repat punakawan tansah anangis angaja k mantuk, nanging raden Pamadi boten mawi amangsuli pangandika, mila kasangsaya Jurah Semar dennya nangis samarga marga. Gendlting k aunggahaken, sawatawis Jajeng dipun suwuk, dipun suluki pathet Je ngking : S3<noinclude></noinclude> qa1nfd34utoi1l3nd3cxpht98v1q3s0 74150 74147 2026-05-11T22:22:49Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Mila kakasih Pandhuputra, sanyata satriya Madukara atmajaning prabu Pandhu. Mila kakasih Endratanaya, dene satriya Madukara pinundhut putra ing bathara Endra. Mila kakasih J anaka, satriya Madukara sanyata panjanmaning hyang Wisnu, kacarita bathara Soma binelah panitise. Pama kernbang Ian sarine, kaya geni lan uru be, kembange Dananjaya, sarine Narayana, urube Patmanaba, genine Janaka. Kaya satu lan rimhagan. upama roh suruh Iumah lan kurebe, dinulu beda rupane, ginigit tunggal rasane. awor saparibawane. Mila sinebut nata ing Pandhawa, nata ratu, Pandhawa gangsal, sanyata satri ya Madukara kadang gangsal sami priya, saksat madeg ratu sowang-sowang. Lan beda-beda le labuhane nata Pandhawa. Pambekane ingkang jumeneng ratu, wong sapraja padha suka bungaha, sinandhang lara prihatine. Pambekane raden Bratasena, sapa becik binecikan, sapa ala den alani, da tan wawang jalma, najan bau kiwa bau tengen, yen ala binuwang. Pambekane satriya Madukara, anyamirana, maratani tanpa pilih jalma sami pinet manahe tinulung barang kasusahane, wineruhken laku kang prayoga. Pambekane raden Nakula, yen ala ing tembe, becik iya ing tembe. Apa busanane raden Pamadi. agelung minangkara sinupit urang, anting sosotya sumping retna pinindha gugubahan surengpati, asangsangan kebo menggah, kelatbau nagamangsa, gelang kana supe tajug kanan kering, kroncong awak sarpa, kampuh limar katangi. celana cindhe puspita gubeg, paningset tali murda, sembuliyan nutupi warangka, wangkingan warangka ladrang, landheyan tunggaksemi sinasotya, kandelan kamalo reta, dhuwung tinatah tinatur rengga. Dhadhasar satriya bagus pantes lan busanane, ing mangke lolos saking nagari Ngamarta, tansah ngambah wana rainten dalu, ingkang datan pisah namung wulucumbu, lurah Semar kalih Nalagareng tiga lurah Petruk, nuju nengah sanghyang diwangkara, kendel lampahe satriya ing Madukara mungging ngandhaping mandera, repat punakawan tansah anangis angajak mantuk, nanging raden Pamadi boten mawi amangsuli pangandika, mila kasangsaya Jurah Semar dennya nangis samargamarga. Gendhing kaunggahaken, sawatawis lajeng dipun suwuk, dipun suluki pathet Jengking:<noinclude>{{rh|||53}}</noinclude> 7ei3ebfuaxwfvcpfh6u1gembrdi38us Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/206 250 23553 74149 2026-05-11T22:18:22Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>bingah susah sumawana, ' gesang tanapi ngemasi. 21. Myang lair mring kang sine but, ing madya pada puniki, ngalam dunya rambah-rambah, pejal1 nulya lair maring, puniki ing ngalam dunya, tegesnya tumitah null. 22. Risak lire pejah wau, ywan dereng katrima null, tumitah tegesnya nulya, lair maring dunya malih, tansal1 mangka ten wong gesang, pakemnya Brahma winarti, (ingkang kacriyosaken won ten pakeming Bathara Brahma) 23. Kase but wau ing ngayun, ringkesing kojah den rani, tansah nyakra panggilingan, (tansah mubeng Jampahipun) lir pasmon mote ing tasbih, kang Iota gantya motenira, (ingkang tansah satin motenipun) nanging anggung wola-wali. (nanging pijer wongsla-wangsul) 24. Neng lar-ular juga wau, kang dadya talining tasbih, tan ewah ajeg kewala, dadosira wau tasbih, kinarya pralampitannya, (kadamel pralambangipun) janma tansah salin dhiri. 25. Ananging lot nyawanipun, lire langgeng denya urip, tanana kang maweh gesang, 209<noinclude></noinclude> sseeino1w78m51clppf7bejria12fhh 74151 74149 2026-05-11T22:24:38Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>:::bingah susah sumawana, :::gesang tanapi ngemasi. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=21 |<poem> Myang lair mring kang sine but, ing madya pada puniki, ngalam dunya rambah-rambah, pejah nulya lair maring, puniki ing ngalam dunya, tegesnya tumitah nuli. </poem> |<poem> Risak lire pejah wau, ywan dereng katrima nuli, tumitah tegesnya nulya, lair maring dunya malih, tansah mangkaten wong gesang, pakemnya Brahma winarti, (ingkang kacriyosaken wonten pakeming Bathara Brahma) </poem> |<poem> Kasebut wau ing ngayun, ringkesing kojah den rani, tansah nyakra panggilingan, (tansah mubeng Jampahipun) lir pasmon mote ing tasbih, kang lota gantya motenira, (ingkang tansah satin motenipun) nanging anggung wola-wali. (nanging pijer wongsla-wangsul) </poem> |<poem> Neng lar-ular juga wau, kang dadya talining tasbih, tan ewah ajeg kewala, dadosira wau tasbih, kinarya pralampitannya, (kadamel pralambangipun) janma tansah salin dhiri. </poem> |<poem> Ananging lot nyawanipun, lire langgeng denya urip, tanana kang maweh gesang, </poem> }}<noinclude>{{rh|||209}}</noinclude> rj29gplse7xrvi61z2fsquzfq684wsc 74152 74151 2026-05-11T22:25:16Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>::bingah susah sumawana, ::gesang tanapi ngemasi. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=21 |<poem> Myang lair mring kang sine but, ing madya pada puniki, ngalam dunya rambah-rambah, pejah nulya lair maring, puniki ing ngalam dunya, tegesnya tumitah nuli. </poem> |<poem> Risak lire pejah wau, ywan dereng katrima nuli, tumitah tegesnya nulya, lair maring dunya malih, tansah mangkaten wong gesang, pakemnya Brahma winarti, (ingkang kacriyosaken wonten pakeming Bathara Brahma) </poem> |<poem> Kasebut wau ing ngayun, ringkesing kojah den rani, tansah nyakra panggilingan, (tansah mubeng Jampahipun) lir pasmon mote ing tasbih, kang lota gantya motenira, (ingkang tansah satin motenipun) nanging anggung wola-wali. (nanging pijer wongsla-wangsul) </poem> |<poem> Neng lar-ular juga wau, kang dadya talining tasbih, tan ewah ajeg kewala, dadosira wau tasbih, kinarya pralampitannya, (kadamel pralambangipun) janma tansah salin dhiri. </poem> |<poem> Ananging lot nyawanipun, lire langgeng denya urip, tanana kang maweh gesang, </poem> }}<noinclude>{{rh|||209}}</noinclude> gw03ebxgm278hmze4qreisxq6g4rtno Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/207 250 23554 74155 2026-05-11T22:31:22Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> ::tuhu yen urip pribadi, ::iku ingkang kawursita, ::(puniku ingkang kacriyosaken) ::jati sipatira suci. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem> Myang jajah kojahing kawruh, tan keni dening prihatin, de lami-lami punika, ugi saged kandheg saking, nyakra panggillnganira, ingkang rambah-rambah lair. </poem> |<poem> Nging bangkiting nandheg wau, yen satmakeng duk nujwani, (manawi gesangipun nalika nuju) wonten ngalam marcapada, tobat denira nuruti, runtike kang ahengkara, (nepsunipun ingkang kasareng liwung murkanipun) saking budinira bangkit. </poem> |<poem> Anelukken nepsunipun, myang dada wignya netepi, (tuwin tutus saget netepi) sawarah-wurukihg Wedha, (pakem) lah punika saweg bangkit, kandheg ing nyakra gilingan, kasbut wola-wali lair. </poem> |<poem> Kang mangkaten yen wus tuhu, kandhegnya manggen swarga di, Myang ing aran Tepetloka, arep temen den arani, sarjana ning durung bisa, binuru kanang wuniki. </poem> |<poem> Tinanya paran liripun, crita mangkana tinunggil, neng babading Madusita, </poem> }}<noinclude>{{rh|210}}</noinclude> 9652s3x1dwq0v0z5hdem5e3vvrzfkce 74156 74155 2026-05-11T22:32:01Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::tuhu yen urip pribadi, :::iku ingkang kawursita, :::(puniku ingkang kacriyosaken) :::jati sipatira suci. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem> Myang jajah kojahing kawruh, tan keni dening prihatin, de lami-lami punika, ugi saged kandheg saking, nyakra panggillnganira, ingkang rambah-rambah lair. </poem> |<poem> Nging bangkiting nandheg wau, yen satmakeng duk nujwani, (manawi gesangipun nalika nuju) wonten ngalam marcapada, tobat denira nuruti, runtike kang ahengkara, (nepsunipun ingkang kasareng liwung murkanipun) saking budinira bangkit. </poem> |<poem> Anelukken nepsunipun, myang dada wignya netepi, (tuwin tutus saget netepi) sawarah-wurukihg Wedha, (pakem) lah punika saweg bangkit, kandheg ing nyakra gilingan, kasbut wola-wali lair. </poem> |<poem> Kang mangkaten yen wus tuhu, kandhegnya manggen swarga di, Myang ing aran Tepetloka, arep temen den arani, sarjana ning durung bisa, binuru kanang wuniki. </poem> |<poem> Tinanya paran liripun, crita mangkana tinunggil, neng babading Madusita, </poem> }}<noinclude>{{rh|210}}</noinclude> 4ah9vqdrgfxrp34gcg581dg9r013w1k Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/195 250 23555 74193 2026-05-12T00:01:05Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>XVI. MIJIL l. Milanipun mangkya kang kawijil, panti kang kacriycis, kapasangan wau gegam bare, Aleksander myang Arahat Dhawit, Ian kang sinambat sih, Gongliyat myang Jalut. 2. Yeku made manawi marengi, Gusti Maha Katong, miyos tedhak Madusita kangge, gedhong sekretaris wadya aji, (gedhonging abdi dalem sekretaris) ordenas utawi, lurah jaj.aripun. 3 . Punakawan Marduyatnya nagri, mrih tranging cariyos, panti wau nenggih pamanggene, wonten kidul wetanireng panti , puraning Wedari, (kadhatoning pasanggrahan) ing Madusita nung. 4. Dumadyanya kang mangripta gendhing, sinawung pamiyos, (dadosipun ingkang nganggit tern bang rinengga pamijil) mrih sakeca dhumateng pamete, dhong-dhingira lagunireng gendhing, gedhong den wastani, Marduyatnya patut. 198<noinclude></noinclude> 3kd9ar1j7bb8kmqg6ad3vhf0qtc6esu 74206 74193 2026-05-12T00:12:32Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{C|'''XVI. MIJIL'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Milanipun mangkya kang kawijil, panti kang kacriyos, kapasangan wau gegambare, Aleksander myang Arahat Dhawit, lan kang sinambat sih, Gongliyat myang Jalut. </poem> |<poem> Yeku made manawi marengi, Gusti Maha Katong, miyos tedhak Madusita kangge, gedhong sekretaris wadya aji, (gedhonging abdi dalem sekretaris) ordenas utawi, lurah jajaripun. </poem> |<poem> Punakawan Marduyatnya nagri, mrih tranging cariyos, panti wau nenggih pamanggene, wonten kidul wetanireng panti, puraning Wedari, (kadhatoning pasanggrahan) ing Madusita nung. </poem> |<poem> Dumadyanya kang mangripta gendhing, sinawung pamiyos, (dadosipun ingkang nganggit tembang rinengga pamijil) mrih sakeca dhumateng pamete, dhong-dhingira lagunireng gendhing, gedhong den wastani, Marduyatnya patut. <poem> }}<noinclude>{{rh|198}}</noinclude> 59fuxuxf2qng8fllxxwvmehemcla5j4 74207 74206 2026-05-12T00:13:15Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{C|'''XVI. MIJIL'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Milanipun mangkya kang kawijil, panti kang kacriyos, kapasangan wau gegambare, Aleksander myang Arahat Dhawit, lan kang sinambat sih, Gongliyat myang Jalut. </poem> |<poem> Yeku made manawi marengi, Gusti Maha Katong, miyos tedhak Madusita kangge, gedhong sekretaris wadya aji, (gedhonging abdi dalem sekretaris) ordenas utawi, lurah jajaripun. </poem> |<poem> Punakawan Marduyatnya nagri, mrih tranging cariyos, panti wau nenggih pamanggene, wonten kidul wetanireng panti, puraning Wedari, (kadhatoning pasanggrahan) ing Madusita nung. </poem> |<poem> Dumadyanya kang mangripta gendhing, sinawung pamiyos, (dadosipun ingkang nganggit tembang rinengga pamijil) mrih sakeca dhumateng pamete, dhong-dhingira lagunireng gendhing, gedhong den wastani, Marduyatnya patut. </poem> }}<noinclude>{{rh|198}}</noinclude> h6kza9uf5mkudwfg60l4nmrqwqi1jkm 74612 74207 2026-05-12T09:35:36Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|'''XVI. MIJIL'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Milanipun mangkya kang kawijil, panti kang kacriyos, kapasangan wau gegambare, Aleksander myang Arahat Dhawit, lan kang sinambat sih, Gongliyat myang Jalut. </poem> |<poem> Yeku made manawi marengi, Gusti Maha Katong, miyos tedhak Madusita kangge, gedhong sekretaris wadya aji, (gedhonging abdi dalem sekretaris) ordenas utawi, lurah jajaripun. </poem> |<poem> Punakawan Marduyatnya nagri, mrih tranging cariyos, panti wau nenggih pamanggene, wonten kidul wetanireng panti, puraning Wedari, (kadhatoning pasanggrahan) ing Madusita nung. </poem> |<poem> Dumadyanya kang mangripta gendhing, sinawung pamiyos, (dadosipun ingkang nganggit tembang rinengga pamijil) mrih sakeca dhumateng pamete, dhong-dhingira lagunireng gendhing, gedhong den wastani, Marduyatnya patut. </poem> }}<noinclude>{{rh|198}}</noinclude> lxug925hj9ynhdjto7h8p68eqcndx2q 74613 74612 2026-05-12T09:36:22Z Khusna Safira 1759 74613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|'''XVI. MIJIL'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Milanipun mangkya kang kawijil, panti kang kacriyos, kapasangan wau gegambare, Aleksander myang Arahat Dhawit, lan kang sinambat sih, Gongliyat myang Jalut. </poem> |<poem> Yeku made manawi marengi, Gusti Maha Katong, miyos tedhak Madusita kangge, gedhong sekretaris wadya aji, (gedhonging abdi dalem sekretaris) ordenas utawi, lurah jajaripun. </poem> |<poem> Punakawan Marduyatnya nagri, mrih tranging cariyos, panti wau nenggih pamanggene, wonten kidul wetanireng panti, puraning Wedari, (kadhatoning pasanggrahan) ing Madusita nung. </poem> |<poem> Dumadyanya kang mangripta gendhing, sinawung pamiyos, (dadosipun ingkang nganggit tembang rinengga pamijil) mrih sakeca dhumateng pamete, dhong-dhingira lagunireng gendhing, gedhong den wastani, Marduyatnya patut. </poem> }}<noinclude>{{rh|198}}</noinclude> nfu6whyq00i9c4zd04ip8e5ng71jj3u Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/196 250 23556 74208 2026-05-12T00:13:37Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>5. Pan kaprenah sakidul wetaning, Mard uyatnya gedhong, wonten wisma mepet pojokane, jaga maya (pager) capuri wedari, dhedhapuring pan ti , k ampung ujuripun. 6. Manguntara den emperi kalih, (mangaler dipun emperi kalih) ing wetan myang kulon, ngilenira winilis ukure, (9) sangang meter ukure winilis, (2) kalih dhekah luwih, (3) tiga meteripun. 7. Payon gendheng balungannya jati, pinageran ge byog, ko ri-kori kadya nyar warnane, jejer-jejer mracima mangarsi, (majeng mangilen) dene wau pan ti, kangge gedhongipun. 8. Motor sarta kreta dhokar bendi, tanapi piran tos, pirantosnya motor sesamane, sakilening wau motor pan ti, yeku radi tebih, wonten griya kampung. 9. Mujur ngaler mawi emper kalih, we tan miwal1 kulon, ukurannya mange tan ngilene, (6) nenem me ter langkung (2) kalih dhesi, mangidul ngalering, ukure pinetung. 10. ( 1) Juga dhekah ( 2) dwi me ter (6) sad dhesi, ginendheng kang payon, 199<noinclude></noinclude> dmv6qj0a4g0ixj1z1iunrby3yltrhyu 74214 74208 2026-05-12T00:20:48Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=5 |<poem> Pan kaprenah sakidul wetaning, Marduyatnya gedhong, wonten wisma mepet pojokane, jaga maya (pager) capuri wedari, dhedhapuring panti, kampung ujuripun. </poem> |</poem> Manguntara den emperi kalih, (mangaler dipun emperi kalih) ing wetan myang kulon, ngilenira winilis ukure, (9) sangang meter ukure winilis, (2) kalih dhekah luwih, (3) tiga meteripun. </poem> |<poem> Payon gendheng balungannya jati, pinageran gebyog, kori-kori kadya nyar warnane, jejer-jejer mracima mangarsi, (majeng mangilen) dene wau panti, kangge gedhongipun. </poem> |<poem> Motor sarta kreta dhokar bendi, tanapi pirantos, pirantosnya motor sesamane, sakilening wau motor panti, yeku radi tebih, wonten griya kampung. <poem> |<poem> Mujur ngaler mawi emper kalih, we tan miwah kulon, ukurannya mangetan ngilene, (6) nenem me ter langkung (2) kalih dhesi, mangidul ngalering, ukure pinetung. </poem> |<poem> (1) Juga dhekah (2) dwi meter (6) sad dhesi, ginendheng kang payon, </poem> }}<noinclude>{{rh|199}}</noinclude> 8yzpmnzmeby0o6iof6z4s63ndo4jsuo 74216 74214 2026-05-12T00:21:58Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=5 |<poem> Pan kaprenah sakidul wetaning, Marduyatnya gedhong, wonten wisma mepet pojokane, jaga maya (pager) capuri wedari, dhedhapuring panti, kampung ujuripun. </poem> |<poem> Manguntara den emperi kalih, (mangaler dipun emperi kalih) ing wetan myang kulon, ngilenira winilis ukure, (9) sangang meter ukure winilis, (2) kalih dhekah luwih, (3) tiga meteripun. </poem> |<poem> Payon gendheng balungannya jati, pinageran gebyog, kori-kori kadya nyar warnane, jejer-jejer mracima mangarsi, (majeng mangilen) dene wau panti, kangge gedhongipun. </poem> |<poem> Motor sarta kreta dhokar bendi, tanapi pirantos, pirantosnya motor sesamane, sakilening wau motor panti, yeku radi tebih, wonten griya kampung. </poem> |<poem> Mujur ngaler mawi emper kalih, we tan miwah kulon, ukurannya mangetan ngilene, (6) nenem me ter langkung (2) kalih dhesi, mangidul ngalering, ukure pinetung. </poem> |<poem> (1) Juga dhekah (2) dwi meter (6) sad dhesi, ginendheng kang payon, </poem> }}<noinclude>{{rh|199}}</noinclude> qftvti47libumoqv2knnimn20yrgq0y 74615 74216 2026-05-12T09:37:26Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=5 |<poem> Pan kaprenah sakidul wetaning, Marduyatnya gedhong, wonten wisma mepet pojokane, jaga maya (pager) capuri wedari, dhedhapuring panti, kampung ujuripun. </poem> |<poem> Manguntara den emperi kalih, (mangaler dipun emperi kalih) ing wetan myang kulon, ngilenira winilis ukure, (9) sangang meter ukure winilis, (2) kalih dhekah luwih, (3) tiga meteripun. </poem> |<poem> Payon gendheng balungannya jati, pinageran gebyog, kori-kori kadya nyar warnane, jejer-jejer mracima mangarsi, (majeng mangilen) dene wau panti, kangge gedhongipun. </poem> |<poem> Motor sarta kreta dhokar bendi, tanapi pirantos, pirantosnya motor sesamane, sakilening wau motor panti, yeku radi tebih, wonten griya kampung. </poem> |<poem> Mujur ngaler mawi emper kalih, wetan miwah kulon, ukurannya mangetan ngilene, (6) nenem meter langkung (2) kalih dhesi, mangidul ngalering, ukure pinetung. </poem> |<poem> (1) Juga dhekah (2) dwi meter (6) sad dhesi, ginendheng kang payon, </poem> }}<noinclude>{{rh|||199}}</noinclude> b70xv5tuuvcgi53g05se5we1kjg1hkn Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/53 250 23557 74209 2026-05-12T00:14:29Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Sekar Rini lampah: 17: Mulat mara sang Par: ta smu kama nusa: n kasrepan ring ti: ngkahning mungsuhniran (34), padha kadangta ya, wwang waneha, ana wwang anaking, yayah myang ibu len, umanggeh paman, mangkadi narpa Kar: na Salya Bisma sang: dwijanggeh guru. Semar nangis matur: "Lae bapa Bandaraku, adhuh gustiku, suwawi kula aturi kondur, kenging napa ndara dene kula aturi kondur boten karsa, mbok ampun nuruti nepsu den, napa ndika didukani kalih rakamu, najan didukanana, inggih dene lerese bandara teka lajeng kesah angles, boten mawi pamit ing rakamu, lha rak empun benere kadang tuwa gentining sudarma, wajib duka ing kadang taruna, kalih napa gawene rina wengi saba alas, kebunan kapanasen, yen ndika ajenga mukti boten kurang kamukten, lah nggih ndika kurang nadhah nendra manjing tapa, lah kula niki pripun, wong tuwa lara mata pijer tlusupan onten ngalas, mata kula kena barat, rasane nganti perihe boten kira-kira, mangga kula aturi kondur, punapaa bandara teka kendel kemawon, punapa wonten lepatipun anggen kula ngladosi sampeyan, yen onten lepating lampah kula satindak, suka dipun gebagana pun Petruk, manawi wonten kalintuning atur kula sakecap, kula aturi ambungis mawon lambene pun Nalagareng kajenge mantun ciyut." Nalagareng anjengek sumaur: "I sara wilah ora kakekne ole ndremimil, kaya muji karo layap-layap, mbok aja enak temen takrungu, tumon jare yen awake nglakoni keluputan, aku sing dikon ngukum, mendah ejede, dheweke sing maling sing dikon nyepir tanggane, digawea tambal butuh, lha rak dheweke sing gerang ora kanggo gawe, wis wareg pedhes asin." Petruk nyambungi ngucap: "Cikben kang Gareng wis adat kyaine manawa diguguwa karo bandara ature, aku kowe rak wis katiwasan biyen-biyen, apa tumon saben arep metu paringan, aku kowe dipenging ngenehi, dupeh ora tau ngujuri dheweke, lha rak pokale wong gerang kena ngenyang, tuwa kakehan taun ora genah." Semar noleh sumaur: "Ora, olehku duwe atur marang bandara mengkono iku, dhek dina apa, dudu anak nguwong, bocah loro padha grenyang-grenyang." Petruk sumaur: "Iyah rekane apa, arep singlar Semar bok aja mantheleng, matane kaya upet kanginan, mundhak ngagum- agumi wong turu." (35).<noinclude>{{rh|54}}</noinclude> n4fivqhax7xylqw5f0q84g71yy38k0g Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/54 250 23558 74210 2026-05-12T00:17:24Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Semar mangsuli: "E taktedha kowe padha wani marang aku, mendhak-mendhaka kaya liwet, mumbul-mumbula kaya tajin, dhelak-dhelaka sajegmu, aja urip aja mati." Nalagareng ngucap ing Petruk: "Mara ta mara, lha rak katiban basa sing nem wang sakecap, jer kabangeten Truk, olehmu ora ngajeni wong tuwa, mangka wis kacetha ingendi-endi, wong duraka bapa-babu, abot paukumane, kyaine nganti metu sabdane sing larang-larang mengkono, o rak bakalan, pirabara kowe ngabekti saben kala bakda, wis ora tau napihi, malah wani sakecap padha basa sakecap." Petruk sumaur: "Lah dene kowe iku kang Gareng, dianakake tuwa dhewe, sajegmu durung tau ngembeni karo mak kyai, pek mengkonone kang Gareng, kyaine kuwe taksembah ya ora marahi sugih, ta angur takprusia matane krasa tangan." Sinigeg repat punakawan ingkang amrih sukaning gusti. Dipun suluki pathet sanga: Sekar Maduretno lampah: 12: Narpati Darma, putra myang Dananjaya, matur ring raka, narendra Arimurti, saha waspa ing, madyawasa nagari, katur sadaya mring sang reh maduretno. Raden Pamadi: "Kakang Nayataka aja kowe kaduk ati bela tampa, katenta yen ana kaluputane, anggonmu ngladeni ing aku ora, apa dene anggonku lunga iki, ora marga aku kadukan ing kangjeng kakang prabu, anggonku ora amangsuli ing aturmu, rumasa aku brebegen yen ngrungu olehmu nangis, rina wengi dene ora nganggo meneng-meneng, iku kapriye kakang?" Aturipun Semar: "Oleh kula boten nangis mawon pripun, dene bandara kesahan tanpa seja, nglantur turut alas mawon, yen kaparag ing apes tan wande kula ingkang nampeni dukane rakamu, mulane daweg sami mantuk, witning bandara wau ngandika, yen boten kadukan kalih sinuhun, lah punapaa sampeyan kesah tanpa pamit. Arjuna ngandika: "Kakang mulane aku lunga ora pamit, yen aku pamit masa dililanana, ewadene yen kowe ora kaduga ngetutake lakuku, wis ta padha balia mulih marang nagara." Raden Pamadi laju lumampah, gangsa mungel ayakan sanga. Semar saanakipun sami ngetutaken, Pamadi saantawis lampahipun sarta punakawan, kendel kajeng katancebaken pinggir kiwa, gangsa kajantur irama dipun sesegaken sawetawis. Lajeng kakocapaken: Mangkana kandha ragane sakehing sato wana, yen bisaa basa kadi jalma: "Mara wong batur padha piyak suminggaha, ajana kowe wani-wani cedhak satriya iki, kawruhamu iki dudu<noinclude>{{rh|||55}}</noinclude> 7b884tlkhrum1cme76emhl9kkxulptv 74211 74210 2026-05-12T00:17:49Z Khusna Safira 1759 74211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Semar mangsuli: "E taktedha kowe padha wani marang aku, mendhak-mendhaka kaya liwet, mumbul-mumbula kaya tajin, dhelak-dhelaka sajegmu, aja urip aja mati." Nalagareng ngucap ing Petruk: "Mara ta mara, lha rak katiban basa sing nem wang sakecap, jer kabangeten Truk, olehmu ora ngajeni wong tuwa, mangka wis kacetha ingendi-endi, wong duraka bapa-babu, abot paukumane, kyaine nganti metu sabdane sing larang-larang mengkono, o rak bakalan, pirabara kowe ngabekti saben kala bakda, wis ora tau napihi, malah wani sakecap padha basa sakecap." Petruk sumaur: "Lah dene kowe iku kang Gareng, dianakake tuwa dhewe, sajegmu durung tau ngembeni karo mak kyai, pek mengkonone kang Gareng, kyaine kuwe taksembah ya ora marahi sugih, ta angur takprusia matane krasa tangan." Sinigeg repat punakawan ingkang amrih sukaning gusti. Dipun suluki pathet sanga: Sekar Maduretno lampah: 12: Narpati Darma, putra myang Dananjaya, matur ring raka, narendra Arimurti, saha waspa ing, madyawasa nagari, katur sadaya mring sang reh maduretno. Raden Pamadi: "Kakang Nayataka aja kowe kaduk ati bela tampa, katenta yen ana kaluputane, anggonmu ngladeni ing aku ora, apa dene anggonku lunga iki, ora marga aku kadukan ing kangjeng kakang prabu, anggonku ora amangsuli ing aturmu, rumasa aku brebegen yen ngrungu olehmu nangis, rina wengi dene ora nganggo meneng-meneng, iku kapriye kakang?" Aturipun Semar: "Oleh kula boten nangis mawon pripun, dene bandara kesahan tanpa seja, nglantur turut alas mawon, yen kaparag ing apes tan wande kula ingkang nampeni dukane rakamu, mulane daweg sami mantuk, witning bandara wau ngandika, yen boten kadukan kalih sinuhun, lah punapaa sampeyan kesah tanpa pamit. Arjuna ngandika: "Kakang mulane aku lunga ora pamit, yen aku pamit masa dililanana, ewadene yen kowe ora kaduga ngetutake lakuku, wis ta padha balia mulih marang nagara." Raden Pamadi laju lumampah, gangsa mungel ayakan sanga. Semar saanakipun sami ngetutaken, Pamadi saantawis lampahipun sarta punakawan, kendel kajeng katancebaken pinggir kiwa, gangsa kajantur irama dipun sesegaken sawetawis. Lajeng kakocapaken: Mangkana kandha ragane sakehing sato wana, yen bisaa basa kadi jalma: "Mara wong batur padha piyak suminggaha, ajana kowe wani-wani cedhak satriya iki, kawruhamu iki dudu<noinclude>{{rh|||55}}</noinclude> iwsafrikm0swu3wdlb2ay7fjxse5zpb 74212 74211 2026-05-12T00:18:09Z Khusna Safira 1759 74212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>Semar mangsuli: "E taktedha kowe padha wani marang aku, mendhak-mendhaka kaya liwet, mumbul-mumbula kaya tajin, dhelak-dhelaka sajegmu, aja urip aja mati." Nalagareng ngucap ing Petruk: "Mara ta mara, lha rak katiban basa sing nem wang sakecap, jer kabangeten Truk, olehmu ora ngajeni wong tuwa, mangka wis kacetha ingendi-endi, wong duraka bapa-babu, abot paukumane, kyaine nganti metu sabdane sing larang-larang mengkono, o rak bakalan, pirabara kowe ngabekti saben kala bakda, wis ora tau napihi, malah wani sakecap padha basa sakecap." Petruk sumaur: "Lah dene kowe iku kang Gareng, dianakake tuwa dhewe, sajegmu durung tau ngembeni karo mak kyai, pek mengkonone kang Gareng, kyaine kuwe taksembah ya ora marahi sugih, ta angur takprusia matane krasa tangan." Sinigeg repat punakawan ingkang amrih sukaning gusti. Dipun suluki pathet sanga: Sekar Maduretno lampah: 12: Narpati Darma, putra myang Dananjaya, matur ring raka, narendra Arimurti, saha waspa ing, madyawasa nagari, katur sadaya mring sang reh maduretno. Raden Pamadi: "Kakang Nayataka aja kowe kaduk ati bela tampa, katenta yen ana kaluputane, anggonmu ngladeni ing aku ora, apa dene anggonku lunga iki, ora marga aku kadukan ing kangjeng kakang prabu, anggonku ora amangsuli ing aturmu, rumasa aku brebegen yen ngrungu olehmu nangis, rina wengi dene ora nganggo meneng-meneng, iku kapriye kakang?" Aturipun Semar: "Oleh kula boten nangis mawon pripun, dene bandara kesahan tanpa seja, nglantur turut alas mawon, yen kaparag ing apes tan wande kula ingkang nampeni dukane rakamu, mulane daweg sami mantuk, witning bandara wau ngandika, yen boten kadukan kalih sinuhun, lah punapaa sampeyan kesah tanpa pamit. Arjuna ngandika: "Kakang mulane aku lunga ora pamit, yen aku pamit masa dililanana, ewadene yen kowe ora kaduga ngetutake lakuku, wis ta padha balia mulih marang nagara." Raden Pamadi laju lumampah, gangsa mungel ayakan sanga. Semar saanakipun sami ngetutaken, Pamadi saantawis lampahipun sarta punakawan, kendel kajeng katancebaken pinggir kiwa, gangsa kajantur irama dipun sesegaken sawetawis. Lajeng kakocapaken: Mangkana kandha ragane sakehing sato wana, yen bisaa basa kadi jalma: "Mara wong batur padha piyak suminggaha, ajana kowe wani-wani cedhak satriya iki, kawruhamu iki dudu<noinclude>{{rh|||55}}</noinclude> c79iwglft813dw7rrz5d69xdjmxis0u Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/55 250 23559 74213 2026-05-12T00:18:32Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "wong pidak padarakan. Iki jati-jatining sinatriya, tusing kusuma rembesing madu wijining ngatapa, tedhaking adana warih, aja nganti kagepok, kapidaka wayangane bae ora wurung kowe kena mala cintraka." Satemahen huron wana sami nebih, saking prenahe satriya Madukara, namung paksi ingkang sami mangsa wohing bulu tu win gurda, sami dipun dha wahaken ing ngarsaning raden Pamadi, mangkana isthane pindha atur pasugata, yen ta bisaa tata jalma: "Punika raden... 74213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>wong pidak padarakan. Iki jati-jatining sinatriya, tusing kusuma rembesing madu wijining ngatapa, tedhaking adana warih, aja nganti kagepok, kapidaka wayangane bae ora wurung kowe kena mala cintraka." Satemahen huron wana sami nebih, saking prenahe satriya Madukara, namung paksi ingkang sami mangsa wohing bulu tu win gurda, sami dipun dha wahaken ing ngarsaning raden Pamadi, mangkana isthane pindha atur pasugata, yen ta bisaa tata jalma: "Punika raden kula ngaturi jampi kasatan, sawontenipun wohan ing wan a." .Lah ing kana raden Pamadi, anon semuning paksi ingkang memangsa wohing bulu gurda, mesem sajroning wardaya, lumaksana sarepat punakawanipun. Gangsa mantun kajantur Arjuna tuwin punakawan genti kalampahaken, sawatawis lampahan kajeng katancebaken tengah, gangsa kasuwuk, dipun suluki pathet sanga: Sekar Rini lampah: 17: Lelawa gumandhul, ring pang kebetkebet, lir milu susah, yen bisaa muwus, pagene Pandhawa : tanana tumut, ri pati aminta, prajanta sapalih, sekaring tanjung, ruru ambalasah, lesah kadya susah, angesah kapisah. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, lampahe satriya ing Madukara, tuwin repat punakawan tiga anasak wanawasa, griting acala tepining waudadi, tan ketang rungsiding marga, minggah tumurun ingjujurang, sinerang tan tolih pringganing wana wantu trahing Witaredya, kalis ing pancabaya, parek dewane, kinamulen widadari, kinacek sama-samaning manusa. Dipun suluki gregetsautsanga: Sekar Rini lampah: 17: Ana kang wre tunggal,. kagiri-giri geng: nya krama galak, ahe ngkara mbegya, gora-godha tan ang: ga tulungana, tinepak kaparsad, buta kabarubuh, puh kayu pokah, belah bentar sima, watu kumalasa, swuh kabarubuh. Sinigeg lampahe raden Pamadi, genti ingkang kocapa, yeksa ing Timbultaunan, ingkang unggul yudane, sami ambubujeng unduring prajurit Banakeling, kaecalan lari sami manjing ing wana, yeksa lajeng kendel apacak baris, mangkana kaya jangkrik den kileni. (3 7). 56<noinclude></noinclude> sg3k96v8ns7okamhdfmyke5zpwh8mlc 74215 74213 2026-05-12T00:21:13Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>wong pidak padarakan. Iki jati-jatining sinatriya, tusing kusuma rembesing madu wijining ngatapa, tedhaking adana warih, aja nganti kagepok, kapidaka wayangane bae ora wurung kowe kena mala cintraka." Satemahen buron wana sami nebih, saking prenahe satriya Madukara, namung paksi ingkang sami mangsa wohing bulu tuwin gurda, sami dipun dhawahaken ing ngarsaning raden Pamadi, mangkana isthane pindha atur pasugata, yen ta bisaa tata jalma: "Punika raden kula ngaturi jampi kasatan, sawontenipun wohan ing wana." Lah ing kana raden Pamadi, anon semuning paksi ingkang memangsa wohing bulu gurda, mesem sajroning wardaya, lumaksana sarepat punakawanipun. Gangsa mantun kajantur Arjuna tuwin punakawan genti kalampahaken, sawatawis lampahan kajeng katancebaken tengah, gangsa kasuwuk, dipun suluki pathet sanga: Sekar Rini lampah: 17: Lelawa gumandhul, ring pang kebet- kebet, lir milu susah, yen bisaa muwus, pagene Pandhawa: tanana tumut, ri pati aminta, prajanta sapalih, sekaring tanjung, ruru ambalasah, lesah kadya susah, angesah kapisah. Dipun caritakaken: Lah ing kana ta wau, lampahe satriyal ing Madukara, tuwin repat punakawan tiga anasak wanawasa, griting acala tepining waudadi, tan ketang rungsiding marga, minggah tumurun ing jujurang, sinerang tan tolih pringganing wana wantu trahing Witaredya, kalis ing pancabaya, parek dewane, kinamulen widadari, kinacek sama-samaning manusa. Dipun suluki greget saut sanga: Sekar Rini lampah: 17: Ana kang wre tunggal, kagiri-giri geng: nya krama galak, ahengkara mbegya, gora-godha tan ang: ga tulungana, tinepak kaparsad, buta kabarubuh, puh kayu pokah, belah bentar sirna, watu kumalasa, swuh kabarubuh. Sinigeg lampahe raden Pamadi, genti ingkang kocapa, yeksa ing Timbultaunan, ingkang unggul yudane, sami ambubujeng unduring prajurit Banakeling, kaecalan lari sami manjing ing wana, yeksa lajeng kendel apacak baris, mangkana kaya jangkrik den kileni. (37).<noinclude>{{rh|56}}</noinclude> pzxd7bywdcqz960mavvchsxtogkcwfr Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/198 250 23560 74217 2026-05-12T00:22:43Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>ngaler (5) gangsal meter (2) kalih dhesi, pinayonan dening, sirap sartanipun. 16. Binaiungan sami kajeng ja ti, Ian mangkya kacriyos, griya wau lirnasan wangune, pager tembok kinori sawiji, ing nguni kjnardi, gedhong obat iku. 17. Gunggungira sagung panti-panti , wau kang kacriyos, salebeting wedari cacahe, wonten (2) slikur kal bet panti-panti, kandhang sapi wajik, yeku kang pinatung. I 8. Dene nadyan wus sawami panti, ananging pagupon, miwah kandhang ayarn sasamine, tan pinetung nut gunggunging panti, kasebut ing ngjnggii, gunggung (2I) slikur wau. 19. Ing kagungan dalem udyana di, mangke kang kacriyos, ing salen-lenira antawise, (ing satengah-tengah antawisipun) regoi wau Jan topengan ngarsi, sinung Iangen pontin, tegesipun urn bul. 20. Myang pancuran yeku jarweng ping dwi, pontin wau manggon, wonten tengah blumbang de tawinge, banon tembok plester pot Ian semin, myang winastan keni, windu tawing wau. 201<noinclude></noinclude> 9fzx60569i128qelqd9fgtyfypu1a37 74218 74217 2026-05-12T00:30:05Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> ::ngaler (5) gangsal meter (2) kalih dhesi, ::pinayonan dening, ::sirap sartanipun. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem> Binalungan sami kajeng jati, lan mangkya kacriyos, griya wau limasan wangune, pager tembok kinori sawiji, ing nguni kinardi, gedhong obat iku. </poem> |<poem> Gunggungira sagung panti-panti, wau kang kacriyos, salebeting wedari cacahe, wonten (2) slikur kalbet panti-panti, kandhang sapi wajik, yeku kang pinatung. </poem> |<poem> Dene nadyan wus sawami panti, ananging pagupon, miwah kandhang ayam sasamine, tan pinetung nut gunggunging panti, kasebut ing nginggil, gunggung (21) slikur wau. </poem> |<poem> Ing kagungan dalem udyana di, mangke kang kacriyos, ing salen-lenira antawise, (ing satengah-tengah antawisipun) regol wau lan topengan ngarsi, sinung langen pontin, tegesipun umbul. |<poem> Myang pancuran yeku jarweng ping dwi, pontin wau manggon, wonten tengah blumbang de tawinge, banon tembok plester pot lan semin, myang winastan keni, windu tawing wau.<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> 40ic3bpx9odoe11y62733a1hask39ba 74219 74218 2026-05-12T00:30:51Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> ::ngaler (5) gangsal meter (2) kalih dhesi, ::pinayonan dening, ::sirap sartanipun. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem> Binalungan sami kajeng jati, lan mangkya kacriyos, griya wau limasan wangune, pager tembok kinori sawiji, ing nguni kinardi, gedhong obat iku. </poem> |<poem> Gunggungira sagung panti-panti, wau kang kacriyos, salebeting wedari cacahe, wonten (2) slikur kalbet panti-panti, kandhang sapi wajik, yeku kang pinatung. </poem> |<poem> Dene nadyan wus sawami panti, ananging pagupon, miwah kandhang ayam sasamine, tan pinetung nut gunggunging panti, kasebut ing nginggil, gunggung (21) slikur wau. </poem> |<poem> Ing kagungan dalem udyana di, mangke kang kacriyos, ing salen-lenira antawise, (ing satengah-tengah antawisipun) regol wau lan topengan ngarsi, sinung langen pontin, tegesipun umbul. |<poem> Myang pancuran yeku jarweng ping dwi, pontin wau manggon, wonten tengah blumbang de tawinge, banon tembok plester pot lan semin, myang winastan keni, windu tawing wau. }}<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> qojv1uiy6ua4is56xbyvqtm8vsdqvf4 74220 74219 2026-05-12T00:32:11Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> ::ngaler (5) gangsal meter (2) kalih dhesi, ::pinayonan dening, ::sirap sartanipun. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem> Binalungan sami kajeng jati, lan mangkya kacriyos, griya wau limasan wangune, pager tembok kinori sawiji, ing nguni kinardi, gedhong obat iku. </poem> |<poem> Gunggungira sagung panti-panti, wau kang kacriyos, salebeting wedari cacahe, wonten (2) slikur kalbet panti-panti, kandhang sapi wajik, yeku kang pinatung. </poem> |<poem> Dene nadyan wus sawami panti, ananging pagupon, miwah kandhang ayam sasamine, tan pinetung nut gunggunging panti, kasebut ing nginggil, gunggung (21) slikur wau. </poem> |<poem> Ing kagungan dalem udyana di, mangke kang kacriyos, ing salen-lenira antawise, (ing satengah-tengah antawisipun) regol wau lan topengan ngarsi, sinung langen pontin, tegesipun umbul. </poem> |<poem> Myang pancuran yeku jarweng ping dwi, pontin wau manggon, wonten tengah blumbang de tawinge, banon tembok plester pot lan semin, myang winastan keni, windu tawing wau. </poem> }}<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> l67fdja6gnvl2kqagqz4a0gpv7pxs7i 74221 74220 2026-05-12T00:32:41Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::ngaler (5) gangsal meter (2) kalih dhesi, :::pinayonan dening, :::sirap sartanipun. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem> Binalungan sami kajeng jati, lan mangkya kacriyos, griya wau limasan wangune, pager tembok kinori sawiji, ing nguni kinardi, gedhong obat iku. </poem> |<poem> Gunggungira sagung panti-panti, wau kang kacriyos, salebeting wedari cacahe, wonten (2) slikur kalbet panti-panti, kandhang sapi wajik, yeku kang pinatung. </poem> |<poem> Dene nadyan wus sawami panti, ananging pagupon, miwah kandhang ayam sasamine, tan pinetung nut gunggunging panti, kasebut ing nginggil, gunggung (21) slikur wau. </poem> |<poem> Ing kagungan dalem udyana di, mangke kang kacriyos, ing salen-lenira antawise, (ing satengah-tengah antawisipun) regol wau lan topengan ngarsi, sinung langen pontin, tegesipun umbul. </poem> |<poem> Myang pancuran yeku jarweng ping dwi, pontin wau manggon, wonten tengah blumbang de tawinge, banon tembok plester pot lan semin, myang winastan keni, windu tawing wau. </poem> }}<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> k1oqnyy9bg2w8wmfehmbq650ey1zjis 74617 74221 2026-05-12T09:38:27Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::ngaler (5) gangsal meter (2) kalih dhesi, :::pinayonan dening, :::sirap sartanipun. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=16 |<poem> Binalungan sami kajeng jati, lan mangkya kacriyos, griya wau limasan wangune, pager tembok kinori sawiji, ing nguni kinardi, gedhong obat iku. </poem> |<poem> Gunggungira sagung panti-panti, wau kang kacriyos, salebeting wedari cacahe, wonten (2) slikur kalbet panti-panti, kandhang sapi wajik, yeku kang pinatung. </poem> |<poem> Dene nadyan wus sawami panti, ananging pagupon, miwah kandhang ayam sasamine, tan pinetung nut gunggunging panti, kasebut ing nginggil, gunggung (21) slikur wau. </poem> |<poem> Ing kagungan dalem udyana di, mangke kang kacriyos, ing salen-lenira antawise, (ing satengah-tengah antawisipun) regol wau lan topengan ngarsi, sinung langen pontin, tegesipun umbul. </poem> |<poem> Myang pancuran yeku jarweng ping dwi, pontin wau manggon, wonten tengah blumbang de tawinge, banon tembok plester pot lan semin, myang winastan keni, windu tawing wau. </poem> }}<noinclude>{{rh|||201}}</noinclude> pgrgt3hj6ymnfelt979clom5myp68o3 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/200 250 23561 74222 2026-05-12T00:35:26Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>26. Gandanira nanduk warsana mrik, (gandanipun manjing grana wangi) sung suka kang anon, dening sawang tuhu ngendahake, (saking katingalan temen angeramaken) Ian punika kang kaprenah sisih) wetan windu warih, sinung reca watu. 27. Wami janma warsana pindhesthi, ( wami tiang tlale irung kados gajah) bok ywan kang kawartos, kang kaestha bathara arane, Sang Hyang Gana myang Ganesa wangi, de reca kawarti, (dene reca kacariyosaken) kang mangkana wau. (ingkang mangkaten wau) 28. Pancen boten lamun muhung dadi, rerenggan kemawon, nanging pancen kalbet golongane, prabotira tumraping agami, duking nguni-uni, nenggih yeku wau. 29. Prabotira Hyang Brahma agami, (praboting agamanipun Sang Hyang Brahma) de sline kacriyos, (dene angsalipun kacriyosaken) reca wau nenggih pamendhete, (reca wau pamendhetipun) saking telengipun dhusun Candhi, (saking tengahipun dhusun Candhi) de madyaning Candhi, puniku dumunung. 30. Neng salornya ing Madusita di, yeku kang kacriyos, 203<noinclude></noinclude> 0uvrkyxfrwaphummuiow9dq7ur7b6ky 74225 74222 2026-05-12T00:41:33Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem> Gandanira nanduk warsana mrik, (gandanipun manjing grana wangi) sung suka kang anon, dening sawang tuhu ngendahake, (saking katingalan temen angeramaken) lan punika kang kaprenah sisih) wetan windu warih, sinung reca watu. </poem> |<poem> Wami janma warsana pindhesthi, (wami tiang tlale irung kados gajah) bok ywan kang kawartos, kang kaestha bathara arane, Sang Hyang Gana myang Ganesa wangi, de reca kawarti, (dene reca kacariyosaken) kang mangkana wau. (ingkang mangkaten wau) </poem> |<poem> Pancen boten lamun muhung dadi, rerenggan kemawon, nanging pancen kalbet golongane, prabotira tumraping agami, duking nguni-uni, nenggih yeku wau. </poem> |<poem> Prabotira Hyang Brahma agami, (praboting agamanipun Sang Hyang Brahma) de sline kacriyos, (dene angsalipun kacriyosaken) reca wau nenggih pamendhete, (reca wau pamendhetipun) saking telengipun dhusun Candhi, (saking tengahipun dhusun Candhi) de madyaning Candhi, puniku dumunung. </poem> |<poem> Neng salornya ing Madusita di, yeku kang kacriyos, </poem> }}<noinclude>{{rh|||203}}</noinclude> hllh7dcgvu1xaxvnh6gqvypi1io0tzg 74620 74225 2026-05-12T09:40:15Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem> Gandanira nanduk warsana mrik, (gandanipun manjing grana wangi) sung suka kang anon, dening sawang tuhu ngendahake, (saking katingalan temen angeramaken) lan punika kang kaprenah sisih) wetan windu warih, sinung reca watu. </poem> |<poem> Wami janma warsana pindhesthi, (wami tiang tlale irung kados gajah) bok ywan kang kawartos, kang kaestha bathara arane, Sang Hyang Gana myang Ganesa wangi, de reca kawarti, (dene reca kacariyosaken) kang mangkana wau. (ingkang mangkaten wau) </poem> |<poem> Pancen boten lamun muhung dadi, rerenggan kemawon, nanging pancen kalbet golongane, prabotira tumraping agami, duking nguni-uni, nenggih yeku wau. </poem> |<poem> Prabotira Hyang Brahma agami, (praboting agamanipun Sang Hyang Brahma) de sline kacriyos, (dene angsalipun kacriyosaken) reca wau nenggih pamendhete, (reca wau pamendhetipun) saking telengipun dhusun Candhi, (saking tengahipun dhusun Candhi) de madyaning Candhi, puniku dumunung. </poem> |<poem> Neng salornya ing Madusita di, yeku kang kacriyos, </poem> }}<noinclude>{{rh|||203}}</noinclude> 33f6yabex1qb8xhbnx0tc15njxsbcgs Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/37 250 23562 74224 2026-05-12T00:37:29Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca barès 74224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude><noinclude></noinclude> 3ykuxguduzn6rpx5lfy068fgabq13cd 74226 74224 2026-05-12T00:42:07Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Dan di antara atau di dekat pintu sebelah timur, di antara dan di tengah diletakkan sebuah meja judi yang berjajar dengan dua buah kursi duduk antik, tepatnya benda-benda ini terletak di sebelah utara dekat pagar kayu. Di atas meja judi tadi diletakkan dua buah patung yang menggamarkan seorang prajurit sedang berjaga. Di antara kedua patung itu terdapat hiasan dua jambangan bunga. Selanjutnya diceriterakan tempat yang terletak di dekat pintu timur dan pintu selatan. Di tempat ini, di dekat pagar kayu, diletakkan dua buah kursi antik. Tambahan lagi di sebelah selatan pintu timur pada sisi selatan di dekat pagar kayu yang indah, diletakkan sebuah kursi antik juga. Penempatan kursi ini menimbulkan keserasian. Di sudut selatan pagar kayu kamar tengah diletakkan sebuah standar tempat pot. Standar ini berbentuk bulat dan susun tiga. Kemudian di dekat pintu barat yang paling selatan diletakkan sebuah almari. Almari ini berisi satu perangkat servis dan dari perak. Ini menambah kemeriahan suasana kamar tengah tersebut. Masih di dalam ruang kamar tengah, yaitu ruang di dekat pintu barat, sebelah selatan dan tengah diatur kursi duduk antik. Kursi ini berkasur beludru yang tepinya diberi pita sutra dan bersulam bunga, dan sebagai persediaan tempat duduk SriSusuhunan kalau berkunjung ke Wedari. Ruangan di dekat pintu barat bagian tengah dan pintu utara atau ruang antara bagian tengah dan pintu utara diberi sebuah meja judi yang di atasnya diletakkan jam yang indah. Jam ini diapit hiasan patung. Patung yang sebelah selatan menggambarkan tiga orang nyonya yang berpelukan, sedang patung yang sebelah utara menggambarkan seorang Belanda yang memegang tali kendali anjing. Meja judi tadi diapit kursi antik yang keadaannya seperti tersebut di atas. Berhenti sebentar cerita tersebut di atas dan sekarang cerita dilanjutkan dengan tembang asmaradana yang berjumlah 19 bait, kemudian diganti dengan tembang durma. Hal ini hanya merupakan cerita selingan. Nah, sekarang cerita yang terputus sesaat ini dilanjutkan lagi. Inilah cerita tentang ruangan yang terletak di kamar tengah. Kamar tengah yaitu kamar yang terletak di sela-sela keempat tiang seri dengan dibatasi oleh pagar kayu di tengah-tengahnya. Pengarang menyebut kamar tengah itu kamar madyasidi atau {{hws|ka|kamar}}<noinclude>{{rh|38}}</noinclude> rspub3mcxi77knspqjpasxkhejen268 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/201 250 23563 74227 2026-05-12T00:42:16Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>nguni-uni wonten cecandhine, mandar ngantos mangkya salong teksih, telasannya nanging, kapendhem puniku. 31. Marrn a ngriku kadunungan candhl, kang minangka prabot, ing Bathara Brahma agamane, critanira winijil sakedhik, nanging ingkang wajib, kinanthi kang muwus. 204<noinclude></noinclude> dgwg3p35quyx1tk80up9byt7r2lc23o 74232 74227 2026-05-12T00:46:41Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::nguni-uni wonten cecandhine, :::mandar ngantos mangkya salong teksih, :::telasannya nanging, :::kapendhem puniku. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=31 |<poem> Marma ngriku kadunungan candhi, kang minangka prabot, ing Bathara Brahma agamane, critanira winijil sakedhik, nanging ingkang wajib, kinanthi kang muwus. </poem> }}<noinclude>{{rh|204}}</noinclude> gmugzhyvmhwas5ig8oeld1i5sjy0vbo 74233 74232 2026-05-12T00:47:15Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::nguni-uni wonten cecandhine, :::mandar ngantos mangkya salong teksih, :::telasannya nanging, :::kapendhem puniku. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=31 |<poem> Marma ngriku kadunungan candhi, kang minangka prabot, ing Bathara Brahma agamane, critanira winijil sakedhik, nanging ingkang wajib, kinanthi kang muwus. </poem> }}<noinclude>{{rh|204}}</noinclude> czik347qk4rif6n0c2t0e27iigx6vak 74621 74233 2026-05-12T09:40:36Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::nguni-uni wonten cecandhine, :::mandar ngantos mangkya salong teksih, :::telasannya nanging, :::kapendhem puniku. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=31 |<poem> Marma ngriku kadunungan candhi, kang minangka prabot, ing Bathara Brahma agamane, critanira winijil sakedhik, nanging ingkang wajib, kinanthi kang muwus. </poem> }}<noinclude>{{rh|204}}</noinclude> ml9ujjbul3ig55omum48c1i8ssfdlv3 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/40 250 23564 74228 2026-05-12T00:42:54Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "nusia itu tidak tergantung kepada Tuhan, melainkan tergantung pada tingkah laku diri sendiri. Maka dari itu ingatlah jangan menyesali Tuhan melainkan sesalilah dirimu sendiri. Barang siapa yang selalu ingat kepada orang tua, insya-allah ia akan mendapat keselamatan dalam dunia dan akhirat. Sekarang kembali ke cerita semula tentang ruang pringgitan belakang. Biarpun telah disebut di atas bahwa cerita tentang ruang pringgitan belakang tidak diperpanjang... 74228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>nusia itu tidak tergantung kepada Tuhan, melainkan tergantung pada tingkah laku diri sendiri. Maka dari itu ingatlah jangan menyesali Tuhan melainkan sesalilah dirimu sendiri. Barang siapa yang selalu ingat kepada orang tua, insya-allah ia akan mendapat keselamatan dalam dunia dan akhirat. Sekarang kembali ke cerita semula tentang ruang pringgitan belakang. Biarpun telah disebut di atas bahwa cerita tentang ruang pringgitan belakang tidak diperpanjang, perlu diceeriterakan sedikit tentang potret Sri Susuhunan yang sedang duduk beijudi dengan kartu di penutup ujung gedung muka (J awa : Topengan). Adapun yang dikehendaki untuk turut serta dalarn beijudi itu ialah Pangeran Arya Prabuningrat, Tuan Tenis Desence dan seorang Belanda yang bemama Eming. Keduanya menceriterakan gam bar atau potret yang ada di ruangan pringgitan belakang, yaitu gambar Tenis Desence yang dikabarkan atau diceritcrakan turut duduk dalam potret Sri Susuhunan yang sedang beijudi. Selanjutnya diceriterakan cucuran atap serambi belakang yang berhubungan dengan pendapa belakang. Tempat pertemuan kedua gedung itu ialah serambi belakang dan di pendapa bagian belakang terdapat sebuah saluran penadah air hujan yang jatuh ke pringgitan dan pendapa. Saluran ini dicat putih dan demikian pula rumahnya. Rumah itu berbentuk limasan dan bubungan rumah yang di atas sekali (J awa: Wuwung malo) membujur dari utara ke selatan serta dikelilingi serambi. Atap rumah terbuat dari sirap kayu jati. Demikian juga tiang serinya. Sengkang (Jawa : pengeret) kayu panjang itu didukung tiang-tiang (Jawa : blandar) dan kasaunya terbuat dari kayu jati pula. Langit-langitnya dicat putih dan lantinya diubin dengan indahnya. Adapun pendapanya sangat tinggi karena disesuaikan dengan tinggi istana supaya cucuran atau pendapa dan cucuran atas pringgitan dapat bersentuhan dengan gedung utama (J awa : dalem agung). Padahal tiang seri rumah besar (J awa : penangkap) seumparna diukur, panjangnya ada 47 dm (4,7 m), sedang tinggi rendahnya tiang seri di pendapa belakang menurut tinggi istana, yaitu tinggi larnpainya. Biarpun tinggi lampai tetapi tetap menarik hati, artinya dapat menyedapkan pandangan mata, sedang lantai penda· pa itu termasuk lantai serambinya yang membujur dari cucuran atap sebelah selatan sampai cucuran atap sebelah timur dan 41<noinclude></noinclude> e74afi263in395vrb43ie2n3oae5nis 74230 74228 2026-05-12T00:45:54Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|nusia|manusia}} itu tidak tergantung kepada Tuhan, melainkan tergantung pada tingkah laku diri sendiri. Maka dari itu ingatlah jangan menyesali Tuhan melainkan sesalilah dirimu sendiri. Barang siapa yang selalu ingat kepada orang tua, insya-allah ia akan mendapat keselamatan dalam dunia dan akhirat. Sekarang kembali ke cerita semula tentang ruang pringgitan belakang. Biarpun telah disebut di atas bahwa cerita tentang ruang pringgitan belakang tidak diperpanjang, perlu diceeriterakan sedikit tentang potret Sri Susuhunan yang sedang duduk berjudi dengan kartu di penutup ujung gedung muka (Jawa: Topengan). Adapun yang dikehendaki untuk turut serta dalam berjudi itu ialah Pangeran Arya Prabuningrat, Tuan Tenis Desence dan seorang Belanda yang bemama Eming. Keduanya menceriterakan gambar atau potret yang ada di ruangan pringgitan belakang, yaitu gambar Tenis Desence yang dikabarkan atau diceriterakan turut duduk dalam potret Sri Susuhunan yang sedang berjudi. Selanjutnya diceriterakan cucuran atap serambi belakang yang berhubungan dengan pendapa belakang. Tempat pertemuan kedua gedung itu ialah serambi belakang dan di pendapa bagian belakang terdapat sebuah saluran penadah air hujan yang jatuh ke pringgitan dan pendapa. Saluran ini dicat putih dan demikian pula rumahnya. Rumah itu berbentuk limasan dan bubungan rumah yang di atas sekali (Jawa: Wuwung molo) membujur dari utara ke selatan serta dikelilingi serambi. Atap rumah terbuat dari sirap kayu jati. Demikian juga tiang serinya. Sengkang (Jawa pengeret) kayu panjang itu didukung tiang-tiang (Jawa: blandar) dan kasaunya terbuat dari kayu jati pula. Langit-langitnya dicat putih dan lantinya diubin dengan indahnya. Adapun ''pendapanya'' sangat tinggi karena disesuaikan dengan tinggi istana supaya cucuran atau ''pendapa'' dan cucuran atas ''pringgitan'' dapat bersentuhan dengan gedung utama (Jawa dalem agung). Padahal tiang seri rumah besar (Jawa: penangkap) seumpama diukur, panjangnya ada 47 dm (4,7 m), sedang tinggi rendahnya tiang seri di ''pendapa'' belakang menurut tinggi istana, yaitu tinggi lampainya. Biarpun tinggi lampai tetapi tetap menarik hati, artinya dapat menyedapkan pandangan mata, sedang lantai pendapa itu termasuk lantai serambinya yang membujur dari cucuran atap sebelah selatan sampai cucuran atap sebelah timur dan<noinclude>{{rh|||41}}</noinclude> ltugnzhimknycn1v87p3lo628ci6nu0 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/56 250 23565 74229 2026-05-12T00:44:20Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{C|VIII. PERANG SEKAR}} Gangsa mungel ladrangan Jangkrikgenggong: ngadeg para bupati danawa sami repotan, sasampunipun tata dennya lungguh, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa madyaning wana pringga, sinten ingkang sami pacak baris, ing madyaning wana, punika punggawa ing Timbultaunan unggul dennya bandayuda, anglud palajenging mungsuh. Bisane rekyana patih Jayasubanda brokoh sami tinilar, wadya danawa kandh... 74229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|VIII. PERANG SEKAR}} Gangsa mungel ladrangan Jangkrikgenggong: ngadeg para bupati danawa sami repotan, sasampunipun tata dennya lungguh, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa madyaning wana pringga, sinten ingkang sami pacak baris, ing madyaning wana, punika punggawa ing Timbultaunan unggul dennya bandayuda, anglud palajenging mungsuh. Bisane rekyana patih Jayasubanda brokoh sami tinilar, wadya danawa kandheg pambujenge sami memangsa, temahan kaecalan lari. Ing mangke tumenggung Renggutmuka, tumenggung Klanthangmimis, miwah tumenggung Thothogotho, sami kumpul apirembagan, mungging tarub wangunan. Para yeksa prajurit ambalabar ngayab ing punggawane, maneka warna busananing rota danawa, sinawang teka abyor kadya wana kawlagar, para punggawa pating janggeleg pindha singa binasahan. Gendhing kasesegaken, nunten kasuwuk, dipun suluki greget saut sangat: Sekar Kusumawicitra lampah: 12: Buta Pandhawa, tata gati wisaya, indri yaksa sa: ra maruta pawana, bana margana sa: mirana lan warayang, panca bayu, wisikan gulingan lima. Ditya Klanthangmimis ngucap: "Ki raka kados pundi lampah punika, dene mengsah lajeng oncat boten kantenan purugipun, taksih cuwa temen raosing manah kula." Wangsulanipun: "Sepuluh priye adhi, takwatara wis ora seja bali yuda maneh, prajurit ing Banakeling, katandha dene sangune ingkang padha dimot ing brokoh padha dibuwangi, iku tuduh mung amrih aja katututan lakune bae." Aturipun malih: "Lah karsa sampeyan kadospundi ki raka, punapa lajeng dipun upadosi prajurit ing Banakeling, punapa katilar wangsul anglajengaken lampah dhateng Ngastina." (38) Wangsulanipun: "Adhi yen ngupaya unduring musuh, mun- dhak angrurubedi laku. Sanajan putri Ngastina kawarta sirna, iya prayoga laku iki dibanjurake marang Ngastina, supaya tumuli 57<noinclude></noinclude> 5dtdw3lmrsmbnsvkywfyrib3va7nk5p 74235 74229 2026-05-12T00:49:11Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|VIII. PERANG SEKAR}} Gangsa mungel ladrangan Jangkrikgenggong: ngadeg para bupati danawa sami repotan, sasampunipun tata dennya lungguh, gendhing kajantur dipun caritakaken: Anenggih ing pundi ingkang genti kocapa madyaning wana pringga, sinten ingkang sami pacak baris, ing madyaning wana, punika punggawa ing Timbultaunan unggul dennya bandayuda, anglud palajenging mungsuh. Bisane rekyana patih Jayasubanda brokoh sami tinilar, wadya danawa kandheg pambujenge sami memangsa, temahan kaecalan lari. Ing mangke tumenggung Renggutmuka, tumenggung Klanthangmimis, miwah tumenggung Thothogotho, sami kumpul apirembagan, mungging tarub wangunan. Para yeksa prajurit ambalabar ngayab ing punggawane, maneka warna busananing rota danawa, sinawang teka abyor kadya wana kawlagar, para punggawa pating janggeleg pindha singa binasahan. Gendhing kasesegaken, nunten kasuwuk, dipun suluki greget saut sangat: Sekar Kusumawicitra lampah: 12: Buta Pandhawa, tata gati wisaya, indri yaksa sa: ra maruta pawana, bana margana sa: mirana lan warayang, panca bayu, wisikan gulingan lima. Ditya Klanthangmimis ngucap: "Ki raka kados pundi lampah punika, dene mengsah lajeng oncat boten kantenan purugipun, taksih cuwa temen raosing manah kula." Wangsulanipun: "Sepuluh priye adhi, takwatara wis ora seja bali yuda maneh, prajurit ing Banakeling, katandha dene sangune ingkang padha dimot ing brokoh padha dibuwangi, iku tuduh mung amrih aja katututan lakune bae." Aturipun malih: "Lah karsa sampeyan kadospundi ki raka, punapa lajeng dipun upadosi prajurit ing Banakeling, punapa katilar wangsul anglajengaken lampah dhateng Ngastina." (38) Wangsulanipun: "Adhi yen ngupaya unduring musuh, mundhak angrurubedi laku. Sanajan putri Ngastina kawarta sirna, iya prayoga laku iki dibanjurake marang Ngastina, supaya tumuli<noinclude>{{rh|||57}}</noinclude> 5f0q6lr3n7vipq0a27mrvy5e933sexb Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/41 250 23566 74231 2026-05-12T00:46:41Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "berukuran 20 meter serta ke baratnya 138 dm (13,8 m). Kemudian dibicarakan pendapa bagian tengah. Di sini diletak- kan meja dan kursi sebagai tempat duduk Sri Susuhunan kalau se- dang mengadakan pesta besar. Sepanjang tepi pendapa diatur pot-pot yang indah berisi tanaman yang subur karena dipelihara setiap hari. Selain meja dan kursi juga diletakkan almari meja, almari es yang selalu tersedia untuk membuat es dan standar yang berisi potret atau gambar... 74231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>berukuran 20 meter serta ke baratnya 138 dm (13,8 m). Kemudian dibicarakan pendapa bagian tengah. Di sini diletak- kan meja dan kursi sebagai tempat duduk Sri Susuhunan kalau se- dang mengadakan pesta besar. Sepanjang tepi pendapa diatur pot-pot yang indah berisi tanaman yang subur karena dipelihara setiap hari. Selain meja dan kursi juga diletakkan almari meja, almari es yang selalu tersedia untuk membuat es dan standar yang berisi potret atau gambar Kanjeng Ratu Alit bersama dengan Ben- dara Raden Ayu Purwadiningrat, Bendara Pangeran Arya Kusu- mayuda dan Bendara Pangeran Arya Mataram yang merupakan putra menantu Sri Susuhunan sebagai suami Kanjeng Ratu Alit. Jadi dalam potret itu ada dua orang putri dan seorang putra Sri Susuhunan X. Adapun cara pemasangan gambar atau potret da- lam standar seperti kalau memasang potret di papan tulis anak- anak sekolah. Selain potret itu, yang dipasang di standar itu juga potret seorang nyonya Belanda serta masih banyak lagi potret- potret yang dipasang. Lalu masuk ke pendapa bagian belakang. Di sini terdapat ber- aneka macam almari meja yang berisi bunga-bunga berwama indah dengan daunnya yang segar. Sudah sepantasnya kalau suasana di sini sangat memuaskan dan menyenangkan hati Tuan dan Nyo- nya Sul karena keindahan pendapa itu. Setiap tiang dipasangi lampu dinding gasolin. Adapun lantai pendapa yang dipergunakan untuk duduk, dibuat setinggi lantai serambi belakang sebelah ti- mur, sedang di sebelah barat lantainya dibuat rendah. Setiap kali lantai dibesarkan. Di kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah) pendapat diberi lampu gantung, yang menambah keindahan. Lantai serambi pendapa sebelah timur dan barat diberi pot-pot yang berisi beraneka warna tanaman. Hal ini menambah pula ke- meriahan suasana di situ. Di lantai serambi pendapa ini juga diletakkan meja sebagai tem- pat untuk mengatur hidangan yang akan disajikan, almari yang di- beri saringan air minum dan selalu diberi air sehingga terus dapat menetes. Tetapi tetesannya disimpan dalam tempayan tembikar yang besar dan indah. Sekarang selesailah cerita tentang keadaan di pendapa bela- kang. Selanjutnya cerita diteruskan dengan tempat pertemuan antara sengkuap rumah muka (Jawa panangkap) istana dan jalan buatan. Tempat ini berbentuk kampung tetapi serupa dengan ben- 42<noinclude></noinclude> m1pifqk932lx36tvt73gaq5obx1ydtp 74237 74231 2026-05-12T00:51:01Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>berukuran 20 meter serta ke baratnya 138 dm (13,8 m). Kemudian dibicarakan pendapa bagian tengah. Di sini diletakkan meja dan kursi sebagai tempat duduk Sri Susuhunan kalau sedang mengadakan pesta besar. Sepanjang tepi pendapa diatur pot-pot yang indah berisi tanaman yang subur karena dipelihara setiap hari. Selain meja dan kursi juga diletakkan almari meja, almari es yang selalu tersedia untuk membuat es dan standar yang berisi potret atau gambar Kanjeng Ratu Alit bersama dengan Bendara Raden Ayu Purwadiningrat, Bendara Pangeran Arya Kusumayuda dan Bendara Pangeran Arya Mataram yang merupakan putra menantu Sri Susuhunan sebagai suami Kanjeng Ratu Alit. Jadi dalam potret itu ada dua orang putri dan seorang putra Sri Susuhunan X. Adapun cara pemasangan gambar atau potret dalam standar seperti kalau memasang potret di papan tulis anak-anak sekolah. Selain potret itu, yang dipasang di standar itu juga potret seorang nyonya Belanda serta masih banyak lagi potret-potret yang dipasang. Lalu masuk ke pendapa bagian belakang. Di sini terdapat beraneka macam almari meja yang berisi bunga-bunga berwama indah dengan daunnya yang segar. Sudah sepantasnya kalau suasana di sini sangat memuaskan dan menyenangkan hati Tuan dan Nyonya Sul karena keindahan pendapa itu. Setiap tiang dipasangi lampu dinding gasolin. Adapun lantai pendapa yang dipergunakan untuk duduk, dibuat setinggi lantai serambi belakang sebelah timur, sedang di sebelah barat lantainya dibuat rendah. Setiap kali lantai dibesarkan. Di kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah) pendapat diberi lampu gantung, yang menambah keindahan. Lantai serambi pendapa sebelah timur dan barat diberi pot-pot yang berisi beraneka warna tanaman. Hal ini menambah pula kemeriahan suasana di situ. Di lantai serambi pendapa ini juga diletakkan meja sebagai tempat untuk mengatur hidangan yang akan disajikan, almari yang diberi saringan air minum dan selalu diberi air sehingga terus dapat menetes. Tetapi tetesannya disimpan dalam tempayan tembikar yang besar dan indah. Sekarang selesailah cerita tentang keadaan di pendapa belakang. Selanjutnya cerita diteruskan dengan tempat pertemuan antara sengkuap rumah muka (Jawa panangkap) istana dan jalan buatan. Tempat ini berbentuk kampung tetapi serupa dengan {{hws|ben|tuk}}<noinclude>{{rh|42}]</noinclude> tve5rfm99gv5ur4n8yx0b6o1r2we2ne Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/202 250 23567 74234 2026-05-12T00:47:33Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>XVII. KINANTHI 1. Awit kina-kinanipun, ing Tanah J awi puniki, kawarta manungsanira, angangge Brahma agami, gya ngangge agami Buda, nanging kawarta ywan teksih. 2. Ngangge ing agaminipun, Brahma wau dadya marmi, agamanya kalih warna, kacampur juga dumadi, Brahma Buda milanira, duk jamaning Tanah Jawi. 3. Nganggo agama sinebut, Buda reca candhi-candhi, praboting agami Brahma, tan rinusak nanging maksih, katulusaken kewala, mandar puniku kinardi. 4. Lawan Budajamanipun, reca sumawana candhi, campur dadya kalih warna, kadosta Prambanan desi, kang geng reca-recanira, praboting Brahma agami. 5. Nanging reca kang kasebut, lampahanya kang bebisik, Sang Prabu Ramawijaya, 205<noinclude></noinclude> e6hqa1ipsy43fjh0o5ddy31xkdqf3cs 74239 74234 2026-05-12T00:54:36Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{C|'''XVII. KINANTHI'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Awit kina-kinanipun, ing Tanah Jawi puniki, kawarta manungsanira, angangge Brahma agami, gya ngangge agami Buda, nanging kawarta ywan teksih. </poem> |<poem> Ngangge ing agaminipun, Brahma wau dadya marmi, agamanya kalih warna, kacampur juga dumadi, Brahma Buda milanira, duk jamaning Tanah Jawi. </poem> |<poem> Nganggo agama sinebut, Buda reca candhi-candhi, praboting agami Brahma, tan rinusak nanging maksih, katulusaken kewala, mandar puniku kinardi. </poem> |<poem> Lawan Budajamanipun, reca sumawana candhi, campur dadya kalih warna, kadosta Prambanan desi, kang geng reca-recanira, praboting Brahma agami. </poem> |<poem> Nanging reca kang kasebut, lampahanya kang bebisik, Sang Prabu Ramawijaya, </poem> }}<noinclude>{{rh|||205}}</noinclude> dnf8x8hph5cueoa9upx1y9eudnr6hdo Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/57 250 23568 74236 2026-05-12T00:49:28Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "karuwan temening pawarta, sokur uga adhi mbokmanawa lakune pun kakang bisa katemu karo retna Drusilawati." Aturipun ditya Klanthangmimis: "Yen makaten karsa sampeyan ki raka, kula inggih amrayogekaken, ananging sumangga tumuntena dhawuh umangkat kemawon, prayoginipur. Wijamantri dipun dangu manawi wonten marginipun lajeng dhateng Ngastina, boten susah wangsul dhateng margi ageng malih." Sinigeg punggawa yeksa mgkang sami pirembagan, pabarisaning yeksa... 74236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>karuwan temening pawarta, sokur uga adhi mbokmanawa lakune pun kakang bisa katemu karo retna Drusilawati." Aturipun ditya Klanthangmimis: "Yen makaten karsa sampeyan ki raka, kula inggih amrayogekaken, ananging sumangga tumuntena dhawuh umangkat kemawon, prayoginipur. Wijamantri dipun dangu manawi wonten marginipun lajeng dhateng Ngastina, boten susah wangsul dhateng margi ageng malih." Sinigeg punggawa yeksa mgkang sami pirembagan, pabarisaning yeksa ingkang macalang sami kagegeran, katrajanslampahing raden Arjuna. Lurah Togog majeng seja atur priksa ing para bupati. Gangsa mungel plajengan sanga, sasampunipun Togog Sarawita lungguh, gangsa anulya kasuwuk, dipun suluki greget saut sanga: Sekar Rini lampah: 17: Punggawa prayitna, Pudhendha mangaran, amamrih lawan, sang Dasawadana, anuduh punggawa, Wiradumraksa, angrusak ing gelar, ardacandranira, patih Suwanda gadgada umangsah, wahana dwiraddha, mangundha dhandha. Ditya Klanthangmimis ngucap : "Kowe Gog lumayu, ambekamu renggosan, ana apa ing pabarisan." Aturipun Togog: "0 tiwas kyai lurah, kawuningana ing sampeyan, barising yeksa sami bibar tinrajang satriya lumampah, o baguse kadi dewa andharat." Yeksa tatanya: "Apa akeh balane Gog, satriya kang lumaku dene wani nerak pabarisan, apa ora kopenging Gog?" Aturipun : "0 kelangkung anggen kula ngengetaken, nanging meksa nrajang purun kemawon, dene rencangipun namun punakawan tiga, nanging sami gal-ugalan, o dan-edan, heng ik~ yeksa alit sami dibenturi, onten ingkang kacandhak dipun dulang tiethong, Sarawita niku wau dipun uyak-uyak." Klanthangmimis matur: "Kados pundi ki raka, punika wonten raja sinatriya lumampah purun riarajang pabarisaning yeksa, punapa lajeng dipun cepeng kemawon ki raka." Wangsulanipun: "lya adhi, takonana adhi, apa sejane satriya ingkang lumaku nrajang baris, yen tinakon anggragap, barijur para bandawasanana, iku tuduh parijabnaning satru." Aturipun: "lnggih ki raka jengandika kantuna pinarak, lrula priksane satriya kang purun narajang barising yeksa. Ayo Gog tuduhna ngendi enggoni satriyane." (39). Gangsa mungel plajengan sanga, yeksa sami kalampahaken, Togog Sarawita rumiyin kalih ditya Klanthangmimis. Ngadeg Pamadi, yeksa l!ijeng gora-godha, sasampunipun lungguh, wil sarowangipun, Semar saanakipun dhateng, Nalagareng 58<noinclude></noinclude> ibne41vqbzooqo6bz54v1gbf52yhxmh 74550 74236 2026-05-12T07:20:15Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>karuwan temening pawarta, sokur uga adhi mbokmanawa lakune pun kakang bisa katemu karo retna Drusilawati." Aturipun ditya Klanthangmimis: "Yen makaten karsa sampeyan ki raka, kula inggih amrayogekaken, ananging sumangga tumuntena dhawuh umangkat kemawon, prayoginipun. Wijamantri dipun dangu manawi wonten marginipun lajeng dhateng Ngastina, boten susah wangsul dhateng margi ageng malih." Sinigeg punggawa yeksa ingkang sami pirembagan, pabarisaning yeksa ingkang macalang sami kagegeran, katrajang lampahing raden Arjuna. Lurah Togog majeng seja atur priksa ing para bupati. Gangsa mungel plajengan sanga, sasampunipun Togog Sarawita lungguh, gangsa anulya kasuwuk, dipun suluki greget saut sanga: Sekar Rini lampah: 17: Punggawa prayitna, Pudhendha mangaran, amamrih lawan, sang Dasawadana, anuduh punggawa, Wiradumraksa, angrusak ing gelar, ardacandranira, patih Suwanda gadgada umangsah, wahana dwiraddha, mangundha dhandha. Ditya Klanthangmimis ngucap: "Kowe Gog lumayu, ambekamu renggosan, ana apa ing pabarisan." Aturipun Togog: "O tiwas kyai lurah, kawuningana ing sampeyan, barising yeksa sami bibar tinrajang satriya lumampah, o baguse kadi dewa andharat." Yeksa tatanya: "Apa akeh balane Gog, satriya kang lumaku dene wani nerak pabarisan, apa ora kopenging Gog?" Aturipun: "O kelangkung anggen kula ngengetaken, nanging meksa nrajang purun kemawon, dene rencangipun namun puna- kawan tiga, nanging sami gal-ugalan, o dan-edan, heng ik, yeksa alit sami dibenturi, onten ingkang kacandhak dipun dulang tlethong, Sarawita niku wau dipun uyak-uyak." Klanthangmimis matur: "Kados pundi ki raka, punika wonten raja sinatriya lumampah purun narajang pabarisaning yeksa, punapa lajeng dipun cepeng kemawon ki raka." Wangsulanipun: "Iya adhi, takonana adhi, apa sejane satriya ingkang lumaku nrajang baris, yen tinakon anggragap, banjur para bandawasanana, iku tuduh panjalmaning satru." Aturipun: "Inggih ki raka jengandika kantuna pinarak, kula priksane satriya kang purun narajang barising yeksa. Ayo Gog tuduhna ngendi enggoni satriyane." (39). Gangsa mungel plajengan sanga, yeksa sami kalampahaken, Togog Sarawita rumiyin kalih ditya Klanthangmimis. Ngadeg Pamadi, yeksa lajeng gora-godha, sasampunipun lungguh, wil sarowangipun, Semar saanakipun dhateng, Nalagareng<noinclude>{{rh|58}}</noinclude> g69h2kyl742iz68faettbybt4de4222 74551 74550 2026-05-12T07:20:38Z Khusna Safira 1759 74551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>karuwan temening pawarta, sokur uga adhi mbokmanawa lakune pun kakang bisa katemu karo retna Drusilawati." Aturipun ditya Klanthangmimis: "Yen makaten karsa sampeyan ki raka, kula inggih amrayogekaken, ananging sumangga tumuntena dhawuh umangkat kemawon, prayoginipun. Wijamantri dipun dangu manawi wonten marginipun lajeng dhateng Ngastina, boten susah wangsul dhateng margi ageng malih." Sinigeg punggawa yeksa ingkang sami pirembagan, pabarisaning yeksa ingkang macalang sami kagegeran, katrajang lampahing raden Arjuna. Lurah Togog majeng seja atur priksa ing para bupati. Gangsa mungel plajengan sanga, sasampunipun Togog Sarawita lungguh, gangsa anulya kasuwuk, dipun suluki greget saut sanga: Sekar Rini lampah: 17: Punggawa prayitna, Pudhendha mangaran, amamrih lawan, sang Dasawadana, anuduh punggawa, Wiradumraksa, angrusak ing gelar, ardacandranira, patih Suwanda gadgada umangsah, wahana dwiraddha, mangundha dhandha. Ditya Klanthangmimis ngucap: "Kowe Gog lumayu, ambekamu renggosan, ana apa ing pabarisan." Aturipun Togog: "O tiwas kyai lurah, kawuningana ing sampeyan, barising yeksa sami bibar tinrajang satriya lumampah, o baguse kadi dewa andharat." Yeksa tatanya: "Apa akeh balane Gog, satriya kang lumaku dene wani nerak pabarisan, apa ora kopenging Gog?" Aturipun: "O kelangkung anggen kula ngengetaken, nanging meksa nrajang purun kemawon, dene rencangipun namun puna- kawan tiga, nanging sami gal-ugalan, o dan-edan, heng ik, yeksa alit sami dibenturi, onten ingkang kacandhak dipun dulang tlethong, Sarawita niku wau dipun uyak-uyak." Klanthangmimis matur: "Kados pundi ki raka, punika wonten raja sinatriya lumampah purun narajang pabarisaning yeksa, punapa lajeng dipun cepeng kemawon ki raka." Wangsulanipun: "Iya adhi, takonana adhi, apa sejane satriya ingkang lumaku nrajang baris, yen tinakon anggragap, banjur para bandawasanana, iku tuduh panjalmaning satru." Aturipun: "Inggih ki raka jengandika kantuna pinarak, kula priksane satriya kang purun narajang barising yeksa. Ayo Gog tuduhna ngendi enggoni satriyane." (39). Gangsa mungel plajengan sanga, yeksa sami kalampahaken, Togog Sarawita rumiyin kalih ditya Klanthangmimis. Ngadeg Pamadi, yeksa lajeng gora-godha, sasampunipun lungguh, wil sarowangipun, Semar saanakipun dhateng, Nalagareng<noinclude>{{rh|58}}</noinclude> 4kn3gox2n6xxdgfdld1goi5sa1zl48m Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/42 250 23569 74238 2026-05-12T00:51:36Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "tuk limasan klabang nyander, yaitu bentuk limasan ditambah serambi keliling dengan tiang lebih dari empat buah yang masingmasing mendukung kuda-kuda (Jawa: ander) dan sebagaijalan ke Keradenayon yang telah disebut sebelumnya. Jadi tempat ini menghadap ke barat dan terletak di sebelah "dalem ageng" (gedung utama) pasanggrahan Madusita. Rangkanya terbuat dari kayujatil dan atapnya terbuat dari genting papan (Jawa: sirap). Lantainya diubin dan dikeliling... 74238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>tuk limasan klabang nyander, yaitu bentuk limasan ditambah serambi keliling dengan tiang lebih dari empat buah yang masingmasing mendukung kuda-kuda (Jawa: ander) dan sebagaijalan ke Keradenayon yang telah disebut sebelumnya. Jadi tempat ini menghadap ke barat dan terletak di sebelah "dalem ageng" (gedung utama) pasanggrahan Madusita. Rangkanya terbuat dari kayujatil dan atapnya terbuat dari genting papan (Jawa: sirap). Lantainya diubin dan dikelilingi pagar kayu dengan tutup yang bercat biru !aut, kecuali tempat di sebelah selatan tiang. Karena untuk turon ke halaman maka dicucuran atap yang sebelah selatan terdapat tangga ubin. Sepanjang tepi tempat klabar.g nyander ini di!etakkan almari untuk menyimpan pakaian para putri kalau mereka mengikuti kunjungan Sri Susuhunan ke istana Madusita. Almari-almari pakaian ini beijajar, kiri kanan di sepanjang jalan buatan. Selesailah cerita tentang keadaan di lingkungan tempat yang berbentuk klabang nyander dan sekarang diceriterakan keadaan di lingkungan tempat antara jalan buatan dan Keputren (tempat para putri yang ada di suatu istana) yang terletak eli sebelah barat jalan buatan tadi. Keputren ini berbentuk Iimasan yang dikelilingi serambi dan ditunggu oleh Dyan Ayu Patih Sedah Mirah, seorang ampeyan (istri seorang raja yang kedudukannya di bawah permaisuri atau istri utama) Sri Susuhunan Pakubuwono X yang berkuasa di Surakarla Adiningrat. Adapun kerangka rumahnya terbliat dari kayu jati dan atapnya dari genting papan kayu jati (Jawa: sirap). Bubungan rurnah yang paling atas (Jawa: Wuwung Malo) membujur ke utara tetapi sekatan kamar direka menghadap ke utara. Panjang tempat dari cucuran a tap selatan sampai cucuran a tap utara 147 dm dan dari cucuran a tap timur sampai cucuran a tap barat 147 dm. Lantainya diubin halus. Serambi yang terletak di sebelah selatan kuda-kuda atap yang tengah (J awa : empyak gajah) diberi sekatan dari kayu jati sehingga menjadi dua gedung, yaitu sebelah timur dan barat. Gedung sebelah timur Jipergunakan untuk kamar tidur Raden Ayu Adipati Sedah Mirah, sedang gedung barat dipergunakan untuk gudang perkakas. Setiap sekatan atau setiap gedung diberi sebuah pintu, jadi ada dua buah pintu, timur dan barat. Kedua pintu ini menghadap ke utara. Gedung yang dipergunakan se bagai kamar tidur diberi dua buah jendela yang meng43<noinclude></noinclude> d2jtsx8w3odfccu9a99rwocrxl5todb 74241 74238 2026-05-12T01:00:40Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|tuk|bentuk}} ''limasan klabang nyander'', yaitu bentuk ''limasan'' ditambah serambi keliling dengan tiang lebih dari empat buah yang masing-masing mendukung kuda-kuda (Jawa: ander) dan sebagai jalan ke Keradenayon yang telah disebut sebelumnya. Jadi tempat ini menghadap ke barat dan terletak di sebelah ”dalem ageng” (gedung utama) pasanggrahan Madusita. Rangkanya terbuat dari kayu jati dan atapnya terbuat dari genting papan (Jawa: sirap). Lantainya diubin dan dikelilingi pagar kayu dengan tutup yang bercat biru laut, kecuali tempat di sebelah selatan tiang. Karena untuk turun ke halaman maka dicucuran atap yang sebelah selatan terdapat tangga ubin. Sepanjang tepi tempat ''klabang nyander'' ini diletakkan almari untuk menyimpan pakaian para putri kalau mereka mengikuti kunjungan Sri Susuhunan ke istana Madusita. Almari-almari pakaian ini beejajar, kiri kanan di sepanjang jalan buatan. Selesailah cerita tentang keadaan di lingkungan tempat yang berbentuk klabang nyander dan sekarang diceriterakan keadaan di lingkungan tempat antara jalan buatan dan Keputren (tempat para putri yang ada di suatu istana) yang terletak eli sebelah barat jalan buatan tadi. Keputren ini berbentuk Iimasan yang dikelilingi serambi dan ditunggu oleh Dyan Ayu Patih Sedah Mirah, seorang ''ampeyan'' (istri seorang raja yang kedudukannya di bawah permaisuri atau istri utama) Sri Susuhunan Pakubuwono X yang berkuasa di Surakarla Adiningrat. Adapun kerangka rumahnya terbuat dari kayu jati dan atapnya dari genting papan kayu jati (Jawa: sirap). Bubungan rurnah yang paling atas (Jawa: Wuwung Malo) membujur ke utara tetapi sekatan kamar direka menghadap ke utara. Panjang tempat dari cucuran atap selatan sampai cucuran atap utara 147 dm dan dari cucuran atap timur sampai cucuran atap barat 147 dm. Lantainya diubin halus. Serambi yang terletak di sebelah selatan kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah) diberi sekatan dari kayu jati sehingga menjadi dua gedung, yaitu sebelah timur dan barat. Gedung sebelah timur dipergunakan untuk kamar tidur Raden Ayu Adipati Sedah Mirah, sedang gedung barat dipergunakan untuk gudang perkakas. Setiap sekatan atau setiap gedung diberi sebuah pintu, jadi ada dua buah pintu, timur dan barat. Kedua pintu ini menghadap ke utara. Gedung yang dipergunakan sebagai kamar tidur diberi dua buah jendela yang {{hws|meng|menghadap}}<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> qsm84bbtcfzdfzuhgbdlw194t2f8djf Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/203 250 23570 74240 2026-05-12T00:55:00Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>puniku reca praboting, agami Budha kang kanggya, de juga-:iugeng agami. 6. Kang winastan agama gung, dwi wau kaperang dadi, agama lit warna-warna, nanging tan kawartyeng riki, de candhi wau kawarta, mila kapendhem wit saking. 7. Sareng tanah J awi wau, wiwit keh Agameslami, cadhi reca sedyanira, sujanmeslam ngrisaksami, sarehrungkruasamana, janma Budha soring jurit, 8. Dumados puwaranipun, tan saged nanggulang mating, pangriak ing Jawi Islam, dhumateng reca myang candhi, temah rekaning wong Buda, Nca gya dipun urigi. 9. Supados boten kadulu, dening wong J awa Islami, nadyan wruh supdya wegah, andhudhuk mangkaten maning, Jawi Islam supados nrimah, de wus tan pinundi-pundhi. 10. Nihan kang kasebut ngayun, ing mangkya mangsuli malih, reca kang sing Candhi desa, kajawi ingkang winarti, muggeng winduning balumbang, sisih wetan kasbut ngarsi, 206<noinclude></noinclude> 46w52oima440iggiq9br9d2dzlby8kq 74243 74240 2026-05-12T01:01:16Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::puniku reca praboting, :::agami Budha kang kanggya, :::de juga-jugeng agami. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem> Kang winastan agama gung, dwi wau kaperang dadi, agama lit warna-warna, nanging tan kawartyeng riki, de candhi wau kawarta, mila kapendhem wit saking. </poem> |<poem> Sareng tanah Jawi wau, wiwit keh Agameslami, cadhi reca sedyanira, sujanmeslam ngrisaksami, sarehning kala samana, janma Budha soring jurit, </poem> |<poem> Dumados puwaranipun, tan saged nanggulang mating, pangriak ing Jawi Islam, dhumateng reca myang candhi, temah rekaning wong Buda, reca gya dipun urigi. </poem> |<poem> Supados boten kadulu, dening wong Jawa Islami, nadyan wruh supdya wegah, andhudhuk mangkaten maning, Jawi Islam supados nrimah, de wus tan pinundi-pundhi. </poem> <poem> Nihan kang kasebut ngayun, ing mangkya mangsuli malih, reca kang sing Candhi desa, kajawi ingkang winarti, muggeng winduning balumbang, sisih wetan kasbut ngarsi, </poem> }}<noinclude>{rh|206}}</noinclude> kp3jcdfb5tpmzd9itsdqpdwfy1m68i0 74244 74243 2026-05-12T01:01:44Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::puniku reca praboting, :::agami Budha kang kanggya, :::de juga-jugeng agami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem> Kang winastan agama gung, dwi wau kaperang dadi, agama lit warna-warna, nanging tan kawartyeng riki, de candhi wau kawarta, mila kapendhem wit saking. </poem> |<poem> Sareng tanah Jawi wau, wiwit keh Agameslami, cadhi reca sedyanira, sujanmeslam ngrisaksami, sarehning kala samana, janma Budha soring jurit, </poem> |<poem> Dumados puwaranipun, tan saged nanggulang mating, pangriak ing Jawi Islam, dhumateng reca myang candhi, temah rekaning wong Buda, reca gya dipun urigi. </poem> |<poem> Supados boten kadulu, dening wong Jawa Islami, nadyan wruh supdya wegah, andhudhuk mangkaten maning, Jawi Islam supados nrimah, de wus tan pinundi-pundhi. </poem> <poem> Nihan kang kasebut ngayun, ing mangkya mangsuli malih, reca kang sing Candhi desa, kajawi ingkang winarti, muggeng winduning balumbang, sisih wetan kasbut ngarsi, </poem> }}<noinclude>{rh|206}}</noinclude> cep7tijcss452q0b4mhdpb4sod0pyml 74245 74244 2026-05-12T01:02:05Z Suga Widi 1719 74245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::puniku reca praboting, :::agami Budha kang kanggya, :::de juga-jugeng agami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem> Kang winastan agama gung, dwi wau kaperang dadi, agama lit warna-warna, nanging tan kawartyeng riki, de candhi wau kawarta, mila kapendhem wit saking. </poem> |<poem> Sareng tanah Jawi wau, wiwit keh Agameslami, cadhi reca sedyanira, sujanmeslam ngrisaksami, sarehning kala samana, janma Budha soring jurit, </poem> |<poem> Dumados puwaranipun, tan saged nanggulang mating, pangriak ing Jawi Islam, dhumateng reca myang candhi, temah rekaning wong Buda, reca gya dipun urigi. </poem> |<poem> Supados boten kadulu, dening wong Jawa Islami, nadyan wruh supdya wegah, andhudhuk mangkaten maning, Jawi Islam supados nrimah, de wus tan pinundi-pundhi. </poem> <poem> Nihan kang kasebut ngayun, ing mangkya mangsuli malih, reca kang sing Candhi desa, kajawi ingkang winarti, muggeng winduning balumbang, sisih wetan kasbut ngarsi, </poem> }}<noinclude>{{rh|206}}</noinclude> pbo5vaa2lq2nb1itm5ybeisdou9pgxd 74246 74245 2026-05-12T01:02:34Z Suga Widi 1719 74246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::puniku reca praboting, :::agami Budha kang kanggya, :::de juga-jugeng agami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem> Kang winastan agama gung, dwi wau kaperang dadi, agama lit warna-warna, nanging tan kawartyeng riki, de candhi wau kawarta, mila kapendhem wit saking. </poem> |<poem> Sareng tanah Jawi wau, wiwit keh Agameslami, cadhi reca sedyanira, sujanmeslam ngrisaksami, sarehning kala samana, janma Budha soring jurit, </poem> |<poem> Dumados puwaranipun, tan saged nanggulang mating, pangriak ing Jawi Islam, dhumateng reca myang candhi, temah rekaning wong Buda, reca gya dipun urigi. </poem> |<poem> Supados boten kadulu, dening wong Jawa Islami, nadyan wruh supdya wegah, andhudhuk mangkaten maning, Jawi Islam supados nrimah, de wus tan pinundi-pundhi. </poem> |<poem> Nihan kang kasebut ngayun, ing mangkya mangsuli malih, reca kang sing Candhi desa, kajawi ingkang winarti, muggeng winduning balumbang, sisih wetan kasbut ngarsi, </poem> }}<noinclude>{{rh|206}}</noinclude> cn8cisy357jfrei10rxx1rqjqaijlcw 74624 74246 2026-05-12T09:41:41Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::puniku reca praboting, :::agami Budha kang kanggya, :::de juga-jugeng agami. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=6 |<poem> Kang winastan agama gung, dwi wau kaperang dadi, agama lit warna-warna, nanging tan kawartyeng riki, de candhi wau kawarta, mila kapendhem wit saking. </poem> |<poem> Sareng tanah Jawi wau, wiwit keh Agameslami, cadhi reca sedyanira, sujanmeslam ngrisaksami, sarehning kala samana, janma Budha soring jurit, </poem> |<poem> Dumados puwaranipun, tan saged nanggulang mating, pangriak ing Jawi Islam, dhumateng reca myang candhi, temah rekaning wong Buda, reca gya dipun urigi. </poem> |<poem> Supados boten kadulu, dening wong Jawa Islami, nadyan wruh supdya wegah, andhudhuk mangkaten maning, Jawi Islam supados nrimah, de wus tan pinundi-pundhi. </poem> |<poem> Nihan kang kasebut ngayun, ing mangkya mangsuli malih, reca kang sing Candhi desa, kajawi ingkang winarti, muggeng winduning balumbang, sisih wetan kasbut ngarsi, </poem> }}<noinclude>{{rh|206}}</noinclude> 2vd3rdhgyxdbhqr7ebzl3mpodq6jdaq Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/43 250 23571 74242 2026-05-12T01:01:12Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "hadap ke selatan sedang gedung barat yang rnerupakan gudang perkakas diberi sebuah jendela yang juga rnenghadap ke selatan. Adapun karnar tidur Raden Ayu Adipati Sedhah Mirah telah lengkap perabotnya sehingga tidak mengecewakan penghuni. Di dalarn karnar itu diternpatkan alrnari dan sejenisnya lengkap dengan perabotnya. Sedang di dalarn karnar tidur ada sebuah cerrn in dan rneja untuk rnembuat larnpu. Lantai di lingkungan kuda-kuda atap yang tengah (1... 74242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>hadap ke selatan sedang gedung barat yang rnerupakan gudang perkakas diberi sebuah jendela yang juga rnenghadap ke selatan. Adapun karnar tidur Raden Ayu Adipati Sedhah Mirah telah lengkap perabotnya sehingga tidak mengecewakan penghuni. Di dalarn karnar itu diternpatkan alrnari dan sejenisnya lengkap dengan perabotnya. Sedang di dalarn karnar tidur ada sebuah cerrn in dan rneja untuk rnembuat larnpu. Lantai di lingkungan kuda-kuda atap yang tengah (1 awa : empyak gajah) tidak dipagari, rnelainkan terbuka karena dibentuk seperti pendapa. Lantai dibuat lebih tinggi dari pada Ian tai serarn bi ini. Kern bali ke Ian tai di lingkungan kuda-kuda atap yang tengal1 (Jawa : empyak gajah). Di sini ditempatkan se bual1 alrnari besar dan panjang, diisi dengan barangbarang pecah belah, alat untuk memasang larnpu gantung. Serarnbi ternpat ini diberi meja yang besar-besar untuk mengatur hidangan yang akan dihidangkan. Selesailah cerita tentang keadaan di Sedah Mirahan, sekarang cerita dilanjutkan dengan keadaan tempat sebelah barat daya Sedah Mirahan, yaitu tempat pemandian para bangsawan. Setengah dari cucuran atap pemandian yang sebelah utara bagian timur bersatu dengan cucuran atap Sedah Mirahan sebelah selatan bagian barat yang berbatasan dengan tiang pinggir (Jawa: Sakarawa) dan lurus dengan blander (= kayu panjang yang didukung tiang-tiang) bagian barat Sedah Mirahan, yaitu sekatan pagar kayu jati, maksudnya sekatan yang paling barat. Adapun letak pemandian itu di dekat pagar tembok (Jawa : Ceputi) sebelah barat. Atapnya dari genting papan (Jawa: Sirap). Pagar temboknya mernbujur ke utara sedang bubungan rumah disekat rnenjadi dua kamar, utara dan selatan. Kedua kamar ini berukuran sama yaitu panjangnya 6 meter dan lebarnya 3 meter. Kamar utara merupakan tempat pemandian Sri Susuhunan sedang kamar selatan rnerupakan tempat pemandian para putri, para putra Sri Susuhunan, dan para bangsawan lainnya. Dinding pemandian yang sebelah timur dan tengah, jadi lurus dengan sekatan, ditutup dengan dinding yang menghadap ke timur sarnpai ujung cucuran atap istana di sudut barat daya dan lagi sebagai batas pagar tembok bagian muka Keputren. Pagar tembok ini diberi pintu yang disebut pintu Keputren. Pintu Keputren dipergunakan untuk masuk Keradenayon dan keluar ke halarnan muka. Di kamar depan pemandian yang terns ke serambi 44<noinclude></noinclude> kz4rl8nx33hgh8ryittrtq7duv4065a 74249 74242 2026-05-12T01:06:08Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|hadap|menghadap}} ke selatan sedang gedung barat yang merupakan gudang perkakas diberi sebuah jendela yang juga menghadap ke selatan. Adapun kamar tidur Raden Ayu Adipati Sedhah Mirah telah lengkap perabotnya sehingga tidak mengecewakan penghuni. Di dalam kamar itu ditempatkan almari dan sejenisnya lengkap dengan perabotnya. Sedang di dalam kamar tidur ada sebuah cermin dan meja untuk membuat lampu. Lantai di lingkungan kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah) tidak dipagari, melainkan terbuka karena dibentuk seperti pendapa. Lantai dibuat lebih tinggi dari pada lantai serambi ini. Kembali ke lantai di lingkungan kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah). Di sini ditempatkan sebuah almari besar dan panjang, diisi dengan barang-barang pecah belah, alat untuk memasang lampu gantung. Serambi tempat ini diberi meja yang besar-besar untuk mengatur hidangan yang akan dihidangkan. Selesailah cerita tentang keadaan di Sedah Mirahan, sekarang cerita dilanjutkan dengan keadaan tempat sebelah barat daya Sedah Mirahan, yaitu tempat pemandian para bangsawan. Setengah dari cucuran atap pemandian yang sebelah utara bagian timur bersatu dengan cucuran atap Sedah Mirahan sebelah selatan bagian barat yang berbatasan dengan tiang pinggir (Jawa: Sakarawa) dan lurus dengan ''blander'' (= kayu panjang yang didukung tiang-tiang) bagian barat Sedah Mirahan, yaitu sekatan pagar kayu jati, maksudnya sekatan yang paling barat. Adapun letak pemandian itu di dekat pagar tembok (Jawa: Cepuri) sebelah barat. Atapnya dari genting papan (Jawa: Sirap). Pagar temboknya membujur ke utara sedang bubungan rumah disekat menjadi dua kamar, utara dan selatan. Kedua kamar ini berukuran sama yaitu panjangnya 6 meter dan lebarnya 3 meter. Kamar utara merupakan tempat pemandian Sri Susuhunan sedang kamar selatan merupakan tempat pemandian para putri, para putra Sri Susuhunan, dan para bangsawan lainnya. Dinding pemandian yang sebelah timur dan tengah, jadi lurus dengan sekatan, ditutup dengan dinding yang menghadap ke timur sampai ujung cucuran atap istana di sudut barat daya dan lagi sebagai batas pagar tembok bagian muka Keputren. Pagar tembok ini diberi pintu yang disebut pintu Keputren. Pintu Keputren dipergunakan untuk masuk Keradenayon dan keluar ke halaman muka. Di kamar depan pemandian yang terus ke serambi<noinclude>{{rh|44}}</noinclude> maou2t0llrugcqtuczw1iun4ik5i89q Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/204 250 23572 74247 2026-05-12T01:02:51Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>11. Wonten malih recanipun, tinata munggeng ngayuning, topengan cacah sekawan, wonten kang tinata munggwing, sanjawining pasanggrahan, ing sendhang kidul wadari. 12. Wonten gangsal cacahipun, lenya wau wonten malih, nanging boten kawursita, lir parlu nyrita puniki, reca wau ricikannya, bekakasipun ing candhi. 13. Anapon candhi puniku, (wondene candhi punika) won ten kang mingka pan ti, cecungkuping kang astana, janma Buda kang wus lalis, won ten kang namung kinarya, pepundhen sarta kinardi. 14. Sanggar palanggatanipun, janma Buda den tegesi, pamujan lire pamujan, kinarya gon aminta sih, kang den anggep Pangerannya, Bathara Brahma ing nguni. 15. Sesaminya kang kapahum , (sesaminipun ingkang kapindeng) manggung gyaning wau candhi, saha miturut wangunnya, ing candhi ambok yen kadi , wonten winados kajengnya, dene reca kang winardi. 16. Hyang Ganesa pethanipun, janma warsana pindhesthi , 207<noinclude></noinclude> qyz8mbmupbtv0ztvtzdwslfbxeiakfs 74252 74247 2026-05-12T01:08:42Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=11 |<poem> Wonten malih recanipun, tinata munggeng ngayuning, topengan cacah sekawan, wonten kang tinata munggwing, sanjawining pasanggrahan, ing sendhang kidul wadari. </poem> |<poem> Wonten gangsal cacahipun, lenya wau wonten malih, nanging boten kawursita, lir parlu nyrita puniki, reca wau ricikannya, bekakasipun ing candhi. </poem> |<poem> Anapon candhi puniku, (wondene candhi punika) wonten kang mingka panti, cecungkuping kang astana, janma Buda kang wus lalis, wonten kang namung kinarya, pepundhen sarta kinardi. </poem> |<poem> Sanggar palanggatanipun, janma Buda den tegesi, pamujan lire pamujan, kinarya gon aminta sih, kang den anggep Pangerannya, Bathara Brahma ing nguni. </poem> |<poem> 1Sesaminya kang kapahum, (sesaminipun ingkang kapindeng) manggung gyaning wau candhi, saha miturut wangunnya, ing candhi ambok yen kadi, wonten winados kajengnya, dene reca kang winardi. </poem> |<poem> Hyang Ganesa pethanipun, janma warsana pindhesthi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||207}}</noinclude> px5rq2bvsujccxcluvex3if8utq5kdh 74266 74252 2026-05-12T01:21:36Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=11 |<poem> Wonten malih recanipun, tinata munggeng ngayuning, topengan cacah sekawan, wonten kang tinata munggwing, sanjawining pasanggrahan, ing sendhang kidul wadari. </poem> |<poem> Wonten gangsal cacahipun, lenya wau wonten malih, nanging boten kawursita, lir parlu nyrita puniki, reca wau ricikannya, bekakasipun ing candhi. </poem> |<poem> Anapon candhi puniku, (wondene candhi punika) wonten kang mingka panti, cecungkuping kang astana, janma Buda kang wus lalis, wonten kang namung kinarya, pepundhen sarta kinardi. </poem> |<poem> Sanggar palanggatanipun, janma Buda den tegesi, pamujan lire pamujan, kinarya gon aminta sih, kang den anggep Pangerannya, Bathara Brahma ing nguni. </poem> |<poem> Sesaminya kang kapahum, (sesaminipun ingkang kapindeng) manggung gyaning wau candhi, saha miturut wangunnya, ing candhi ambok yen kadi, wonten winados kajengnya, dene reca kang winardi. </poem> |<poem> Hyang Ganesa pethanipun, janma warsana pindhesthi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||207}}</noinclude> amgb0xj1p2p83ka4ea14p09cel7obti 74625 74266 2026-05-12T09:42:21Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=11 |<poem> Wonten malih recanipun, tinata munggeng ngayuning, topengan cacah sekawan, wonten kang tinata munggwing, sanjawining pasanggrahan, ing sendhang kidul wadari. </poem> |<poem> Wonten gangsal cacahipun, lenya wau wonten malih, nanging boten kawursita, lir parlu nyrita puniki, reca wau ricikannya, bekakasipun ing candhi. </poem> |<poem> Anapon candhi puniku, (wondene candhi punika) wonten kang mingka panti, cecungkuping kang astana, janma Buda kang wus lalis, wonten kang namung kinarya, pepundhen sarta kinardi. </poem> |<poem> Sanggar palanggatanipun, janma Buda den tegesi, pamujan lire pamujan, kinarya gon aminta sih, kang den anggep Pangerannya, Bathara Brahma ing nguni. </poem> |<poem> Sesaminya kang kapahum, (sesaminipun ingkang kapindeng) manggung gyaning wau candhi, saha miturut wangunnya, ing candhi ambok yen kadi, wonten winados kajengnya, dene reca kang winardi. </poem> |<poem> Hyang Ganesa pethanipun, janma warsana pindhesthi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||207}}</noinclude> nse1bmg59hm21rfqgmsu9iz0uc93lnt Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/205 250 23573 74248 2026-05-12T01:03:05Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>(wami tiyang nanging irung, tfale = kados gajah) Iungayanya kinalungan, (gulunipun kinalungan) tasbeh sing warteng kang ngerti, dhateng alurananing Wedha, Wedha pakem ingkang wardi. 17. Pakem isi warah-wuruk, tumraping Brahma agami, dene pikajenganira, pan kinarya ngupameni, kang gesangnya maksih tansah, kalindhih runtiking budi. 18. Anjuringi ardanipun, pancadriya anglampahi, ambek kang angka-murka, ingkang mangkana puniki, dipun mapindha maharja, (kaupamekaken angangge) kelakuwan pakartining. (wataking kalakuhanipun) 19. Bangsa kang datan sine but, jumeneng denira urip, ( tegesipun dados brangkang) a wit gyanya nirantara, (amargi anggenipun tansah) kareh ring runtiking ati, (kaereh nepsuning manah) winastan sawerni watak, Ian uripnya tan mandhiri. (sarupi satunggal watak kaliyan ingkang brangkang) 20. Dene kang mangkaten wau, sanityasa tuhu teksih, (tansah temen teksih) gesangnya nandhang kadita, nem sepuh waras myang sakit, 208<noinclude></noinclude> 5od5pm25w45ul1er86f2w0x0n150dtq 74262 74248 2026-05-12T01:19:49Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(warni tiyang nanging irung, tlale = kados gajah) :::lungayanya kinalungan, :::(gulunipun kinalungan) :::tasbeh sing warteng kang ngerti, :::dhateng alurananing Wedha, :::Wedha pakem ingkang wardi. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=17 |<poem> Pakem isi warah-wuruk, tumraping Brahma agami, dene pikajenganira, pan kinarya ngupameni, kang gesangnya maksih tansah, kalindhih runtiking budi. </poem> |<poem> Anjuringi ardanipun, pancadriya anglampahi, ambek kang angka-murka, ingkang mangkana puniki, dipun mapindha maharja, (kaupamekaken angangge) kelakuwan pakartining. (wataking kalakuhanipun) </poem> |<poem> Bangsa kang datan sinebut, jumeneng denira urip, (tegesipun dados brangkang) awit gyanya nirantara, (amargi anggenipun tansah) kareh ring runtiking ati, (kaereh nepsuning manah) winastan sawerni watak, lan uripnya tan mandhiri. (sarupi satunggal watak kaliyan ingkang brangkang) </poem> |<poem> Dene kang mangkaten wau, sanityasa tuhu teksih, (tansah temen teksih) gesangnya nandhang kadita, nem sepuh waras myang sakit, </poem>}<noinclude>{{rh|208}}</noinclude> e79x4pnuor8vfng5lem7lms8lqqvnfh 74265 74262 2026-05-12T01:20:42Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::(warni tiyang nanging irung, tlale = kados gajah) :::lungayanya kinalungan, :::(gulunipun kinalungan) :::tasbeh sing warteng kang ngerti, :::dhateng alurananing Wedha, :::Wedha pakem ingkang wardi. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=17 |<poem> Pakem isi warah-wuruk, tumraping Brahma agami, dene pikajenganira, pan kinarya ngupameni, kang gesangnya maksih tansah, kalindhih runtiking budi. </poem> |<poem> Anjuringi ardanipun, pancadriya anglampahi, ambek kang angka-murka, ingkang mangkana puniki, dipun mapindha maharja, (kaupamekaken angangge) kelakuwan pakartining. (wataking kalakuhanipun) </poem> |<poem> Bangsa kang datan sinebut, jumeneng denira urip, (tegesipun dados brangkang) awit gyanya nirantara, (amargi anggenipun tansah) kareh ring runtiking ati, (kaereh nepsuning manah) winastan sawerni watak, lan uripnya tan mandhiri. (sarupi satunggal watak kaliyan ingkang brangkang) </poem> |<poem> Dene kang mangkaten wau, sanityasa tuhu teksih, (tansah temen teksih) gesangnya nandhang kadita, nem sepuh waras myang sakit, </poem> }}<noinclude>{{rh|208}}</noinclude> 1lf8n92rt0e7hvoqf6v6sriryyxpa5p 74628 74265 2026-05-12T09:43:22Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::(warni tiyang nanging irung, tlale = kados gajah) :::lungayanya kinalungan, :::(gulunipun kinalungan) :::tasbeh sing warteng kang ngerti, :::dhateng alurananing Wedha, :::Wedha pakem ingkang wardi. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=17 |<poem> Pakem isi warah-wuruk, tumraping Brahma agami, dene pikajenganira, pan kinarya ngupameni, kang gesangnya maksih tansah, kalindhih runtiking budi. </poem> |<poem> Anjuringi ardanipun, pancadriya anglampahi, ambek kang angka-murka, ingkang mangkana puniki, dipun mapindha maharja, (kaupamekaken angangge) kelakuwan pakartining. (wataking kalakuhanipun) </poem> |<poem> Bangsa kang datan sinebut, jumeneng denira urip, (tegesipun dados brangkang) awit gyanya nirantara, (amargi anggenipun tansah) kareh ring runtiking ati, (kaereh nepsuning manah) winastan sawerni watak, lan uripnya tan mandhiri. (sarupi satunggal watak kaliyan ingkang brangkang) </poem> |<poem> Dene kang mangkaten wau, sanityasa tuhu teksih, (tansah temen teksih) gesangnya nandhang kadita, nem sepuh waras myang sakit, </poem> }}<noinclude>{{rh|208}}</noinclude> fk2kbs4s8vq1e7j0oendtms82giw5m2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/44 250 23574 74250 2026-05-12T01:06:20Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "karena hal itu tiada lain hanya menjalankan perintah junjungannya saja. Sedah Mirahan, yang sebelah barat diberi dua cendela menghadap ke timur dan sebuah pintu sebagai jalan masuk ke kamar pemandian selatan. Dan kamar pemandian selatan ini juga diberi sebuah pintu menghadap ke timur dan sebuah cendela menghadap ke sehitan serta se buah kulah. Di dalam kulah diletakkan sebuah tempat air yang terbuat dari besi (J awa : Jedhing) untuk menyimpan air. Sed... 74250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>karena hal itu tiada lain hanya menjalankan perintah junjungannya saja. Sedah Mirahan, yang sebelah barat diberi dua cendela menghadap ke timur dan sebuah pintu sebagai jalan masuk ke kamar pemandian selatan. Dan kamar pemandian selatan ini juga diberi sebuah pintu menghadap ke timur dan sebuah cendela menghadap ke sehitan serta se buah kulah. Di dalam kulah diletakkan sebuah tempat air yang terbuat dari besi (J awa : Jedhing) untuk menyimpan air. Sedang kamar pemandian utara diberi dua buah kulah. Pengarang menceritakan keadaan lingkungan kamar pemandian yang sebelah utara. Tembok kamar pemandian ini dilapis ubin marmer yang indah dengan bentuk bunga. Kamar ini merupakan tempat pemandian Sri Susuhunan. Di antara dua kamar pemandian tadi terdapat dua kolam air cadangan; yang di sebelah barat berisi air bening atau jernih berasal dari gunung: Kedua kulah tempat mandi Sri Susuhunan yang merupakan nenek moyang para bangsawan diberi tembusan atau pip a yang terbuat dari besi untuk jalan air. Pipa ini ada yang dipendam dalam tanah dan ada yang digantungkan. Pemasangan pipa ini sampai di kolam air cadangan. Kalau akan membagi-bagi air dalam kolam cerat-cerat air diputar maka terbukalah pipa tempat cadangan air dan segera air keluar ke kulah-kulah dan lagi ke ternpat air dari besi (Jawa : jedhing). Tempat air ini dipasangi cerat atau keran dan berkewajiban membai air panas. Adapun air panas itu berasal dari air yang dire bus. Kalau kerannya diputar maka segera keluarlah air itu ke dalam kulah yang sebelah utara. Keran di kolam air cadangan itu ada 2 buah, yang sebuah kalau dibuka keluarlah air seperti hujan gerimis sedang yang sebuah lagi airnya menderas. Di kulah ini diletakkan se buah bangku panjang un tuk duduk kalau mandi dan sebuah sampiran kain yang dipakai untuk mandi (J awa: pasatan) serta cermin untuk berhias. Selesailah cerita tentang keadaan tempat pemandian, maka sekarang diceriterakan keadaan tempat yang terletak di sebelah utara tempat pemandian. Tempat ini berbentuk gedhang selirang dan terletak di dekat pagar ;ebelah timur yang serupa dengan pagar tembok istana. Rumah ge45<noinclude></noinclude> 518nrrz64qjrnlrmquiwje5r03cxvrq 74251 74250 2026-05-12T01:08:32Z Iripseudocorus 1236 74251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>karena hal itu tiada lain hanya menjalankan perintah junjungannya saja. Sedah Mirahan, yang sebelah barat diberi dua cendela menghadap ke timur dan sebuah pintu sebagai jalan masuk ke kamar pemandian selatan. Dan kamar pemandian selatan ini juga diberi sebuah pintu menghadap ke timur dan sebuah cendela menghadap ke selȧtan serta sebuah kulah.. Di dalam kulah diletakkan sebuah tempat air yang terbuat dari besi (Jawa Jedhing) untuk menyimpan air. Sedang kamar pemandian utara diberi dua buah kulah. Pengarang menceritakan keadaan lingkungan kamar pemandian yang sebelah utara. Tembok kamar pemandian ini dilapis ubin marmer yang indah dengan bentuk bunga. Kamar ini merupakan tempat pemandian Sri Susuhunan. Di antara dua kamar pemandian tadi terdapat dua kolam air cadangan; yang di sebelah barat berisi air bening atau jernih berasal dari gunung Kedua kulah tempat mandi Sri Susuhunan yang merupakan nenek moyang para bangsawan diberi tembusan atau pipa yang terbuat dari besi untuk jalan air. Pipa ini ada yang dipendam dalam tanah dan ada yang digantungkan. Pemasangan pipa ini sampai di kolam air cadangan. Kalau akan membagi-bagi air dalam kolam cerat-cerat air diputar maka terbukalah pipa tempat cadangan air dan segera air keluar ke kulah-kulah dan lagi ke tempat air dari besi (Jawa: jedhing). Tempat air ini dipasangi cerat atau keran dan berkewajiban membai air panas. Adapun air panas itu berasal dari air yang direbus. Kalau kerannya diputar maka segera keluarlah air itu ke dalam kulah yang sebelah utara. Keran di kolam air cadangan itu ada 2 buah, yang sebuah kalau dibuka keluarlah air seperti hujan gerimis sedang yang sebuah lagi airnya menderas. Di kulah ini diletakkan sebuah bangku panjang untuk duduk kalau mandi dan sebuah sampiran kain yang dipakai untuk mandi (Jawa pasatan) serta cermin untuk berhias. Selesailah cerita tentang keadaan tempat pemandian, maka sekarang diceriterakan keadaan tempat yang terletak di sebelah utara tempat pemandian. Tempat ini berbentuk gedhang selirang dan terletak di dekat pagar sebelah timur yang serupa dengan pagar tembok istana. Rumah ''ge''<noinclude>{{rh|||45}}</noinclude> pas7uxg7ampp3ioo80jz8rrdzs4edmq 74254 74251 2026-05-12T01:11:06Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>karena hal itu tiada lain hanya menjalankan perintah junjungannya saja. Sedah Mirahan, yang sebelah barat diberi dua cendela menghadap ke timur dan sebuah pintu sebagai jalan masuk ke kamar pemandian selatan. Dan kamar pemandian selatan ini juga diberi sebuah pintu menghadap ke timur dan sebuah cendela menghadap ke selȧtan serta sebuah kulah. Di dalam kulah diletakkan sebuah tempat air yang terbuat dari besi (Jawa : Jedhing) untuk menyimpan air. Sedang kamar pemandian utara diberi dua buah kulah. Pengarang menceritakan keadaan lingkungan kamar pemandian yang sebelah utara. Tembok kamar pemandian ini dilapis ubin marmer yang indah dengan bentuk bunga. Kamar ini merupakan tempat pemandian Sri Susuhunan. Di antara dua kamar pemandian tadi terdapat dua kolam air cadangan; yang di sebelah barat berisi air bening atau jernih berasal dari gunung. Kedua kulah tempat mandi Sri Susuhunan yang merupakan nenek moyang para bangsawan diberi tembusan atau pipa yang terbuat dari besi untuk jalan air. Pipa ini ada yang dipendam dalam tanah dan ada yang digantungkan. Pemasangan pipa ini sampai di kolam air cadangan. Kalau akan membagi-bagi air dalam kolam cerat-cerat air diputar maka terbukalah pipa tempat cadangan air dan segera air keluar ke kulah-kulah dan lagi ke tempat air dari besi (Jawa: jedhing). Tempat air ini dipasangi cerat atau keran dan berkewajiban membai air panas. Adapun air panas itu berasal dari air yang direbus. Kalau kerannya diputar maka segera keluarlah air itu ke dalam kulah yang sebelah utara. Keran di kolam air cadangan itu ada 2 buah, yang sebuah kalau dibuka keluarlah air seperti hujan gerimis sedang yang sebuah lagi airnya menderas. Di kulah ini diletakkan sebuah bangku panjang untuk duduk kalau mandi dan sebuah sampiran kain yang dipakai untuk mandi (Jawa : pasatan) serta cermin untuk berhias. Selesailah cerita tentang keadaan tempat pemandian, maka sekarang diceriterakan keadaan tempat yang terletak di sebelah utara tempat pemandian. Tempat ini berbentuk gedhang selirang dan terletak di dekat pagar sebelah timur yang serupa dengan pagar tembok istana. Rumah {{hws|''ge''|''gedhang''}}<noinclude>{{rh|||45}}</noinclude> 2m9ofknlgqf4hzho0lvypp2a9u1mopv Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/142 250 23575 74253 2026-05-12T01:10:36Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::pigorah punika, :::bil alit-alit petha, :::sinyo lawan nyonyah dadi, :::pangaturira, :::(panatanipun) :::kinarya amarapit. :::(ngapit-apit)</poem> <ol start=13> <li><poem>Mangkya marna saantaraning dwarala, (sapunika nyariosaken lelongkang ingkang sandhing kori) ingkang tengah lan kori, kang marnah untara, (ingkang manggen lor) sinung malih geng gambar, (kapasangan malih gambar ageng) gambaring putri Rumani, ingkang maniwa, (ingkang sowan) mring wau Maharesi. (dhumateng maha pandhita wau)</poem></li> <li><poem>Nanging putri Rumani sampun katingal, arsayanireng ati, (bingahing panggalihipun) kabuka bingahnya, lan kadang-kadangira, ambok ywan sampun kapanggih, kaliyan ingkang, lod dadya cipteng ati, (tansah dadoa pamindenging manah). <li><poem>Sakidulnya pigorahing putri nyonyah, Rumani kang kawarti, ngarsa dede1ing tyas, lire ambukeng manah, mangastam-astam kang wardi, ambungah-bungah, lan kadang-kadang mawi.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||145}}</noinclude> qshih55ktcmxzn1dpe8oeh9xo7j32t3 74257 74253 2026-05-12T01:11:51Z Abdansykr26 860 74257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::pigorah punika, :::bil alit-alit petha, :::sinyo lawan nyonyah dadi, :::pangaturira, :::(panatanipun) :::kinarya amarapit. :::(ngapit-apit)</poem> <ol start=13> <li><poem>Mangkya marna saantaraning dwarala, (sapunika nyariosaken lelongkang ingkang sandhing kori) ingkang tengah lan kori, kang marnah untara, (ingkang manggen lor) sinung malih geng gambar, (kapasangan malih gambar ageng) gambaring putri Rumani, ingkang maniwa, (ingkang sowan) mring wau Maharesi. (dhumateng maha pandhita wau)</poem></li> <li><poem>Nanging putri Rumani sampun katingal, arsayanireng ati, (bingahing panggalihipun) kabuka bingahnya, lan kadang-kadangira, ambok ywan sampun kapanggih, kaliyan ingkang, lod dadya cipteng ati, (tansah dadoa pamindenging manah). <li>Sakidulnya pigorahing putri nyonyah, Rumani kang kawarti, ngarsa dedeling tyas, lire ambukeng manah, mangastam-astam kang wardi, ambungah-bungah, lan kadang-kadang mawi.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||145}}</noinclude> gk1sit6x7acnob796ri3v6f0ap583sw Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/45 250 23576 74255 2026-05-12T01:11:35Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{hwe|''dhang''|''gedhang''}} selirang ini berpagar tembok. Di pagar tembok ini ada sebuah pintu untuk keluar dari jam ban tiruan. Sekarang cerita ten tang tempat keluar dari jam ban tiruan telah selesai. Dengan cerita lagu gambuh mulailah diceriterakan keadaan tempat di sebelah barat pendapa belakang atau sebelah utara ru" mah kampung yang sebelumnya telah disebut klabang nyander, yaitu tempat berbentuk kampung dan menghadap ke utara. Sisi timur dan... 74255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|''dhang''|''gedhang''}} selirang ini berpagar tembok. Di pagar tembok ini ada sebuah pintu untuk keluar dari jam ban tiruan. Sekarang cerita ten tang tempat keluar dari jam ban tiruan telah selesai. Dengan cerita lagu gambuh mulailah diceriterakan keadaan tempat di sebelah barat pendapa belakang atau sebelah utara ru" mah kampung yang sebelumnya telah disebut klabang nyander, yaitu tempat berbentuk kampung dan menghadap ke utara. Sisi timur dan barat rumah kampung tadi diberi serambi. Cucuran atap yang terletak di sudut tenggara serambi, bertemu dengan sudut tempat yang terletak di sebelah barat !aut rumah kampung tadi. Rangka rumah kampung ini kuat dan terbuat dari kayu jati serta beratap genting. Rumah ini berpagar tembok dan bagian yang berpaga.r tembok ini merupakan gajahnya. Adapun serambi barat berpagar kawat untuk kandang ayam be tina dan ayarn jan tan yang telah dikebiri; serambi timur untuk mengatur lauk-pauk yang akan dimasak. Selanjutnya diceritakan rumah yang terletak di sebelah selatan rumah terse but di atas. Rumah ini berbentuk gedhang selirang dan sebagai tempat mencuci. Sebelah utara rumah ini ada rumah untuk dapur. Dapur ini berpagar tembok yang kukuh. Di atas tembok ini dibuat pe!ataran kecil dan sisi timur dari dapur tadi diberi seram bi yang dipertemukan dengan serarnbi rumah timur yang berbentuk kampung tadi dan sederetan dengan serambi rumah timur yang berbentuk kampung. Kembali kepada pelataran kecil yang di atasnya didirikan panggung sangat tinggi. Rangkanya terbuat dari kayu jati dan atapnya terbuat dari genting papan (sirap). Bangunan ini menghadap ke empat penjuru. Kedua bubungan rumah dibagi menjadi empat seperti rumah musik yang berbentuk segi empat. Pada tiang-tiang dan palang-palangnya terdapat hiasan lampu-lampu dari kaca untuk Jilin yang beraneka warna, sehingga indah dipandang mata dan menjadi suatu rambatan yang rindang bagi lung tanaman. Tanaman ini sangat subur, selalu berdaun muda dan berbunga sepanjang hari. lW ·inl menambah suasana yang menyamankan dan membahagiakan h·ati siapa saja yang melihatnya. Di dalam 46<noinclude></noinclude> onfzc7efsgf9dxnc4xtw3pzq3ymcgxw 74258 74255 2026-05-12T01:14:40Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|''dhang''|''gedhang''}} ''selirang'' ini berpagar tembok. Di pagar tembok ini ada sebuah pintu untuk keluar dari jamban tiruan. Sekarang cerita tentang tempat keluar dari jamban tiruan telah selesai. Dengan cerita lagu gambuh mulailah diceriterakan keadaan tempat di sebelah barat pendapa belakang atau sebelah utara rumah kampung yang sebelumnya telah disebut klabang nyander, yaitu tempat berbentuk kampung dan menghadap ke utara. Sisi timur dan barat rumah kampung tadi diberi serambi. Cucuran atap yang terletak di sudut tenggara serambi, bertemu dengan sudut tempat yang terletak di sebelah barat laut rumah kampung tadi. Rangka rumah kampung ini kuat dan terbuat dari kayu jati serta beratap genting. Rumah ini berpagar tembok dan bagian yang berpagar tembok ini merupakan gajahnya. Adapun serambi barat berpagar kawat untuk kandang ayam betina dan ayam jantan yang telah dikebiri; serambi timur untuk mengatur lauk-pauk yang akan dimasak. Selanjutnya diceritakan rumah yang terletak di sebelah selatan rumah tersebut di atas. Rumah ini berbentuk ''gedhang selirang'' dan sebagai tempat mencuci. Sebelah utara rumah ini ada rumah untuk dapur. Dapur ini berpagar tembok yang kukuh. Di atas tembok ini dibuat pelataran kecil dan sisi timur dari dapur tadi diberi serambi yang dipertemukan dengan serambi rumah timur yang berbentuk kampung tadi dan sederetan dengan serambi rumah timur yang berbentuk kampung. Kembali kepada pelataran kecil yang di atasnya didirikan panggung sangat tinggi. Rangkanya terbuat dari kayu jati dan atapnya terbuat dari genting papan (sirap). Bangunan ini menghadap ke empat penjuru. Kedua bubungan rumah dibagi menjadi empat seperti rumah musik yang berbentuk segi empat. Pada tiang-tiang dan palang-palangnya terdapat hiasan lampu-lampu dari kaca untuk lilin yang beraneka warna, sehingga indah dipandang mata dan menjadi suatu rambatan yang rindang bagi lung tanaman. Tanaman ini sangat subur, selalu berdaun muda dan berbunga sepanjang hari. Hal ini menambah suasana yang menyamankan dan membahagiakan hati siapa saja yang melihatnya. Di dalam<noinclude>{{rh|46}}</noinclude> hc3cf74ut6lhhipxute0ospn1496kf8 Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/46 250 23577 74256 2026-05-12T01:11:47Z Ars-arsa 1809 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "kula kaparingana sumerep, prelunipun ingkang badhe kula lampahi." Wangsulanipun: "Adhi mungguh prelune layang ingkang para gawa, gustimu angebun-ebun esuk, ngudan-udan sore kadange ratu ing Ngastina, akakasih retna Drusilawati, muiane adhi, dhawuh welinge ingkang sinuhun, jangji pareng retna Drusilawati kagarwa ing gustimu, yen ratu ing Ngastina mundhut mas picisnijabrana minangka sarana pakramane re tna Drusilawati. si adhi banjur klilan anyanggemi,... 74256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ars-arsa" /></noinclude>kula kaparingana sumerep, prelunipun ingkang badhe kula lampahi." Wangsulanipun: "Adhi mungguh prelune layang ingkang para gawa, gustimu angebun-ebun esuk, ngudan-udan sore kadange ratu ing Ngastina, akakasih retna Drusilawati, muiane adhi, dhawuh welinge ingkang sinuhun, jangji pareng retna Drusilawati kagarwa ing gustimu, yen ratu ing Ngastina mundhut mas picisnijabrana minangka sarana pakramane re tna Drusilawati. si adhi banjur klilan anyanggemi, aja ngetung keh sathithike diusungana kaya kayu rajabrana ing Timbultaunan, ngantiya kebak alun-alun ing Ngastina." Aturipun : "Kula non inggih dhateng sandika, !ega raosing manah kula, dene sampun kaparingan dhawuh punapa sakarsanipun gusti kawula, kados sampun boten ngaping kalih darnel, kantun bagja yen sinuhun ing Ngastina lajeng nampeni panglamaripun gusti kula, sanajan kagungana pamundhut ingkang langkung awrat, kula sam pun kalilan anampeni." Wangsulanipun: "lya adhi muga-muga banjur katampana, Jan maneh dhawuhe gustimu, manawa kanca bupati durung sumurup nagara Ngastina klilan anggawa lurah Togog karo demang Sarawita, iku padha asli ing tanah Jawa. Mara timbalana maju mengko tak dhawuhane." Ditya Klantangmimis nguwuh : "E e bocah Karangkabupaten , ana pasebane lurah Togog karo demang Sarawita, kon maju mrene ana gawe." Togog ngucap: "Ayo Bilung padha maju ditimbali." Togog Sarawita majeng, dipun suluki greget saut nem: Sekar Rini lampah: 17 : Punggawa prayitna, Pudhendha mangaran, amamrih Ia wan, sang (28) Dasawadana, anuduh punggawa, Wiradumraksa, mangrusak ing gelar, ardacandranira : patih Suwanda, gadgada umangsah wahana dwiraddha : mangundha dhandha. Togog matur: "0 wonten dhawuh punapa nyai lurah miji pun Wijamantri, eng ik, punapa wonten dhawuh badhe atandhak araran-raran, kula nun." Wangsulanipun : " Lurah muiane kowe taktimbali, awit karsane ingkang sinuhun anonjok pustaka marang sinuhun Ngastina, ingkang piniji ngemban nawala, si adhi tumenggung Renggutmuka kanthine tumenggung Klanthangmimis, karo tumenggung Thothogatho, nanging kanca punggawa mau padha durung sumurup, tanah nagara Ngastina, kowe apa wis tau ngambah?"<noinclude>{{rh|47}}</noinclude> p9amlzvt63agg76wp8xk1ghcgud9cik 74562 74256 2026-05-12T08:18:06Z Ars-arsa 1809 /* Titiwaca */ 74562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ars-arsa" /></noinclude>kula kaparingana sumerep, prelunipun ingkang badhe kula lampahi." Wangsulanipun: "Adhi mungguh prelune layang ingkang para gawa, gustimu angebun-ebun esuk, ngudan-udan sore kadange ratu ing Ngastina, akakasih retna Drusilawati, muiane adhi, dhawuh welinge ingkang sinuhun, jangji pareng retna Drusilawati kagarwa ing gustimu, yen ratu ing Ngastina mundhut mas picis rajabrana minangka sarana pakramane retna Drusilawati. si adhi banjur klilan anyanggemi, aja ngetung keh sathithike diusungana kaya kayu rajabrana ing Timbultaunan, ngantiya kebak alun-alun ing Ngastina." Aturipun : "Kula non inggih dhateng sandika, lega raosing manah kula, dene sampun kaparingan dhawuh punapa sakarsanipun gusti kawula, kados sampun boten ngaping kalih damel, kantun bagja yen sinuhun ing Ngastina lajeng nampeni panglamaripun gusti kula, sanajan kagungana pamundhut ingkang langkung awrat, kula sampun kalilan anampeni." Wangsulanipun: "lya adhi muga-muga banjur katampana, Jan maneh dhawuhe gustimu, manawa kanca bupati durung sumurup nagara Ngastina klilan anggawa lurah Togog karo demang Sarawita, iku padha asli ing tanah Jawa. Mara timbalana maju mengko tak dhawuhane." Ditya Klantangmimis nguwuh: "E e bocah Karangkabupaten, ana pasebane lurah Togog karo demang Sarawita, kon maju mrene ana gawe." Togog ngucap: "Ayo Bilung padha maju ditimbali." Togog Sarawita majeng, dipun suluki greget saut nem: Sekar Rini lampah: 17: Punggawa prayitna, Pudhendha mangaran, amamrih Iawan, sang (28) Dasawadana, anuduh punggawa, Wiradumraksa, mangrusak ing gelar, ardacandranira: patih Suwanda, gadgada umangsah wahana dwiraddha: mangundha dhandha. Togog matur: "0 wonten dhawuh punapa nyai lurah miji pun Wijamantri, eng ik, punapa wonten dhawuh badhe atandhak araran-raran, kula nun." Wangsulanipun: "Lurah mulane kowe taktimbali, awit karsane ingkang sinuhun anonjok pustaka marang sinuhun Ngastina, ingkang piniji ngemban nawala, si adhi tumenggung Renggutmuka kanthine tumenggung Klanthangmimis, karo tumenggung Thothogatho, nanging kanca punggawa mau padha durung sumurup, tanah nagara Ngastina, kowe apa wis tau ngambah?"<noinclude>{{rh|47}}</noinclude> kbsjcpwqjsqqqll9iby9v6onict7kb1 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/46 250 23578 74259 2026-05-12T01:15:01Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "rumah ini terdapat kursi dan meja kecil dari besi. Ketika pengarang naik untuk melihat pelataran kecil, ia merasa nyaman karena terkena hawa dari daun-daunan dan lung tanaman yang merambat. Gas asam ( oksigen) yang selalu keluar dari tanaman itu merupakan udara yang baik. Udara yang baik ini membuat sehat dan akhirnya dapat menyebabkan badan menjadi kuat dan tetap sehat. Tambahan lagi kalau dilihat dari jernihnya air, karena pelataran kecil itu tinggi... 74259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>rumah ini terdapat kursi dan meja kecil dari besi. Ketika pengarang naik untuk melihat pelataran kecil, ia merasa nyaman karena terkena hawa dari daun-daunan dan lung tanaman yang merambat. Gas asam ( oksigen) yang selalu keluar dari tanaman itu merupakan udara yang baik. Udara yang baik ini membuat sehat dan akhirnya dapat menyebabkan badan menjadi kuat dan tetap sehat. Tambahan lagi kalau dilihat dari jernihnya air, karena pelataran kecil itu tinggi terletak di atas air dan di sepanjang tepi pelataran diletakkan berderet-deret pot berisi tanaman yang disebut purbanagara, sungguh indah dilihat. Bunga ini sangat tahan lama, merata dan berjejer-jejer serta menghadap ke matahari. Menurut anggapan , mungkin bunga itu memandang matahari sebagai Tuhannya yang mengatur hidup matinya, karena hidupnya tergantung pada sinar matahari, artinya biarpun tumbuh di atas tanah yang subur dan berair, tetapi kalau tidak kena sinar matahari maka tanaman bunga itu Iekas layu dan mati. Di sebelah utara pelataran tadi terdapat pipa asap pembuangan kakus. Kalau dilihat dari dapur pipa ini seperti tiang besar dari tembok yang berbentuk bulat torak dan menonjol di atas rumah. Cerita tentang jalan keluar dari rumah ke atas pelataran tadi terletak di sebelah barat dapur, kalau terus ke utara sampai di sudut barat !aut dapur. Kemudian kalau melingkar ke timur sampai di sebelah utara dapur yang dipakai untuk pelataran tadi, dan kalau terus, lalu sampai ke rumah di atas dapur yang berbentuk empat tadi. Adapun jalan ke atasnya merupakan tangga yang terbuat dari kayu jati. Selain itu kiri kanan jalan itu diberi kawat yang kuat dan di atasnya dipasang jaring kawat yang dianyam berlubang-lubang sama besarnya. Jadi jalan itu sepertijalan masuk ke liang. Selain karena pemasangan ja-Ian kawat jaring itu menjadikan jalan dikatakan seperti masuk ke liang, juga karena kiri kanan dan atasannya dirambati julai tanaman yang indah dan berdaun muda serta berbunga harum, sehingga kesemuanya itu membuat bahagia barang siapa yang melihatnya. Dapur berpintu satu dan menghadap ke timur sampai di seram bi dapur. Perlu diketahui bahwa bahasa yang dipergunakan itu disebut baliswara. Menurut kabar, bahasa ba/iswara ini merupakan bahasa kepujanggan yang digunakan pengarang dalam mencari tepatnya lagi, artinya supaya jangan sampai memutus anak kalimat dalam 47<noinclude></noinclude> d2aanlcfkhjreo1g7auzrdh7cwa3u91 74263 74259 2026-05-12T01:20:19Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>rumah ini terdapat kursi dan meja kecil dari besi. Ketika pengarang naik untuk melihat pelataran kecil, ia merasa nyaman karena terkena hawa dari daun-daunan dan lung tanaman yang merambat. Gas asam ( oksigen) yang selalu keluar dari tanaman itu merupakan udara yang baik. Udara yang baik ini membuat sehat dan akhirnya dapat menyebabkan badan menjadi kuat dan tetap sehat. Tambahan lagi kalau dilihat dari jernihnya air, karena pelataran kecil itu tinggi terletak di atas air dan di sepanjang tepi pelataran diletakkan berderet-deret pot berisi tanaman yang disebut purbanagara, sungguh indah dilihat. Bunga ini sangat tahan lama, merata dan berjejer-jejer serta menghadap ke matahari. Menurut anggapan , mungkin bunga itu memandang matahari sebagai Tuhannya yang mengatur hidup matinya, karena hidupnya tergantung pada sinar matahari, artinya biarpun tumbuh di atas tanah yang subur dan berair, tetapi kalau tidak kena sinar matahari maka tanaman bunga itu lekas layu dan mati. Di sebelah utara pelataran tadi terdapat pipa asap pembuangan kakus. Kalau dilihat dari dapur pipa ini seperti tiang besar dari tembok yang berbentuk bulat torak dan menonjol di atas rumah. Cerita tentang jalan keluar dari rumah ke atas pelataran tadi terletak di sebelah barat dapur, kalau terus ke utara sampai di sudut barat laut dapur. Kemudian kalau melingkar ke timur sampai di sebelah utara dapur yang dipakai untuk pelataran tadi, dan kalau terus, lalu sampai ke rumah di atas dapur yang berbentuk empat tadi. Adapun jalan ke atasnya merupakan tangga yang terbuat dari kayu jati. Selain itu kiri kanan jalan itu diberi kawat yang kuat dan di atasnya dipasang jaring kawat yang dianyam berlubang-lubang sama besarnya. Jadi jalan itu seperti jalan masuk ke liang. Selain karena pemasangan jalan kawat jaring itu menjadikan jalan dikatakan seperti masuk ke liang, juga karena kiri kanan dan atasannya dirambati julai tanaman yang indah dan berdaun muda serta berbunga harum, sehingga kesemuanya itu membuat bahagia barang siapa yang melihatnya. Dapur berpintu satu dan menghadap ke timur sampai di serambi dapur. Perlu diketahui bahwa bahasa yang dipergunakan itu disebut ''baliswara''. Menurut kabar, bahasa ''baliswara'' ini merupakan bahasa kepujanggan yang digunakan pengarang dalam mencari tepatnya lagi, artinya supaya jangan sampai memutus anak kalimat dalam<noinclude>{{rh|||47}}</noinclude> 45u3cl41w61ghgds4zwku50jp8ldjt2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/143 250 23579 74260 2026-05-12T01:16:07Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=16> <li><poem>Rinarengga dening pot tembok sajuga, bangsa Cina kang kardi, winangun kukila, lan malih untaranya, (loripun) punika rinengga asri, gambar papanya, winangun kadi piring.</poem></li> <li><poem>Isinira gambaring wong Turki bangsa, gambar wau tinulis, lire corakira, ing tuwan Sul priyongga, prayoga asri mimbuhi, regenging kamar, pantyasa madya sidi. (kamar tengah-leres ing dalem)</poem></li> <li><poem>Salerira kori ingkang ler priyangga, karengga gambar malih, gambar bangsa Cina, ing mangkya kang winarna, kamar madya sidhya mawi, (kamar tengah-leres mawi) kaloteng pelak, sinteta cet gumrining.</poem></li> <li><poem>Tengah leres kamar wau kapasangan, triyun gantung pang katri, saler myang kidulnya, triyum gantung pang tiga, wau ugi den pasangi, panjuta pelak, karas dilah gasolin.</poem></li> <li><poem>Cacahira nyatunggal dadya petangnya, ingurub gangsal iji, de jarambahira, ing kamar madya sidhya,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|146}}</noinclude> 94j741lk1m7i3n0tdwwom42ndx9b949 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/144 250 23580 74261 2026-05-12T01:19:09Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::(ing kamar tengah leres) :::kabalabag kajeng jati, :::lumahing blabag, :::ginelaran lelampit.</poem> <ol start=21> <li><poem>Sangandhaping tariyum gantung pang tiga, sinung meja sawiji, mamer wangunira, antik bunder utawa, wau meja dipun apit, kursi wangunnya, winastan dhudhuk antik,</poem></li> <li><poem>Sanginggiling wau meja sinung blumpas, salering meja mawi, renggan kursi goyang, ngaran winen jinisnya, mangidul ngajenging kursi, dene lorira, ing kursi goyang mawi.</poem></li> <li><poem>Kapradeksa (kapantes) kapasangan kang winastan, setandrat de kang wardi, bancik pot wujudnya, peni garap gorata, gorata alus kang wardi, dene lorira, setandrat den pasangi.</poem></li> <li><poem>Kursi peni wangunira modhel anyar, lan malih rinengga sri, meja main jaga, kaapit kursi goyang, wangun antik sarta margil, (sarta mrenah) mepet laleyan, ing untara kang iring, (iring ingkang lor).</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||147}}</noinclude> pev61wzoq08nkahh3kt13om7hlgabib Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/47 250 23581 74264 2026-05-12T01:20:33Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "sebuah lagu dengan sesuka hati. Meskipun pengarang telah mengetahui penggunaan bahasa kepujanggaan, tetapi ia masih tetap merasa belum mendapat pengetahuan yang cukup, malahan masih merasa kurang sekali pengetahuannya tentang bahasa kepujanggaan, sehingga dapat diibaratkan baru sebesar tetesan embun pengetahuannya dalam hal ini dan penggunaan bahasa kepujanggaannya belum baik benar. Karena itu pengarang berpendapat, untuk kebaikannya sebelum mempergun... 74264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>sebuah lagu dengan sesuka hati. Meskipun pengarang telah mengetahui penggunaan bahasa kepujanggaan, tetapi ia masih tetap merasa belum mendapat pengetahuan yang cukup, malahan masih merasa kurang sekali pengetahuannya tentang bahasa kepujanggaan, sehingga dapat diibaratkan baru sebesar tetesan embun pengetahuannya dalam hal ini dan penggunaan bahasa kepujanggaannya belum baik benar. Karena itu pengarang berpendapat, untuk kebaikannya sebelum mempergunakan bahasa kepujanggaan terlebih dahulu ia merencanakan kata-kata yang akan dipergunakan dalam pembuatan lagu dan mengartikannya, kemudian berniat menyerahkan hasilnya kepada para ahli bahasa untuk memperbaiki yang belum cocok. Selain itu pengarang tidak lupa memohon belas kasihan ke hadapan para pendengar dan pembaca cerita tentang babad Madusita, mohon kesediaan mereka memberi maaf sebesar-besamya atas kebodohannya dalam mengubah lagu. Di dalam hati pengarang merasa sangat menyesal karena semula ia hanya meremehkan segala ilmu pengetahuan tentang bahasa kepujanggaan dengan cara penggunaan bahasa kepujanggaan yang serampangan atau sekehendak hatinya. Lebih menyesal Iagi karena ketika itu pujangga besar yang termasyur dalam mengarang syair dengan bahasa Jawa Kuno (Jawa: Kakawin) masih hidup, karena tidak dapat mengikuti kepandaian pengarang pujangga besar. Hal ini merupakan kerugian besar bagi diri sendiri sebagai seorang pengarang yang menggunakan bahasa kepujanggaan dalam karangannya dan masih mengalami kesulitan itu. Maka sekarang tiada lain keinginan pengarang/penggubah lagu yang meluap-luap, ialah hanya harus memuji kepandaian pujangga besar Raden Ngabehi Ronggowursito, seorang hamba raja yang berpangkat Kliwon atau Adipati Anom. Hal ini dilakukan bukan karena ia berguru, melainkan hanya melaksanakan peribahasa yang mengatakan bahwa perkataan seorang pendita sama dengan sabda seorang raja. Selain itu pengarang/penggubah lagu berpendapat bahwa perintah seorang raja itu dapat dipandang sebagai pengganti berguru dalam pengetahuan tentang kata-kata yang dibuat lagu atau bahasa kepujanggaan, tetapi juga sebagai pengganti pemberian semangat. Oleh karena itu perasaan takut dan khawatir mendapat celaan dari orang banyak tentang kebodohannya dalam mengarang/menggubah lagu cerita babad Madusita menjadi kurang, 48<noinclude></noinclude> 6s1zn7315m5wgplndzh3xx9kc45hn4l 74269 74264 2026-05-12T01:27:42Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>sebuah lagu dengan sesuka hati. Meskipun pengarang telah mengetahui penggunaan bahasa kepujanggaan, tetapi ia masih tetap merasa belum mendapat pengetahuan yang cukup, malahan masih merasa kurang sekali pengetahuannya tentang bahasa kepujanggaan, sehingga dapat diibaratkan baru sebesar tetesan embun pengetahuannya dalam hal ini dan penggunaan bahasa kepujanggaannya belum baik benar. Karena itu pengarang berpendapat, untuk kebaikannya sebelum mempergunakan bahasa kepujanggaan terlebih dahulu ia merencanakan kata-kata yang akan dipergunakan dalam pembuatan lagu dan mengartikannya, kemudian berniat menyerahkan hasilnya kepada para ahli bahasa untuk memperbaiki yang belum cocok. Selain itu pengarang tidak lupa memohon belas kasihan ke hadapan para pendengar dan pembaca cerita tentang babad Madusita, mohon kesediaan mereka memberi maaf sebesar-besamya atas kebodohannya dalam mengubah lagu. Di dalam hati pengarang merasa sangat menyesal karena semula ia hanya meremehkan segala ilmu pengetahuan tentang bahasa kepujanggaan dengan cara penggunaan bahasa kepujanggaan yang serampangan atau sekehendak hatinya. Lebih menyesal lagi karena ketika itu pujangga besar yang termasyur dalam mengarang syair dengan bahasa Jawa Kuno (Jawa: Kakawin) masih hidup, karena tidak dapat mengikuti kepandaian pengarang pujangga besar. Hal ini merupakan kerugian besar bagi diri sendiri sebagai seorang pengarang yang menggunakan bahasa kepujanggaan dalam karangannya dan masih mengalami kesulitan itu. Maka sekarang tiada lain keinginan pengarang/penggubah lagu yang meluap-luap, ialah hanya harus memuji kepandaian pujangga besar Raden Ngabehi Ronggowursito, seorang hamba raja yang berpangkat Kliwon atau Adipati Anom. Hal ini dilakukan bukan karena ia berguru, melainkan hanya melaksanakan peribahasa yang mengatakan bahwa perkataan seorang pendita sama dengan sabda seorang raja. Selain itu pengarang/penggubah lagu berpendapat bahwa perintah seorang raja itu dapat dipandang sebagai pengganti berguru dalam pengetahuan tentang kata-kata yang dibuat lagu atau bahasa kepujanggaan, tetapi juga sebagai pengganti pemberian semangat. Oleh karena itu perasaan takut dan khawatir mendapat celaan dari orang banyak tentang kebodohannya dalam mengarang/menggubah lagu cerita babad Madusita menjadi kurang,<noinclude>{{rh|48}}</noinclude> 34ezd819k1atpcy747th4i1gcfp7hgh Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/145 250 23582 74267 2026-05-12T01:22:11Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=25> <li><poem>Trangnya mepet laleyani iring untara, (terangipun mepet pager gebyog iring lor) wondene saluhuring, wau meja langyan, (meja main wau) rinengga tinumpangan, lonceng wangun meja kadi, (lonceng wangunipun kados meja) tranging lukita, (tranging tembung) kidungan mamet dhong-dhing. (tetembangan mendhet dhong-dhing)</poem></li> <li><poem>Wangunira lonceng wau kadya meja, sedyanya kang mangirip, (sedyanipun ngemper) sang kawi nanging ta, (pujangga nanging ta) kaina pra sarjana, (kacacat para saged) lire kacacat pra mursid, mursid jarwanya, saget manganggit krami.</poem></li> <li><poem>Nihan mangkya amarna lori dwarala, (anyariyosaken loring kori) ing laleyan kang sisih, (ing pager=ing gebyog=kang sisih) untara priyangga, (eler piyambak) rinengga kursi juga, winastan antik kang jinis, denira masang, mepet laleyan margil.</poem></li> <li><poem>Tegesira marnah mepet ing laleyan, (marnah mepet ing pager gebyog) wondene antawising, (wondene godhag sacelaking)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|148}}</noinclude> r1chtkrwjcypbbfdkz7lnhk8mc2f2pl Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/146 250 23583 74268 2026-05-12T01:25:55Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::kori wetan ingkang, :::ler kaliyan kang tengah , :::karengga ing meja main, :::jejer kaliyan, :::kursi dwi dhudhuk antik,</poem> <ol start=29> <li><poem>Dumunungnya wonten ler mepet laleyan, (mepet pager gebyog) nginggiling meja main, wau katumpangan, bil Sul dut kalih jaga, antareng bil Sul dut kalih, (godhagan sacelaking bil kalih) kang wangun jaga, rinengga buket kalih.</poem></li> <li><poem>Mangkya marna antaraning kori wetan, (sapunika nyariyosaken godhagan sacelaking kori wetan) lawan kori kang margil, (kaliyan kori ingkang marnah) neng kidul rinengga, kursi dwi antik samya, pamarnahnya wau kursi, mepet laleyan, (mepet pager gebyog) mangkya ingkang winarni.</poem></li> <li><poem>Sakiduling kori wetan sumawana, (sumawana wau punapa dene) kang marnah kidul mungging, (ingkang manggen wonten ing kidul) puniku rinengga, kursi antik sajuga, denira mradeksa margil, mantes marnahnya, mepet laleyan asri. (mepet pager gebyog sae).</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||149}}</noinclude> 54f770cyb4p8pyrm3jtaeao16852jeb Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/48 250 23584 74270 2026-05-12T01:28:05Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Pengarangan atau penggubahan cerita tentang babad Madusita yang berbentuk sanjak ini memang telah dilaksanakan bermalammalam dan rasa was-was tetap menyelimuti dirinya. Demikianlah sekedar selingan. Sekarang kembali ke cerita ten tang pintu dapur. Pintu dapur diapit dua jendela yang kuat. Di sebelah utara dapur dipasang sebuah pancuran, sedang di sebelah utaranya terdapat dinding kolam yang terbuat dari batu merah. Din ding ini mem bujur ke utara. Leb... 74270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Pengarangan atau penggubahan cerita tentang babad Madusita yang berbentuk sanjak ini memang telah dilaksanakan bermalammalam dan rasa was-was tetap menyelimuti dirinya. Demikianlah sekedar selingan. Sekarang kembali ke cerita ten tang pintu dapur. Pintu dapur diapit dua jendela yang kuat. Di sebelah utara dapur dipasang sebuah pancuran, sedang di sebelah utaranya terdapat dinding kolam yang terbuat dari batu merah. Din ding ini mem bujur ke utara. Lebarnya 96 dm dan panjangnya 200 dm. Kolam itu dipergunakan untuk memelihara ikan gurami. Di sebelah barat kolam tadi dibuat kandang itik yang berbentuk rumah batu yang menyerupai candi yang indah. Kandang itu diberi tangga untuk jalan kalau itik mencebur ke kolam. Suasana ini menambah sedapnya pandangan mata, maka dari itu memanjangkan berita. Di sebelah timur kolam terdapat banyak kulah kecil-kecil yang berjajar-jajar. Kulah-kulah ini untuk menanam bunga-bungaan, misalnya bunga teratai Belanda. Bagian tengah bunga merupakan panti lebah-lebah. Yang disebut panti ialah rumah maka berarti bagian tengah bunga itu dipakai untuk rumah lebah-lebah yang bersama-sama telah mencium dan menghisap manisnya bunga, artinya mencium dan menghisap madu dari sari bunga dan berdengung-dengung bunyinya. Kalau keadaan ini diceriterakan dengan perumpamaan, ialah seperti mengucapkan syukur ke hadapan Tuhan Yang Maha Esa atas kemurahanNya memberi kehidupan pada lebah-lebah itu. Demikianlah sekedar cerita selingan. Sekarang dilanjutkan lagi cerita semula, yaitu ten tang kolam. Di sebelah timur tadi, tepatnya di sisi utaranya, juga terdapat kolam yang berdinding batu bata; letaknya membujur ke timur dengan ukuran 105x424 dm. Kolam ini juga untuk memelihara ikan gurami dan di situ ada dua buah perahu yang berbentuk bagus. Perahu ini dipergunakan untuk bersenang-senang di air. Jalan untuk masuk ke air kolam terletak di sisi timur kolam dan dibuat berbelok-belok. Perlu diketahui bahwa orang yang membuat peribahasa dalam buku cerita babad ini belum pandai. Yang disebut pengarang yang termasyur saja belum dapat atau belum mengetahui cara pemasangan sekatan dalam bahasa. Sedikit banyak yang dimaksudkan 49<noinclude></noinclude> n4k4qz3fsv3svl0zev04kav4zviim2g 74272 74270 2026-05-12T01:30:47Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Pengarangan atau penggubahan cerita tentang babad Madusita yang berbentuk sanjak ini memang telah dilaksanakan bermalam-malam dan rasa was-was tetap menyelimuti dirinya. Demikianlah sekedar selingan. Sekarang kembali ke cerita tentang pintu dapur. Pintu dapur diapit dua jendela yang kuat. Di sebelah utara dapur dipasang sebuah pancuran, sedang di sebelah utaranya terdapat dinding kolam yang terbuat dari batu merah. Dinding ini membujur ke utara. Lebarnya 96 dm dan panjangnya 200 dm. Kolam itu dipergunakan untuk memelihara ikan gurami. Di sebelah barat kolam tadi dibuat kandang itik yang berbentuk rumah batu yang menyerupai candi yang indah. Kandang itu diberi tangga untuk jalan kalau itik mencebur ke kolam. Suasana ini menambah sedapnya pandangan mata, maka dari itu memanjangkan berita. Di sebelah timur kolam terdapat banyak kulah kecil-kecil yang berjajar-jajar. Kulah-kulah ini untuk menanam bunga-bungaan, misalnya bunga teratai Belanda. Bagian tengah bunga merupakan panti lebah-lebah. Yang disebut panti ialah rumah maka berarti bagian tengah bunga itu dipakai untuk rumah lebah-lebah yang bersama-sama telah mencium dan menghisap manisnya bunga, artinya mencium dan menghisap madu dari sari bunga dan berdengung-dengung bunyinya. Kalau keadaan ini diceriterakan dengan perumpamaan, ialah seperti mengucapkan syukur ke hadapan Tuhan Yang Maha Esa atas kemurahanNya memberi kehidupan pada lebah-lebah itu. Demikianlah sekedar cerita selingan. Sekarang dilanjutkan lagi cerita semula, yaitu tentang kolam. Di sebelah timur tadi, tepatnya di sisi utaranya, juga terdapat kolam yang berdinding batu bata; letaknya membujur ke timur dengan ukuran 105x424 dm. Kolam ini juga untuk memelihara ikan gurami dan di situ ada dua buah perahu yang berbentuk bagus. Perahu ini dipergunakan untuk bersenang-senang di air. Jalan untuk masuk ke air kolam terletak di sisi timur kolam dan dibuat berbelok-belok. Perlu diketahui bahwa orang yang membuat peribahasa dalam buku cerita babad ini belum pandai. Yang disebut pengarang yang termasyur saja belum dapat atau belum mengetahui cara pemasangan sekatan dalam bahasa. Sedikit banyak yang dimaksudkan<noinclude>{{rh|||49}}</noinclude> cqcjgsovxo6oj4m489v7bkzwrf89okk Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/147 250 23585 74271 2026-05-12T01:29:05Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=32> <li><poem>Pojokanya kidul laleyaning kamar, (kidul pager gebyoging kamar) ingaran madya sidi, (ingkang winastan tengah-leres) rinengga setandrat, (karengga bancik pot) binunder wangunira, kasungsun tiga kinardi, (pandamelipun kasungsun tiga) mangkya amarna, sangayuning kang kori.</poem></li> <li><poem>Kori kilen kang mrenah kidul pribadya, karengga ing lemari, isi serpis perak, mimbuhi regengira, marang kamar madya sidi, (dhumateng kamar tengah leres) nihan ing mangkya, gantya amarna teksih.</poem></li> <li><poem>Sagutheking wau kamar madya sidhya, (saguthiking wau kamar tengah-leres) antaraning kori, (godhagan sacelaking kori) kilen kang amarnah, kidul kaliyan tengah, mawi katatanan kursi, wangunanira, winastan dhudhuk antik.</poem></li> <li><poem>Mawi kasur baludru tinepi pita, kesting sutra myang mawi, kaburdir sekaran, kursi wau pandaya, (kursi wau pirantos) palenggahan dalem Gusti, Kangjeng Sri Nata, bilih tedhak Wedari.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|150}}</noinclude> 91hprolaz95sydx99eb7erel5p1oufj Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/49 250 23586 74273 2026-05-12T01:31:00Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "itu ialah kesederhanaan pengarang karena hanya menjalankan perintah junjungannya untuk melestarikan cerita babad Madusita. Cerita ini hanya merupakan buku peringatan supaya tidak hilang tanpa bekas atau tidak dikenallagi ten tang adanya istana Madusita di kelak kemudian hari. Di sebelah timur kolam tadi terdapat sebuah rumah kecil mungil yang berbentuk kampung. Rumah ini menghadap ke utara dengan ukuran 257x600 em. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya... 74273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>itu ialah kesederhanaan pengarang karena hanya menjalankan perintah junjungannya untuk melestarikan cerita babad Madusita. Cerita ini hanya merupakan buku peringatan supaya tidak hilang tanpa bekas atau tidak dikenallagi ten tang adanya istana Madusita di kelak kemudian hari. Di sebelah timur kolam tadi terdapat sebuah rumah kecil mungil yang berbentuk kampung. Rumah ini menghadap ke utara dengan ukuran 257x600 em. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya dari genting. Berdinding anyaman bambu (Jawa : gedhek) dan berpintu dua buah menghadap ke barat. Rumah ini dipergunakan sebagai tempat berhias setelah selesai berenang-renang di kolam. Selesailah sudah cerita tentang kolam-kolam dan sekarang beralih ke cerita tentang keadaan tempat di antara kolam timur, tepatnya di sebe}ah baratnya. Di sini terdapat rumah kecil tinggi berbentuk kampung aan menghadap ke utara dengan ukuran 2x6 m. Rangka rumah dari kayu jati dan beratap genting. Rumah ini dipergunakan untuk kandang ayam. Kandang ayam ini diberi tempat bergantung untuk menaruh makanan dan bersusun-susun atau bertingkat serta dipagari kawat rapat. Berisi ayam banyak. Selanjutnya diceriterakan keadaan di sebelah selatan kandang ayam. Di sini terdapat rumah kecil yang dipergunakan untuk kandang burung dara (Jawa : pagupon). Kandang dara ini berbentuk kampung dengan serambi sebelah dan menghadap ke timur. Tiangnya s11ngat tinggi. Kandang ini berisi burung dara yang berjumlah banyak. Ada yang keluar masuk kandang, ada yang sedang mematuk-matuk, ada pula yang menyelisik. Ada yang sedang terbang berputar-putar dan yang sedang menyuapi anak-anaknya. Selesailah cerita tentang kandang burung dara, kemudian dilanjutkan dengan cerita tentang keadaan tempat di sebelah selatan kolam timur. Di tern pat ini terdapat juga kandang merpati (Jawa : pagupon). Kandang ini berbentuk rumah batu dan bertingkattingkat. Banyaknya kandang tiga buah yang berderet-deret dan menghadap ke selatan. Atap dan kerangka rumah itu dari kayu jati dan berdinding kayu. Serambinya dihias dengan renda-renda atau ukiran yang halus. Merpati yang ada di sini adalah merpati Persi yang disebut merpati gondok. Demikianlah cerita ten tang kandang merpati Persi atau merpati gondok yang besar. Sekarang ceritanya mengenai tempat yang 50<noinclude></noinclude> tnmv5m4kww96c5fhsf6m08m8ibdu2g2 74276 74273 2026-05-12T01:34:43Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>itu ialah kesederhanaan pengarang karena hanya menjalankan perintah junjungannya untuk melestarikan cerita babad Madusita. Cerita ini hanya merupakan buku peringatan supaya tidak hilang tanpa bekas atau tidak dikenal lagi tentang adanya istana Madusita di kelak kemudian hari. Di sebelah timur kolam tadi terdapat sebuah rumah kecil mungil yang berbentuk kampung. Rumah ini menghadap ke utara dengan ukuran 257x600 cm. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya dari genting. Berdinding anyaman bambu (Jawa : gedhek) dan berpintu dua buah menghadap ke barat. Rumah ini dipergunakan sebagai tempat berhias setelah selesai berenang-renang di kolam. Selesailah sudah cerita tentang kolam-kolam dan sekarang beralih ke cerita tentang keadaan tempat di antara kolam timur, tepatnya di sebelah baratnya. Di sini terdapat rumah kecil tinggi berbentuk kampung dan menghadap ke utara dengan ukuran 2x6 m. Rangka rumah dari kayu jati dan beratap genting. Rumah ini dipergunakan untuk kandang ayam. Kandang ayam ini diberi tempat bergantung untuk menaruh makanan dan bersusun-susun atau bertingkat serta dipagari kawat rapat. Berisi ayam banyak. Selanjutnya diceriterakan keadaan di sebelah selatan kandang ayam. Di sini terdapat rumah kecil yang dipergunakan untuk kandang burung dara (Jawa : pagupon). Kandang dara ini berbentuk kampung dengan serambi sebelah dan menghadap ke timur. Tiangnya sangat tinggi. Kandang ini berisi burung dara yang berjumlah banyak. Ada yang keluar masuk kandang, ada yang sedang mematuk-matuk, ada pula yang menyelisik. Ada yang sedang terbang berputar-putar dan yang sedang menyuapi anak-anaknya. Selesailah cerita tentang kandang burung dara, kemudian dilanjutkan dengan cerita tentang keadaan tempat di sebelah selatan kolam timur. Di tempat ini terdapat juga kandang merpati (Jawa : pagupon). Kandang ini berbentuk rumah batu dan bertingkat tingkat. Banyaknya kandang tiga buah yang berderet-deret dan menghadap ke selatan. Atap dan kerangka rumah itu dari kayu jati dan berdinding kayu. Serambinya dihias dengan renda-renda atau ukiran yang halus. Merpati yang ada di sini adalah merpati Persi yang disebut merpati gondok. Demikianlah cerita tentang kandang merpati Persi atau merpati gondok yang besar. Sekarang ceritanya mengenai tempat yang<noinclude>{{rh|50}}</noinclude> 26bio6nfkr9akls7t4msyh6qkgx2aer Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/148 250 23587 74274 2026-05-12T01:32:21Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=36> <li><poem>Antaraning kori kilen ingkang tengah, (godhaging sacelaking kori kilen ingkang tengah) lan kori ingkang margil, (kaliyan kori ingkang manggen) neng lor rinarengga, meja main sajuga, katumpangan lonceng peni, tanapi manwa, ingapit rerenggan bil.</poem></li> <li><poem>Ingkang kidul bil nyonyah tri rerangkulan, ingkang lor bil Walandi, nyepeng setut sona, meja puniku mawa, pinantes den apit kursi, antik jinisnya, kinasur kadya ngarsi.</poem></li> <li><poem>Nahan parlu kawursita wiwit sekar, (kendel ingkang kasebut ing nginggil, nanging parlua nyariyosaken wiwit sekar) kasmaran pada wilis, (asmaradana petanging pada) (19) sangalas praptanya, pupuh jingga taruna, (sekar durma) punika ingkang winarti, (punika ingkang kacariyosaken) saguthekira, ing kamar madya sidi. (ing kamar tengah leres)</poem></li> <li><poem>Inggih wau kamar len godhaging saka, (inggih wau kamar tengah godhaging saka) guru pat ingkang sami, siningget laleyan, (siningget pager=gebyog) ing teleng-telengira, (ing tengah-tengahipun)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||151}}</noinclude> aibx7ewxgg4df9rk0j83rt0nkilsm5m Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/149 250 23588 74275 2026-05-12T01:34:32Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::kang ngripta dera ngarani, :::(ingkang nganggit anggenipun namakaken) :::kasebut ngarsa, :::ing kamar madya sidi. :::(ing kamar tengah leres)</poem> <ol start=40> <li><poem>Tuwin kamar madya sidhya sesamanya, samangkya sampun titi, titi tlas jarwanya, dera monya tur kamar, kang kasebut madya sidi, (Anggenipun nyariosaken kamar ingkang kasebut tengah leres) nihan samangkya, pucunge gantya marni.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|152}}</noinclude> 2uiwhs6ks2mtl25rs3eajle1qe27dna 74678 74275 2026-05-12T11:41:33Z Devi 4340 509 /* Absah */ 74678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>kang ngripta dera ngarani, (ingkang nganggit anggenipun namakaken) kasebut ngarsa, ing kamar madya sidi. (ing kamar tengah leres)</poem> }} <ol start=40> <li><poem>Tuwin kamar madya sidhya sesamanya, samangkya sampun titi, titi tlas jarwanya, dera monya tur kamar, kang kasebut madya sidi, (Anggenipun nyariosaken kamar ingkang kasebut tengah leres) nihan samangkya, pucunge gantya marni.</poem></li> </ol> {{nop}}<noinclude>{{rh|152}}</noinclude> kjkm3vbf0un1p1ey1cikwvpvrnecl0q Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/50 250 23589 74277 2026-05-12T01:35:03Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "ada di sebelah timur kandang merpati. Tempat ini dipergunakan untuk kandang ayam bramaputra. Kandang ini berbentuk kampung, kecil dan indah, kandangnya menghadap ke barat. Di belakangnya terdapat rumah kecil yang bentuknya seperti kukusan (Alat dapur yang terbuat dari anyaman bambu dan berbentuk kerucut untuk menanak nasi). Serambinya lebih tinggi dari bubungan rumah. Rumah kampung yang bersambungan dengan rumah seperti kukusan ini dihubungkan satu sa... 74277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>ada di sebelah timur kandang merpati. Tempat ini dipergunakan untuk kandang ayam bramaputra. Kandang ini berbentuk kampung, kecil dan indah, kandangnya menghadap ke barat. Di belakangnya terdapat rumah kecil yang bentuknya seperti kukusan (Alat dapur yang terbuat dari anyaman bambu dan berbentuk kerucut untuk menanak nasi). Serambinya lebih tinggi dari bubungan rumah. Rumah kampung yang bersambungan dengan rumah seperti kukusan ini dihubungkan satu sama lain. Rumah kampung yang ini mcnghadap ke timur. Atapnya dari seng, tepinya dipasangi kawat dengan dihias dan bangunannya bagus. Selesailah cerita ten tang kandang ayam bramaputra. Sekarang dilanjutkan cerita tentang keadaan di tempat yang terletak di sebelah utara kolam timur. Di sini terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke timur. Serambinya terletak di selatan dan utara. Adapun rangkanya dari kayu jati, sedang atapnya dari papan (Jawa : Sirap). Rumah ini dipagari dan berukuran 125x63 dm. Dipergunakan sebagai dapur untuk memasak lauk pauk bagi para hamba sahaya bangsawan putri yang mengiringi Sri Susuhunan. Selesailah sudah cerita tentang dapur dan dilanjutkan dengan cerita tentang keadaan tempat yang terletak di sebelah tirnur dapur tadi. Di tempat ini dibuat suatu kandang lembu yang berbentuk kampung dan membujur ke timur serta menghadap ke selatan. Adapun ukurannya 180x58 dm. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya dari papan (Jawa : sirap). Selanjutnya 'disebelah timur kandang lembu ini terdapat bangunan yang dipP.rgunakan untuk kandang kuda. Kandang ini berbentuk kampung pula, membujur ke timur dan menghadap ke selatan. Ukurannya 52x50 dm. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya dari papan (Jawa : sirap) pula. Selesailah pula cerita tentang kandang lembu yang terletak di dekat sudut timur laut tembok dan kandang kuda yang terletak hampir berdampingan dengan tiang pagar tembok Wedari. Di sebelah timur kandang lembu dan kuda dibangun kandang lembu lagi. Kandang ini juga berbentuk kampung yang mempunyai dua serambi, yaitu serambi utara dan selatan. Kandangnya membujur ke timur dan dibagi dua saling membelakangi. Adapun ukurannya sebesar 192x101 dm. Rangkanya kayu jati dan atapnya dari papan (Jawa : sirap). 51<noinclude></noinclude> mswwtxohungptjhy71l342j76360s9s 74279 74277 2026-05-12T01:38:01Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>ada di sebelah timur kandang merpati. Tempat ini dipergunakan untuk kandang ayam bramaputra. Kandang ini berbentuk kampung, kecil dan indah, kandangnya menghadap ke barat. Di belakangnya terdapat rumah kecil yang bentuknya seperti kukusan (Alat dapur yang terbuat dari anyaman bambu dan berbentuk kerucut untuk menanak nasi). Serambinya lebih tinggi dari bubungan rumah. Rumah kampung yang bersambungan dengan rumah seperti kukusan ini dihubungkan satu sama lain. Rumah kampung yang ini menghadap ke timur. Atapnya dari seng, tepinya dipasangi kawat dengan dihias dan bangunannya bagus. Selesailah cerita tentang kandang ayam bramaputra. Sekarang dilanjutkan cerita tentang keadaan di tempat yang terletak di sebelah utara kolam timur. Di sini terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke timur. Serambinya terletak di selatan dan utara. Adapun rangkanya dari kayu jati, sedang atapnya dari papan (Jawa Sirap). Rumah ini dipagari dan berukuran 125x63 dm. Dipergunakan sebagai dapur untuk memasak lauk pauk bagi para hamba sahaya bangsawan putri yang mengiringi Sri Susuhunan. Selesailah sudah cerita tentang dapur dan dilanjutkan dengan cerita tentang keadaan tempat yang terletak di sebelah timur dapur tadi. Di tempat ini dibuat suatu kandang lembu yang berbentuk kampung dan membujur ke timur serta menghadap ke selatan. Adapun ukurannya 180x58 dm. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya dari papan (Jawa : sirap). Selanjutnya disebelah timur kandang lembu ini terdapat bangunan yang dipergunakan untuk kandang kuda. Kandang ini berbentuk kampung pula, membujur ke timur dan menghadap ke selatan. Ukurannya 52x50 dm. Rangkanya dari kayu jati dan atapnya dari papan (Jawa: sirap) pula. Selesailah pula cerita tentang kandang lembu yang terletak di dekat sudut timur laut tembok dan kandang kuda yang terletak hampir berdampingan dengan tiang pagar tembok Wedari. Di sebelah timur kandang lembu dan kuda dibangun kandang lembu lagi. Kandang ini juga berbentuk kampung yang mempunyai dua serambi, yaitu serambi utara dan selatan. Kandangnya membujur ke timur dan dibagi dua saling membelakangi. Adapun ukurannya sebesar 192x101 dm. Rangkanya kayu jati dan atapnya dari papan (Jawa : sirap).<noinclude>{{rh|||51}}</noinclude> izlt71u8pe4hqh5nqyoo1cgu2tsnsax Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/32 250 23590 74278 2026-05-12T01:37:28Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa| }}" 74278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||30}}</noinclude>{{jawa| }}<noinclude></noinclude> rpcnbo6p9cup6j8uu7v5bp62jpajnjb 74285 74278 2026-05-12T01:44:57Z Kriita 885 /* Proofread */ 74285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||30}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦲꦔ꧀ꦭꦥꦱ꧀꧈ ꦱꦩꦺꦴꦁꦱꦲꦤꦏꦸꦭꦶꦲꦧꦂꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦥꦒꦮꦺꦪꦤ꧀꧈ ꦢꦶꦗꦚ꧀ꦗꦶꦣꦶꦱꦶꦏ꧀ ꦪꦺꦤ꧀ꦒꦼꦊꦩ꧀ꦢꦶꦕꦼꦁꦏ꧀ꦭꦺꦴꦁꦧꦪꦂꦫꦺꦪꦧꦏꦭ꧀ꦢꦶꦮꦺꦤꦺꦃꦲꦶꦥꦒꦮꦺꦪꦤ꧀꧈ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦱꦏꦲꦶꦏꦸꦪꦸꦟꦹꦱ꧀ꦕꦺꦭꦺꦁꦔꦤ꧀ꦤꦺꦱꦪꦱꦸꦮꦺꦱꦪꦮꦸꦮꦸꦃꦲꦏꦺꦃ꧉ ꦱꦶꦁꦮꦢꦺꦴꦤ꧀ꦮꦼꦫꦸꦃꦠꦤꦏ꧀ꦱꦶꦁꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦩꦲꦹ꧈ ꦱꦏꦮꦶꦠ꧀ꦲꦺꦴꦫꦱꦼꦤꦼꦁꦥꦶꦏꦶꦂꦫꦺ꧈ ꦤꦔꦶꦁꦱꦫꦺꦃꦤꦺꦧꦺꦴꦤ꧀ꦝꦲꦶꦏꦸꦲꦺꦤꦏ꧀ꦫꦱꦤꦺ꧈ ꦱꦸꦮꦺꦱꦸꦮꦺꦪꦲꦺꦴꦫꦒꦼꦊꦩ꧀ꦔꦭꦁꦲꦭꦁꦔꦶ꧈ ꦕꦼꦥ꧀ ꦏ꧀ꦭꦏꦼꦥ꧀ꦲꦺꦴꦫꦢꦸꦮꦺꦲꦹꦤꦶ꧉ ꦢꦺꦤꦺꦏꦸꦭꦶꦏꦸꦭꦶꦱꦶꦁꦥꦣꦢꦶꦕꦼꦁꦏ꧀ꦭꦺꦁꦔꦶꦧꦪꦂꦫꦺꦪꦥꦣꦲꦺꦴꦫꦢꦸꦮꦺꦲꦹꦤꦶ꧈ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦱꦲꦹꦥꦩꦲꦺꦴꦫꦠꦿꦶꦩꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦮꦢꦸꦭ꧀ꦩꦫꦁꦥꦁꦒꦼꦣꦺ꧈ ꦪꦲꦶꦏꦸꦩꦫꦁꦠꦸꦮꦤ꧀ꦱꦶꦤ꧀ꦢꦼꦂ꧈ ꦪꦲꦺꦴꦫꦧꦏꦭ꧀ꦢꦶꦫꦺꦮꦺꦱ꧀ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦢꦶꦠꦽꦱ꧀ꦤ꧀ꦤꦶꦭꦤ꧀ꦢꦶꦥꦶꦠꦪꦢꦺꦤꦶꦁꦱꦶꦤ꧀ꦢꦼꦱꦶꦤ꧀ꦢꦼꦂꦩꦲꦸ꧈ ꦩꦸꦭꦤꦺꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦔ꧀ꦭꦏꦺꦴꦤ꧀ꦤꦶꦠꦶꦤ꧀ꦢꦏ꧀ꦱꦶꦁꦲꦺꦴꦫꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ꦪꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦏꦪꦢꦲꦸ }}<noinclude></noinclude> k2wj8kscsx160lembfklvr3camlzg93 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/51 250 23591 74280 2026-05-12T01:38:13Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Di sebelah selatannya kandang tersebut di atas terdapat rumah kecil berbentuk kampung dan dipergunakan untuk berhias kalau akan pergi. Ke sebelah timur atau tepatnya di sebelah selatan kandang lembu yang utara dan sebelah selatan kandang yang barat, terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke selatan dengan serambi barat dan timur, jadi ada dua serambi dalam satu rumah. Rumah ini dibagi dua sama besar. Yang satu menghadap ke barat un... 74280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Di sebelah selatannya kandang tersebut di atas terdapat rumah kecil berbentuk kampung dan dipergunakan untuk berhias kalau akan pergi. Ke sebelah timur atau tepatnya di sebelah selatan kandang lembu yang utara dan sebelah selatan kandang yang barat, terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke selatan dengan serambi barat dan timur, jadi ada dua serambi dalam satu rumah. Rumah ini dibagi dua sama besar. Yang satu menghadap ke barat untuk tempat para hamba sahaya dan yang satu menghadap ke timur, dipergunakan untuk kandang kuda seperti tersebut di atas. Ukuran ke timur II m dan ke selatan 31,4 m. Rangkanya terbuat dari kayujati,atapnya dari papan dan dipagari tembok. Adapun sudut rumah itu di sebelah barat !aut disatukan dengan sudut tenggara kolam sebelah timur, jadi rumah tadi terletak di sebelah timur tenggara kolam sebelah timur, jadi rumah tadi terletak di sebelah timur tenggara kolam yang timur atau di sebelah timur pandapa belakang. Di antara rumah ini dengan pandapa terdapat kandang ayam brahmaputra. Bentuk kandang ini kampung loji, kandangnya menghadap selatan. Sebelah selatannya diberi menara, artinya diberi panggung yang bertingkattingkat. Kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah) pada menara itu berbentuk Iimas segi delapan dengan ujungnya runcing. Di ata.• ujungnya berdiri tegak besi beram yang dipergunakan sebagai penangkal petir. Menara ini beratap seng, rangkanya dari besi serta diberi kisi-kisi besi pula, dan dicat indah. Perlu diketahui bahwa karena bait dalam tern bang Dandanggula menurut penghentiannya harus berjumlah 84 bait dan sampai sekarang telah 27 bait, maka sebaiknya berganti tembang yaitu Pangkur. Di sebelah selatan balai yang berbentuk kampung dan membujur ke utara, ui uepannya terdapat rumah kampung yang menghadap ke utara dan diberi dua serambijuga, sebelah timur dan barat. Ada pun ukurannya dari timur ke barat Ill dm sedang dari utara ke selatan 115 dm. Atapnya dari papan dan rangkanya semua dari jati. Rumah ini dikelilingi pagar tembok dan berlantai ubin. Atap kuda-kuda yang tengah disekat menjadi tiga kamar yang berjajar ke utara. Serambinya dua buah. Untuk jalan keluar, kaamar tengah diberi em pat buah pintu untuk masuk ke kamar sebelah utara dan selatan, ada yang masuk ke serambi timur dan barat. Di ka.mar utara terdapat satu jendela yang dipasang di tembok utara, demi52<noinclude></noinclude> troieufedrlo3wqyjqyxeeg5b142p1b 74282 74280 2026-05-12T01:41:30Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Di sebelah selatannya kandang tersebut di atas terdapat rumah kecil berbentuk kampung dan dipergunakan untuk berhias kalau akan pergi. Ke sebelah timur atau tepatnya di sebelah selatan kandang lembu yang utara dan sebelah selatan kandang yang barat, terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke selatan dengan serambi barat dan timur, jadi ada dua serambi dalam satu rumah. Rumah ini dibagi dua sama besar. Yang satu menghadap ke barat untuk tempat para hamba sahaya dan yang satu menghadap ke timur, dipergunakan untuk kandang kuda seperti tersebut di atas. Ukuran ke timur 11 m dan ke selatan 31,4 m. Rangkanya terbuat dari kayu jati, atapnya dari papan dan dipagari tembok. Adapun sudut rumah itu di sebelah barat laut disatukan dengan sudut tenggara kolam sebelah timur, jadi rumah tadi terletak di sebelah timur tenggara kolam sebelah timur, jadi rumah tadi terletak di sebelah timur tenggara kolam yang timur atau di sebelah timur ''pandapa'' belakang. Di antara rumah ini dengan ''pandapa'' terdapat kandang ayam brahmaputra. Bentuk kandang ini kampung loji, kandangnya menghadap selatan. Sebelah selatannya diberi menara, artinya diberi panggung yang bertingkat-tingkat. Kuda-kuda atap yang tengah (Jawa : empyak gajah) pada menara itu berbentuk limas segi delapan dengan ujungnya runcing. Di atas ujungnya berdiri tegak besi berain yang dipergunakan sebagai penangkal petir. Menara ini beratap seng, rangkanya dari besi serta diberi kisi-kisi besi pula, dan dicat indah. Perlu diketahui bahwa karena bait dalam tembang Dandanggula menurut penghentiannya harus berjumlah 84 bait dan sampai sekarang telah 27 bait, maka sebaiknya berganti tembang yaitu Pangkur. Di sebelah selatan balai yang berbentuk kampung dan membujur ke utara, di depannya terdapat rumah kampung yang menghadap ke utara dan diberi dua serambi juga, sebelah timur dan barat. Adapun ukurannya dari timur ke barat 111 dm sedang dari utara ke selatan 115 dm. Atapnya dari papan dan rangkanya semua dari jati. Rumah ini dikelilingi pagar tembok dan berlantai ubin. Atap kuda-kuda yang tengah disekat menjadi tiga kamar yang berjajar ke utara. Serambinya dua buah. Untuk jalan keluar, kaamar tengah diberi empat buah pintu untuk masuk ke kamar sebelah utara dan selatan, ada yang masuk ke serambi timur dan barat. Di kamar utara terdapat satu jendela yang dipasang di tembok utara, {{hws|demi|demikian}}<noinclude>{{rh|52}}</noinclude> 0evnmf3dgov2sgw64jetf5pi957segz Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/150 250 23592 74281 2026-05-12T01:38:43Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>'''XI. PUCUNG''' <ol start=1> <li><poem>Jagasatru ing wingking pendhetanipun, saking panunggupnya, ing dhatulaya Wedari, (ing kadhaton pasanggrahan) kacarita ujuring singgetanira.</poem></li> <li><poem>Ujuripun mangilen kori kehipun, (4) sakawan ajengnya, marang ing untara sami, (sami dhumateng mangaler) singget timur tanapi singget pracima, (singget wetan utawi singget kilen)</poem></li> <li><poem>Samya mujur mangaler yeku sadarum, kinori (1) nyatunggal, dadya gunggung (6) nenem kori, sami sampun kinocap neng raras driya.</poem></li> <li><poem>Tegesipun pupuh mijil munggeng ngayun, sumyang ing samangkya, limya mlia sapuniki, kang kawuwus sagutheking para sadya.</poem></li> <li><poem>Wuri wau riningkes cariyosipun, ucuking parasdya, ing epyan lan kacet putih, singgetanya laleyan ugi cet seta. (singgetanipun ing pager=gebyog ugi cet pethak)</poem></li> <li><poem>Setanipun laleyan antareng pintu, (pager-gebyog sacelaking kori) samya rinarengga,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||153}}</noinclude> bovllqsg1ostq6ynfrkbtd5uv6v0pvm Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/52 250 23593 74283 2026-05-12T01:41:44Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "kian juga kamar selatan berjendela satu. Di k amar utara dan selatan terdapat seperangkat tempat tidur dan seperangkat alat-alat untuk berdandan serta perhiasan-perhiasan. Genaplah ceritanya sekarang. Kamar tengah diberi meja tulis yang indah, lampu , dan gambar-gambar atau lukisan-lukisan. Serambi barat d.i.hias dengan dua gambar/lukisan. Lukisan yang sebuah m enggambarkan Arahat Dawit (Nabi Daut) berperang dengan Goliat. Perlu diketahui bahwa Goliat... 74283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>kian juga kamar selatan berjendela satu. Di k amar utara dan selatan terdapat seperangkat tempat tidur dan seperangkat alat-alat untuk berdandan serta perhiasan-perhiasan. Genaplah ceritanya sekarang. Kamar tengah diberi meja tulis yang indah, lampu , dan gambar-gambar atau lukisan-lukisan. Serambi barat d.i.hias dengan dua gambar/lukisan. Lukisan yang sebuah m enggambarkan Arahat Dawit (Nabi Daut) berperang dengan Goliat. Perlu diketahui bahwa Goliat itu merupakan manusia yang berdosa besar karena telah ingkar pada hukum atau perintah Tuhan. Cerita ini telah dimuat dalam buku Ambia yang menceriterakan perang tanding antara Nabi Daut dengan Raja Jalut. Menurut cerita yang terdiri dari 104 buah cerita ten tang para Nabi yang diambil dari cerita asli umat Kristen yang juga disebut Nasara atau Srani, Arahat Dawit tersebut ialah Nabi Daut yanng memberi b antuan kepada Aleksande r yang Jalam buku Ambia diseb ut Iskandar. Sang Raja Jalut bukanlah seorang yang bersujud ke hadapan Tuhan. Cerita kembali kepada Goliat, yaitu raj a Jalut , yang tinggi besar badannya dan mempunyai kekuatan luar biasa. Barangkali menurut bahasa Sansekerta dia itu yang disebut raksasa atau diyu jaman dahulu. Dalam bahasa Latin, kalau bahasa Latin itu disebut Atlantika, Raj a Jalut itu juga disebut Reus, artinya raksasa besar. Raja Jalut yung disebut Goliat itu menurut ceritanya mempunyai perisai dan pedang yang besar dan kuat sebagai ala t perang. J alut Goliat san gat berani dalam peperangan sehingga disegani lawan-lawannya; lebih-lebih dalam peperangan itu dia selalu mendapat kemenangan. Oleh karena itu Goliat atau sang raja Jalut ketika akan berperang tanding dengan yang membant u Aleksander atau Iskandar, bemama Arahat Dawit atau Nabi Daut yang badannya kecil mungil seperti seorang anak biasa, maka Goliat selalu menantang dengan sangat takaburnya. Dalam perang tanding itu Araha t Dawit ha nya mempergunakan bandil, yaitu senjata tali pelempar batu kecil-kecil yang ada di hadapannya untuk peluru. Melihat hal itu Goliat, si pendosa, lebih takabur lagi. Sambil tertawa terbahak-bahak dan meloncat-loncat seperti sedang menari. Ia berkata dengan suara yang menggelegar seperti guruh, "Hai, Dau! dan Aleksander beserta pengikutmu, sebaiknya engkau menyerah saja kepadaku dan masuklah ke agamaku, karena agama yang kauanut bersama Aleksander itu salah dan 53<noinclude></noinclude> ce2or2964kzeumiw01logvkmb76j7b7 74286 74283 2026-05-12T01:45:29Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|kian|demikian}} juga kamar selatan berjendela satu. Di kamar utara dan selatan terdapat seperangkat tempat tidur dan seperangkat alat-alat untuk berdandan serta perhiasan-perhiasan. Genaplah ceritanya sekarang. Kamar tengah diberi meja tulis yang indah, lampu, dan gambar-gambar atau lukisan-lukisan. Serambi barat dihias dengan dua gambar/lukisan. Lukisan yang sebuah menggambarkan Arahat Dawit (Nabi Daut) berperang dengan Goliat. Perlu diketahui bahwa Goliat itu merupakan manusia yang berdosa besar karena telah ingkar pada hukum atau perintah Tuhan. Cerita ini telah dimuat dalam buku Ambia yang menceriterakan perang tanding antara Nabi Daut dengan Raja Jalut. Menurut cerita yang terdiri dari 104 buah cerita tentang para Nabi yang diambil dari cerita asli umat Kristen yang juga disebut Nasara atau Srani, Arahat Dawit tersebut ialah Nabi Daut yanng memberi bantuan kepada Aleksander yang dalam buku Ambia disebut Iskandar. Sang Raja Jalut bukanlah seorang yang bersujud ke hadapan Tuhan. Cerita kembali kepada Goliat, yaitu raja Jalut, yang tinggi besar badannya dan mempunyai kekuatan luar biasa. Barangkali menurut bahasa Sansekerta dia itu yang disebut raksasa atau ''diyu'' jaman dahulu. Dalam bahasa Latin, kalau bahasa Latin itu disebut Atlantika, Raja Jalut itu juga disebut Reus, artinya raksasa besar. Raja Jalut yang disebut Goliat itu menurut ceritanya mempunyai perisai dan pedang yang besar dan kuat sebagai alat perang. Jalut Goliat sangat berani dalam peperangan sehingga disegani lawan-lawannya; lebih-lebih dalam peperangan itu dia selalu mendapat kemenangan. Oleh karena itu Goliat atau sang raja Jalut ketika akan berperang tanding dengan yang membantu Aleksander atau Iskandar, bernama Arahat Dawit atau Nabi Daut yang badannya kecil mungil seperti seorang anak biasa, maka Goliat selalu menantang dengan sangat takaburnya. Dalam perang tanding itu Arahat Dawit hanya mempergunakan bandil, yaitu senjata tali pelempar batu kecil-kecil yang ada di hadapannya untuk peluru. Melihat hal itu Goliat, si pendosa, lebih takabur lagi. Sambil tertawa terbahak-bahak dan meloncat-loncat seperti sedang menari. Ia berkata dengan suara yang menggelegar seperti guruh, :”Hai, Daut dan Aleksander beserta pengikutmu, sebaiknya engkau menyerah saja kepadaku dan masuklah ke agamaku, karena agama yang kauanut bersama Aleksander itu salah dan<noinclude>{{rh|||53}}</noinclude> i393pxl1de9ybwhkdjnjr499mry3gor Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/151 250 23594 74284 2026-05-12T01:42:29Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::gambar-gambar keh ananging, :::tan winijang margiling pamasangira. :::(boten kawijang manggening pamasangipun)</poem> <ol start=7> <li><poem>Kang winuwus jrambahnya kaplester alus, nadyan wus mangkana, kapradeksa den gelari, (kapantes dipun gelari) lante dhukut (lampit suket) sinekar asri kawuryan. (panganamipun sinekar katingal sae)</poem></li> <li><poem>Jrambah wau rinarengga kenap bangku, bil buket utawa, lemari pelak tanapi, kantor bagus pandaya nitreng pustaka. (pirantos anulis serat)</poem></li> <li><poem>Marmanipun wawengkon saguthekipun, wau para sadya, regeng asri merak ati, lire narik marang tyasing para kenya.</poem></li> <li><poem>Wuh kasembuh dera marak nganggo lungguh, jrambah regeng pelak, tinon asri nganti sami, lali guling tur ratri kuwat kewala.</poem></li> <li><poem>Dhasaripun kasembuh saking tyasipun, ngeling-eling wulang, Bratasunu wulang siwi, kinon anut miturut marang narendra.</poem></li> <li><poem>Sarta emut aja maneh wong puniku, maring Gustinira, Sri Mahamarta tyas adil, ngasta pati uriping para kawula.</poem></li> <li><poem>Milanipun para kenya tansah emut, kawasaning nata,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|154}}</noinclude> s3wo739wu3bp0z7gjbj793romg508fo Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/53 250 23595 74287 2026-05-12T01:45:46Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa ":sayangilah nyawamu. Kalau tidak mau menyerah, engkau akan terkena pedangku ini. Kalian semua akan mati beserta bala tentaramu. Hai, engkau dan Elaksander sungguh-sungguh kusayangi, maka itu menyerahlan kepadaku!" Berkata demikian itu ia sambil menerima batu yang dilemparkan dengan bandil pada dadanya dan berbunyi debuk, namun tidak terasa sama sekali. Maka tertawalah Goliat terpingkal-pingkal dan disambut bala tentaranya dengan sorak-sorai yang memba... 74287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>:sayangilah nyawamu. Kalau tidak mau menyerah, engkau akan terkena pedangku ini. Kalian semua akan mati beserta bala tentaramu. Hai, engkau dan Elaksander sungguh-sungguh kusayangi, maka itu menyerahlan kepadaku!" Berkata demikian itu ia sambil menerima batu yang dilemparkan dengan bandil pada dadanya dan berbunyi debuk, namun tidak terasa sama sekali. Maka tertawalah Goliat terpingkal-pingkal dan disambut bala tentaranya dengan sorak-sorai yang membahana. Melihat hal itu bala tentara Aleksander kelihatan ketakutan sekali hingga menggigil badan mereka. Tetapi Arahat Dawit malahan maju dan terns melemparkan batu dari bandil dengan gigihnya. Dalam gambar itu Nabi Daut seperti berkata dalam hati dan tidak kelihatan takut sama sekali, karena beliau hanya percaya sungguhsungguh atas keadilan dan kekuasaan Tuhan Yang Maha Suci. Maka itu Nabi Daut mau berperang tanding dengan Goliat. Kirakira sepacuan beluai dipukul dengan pedang oleh Raja Goliat dan bala tentaranya bersorak-sorai gagap gempita karena mereka menyangka bahwa Nabi Daut telah tewas. Tetapi dalam gambar itu bala ten tara Aleksander kelihatan gembira. Hal ini disebabkan karena bala tentara Aleksander melihag bahwa Daut terhindar dari amukan pedang Goliat, maka mereka menyambutnya dengan sorak-sorai. Ketika Daut mendengar perkataan Goliat yang menyayangkan kalau ia mati dan menyuruh menyerah, dalam gambar itu kelihatannya seakan-akan ia berkata dalam hati, "Dari pada aku takut mati dan menyerah kepada orang yang berbuat dosa terhadap Tuhan, lebih baik aku berpegang teguh kepada agamaku yang dapat menambah kepercayaanku terhadap kekuasaan Tuhan yang hidup abadi, artinya Tuhan tidak dapat mati dan tidak dapat sakit . Tuhan itu ada tetapi tidak dapat kelihatan atau tidak dapat dilihat oleh setiap urn at ; maka Tuhaku sung,ouh-sungguh merupakan mukjizat dan hampir bersentuhan kalu dianggap dekat, tetapi kalau diperhitungkan juga jauh tanpa batas. Yang disebut tidak dapat bersentuhan artinya, tidak ada akhimya Tuhan itu. Dan perlambangnya hanya disebut sebagai cahaya , seperti bulan pumama yang sedang bersinar, tetapi bulannya sendiri tidak kelihatan , yang terlihat hanya sinarnya yang meliput dan meliputi . Selanjutnya kata Daut : 54<noinclude></noinclude> j5kyloex2e7prgki5ddf0zfs7fodb00 74291 74287 2026-05-12T01:49:07Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>:sayangilah nyawamu. Kalau tidak mau menyerah, engkau akan terkena pedangku ini. Kalian semua akan mati beserta bala tentaramu. Hai, engkau dan Elaksander sungguh-sungguh kusayangi, maka itu menyerahlan kepadaku!” Berkata demikian itu ia sambil menerima batu yang dilemparkan dengan bandil pada dadanya dan berbunyi debuk, namun tidak terasa sama sekali. Maka tertawalah Goliat terpingkal-pingkal dan disambut bala tentaranya dengan sorak-sorai yang membahana. Melihat hal itu bala tentara Aleksander kelihatan ketakutan sekali hingga menggigil badan mereka. Tetapi Arahat Dawit malahan maju dan terus melemparkan batu dari bandil dengan gigihnya. Dalam gambar itu Nabi Daut seperti berkata dalam hati dan tidak kelihatan takut sama sekali, karena beliau hanya percaya sungguh-sungguh atas keadilan dan kekuasaan Tuhan Yang Maha Suci. Maka itu Nabi Daut mau berperang tanding dengan Goliat. Kira-kira sepacuan beluai dipukul dengan pedang oleh Raja Goliat dan bala tentaranya bersorak-sorai gagap gempita karena mereka menyangka bahwa Nabi Daut telah tewas. Tetapi dalam gambar itu bala tentara Aleksander kelihatan gembira. Hal ini disebabkan karena bala tentara Aleksander melihag bahwa Daut terhindar dari amukan pedang Goliat, maka mereka menyambutnya dengan sorak-sorai. Ketika Daut mendengar perkataan Goliat yang menyayangkan kalau ia mati dan menyuruh menyerah, dalam gambar itu kelihatannya seakan-akan ia berkata dalam hati, :”Dari pada aku takut mati dan menyerah kepada orang yang berbuat dosa terhadap Tuhan, lebih baik aku berpegang teguh kepada agamaku yang dapat menambah kepercayaanku terhadap kekuasaan Tuhan yang hidup abadi, artinya Tuhan tidak dapat mati dan tidak dapat sakit. Tuhan itu ada tetapi tidak dapat kelihatan atau tidak dapat dilihat oleh setiap umat; maka Tuhaku sungguh-sungguh merupakan mukjizat dan hampir bersentuhan kalu dianggap dekat, tetapi kalau diperhitungkan juga jauh tanpa batas. Yang disebut tidak dapat bersentuhan artinya, tidak ada akhirnya Tuhan itu. Dan perlambangnya hanya disebut sebagai cahaya, seperti bulan purnama yang sedang bersinar, tetapi bulannya sendiri tidak kelihatan, yang terlihat hanya sinarnya yang meliput dan meliputi Selanjutnya kata Daut:<noinclude>{{rh|54}}</noinclude> db9vsz1hlt6dvheik4j65xldiszb4p3 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/152 250 23596 74288 2026-05-12T01:46:20Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::nata ingkang angingoni, :::temah ngrucat (wekasan angicalaken) ing cipta sedya sembrana.</poem> <ol start=16> <li><poem>Kajaba mung sungkem lair batinipun, ngelingi wewulang, wong ngawula nora keni, ngandelaken dupeh sinihan narendra.</poem></li> <li><poem>Yan katrucut nglakoni panggawe luput, pinundhut sih nata, lir paran dera nututi, (kados pundi anggenipun anututi) mung temahan (mung wekasan) getun tan antuk aksama.</poem></li> <li><poem>Yen tuhu bathining pra kenya wau, der lerep miyarsa, mring sagung wulang utami, kang winaca neng ngarsa Dalem Narendra.</poem></li> <li><poem>Bratasunu Wulangreh lan Sanasunu, sesamanya wulang, kang utama maedahi, mring kang marak sor pada dalem narendra.</poem></li> <li><poem>Mangka wuruk nadyan bapa-biyungipun, denira weh warah, marang sutane yen ngabdi, kinon sungkem maring Gusti Ratunira.</poem></li> <li><poem>Milanipun kenya kang grahiteng kalbu, osiking wardaya, aja maneh wong ngaurip, jeneng ngabdi sanadyan nora ngawula.</poem></li> <li><poem>Nanging weruh lan rumangsa ngemut-emut, nikmate denira, mangindhung myang magersari, munggweng bumi wawengkon kagungan nata.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||155}}</noinclude> 0p79j4aqxla3x1z1dlgergltjolvfoz 74289 74288 2026-05-12T01:46:50Z Abdansykr26 860 74289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::nata ingkang angingoni, :::temah ngrucat (wekasan angicalaken) ing cipta sedya sembrana.</poem> <ol start=14> <li><poem>Kajaba mung sungkem lair batinipun, ngelingi wewulang, wong ngawula nora keni, ngandelaken dupeh sinihan narendra.</poem></li> <li><poem>Yan katrucut nglakoni panggawe luput, pinundhut sih nata, lir paran dera nututi, (kados pundi anggenipun anututi) mung temahan (mung wekasan) getun tan antuk aksama.</poem></li> <li><poem>Yen tuhu bathining pra kenya wau, der lerep miyarsa, mring sagung wulang utami, kang winaca neng ngarsa Dalem Narendra.</poem></li> <li><poem>Bratasunu Wulangreh lan Sanasunu, sesamanya wulang, kang utama maedahi, mring kang marak sor pada dalem narendra.</poem></li> <li><poem>Mangka wuruk nadyan bapa-biyungipun, denira weh warah, marang sutane yen ngabdi, kinon sungkem maring Gusti Ratunira.</poem></li> <li><poem>Milanipun kenya kang grahiteng kalbu, osiking wardaya, aja maneh wong ngaurip, jeneng ngabdi sanadyan nora ngawula.</poem></li> <li><poem>Nanging weruh lan rumangsa ngemut-emut, nikmate denira, mangindhung myang magersari, munggweng bumi wawengkon kagungan nata.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||155}}</noinclude> cccdrispcwime3eldjrrblb5zuxwjr0 Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/33 250 23597 74290 2026-05-12T01:47:43Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa| }}" 74290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||31}}</noinclude>{{jawa| }}<noinclude></noinclude> o3625wjpiira3d0a2kadffip8ex9ls3 74298 74290 2026-05-12T01:57:06Z Kriita 885 /* Proofread */ 74298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||31}}</noinclude>{{jawa|ꦗ꧈ ꦩꦼꦤ꧀ꦢꦼꦩ꧀ꦩꦺꦱꦪꦲꦤ꧀ꦢꦢꦶ꧈ ꦒꦺꦴꦫꦺꦴꦃꦲꦺꦩꦼꦠꦸ꧈ ꦮꦤꦶꦒꦮꦺꦧꦺꦴꦤ꧀ꦥꦭ꧀ꦱꦸ꧈ ꦲꦸꦥꦩꦤꦺꦧꦲꦺꦏꦸ ꦭꦶ 30 ꦢꦶꦏꦤ꧀ꦝꦏ꧀ꦲꦏꦺ 35 ꦲꦸꦠꦮ 40 ꧈ ꦢꦢꦶꦏꦼꦗꦧꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦕꦼꦁꦏ꧀ꦭꦺꦴꦁꦔꦤ꧀ꦲꦶꦪꦧꦶꦱꦔꦼꦩ꧀ꦥꦱ꧀ꦭꦥ꧀ꦧꦪꦂꦫꦤ꧀ꦤꦺꦏꦸꦭꦶ 5 ꦲꦸꦠꦮꦱꦼꦥꦸꦭꦸꦃ꧈ ꦠꦸꦮꦤ꧀ꦤꦺꦩꦸꦁꦥꦣꦔꦤ꧀ꦢꦼꦭ꧀ꦧꦲꦺ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦱꦶꦁꦒꦼꦊꦩ꧀ꦚꦠꦶꦠꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧈ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦪꦸꦟꦹꦱ꧀ꦥꦚ꧀ꦕꦺꦤ꧀ꦧꦲꦸꦠ꧀ꦒꦮꦺꦧꦺꦴꦤ꧀ꦥꦭ꧀ꦱꦸ꧈ꦲꦺꦴꦫꦠꦲꦸꦔꦤ꧀ꦠꦶꦏꦺꦴꦤꦁꦔꦤ꧀꧈ ꦲꦶꦁꦢꦊꦤꦩ꧀ꦱꦼꦠꦲꦸꦤ꧀ꦧꦲꦺꦪꦸꦟꦹꦱ꧀ꦮꦶꦱ꧀ꦏꦼꦤꦢꦶꦲꦫꦤ꧀ꦤꦶꦮꦺꦴꦁꦕꦸꦏꦸꦥ꧀ ꦧꦶꦱꦠꦸꦏꦸꦱꦮꦃꦏꦫꦺꦴꦠꦼꦒꦭ꧀ꦭꦶꦩꦁꦧꦲꦸꦱꦂꦠꦱꦥꦶꦠꦼꦭꦸ꧉ ꦲꦺꦮꦢꦺꦤꦺꦩꦼꦏ꧀ꦱꦢꦸꦫꦸꦁꦩꦉꦩ꧀ ꦧꦠꦶꦤ꧀ꦲꦠꦶꦤꦺꦲꦺꦴꦫꦥꦠꦶꦥꦠꦶꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦪꦺꦤ꧀ꦢꦸꦫꦸꦁꦧꦶꦱꦠꦸꦏꦸꦱꦮꦃꦥꦶꦫꦁꦥꦶꦫꦁꦥꦸꦭꦹꦃꦧꦲꦸꦱꦂꦠꦱꦥꦶꦥꦶꦫꦁꦥꦶꦫꦁꦥꦸꦭꦸꦃꦲꦶꦗꦶ꧉ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦱꦏꦔꦁꦱꦲꦁꦱꦤꦺ꧈ ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦒꦺꦴꦭꦺꦏ꧀ꦲꦏꦭ꧀ꦏꦁꦒꦺꦴꦔꦸꦤ꧀ꦝꦏ꧀ꦭꦏꦺꦧꦤ꧀ꦝꦤꦺꦱ }}<noinclude></noinclude> tfl3afugwvgh5nwyrzpoe9vyhly93j4 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/54 250 23598 74292 2026-05-12T01:49:21Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa ""Nanti kalau Tuhanku telah meliput dan meliputi batu tali bandil pelemparku, maka atas kehendak Tuhan teijadilah keajaiban pada batu sebagai pelor kecilku dan dapat menjadi seperti malaekat Ijrail". Seketika ia diam, lepaslah pelor kecil dari tali bendilnya dan mengenai bagian atas dekat tulang pakal hidung Goliat, .manusia berdosa itu. Tulang dahinya pecah dan batu bersarang di dahl bagian dalam, mengeram di sana, sampai otaknya meluap bercampur dara... 74292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>"Nanti kalau Tuhanku telah meliput dan meliputi batu tali bandil pelemparku, maka atas kehendak Tuhan teijadilah keajaiban pada batu sebagai pelor kecilku dan dapat menjadi seperti malaekat Ijrail". Seketika ia diam, lepaslah pelor kecil dari tali bendilnya dan mengenai bagian atas dekat tulang pakal hidung Goliat, .manusia berdosa itu. Tulang dahinya pecah dan batu bersarang di dahl bagian dalam, mengeram di sana, sampai otaknya meluap bercampur darah menjadi merah wamanya. Seketika itu robohlah Goliat ke tanal1 . Hal ini kalau diumpamakan seperti ia berkata dalam hati, "Taubat, hamba akan sungguh-sungguh percaya kepada Tuhan yang Maha Mulya, yang tidak berbentuk, berujud, tidak berwama, tambahan lagi tidak bertempat tinggal. Duh, sudah taubatlah hamba dan tolonglah Daut, panggilkan dukun untukku dan berapa ongkosnya pasti akan kubayar." Demikianlah kalau orang sudah terkena malapetaka baru ia bertaubat. Hal ihilah yang merupakan kebiasaan orang hidup; kalau ketahuan barulah ia ingat akan dosa yang diperbuatnya, sampai akhimya seperti keadaan Goliat yang telah termasyhur di dunia bahwa ia menjadi musuh Tuhan, dan demikianlah akibatnya. Tetapi Daut diumpamakan seperti telah mendapat isyarat/petunjuk dari Tuhan untuk menyudahi Goliat yang telah berbuat dosa di hadapan Tuhan, maka matilah ia. Melihat kejadian itu bala tentara Aleksander sorak-sorai gegap gempita dalam menyambut kemenangan Daut, sedang bala tentara Goliat yang mengepung bala tentara Aleksander setelah melihat pimpinan mereka, Raja Goliat tewas, segera bertekuk lutut dan bersedia menganut agama yang dipeluk oleh Daut. Maka itu Daut dan raja Aleksander siang malam selalu memusatkan batinnya kepada Tuhan dan bersujud ke hadapan Tuhan. Setelah bala tentara taklukan beijanji sungguh-sungguh menganut agama Daut , maka Aleksander sebalatentaranya bersorak berulang-ulang sebagai penghormatan a tas kemenangan dalam peperangan bagi Sang Penolong Dunia, yang dimaksud di sini sebagai dunia ialah rakyat di Mesir, dan penolongnya bemama Sang Dawit Daut Arakat artinya Nabi Daut. Berpanjang-panjang cerita ini, karena hatinya tertarik melihat gambar Aleksander (Aleksander merupakan ucapan kata dari orang Eropa, sedang orang Jawa Surakarta menyebutnya Iskandar Jalut Sri Mesir yang mohon 55<noinclude></noinclude> 2vz3ios6l3fnel1pvd24oxt4p9d6zp7 74294 74292 2026-05-12T01:52:14Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>:”Nanti kalau Tuhanku telah meliput dan meliputi batu tali bandil pelemparku, maka atas kehendak Tuhan terjadilah keajaiban pada batu sebagai pelor kecilku dan dapat menjadi seperti malaekat Ijrail”. Seketika ia diam, lepaslah pelor kecil dari tali bendilnya dan mengenai bagian atas dekat tulang pakal hidung Goliat, manusia berdosa itu. Tulang dahinya pecah dan batu bersarang di dahi bagian dalam, mengeram di sana, sampai otaknya meluap bercampur darah menjadi merah warnanya. Seketika itu robohlah Goliat ke tanah. Hal ini kalau diumpamakan seperti ia berkata dalam hati, :”Taubat, hamba akan sungguh-sungguh percaya kepada Tuhan yang Maha Mulya, yang tidak berbentuk, berujud, tidak berwarna, tambahan lagi tidak bertempat tinggal. Duh, sudah taubatlah hamba dan tolonglah Daut, panggilkan dukun untukku dan berapa ongkosnya pasti akan kubayar.” Demikianlah kalau orang sudah terkena malapetaka baru ia bertaubat. Hal inilah yang merupakan kebiasaan orang hidup; kalau ketahuan barulah ia ingat akan dosa yang diperbuatnya, sampai akhirnya seperti keadaan Goliat yang telah termasyhur di dunia bahwa ia menjadi musuh Tuhan, dan demikianlah akibatnya. Tetapi Daut diumpamakan seperti telah mendapat isyarat/petunjuk dari Tuhan untuk menyudahi Goliat yang telah berbuat dosa di hadapan Tuhan, maka matilah ia. Melihat kejadian itu bala tentara Aleksander sorak-sorai gegap gempita dalam menyambut kemenangan Daut, sedang bala tentara Goliat yang mengepung bala tentara Aleksander setelah melihat pimpinan mereka, Raja Goliat tewas, segera bertekuk lutut dan bersedia menganut agama yang dipeluk oleh Daut. Maka itu Daut dan raja Aleksander siang malam selalu memusatkan batinnya kepada Tuhan dan bersujud ke hadapan Tuhan. Setelah bala tentara taklukan berjanji sungguh-sungguh menganut agama Daut, maka Aleksander sebalatentaranya bersorak berulang-ulang sebagai penghormatan atas kemenangan dalam peperangan bagi Sang Penolong Dunia, yang dimaksud di sini sebagai dunia ialah rakyat di Mesir, dan penolongnya bernama Sang Dawit Daut Arakat artinya Nabi Daut. Berpanjang-panjang cerita ini, karena hatinya tertarik melihat gambar Aleksander (Aleksander merupakan ucapan kata dari orang Eropa, sedang orang Jawa Surakarta menyebutnya Iskandar Jalut Sri Mesir yang mohon<noinclude>{{rh|||55}}</noinclude> centswazww8eaofi0p05etgqcflev69 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/153 250 23599 74293 2026-05-12T01:49:54Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=21> <li><poem>Temahipun para kenya ciptanipun, rinten dalu tansah, mung ukir osiking pikir, ngiker-iker sedya males sih narendra.</poem></li> <li><poem>Mrih Sang Prabu sukeng tyas rinten myang dalu, sing luwes lemesnya, tyasing kenya dera sami, mangladosi kang dados pareng narendra.</poem></li> <li><poem>Sagalugut legetan kang sedya muncul, nguciwani karsa, karsa Dalem Sri Bupati, kasirnakken saking tyas sedya raharja.</poem></li> <li><poem>Ciptanipun pra kenya samya sumurup, upama manungsa, nguciwani maring janmi, aprasasat nguciwani mring pandhita.</poem></li> <li><poem>Mangka lamun karya ing kuciwanipun, pandhita prasasat, agawe kuciwa maring, Gusti Rasul mangka Kangjeng Sri Narendra.</poem></li> <li><poem>Gantyanipun Kangjeng Nabi Rasul wau, sapa wonge karya, kuciwa marang narpati, aprasasat gawe kuciwaning Allah.</poem></li> <li><poem>Mangka lamun gnuciwani mring Allahu, iku yekti karya, kuciwa badan pribadi, kang mangkono para kenya samya yatna.</poem></li> <li><poem>Tegesipun yatna eling mila tulus, wau kenya samya, luwes lemes merak ati, mring sor pada Dalem Kangjeng Sri Narendra.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|156}}</noinclude> 4gm446nzcc6lqvlmcpehysn8p8tpda9 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/55 250 23600 74295 2026-05-12T01:52:24Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "pertolongan kepada seseorang yang bernama Arakat Dawit (Arakat Dawit merupakan ucapan kata Orang Eropa sedang Orang Jawa Sala menyebutnya Nabi Daut). Kembali pada kata tongpa/ (Bel. : tongval) yang diartikan suara seperti tersebut sebelumnya. Arti kata tong ialah lidah dan pal (val) artinya jatuh; jadi arti keseluruhannya kata tongpal ialah keluarnya ucapan kata da ri lidah. Dalam hal ini pengarang menyerahkan kepada para ahli bahasa. Sebagai perpanja... 74295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>pertolongan kepada seseorang yang bernama Arakat Dawit (Arakat Dawit merupakan ucapan kata Orang Eropa sedang Orang Jawa Sala menyebutnya Nabi Daut). Kembali pada kata tongpa/ (Bel. : tongval) yang diartikan suara seperti tersebut sebelumnya. Arti kata tong ialah lidah dan pal (val) artinya jatuh; jadi arti keseluruhannya kata tongpal ialah keluarnya ucapan kata da ri lidah. Dalam hal ini pengarang menyerahkan kepada para ahli bahasa. Sebagai perpanjangan cerita atau untuk jelasnya, semua umat manusia yang men yerupai ketetapan hati seperti Arakat Dawit yan g sungguh-sungguh percaya kepada Tuhan , seumpamanya seorang panglima perang biarpun diserang berjuta-j uta anak panah , beribu-ribu pelor kecil, ia harus tetap percaya kepada kekuasaan dan kasih sayang Tuhan terhadap umatNya; buktinya Tuhan selalu memberi keselamatan, tidak pemah bemiat untuk mencelakakan umatNya. Itulah sebab-musababn ya ada aj aran yang mengatakan bahwa barang siapa bemiat mencelakakan manusia lain , pasti ia akan tertimpa celaka lebih dahulu. Berat tidaknya k ecelakaan itu sesuai dengan hukumnya. Hal ini tela!1 pula dimuat dalam kitab Sruti, begini isi ajarannya: Barang siapa mempunyai niat mencelakakan sesama manusia, dosanya ditimbang oleh Tuhan. Kalau tidak bemiat , timbangannya rata, tidak berat sebelah ; sedang kalau bemiat, timbangannya berat sebelah. Tuhan pasti mengetahui d engan tepat akan tujuan kehendak umat-Nya. Biarpun menurut perasaan umat-Nya kehendak m ereka itu telah benar sekali. C ukuplah sekian saja perpanjangan cerita yang merupakan sisipan cerita dalam cerita Babad Madusita. Oleh karena itu sekarang yang diceritakan ialah keadaan tempat yang dipasangi gambar Aleksander, Arakat Daut, dan Goliat. Kalau Sri Susuhunan sedang datang untuk bercengkerama di Madusita, tempat itu dipergunakan untuk ruang staf sekretaris, untuk para ordonans, dan para punakawan n agari . Jelasn ya ternpat itu terletak di sebelah tenggara istana pasanggrahan/ taman Madusita dan disebut gedung Marduyatnya. Cerita ini oleh pengarang selanjutnya dikisahkan dengan ternbang Mijil supaya enak untuk mengambil lagunya dengan tepat. Di sebelah tenggara gedung marduyatnya ada sebuah rumah yang terletak di dekat sudut pagar tembok pasanggrahan. Rumah ini berbentuk kampung dan menghada p ke utara serta mempunyai 56<noinclude></noinclude> 4k1vgc7zvszhd4b9axvvltb8qx7nft7 74296 74295 2026-05-12T01:55:31Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>pertolongan kepada seseorang yang bernama Arakat Dawit (Arakat Dawit merupakan ucapan kata Orang Eropa sedang Orang Jawa Sala menyebutnya Nabi Daut). Kembali pada kata ''tongpal'' (Bel.: tongval) yang diartikan suara seperti tersebut sebelumnya. Arti kata tong ialah lidah dan pal (val) artinya jatuh; jadi arti keseluruhannya kata ''tongpal'' ialah keluarnya ucapan kata dari lidah. Dalam hal ini pengarang menyerahkan kepada para ahli bahasa. Sebagai perpanjangan cerita atau untuk jelasnya, semua umat manusia yang menyerupai ketetapan hati seperti Arakat Dawit yang sungguh-sungguh percaya kepada Tuhan, seumpamanya seorang panglima perang biarpun diserang berjuta-juta anak panah, beribu-ribu pelor kecil, ia harus tetap percaya kepada kekuasaan dan kasih sayang Tuhan terhadap umatNya; buktinya Tuhan selalu memberi keselamatan, tidak pernah berniat untuk mencelakakan umatNya. Itulah sebab-musababnya ada ajaran yang mengatakan bahwa barang siapa berniat mencelakakan manusia lain, pasti ia akan tertimpa celaka lebih dahulu. Berat tidaknya kecelakaan itu sesuai dengan hukumnya. Hal ini telah pula dimuat dalam kitab Sruti, begini isi ajarannya: Barang siapa mempunyai niat mencelakakan sesama manusia, dosanya ditimbang oleh Tuhan. Kalau tidak berniat, timbangannya rata, tidak berat sebelah; sedang kalau berniat, timbangannya berat sebelah. Tuhan pasti mengetahui dengan tepat akan tujuan kehendak umat-Nya. Biarpun menurut perasaan umat-Nya kehendak mereka itu telah benar sekali. Cukuplah sekian saja perpanjangan cerita yang merupakan sisipan cerita dalam cerita Babad Madusita. Oleh karena itu sekarang yang diceritakan ialah keadaan tempat yang dipasangi gambar Aleksander, Arakat Daut, dan Goliat. Kalau Sri Susuhunan sedang datang untuk bercengkerama di Madusita, tempat itu dipergunakan untuk ruang staf sekretaris, untuk para ordonans, dan para punakawan nagari. Jelasnya tempat itu terletak di sebelah tenggara istana pasanggrahan/taman Madusita dan disebut gedung Marduyatnya. Cerita ini oleh pengarang selanjutnya dikisahkan dengan tembang Mijil supaya enak untuk mengambil lagunya dengan tepat. Di sebelah tenggara gedung marduyatnya ada sebuah rumah yang terletak di dekat sudut pagar tembok pasanggrahan. Rumah ini berbentuk kampung dan menghadap ke utara serta mempunyai<noinclude>{{rh|56}}</noinclude> cbacia7xomwmfg9hbdtp07hn1t5bn4w Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/56 250 23601 74297 2026-05-12T01:55:44Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "dua buah serambi , timur dan barat. Ukuran rumah sebesar 9x23m, atapnya terbuat dari genting dan ra ngkan ya kayu j a ti serta berpagar dinding kayu. Rumah ini mempunyai scdere tan pintu yang menghadap ke barat dan berwarna seperti baru serta dipergunakan untuk mobil, kereta, dakar, dan bendi. Di sebelah barat agak jauh dari garasi tadi, terdapat rumah yang berbentuk kampung menghadap ke utara dengan dua serambi timur barat. Ukurannya 62x 126 dm dan b... 74297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>dua buah serambi , timur dan barat. Ukuran rumah sebesar 9x23m, atapnya terbuat dari genting dan ra ngkan ya kayu j a ti serta berpagar dinding kayu. Rumah ini mempunyai scdere tan pintu yang menghadap ke barat dan berwarna seperti baru serta dipergunakan untuk mobil, kereta, dakar, dan bendi. Di sebelah barat agak jauh dari garasi tadi, terdapat rumah yang berbentuk kampung menghadap ke utara dengan dua serambi timur barat. Ukurannya 62x 126 dm dan beratap genting, sedang rangkanya dari kayu j ati seluruhnya. Rumah ini dipergunakan untuk ke rja para tukang kayu, pembuat rumah. Kalau dalam pabrik mereka it u disebut pekerja staf di Madusita dan dipergunakan juga untuk kerja staf persekutuan pemeriksa atau mandor para peke rja d alam pembangunan istana Madusita. Di sebelah timur rumah tersebut di atas terdapat rumah , tepatnya terletak di sebelah timur !au t dekat pintu gerbang taman. Rumah ini merupakan bangsal kecil yang berbentuk limasan dan menghadap ke timur serta tidak berserambi. Adapun ukurannya 62x41 dm. Bangsal ini beratap papan (Jawa : sirap) dan berangka kayu j ati. Ceri ta beralih ke te mpat dekat sudut barat daya pagar tembok. Di tempat ini terdapat bangunan yang mengh adap ke utara dan tidak berserambi. Ukurann ya 52x52 dm. Atapnya sirap dan rangkanya dari kayu j ati. Bangunan tadi berbentuk limasan . Di pagar temboknya diberi sebuah pintu. Dahulu bangunan ini dipergunakan untuk gedung pengobatan. Adapun jumlah semua rumah/bangunan yang ada di dalam pasanggrahan Madusita sebanyak 21 buah , tern1asuk kandang sapi dan kuda, sedang kandang ayam dan merpa ti , biarpun berbentuk rumah juga, tidak termasuk dalam hitungan yang 2 1 tadi. Sekarang yang diceriterakan ialah bangunan yang juga ada di dalam istana Madusita, yaitu bangunan yang terletak di an tara pintu gerbang tadi dan dinding pc nutup ujung rumah muka, dan berupa pancuran air. Pancuran air ini diletakkan di tengah kolam yang dipasangi dinding palin dan pecahan pot yang disemen pada tepinya dan disebut Windu Tawing. Di tengah-tcngah kolam ditempatk an sebuah patung nyonya yang menghadap ke patu ng-patung yang terletak di bawah air yang memancur. Adapun asa l air yang memancur itu dari pipa yang juga mengairi kulah pemandian Sri Susuhunan. Pipa ini bercabang ke air mancur, berarti pancuran mendapat air dari pipa. Maka itu pancuran dapat memancarkan air ke atas dan mengemhang sehing57<noinclude></noinclude> hcadhmm0zvu1l4j2lvo2dw80limsu8g 74300 74297 2026-05-12T01:59:06Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>dua buah serambi, timur dan barat. Ukuran rumah sebesar 9x23m, atapnya terbuat dari genting dan rangkanya kayu jati serta berpagar dinding kayu. Rumah ini mempunyai sederetan pintu yang menghadap ke barat dan berwarna seperti baru serta dipergunakan untuk mobil, kereta, dokar, dan bendi. Di sebelah barat agak jauh dari garasi tadi, terdapat rumah yang berbentuk kampung menghadap ke utara dengan dua serambi timur barat. Ukurannya 62x126 dm dan beratap genting, sedang rangkanya dari kayu jati seluruhnya. Rumah ini dipergunakan untuk kerja para tukang kayu, pembuat rumah. Kalau dalam pabrik mereka itu disebut pekerja staf di Madusita dan dipergunakan juga untuk kerja staf persekutuan pemeriksa atau mandor para pekerja dalam pembangunan istana Madusita. Di sebelah timur rumah tersebut di atas terdapat rumah, tepatnya terletak di sebelah timur laut dekat pintu gerbang taman. Rumah ini merupakan bangsal kecil yang berbentuk limasan dan menghadap ke timur serta tidak berserambi. Adapun ukurannya 62x41 dm. Bangsal ini beratap papan (Jawa : sirap) dan berangka kayu jati. Cerita beralih ke tempat dekat sudut barat daya pagar tembok. Di tempat ini terdapat bangunan yang menghadap ke utara dan tidak berserambi. Ukurannya 52x52 dm. Atapnya sirap dan rangkanya dari kayu jati. Bangunan tadi berbentuk limasan. Di pagar temboknya diberi sebuah pintu. Dahulu bangunan ini dipergunakan untuk gedung pengobatan. Adapun jumlah semua rumah/bangunan yang ada di dalam pasanggrahan Madusita sebanyak 21 buah, termasuk kandang sapi dan kuda, sedang kandang ayam dan merpati, biarpun berbentuk rumah juga, tidak termasuk dalam hitungan yang 21 tadi. Sekarang yang diceriterakan ialah bangunan yang juga ada di dalam istana Madusita, yaitu bangunan yang terletak di antara pintu gerbang tadi dan dinding penutup ujung rumah muka, dan berupa pancuran air. Pancuran air ini diletakkan di tengah kolam yang dipasangi dinding palin dan pecahan pot yang disemen pada tepinya dan disebut ''Windu Tawing''. Di tengah-tengah kolam ditempatkan sebuah patung nyonya yang menghadap ke patung-patung yang terletak di bawah air yang memancur. Adapun asal air yang memancur itu dari pipa yang juga mengairi kulah pemandian Sri Susuhunan. Pipa ini bercabang ke air mancur, berarti pancuran mendapat air dari pipa. Maka itu pancuran dapat memancarkan air ke atas dan mengembang {{hws|sehing|sehingga}}<noinclude>{{rh|||57}}</noinclude> mi6n0arteucna0dfv9c5gz2xg687425 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/60 250 23602 74299 2026-05-12T01:57:22Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>pengarang/penggubah hanya menyerahkan segalanya ke hadapan para ahli. Sekarang ceritera kembali ke istana. Di istana ini terdapat banyak kebun bunga. Selain yang tumbuh di keliling bagian atas tembok istana, tetanaman itu terdapat juga di sepanjang tepi bagian dalam tembok pasanggrahan. Kebun bunga yang terbesar ialah yang terletak di halaman depan di sebelah barat dan mengelilingi gedung Marduyatnya yang telah disebut sebelumnya. Juga di sebelah timur kama pendapa belakang terdapat kebun bunga. Ada juga yang lain, tetapi tidak besar. Adapun tanamannya beraneka warna bunga dan buah-buahan. Macam tanaman bunga-bungaannya ialah: <ol start=1> <li> Bakung </li> <li> Celi Jepang </li> <li> Gansahse </li> <li> Matahari </li> <li> Dahlia </li> <li> Tluki </li> <li> Melati </li> <li> Sewuayu </li> <li> Mawar Merah </li> <li> Air mata pengantin </li> <li> Ceplok piring </li> <li> Anggrek </li> <li> Tunjungsari </li> <li> Teratai </li> <li> Samboja </li> <li> Nagasari </li> <li> Eli Ontrap </li> <li> Kamile </li> <li> Kertas </li> <li> Bikonia. </li> </ol> Sedang macam-macam tanaman buah-buahan di istana yaitu: <ol start=1> <li> Rambutan Aceh </li> <li> Jeruk Keprok </li> <li> Manggis </li> <li> Duku </li> <li> Klengkeng </li> <li> Rukam </li> </ol><noinclude>{{rf|||61}}</noinclude> 6d7gz2ts45lb6fzkimdrblrrfgcu92c Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/57 250 23603 74301 2026-05-12T01:59:14Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "ga kelihatan seperti payung. Air mancur bekerja siang malam dan airnya jatuh ke kolam. Kolam tadi dipergunakan untuk memelihara ikan mas dan maskoki. Tambahan lagi kolam tadi diberi tanaman air yang disebut teratai dan dihias dengan pot-pot yang indah. Pot-pot ini diatur di sekeliling bibir kolam dan diisi tanaman bungabungaan yang indah. Pada saat tanaman ini sedang berbunga, sungguh harum baunya, sehingga mempesonakan barang siapa yang melihat keada... 74301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>ga kelihatan seperti payung. Air mancur bekerja siang malam dan airnya jatuh ke kolam. Kolam tadi dipergunakan untuk memelihara ikan mas dan maskoki. Tambahan lagi kolam tadi diberi tanaman air yang disebut teratai dan dihias dengan pot-pot yang indah. Pot-pot ini diatur di sekeliling bibir kolam dan diisi tanaman bungabungaan yang indah. Pada saat tanaman ini sedang berbunga, sungguh harum baunya, sehingga mempesonakan barang siapa yang melihat keadaan itu. Di sebelah tirnur bibir kolam ada sebuah patung batu yang berbentuk manusia berhidung panjang seperti gajah. Barangkali yang termasyhur dengan sebutan Batara yang bernama Sang Hyang Gana atau Ganesya. Perlu diketahui bahwa menurut ceritanya area Ganesya ini tidak hanya sebagai hiasan saja, melainkan juga termasuk kelompok pelengkap keagamaan pada jaman dahulu, yaitu pelengkap keagamaan Sang Hyang Brahma. Adapun asal mula cerita ini diambil dari tempat yang terletak di tengah-tengah desa Candi, desa di sebelah utara Madusita. Menurut cerita, jaman dahulu di desa Candi itu ada bangunan candirtya, bahkan sampai sekarang masih ada sebagian bekasnya, tetapi terpendam. Candi itu tadinya dibangun sebagai pelengkap agama Barata Brahma. Cerita ini sebagian kecil dilagukan dengan tembang mijil , serlang sebagian besar ditembangkan kinanti. Pada mulanya orang Jawa adalah penganut agama Brahma, kemudian penganut agama Buda. Biarpun agama Buda sudah masuk ke Jawa, agama Brahma masih ada juga dan itu berarti di Jawa ada dua macam agama. Kedua agama ini bercampur dan disebut Brahma-Buda. Oleh karena itu ketika Pulau J awa menganut agama Buda, area candi-candi perlengkapan agama Brahma tidak dirusak , melainkan masih dilestarikan , malahan perlengkapan agama Brahma itu dicampur menjadi dua macam, misalnya Candi Prambanan yang arcanya besar-besar dan merupakan perlengkapan agama Brahma. Tetapi area-area yang menceritakan riwayat Sri Ramawijaya merupakan perlengkapan agama Buda yang digunakan untuk keperluan agamanya. Kedua agama besar itu terbagi-bagi menjadi berrnacam-macam agama yang kecil-kecil; tetapi hal itu tidak diceritakan di sini. Menurut cerita, candi itu dipendam karena pada waktu Pulau Jawa t elah banya~ dipengaruhi agama Islam dan para 'penganutnya 58<noinclude></noinclude> 5elxkur6anbhg6mee8mn5msylp11ifl 74311 74301 2026-05-12T02:24:31Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hws|ga|sehingga}} kelihatan seperti payung. Air mancur bekerja siang malam dan airnya jatuh ke kolam. Kolam tadi dipergunakan untuk memelihara ikan mas dan maskoki. Tambahan lagi kolam tadi diberi tanaman air yang disebut teratai dan dihias dengan pot-pot yang indah. Pot-pot ini diatur di sekeliling bibir kolam dan diisi tanaman bunga-bungaan yang indah. Pada saat tanaman ini sedang berbunga, sungguh harum baunya, sehingga mempesonakan barang siapa yang melihat keadaan itu. Di sebelah timur bibir kolam ada sebuah patung batu yang berbentuk manusia berhidung panjang seperti gajah. Barangkali yang termasyhur dengan sebutan Batara yang bernama Sang Hyang Gana atau Ganesya. Perlu diketahui bahwa menurut ceritanya arca Ganesya ini tidak hanya sebagai hiasan saja, melainkan juga termasuk kelompok pelengkap keagamaan pada jaman dahulu, yaitu pelengkap keagamaan Sang Hyang Brahma. Adapun asal mula cerita ini diambil dari tempat yang terletak di tengah-tengah desa Candi, desa di sebelah utara Madusita. Menurut cerita, jaman dahulu di desa Candi itu ada bangunan candinya, bahkan sampai sekarang masih ada sebagian bekasnya, tetapi terpendam. Candi itu tadinya dibangun sebagai pelengkap agama Barata Brahma. Cerita ini sebagian kecil dilagukan dengan tembang mijil, sedang sebagian besar ditembangkan kinanti. Pada mulanya orang Jawa adalah penganut agama Brahma, kemudian penganut agama Buda. Biarpun agama Buda sudah masuk ke Jawa, agama Brahma masih ada juga dan itu berarti di Jawa ada dua macam agama. Kedua agama ini bercampur dan disebut Brahma-Buda. Oleh karena itu ketika Pulau Jawa menganut agama Buda, arca candi-candi perlengkapan agama Brahma tidak dirusak, melainkan masih dilestarikan, malahan perlengkapan agama Brahma itu dicampur menjadi dua macam, misalnya Candi Prambanan yang arcanya besar-besar dan merupakan perlengkapan agama Brahma. Tetapi arca-arca yang menceritakan riwayat Sri Ramawijaya merupakan perlengkapan agama Buda yang digunakan untuk keperluan agamanya. Kedua agama besar itu terbagi-bagi menjadi bermacam-macam agama yang kecil-kecil, tetapi hal itu tidak diceritakan di sini. Menurut cerita, candi itu dipendam karena pada waktu Pulau Jawa telah banyak dipengaruhi agama Islam dan para penganutnya<noinclude>{{rh|58}}</noinclude> m07inkhg7ofnlwg1j260ngkj4u1evp8 74313 74311 2026-05-12T02:24:47Z Iripseudocorus 1236 74313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|ga|sehingga}} kelihatan seperti payung. Air mancur bekerja siang malam dan airnya jatuh ke kolam. Kolam tadi dipergunakan untuk memelihara ikan mas dan maskoki. Tambahan lagi kolam tadi diberi tanaman air yang disebut teratai dan dihias dengan pot-pot yang indah. Pot-pot ini diatur di sekeliling bibir kolam dan diisi tanaman bunga-bungaan yang indah. Pada saat tanaman ini sedang berbunga, sungguh harum baunya, sehingga mempesonakan barang siapa yang melihat keadaan itu. Di sebelah timur bibir kolam ada sebuah patung batu yang berbentuk manusia berhidung panjang seperti gajah. Barangkali yang termasyhur dengan sebutan Batara yang bernama Sang Hyang Gana atau Ganesya. Perlu diketahui bahwa menurut ceritanya arca Ganesya ini tidak hanya sebagai hiasan saja, melainkan juga termasuk kelompok pelengkap keagamaan pada jaman dahulu, yaitu pelengkap keagamaan Sang Hyang Brahma. Adapun asal mula cerita ini diambil dari tempat yang terletak di tengah-tengah desa Candi, desa di sebelah utara Madusita. Menurut cerita, jaman dahulu di desa Candi itu ada bangunan candinya, bahkan sampai sekarang masih ada sebagian bekasnya, tetapi terpendam. Candi itu tadinya dibangun sebagai pelengkap agama Barata Brahma. Cerita ini sebagian kecil dilagukan dengan tembang mijil, sedang sebagian besar ditembangkan kinanti. Pada mulanya orang Jawa adalah penganut agama Brahma, kemudian penganut agama Buda. Biarpun agama Buda sudah masuk ke Jawa, agama Brahma masih ada juga dan itu berarti di Jawa ada dua macam agama. Kedua agama ini bercampur dan disebut Brahma-Buda. Oleh karena itu ketika Pulau Jawa menganut agama Buda, arca candi-candi perlengkapan agama Brahma tidak dirusak, melainkan masih dilestarikan, malahan perlengkapan agama Brahma itu dicampur menjadi dua macam, misalnya Candi Prambanan yang arcanya besar-besar dan merupakan perlengkapan agama Brahma. Tetapi arca-arca yang menceritakan riwayat Sri Ramawijaya merupakan perlengkapan agama Buda yang digunakan untuk keperluan agamanya. Kedua agama besar itu terbagi-bagi menjadi bermacam-macam agama yang kecil-kecil, tetapi hal itu tidak diceritakan di sini. Menurut cerita, candi itu dipendam karena pada waktu Pulau Jawa telah banyak dipengaruhi agama Islam dan para penganutnya<noinclude>{{rh|58}}</noinclude> gst3kkqwinjuhz667pjjz8q5prddf2r Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/34 250 23604 74302 2026-05-12T01:59:55Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa| }}" 74302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||32|}}</noinclude>{{jawa| }}<noinclude></noinclude> arlko9lis13lh5ur2emn1477svpymv1 74306 74302 2026-05-12T02:14:39Z Kriita 885 /* Proofread */ 74306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||32|}}</noinclude>{{jawa|ꦪꦩꦼꦩ꧀ꦥꦼꦁ꧈ ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦒꦼꦊꦩ꧀ꦲꦔꦿꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀ꦤꦏꦺꦣꦸꦮꦶꦠ꧀ ꦱꦧꦼꦤ꧀ꦔꦸꦠꦁꦔꦶ f 10 ꦱꦱꦱꦶꦧꦭꦶ f 12꧈ ꦢꦢꦶꦫꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀ꦤꦺꦱꦧꦼꦤ꧀ f 10 ꦲꦤ f 2.-꧉ ꦢꦺꦤꦺꦪꦺꦤ꧀ꦲꦤꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦢꦸꦫꦸꦁꦧꦶꦱꦔ꧀ꦭꦸꦤꦱ꧀ꦱꦶꦲꦸꦠꦁꦔꦺ꧈ ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦢꦶꦏꦺꦴꦤ꧀ꦲꦩ꧀ꦧꦪꦂꦫꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀ꦤꦺꦧꦲꦺ꧈ ꦧꦧꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦏꦼꦤꦢꦶꦧꦪꦂꦧꦸꦫꦶ꧈ ꦗꦚ꧀ꦗꦶꦣꦸꦮꦶꦠ꧀ꦠꦺꦠꦼꦫꦸꦱ꧀ ꦩ꧀ꦭꦏꦸ꧉ ꦭꦃꦱꦶꦁꦲꦹꦠꦁꦩꦲꦸꦢꦶꦭꦶꦭꦤ꧀ꦤꦶꦱꦼꦩꦪꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦮꦶꦱ꧀ꦧꦸꦔꦃ꧈ ꦧꦠꦶꦤ꧀ꦤꦺ꧇ ꦮꦃꦩꦱ꧀ꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦲꦶꦏꦶꦥꦚ꧀ꦕꦺꦤ꧀ꦧꦕꦶꦏ꧀ꦲꦠꦶꦤꦺ꧈ ꦮꦺꦴꦁꦲꦸꦠꦮꦶꦱ꧀ꦠꦼꦏꦤ꧀ꦗꦚ꧀ꦗꦶꦤꦺꦲꦺꦴꦫꦚꦲꦸꦂꦏꦺꦴꦏ꧀ꦲꦺꦴꦫꦢꦶꦏꦥꦏ꧀ꦏꦥꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧈ ꦗꦚ꧀ꦗꦶꦲꦩ꧀ꦧꦪꦂꦲꦤꦏ꧀ꦏꦤ꧀ꦤꦺꦧꦲꦺꦮꦶꦱ꧀ꦢꦶꦠꦿꦶꦩ꧉ ꦒꦒꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦏꦁꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦶꦏꦸꦱꦗꦠꦶꦤꦺꦒꦒꦱ꧀ꦱꦤ꧀ꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦧꦺꦴꦣꦺꦴ꧈ ꦫꦸꦩꦁꦱꦤꦺꦩꦺꦴꦤꦺꦴꦪꦢꦶꦠꦸꦭꦸꦁ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦔꦽꦠꦶꦪꦺꦤ꧀ꦩꦭꦃꦢꦶꦥꦼꦤ꧀ꦛꦸꦁ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦔꦺꦭꦶꦁꦔꦶꦪꦺꦤ꧀ꦝꦸꦮꦶꦠ꧀ f 10 ꦩꦲꦸꦢꦊꦤꦩ꧀ꦱꦂꦠꦲꦸꦤ꧀ꦲꦤꦏ꧀ꦏꦤ꧀ꦤꦺꦲꦤ 12 X }}<noinclude></noinclude> 3gs3peg8wh3tj5m86140wtgfz7xs8u3 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/61 250 23605 74303 2026-05-12T02:04:17Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=7> <li> Belimbing </li> <li> Coklat </li> <li> Kedondong </li> <li> Bermacam-macam pohon mangga </li> <li> Berbagai jenis jambu </li> <li> Pala </li> <li> Sawo Manila </li> <li> Sawo Kecik </li> <li> Nam-Nam </li> <li> Cengkeh. </li> <li> Apel </li> <li> Gowok </li> <li> Duwet </li> </ol> Perlu diketahui bahwa pengarang/penggubah lagu akan mengganti lagu dengan lagu Maskumambang, tetapi mohon maaf atas keberaniannya menjalankan perbuatan yang tidak utama, yaitu perbuatan yang membuat kusut hati dalam mencari kata yang sesuai untuk dilagukan dengan lagu Maskumambang sehingga menyenangkan hati yang mendengarnya. Biarpun tidak pandai mencari kata-kata yang sesuai, tetapi memaksa diri dengan didahului kata Bismillah. Sekarang cerita dilanjutkan dengan kisah suatu desa yang berhama Sekar. Desa Sekar ini merupakan desa milik raja dan dipergunakan untuk pasanggrahan juga. Desa ini terletak di sebelah barat istana Madusita, kira-kira 5 pal (7½ km) jauhnya dari istana Madusita. Dari Madusita jalannya lurus ke Barat. Adapun bentuk pasanggrahan di Sekar ini seperti loji dan rangkanya dari kayu jati, beratap genting. Pasanggrahan ini berpagar tembok yang tinggi dan bersih, mempesonakan barang siapa yang melihatnya. Bubungan pasanggrahan membujur ke utara dan langit-langitnya bercat putih. Sebelah timur pasanggrahan itu disatukan dengan rurnah kecil berbentuk kampung, berjejer dua dan membujur ke timur. Adapun yang sebelah utara diberi sekatan untuk kamar, sedang yang di sebelah selatan untuk pendapa. Pandapa ini memakai dinding penutup di ujungnya yang menghadap ke timur. Adapun rumah bagian timur berserambi tinggi dan diberi langit-langit pula. Hal ini semua hanya untuk memperindah bangunan pasanggrahan itu. Lebih-lebih hiasan pagar yang diukir<noinclude>{{rf|62}}</noinclude> 4bp3h8bw7e48fxhu1yxhjtiz767lo1u Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/75 250 23606 74304 2026-05-12T02:08:12Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>'''II. DHANDHANGGULA''' <ol start=1> <li><poem>Purwaningreh tyas manggiteng manis, (wiwitipun manah kawardi anganggit sekar Dhandhanggendhis) pangesthining wardaya tan liyan, (pangener utawi pamindenging manah boten sanes) monadukara yektine, (temen pamijinipun) mring nugraheng Hyang Agung, (dumateng ganjaraning Pangeran) amajarken sejaning kapti, (amadhangaken sedyaning manah) den nyandreng amemindu, (anggenipun adreng ngirib-irib) mardi basa tajub, (pujangga kuncara) haryanti panggiteng basa (langkung respati anggiting tembung) linut kidung dadya kudanganing janmi, (rinengga ing tembang dados pangaleming tiyang) nimpuneng sarjaneng rat. (linangkung saget ingjagad)</poem></li> <li><poem>Dening denya yakti sru mastuti, (saking anggenipun temen sanget angestokaken) hagnya saking pada Sri Dipengarat, (dhawuhing sangandhap sampeyan dalem. Narendra ingkang dados pepadhanging jagad) kaping sedasa mandhireng, (kang jumeneng kaping sadasa ing) praja Surakarta nung, (Nagari Surakarta ingkang linangkung)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|78}}</noinclude> kjbxdb4b0ezaibm98hla7he92v3nwlx Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/76 250 23607 74305 2026-05-12T02:12:19Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::kang mahambeg asih mring dasih, :::(ingkang penggalih dalem langkung asih dhumateng para abdi dalem) :::mrih ambabad critanya, :::(supados nyuwargakaken cariosipin) :::pepengetanipun, :::(pepemutipun) :::kagungan dalem udyana, :::kang sinebut ing Madusita piranti, :::pangastam tyas narendra, :::(pangenggar-enggaring panggalih dalem)</poem> <ol start=3> <li><poem>Kuciwane kang pinuji-puji, jroning dhadha judheg mudhaning tyas, teter (tansah) manurut runtike, hawaning harda darung, sru binerat nangsah ngantepi, (sanget kinipataken malah ngesuk ngantepi) karkat sura sedyanta, (niat purun sedyanipun) putek pindhanipun, (kodheng saminipun) jroning tyas lir aksi miyat, (salebeting manah kados mripat aningali) Hyang Raditya kalimputan dresing wresti, (srengenge kaalingan deresing jawah) awu kadya kalanya, (awu kados nalikanipun) </poem></li> <li><poem>Ri Respati Wage tanggal kaping, katri candra Sapar kang lumakya, ing warsa dal sangkalane, Maha Tri Ngesthi Hayu, (1831) cahyaning Hyang Surya tan keksi, purwa tatas kamantyan, (wiwit bangun enjing) prapta pukul pitu, saya limut rat limengan, (jagad saya peteng ndhedhet)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||79}}</noinclude> mq6vxnildzzo71c7f6fgwnd6vfr8xuu Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/77 250 23608 74307 2026-05-12T02:15:52Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::mantihantya ratri panglonging Hyang Ratih, :::(anglangkungi dalu panglonging rembulan) :::tarangga tan kawuryan. :::(lintang boten katingal)</poem> <ol start=5> <li><poem>Prapta bedhug ing ngriku sujanmi, bingung dera non lumuting wiyat, (bingung anggenipun ningali petenging jagad) sajarum rawi sorote, (sakdom sorote srengenge) datan saged kadulu, pra sujanma wocenjang nganti, prapta jam juga siang, maksih manjer latu, panjuta lir ratri mangsa, (dilah kados mangsa dalu) tyasing naar erem kadresaning riris, (manahing tiyang susah kaderesaning jawah) awu tibeng bantala, (awu dhawah ing siti)</poem></li> <li><poem>Marma janma kang wismanya ringkih, rasaning tyas sumelang yen rebah, dupi wus tipis ririse, (sareng sampun tipis jawahipun) watawis jam dwi tabuh, ing akasa katon brit dening, (ing langit katingal abrit saking) tipising teruh ngingta, surya melokipun, tan katingal mung cahyanya, kang kawuryan sumarma akasa abrit , (meloking srengenge boten katingal namung cahyanipun ingkang katingal mila ing langit abrit) lir wiyat kabasmaran. (kados langit kabesmen).</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|80}}</noinclude> ldna3525kfqy3f5kdu20d5a8tjzrjsa Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/78 250 23609 74308 2026-05-12T02:19:27Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=7> <li><poem>Saya budi nalaring sujanmi, ingkang lumrah sumelangan manah, kadya narsa kyamat gedhe, (kakinten badhe kiyamat kobra) entek enting tyasipun, (manahipun telas-telasan) akal budi pisah lan dhiri, locitaning tyas murca, (pangunandikaning manah ical) pan ngantos suwung blung, nadyan ngucap ananging ta, sanepane pules tilem rame angling, yeku pralambangira.</poem></li> <li><poem>Kang ingandel nawung ing krana sri, (ingkang kapitados nganggit tembung sae alus sakeca raosipun) rinarasing lukita kidungan, (rinengga ing tembung tetembangan) mrih dadya Kupi tembene, (supados dados lepian wingking-wingkingipun) dupi mangkana wau, (sareng makaten wau) pralampiteng puteking ati, (pralambang kodhenging manah) madyak-madyak kalakyan, (mindhik-mindhik kalampahan) lan marasing kalbu, amila pangracikira, sagung kecap pantes kacacat pra sami, nimpuneng nawung basa. (sakathahing ucap pantes kapoyokan para ingkang sami linangkung saget angracik tern bung)</poem></li> <li><poem>Awit saking muteken pangreti, suraosnya anggiting lukita, (lukita wau tembung) medhot gatra met dhong-dhinge, panggronjalireng lagu, tan merakken ati kang myarsi,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||81}}</noinclude> 5t21smsy00kytmxkdplojls95dhzuhv 74309 74308 2026-05-12T02:19:52Z Abdansykr26 860 74309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=7> <li><poem>Saya budi nalaring sujanmi, ingkang lumrah sumelangan manah, kadya narsa kyamat gedhe, (kakinten badhe kiyamat kobra) entek enting tyasipun, (manahipun telas-telasan) akal budi pisah lan dhiri, locitaning tyas murca, (pangunandikaning manah ical) pan ngantos suwung blung, nadyan ngucap ananging ta, sanepane pules tilem rame angling, yeku pralambangira.</poem></li> <li><poem>Kang ingandel nawung ing krana sri, (ingkang kapitados nganggit tembung sae alus sakeca raosipun) rinarasing lukita kidungan, (rinengga ing tembung tetembangan) mrih dadya Kupi tembene, (supados dados lepian wingking-wingkingipun) dupi mangkana wau, (sareng makaten wau) pralampiteng puteking ati, (pralambang kodhenging manah) madyak-madyak kalakyan, (mindhik-mindhik kalampahan) lan marasing kalbu, amila pangracikira, sagung kecap pantes kacacat pra sami, nimpuneng nawung basa. (sakathahing ucap pantes kapoyokan para ingkang sami linangkung saget angracik tembung)</poem></li> <li><poem>Awit saking muteken pangreti, suraosnya anggiting lukita, (lukita wau tembung) medhot gatra met dhong-dhinge, panggronjalireng lagu, tan merakken ati kang myarsi,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||81}}</noinclude> noy6p1va05igtuxih9150nyx5j29mpg Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/211 250 23610 74310 2026-05-12T02:23:41Z Kriita 885 /* Proofread */ 74310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>mimis lan kasukan ringgit rina kinarya jurit kasukan dhadhu karetu enjing sadina aprang sump kondur karya mimis Tan kawilang kabere Pangran Dipatya.</ol></poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=9 |<poem>Kumpeni mempen kewala aneng Kamalon abaris wau ingkang kawarnaa Kanjeng Susunan Metawis sampun waskitheng warti yen yudaning balanipun aprang samya daleya ing ngayuda tan nedhasi pra Tumenggung tan tumemen ing ngayuda.</poem> |<poem>Nanging keng putra Pangeran Dipati Mangkunagari kang tumemen ing ngayuda sabalane nemen jurit wau Sri Narapati kewran duka jroning kalbu mring kang baia sadaya anulya Sunan Metawis Prajurit jro kapilih samya ngandikan.</poem> |<poem>Wong gandhek ingkang dinuta campake datan winarni kang prajurit Suryanata wong kapilih sampun prapti ing ngarsane Nrepati kang duka dalem wus dhawuh ana ingkang pinenthang ana ingkang den pejahi lan pinerung ingkang lelepa ing karya.</poem> |<poem>Anulya Sri Naranata anembang tengara aglis lir gerah swaraning baia sagegamaning miranti</poem>}}'<noinclude>{{rh|||'''209'''}}</noinclude> nvmox5qjb8nwv05e10d4inybtvgsq3q 74312 74310 2026-05-12T02:24:45Z Kriita 885 74312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>mimis lan kasukan ringgit rina kinarya jurit kasukan dhadhu karetu enjing sadina aprang sump kondur karya mimis Tan kawilang kabere Pangran Dipatya.</ol></poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=9 |<poem>Kumpeni mempen kewala aneng Kamalon abaris wau ingkang kawarnaa Kanjeng Susunan Metawis sampun waskitheng warti yen yudaning balanipun aprang samya daleya ing ngayuda tan nedhasi pra Tumenggung tan tumemen ing ngayuda.</poem> |<poem>Nanging keng putra Pangeran Dipati Mangkunagari kang tumemen ing ngayuda sabalane nemen jurit wau Sri Narapati kewran duka jroning kalbu mring kang baia sadaya anulya Sunan Metawis Prajurit jro kapilih samya ngandikan.</poem> |<poem>Wong gandhek ingkang dinuta campake datan winarni kang prajurit Suryanata wong kapilih sampun prapti ing ngarsane Nrepati kang duka dalem wus dhawuh ana ingkang pinenthang ana ingkang den pejahi lan pinerung ingkang lelepa ing karya.</poem> |<poem>Anulya Sri Naranata anembang tengara aglis lir gerah swaraning baia sagegamaning miranti</poem>}}<noinclude>{{rh|||''' 209'''}}</noinclude> 71ehzl899gotben6c22cgwcaeu62j1x Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/79 250 23611 74314 2026-05-12T02:24:51Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::kang maca anyel ing tyas, :::kasulayan tembung, :::lagune sampun tumiba, :::dhong-dhing enak nanging wandane kacecer, :::megat jangkeping gatra, :::(megat jangkeping satembung)</poem> <ol start=10> <li><poem>Sumarmanta tasdik kang mastani, (milanipun leres ingkang mastani) panawunge tan wunya dyan dadya, (panganggitipun boten wande manawi dados) cacadan ing rat wirine, (cacadan ing jagad wingkingipun) nanging cipteng kang ngapus, (nanging ciptanipun ingkang nganggit) denya bodho nabaweng ati, (anggenipun bodho osiking manah) rasa wirang kalunas, (raos wirang isin dipun pejahi) mila temahipun, (mila wekasanipun) murwani marma kang dadya, (miwiti nyariosaken ingkang dados) kaparenging karsa dalem kasebut ngarsi, ing mangkya ginusita. (ing sapunika kacariosaken).</poem></li> <li><poem>Nalikanya kang mangripta gendhing, mangkat saking ing nagri papriksa, marang udyana wastane, ing Madusita wau, datan keri carikya katri, marengi ri Anggara, Pon kaping rong puluh, Dulkangidah Alip warsa, (1843) trining catur amardi basa linuwih, wancenjang madya astha.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|82}}</noinclude> 7begvwux1z0ua94y0i0vkf4p90haixw Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/58 250 23612 74315 2026-05-12T02:25:02Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "bermaksud merusak area-area di eandi, karena saat itu orang Buda t telah dikalahkan. Mereka tidak dapat menghalang-halangi perusakan area dan eandi ya.11g akan dilakukan orang Islam di Jawa. Oleh karena itu Umat Buda berusaha supaya area dan eandi itu jangan sampai terlihat oleh urnat Islam di Jawa, dengan jalan menimbuninya dengan tanah. Penimbunan dimaksud supaya umat Islam enggan menggalinya dan telah merasa puas karena area dan eandi itu tidak dip... 74315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>bermaksud merusak area-area di eandi, karena saat itu orang Buda t telah dikalahkan. Mereka tidak dapat menghalang-halangi perusakan area dan eandi ya.11g akan dilakukan orang Islam di Jawa. Oleh karena itu Umat Buda berusaha supaya area dan eandi itu jangan sampai terlihat oleh urnat Islam di Jawa, dengan jalan menimbuninya dengan tanah. Penimbunan dimaksud supaya umat Islam enggan menggalinya dan telah merasa puas karena area dan eandi itu tidak dipuja-puja lagi. Selesailah cerita di atas, sekarang kita kembali ke area yang terletak di desa Candi. Selain yang terletak di bibir kolam di sebelah timur seperti telah disebut di atas, ada lagi area yang diatur di depan dinding penutup ujung rumah muka dan berjumlah empat buah. Ada juga yang di luar pasanggrahan, yaitu di kolam taman yang sebelah selatan, berjumlah lima buah. Yang lain ada lagi, tetapi tidak dieeriterakan. Perlu dieeriterakan area ini karena merupakan perlengkapan yang periu bagi eandi. Adapun eandi itu ada yang dipergunakan untuk tempat kubur bagi orang Buda yang telah meninggal dan ada juga yang hanya dipergunakan untuk penghormatan serta ada pula yang dipergunakan untuk rumah pemujaan Orang :Buda. Adapun arti tempat/rumah pemujaan adalah tempat/rumah yang dipergunakan untuk memohon/ berdoa ke hadapan sesuatu yang dianggap Tuhannya, yaitu misalnya Batara Brahma. Pacta jaman dahulu sesuatu yang dianggap Tuhannya itu selalu ditempatkan pada eandi dan menurut bentuknya dalam eandi, seperti mempunyai maksud yang tersembunyi. Adapun area yang disebut Hyang Ganesya adalah area manusia yang berbelalai seperti gajah dan lehernya berkalung tasbih. Hyang Ganesya ini termasyur akan pengertiannya tenta.ng silsilah kitab Wedha. Kitab Wedha meru_pakan pedoman pokok yang berisi pe lajaran dalam agama Brahm a .. Adapun maksud pelajaran dalam agama Brahma itu dapat diumpamakan scseorang yang hidupnya masih selalu di bawah kekuasaan hawa nafsu, artinya selalu menuruti perasaan yang tamak. Orang yang demikian ini dalam pelajaran agama Brahma diumpamakan seperti orang yang belum dapat disebut berdiri dalam hidupnya , atau masih dapat disebut merangkak, karena masih selalu di bawah perintah hawa nafsu. Hal yang demikian ini menyerupai perangai orang yang merangkak. Adapun orang yang masih selalu di bawah perintah hawa naf59<noinclude></noinclude> 1inwfw9sinfrr1r4buq1ttfm4r3g4i2 74317 74315 2026-05-12T02:28:12Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>bermaksud merusak arca-arca di candi, karena saat itu orang Buda telah dikalahkan. Mereka tidak dapat menghalang-halangi perusakan arca dan candi yang akan dilakukan orang Islam di Jawa. Oleh karena itu Umat Buda berusaha supaya arca dan candi itu jangan sampai terlihat oleh umat Islam di Jawa, dengan jalan menimbuninya dengan tanah. Penimbunan dimaksud supaya umat Islam enggan menggalinya dan telah merasa puas karena arca dan candi itu tidak dipuja-puja lagi. Selesailah cerita di atas, sekarang kita kembali ke arca yang terletak di desa Candi. Selain yang terletak di bibir kolam di sebelah timur seperti telah disebut di atas, ada lagi arca yang diatur di depan dinding penutup ujung rumah muka dan berjumlah empat buah. Ada juga yang di luar pasanggrahan, yaitu di kolam taman yang sebelah selatan, berjumlah lima buah. Yang lain ada lagi, tetapi tidak diceriterakan. Perlu diceriterakan arca ini karena merupakan perlengkapan yang perlu bagi candi. Adapun candi itu ada yang dipergunakan untuk tempat kubur bagi orang Buda yang telah meninggal dan ada juga yang hanya dipergunakan untuk penghormatan serta ada pula yang dipergunakan untuk rumah pemujaan Orang Buda. Adapun arti tempat/rumah pemujaan adalah tempat/rumah yang dipergunakan untuk memohon/berdoa ke hadapan sesuatu yang dianggap Tuhannya, yaitu misalnya Batara Brahma. Pada jaman dahulu sesuatu yang dianggap Tuhannya itu selalu ditempatkan pada candi dan menurut bentuknya dalam candi, seperti mempunyai maksud yang tersembunyi. Adapun arca yang disebut Hyang Ganesya adalah arca manusia yang berbelalai seperti gajah dan lehernya berkalung tasbih. Hyang Ganesya ini termasyur akan pengertiannya tentang silsilah kitab Wedha. Kitab Wedha merupakan pedoman pokok yang berisipelajaran dalam agama Brahma.. Adapun maksud pelajaran dalam agama Brahma itu dapat diumpamakan seseorang yang hidupnya masih selalu di bawah kekuasaan hawa nafsu, artinya selalu menuruti perasaan yang tamak. Orang yang demikian ini dalam pelajaran agama Brahma diumpamakan seperti orang yang belum dapat disebut berdiri dalam hidupnya, atau masih dapat disebut merangkak, karena masih selalu di bawah perintah hawa nafsu. Hal yang demikian ini menyerupai perangai orang yang merangkak. Adapun orang yang masih selalu di bawah perintah hawa {{hws|naf|nafsu}}<noinclude>{{rh|||59}}</noinclude> aq4822vmot3pxz42kcph3qpc4noogb6 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/59 250 23613 74318 2026-05-12T02:28:29Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{su atau me rangkak itu hidupnya mende rita kese ngsaraan. Penderitaan ini merupakan suatu keadaan yang dialami pada masa hidupnya, yaitu taa-muda, sehat-sakit, suka-duka, dan lagi hidup-mati serta lahir. Adapun yang disebut lahir eli dunia itu terjadi berulangulang, artinya dari mati kemudian lahir lagi di dunia atau da ri hidup kemudian mati Jagi dan sete rusnya. Keadaan lahir-mati-lah irlagi ini terjadi kalau hidupnya belum diterima dengan rasa sy... 74318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{su atau me rangkak itu hidupnya mende rita kese ngsaraan. Penderitaan ini merupakan suatu keadaan yang dialami pada masa hidupnya, yaitu taa-muda, sehat-sakit, suka-duka, dan lagi hidup-mati serta lahir. Adapun yang disebut lahir eli dunia itu terjadi berulangulang, artinya dari mati kemudian lahir lagi di dunia atau da ri hidup kemudian mati Jagi dan sete rusnya. Keadaan lahir-mati-lah irlagi ini terjadi kalau hidupnya belum diterima dengan rasa syukur dan keadaan ini selalu menimpa semua orang hiclup. Hal ini merupakan pedoman pokok ajaran Batara Brahma. 1elasnya keadaan Jahir-mati-lahir-Jagi itu berarti bahwa hidup ini sclalu berputar jalannya, seperti ibaratnya manik-man ik tesbih yang sclalu berganti manik-maniknya tetapi selalu ke mbali lagi ke tempat semula atau ber~ali-kali kembali ke te mpat semula , yaitu dikancing a tau tali pengikat tesbih ; tidak berubah, j adi tetap saja. Maka dari itu tesbih merupakan lambang manusia yang sela lu berubah badannya te tapi nyawanya te tap, artir.ya abadi h.idupnya, tidal<" ada yang memberi kehidupan , sungguh-sungguh hidup sendiri. De mikianlah cerita yang sungguh-sungguh bersifat suci dan merupakan ilmu pengetahuan yang luas . T~dak pernah mengalarni kesusahan, tetapi lama-kelamaan juga dapat berhenti dalam perputaran k ehidupa.n itu, artin ya berhenti dalam kelahiran yang berkali-kali. Ke berhentian ini dapat terjadi kalau selama hidup nya d i dunia telah bertaubat untuk tidak me nuruti kehendak hawa n afsu, karena timbul k ekua tan dalam bat innya untuk mengalahkan hawa nafsunya dan sungguh-sungguh da pat melaksanakan semua ajaran Weda , dan itulah yang menyebabkan berhentin ya perputaran kehidupan atau ya ng disebut berulang kali mengalami kelahiran. Kalau perputaran itu sudah sungguh-sungguh berhenti , ia telah ada di Surga dan yang disebut alam baka. Sungguh-sungguh ingin se kali untuk disebut seorang ahli , tetapi belum dapat. Menj awab pertanyaan apakah maksud dan tujuan cerita tersebut di atas dimasukkan ke dalam babad Madusita, pengarang/penggubah lagu hanya dapat mohon maaf karena ia tidak memberikan keterangan. Menyebutkan alam baka atau surga tadi hanya merupakan ocehan orang yang ,§~peFti41'lib uk , artinya tidak dapat dipertang~ gungjawa!?,_~"l- ~Qtm~r,an.·.-maumn keke liruannya. Maka dari itu ,.~~.:.:· .: :.',:y_: :·:· -~ ··:·,:··--:·~. ' ::<. oo.l r:. ~- ·-.' L ; ... :·_' 1 -·' . ........ ... - ·<noinclude></noinclude> 4hbgswuprltj5t97ufynjyl07m3utgf 74320 74318 2026-05-12T02:31:21Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{hwe|su|nafsu}} atau merangkak itu hidupnya menderita kesengsaraan. Penderitaan ini merupakan suatu keadaan yang dialami pada masa hidupnya, yaitu tua-muda, sehat-sakit, suka-duka, dan lagi hidup-mati serta lahir. Adapun yang disebut lahir di dunia itu terjadi berulang-ulang, artinya dari mati kemudian lahir lagi di dunia atau dari hidup kemudian mati lagi dan seterusnya. Keadaan lahir-mati-lahir-lagi ini terjadi kalau hidupnya belum diterima dengan rasa syukur dan keadaan ini selalu menimpa semua orang hidup. Hal ini merupakan pedoman pokok ajaran Batara Brahma. Jelasnya keadaan lahir-mati-lahir-lagi itu berarti bahwa hidup ini selalu berputar jalannya, seperti ibaratnya manik-manik tesbih yang selalu berganti manik-maniknya tetapi selalu kembali lagi ke tempat semula atau berkali-kali kembali ke tempat semula, yaitu dikancing atau tali pengikat tesbih; tidak berubah, jadi tetap saja. Maka dari itu tesbih merupakan lambang manusia yang selalu berubah badannya tetapi nyawanya tetap, artinya abadi hidupnya, tidak ada yang memberi kehidupan, sungguh-sungguh hidup sendiri. Demikianlah cerita yang sungguh-sungguh bersifat suci dan merupakan ilmu pengetahuan yang luas. Tidak pernah mengalami kesusahan, tetapi lama-kelamaan juga dapat berhenti dalam perputaran kehidupan itu, artinya berhenti dalam kelahiran yang berkali-kali. Keberhentian ini dapat terjadi kalau selama hidupnya di dunia telah bertaubat untuk tidak menuruti kehendak hawa nafsu, karena timbul kekuatan dalam batinnya untuk mengalahkan hawa nafsunya dan sungguh-sungguh dapat melaksanakan semua ajaran Weda, dan itulah yang menyebabkan berhentinya perputaran kehidupan atau yang disebut berulang kali mengalami kelahiran. Kalau perputaran itu sudah sungguh-sungguh berhenti, ia telah ada di Surga dan yang disebut alam baka. Sungguh-sungguh ingin sekali untuk disebut seorang ahli, tetapi belum dapat. Menjawab pertanyaan apakah maksud dan tujuan cerita tersebut di atas dimasukkan ke dalam babad Madusita, pengarang/penggubah lagu hanya dapat mohon maaf karena ia tidak memberikan keterangan. Menyebutkan alam baka atau surga tadi hanya merupakan ocehan orang yang seperti mabuk, artinya tidak dapat dipertanggungjawabkan kebenaran maupun kekeliruannya. Maka dari itu<noinclude>{{rh|60}}</noinclude> rryzszbrekjad5p57zi4k1r9pt5qjv0 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/80 250 23614 74319 2026-05-12T02:30:04Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=12> <li><poem>Anumpak trim neng setasiun trim, ing yapah bang emu lampahira, datan kawarta wontene, nanging mung laju muwus, praptanira ing Bayalali, parengi tabuh sanga, gangsal welas menut, tumurun saking tram nulya, numpak kapal lon-lonan dera lumaris, mangaler lampahira.</poem></li> <li><poem>Anglangkungi marga ageng lami, sawetanya ing setatsiun tram, Bakungan Gudhang Kawak, kilennya ing setatsiun trim, punika padhusunan, kang ran Bayawangsul, sadaya wau punika, saderengnya wonten setatsiuning trim, winastan ing Koplakan.</poem></li> <li><poem>Mangkya warna peken Bayalali, manggen mugeng sawetaning marga, nulya nglangkungi margine, kakreteg saleripun, kreteg wau mangaler prapti, kreteg malih sartanya, ing sakidulipun, pakampunganing pra cina, manggen wonten sawetan-kilening margi, preja sami sadeyan.</poem></li> <li><poem>De ngriku wus kasebut sujanmi, kutha Bayalali aranira, ing mangkya marna urute, sadaya dhusun-dhusun, kang kamargen denya lumaris, sing kreteg manguntara,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||83}}</noinclude> ojnkav0a0ww0fws53awvcktlvepg7g5 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/62 250 23615 74321 2026-05-12T02:31:56Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "halus oleh tukang pahat, tambahan lagi sepitannya juga dihias dengan tebing yang dicat, sedap kalau dipandang mata. Di dalam rumah, pasanggrahan dilengkapi dengan perabot rumah, misalnya : meja, kursi, dan sebagainya. Dan pot-pot menambah kesedapan mata yang memandang keadaan di situ. Karena terlihat sangat menyenangkan sekali, semuanya itu tidak mudah dilupakan. Tidak jauh dari rumah tersebut di atas terdapat suatu bangunan yang dipergunakan untuk da... 74321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>halus oleh tukang pahat, tambahan lagi sepitannya juga dihias dengan tebing yang dicat, sedap kalau dipandang mata. Di dalam rumah, pasanggrahan dilengkapi dengan perabot rumah, misalnya : meja, kursi, dan sebagainya. Dan pot-pot menambah kesedapan mata yang memandang keadaan di situ. Karena terlihat sangat menyenangkan sekali, semuanya itu tidak mudah dilupakan. Tidak jauh dari rumah tersebut di atas terdapat suatu bangunan yang dipergunakan untuk dapur, garasi kereta, kulah, dan kandang kuda. Pasanggrahan itu terletak di sebelah utara jalan dan tidak jauh dari pasanggrahan itu, di selatan jalan, terdapat pabrik teh. Bentuk pabriknya adala kampung, berjajar lima. Pabrik ini menghadap ke utara dan rangkanya terbuat dari besi serta beratap seng dan berpagar tembok. Pabrik ini berisi gilingan besrta perkakas-perkakasnya yang merupakan perlengkapan pabrik untuk pengolahan teh. Setiap hari banyak orang laki-laki perempuan yang bekerja di pabrik teh itu. Pimpinan mereka berpangkat pemeri.ksa dan berbangsa Belanda. Adapun cara pengolahan teh adalah sebagai berikut : Mula-mula daun teh dipetik dari pohonnya, kemudian dianginanginkan dengan diletakkan pada niru jam 11.30 sampai jam 6.00 pagi. Setelah itu segera digiling selama Y2 jam dan selanjutnya direndam dalam rak kira-kira 45 menit. Kemudian dijemur selama Y2 jam dan selanjutnya digiling dalam penggorengan selama 10 menit. Setelah itu dilanjutkan dengan pemilihan kualitasnya dan ditempatkan pacta tempat yang berlainan menurut kualitetnya. Kemudian dibungkus dan akhimya dimasukkan ke dalam kaleng. Selesaiiah sudah pengolahan teh dari memetik sampai masuk kaleng. Sekarang berganti cerita, yaitu tentang suatu tempat yang juga merupakan pasanggrahan. Adapun letak pasanggrahan ini tidak jauh dari pasanggrahan di Sekar, tepatnya di 1ereng timur Gunung Merbabu dan sebelah barat lurus dengan pasanggrahan di Sekar. Pasanggrahan ini milik Sri Susuhunan X dan disebut Slagaretna .. Jauhnya dari pasanggrahan Sekar kira-kira 5 pal (? 1/2 km). Perjalanan dari pasanggrahan Madusita Jurus ke l:>arat meliwati pasanggrahan Sekar ;jaulmya dari pasanggrahan Madusita sampai Slagaretna kira-kira 9 pal. Kalau 63<noinclude></noinclude> 4qwjm74mrszjzoaq4edoqdt98k7jm07 74324 74321 2026-05-12T02:35:57Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>halus oleh tukang pahat, tambahan lagi sepitannya juga dihias dengan tebing yang dicat, sedap kalau dipandang mata. Di dalam rumah, pasanggrahan dilengkapi dengan perabot rumah, misalnya : meja, kursi, dan sebagainya. Dan pot-pot menambah kesedapan mata yang memandang keadaan di situ. Karena terlihat sangat menyenangkan sekali, semuanya itu tidak mudah dilupakan. Tidak jauh dari rumah tersebut di atas terdapat suatu bangunan yang dipergunakan untuk dapur, garasi kereta, kulah, dan kandang kuda. Pasanggrahan itu terletak di sebelah utara jalan dan tidak jauh dari pasanggrahan itu, di selatan jalan, terdapat pabrik teh. Bentuk pabriknya adala kampung, berjajar lima. Pabrik ini menghadap ke utara dan rangkanya terbuat dari besi serta beratap seng dan berpagar tembok. Pabrik ini berisi gilingan besrta perkakas-perkakasnya yang merupakan perlengkapan pabrik untuk pengolahan teh. Setiap hari banyak orang laki-laki perempuan yang bekerja di pabrik teh itu. Pimpinan mereka berpangkat pemeriksa dan berbangsa Belanda. Adapun cara pengolahan teh adalah sebagai berikut: Mula-mula daun teh dipetik dari pohonnya, kemudian diangin-anginkan dengan diletakkan pada niru jam 11.30 sampai jam 6.00 pagi. Setelah itu segera digiling selama ½ jam dan selanjutnya direndam dalam rak kira-kira 45 menit. Kemudian dijemur selama ½ jam dan selanjutnya digiling dalam penggorengan selama 10 menit. Setelah itu dilanjutkan dengan pemilihan kualitasnya dan ditempatkan pada tempat yang berlainan menurut kualitetnya. Kemudian dibungkus dan akhirnya dimasukkan ke dalam kaleng. Selesailah sudah pengolahan teh dari memetik sampai masuk kaleng. Sekarang berganti cerita, yaitu tentang suatu tempat yang juga merupakan pasanggrahan. Adapun letak pasanggrahan ini tidak jauh dari pasanggrahan di Sekar, tepatnya di lereng timur Gunung Merbabu dan sebelah barat lurus dengan pasanggrahan di Sekar. Pasanggrahan ini milik Sri Susuhunan X dan disebut Slagaretna. Jauhnya dari pasanggrahan Sekar kira-kira 5 pal (7½ km). Perjalanan dari pasanggrahan Madusita lurus ke barat meliwati pasanggrahan Sekar; jauhnya dari pasanggrahan Madusita sampai Slagaretna kira-kira 9 pal. Kalau<noinclude>{{rh|||63}}</noinclude> gs4q4vj7sqbiwo1xkvtcnenzzrs7df2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/81 250 23616 74322 2026-05-12T02:34:19Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::(saking kreteg mangaler) :::Ngampel praptanipun, :::(dumuginipun ing Ampel) :::tuwin prapta Madusita, :::sakilening marga dhusun Pucung nami, :::wetan marga winarna.</poem> <ol start=16> <li><poem>Ing (2) Pambraman namanira desi, untaranya wonten malih desa, (3) Karangkepah ugi manggen, neng wetaning marga gung, mangkya maning ingkang winarni, dhusun kilening marga, (4) Banaran ranipun, de wetan marga kaaran, kampung Ranudimejan minarna maning, kampung sakilen marga.</poem></li> <li><poem>Ing (5) Sunggingan de wetaning margi, ugi aran ing kampung Sunggingan, dadya Sunggingan patrape, ngapit-apit marga gung, lajeng marna urute malih, dhusun kilening marga, kawastan puniku, (6) Karangdhuwet de wetannya, marta wau (7) Kebontimun raning desi, mangsul kilening marga.</poem></li> <li><poem>Dhusun (8) Blumbang de wetaning margi, nami dhusun Gathak (9) wangsul ngucap, ing dhusun kilen margane, (10) Paesan aranipun, dene Talun satimur margi, (dhusun sawetan margi) Plasakerep aranya, mangkya kang winuwus, dhukuh malih ingkang mrenah, kilen marga (11) Karanggondhang raning desi, wetan marga aranya.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|84}}</noinclude> bzeivrzw7rjpi7yc78tpa3xc499ul8i Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/111 250 23617 74323 2026-05-12T02:34:31Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |<poem>Petang (3) tiga korinipun, wau kamar madya nati, madya nati jarwanira, tengah leres denya margil, munggeng wetan madya harjwa, madya harjwa jarweng kawi.</poem> |<poem>Tengah leres ajengipun, kawastan ngilen utawi, mangetan kinarya marga, mring kamar wetan umanjing, saking kamar wau tengah, ing mangkya ingkang winarni.</poem> |<poem>Petang (4) catur pintunipun, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) kang iring untara wetan, (ingkang iring ler wetan) kinarya kalamun manjing, mring kamar wau lor wetan, saking kamar madya nati.</poem> |<poem>Petang (5) gangsal korinipun, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) margi medal mring pringgitan, iring wetan tuwin wuri, angka (6) nem kori kinarya, medal mring pringgitan wingking.</poem> |<poem>Kang pracima prenahipun, dadya kembaraning kori, wau kang kapetang (5) gangsal, amargi wau kang kori, tengah datan kasinungan, kinarya samya kapering.</poem> }}<noinclude>{{rh|114}}</noinclude> eqwdzlf3ownf1yjn6klpnyywem0dw6w 74326 74323 2026-05-12T02:37:17Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |<poem>Petang (3) tiga korinipun, wau kamar madya nati, madya nati jarwanira, tengah leres denya margil, munggeng wetan madya harjwa, madya harjwa jarweng kawi.</poem> |<poem>Tengah leres ajengipun, kawastan ngilen utawi, mangetan kinarya marga, mring kamar wetan umanjing, saking kamar wau tengah, ing mangkya ingkang winarni.</poem> |<poem>Petang (4) catur pintunipun, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) kang iring untara wetan, (ingkang iring ler wetan) kinarya kalamun manjing, mring kamar wau lor wetan, saking kamar madya nati.</poem> |<poem>Petang (5) gangsal korinipun, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) margi medal mring pringgitan, iring wetan tuwin wuri, angka (6) nem kori kinarya, medal mring pringgitan wingking.</poem> |<poem>Kang pracima prenahipun, dadya kembaraning kori, wau kang kapetang (5) gangsal, amargi wau kang kori, tengah datan kasinungan, kinarya samya kapering.</poem> }}<noinclude>{{rh|114}}</noinclude> avjswo7o8ruew7ppnlg81yvuott7aqg 74581 74326 2026-05-12T09:16:21Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |<poem>Petang (3) tiga korinipun, wau kamar madya nati, madya nati jarwanira, tengah leres denya margil, munggeng wetan madya harjwa, madya harjwa jarweng kawi.</poem> |<poem>Tengah leres ajengipun, kawastan ngilen utawi, mangetan kinarya marga, mring kamar wetan umanjing, saking kamar wau tengah, ing mangkya ingkang winarni.</poem> |<poem>Petang (4) catur pintunipun, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) kang iring untara wetan, (ingkang iring ler wetan) kinarya kalamun manjing, mring kamar wau lor wetan, saking kamar madya nati.</poem> |<poem>Petang (5) gangsal korinipun, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) margi medal mring pringgitan, iring wetan tuwin wuri, angka (6) nem kori kinarya, medal mring pringgitan wingking.</poem> |<poem>Kang pracima prenahipun, dadya kembaraning kori, wau kang kapetang (5) gangsal, amargi wau kang kori, tengah datan kasinungan, kinarya samya kapering.</poem> }}<noinclude>{{rh|114}}</noinclude> tuhiu1a9n3al93xad07y3oenw0oe2jp Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/63 250 23618 74325 2026-05-12T02:36:13Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "pergi dari Madusita menuju ke Slagaretna, sesampainya di pasanggrahan Sekar, jalannya agak naik. Maka sebaiknya naik kuda sampai Slagaretna. Jalan yang sangat terjal di dekat desa Ngegek. Jalan yang terjal itu hanya berjarak kurang dari 1 pal (1507 m). Hawa di daerah pasanggrahan Slagaretna itu dingin. Pintu pagar menghadap ke utara, terletak di tanah yang tinggi dan merupakan jalan masuk ke pagar tembok pasanggrahan sebelah tenggara. Jalannya ke utar... 74325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>pergi dari Madusita menuju ke Slagaretna, sesampainya di pasanggrahan Sekar, jalannya agak naik. Maka sebaiknya naik kuda sampai Slagaretna. Jalan yang sangat terjal di dekat desa Ngegek. Jalan yang terjal itu hanya berjarak kurang dari 1 pal (1507 m). Hawa di daerah pasanggrahan Slagaretna itu dingin. Pintu pagar menghadap ke utara, terletak di tanah yang tinggi dan merupakan jalan masuk ke pagar tembok pasanggrahan sebelah tenggara. Jalannya ke utara , kemudian melingkar ke barat sampai di pintu gerbang. Pintu gerbang terletak di sudut sebelah timur pagar tembok. Sedang yang ke barat laut sampai ke gedung pesanggrahan Slagaretna. Gedung ini menghadap ke timur, membelakangi Gunung Merbabu dan sebelah kirinya jurang Sagundok. Di sebelah kanan t erdapat tanah bukit dan jalan naik, berarti memangku tegal sayur-mayur dan bunga-bungaan. Bentuk bangunan pasanggrahan ini Joglo dengan dikelilingi serambi. Rangkanya dari kayu jati dan beratap genting. Pasanggrahan ini dipagar papan dan lantainya diubin. Serambi timur, utara, dan selatan dipergunakan untuk keluar, sedang sudut barat daya dipergunakan untuk kamar serambi dan yang lain disekat dijadikan lima buah kamar. Jadi semua kamar, serambi dan kamar, berjumlah enam buah, yang satu kamar serambi. Di sebelah selatan rumah pasanggrahan terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke barat. Rumah ini disekat-sekat dan sebagai dapur untuk mema:;ak lauk-pauk. Di muka dapur ke utara dan ke selatan terdapat petamanan bermacam-macam bunga. Selanjutnya diceriterakan keadaan di luar pagar tembok pasanggrahan. Di dekat sudut pagar dari tembok (Jawa : Capuri tawing) pasanggrahan terdapat tempat mandi dengan tempar air dari tembok dan diberi dua buah pancuran yang le taknya sejajar. Kedua pancuran ini dipergunakan orang-orang untuk mengambil air yang c!ipakai untuk minum, dan lain-lain keperluan Di pasanggrahan Slagaretna dan Sekar tidak disediakan perabot yang Jengkap, hanya yang penting-penting saja. Kalau Sri Susuhunan tercengkerama/datang berkunjung ke kedua pasanggrahan itu, artinya hanya selama itu saja, perabot didatangkan dari Madusita. Hal ini dilakukan karena kalau Sri Susuhunan bercengkerama/ berkunjung ke Madusita, dapat dipastikan akan bercengkerama/ 64<noinclude></noinclude> phit0qusbqarfp1h5enboa39oetcnml 74330 74325 2026-05-12T02:41:52Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>pergi dari Madusita menuju ke Slagaretna, sesampainya di pasanggrahan Sekar, jalannya agak naik. Maka sebaiknya naik kuda sampai Slagaretna. Jalan yang sangat terjal di dekat desa Ngegek. Jalan yang terjal itu hanya berjarak kurang dari 1 pal (1507 m). Hawa di daerah pasanggrahan Slagaretna itu dingin. Pintu pagar menghadap ke utara, terletak di tanah yang tinggi dan merupakan jalan masuk ke pagar tembok pasanggrahan sebelah tenggara. Jalannya ke utara, kemudian melingkar ke barat sampai di pintu gerbang. Pintu gerbang terletak di sudut sebelah timur pagar tembok. Sedang yang ke barat laut sampai ke gedung pesanggrahan Slagaretna. Gedung ini menghadap ke timur, membelakangi Gunung Merbabu dan sebelah kirinya jurang Sagundok. Di sebelah kanan terdapat tanah bukit dan jalan naik, berarti memangku tegal sayur-mayur dan bunga-bungaan. Bentuk bangunan pasanggrahan ini ''Joglo'' dengan dikelilingi serambi. Rangkanya dari kayu jati dan beratap genting. Pasanggrahan ini dipagar papan dan lantainya diubin. Serambi timur, utara, dan selatan dipergunakan untuk keluar, sedang sudut barat daya dipergunakan untuk kamar serambi dan yang lain disekat dijadikan lima buah kamar. Jadi semua kamar, serambi dan kamar, berjumlah enam buah, yang satu kamar serambi. Di sebelah selatan rumah pasanggrahan terdapat sebuah rumah yang berbentuk kampung dan menghadap ke barat. Rumah ini disekat-sekat dan sebagai dapur untuk memasak lauk-pauk. Di muka dapur ke utara dan ke selatan terdapat petamanan bermacam-macam bunga. Selanjutnya diceriterakan keadaan di luar pagar tembok pasanggrahan. Di dekat sudut pagar dari tembok (Jawa : Capuri tawing) pasanggrahan terdapat tempat mandi dengan tempar air dari tembok dan diberi dua buah pancuran yang letaknya sejajar. Kedua pancuran ini dipergunakan orang-orang untuk mengambil air yang dipakai untuk minum, dan lain-lain keperluan. Di pasanggrahan Slagaretna dan Sekar tidak disediakan perabot yang lengkap, hanya yang penting-penting saja. Kalau Sri Susuhunan tercengkerama/datang berkunjung ke kedua pasanggrahan itu, artinya hanya selama itu saja, perabot didatangkan dari Madusita. Hal ini dilakukan karena kalau Sri Susuhunan bercengkerama/ berkunjung ke Madusita, dapat dipastikan akan bercengkerama/<noinclude>{{rh|64}}</noinclude> 6i4iy4t2zs9g070oqd2voelo1xelda7 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/82 250 23619 74327 2026-05-12T02:38:14Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=19> <li><poem>Dhusun (12) Penggung ingkang mangsul margi, dhukuh (13) Karangsalam de wetannya, ing marga dhusun arane, (14) Pule elor lan kidul, sambetira roncening tulis, marna talun kang unggyan, sakilen marga gung, (15) ing Kentheng araning desa, dene wetan marga dhusun Kentheng ugi, dadya Kentheng punika.</poem></li> <li><poem>Ngapit marga wangsul kang winilis, kilen marga pinggiraning desa, dene sawetan margane, ingran dhukuh (17) Breduk, kilen marga cinatur malih, (18) dhusun Tompak arannya, dene wetan lurung, ugi Tompak yeku dadya, ngapit margi desa lere Tompak desi, maksih wetaning marga.</poem></li> <li><poem>Dhusun ing Bondalem mangkya maning, marna Talun sakilening marga, (20) ing Tanduk dene elore, (21) Miteran raning Talun, ugi manggen sakilen margi, ing mangkya kang winarna, sawetan marga gung, dhusun (22) Ledhok aranira, untaranya ing Gondhang araning desi, (eleripun) ugi neng wetan marga.</poem></li> <li><poem>Kilen marga maning kang winarni, (24) Kadhistrikan loring Kadhistrikan, (25) ing Genthansari arane, ugi neng kilen lurung, dene wetan marga winarni, </ol><noinclude>{{rf|||85}}</noinclude> 9ahb68k1j72gud0mukxtdrp636v9geh 74328 74327 2026-05-12T02:38:40Z Abdansykr26 860 74328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=19> <li><poem>Dhusun (12) Penggung ingkang mangsul margi, dhukuh (13) Karangsalam de wetannya, ing marga dhusun arane, (14) Pule elor lan kidul, sambetira roncening tulis, marna talun kang unggyan, sakilen marga gung, (15) ing Kentheng araning desa, dene wetan marga dhusun Kentheng ugi, dadya Kentheng punika.</poem></li> <li><poem>Ngapit marga wangsul kang winilis, kilen marga pinggiraning desa, dene sawetan margane, ingran dhukuh (17) Breduk, kilen marga cinatur malih, (18) dhusun Tompak arannya, dene wetan lurung, ugi Tompak yeku dadya, ngapit margi desa lere Tompak desi, maksih wetaning marga.</poem></li> <li><poem>Dhusun ing Bondalem mangkya maning, marna Talun sakilening marga, (20) ing Tanduk dene elore, (21) Miteran raning Talun, ugi manggen sakilen margi, ing mangkya kang winarna, sawetan marga gung, dhusun (22) Ledhok aranira, untaranya ing Gondhang araning desi, (eleripun) ugi neng wetan marga.</poem></li> <li><poem>Kilen marga maning kang winarni, (24) Kadhistrikan loring Kadhistrikan, (25) ing Genthansari arane, ugi neng kilen lurung, dene wetan marga winarni,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||85}}</noinclude> 5u87ucr5tnvh1n928p4vdyhszhnidky Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/112 250 23620 74329 2026-05-12T02:38:48Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>Munggeng wetan kilen wau, marma kang nawung mastani. kembarane angka (5) gangsal, mangkya kori kang winarni, angka (7) pitu korinira, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres) Marga kinarya lumebu, maring kamar sakilening, wau kamar madya harjwa, (kamar tengah leres) dados ajengnya kang kori, ngilen utawi mangetan, mangkya maring kang winarni. Angka (8) wolu korinipun, wau kamar madya nati, pintu kinarya wisata, tegese wisata mijil, maring marga yasa ingkang, kasambetan kampung panti. Kang mangilen purugipun, prapta kradenayon kang wis, kacriteng ngarsa nalika, ngocapken singget-singgeting, kamar kang winarneng sekar, winastan lagu pamijil. Ingkang wus kasebut ngayun, sumangga dipun engeti, saking kathahing singgetan, myang kamar ambok menawi, kang mesthi saged kengetan, myang trang mring crita puniki. Mung sanggyeng kang krep tut pungkur, (namung sadaya ingkang kerep anderek)<noinclude>{{rh|||115}}</noinclude> 85lzo4katpw0ib5xkeq5xm27ii72wkh 74334 74329 2026-05-12T02:43:28Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=27 |<poem>Munggeng wetan kilen wau, marma kang nawung mastani. kembarane angka (5) gangsal, mangkya kori kang winarni, angka (7) pitu korinira, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres)</poem> |<poem>Marga kinarya lumebu, maring kamar sakilening, wau kamar madya harjwa, (kamar tengah leres) dados ajengnya kang kori, ngilen utawi mangetan, mangkya maring kang winarni.</poem> |<poem>Angka (8) wolu korinipun, wau kamar madya nati, pintu kinarya wisata, tegese wisata mijil, maring marga yasa ingkang, kasambetan kampung panti.</poem> |<poem>Kang mangilen purugipun, prapta kradenayon kang wis, kacriteng ngarsa nalika, ngocapken singget-singgeting, kamar kang winarneng sekar, winastan lagu pamijil.</poem> |<poem>Ingkang wus kasebut ngayun, sumangga dipun engeti, saking kathahing singgetan, myang kamar ambok menawi, kang mesthi saged kengetan, myang trang mring crita puniki.</poem> |<poem>Mung sanggyeng kang krep tut pungkur, (namung sadaya ingkang kerep anderek)</poem> }}<noinclude>{{rh|||115}}</noinclude> t3by9ejw5gpmfo4ei03acuigui5aiyo 74582 74334 2026-05-12T09:17:39Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=27 |<poem>Munggeng wetan kilen wau, marma kang nawung mastani. kembarane angka (5) gangsal, mangkya kori kang winarni, angka (7) pitu korinira, wau kamar madya nati, (kamar tengah leres)</poem> |<poem>Marga kinarya lumebu, maring kamar sakilening, wau kamar madya harjwa, (kamar tengah leres) dados ajengnya kang kori, ngilen utawi mangetan, mangkya maring kang winarni.</poem> |<poem>Angka (8) wolu korinipun, wau kamar madya nati, pintu kinarya wisata, tegese wisata mijil, maring marga yasa ingkang, kasambetan kampung panti.</poem> |<poem>Kang mangilen purugipun, prapta kradenayon kang wis, kacriteng ngarsa nalika, ngocapken singget-singgeting, kamar kang winarneng sekar, winastan lagu pamijil.</poem> |<poem>Ingkang wus kasebut ngayun, sumangga dipun engeti, saking kathahing singgetan, myang kamar ambok menawi, kang mesthi saged kengetan, myang trang mring crita puniki.</poem> |<poem>Mung sanggyeng kang krep tut pungkur, (namung sadaya ingkang kerep anderek)</poem> }}<noinclude>{{rh|||115}}</noinclude> qw6coer7qrnppynyt38fjezg12ynb6u Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/83 250 23621 74331 2026-05-12T02:41:54Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::(26) ing Gladhak raning desa, :::nulya marganipun, :::menggok ngetan kang winarna, :::Patalunan ler marga kawastan Candhi, :::kidul marga arannya.</poem> <ol start=23> <li><poem>Kepatihan ing riku wus prapti, sangayunnya gapureng udyana, Madusita kang sru ade, ade-edi liripun, nahen mangkya ingkang winarni, wus prapta Madusita, amarengi tabuh, satengah gangsal sonten dyan, samya mudhun saking ing swandana wajib, ing riku kori pura.</poem></li> <li><poem>Kareksa ring kula Dalem Aji, gya panganjur prajaka narendra, {pangajenging utusan dalem lajeng) marentah marang carike, kang tuwa aranipun, sira Jayapranata pinrih, tanya maring sujanma, ingkang jaga pintu, tuwan kang parapnya J.E.A.. Sul Dhesince punapa tetaman guling, (punapa boten sare) kang tinanya maluya.</poem></li> <li><poem>Tuwan ageng sampun wungu guling, denya adat sare wanci siang, carik wedari sampune, terang tampaning catur, saking janma kang jaga kori, nulya umatur marang, pangayuning laku, (pangajenging lampah)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|86}}</noinclude> bz9inqxyl6twocul9c2wazt8lju24oz Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/64 250 23622 74332 2026-05-12T02:42:06Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "berkunjung pula ke pesanggrahan Sekar dan Slagaretna, tetapi tidak menginap. Kunjungannya hanya setengah hari saja, misalnya kalau Sri Susuhunan berkunjung, kembalinya sore hari kira-kira pukul18.00 atau I9.00. Perlu diketahui bahwa saat kedatangan Sri Susuhunan di pasanggrahan Madusita diceritakan dengan lagu Maskumambang yang berjumlah kalau tidak salah 52 bait, tidak termasuk yang dipakai sebagai keteranga~, banyaknya juga 52 buah, biarpun dalam sa... 74332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>berkunjung pula ke pesanggrahan Sekar dan Slagaretna, tetapi tidak menginap. Kunjungannya hanya setengah hari saja, misalnya kalau Sri Susuhunan berkunjung, kembalinya sore hari kira-kira pukul18.00 atau I9.00. Perlu diketahui bahwa saat kedatangan Sri Susuhunan di pasanggrahan Madusita diceritakan dengan lagu Maskumambang yang berjumlah kalau tidak salah 52 bait, tidak termasuk yang dipakai sebagai keteranga~, banyaknya juga 52 buah, biarpun dalam satu lagu. Maskumambang dengan Dandanggula berselisih 18 suku kata kalau tidak salah ingatan pengarang. Maka itu sebaiknya sekarang ganti lagu Dandanggula untuk meianjutkan cerita. Pergantian dengan lagu Dandanggula supaya Iagunya lebih baik untuk menyingatkan ceritanya dalam mengisahkan pasanggrahan Sekar dan Siagaretna. Sekarang yang diceriterakan kembali iaiah pengarang/penggubah lagu yang di dalam hatinya tidak sekali-kali bermaksud melupakan kebaikan Tuan Y.E.A. Sui. Saat itu sebagai tanda kebaikannya, yaitu ketika Raden Tumenggung Arungbinang meminta tempat bermalam di luar pagar tembok istana Madusita, Tuan Y.E.A. Sui menjawab dengan sangat mencegah kemauan Raden Tumenggung itu, katanya, "Apakah Tuan tidak sebaiknya bermalam di daiam pagar tembok istana, yaitu di kamar Marduyatnya , yang dipergunakan untuk duduk-duduk, biarpun dengan ketiga orang juru tulis, tetapi cukup dan tidak terlalu sempit tempatnya, kalau hanya empat orang yang menempati. Kedua kaiinya supaya tidak jauh tempatnya dan hamba menjamin makan Tuan. Ketiga, hamba akan menjaga Tuanku siang malam dengan lebih teliti karena tempat Tuanku menginap dekat dan mudah terlihat ; dan keempat hamba sangat memuliakan Sri Susuhunan dan karena hari ini Tuanku Tumenggung sedang menjadi utusan Sri Susuhunan untuk menunaikan tugas bagi Sri Susuhunan sampai seiesai. Oleh karena itu hamba sangat menahan , kaiau Raden Tumengggung menginap di luar." Setelah Tuan Sui berkata demikian itu, Raden Tumenggung menjawab; katanya ramah-tamah yang melebihi perkataan Tuan Sul , " Tuan dengan saran yang demikian itu sungguh baik hati dan akhirnya segala pekerjaan tidak khilaf akan hal kebaikan Tuan dalam mengambil sikap sopan santun keiuarga bangsa65<noinclude></noinclude> p7gwzb124mme36rfyvcc6sdbbdd006q 74347 74332 2026-05-12T03:08:47Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>berkunjung pula ke pesanggrahan Sekar dan Slagaretna, tetapi tidak menginap. Kunjungannya hanya setengah hari saja, misalnya kalau Sri Susuhunan berkunjung, kembalinya sore hari kira-kira pukul 18.00 atau 19.00. Perlu diketahui bahwa saat kedatangan Sri Susuhunan di pasanggrahan Madusita diceritakan dengan lagu Maskumambang yang berjumlah kalau tidak salah 52 bait, tidak termasuk yang dipakai sebagai keterangan, banyaknya juga 52 buah, biarpun dalam satu lagu. Maskumambang dengan Dandanggula berselisih 18 suku kata kalau tidak salah ingatan pengarang. Maka itu sebaiknya sekarang ganti lagu Dandanggula untuk melanjutkan cerita. Pergantian dengan lagu Dandanggula supaya lagunya lebih baik untuk menyingatkan ceritanya dalam mengisahkan pasanggrahan Sekar dan Slagaretna. Sekarang yang diceriterakan kembali ialah pengarang/penggubah lagu yang di dalam hatinya tidak sekali-kali bermaksud melupakan kebaikan Tuan Y.E.A. Sul. Saat itu sebagai tanda kebaikannya, yaitu ketika Raden Tumenggung Arungbinang meminta tempat bermalam di luar pagar tembok istana Madusita, Tuan Y.E.A. Sul menjawab dengan sangat mencegah kemauan Raden Tumenggung itu, katanya, :”Apakah Tuan tidak sebaiknya bermalam di dalam pagar tembok istana, yaitu di kamar Marduyatnya, yang dipergunakan untuk duduk-duduk, biarpun dengan ketiga orang juru tulis, tetapi cukup dan tidak terlalu sempit tempatnya, kalau hanya empat orang yang menempati. Kedua kalinya supaya tidak jauh tempatnya dan hamba menjamin makan Tuan. Ketiga, hamba akan menjaga Tuanku siang malam dengan lebih teliti karena tempat Tuanku menginap dekat dan mudah terlihat; dan keempat hamba sangat memuliakan Sri Susuhunan dan karena hari ini Tuanku Tumenggung sedang menjadi utusan Sri Susuhunan untuk menunaikan tugas bagi Sri Susuhunan sampai selesai. Oleh karena itu hamba sangat menahan, kalau Raden Tumengggung menginap di luar.” Setelah Tuan Sul berkata demikian itu, Raden Tumenggung menjawab; katanya ramah-tamah yang melebihi perkataan Tuan Sul, :”Tuan dengan saran yang demikian itu sungguh baik hati dan akhirnya segala pekerjaan tidak khilaf akan hal kebaikan Tuan dalam mengambil sikap sopan santun keluarga {{hws|bangsa|bangsawan}}<noinclude>{{rh|||65}}</noinclude> nkx0asdsunt6hqs9s54xe11d5xjbg3d Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/84 250 23623 74333 2026-05-12T02:42:54Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::wadananing duta nulya, :::(pangajenging utusan lajeng) :::prentah maning marang carik wreda pinrih, :::kang kadi sri mukyendah.</poem><noinclude>{{rf|||87}}</noinclude> izutwwnut8t78ni9v6lswz0yoaypec9 74671 74333 2026-05-12T11:34:51Z Devi 4340 509 /* Absah */ 74671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>wadananing duta nulya, (pangajenging utusan lajeng) prentah maning marang carik wreda pinrih, kang kadi sri mukyendah.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|||87}}</noinclude> cr4ihd3ypfpi80j9soav0upws73ppx6 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/85 250 23624 74335 2026-05-12T02:46:21Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>'''III. SINOM''' <ol start=1> <li><poem>Melinga mring ingkang jaga, supaya umatur maring, tuwane saparlunira, carik wreda nulya angling, marang kang jaga kori, kalamun Radyan Tumenggung, Arungbinang dinuta, ing Kangjeng Sri Maha Aji, kanthi bekta pustaka soroganira.</poem></li> <li><poem>Ondermayor Rahadyan Mas, Tumenggung kang sinambat sih, Wiryadiningrat kang lebda, (kang angsal) Srinugraha pangkat siji, abdi dalem kang nami, pangrembe bupatinipun, sampate welingira, ya ta ingkang jaga kori, nulya matur maring tuwan agengira, (dhumateng tuwanipun ageng)</poem></li> <li><poem>Ature janma kang jaga, mring tuwan Sultan winarni, nanging tantara kang medal, (nanging boten antawis ingkang medal) pangkatya demang bebisik, Jayasuwirya angling, mring duteng Sri Mahaprabu, welinge tuwanira, pinurih lajeng umanjing, salebetnya udyana ing Madusita.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|88}}</noinclude> tkf4tn6aa1i21ufuo7p3mrd3deab2s6 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/113 250 23625 74336 2026-05-12T02:48:10Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>wiyos dalem Jeng Sang Aji, tedhak maring udyanendah, kang ngripta sandeyeng ati, (kang anggit sumelanging manah) pangrakiting kang ukara, dera nyariosken maring.</poem> }} {{ordered list|start=33 |<poem>Sakathahing kamar wau, ambok manawi tan kardi, ladhanging tyas kang sudyapta, ngudyakara jarweng kawi, (ngudyakara jarwanipun kawi) maca myarsa ungelira, marang ing babat puniki.</poem> |<poem>Mangka yen inggih saestu, tan karya ladhanging galih, rumaos mudha kang ngripta, nyritakken babad Wedari, Madusita mung kapeksa, mastuti karsaning Gusti.</poem> |<poem>Bodho pinuwung mangapus, kapapas apasing budi, mila tan langkung kang ngripta, minta aksamanta sami, maca tanapi miyarsa, mring ungeling srat puniki.</poem> |<poem>Karep arungkat ing kalbu, (karsa arungkat ing galih) binengkas kanang kaya ti, (kasirnakaken ingkang kados eri) nanging tyas dipun sarenta, mamrih nut karsaning Gusti, Muwung panggiteng tyas mudha, (muwung panganggiting manah badho) anggendhing kondha neng tulis. (anyekaraken carios wonten ing serat)</poem> }}<noinclude>{{rh|116}}</noinclude> mit83gd98nh6u7ftqluz1jbreijjvaq 74339 74336 2026-05-12T02:53:57Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>wiyos dalem Jeng Sang Aji, tedhak maring udyanendah, kang ngripta sandeyeng ati, (kang anggit sumelanging manah) pangrakiting kang ukara, dera nyariosken maring.</poem> }} {{ordered list|start=33 |<poem>Sakathahing kamar wau, ambok manawi tan kardi, ladhanging tyas kang sudyapta, ngudyakara jarweng kawi, (ngudyakara jarwanipun kawi) maca myarsa ungelira, marang ing babat puniki.</poem> |<poem>Mangka yen inggih saestu, tan karya ladhanging galih, rumaos mudha kang ngripta, nyritakken babad Wedari, Madusita mung kapeksa, mastuti karsaning Gusti.</poem> |<poem>Bodho pinuwung mangapus, kapapas apasing budi, mila tan langkung kang ngripta, minta aksamanta sami, maca tanapi miyarsa, mring ungeling srat puniki.</poem> |<poem>Karep arungkat ing kalbu, (karsa arungkat ing galih) binengkas kanang kaya ti, (kasirnakaken ingkang kados eri) nanging tyas dipun sarenta, mamrih nut karsaning Gusti, Muwung panggiteng tyas mudha, (muwung panganggiting manah badho) anggendhing kondha neng tulis. (anyekaraken carios wonten ing serat)</poem> }}<noinclude>{{rh|116}}</noinclude> eukc02ksxzr5dxl1jvzn7fb0nd0lkl0 74584 74339 2026-05-12T09:18:24Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>wiyos dalem Jeng Sang Aji, tedhak maring udyanendah, kang ngripta sandeyeng ati, (kang anggit sumelanging manah) pangrakiting kang ukara, dera nyariosken maring.</poem> }} {{ordered list|start=33 |<poem>Sakathahing kamar wau, ambok manawi tan kardi, ladhanging tyas kang sudyapta, ngudyakara jarweng kawi, (ngudyakara jarwanipun kawi) maca myarsa ungelira, marang ing babat puniki.</poem> |<poem>Mangka yen inggih saestu, tan karya ladhanging galih, rumaos mudha kang ngripta, nyritakken babad Wedari, Madusita mung kapeksa, mastuti karsaning Gusti.</poem> |<poem>Bodho pinuwung mangapus, kapapas apasing budi, mila tan langkung kang ngripta, minta aksamanta sami, maca tanapi miyarsa, mring ungeling srat puniki.</poem> |<poem>Karep arungkat ing kalbu, (karsa arungkat ing galih) binengkas kanang kaya ti, (kasirnakaken ingkang kados eri) nanging tyas dipun sarenta, mamrih nut karsaning Gusti, Muwung panggiteng tyas mudha, (muwung panganggiting manah badho) anggendhing kondha neng tulis. (anyekaraken carios wonten ing serat)</poem> }}<noinclude>{{rh|116}}</noinclude> pb5e3tk409edpswca2z12qlpgusg53x Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/86 250 23626 74337 2026-05-12T02:49:26Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=4> <li><poem>Wadananing duteng nata, gya manjing pinapak dening, tuwan Sul munggeng plataran, tundhukya tabeyan tuwin, samya nabda basuki, tuwan Sul nyaraken gupuh, marang gedhong arannya, Mardayatnya pama nagri, sigra tuwan Ian duta samya lumaksa.</poem></li> <li><poem>Marang gedhong Mardayatnya, kaprenah wetan pandapi, dumugi ing riku sigra, atata susila sami, sampatya tata linggih, wedana dutaning prabu, sigra nabda mring tuwannya, praptanira ing wedari, perlunira wus kawrat ing pustakanya.</poem></li> <li><poem>Ondermayor Rahadyan Mas, Tumenggung sinambat wangi, Wiryadiningrat punika, mugi tuwan anampeni, pustaka dyan tinampi, lawan tuwannya Y.E.A. Sul, nulya surat binuka, ri wusnya nipikseng tulis, nabda marang duta mangkana sabdanya.</poem></li> <li><poem>Sedaya raosing surat, wus samya kula priksani tanapi ingkang surasa, kula ugi wus mangreti, wusnya mangkana mangkin, (sasampunipun makaten sapunika) kula tanya dateng prabu, (kula pitaken utusan dalem) benjing ari punapa,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||89}}</noinclude> 49tokd03yane14506sn5q4bih0td6ib Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/87 250 23627 74338 2026-05-12T02:53:30Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::murwani papriksa maring, :::kahanannya kagungan dalem udyana.</poem> <ol start=8> <li><poem>Duta dalem Mahanata, maluya pamanggih mami, prayogi ri benjang enjang, kula wiwit mariksani, tuan Sul amangsuli, inggih ing prayoginipun, benjang enjang ta bastha, miwiti naniti uning, nanging mangkya prayogi len kang winama.</poem></li> <li><poem>Kula kedah sung sugata, mring cundaka Narapati, mugi tyas angresepana, drawina minuman api, (ngunjuk minuman punapa) kang kaarsan anuli, (kang kakarsakaken lajeng) duta Maha Nata muwus, (utusan dalem wicanten) minta minum pulinar, dyan lumarih pulinar, nadyan carik kang tut wuntat katri samya.</poem></li> <li><poem>Tinawanan dening tuwan, Y.E.A. Sul pinrih sami, anut drawina minuman, dyan minta sasukeng kapti, nulya glas dipun jogi, wusnya gelas samya penuh, tuwan ngajak ngunjuk dyan, sadaya drawiha mangkin, tan kawarna resepe mring sugatanya.</poem></li> <li><poem>Ananging ingkang winarna, duta dalem Maha Aji,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|90}}</noinclude> ax2z8rv4sv60rdc9k6payf0we9ly0vu Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/114 250 23628 74340 2026-05-12T02:55:31Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>|Ngantos mlasar samanglulur, lalaran alusing krami, tinrap tulis mangka babad, liripun ny wargakken maring, crita pepengetanira, wedari Madusita di. |Dahat pangayun-ayun, kanugrahan ing aksami, lire wau kanugrahan, kaganjar aksama kadi, robing tasik wor sarkara, (banjiring sagara, lagi toyanipun) karana wus datan bangkit. |Kendelna cangkrama kidung, (kendel nganggit tembung tembang) dening wus ginelar ngarsi, mung mastuti karsaning Sang, amurba satmakeng dasih, satmakeng dasih tegesnya, uriping kang para abdi, |Temahan adrenging kalbu, kang gubah babad wedari, nyakarsa sakarsanira, kang samya maca myang myarsi, angsung myang datan ngaksama, maring kang kumambang budi.<noinclude>{{rh|||117}}</noinclude> p9obzcf41rqtmkeixw1c11qtona0sw7 74342 74340 2026-05-12T03:02:09Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=37 |<poem>Ngantos mlasar samanglulur, lalaran alusing krami, tinrap tulis mangka babad, liripun nywargakken maring, crita pepengetanira, wedari Madusita di.</poem> |<poem>Dahat pangayun-ayun, kanugrahan ing aksami, lire wau kanugrahan, kaganjar aksama kadi, robing tasik wor sarkara, (banjiring sagara, lagi toyanipun) karana wus datan bangkit.</poem> |<poem>Kendelna cangkrama kidung, (kendel nganggit tembung tembang) dening wus ginelar ngarsi, mung mastuti karsaning Sang, amurba satmakeng dasih, satmakeng dasih tegesnya, uriping kang para abdi,</poem> |<poem>Temahan adrenging kalbu, kang gubah babad wedari, nyakarsa sakarsanira, kang samya maca myang myarsi, angsung myang datan ngaksama, maring kang kumambang budi.</poem> }}<noinclude>{{rh|||117}}</noinclude> 9jacwpg3owin58r65aufvfir99yf1u9 74343 74342 2026-05-12T03:02:44Z Devi 4340 509 74343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=37 |<poem>Ngantos mlasar samanglulur, lalaran alusing krami, tinrap tulis mangka babad, liripun nywargakken maring, crita pepengetanira, wedari Madusita di.</poem> |<poem>Dahat pangayun-ayun, kanugrahan ing aksami, lire wau kanugrahan, kaganjar aksama kadi, robing tasik wor sarkara, (banjiring sagara, lagi toyanipun) karana wus datan bangkit.</poem> |<poem>Kendelna cangkrama kidung, (kendel nganggit tembung tembang) dening wus ginelar ngarsi, mung mastuti karsaning Sang, amurba satmakeng dasih, satmakeng dasih tegesnya, uriping kang para abdi,</poem> |<poem>Temahan adrenging kalbu, kang gubah babad wedari, nyakarsa sakarsanira, kang samya maca myang myarsi, angsung myang datan ngaksama, maring kang kumambang budi.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|||117}}</noinclude> rmolm2gl9pw33ut2kddp083npemkj6o 74587 74343 2026-05-12T09:18:59Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=37 |<poem>Ngantos mlasar samanglulur, lalaran alusing krami, tinrap tulis mangka babad, liripun nywargakken maring, crita pepengetanira, wedari Madusita di.</poem> |<poem>Dahat pangayun-ayun, kanugrahan ing aksami, lire wau kanugrahan, kaganjar aksama kadi, robing tasik wor sarkara, (banjiring sagara, lagi toyanipun) karana wus datan bangkit.</poem> |<poem>Kendelna cangkrama kidung, (kendel nganggit tembung tembang) dening wus ginelar ngarsi, mung mastuti karsaning Sang, amurba satmakeng dasih, satmakeng dasih tegesnya, uriping kang para abdi,</poem> |<poem>Temahan adrenging kalbu, kang gubah babad wedari, nyakarsa sakarsanira, kang samya maca myang myarsi, angsung myang datan ngaksama, maring kang kumambang budi.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|||117}}</noinclude> c77fr03qxasfe5vsxerf1kj9f6crorg Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/88 250 23629 74341 2026-05-12T02:56:37Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::kapameran dening tuwan, :::Y.E.A. Sul tosan aji, :::cinarita duk nguni, :::pusaka paringanipun, :::Sang Aprabu kaping sad, :::dhapurira tosan aji, :::kawastanan patrem mawi winarangkan.</poem> <ol start=12> <li><poem>Kadhapur aran gayaman, alit cekli sarta peni, nahen mangkya kang winarna, duteng Nata nabda maring, tuan Sul denya angling, tuwan sanes ginem ulun, parlu matur ing tuan, salebetnya kula teksih, nyambut damel aniti priksa maring ndyang.</poem></li> <li><poem>Mamrih tan rikuh tyasing wang, prayogi tuan maringi, pondhok sajawining pura, amung saben enjang mami, malebet mariksani, puraya sarampungipun, tuan nulya manabda, mring duta inggih prayogi, nihan sigra tuan Sul nabda mring demang.</poem></li> <li><poem>Heh demang Jayasuwirya, iki duteng Sri bebisik, Dyan Tumenggung Arungbinang, minta mondhok saluwaring, puraya ing Wedari. puniku prayoganipun, kudu ana pantinta, mula dyan dherekna maring, ing wismanta kang becik rumeksanira.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||91}}</noinclude> hw4tqscsxoc4493o81r9tez7sz7kvh5 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/89 250 23630 74344 2026-05-12T03:04:16Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=15> <li><poem>Ratri sumawana siyang, kang saput sampat piranti, (piranti kang pepak anyukupi) saniskara saparlunya, (kabeh saparlune) kang liningan turira ris, sandika tuan nuli, nabda mring dateng Sang Prabu, mangkana de lingira , sudara suwawi mangkin, tumindaka mring wismeng Jayasuwirya.</poem></li> <li><poem>Caraka jeng Sri Narendra, wusnya tampi tanduk saking, tuan Sul wangsulanira, prayogi nulya mandhiri, tabe bage basuki, dyan budhal mangkat lumaku, maring patyanta demang, Jayasuwirya bebisik, praptanira ingriku lukar busana.</poem></li> <li><poem>Ganti busananya kadya, neng wisma ambombrong murih, sirna rasanireng sayah, denira mentas lumaris, dyan samya tata linggih, lan demang ingkang jejuluk, wau Jayasuwirya, sajronya satata linggih, carik tiga tansah ngadhep neng ngarsanya.</poem></li> <li><poem>Wadanane duta Nata, nabda marang carik katri, heh carik tri ingong arsa, tanya marang kang bebisik, Jayasuwirya mangkin, kang kacrita sira kudu, nyatheti kang winarta,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|92}}</noinclude> 767t2v33jgflqyh7up861bac7xyg4ft Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/115 250 23631 74345 2026-05-12T03:05:01Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{c|'''VII. MASKUMAMBANG'''}} {{ordered list| |Nahan ingkang kasebut sekar kinanthi, kang nandhuken sabab, kamudhan manawung gendhing, ing mangkya kang cinarita. |Angka (9) sanga kori kamar madya nati, (kamar tengah leres) marga pan kinarya, kalamun umanjing maring, ing kamar sakilanira. |Kamar madya harja kang kidul kiduling, (kamar tengah leres) kang ngayun kinocap, marga yasa kang kinardi, lumaris mring kaendhahan. |Saking mudha denira ngupaya dhong-dhing, dumadyarsa ngucap, (dados anggenipun badhe ngucap) kradenayon den lironi, tembung maring kaendhahan. |Cocok boten kangge lelintuning krami, tar langkung mangkana, karepe kang mangun gendhing, nihan marna kang (10) sadasa, |Kori kamar sakilening kamar nami, wau madya harjwa, kori kinarya umijil, ngaler maring marga yasa, }}<noinclude>{{rh|118}}</noinclude> a4cjepmdo263j3y7j1csp9kvesukppp 74348 74345 2026-05-12T03:08:55Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{c|'''VII. MASKUMAMBANG'''}} {{ordered list| |<poem>Nahan ingkang kasebut sekar kinanthi, kang nandhuken sabab, kamudhan manawung gendhing, ing mangkya kang cinarita.</poem> |<poem>Angka (9) sanga kori kamar madya nati, (kamar tengah leres) marga pan kinarya, kalamun umanjing maring, ing kamar sakilanira.</poem> |<poem>Kamar madya harja kang kidul kiduling, (kamar tengah leres) kang ngayun kinocap, marga yasa kang kinardi, lumaris mring kaendhahan.</poem> |<poem>Saking mudha denira ngupaya dhong-dhing, dumadyarsa ngucap, (dados anggenipun badhe ngucap) kradenayon den lironi, tembung maring kaendhahan.</poem> |<poem>Cocok boten kangge lelintuning krami, tar langkung mangkana, karepe kang mangun gendhing, nihan marna kang (10) sadasa,</poem> |<poem>Kori kamar sakilening kamar nami, wau madya harjwa, kori kinarya umijil, ngaler maring marga yasa,</poem> }}<noinclude>{{rh|118}}</noinclude> md2v7gc8a10llcfhlxnv6khammnbvtq 74588 74348 2026-05-12T09:19:55Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{c|'''VII. MASKUMAMBANG'''}} {{ordered list| |<poem>Nahan ingkang kasebut sekar kinanthi, kang nandhuken sabab, kamudhan manawung gendhing, ing mangkya kang cinarita.</poem> |<poem>Angka (9) sanga kori kamar madya nati, (kamar tengah leres) marga pan kinarya, kalamun umanjing maring, ing kamar sakilanira.</poem> |<poem>Kamar madya harja kang kidul kiduling, (kamar tengah leres) kang ngayun kinocap, marga yasa kang kinardi, lumaris mring kaendhahan.</poem> |<poem>Saking mudha denira ngupaya dhong-dhing, dumadyarsa ngucap, (dados anggenipun badhe ngucap) kradenayon den lironi, tembung maring kaendhahan.</poem> |<poem>Cocok boten kangge lelintuning krami, tar langkung mangkana, karepe kang mangun gendhing, nihan marna kang (10) sadasa,</poem> |<poem>Kori kamar sakilening kamar nami, wau madya harjwa, kori kinarya umijil, ngaler maring marga yasa,</poem> }}<noinclude>{{rh|118}}</noinclude> svsk48n2qnzeq3464irxqi2gwpb7m46 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/90 250 23632 74346 2026-05-12T03:08:08Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::aja cewet kang satiti, :::myang patitis pamitranta ingkang terang.</poem> <ol start=19> <li><poem>Carik tri turnya sandika, yata duteng Maha Aji, nulya nabda marang demang, mangkana denira angling, Dhi Demang bok manawi, mireng warta wartanipun, duk kuna-kunanira, pratala ing Ampel ngriki, ingkang dipun tancepi udyana nama.</poem></li> <li><poem>Ing Madusita punika, kadya paran kang pawarti, Jayasuwirya dyan nabda, makaten denira angling, inggih Kya Lurah rehning, atanya mring nama ulun, saenget-enget kula, saking critanira nguni, pasanggrahan ing Madusita punika.</poem></li> <li><poem>Menggah ing tumancepira, neng dhusun kawastan Candhi, mila ingriku winastan, dhusun Candhi awit saking, wartanira ing nguni, saking wonten candhinipun, ngantos sapriki nyata, wonten tilasipun warni, wewangunan sela banon tuwin reca.</poem></li> <li><poem>Kawuningana Ki Lurah, kang nama Ampel puniki, kithanipun wiwit ngambah, kadhistrikan sampun nami, ngancik kitha ananging, delesnya kang nama dhusun,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||93}}</noinclude> nvm240jpymhj49mfcvtvbix9eaz5qsu Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/65 250 23633 74349 2026-05-12T03:10:52Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "wan. ltulah bukti bahwa Tuan ahli dalam ilmu kebaikan; maka itu tuan merupakan manusia yang mempunyai kelebihan dalam mencari perkataan untuk keselamatan. Dengan menghaturkan beribu-ribu terima kasih hamba atas perkataan Tuan Sui yang tidak ada kesalahan sedikit pun, namun semoga tidak menjadikan marah Tuan dan berilah hamba ampunan yang sebesar-besarnya atas keinginan hamba yang memaksa Tuan untuk diperbolehkan menginap di luar tembok istana." Maka a... 74349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>wan. ltulah bukti bahwa Tuan ahli dalam ilmu kebaikan; maka itu tuan merupakan manusia yang mempunyai kelebihan dalam mencari perkataan untuk keselamatan. Dengan menghaturkan beribu-ribu terima kasih hamba atas perkataan Tuan Sui yang tidak ada kesalahan sedikit pun, namun semoga tidak menjadikan marah Tuan dan berilah hamba ampunan yang sebesar-besarnya atas keinginan hamba yang memaksa Tuan untuk diperbolehkan menginap di luar tembok istana." Maka akhirnya Ki Tumenggung dianjurkan supaya menginap di rumah ki Demang Jayasuwirya selama mengadakan pemeriksaan keadaan istana. Hal ini telah diceritakan sebelumnya. Setiap hari Ki Tumenggung masuk ke pasanggrahan. Berangkat dari penginapan pagi hari kira-kira pukul 8.00 dan pulang dari pasanggrahan sore hari kira-kira pukul 17 .00, tetapi setiap pukul 12.00 siang beristirahat di rumah ki demang dan setelah pukul 13.15 segera kembali lagi ke pasanggrahan untuk bekerja kembali. Adapun Tuan Su1 itu telah diberi tugas untuk menjaga keselamatan pemimpin utusan bersama ketiga juru tulisnya selama masih menunaikan tugas. Sungguh tidak mengecewakan, artinya sela1u dapat menyenangkan hati para tamunya. Hal ini menandakan bahwa Tuan Sul adalah orang yang baik hati dan pertanda bahwa Tuan Su1 itu orang demikian, terbukti dari perlakuan Tuan Sui terhadap ketiga jurutulis pengiring Ki Tumenggung sama dengan perlakuannya terhadap Ki Tumenggung yang merupakan pembesar dari ketiga jurutulis tersebut, artinya tidak ada perbedaan perlakuan antara pembesar dan bawahan, semuanya dianggap tamunya yang harus dihormati. Setiap hati bagi para tamu disediakan kendaraan yang berupa kereta bersama kudanya. Kendaraan ini dipergunakan untuk bekerja menunaikan tugas, yaitu memeriksa keadaan/suasana kiri kanan pasanggrahan. Demikian ketika mereka mengadakan pemeriksaan di pasanggrahan Slagaretna dan Sekar juga dengan naik kereta itu. Sesampainya di Sekar mereka turun dari kereta dan perjalanan dilanjutkan ke Slagaretna dengan naik kuda. Kereta yang ditumpangi para utusan itu berbentuk Amerika . Perjalanan mereka dengan kereta dimulai dari istana Madusita. Dalam perjalanan itu Ki Tumenggung diiringi para demang dengan naik kuda, tetapi ada juga demang yang menyongsong atau menghadang di tengah perjalanan untuk ikut mengiring Ki Tumenggung. Maka 66<noinclude></noinclude> oqnkbirvenjdkpcyr80u6ibu77dgmw7 74353 74349 2026-05-12T03:16:16Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>:{{hwe|wan|bangsawan}}. Itulah bukti bahwa Tuan ahli dalam ilmu kebaikan; maka itu tuan merupakan manusia yang mempunyai kelebihan dalam mencari perkataan untuk keselamatan. Dengan menghaturkan beribu-ribu terima kasih hamba atas perkataan Tuan Sul yang tidak ada kesalahan sedikit pun, namun semoga tidak menjadikan marah Tuan dan berilah hamba ampunan yang sebesar-besarnya atas keinginan hamba yang memaksa Tuan untuk diperbolehkan menginap di luar tembok istana.” Maka akhirnya Ki Tumenggung dianjurkan supaya menginap di rumah ki Demang Jayasuwirya selama mengadakan pemeriksaan keadaan istana. Hal ini telah diceritakan sebelumnya. Setiap hari Ki Tumenggung masuk ke pasanggrahan. Berangkat dari penginapan pagi hari kira-kira pukul 8.00 dan pulang dari pasanggrahan sore hari kira-kira pukul 17.00, tetapi setiap pukul 12.00 siang beristirahat di rumah ki demang dan setelah pukul 13.15 segera kembali lagi ke pasanggrahan untuk bekerja kembali. Adapun Tuan Sul itu telah diberi tugas untuk menjaga keselamatan pemimpin utusan bersama ketiga juru tulisnya selama masih menunaikan tugas. Sungguh tidak mengecewakan, artinya selalu dapat menyenangkan hati para tamunya. Hal ini menandakan bahwa Tuan Sul adalah orang yang baik hati dan pertanda bahwa Tuan Sul itu orang demikian, terbukti dari perlakuan Tuan Sul terhadap ketiga jurutulis pengiring Ki Tumenggung sama dengan perlakuannya terhadap Ki Tumenggung yang merupakan pembesar dari ketiga jurutulis tersebut, artinya tidak ada perbedaan perlakuan antara pembesar dan bawahan, semuanya dianggap tamunya yang harus dihormati. Setiap hari bagi para tamu disediakan kendaraan yang berupa kereta bersama kudanya. Kendaraan ini dipergunakan untuk bekerja menunaikan tugas, yaitu memeriksa keadaan/suasana kiri kanan pasanggrahan. Demikian ketika mereka mengadakan pemeriksaan di pasanggrahan Slagaretna dan Sekar juga dengan naik kereta itu. Sesampainya di Sekar mereka turun dari kereta dan perjalanan dilanjutkan ke Slagaretna dengan naik kuda. Kereta yang ditumpangi para utusan itu berbentuk Amerika. Perjalanan mereka dengan kereta dimulai dari istana Madusita. Dalam perjalanan itu Ki Tumenggung diiringi para demang dengan naik kuda, tetapi ada juga demang yang menyongsong atau menghadang di tengah perjalanan untuk ikut mengiring Ki Tumenggung. Maka<noinclude>{{rh|66}}</noinclude> m8fl247pd9ik3cof1qji0iyhjavauel Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/91 250 23634 74350 2026-05-12T03:11:12Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::ing Ampel sawetannya, :::dhusun Candhi ugi nami, :::Ampel Gadhing awit dening katuwuhan.</poem> <ol start=23> <li><poem>Deling aran Ampeldenta, lire denta wau gadhing, menggah dhusun Ampeldenta, wau kalebet dumadi, kampungan salebeting, kitha Ampel kidul timur, liripun iring ingkang, kidul wetan yeku saking, wartanira para kuna prapteng amba.</poem></li> <li><poem>De Wadari Madusita, kagungan dalem Narpati, majeng ngidul pethanira, kareka gapura biting, capuri den ubengi, laleyan tinembok kukuh, myang kandel nginggilira, mawi reka kadya margi, kinarya yen apacak barising wira.</poem></li> <li><poem>Pinggiring luwar sinungan, tamping kangge aling-aling, clorot pungluning kang mengsah, lire punglu wau mimis, nguniweh sinung maning, (utawi) pojoking bebeteng wau, mawi papan kinarya, panggenan yen wonten kardi, sinung maryen wangun bunder dhapurira.</poem></li> <li><poem>Ukuran papaning wira, ingkang manindakken maring, maryem pama wonten karya, (9) sangang meter atanapi,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|94}}</noinclude> eps3526f103ylot010mnxy9ovwk5f4z Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/116 250 23635 74351 2026-05-12T03:11:21Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=7 |Kori angka (11) sawelas maksih korining, kamar ingkang gadhah, kori kang angka (10) sadesi, nging kori angka sawelas. |Kangge manjing mring kamar kilen pribadi, kaprenah kidulnya, ing marga yasa kang maring, wau ing karadenayon. |Angka (12) kalih welas punika korining, kamar sakidulnya, marga yasa wau nginggil, kinarya umijil marang. |Jagasatru tuwin ran parasdya ngarsi, kang katopeng pindha, pandhapa kasbut kinanthi, sajroning pada (17) pitulas. |Mangkya marna kori angka (13) tri wlas maksih, korinireng kamar, sakiduling marga panti, tegesira marga yasa. |Nanging wau kori kinarya umijil, maring marga yasa, kasebut wau ing nginggil, nihan mangkya kang winarna. (kendel anggenipun nyariosaken ing nginggil ananging sapunika anyariosaken). |Kori angka (14) kawan welas dwaralaning, (kori angka kawanwelas kontenipun) kamar sakilennya, kamar madya harjwa kori, (kamar tengah leres konten) kinarya umijil marang. }}<noinclude>{{rh|||119}}</noinclude> ru61s9115664ncqiz5zhwptf0zwjpzq 74361 74351 2026-05-12T03:22:23Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=7 |<poem>Kori angka (11) sawelas maksih korining, kamar ingkang gadhah, kori kang angka (10) sadesi, nging kori angka sawelas.</poem> |<poem>Kangge manjing mring kamar kilen pribadi, kaprenah kidulnya, ing marga yasa kang maring, wau ing karadenayon.</poem> |<poem>Angka (12) kalih welas punika korining, kamar sakidulnya, marga yasa wau nginggil, kinarya umijil marang.</poem> |<poem>Jagasatru tuwin ran parasdya ngarsi, kang katopeng pindha, pandhapa kasbut kinanthi, sajroning pada (17) pitulas.</poem> |<poem>Mangkya marna kori angka (13) tri wlas maksih, korinireng kamar, sakiduling marga panti, tegesira marga yasa.</poem> |<poem>Nanging wau kori kinarya umijil, maring marga yasa, kasebut wau ing nginggil, nihan mangkya kang winarna. (kendel anggenipun nyariosaken ing nginggil ananging sapunika anyariosaken).</poem> |<poem>Kori angka (14) kawan welas dwaralaning, (kori angka kawanwelas kontenipun) kamar sakilennya, kamar madya harjwa kori, (kamar tengah leres konten) kinarya umijil marang.</poem> }}<noinclude>{{rh|||119}}</noinclude> 2h7skq0kajme7497pzbvacek8y91r6u 74590 74361 2026-05-12T09:20:49Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=7 |<poem>Kori angka (11) sawelas maksih korining, kamar ingkang gadhah, kori kang angka (10) sadesi, nging kori angka sawelas.</poem> |<poem>Kangge manjing mring kamar kilen pribadi, kaprenah kidulnya, ing marga yasa kang maring, wau ing karadenayon.</poem> |<poem>Angka (12) kalih welas punika korining, kamar sakidulnya, marga yasa wau nginggil, kinarya umijil marang.</poem> |<poem>Jagasatru tuwin ran parasdya ngarsi, kang katopeng pindha, pandhapa kasbut kinanthi, sajroning pada (17) pitulas.</poem> |<poem>Mangkya marna kori angka (13) tri wlas maksih, korinireng kamar, sakiduling marga panti, tegesira marga yasa.</poem> |<poem>Nanging wau kori kinarya umijil, maring marga yasa, kasebut wau ing nginggil, nihan mangkya kang winarna. (kendel anggenipun nyariosaken ing nginggil ananging sapunika anyariosaken).</poem> |<poem>Kori angka (14) kawan welas dwaralaning, (kori angka kawanwelas kontenipun) kamar sakilennya, kamar madya harjwa kori, (kamar tengah leres konten) kinarya umijil marang.</poem> }}<noinclude>{{rh|||119}}</noinclude> 23a28t4xk8i2l82329t4ihim0282quq Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/92 250 23636 74352 2026-05-12T03:14:08Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::pojok ingkang angemperi :::baluwarti kawan ujung, :::lire ujung pojokan, :::sinungan tindakan sami, :::tegesipun sinungan undhak-undhakan.</poem> <ol start=27> <li><poem>Kinarya aminggah mandhap, nahen duteng Maha Aji, nyelani guneming demang, Den Demang wardaya mami, langkung astam miyarsi, (langkung bingah mirangaken) mring Den Demang kojahipun, nanging prayoginira, sami ngaso sampun wanci, pukul tiga suwawi sami anendra.</poem></li> <li><poem>Pandamelan taksih kathah, ingkang dereng den tandangi, yata demang aturira, nuwun ki lurah prayogi, dyan samya ngaso guling, rinaksa kuli kehipun, sapta tindhih sajuga, samya melek tansah sami, tanpa mungkur rumekseng raharjanira.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||95}}</noinclude> emgvrmjuwnlgbw4ijtkl8oj5rvrfq11 74673 74352 2026-05-12T11:38:30Z Devi 4340 509 /* Absah */ 74673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>pojok ingkang angemperi baluwarti kawan ujung, lire ujung pojokan, sinungan tindakan sami, tegesipun sinungan undhak-undhakan.</poem> }} <ol start=27> <li><poem>Kinarya aminggah mandhap, nahen duteng Maha Aji, nyelani guneming demang, Den Demang wardaya mami, langkung astam miyarsi, (langkung bingah mirangaken) mring Den Demang kojahipun, nanging prayoginira, sami ngaso sampun wanci, pukul tiga suwawi sami anendra.</poem></li> <li><poem>Pandamelan taksih kathah, ingkang dereng den tandangi, yata demang aturira, nuwun ki lurah prayogi, dyan samya ngaso guling, rinaksa kuli kehipun, sapta tindhih sajuga, samya melek tansah sami, tanpa mungkur rumekseng raharjanira.</poem></li> </ol><noinclude>{{rh|||95}}</noinclude> rwe7wof3i17ce1fj66ihh0krp70uqjw 74675 74673 2026-05-12T11:39:16Z Devi 4340 509 74675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>pojok ingkang angemperi baluwarti kawan ujung, lire ujung pojokan, sinungan tindakan sami, tegesipun sinungan undhak-undhakan.</poem> }} <ol start=27> <li><poem>Kinarya aminggah mandhap, nahen duteng Maha Aji, nyelani guneming demang, Den Demang wardaya mami, langkung astam miyarsi, (langkung bingah mirangaken) mring Den Demang kojahipun, nanging prayoginira, sami ngaso sampun wanci, pukul tiga suwawi sami anendra.</poem></li> <li><poem>Pandamelan taksih kathah, ingkang dereng den tandangi, yata demang aturira, nuwun ki lurah prayogi, dyan samya ngaso guling, rinaksa kuli kehipun, sapta tindhih sajuga, samya melek tansah sami, tanpa mungkur rumekseng raharjanira.</poem></li> </ol> {{nop}}<noinclude>{{rh|||95}}</noinclude> 5cw8mp86etomk2z3r08r4hycxfgpxhn Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/66 250 23637 74354 2026-05-12T03:16:44Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "semakin besarlah rombongan Ki Tumenggung. Ketika ki Tumenggung berhenti di desa Sekar, ia mendapat sambutan dan jaminan dari demang Sekar bernama ki demang Harjawirama. Dan setelah sampai di pasanggrahan Slagaretna, rombongan mendapat sambutan dan jaminan dari demang Slagaretna bernama ki demang Wangsapranama dengan sangat ramah-tamahnya. Melihat keramahtamahan ki demang Wongsapramana, ketiga jurutulis ki Turnenggung sangat tertarik, rna.ka ketiganya... 74354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>semakin besarlah rombongan Ki Tumenggung. Ketika ki Tumenggung berhenti di desa Sekar, ia mendapat sambutan dan jaminan dari demang Sekar bernama ki demang Harjawirama. Dan setelah sampai di pasanggrahan Slagaretna, rombongan mendapat sambutan dan jaminan dari demang Slagaretna bernama ki demang Wangsapranama dengan sangat ramah-tamahnya. Melihat keramahtamahan ki demang Wongsapramana, ketiga jurutulis ki Turnenggung sangat tertarik, rna.ka ketiganya mcrnberi kornentar rnasing-rnasing. Pertama ki jurutulis yang bernama Sutakiswa, kornentarnya, "Dinda Sutadimeja, arnbillah cerama itu dan ikutilah sedang hamba yang rnembawa sebatnya, dan tongkatnya akan dibawa oleh kyai Jayapranata supaya tidal< mengalami kesukaran. Meskipun begitu karni masih mendapat anugerah dengan diperbolehkannya bersarna-sama naik kereta. Ketika ada di kedua pasanggrahan, Slagaretna dan Sekar, ketiga jurutulis yang ikut serta itu bersama-sama mernperoleh kebahagiaan dan jarninan makan yang cukup. Dengan kata lain, kebahagiaan dan jaminan makan ini diperoleh terus-rnenerus oleh ketiga jurutulis, ketika ada di kedua pasanggrahan. Maka akhimya mereka (ketiga jurutulis) merasa kalau mendapat berkat dari Sri Susuhunan. Kemudian ki jurutulis Sutadirneja berkata. "Wah, mas, sebegitu besar cinta kasih Tuhan kepada Junjungan kita yang bertahta dan yang terhormat, artinya Sri Susuhunan, yang dengan sungguh-sungguh disebut menjadi penerangan dunia dan juga disebut Kanjeng Sri Mahanarendra Paku Buwono yang bertahta di kerajaan Surakarta Adiningrat. Sangat mengherankan restu Sri Susuhunan dapat terasa sekali masuk ke dalam tulang menjadikan nikmatnya rakyat sekerajaannya sampai pada hamba dan tuan . Meskipun hanya sebesar kutu atau kecil sekali, tetapi tetap mendapat berkat restu dari Sri Susuhunan yang berkatnya seperti intan bercahaya terang menerangi rakyat kecil sampai masuk ke dalam hati mereka, sehingga dapat menarik hati rakyatnya. Maka itu mereka selalu mendoakan Sri Susuhunan atau Junjungan mereka yang sangat menyenangkan hati mereka, semoga beliau selalu terjaga keselamatannya. Oleh karena hamba sangat kecil tetapi mendapat berkat restu dari Sri Susuhunan, seltingga hal itu dapat<noinclude></noinclude> cw15xl6o0b3zivk5itva0el94ysoo3d 74357 74354 2026-05-12T03:20:33Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>semakin besarlah rombongan Ki Tumenggung. Ketika ki Tumenggung berhenti di desa Sekar, ia mendapat sambutan dan jaminan dari demang Sekar bernama ki demang Harjawirama. Dan setelah sampai di pasanggrahan Slagaretna, rombongan mendapat sambutan dan jaminan dari demang Slagaretna bernama ki demang Wangsapranama dengan sangat ramah-tamahnya. Melihat keramahtamahan ki demang Wongsapramana, ketiga juru-tulis ki Tumenggung sangat tertarik, maka ketiganya memberi komentar masing-masing. Pertama ki jurutulis yang bernama Sutakiswa, komentarnya, :”Dinda Sutadimeja, ambillah cerama itu dan ikutilah sedang hamba yang membawa sebatnya, dan tongkatnya akan dibawa oleh kyai Jayapranata supaya tidak mengalami kesukaran. Meskipun begitu kami masih mendapat anugerah dengan diperbolehkannya bersama-sama naik kereta. Ketika ada di kedua pasanggrahan, Slagaretna dan Sekar, ketiga jurutulis yang ikut serta itu bersama-sama memperoleh kebahagiaan dan jaminan makan yang cukup. Dengan kata lain, kebahagiaan dan jaminan makan ini diperoleh terus-menerus oleh ketiga jurutulis, ketika ada di kedua pasanggrahan. Maka akhirnya mereka (ketiga jurutulis) merasa kalau mendapat berkat dari Sri Susuhunan. Kemudian ki jurutulis Sutadimeja berkata. :”Wah, mas, sebegitu besar cinta kasih Tuhan kepada Junjungan kita yang bertahta dan yang terhormat, artinya Sri Susuhunan, yang dengan sungguh-sungguh disebut menjadi penerangan dunia dan juga disebut Kanjeng Sri Mahanarendra Paku Buwono yang bertahta di kerajaan Surakarta Adiningrat. Sangat mengherankan restu Sri Susuhunan dapat terasa sekali masuk ke dalam tulang menjadikan nikmatnya rakyat sekerajaannya sampai pada hamba dan tuan. Meskipun hanya sebesar kutu atau kecil sekali, tetapi tetap mendapat berkat restu dari Sri Susuhunan yang berkatnya seperti intan bercahaya terang menerangi rakyat kecil sampai masuk ke dalam hati mereka, sehingga dapat menarik hati rakyatnya. Maka itu mereka selalu mendoakan Sri Susuhunan atau Junjungan mereka yang sangat menyenangkan hati mereka, semoga beliau selalu terjaga keselamatannya. Oleh karena hamba sangat kecil tetapi mendapat berkat restu dari Sri Susuhunan, sehingga hal itu dapat<noinclude>{{rh|||67}}</noinclude> 5aj8syeutvf7da78rys59mhf81lkg8g Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/208 250 23638 74355 2026-05-12T03:16:59Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>tanduk ingkang nawung gendhing, (aturipun ingkang nganggit tembang) namung nyuwun pangaksama, boten saged anjarwani. 31 . Tepetloka swarga wau, omong keh kadi wong suwi, su wi mendem tegesira, mila leres miwah sisip, kang nawung amung sumangga, para kang putusing elmi. 32. Nahen mangkya kang cinatur, mangsuli wama Wedari, kathah patamananira, len kang manggen sakubenging, (kajawi ingkang tumuwuh sakubengipun) nginggil balu warti sarta, lur tepi jro baluwarti. (turut pinggir sale bet capuri pasanggrahan) 33. Kang geng piyambak cinatur, patamanan ingkang mungging, palataran ngarsa ingkang, im bang pracima tanapi, (sisih kilen tuwin) ngubengi gedhong kang aran, Marduyatnya kasbu t ngarsi. 34. Miwah ing sawetanipun, pantyasa pandhapi wingking, ugi sinung patamanan, sanesnya puniku ugi, wonten malih patamanan , ananging mung sawatawis. 35. Wondene pethetanipun, sekar-sekaran tanapi, taneman woh wama-wama, 211<noinclude></noinclude> p2dlpx07itl6zmp3hlotvsn2jurke0g 74362 74355 2026-05-12T03:24:28Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> ::tanduk ingkang nawung gendhing, ::(aturipun ingkang nganggit tembang) ::namung nyuwun pangaksama, ::boten saged anjarwani. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=31 |<poem> Tepetloka swarga wau, omong keh kadi wong suwi, suwi mendem tegesira, mila leres miwah sisip, kang nawung amung sumangga, para kang putusing elmi. </poem> |<poem> Nahen mangkya kang cinatur, mangsuli wama Wedari, kathah patamananira, len kang manggen sakubenging, (kajawi ingkang tumuwuh sakubengipun) nginggil balu warti sarta, lur tepi jro baluwarti. (turut pinggir sale bet capuri pasanggrahan) </poem> |<poem> Kang geng piyambak cinatur, patamanan ingkang mungging, palataran ngarsa ingkang, imbang pracima tanapi, (sisih kilen tuwin) ngubengi gedhong kang aran, Marduyatnya kasbut ngarsi. </poem> |<poem> Miwah ing sawetanipun, pantyasa pandhapi wingking, ugi sinung patamanan, sanesnya puniku ugi, wonten malih patamanan, ananging mung sawatawis. |<poem> Wondene pethetanipun, sekar-sekaran tanapi, taneman woh wama-wama, </poem> }}<noinclude>{{rh|||211}}</noinclude> 3lryr02ak49cigytyxnk7q3fb1r7zjn 74365 74362 2026-05-12T03:25:31Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::tanduk ingkang nawung gendhing, :::(aturipun ingkang nganggit tembang) :::namung nyuwun pangaksama, :::boten saged anjarwani. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=31 |<poem> Tepetloka swarga wau, omong keh kadi wong suwi, suwi mendem tegesira, mila leres miwah sisip, kang nawung amung sumangga, para kang putusing elmi. </poem> |<poem> Nahen mangkya kang cinatur, mangsuli wama Wedari, kathah patamananira, len kang manggen sakubenging, (kajawi ingkang tumuwuh sakubengipun) nginggil balu warti sarta, lur tepi jro baluwarti. (turut pinggir sale bet capuri pasanggrahan) </poem> |<poem> Kang geng piyambak cinatur, patamanan ingkang mungging, palataran ngarsa ingkang, imbang pracima tanapi, (sisih kilen tuwin) ngubengi gedhong kang aran, Marduyatnya kasbut ngarsi. </poem> |<poem> Miwah ing sawetanipun, pantyasa pandhapi wingking, ugi sinung patamanan, sanesnya puniku ugi, wonten malih patamanan, ananging mung sawatawis. </poem> |<poem> Wondene pethetanipun, sekar-sekaran tanapi, taneman woh wama-wama, </poem> }}<noinclude>{{rh|||211}}</noinclude> 5q9q8ryh12efsxgtxegbsur6f4fky14 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/93 250 23639 74356 2026-05-12T03:17:32Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>'''IV. PANGKUR''' <ol start=1> <li><poem>Jroning denta Sri Dipengrat, (salebetipun utusan dalem ratu padhanging jagat) kula pules lire enaking guling, ing dalu kulinglingipun, lire panganglingira, kuli patrol mrih melek wong kampung-kampung, saben prapta kademangan, jinawab kuli kang jagi.</poem></li> <li><poem>Melek-melen jawabira, nihan mangkya kawarnaa ing wanci, tetes kamantyan liripun, pajar sidikira kang, mangrinakken ari Rebu Wage nuju, tanggal ping (21) salikur wulan, Dulkangidah nunggil warsi.</poem></li> <li><poem>Ngarsa Alip sangkalanya, Guna Catur Angesthi Narapati, (1843) sumawana tanggal nuju, kaping (22) rorikur wulan, kang winastan Oktober sengkalanipun, Tri Maha Terus Minulya, (1913) Ijrah Nabi den tengeri.</poem></li> <li><poem>Maha Tri Guna Raharja, ( 1331) wuku Langkir mangsa ponca marengi, Kunthara windu lumaku, kang guling nulya samya, tangi saking denira samya aturu, dyan susuci gya busana, winarna tyastha enjing.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|96}}</noinclude> 0ga38ffq9e6p7tf8bg8udg5nq84lsvo Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/67 250 23640 74358 2026-05-12T03:20:50Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "dilambangkan seperti hamba ini merangkak di atas angin yang besar dan cepat jalannya ltingga seperti terbang dengan cepat sekali. Hal ini dapat terjadi hanya karena berkat restu yang sungguh-sungguh dan dapat menjadi pengikat dengan yang bertahta ke-1 0 di Surakarta." Selesai Sutadimeja berkata , lalu kata-katanya disambut oleh ki jurutulis Jayaprana, katanya : "Ketahuilah adikku berdua, bahwa perkataanmu berdua itu menurut pendapatku termasuk dalam p... 74358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>dilambangkan seperti hamba ini merangkak di atas angin yang besar dan cepat jalannya ltingga seperti terbang dengan cepat sekali. Hal ini dapat terjadi hanya karena berkat restu yang sungguh-sungguh dan dapat menjadi pengikat dengan yang bertahta ke-1 0 di Surakarta." Selesai Sutadimeja berkata , lalu kata-katanya disambut oleh ki jurutulis Jayaprana, katanya : "Ketahuilah adikku berdua, bahwa perkataanmu berdua itu menurut pendapatku termasuk dalam perumpamaan orang yang memohon kesejahteraan untuk menguatkan diri dalam pendidikan keselamatan yang diteruskan sampai pada keluhuran negara, yaitu perbuatan yang jelek harus dihindari dan yang tulus menyebabkan keselamatan". Demikianlah perkataan ketiga jurutulis itu. Sekarang kita beralih ke cerita tentang hal berita yang dimuat pada saat itu. Pada saat itu ki demang Jayasuwirya bercerita mengenai keadaan/ suasana di daerah lingkungan Madusita yang di bawah perintah Tuan Sui Desence. Menurut cerita ki Demang Jayasuwirya, keadaan di daerah lingkungan Madusita yang di bawah perintah Tuan Sui Desence ini dapat disebut sebagai daerah yang sangat subur dan murah sandang pangan, artinya rakyat dapat membeli beraneka macam barang dengan harga murah dan segala macam tanaman yang ditanam pasti tumbuh dengan baik , berbuah lebat, dan kalau buah sudah rnatang dipetik lalu dimakan sampai menjadi bosan karena banyaknya. Lebih-lebih pada waktu panen, hasilnya memberi banyak keuntungan bagi rakyat kecil yang tinggal di lingkungan daerah itu , sehingga mereka merasa berbahagia. Adapun keuntungannya, pertama maju dalam mata pencaharian mereka dan kedua membangkitkan semangat kerja . Kedua hal ini membuktikan bahwa rakyat daerah itu telah pandai dan telah banyak yang mengenyam pendidikan sekolah, sehingga mempunyai kepandaian yang dapat dipakai untuk melindungi anak cucu mereka. Keadaan yang demikian itu telah dapat dipastikan tidak lain berkat yang diberikan oleh Sri Susuhunan dengan lantaran kepandaian Tuan Sul dalam pengolahan tanah, misalnya dalam hal merabuk; dan lain-lain. Adapun dalam merabuk ini ada syarat~syarat yang harus dipenuhinya. Syarat-syarat itu harus sesuai atau menurut pedoman pokok petunjuk dari pegawai pertanian supaya berhasil dalam 68<noinclude></noinclude> 1ggb5fwpsohgrq2zyce2sejufnidu7z 74367 74358 2026-05-12T03:27:31Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>:dilambangkan seperti hamba ini merangkak di atas angin yang besar dan cepat jalannya hingga seperti terbang dengan cepat sekali. Hal ini dapat terjadi hanya karena berkat restu yang sungguh-sungguh dan dapat menjadi pengikat dengan yang bertahta ke-10 di Surakarta.” Selesai Sutadimeja berkata, lalu kata-katanya disambut oleh ki jurutulis Jayaprana, katanya: :”Ketahuilah adikku berdua, bahwa perkataanmu berdua itu menurut pendapatku termasuk dalam perumpamaan orang yang memohon kesejahteraan untuk menguatkan diri dalam pendidikan keselamatan yang diteruskan sampai pada keluhuran negara, yaitu perbuatan yang jelek harus dihindari dan yang tulus menyebabkan keselamatan”. Demikianlah perkataan ketiga jurutulis itu. Sekarang kita beralih ke cerita tentang hal berita yang dimuat pada saat itu. Pada saat itu ki demang Jayasuwirya bercerita mengenai keadaan/suasana di daerah lingkungan Madusita yang di bawah perintah Tuan Sul Desence. Menurut cerita ki Demang Jayasuwirya, keadaan di daerah lingkungan Madusita yang di bawah perintah Tuan Sul Desence ini dapat disebut sebagai daerah yang sangat subur dan murah sandang pangan, artinya rakyat dapat membeli beraneka macam barang dengan harga murah dan segala macam tanaman yang ditanam pasti tumbuh dengan baik, berbuah lebat, dan kalau buah sudah matang dipetik lalu dimakan sampai menjadi bosan karena banyaknya. Lebih-lebih pada waktu panen, hasilnya memberi banyak keuntungan bagi rakyat kecil yang tinggal di lingkungan daerah itu, sehingga mereka merasa berbahagia. Adapun keuntungannya, pertama maju dalam mata pencaharian mereka dan kedua membangkitkan semangat kerja. Kedua hal ini membuktikan bahwa rakyat daerah itu telah pandai dan telah banyak yang mengenyam pendidikan sekolah, sehingga mempunyai kepandaian yang dapat dipakai untuk melindungi anak cucu mereka. Keadaan yang demikian itu telah dapat dipastikan tidak lain berkat yang diberikan oleh Sri Susuhunan dengan lantaran kepandaian Tuan Sul dalam pengolahan tanah, misalnya dalam hal merabuk, dan lain-lain. Adapun dalam merabuk ini ada syarat-syarat yang harus dipenuhinya. Syarat-syarat itu harus sesuai atau menurut pedoman pokok petunjuk dari pegawai pertanian supaya berhasil dalam<noinclude>{{rh|68}}</noinclude> b5itvfegh9jj3xywke5cw4m04is32wc Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/94 250 23641 74359 2026-05-12T03:21:33Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=5> <li><poem>Gya samya mangkat lumaksa, manjing pura Madusita wedari, dyan katemu mring tuan Sul, pangarsaning dutendra, gya tabeyan sakaliyan nabda hayu, sabakdaning tatabeyan, duteng Nata nabda aris.</poem></li> <li><poem>Mring tuan Sul delingira, tuan mangkya kula arsa miwiti, mariksa myang ukur-ukur, kahananing udyana, luar lebet tuan Sul wangsulanipun, inggih prayogi sumangga, tumandanga nambut kardi.</poem></li> <li><poem>Wadananing duta Nata, nulya prentah marang carikira tri, mangkana denira muwus, Jayapranata lawan, sarta Sutadimeja sarta sireku, Sutakiswa nulya samya, tumandang anambut kardi.</poem></li> <li><poem>Kang liningan tur sandika, Ya ta tuan Y.E.A. Sul nabda ris, mring Demang Candhi ranipun, wan Jayasuwirya, lawan demang kapala bebisikipun, Martadiwirya utawa, Demang Godheg wewangi.</poem></li> <li><poem>Martadimeja sartanya, pangkat demang ing Selandaka nami, Jagasemita puniku, kacatur para demang, samya dasih dalem ing Madusita nung, mangkana sabdaning tuan, Y.E.A. Sul pan winarni.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||97}}</noinclude> ck8eynpdonw5nq55vx07i0gac9tnist Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/36 250 23642 74360 2026-05-12T03:21:47Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦒꦮꦺꦱꦁꦱꦫꦤꦺꦱꦥꦼꦥꦣꦤꦶꦁꦲꦸꦫꦶꦥ꧀ꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁ }}" 74360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||34}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦒꦮꦺꦱꦁꦱꦫꦤꦺꦱꦥꦼꦥꦣꦤꦶꦁꦲꦸꦫꦶꦥ꧀ꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁ }}<noinclude></noinclude> ibzghuzoxy7270gdmh0bykgyeum5ds7 74368 74360 2026-05-12T03:27:55Z Kriita 885 /* Proofread */ 74368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||34}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦒꦮꦺꦱꦁꦱꦫꦤꦺꦱꦥꦼꦥꦣꦤꦶꦁꦲꦹꦫꦶꦥ꧀ ꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦏꦼꦕꦼꦏꦼꦭ꧀ꦲꦶꦁꦠꦔꦤ꧀ꦤꦺꦭꦺꦴꦁꦏꦱꦶꦁꦧꦶꦱꦲꦸꦮꦭ꧀ ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦔ꧀ꦭꦸꦤꦱ꧀ꦱꦶꦲꦸꦠꦁꦔꦺꦱꦫꦤꦠꦺꦴꦩ꧀ꦧꦺꦴꦏ꧀ꦲꦺꦴꦩꦃ꧈ ꦱꦮꦃꦲꦸꦠꦮꦥꦠꦼꦁꦒꦭ꧀ꦭꦤ꧀ ꦩꦭꦃꦲꦤꦱꦶꦁꦭꦸꦣꦼꦱ꧀ ꦧꦫꦁꦢꦂꦧꦺꦏ꧀ꦏꦺꦏꦧꦺꦃꦏꦺꦴꦤ꧀ꦠꦭ꧀ꦢꦶꦲꦁꦒꦺꦴꦚꦲꦸꦂꦫꦶꦲꦸꦠ꧈ ꦮꦸꦱꦤꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦱꦲꦺꦔꦼꦕꦸꦁꦔꦏꦺꦠꦔꦤ꧀ꦤꦺ꧈ ꦔꦼꦩꦶꦱ꧀ꦠꦸꦫꦸꦠ꧀ꦢꦭꦤ꧀꧈ ꦲꦺꦮꦱꦩꦺꦴꦤꦺꦴꦪꦲꦶꦱꦶꦃꦲꦤꦧꦲꦺꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦥꦣꦲꦸꦠꦁꦩꦫꦁꦪꦸꦟꦸꦱ꧀꧈ ꦒꦸꦩꦸꦤ꧀ꦏꦸꦲꦥꦪꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦢꦭꦤ꧀ꦭꦶꦪꦤꦺꦏꦁꦒꦺꦴꦒꦺꦴꦭꦺꦏ꧀ꦲꦸꦠꦁꦲꦹꦠꦁꦔꦤ꧀ ꦲꦥꦮꦺꦴꦁꦮꦺꦴꦁꦩꦲꦹꦲꦺꦴꦫꦔꦽꦠꦶꦪꦺꦤ꧀ꦤꦭꦫꦚꦣꦶꦪꦤ꧀ꦤꦶꦧꦁꦏꦁꦒꦺꦴꦤꦸꦭꦸꦁꦔꦶꦮꦺꦴꦁꦕꦶꦭꦶꦏ꧀ꦏꦁꦥꦣꦲꦼꦉꦥ꧀ꦒꦺꦴꦭꦺꦏ꧀ꦲꦸꦠꦁꦔꦤ꧀ꦱꦶꦁꦲꦺꦴꦫꦱꦼꦥꦶꦫꦲꦲꦤꦏ꧀ꦏꦤ꧀ꦤꦺ꧈ ꦒꦩ꧀ꦥꦁꦥꦚ }}<noinclude></noinclude> pz3qlzti7wqqq4l2v1fgpmnr0wvrwc0 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/95 250 23643 74363 2026-05-12T03:24:59Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=10> <li><poem>Heh sira pra demang papat, tumandanga biyantu nambut kardi, marang ing bebahunipun, wadananing utusan, apa priksa sumawana ukur-ukur, kahananireng udyana, parlune arsa kinardi.</poem></li> <li><poem>Babad ing caritanira, lire iku weruha sira sami, nyawargaken critanipun, kahananing udyana, Madusita ing kene marma den sengkut, biyantumu nambut karya, kanthia budi patitis.</poem></li> <li><poem>Kang kaprentah tur sandika, katon semu lawan astaning ati, lire bingah manahipun, inakya nambut karya, abiyantu mring utusan Sang Aprabu, nihan dyan samya umangkat, tumandang anambut kardi.</poem></li> <li><poem>Dyan Tumenggung sarta tuwan, datan keri asamya atut wuri, mriksani denira wau, samya anambut karya, kacarita kang rumuhun dipun ukur, capureng pura udyana, mangetanira utawi.</poem></li> <li><poem>Mangilene ukurira (100) satus meter dene panjangnya maring ngaler-ngidul meteripun, wonten (130) satus tridasa, dados wau capurining udyana nung, pasagi bata nguntara, yata mangkya kang winarni.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|98}}</noinclude> oczbuac8ojnh7xa8ja32ar8rzcjg83d Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/117 250 23644 74364 2026-05-12T03:25:12Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=14 |Marga yasa wau kang wus kocap ngarsi, mangkya kang winarna, angka (15) panca wlas korining, kamar ing sakilenira, |Kamar madya harjwa ingkang andarbeni, (kamar tengah leres) kori petangira, (14) kawan welas wau nginggil, ing kori kang (15) panca welas. |Kangge margi dhumateng kamar piranti, padandosan ingkang, kagem prameswari aji, prenah ler kilen pribadya. |Mangkya marna petang (16) nembelas korining. kamar padandosan, dalem Gusti Prameswari, manggen kidul pirantinya. |Yen mijil mring marga yasa kocap ngarsi, mangkya kang winama, maksih kori kamar pranti, padandosan petangira. |Sapta welas kori kinarya umijil, mring pringgitan wuntat, nihan mangkya kang winarni. Kori petang (18) astha welas. |Korinira pringgitan wau yen manjing, mring kamar kilennya, kamar madya harjwa tuwin, mijil saking wau kamar. |Mring pringgitan puniku wau ing wingking, mangkya kang winarna, angka (19) sangalas kang kori, ning pringgitan wau wuntat.<noinclude>{{rh|120}}</noinclude> caeofnu5vtcu4o036x4u54ppgt2xc26 74371 74364 2026-05-12T03:29:39Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=14 |<poem>Marga yasa wau kang wus kocap ngarsi, mangkya kang winarna, angka (15) panca wlas korining, kamar ing sakilenira,</poem> |<poem>Kamar madya harjwa ingkang andarbeni, (kamar tengah leres) kori petangira, (14) kawan welas wau nginggil, ing kori kang (15) panca welas.</poem> |<poem>Kangge margi dhumateng kamar piranti, padandosan ingkang, kagem prameswari aji, prenah ler kilen pribadya.</poem> |<poem>Mangkya marna petang (16) nembelas korining. kamar padandosan, dalem Gusti Prameswari, manggen kidul pirantinya.</poem> |<poem>Yen mijil mring marga yasa kocap ngarsi, mangkya kang winarna, maksih kori kamar pranti, padandosan petangira.</poem> |<poem>Sapta welas kori kinarya umijil, mring pringgitan wuntat, nihan mangkya kang winarni. Kori petang (18) astha welas.</poem> |<poem>Korinira pringgitan wau yen manjing, mring kamar kilennya, kamar madya harjwa tuwin, mijil saking wau kamar.</poem> |<poem>Mring pringgitan puniku wau ing wingking, mangkya kang winarna, angka (19) sangalas kang kori, ning pringgitan wau wuntat.</poem> }}<noinclude>{{rh|120}}</noinclude> 7iuhhcpvp772ue24aaozyl2tsdfet8i 74591 74371 2026-05-12T09:21:37Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=14 |<poem>Marga yasa wau kang wus kocap ngarsi, mangkya kang winarna, angka (15) panca wlas korining, kamar ing sakilenira,</poem> |<poem>Kamar madya harjwa ingkang andarbeni, (kamar tengah leres) kori petangira, (14) kawan welas wau nginggil, ing kori kang (15) panca welas.</poem> |<poem>Kangge margi dhumateng kamar piranti, padandosan ingkang, kagem prameswari aji, prenah ler kilen pribadya.</poem> |<poem>Mangkya marna petang (16) nembelas korining. kamar padandosan, dalem Gusti Prameswari, manggen kidul pirantinya.</poem> |<poem>Yen mijil mring marga yasa kocap ngarsi, mangkya kang winarna, maksih kori kamar pranti, padandosan petangira.</poem> |<poem>Sapta welas kori kinarya umijil, mring pringgitan wuntat, nihan mangkya kang winarni. Kori petang (18) astha welas.</poem> |<poem>Korinira pringgitan wau yen manjing, mring kamar kilennya, kamar madya harjwa tuwin, mijil saking wau kamar.</poem> |<poem>Mring pringgitan puniku wau ing wingking, mangkya kang winarna, angka (19) sangalas kang kori, ning pringgitan wau wuntat.</poem> }}<noinclude>{{rh|120}}</noinclude> 28ozzkgane08o96rn6sof1aoglzfmah Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/209 250 23645 74366 2026-05-12T03:25:50Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>winilis namaning sari, (1) juga Bakung kang winastan, (2) Leili Jepang Ian malih, 36. (3) Tri ingaran Gansahse-blum, (4) catur Srengenge kang sari, (5) gangsal aran Adhaliyah , (6) nenem Tluki sapta Sruni, (8) astha Dhesensekun ranya, sumawana den wastani. 37. Sewu-ayu (9) kasanga Rus, ( 10) kang sadasa den wastani. Britsetranen myang winastan, Luh-panganten ingkang nami, ( 1 l) sawelas Cep1okpiring rannya, ( 12) dwi we1as Orkidhi utawi. 3 8. Anggrek iku aranipun, (13) tiga welas Tunjungsari, (14) catur wlas Trate ranira, ( 15) pane a w1as Sam boja nami, kang pe tangira ( 16) sad welas, Nagasari raning uwit. 39. Kang (17) sapta w1as aranipun, Eli Ontrap kang winilis, ( 18) astha wlas Karnile rannya, ( 19) sangalas Kartas kang nami, (20) dwi dasa Bikoniyah, sampat pangetanging sari. 40. Dene cacah namanipun , wit woh-wohan ing Wedari, ( 1) satunggal Aceh rambu tan, (2) kalih J eram Keprok nami, tuwin kang winastan jeram, len keprok awarni-warni. 212<noinclude></noinclude> nlcfs73ec1qyzh4czlprenkvhzoasi3 74378 74366 2026-05-12T03:35:15Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::winilis namaning sari, :::(1) juga Bakung kang winastan, :::(2) Leili Jepang lan malih, </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=36 |<poem> (3) Tri ingaran Gansahse-blum, (4) catur Srengenge kang sari, (5) gangsal aran Adhaliyah, (6) nenem Tluki sapta Sruni, (8) astha Dhesensekun ranya, sumawana den wastani. </poem> |<poem> Sewu-ayu (9) kasanga Rus, (10) kang sadasa den wastani. Britsetranen myang winastan, Luh-panganten ingkang nami, (11) sawelas Ceplokpiring rannya, (12) dwi welas Orkidhi utawi. </poem> |<poem> Anggrek iku aranipun, (13) tiga welas Tunjungsari, (14) catur wlas Trate ranira, (15) panca wlas Samboja nami, kang petangira (16) sad welas, Nagasari raning uwit. </poem> |<poem> Kang (17) sapta wlas aranipun, Eli Ontrap kang winilis, (18) astha wlas Kamile rannya, ( 19) sangalas Kartas kang nami, (20) dwi dasa Bikoniyah, sampat pangetanging sari. </poem> |<poem> Dene cacah namanipun, wit woh-wohan ing Wedari, (1) satunggal Aceh rambutan, (2) kalih Jeram Keprok nami, tuwin kang winastan jeram, len keprok awarni-warni. </poem> }}<noinclude>{{rh|212}}</noinclude> eq1nkoj61o915qh6c8r05dfqw6vnmie Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/96 250 23646 74369 2026-05-12T03:28:00Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=15> <li><poem>Gapuraning kang puraya, udyana di dumunungira mungging, capuri kang sisih kidul, samatra amracima, tegesipun radi ngilen manggenipun, tebihnya saking pojokan, kang kidul kilen capuri,</poem></li> <li><poem>(42) Kawandasa dwi meternya, saking pojok kidul wetan winilis, (54) seket catur meteripun, wiyaring kang gapura, (4) kawan meter juga dhesimeteripun, kupu tarung inebira, kajeng jati kang kinardi.</poem></li> <li><poem>Nginggil mawi den plat sarta, kalotengan utawi iku mawi, pranti pamasanging tunggul, bandera tegesira, dene jroning gapura puniku wau, winehan undhak-undhakan, pranti lamun minggah maring.</poem></li> <li><poem>Sanginggiling pager pura, kang kawarta ing aesa kadi margi, sarta ing sanginggilipun, nenggih wau lakyan, lire pager capuri caketing pintu, wonten papan radi wiyar, sinung piranti kinardi.</poem></li> <li><poem>Panggantunging kang gathita, tegesira jam tabuh sarta maning, saking papan ngriku wau, wonten andha kinarya, minggah dhateng ing eplat sanginggil pintu, nahen mangkya kang winarna, kadhatonlng puraya di.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||99}}</noinclude> mr8upkp6by3va5ropke4vy3xko0zr7v 74370 74369 2026-05-12T03:28:20Z Abdansykr26 860 74370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=15> <li><poem>Gapuraning kang puraya, udyana di dumunungira mungging, capuri kang sisih kidul, samatra amracima, tegesipun radi ngilen manggenipun, tebihnya saking pojokan, kang kidul kilen capuri,</poem></li> <li><poem>(42) Kawandasa dwi meternya, saking pojok kidul wetan winilis, (54) seket catur meteripun, wiyaring kang gapura, (4) kawan meter juga dhesimeteripun, kupu tarung inebira, kajeng jati kang kinardi.</poem></li> <li><poem>Nginggil mawi den plat sarta, kalotengan utawi iku mawi, pranti pamasanging tunggul, bandera tegesira, dene jroning gapura puniku wau, winehan undhak-undhakan, pranti lamun minggah maring.</poem></li> <li><poem>Sanginggiling pager pura, kang kawarta ing aesa kadi margi, sarta ing sanginggilipun, nenggih wau lakyan, lire pager capuri caketing pintu, wonten papan radi wiyar, sinung piranti kinardi.</poem></li> <li><poem>Panggantunging kang gathita, tegesira jam tabuh sarta maning, saking papan ngriku wau, wonten andha kinarya, minggah dhateng ing eplat sanginggil pintu, nahen mangkya kang winarna, kadhatoning puraya di.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||99}}</noinclude> 85n46sj8gsfedeaca8azu0gv2nidro9 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/68 250 23647 74372 2026-05-12T03:30:33Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "usahanya, artinya tanaman yang ditanam dapat tumbuh dengan baik dan berbuah lebat. Hal ini membahagiakan hati para petani di daerah lingkungan Madusita dan hidup mereka menjadi aman sejahtera, tidak pemah terjadi pencurian di daerah itu, jadi sungguh-sungguh tentram sehingga menyebabkan tertariknya rakyat di keempat atau di kelima desa sekelilingnya. Maka banyak yang lalu pindah ke daerah lingkungan Madusita. Akibatnya tambah lagi jumlah petani. Merek... 74372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>usahanya, artinya tanaman yang ditanam dapat tumbuh dengan baik dan berbuah lebat. Hal ini membahagiakan hati para petani di daerah lingkungan Madusita dan hidup mereka menjadi aman sejahtera, tidak pemah terjadi pencurian di daerah itu, jadi sungguh-sungguh tentram sehingga menyebabkan tertariknya rakyat di keempat atau di kelima desa sekelilingnya. Maka banyak yang lalu pindah ke daerah lingkungan Madusita. Akibatnya tambah lagi jumlah petani. Mereka rukun dalam menjalankan/melaksanakan peketjaan dan selalu menuruti perintah dari Tuan besar Administratur, Sul Desence, yang telah terkenal kepandaiannya dalam memperlakukan rakyat kecil. Oleh karena itu mereka (rakyat keicl) semua menghormati, takut/segan dan cinta kasih kepada Tuan Sul. Karena banyaknya petani yang tinggal di dalam lingkungan Madusita, sampai-sampai daerah yang tanahnya keras seperti batu, dibajak dan dicangkul untuk ditanami. Pekerjaan itu dilakukan dengan gembira oleh para petani. Lebi-lebih setelah memetik hasil dari tanaman yang mereka tanam. Yang ditanam tumbuh dengan baik dan berbuah lebat, sehingga dapat menambah ketentraman hati. Maka itu mereka sungguh-sungguh gembira melakukan pekerjaan di padang rumput yang telah menjadi tanah perkebunan teh. Mudah pengolahan tanahnya; tinggal mencangkulnya dan menjaga tanah itu jangan sampai terlihat batu-batunya yang disebabkan karena tanahnya hanyut terbawa air hujan yang mengalir turun ke lembah. Maka untuk menghindari hal tersebut, dibuatlah pematang, artinya pematang ini gunanya untuk menghadang atau menahan tanah yang telah diramu. Setelah diberi/dibuat pematang hanya tinggal memperhatikan tebal tipisnya pupuk, kalau masih tipis ditambah. Bersamaan dengan memupuk tanah mereka memetik daun teh dari pohon yang sudah tua karena daunnya sudah kurang baik. Kemudian pohonnya ditutuh sampai di tanah hanya tinggal tunggaknya saja tetapi kalau tunggak itu telah keluar daunnya dan sangat subur, maka akhirnya tanaman itu menjadi rimbun daunnya. M:enurut cerita, sejak jaman dahulu tanaman teh mulai dipetik kalau daunnya sudah enam helai dan yang dipetik daun ketiga. Demikianlah kebiasaan orang memetik daun teh. Kini cerita tentang Tuan Sul Desence. Beliau sangat memperhatikan tanah di daerah lingkungan Madusita. Tanah yang berujud 69<noinclude></noinclude> 4s7iy5peec3qmzk8yeia3mf9oqjy9wi 74377 74372 2026-05-12T03:34:58Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>usahanya, artinya tanaman yang ditanam dapat tumbuh dengan baik dan berbuah lebat. Hal ini membahagiakan hati para petani di daerah lingkungan Madusita dan hidup mereka menjadi aman sejahtera, tidak pernah terjadi pencurian di daerah itu, jadi sungguh-sungguh tentram sehingga menyebabkan tertariknya rakyat di keempat atau di kelima desa sekelilingnya. Maka banyak yang lalu pindah ke daerah lingkungan Madusita. Akibatnya tambah lagi jumlah petani. Mereka rukun dalam menjalankan/melaksanakan pekerjaan dan selalu menuruti perintah dari Tuan besar Administratur, Sul Desence, yang telah terkenal kepandaiannya dalam memperlakukan rakyat kecil. Oleh karena itu mereka (rakyat keicl) semua menghormati, takut/segan dan cinta kasih kepada Tuan Sul. Karena banyaknya petani yang tinggal di dalam lingkungan Madusita, sampai-sampai daerah yang tanahnya keras seperti batu, dibajak dan dicangkul untuk ditanami. Pekerjaan itu dilakukan dengan gembira oleh para petani. Lebi-lebih setelah memetik hasil dari tanaman yang mereka tanam. Yang ditanam tumbuh dengan baik dan berbuah lebat, sehingga dapat menambah ketentraman hati. Maka itu mereka sungguh-sungguh gembira melakukan pekerjaan di padang rumput yang telah menjadi tanah perkebunan teh. Mudah pengolahan tanahnya; tinggal mencangkulnya dan menjaga tanah itu jangan sampai terlihat batu-batunya yang disebabkan karena tanahnya hanyut terbawa air hujan yang mengalir turun ke lembah. Maka untuk menghindari hal tersebut, dibuatlah pematang, artinya pematang ini gunanya untuk menghadang atau menahan tanah yang telah diramu. Setelah diberi/dibuat pematang hanya tinggal memperhatikan tebal tipisnya pupuk, kalau masih tipis ditambah. Bersamaan dengan memupuk tanah mereka memetik daun teh dari pohon yang sudah tua karena daunnya sudah kurang baik. Kemudian pohonnya ditutuh sampai di tanah hanya tinggal tunggaknya saja tetapi kalau tunggak itu telah keluar daunnya dan sangat subur, maka akhirnya tanaman itu menjadi rimbun daunnya. Menurut cerita, sejak jaman dahulu tanaman teh mulai dipetik kalau daunnya sudah enam helai dan yang dipetik daun ketiga. Demikianlah kebiasaan orang memetik daun teh. Kini cerita tentang Tuan Sul Desence. Beliau sangat memperhatikan tanah di daerah lingkungan Madusita. Tanah yang berujud<noinclude>{{rh|||69}}</noinclude> 36hug8fdk4n5ml4wwct0in0wlz6191z Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/97 250 23648 74373 2026-05-12T03:31:38Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=20> <li><poem>Dumunung neng madyanira, papan kraton nanging radi kepering, ler kilen de madyanipun, tegese tengahira, dalem agung kapener ler leresipun, kalawan wau gapura, de saking pinggiring tritis.</poem></li> <li><poem>Dumugi regol ukurnya, pan (60) sawidak meter de saking tritis, ing dalem kang iringipun, kilen dumuginira, ing capuri kang kilen ukuranipun, (30) tigang dasa meter mangkya, amama tebihnya saking.</poem></li> <li><poem>Tritis dalem iring wetan, praptanira wau pager capuri, wetan ukur meteripun, (44) kawan dasa sekawan, de tebihnya saking tritis dalem agung, kang iring lor praptanira, laleyanipun capuri. (pageripun capuri).</poem></li> <li><poem>Ingkang lor ukuranira, (47) kawan dasa pitu metering mangkin, marma dalem namanipun, sinom raning wangunan, majeng ngidul ukur saking tritisipun, kang kilen mangetan prapta, tritis wetan yen winilis.</poem></li> <li><poem>(25) Salawe meter kalawan, (5) gangsal desi dene yen saking tritis, kidul ngaler praptanipun, tritis ler materira, (21) alikur langkung (4) kawan dhesi meteripun, marna dalem kang balungan, kajeng jati payon jati.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|100}}</noinclude> 9ijx42gvvy20af7i4d12u88udeptsrw Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/118 250 23649 74374 2026-05-12T03:31:53Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |Dene angka (19) sangalas wau kang kori, anama kadarwa, (anama kadarbe) dhateng kamar sawetaning, kamar kang ran madya harjwa, (kamar ingkang nama tengah leres). |Kapratela mangalor ajenging kori, kang petang (19) sangalas, kangge lumebet umaring, kamar wau dene ya dyan. (dene manawi) |Medal saking kamar mring pringgitan wingking, kang iring untara, (ingkang iring ler) nihan mangkya kang winarni, kori ingkang petangira. |(20) Kalih dasa yeku kori kamar dhimpil, kaprenah ler wetan, dene ajenge kang kori, mangilen ya dyan kinarya, |Ya dyan wau kawi tegesnya manawi, kinarya wisata, lire medal sing kamar mring, pringgitan wau kang wuntat. |Dene kori angka (21) slikur yeku maksih, kori jroning kamar, ler wetan wau ananging, kaannge manawi arsa. |Manjing marang kamar kang nunggil sagaris, caket sakidulnya, dadya kori kang winilis, (21) slikur kadarbe rong kamar.<noinclude>{{rh|||121}}</noinclude> 0pyecw2x0fraubpddvgx4iepkcg9f1o 74396 74374 2026-05-12T03:51:05Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |<poem>Dene angka (19) sangalas wau kang kori, anama kadarwa, (anama kadarbe) dhateng kamar sawetaning, kamar kang ran madya harjwa, (kamar ingkang nama tengah leres).</poem> |<poem>Kapratela mangalor ajenging kori, kang petang (19) sangalas, kangge lumebet umaring, kamar wau dene ya dyan. (dene manawi)</poem> |<poem>Medal saking kamar mring pringgitan wingking, kang iring untara, (ingkang iring ler) nihan mangkya kang winarni, kori ingkang petangira.</poem> |<poem>(20) Kalih dasa yeku kori kamar dhimpil, kaprenah ler wetan, dene ajenge kang kori, mangilen ya dyan kinarya,</poem> |<poem>Ya dyan wau kawi tegesnya manawi, kinarya wisata, lire medal sing kamar mring, pringgitan wau kang wuntat.</poem> |<poem>Dene kori angka (21) slikur yeku maksih, kori jroning kamar, ler wetan wau ananging, kaannge manawi arsa.</poem> |<poem>Manjing marang kamar kang nunggil sagaris, caket sakidulnya, dadya kori kang winilis, (21) slikur kadarbe rong kamar.</poem> }}<noinclude>{{rh|||121}}</noinclude> jemnyera1xpqpc17ou6pku5yugwbmwr 74593 74396 2026-05-12T09:25:01Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=22 |<poem>Dene angka (19) sangalas wau kang kori, anama kadarwa, (anama kadarbe) dhateng kamar sawetaning, kamar kang ran madya harjwa, (kamar ingkang nama tengah leres).</poem> |<poem>Kapratela mangalor ajenging kori, kang petang (19) sangalas, kangge lumebet umaring, kamar wau dene ya dyan. (dene manawi)</poem> |<poem>Medal saking kamar mring pringgitan wingking, kang iring untara, (ingkang iring ler) nihan mangkya kang winarni, kori ingkang petangira.</poem> |<poem>(20) Kalih dasa yeku kori kamar dhimpil, kaprenah ler wetan, dene ajenge kang kori, mangilen ya dyan kinarya,</poem> |<poem>Ya dyan wau kawi tegesnya manawi, kinarya wisata, lire medal sing kamar mring, pringgitan wau kang wuntat.</poem> |<poem>Dene kori angka (21) slikur yeku maksih, kori jroning kamar, ler wetan wau ananging, kaannge manawi arsa.</poem> |<poem>Manjing marang kamar kang nunggil sagaris, caket sakidulnya, dadya kori kang winilis, (21) slikur kadarbe rong kamar.</poem> }}<noinclude>{{rh|||121}}</noinclude> t3nhepjaa5336h1h127lidnw935yg0s Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/37 250 23650 74375 2026-05-12T03:32:53Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦒꦮꦺꦤꦺꦩꦔꦤ꧀ꦤꦶꦫꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀꧈ }}" 74375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||35}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦒꦮꦺꦤꦺꦩꦔꦤ꧀ꦤꦶꦫꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀꧈ }}<noinclude></noinclude> cnckskcvsyxb0z1il0xltykjlz1exyd 74387 74375 2026-05-12T03:41:46Z Kriita 885 74387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||35}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦒꦮꦺꦤꦺꦩꦔꦤ꧀ꦤꦶꦫꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀꧈ ꦩꦺꦴꦁꦏꦧꦁꦧꦁꦤꦭꦫꦩꦲꦸꦢꦸꦤꦸꦁꦔꦺꦲꦺꦴꦫꦩꦸꦁꦲꦶꦁꦏꦸꦛꦏꦸꦛꦧꦲꦺ꧈ ꦱꦤꦗꦤ꧀ꦲꦶꦁꦢꦺꦱꦢꦺꦱꦪꦮꦶꦱ꧀ꦲꦤꦧꦁꦔꦺ꧈ ꦢꦢꦶꦪꦺꦤ꧀ꦮꦺꦴꦁꦕꦶꦭꦶꦏ꧀ꦲꦺꦴꦫꦔꦽꦠꦶꦲꦤꦤꦺꦧꦁꦧꦁꦩꦲꦸ꧈ ꦪꦏꦼꦤꦢꦶꦩꦺꦴꦏꦭ꧀ꦭꦏꦺ꧉ ꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦔꦽꦠꦶꦥꦲꦺꦢꦃꦲꦺꦧꦁꦧꦁꦩꦲꦹꦩꦼꦱ꧀ꦛꦶꦤꦺꦲꦺꦴꦫꦒꦼꦊꦩ꧀ꦢꦶꦲꦶꦱꦼꦥ꧀ꦒꦼꦠꦶꦃꦲꦺꦢꦺꦤꦶꦁꦭꦶꦤ꧀ꦠꦃꦣꦫꦠ꧀ ꦱꦶꦁꦒꦼꦊꦩ꧀ꦢꦶꦲꦶꦱꦼꦥ꧀ꦲꦶꦏꦸꦩꦸꦁꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦧꦺꦴꦣꦺꦴ꧈ ꦢꦸꦫꦸꦁꦔꦽꦠꦶꦥꦲꦺꦢꦃꦲꦺꦧꦁꦤꦭꦫ꧉}} ꧋ꦲꦸꦚꦸꦱ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴ ꦤ꧀ꦤꦺꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂ꧉ {{jawa|꧋ꦤꦸꦗꦸꦱꦮꦶꦗꦶꦤꦺꦢꦶꦤꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝꦩꦫꦁꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺ꧈ ꦠꦼꦩ꧀ꦧꦸꦁꦔꦺ꧇ ꦤꦺꦏ꧀ꦢꦏ꧀ꦒꦒꦱ꧀ꦒꦒꦱ꧀ꦲꦸꦫꦶꦱ꧀ꦏꦸꦱꦲꦶꦏꦶꦮꦶꦱ꧀ꦏꦥꦺꦤꦏ꧀ ꦧꦤ꧀ꦝꦏꦸꦏꦼꦤꦢꦏ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦥꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦩꦽꦢꦶꦏ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦱꦸꦱꦃꦢꦢꦶꦩꦺꦴꦤ꧀ꦝꦂꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂ꧈ ꦩꦸ }}<noinclude></noinclude> nwt9mbgx3dortss0tn6pqw2snabljb2 74398 74387 2026-05-12T03:52:21Z Kriita 885 /* Proofread */ 74398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||35}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦒꦮꦺꦤꦺꦩꦔꦤ꧀ꦤꦶꦫꦺꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀꧈ ꦩꦺꦴꦁꦏꦧꦁꦧꦁꦤꦭꦫꦩꦲꦸꦢꦸꦤꦸꦁꦔꦺꦲꦺꦴꦫꦩꦸꦁꦲꦶꦁꦏꦸꦛꦏꦸꦛꦧꦲꦺ꧈ ꦱꦤꦗꦤ꧀ꦲꦶꦁꦢꦺꦱꦢꦺꦱꦪꦮꦶꦱ꧀ꦲꦤꦧꦁꦔꦺ꧈ ꦢꦢꦶꦪꦺꦤ꧀ꦮꦺꦴꦁꦕꦶꦭꦶꦏ꧀ꦲꦺꦴꦫꦔꦽꦠꦶꦲꦤꦤꦺꦧꦁꦧꦁꦩꦲꦸ꧈ ꦪꦏꦼꦤꦢꦶꦩꦺꦴꦏꦭ꧀ꦭꦏꦺ꧉ ꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦔꦽꦠꦶꦥꦲꦺꦢꦃꦲꦺꦧꦁꦧꦁꦩꦲꦹꦩꦼꦱ꧀ꦛꦶꦤꦺꦲꦺꦴꦫꦒꦼꦊꦩ꧀ꦢꦶꦲꦶꦱꦼꦥ꧀ꦒꦼꦠꦶꦃꦲꦺꦢꦺꦤꦶꦁꦭꦶꦤ꧀ꦠꦃꦣꦫꦠ꧀ ꦱꦶꦁꦒꦼꦊꦩ꧀ꦢꦶꦲꦶꦱꦼꦥ꧀ꦲꦶꦏꦸꦩꦸꦁꦮꦺꦴꦁꦱꦶꦁꦧꦺꦴꦣꦺꦴ꧈ ꦢꦸꦫꦸꦁꦔꦽꦠꦶꦥꦲꦺꦢꦃꦲꦺꦧꦁꦤꦭꦫ꧉}} <center>{{l|VI.{{Jawa|'''''꧋ꦲꦸꦚꦸꦱ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴ'''''<br>''''' '''''ꦤ꧀ꦤꦺꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂ꧉'''''}}}}</center> {{jawa|꧋ꦤꦸꦗꦸꦱꦮꦶꦗꦶꦤꦺꦢꦶꦤꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝꦩꦫꦁꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺ꧈ ꦠꦼꦩ꧀ꦧꦸꦁꦔꦺ꧇ ꦤꦺꦏ꧀ꦢꦏ꧀ꦒꦒꦱ꧀ꦒꦒꦱ꧀ꦲꦸꦫꦶꦱ꧀ꦏꦸꦱꦲꦶꦏꦶꦮꦶꦱ꧀ꦏꦥꦺꦤꦏ꧀ ꦧꦤ꧀ꦝꦏꦸꦏꦼꦤꦢꦏ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦥꦮꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦩꦽꦢꦶꦏ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦱꦸꦱꦃꦢꦢꦶꦩꦺꦴꦤ꧀ꦝꦂꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂ꧈ ꦩꦸ }}<noinclude></noinclude> fvi314a2f7e9qfsioh7pk8mqiyxte8b Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/69 250 23651 74379 2026-05-12T03:35:17Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "padang rumput luas diusahakan supaya dapat menjadi ladang teh semuanya. Sekarang telah dimulai usahanya, perlahan-lahan dan semakin bertambah luas ladang tehnya. Sebetulnya tidak perlu menceriterakan pohon teh dan daunnya yang serupa namanya, tetapi dirasa kurang sempuma kalau tidak menceriterakan. Maka itu akhirnya biarpun tidak perlu, diceriterakan juga, yaitu mempersamakan pohon dan daun teh. Persamaan ini hanya pohon dan daun tehnya saja, sedang b... 74379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>padang rumput luas diusahakan supaya dapat menjadi ladang teh semuanya. Sekarang telah dimulai usahanya, perlahan-lahan dan semakin bertambah luas ladang tehnya. Sebetulnya tidak perlu menceriterakan pohon teh dan daunnya yang serupa namanya, tetapi dirasa kurang sempuma kalau tidak menceriterakan. Maka itu akhirnya biarpun tidak perlu, diceriterakan juga, yaitu mempersamakan pohon dan daun teh. Persamaan ini hanya pohon dan daun tehnya saja, sedang bunganya seperti bunga pohon nagasari tetapi lebih kecil sedikit. Selesa.ilah sudah cerita di atas. Sekarang cerita tentang berakhimya pemeriksaan. Karangan ini berakhir pada hari Kamis tanggal 29, bulan Dulkaidah (salah satu nama bulan Jawa), tahun Alip 1843, dengan sengkala tahun Tri Catur Ngesthi Kamulyan (1843) atau menurut tahun Hijrah Maha Trining Gunaning Sujanmi (1331 ): maka (perhitungan waktu Jawa yang lamanya 12 bulan) kelima, wuku Mandasiya, windu Kuntara (perhitungan tahun Jawa yang lamanya 8 tahun) dan menurut perhitungan tahun Nasrani sengkalanya Tri Janma Terus Mulya (1913), pagi hari pukul 8.00. Kemudian mereka minta diri kepada Tuan Y.E.A. Sul Desence untuk kembali ke kota dengan cara bersalaman. Selesai bersalaman rombongan tamu lalu berangkat meninggalkan Madusita. Tidak diceriterakan mereka dalam perjalan, tetapi ketika sampa.i di sebelah barat desa Sunggingan, mereka ingin melihat jalan persimpangan ke timur yang sangat sejuk suasananya karena di kanan-kiri jalan tumbuh pohon yang berdaun lebat. Kemudian mereka berjalan ke timur. Ketika sampa.i di sebelah selatan pasar, salah seorang jurutulis berkata, "Lo, ini jalan ke mana?" Jurutulis yang seorang lagi menjawab, "Ke Karanggeneng." Jurutulis yang pertama berkata lagi, "0, 0, lupa tidak ditulis." Jurutulis yang kedua menyahut, "Ya, barangkali semua lupa, karena Karanggeneng ini termasuk desa yang tidak dekat jalan besar. Karena itu ketika hari selasa kita berjalan ke utara ke desa-desa yang dekat dengan jalan besar, telah dicatat nama desa semuanya dengan saksama." 70<noinclude></noinclude> tr0cn56ygunne8cs7lt0jyokiretfp1 74386 74379 2026-05-12T03:41:31Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>padang rumput luas diusahakan supaya dapat menjadi ladang teh semuanya. Sekarang telah dimulai usahanya, perlahan-lahan dan semakin bertambah luas ladang tehnya. Sebetulnya tidak perlu menceriterakan pohon teh dan daunnya yang serupa namanya, tetapi dirasa kurang sempuma kalau tidak menceriterakan. Maka itu akhirnya biarpun tidak perlu, diceriterakan juga, yaitu mempersamakan pohon dan daun teh. Persamaan ini hanya pohon dan daun tehnya saja, sedang bunganya seperti bunga pohon nagasari tetapi lebih kecil sedikit. Selesailah sudah cerita di atas. Sekarang cerita tentang berakhirnya pemeriksaan. Karangan ini berakhir pada hari Kamis tanggal 29, bulan Dulkaidah (salah satu nama bulan Jawa), tahun Alip 1843, dengan sengkala tahun Tri Catur Ngesthi Kamulyan (1843) atau menurut tahun Hijrah Maha Trining Gunaning Sujanmi (1331); maka (perhitungan waktu Jawa yang lamanya 12 bulan) kelima, wuku Mandasiya, windu Kuntara (perhitungan tahun Jawa yang lamanya 8 tahun) dan menurut perhitungan tahun Nasrani sengkalanya Tri Janma Terus Mulya (1913), pagi hari pukul 8.00. Kemudian mereka minta diri kepada Tuan Y.E.A. Sul Desence untuk kembali ke kota dengan cara bersalaman. Selesai bersalaman rombongan tamu lalu berangkat meninggalkan Madusita. Tidak diceriterakan mereka dalam perjalan, tetapi ketika sampai di sebelah barat desa Sunggingan, mereka ingin melihat jalan persimpangan ke timur yang sangat sejuk suasananya karena di kanan-kiri jalan tumbuh pohon yang berdaun lebat. Kemudian mereka berjalan ke timur. Ketika sampai di sebelah selatan pasar, salah seorang jurutulis berkata, :”Lo, ini jalan ke mana?” Jurutulis yang seorang lagi menjawab, :”Ke Karanggeneng.” Jurutulis yang pertama berkata lagi, :”O, O, lupa tidak ditulis.” Jurutulis yang kedua menyahut, :”Ya, barangkali semua lupa, karena Karanggeneng ini termasuk desa yang tidak dekat jalan besar. Karena itu ketika hari selasa kita berjalan ke utara ke desa-desa yang dekat dengan jalan besar, telah dicatat nama desa semuanya dengan saksama.”<noinclude>{{rh|70}}</noinclude> 9ut1szbv5tvbsxa9wawdx60f5031zz5 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/98 250 23652 74380 2026-05-12T03:35:23Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=25> <li><poem>Tegesipun payon sirap, myang linoteng pantya kang madya sidi, lire tengah bener iku, kang mawi linotengan, den cet pingul dene sagung emperipun, ingepyan lan den cet seta, jrambah dalem blabag jati.</poem></li> <li><poem>De jrambah ing emperira, dalem agung puniku plester sami, dalem wau pan dhinapur, kadi loji sartaya, pinarsada tegese kinamar iku, (12) kalih welas kehing kamar kalebet kang madya sidi.</poem></li> <li><poem>Madya sidi tegesira, dalem tengah leres puniku ugi, dadya kamar petangipun, jangkeping (12) kalih welas, margi tembung pinarsada raosipun, pinager barukut nama, kamar gedhong liring kawi.</poem></li> <li><poem>De pantyasa gung punika kacarita emperipun kang sami, pananggaping ngayun pungkur, kawetutan kinamar, dumadyanta ingkang ngripta kami purun, emper kawedal winastan, Jagasatru tuwin nami.</poem></li> <li><poem>Paringgitan yen upama, dhatulaya ing kadhaton praja di, parasadya namanipun, dadya pamuwunira, kang mangripta salebetnya nawung kidung, kalilana bilih mama, Jagasatru nambut nami.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||101}}</noinclude> jdzbcdipxpm8ncb8tw0qwtcwka4p88a Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/210 250 23653 74381 2026-05-12T03:35:38Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>41. (3) Katri Manggis (4) catur Dhuku, (5) panca Klengkeng sanya nami,. Rukem (7) sapta Blim bing rannya, (8) astha wit Coklat kang nami, (9) sanga Kadhondhong ranira, (I 0) sadasa namaning uwit. 42. Pelem kathah wastanipun, datan winijang kang nami, (II) sawelas Jambu mawarna, ( 12) kalih wlas Pala kang nami, (13) tri welas Sawo Manila, (14) catur wlasnya Sawo Jawi. 43. ( 15) Panca wlas Nam-nam ranipun, (16) sad wlas Cengkeh raning uwit, (I 7) sapta wlas Ape! ranira, ( 18) astha wlas Gowok kang nami, ( 19) nawa wlas Dhuwet ranira, nir kang ran wohwohan uwit. 213<noinclude></noinclude> hujip4v9hkeh3jwrf84dvvx4zf1bzje 74383 74381 2026-05-12T03:39:38Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=41 |<poem> (3) Katri Manggis (4) catur Dhuku, (5) panca Klengkeng sanya nami, Rukem (7) sapta Blimbing rannya, (8) astha wit Coklat kang nami, (9) sanga Kadhondhong ranira, (10) sadasa namaning uwit. </poem> |<poem> Pelem kathah wastanipun, datan winijang kang nami, (11) sawelas Jambu mawarna, (12) kalih wlas Pala kang nami, (13) tri welas Sawo Manila, (14) catur wlasnya Sawo Jawi. </poem> |<poem> (15) Panca wlas Nam-nam ranipun, (16) sad wlas Cengkeh raning uwit, (17) sapta wlas Apel ranira, (18) astha wlas Gowok kang nami, (19) nawa wlas Dhuwet ranira, nir kang ran wohwohan uwit. </poem><noinclude>{{rh|||213}}</noinclude> k8bm2bkmpe0ecqaubxhvl8bbyxglp38 74384 74383 2026-05-12T03:40:22Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=41 |<poem> (3) Katri Manggis (4) catur Dhuku, (5) panca Klengkeng sanya nami, Rukem (7) sapta Blimbing rannya, (8) astha wit Coklat kang nami, (9) sanga Kadhondhong ranira, (10) sadasa namaning uwit. </poem> |<poem> Pelem kathah wastanipun, datan winijang kang nami, (11) sawelas Jambu mawarna, (12) kalih wlas Pala kang nami, (13) tri welas Sawo Manila, (14) catur wlasnya Sawo Jawi. </poem> |<poem> (15) Panca wlas Nam-nam ranipun, (16) sad wlas Cengkeh raning uwit, (17) sapta wlas Apel ranira, (18) astha wlas Gowok kang nami, (19) nawa wlas Dhuwet ranira, nir kang ran wohwohan uwit. </poem> }}<noinclude>{{rh|||213}}</noinclude> qzt522p96agomdjzfuarp1jcqwy3plx Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/101 250 23654 74382 2026-05-12T03:38:42Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::ngilen ngetan (6) nenem meter luwih, :::wonten (2) kalih dhesi, :::dene ngaleripun.</poem> <ol start=6> <li><poem>(12) Kalih welas juga dhesi, (5) gangsal senti dados, wangunira bata mujur ngaler, dene kamar ingkang wetan katri, ukurannya sami, ngetan ngilenipun,</poem></li> <li><poem>(5) Gangsal meter langkung (5) gangsal senti, ngidulnya lan ngalor, namung (4) kawan meter ukurane, tumrap kamar kalih kilen tuwin, margayasa sami, lan kamar tri wau.</poem></li> <li><poem>Kang kacrios wonten salebeting, kang pada sawios, prapteng pada pepitu petange, urusannya sagutheking panti, kedhaton Wedari, tumrap gajahipun.</poem></li> <li><poem>Myang sadaya wau kang kinardi, nyingget-nyingget gebyok, kajeng jati menggah rerenggane, mangkya dereng winarna ing gendhing, kaangkah ing wingking, denira anutur.</poem></li> <li><poem>Kang tinutur ing warta samangkin, gajah ingkang lowong, lire tanpa kamar mung kang kangge, margayasa mangulon utawi, sambet len empering, dalem agung wau.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|104}}</noinclude> c1ucvip91jgps4hftgbijgvqlntxisi Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/211 250 23655 74385 2026-05-12T03:41:12Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>XVIII.MASKUMAMBANG 1. Ulun arep kumarnbang tarnpi gentosi, nging minta ngrurungkat, kang binasan nangseh ati, (majeng manah) sura karkat datan tama. 2. Karya kisruh marang am bebening ati, ngupaya lukita, (ngupados tern bung) kinidung kumam bang warih, gorata merak wardaya, (alus merakati) 3. Sanadyan aja tine tan wignya marnrih, luwesing lukita, nanging meksa Bismillahi, ing mangke kang kawursita. 4. Dhusun Sekar kagungan Dalem Narpati, saha dhusun Sekar, puniku wau kinardi, pasanggrahan Dalem Nata. 5. Dunungnya kaprenah kilen Wedari, wau Madusita, wonten sapos udakawis, tebahnya Ian Madusita. 6. Margin ira saking ing Madusi ta di, asinggya mracima, (ngilen Jeres) wangunya wau Wedari, ing Sekar loji pindhanya. 214<noinclude></noinclude> oqs1y3iao7gsuctd0kf9dinr4h80gqx 74391 74385 2026-05-12T03:47:27Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{C|'''XVIII.MASKUMAMBANG'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Ulun arep kumambang tampi gentosi, nging minta ngrurungkat, kang binasan nangseh ati, (majeng manah) sura karkat datan tama. </poem> |<poem> Karya kisruh marang ambebening ati, ngupaya lukita, (ngupados tembung) kinidung kumambang warih, gorata merak wardaya, (alus merakati) </poem> |<poem> Sanadyan aja tinetan wignya mamrih, luwesing lukita, nanging meksa Bismillahi, ing mangke kang kawursita. </poem> |<poem> Dhusun Sekar kagungan Dalem Narpati, saha dhusun Sekar, puniku wau kinardi, pasanggrahan Dalem Nata. </poem> |<poem> Dunungnya kaprenah kilen Wedari, wau Madusita, wonten sapos udakawis, tebahnya lan Madusita. </poem> |<poem> Marginira saking ing Madusita di, asinggya mracima, (ngilen leres) wangunya wau Wedari, ing Sekar loji pindhanya. </poem> }}<noinclude>{{rh|214}}</noinclude> jquayt4md8y7im80ycsge3jsxchcj2v Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/102 250 23656 74388 2026-05-12T03:42:14Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=11> <li><poem>Ingkang datan pinarsada dadi, kamar nanging dados, margayasa (10) sadasa metere, ukurannya mangulon anuli, sambet lawan margi, yasa dhapur kampung.</poem></li> <li><poem>Yeku marga kinarya piranti, maring kradenayon, nahen iku kang winarta mangke, pananggaping pantyasa pura di, kuione kang dadi, Jagasatru pungkur.</poem></li> <li><poem>Pan siningget dadya kamar siji, piranti yen dandos, garwa dalem Jeng Sri Mahapundhen, (garwa dalem kangjeng sinuhun ingkang sakalangkung dados pupundhen). ukur wiyar mangilen utawi, mangetan winilis, (4) catur meter langkung.</poem></li> <li><poem>(3) Tiga dhesi de ukurnya maring, mangidul mangalor, (8) wolung meter langkung ukurane, (5) gangsal dhesi meter yeku dadi, amba non pasagi, nenggih wangunipun.</poem></li> <li><poem>Kidulira ing kamar piranti, kaagem yen dandos, garwa dalem Jeng Sri Mahapundhen, kaeletan ing margayasa di, urut urusaning, pananggap pantya gung.</poem></li> <li><poem>Pan kinamar siji kinembaring, lan piranti dandos, ukurannya ngetan lan ngulone,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||105}}</noinclude> htzta6ry6z1ddc4z2rbsbgxfnzukqsi 74553 74388 2026-05-12T07:26:46Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol start=11> <li><poem>Ingkang datan pinarsada dadi, kamar nanging dados, margayasa (10) sadasa metere, ukurannya mangulon anuli, sambet lawan margi, yasa dhapur kampung.</poem></li> <li><poem>Yeku marga kinarya piranti, maring kradenayon, nahen iku kang winarta mangke, pananggaping pantyasa pura di, kuione kang dadi, Jagasatru pungkur.</poem></li> <li><poem>Pan siningget dadya kamar siji, piranti yen dandos, garwa dalem Jeng Sri Mahapundhen, (garwa dalem kangjeng sinuhun ingkang sakalangkung dados pupundhen). ukur wiyar mangilen utawi, mangetan winilis, (4) catur meter langkung.</poem></li> <li><poem>(3) Tiga dhesi de ukurnya maring, mangidul mangalor, (8) wolung meter langkung ukurane, (5) gangsal dhesi meter yeku dadi, amba non pasagi, nenggih wangunipun.</poem></li> <li><poem>Kidulira ing kamar piranti, kaagem yen dandos, garwa dalem Jeng Sri Mahapundhen, kaeletan ing margayasa di, urut urusaning, pananggap pantya gung.</poem></li> <li><poem>Pan kinamar siji kinembaring, lan piranti dandos, ukurannya ngetan lan ngulone,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||105}}</noinclude> cgwgqp4650uagv0bltbazqg6brs5ax0 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/70 250 23657 74389 2026-05-12T03:44:03Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "Kemudian Jurutulis pertam a bcrkata, "0, tepat , desa Karanggencng tidak tercatat karena agak jauh dari jalan besar .'' Selanjutnya m e r~ka tidak diceriterakan dalam perjalanan , supaya agak menyingkat cerita. Singkatnya, mereka telah sampai di kota , beristirahat semalam. Siang harinya, Jumat tanggal 30 Dulkaidah, tahun Alip , sepcrti yang tersebut di atas, semua catatan yang diperoleh selama mcnjalankan tugas di Madusita segera diatur berurutan aga... 74389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Kemudian Jurutulis pertam a bcrkata, "0, tepat , desa Karanggencng tidak tercatat karena agak jauh dari jalan besar .'' Selanjutnya m e r~ka tidak diceriterakan dalam perjalanan , supaya agak menyingkat cerita. Singkatnya, mereka telah sampai di kota , beristirahat semalam. Siang harinya, Jumat tanggal 30 Dulkaidah, tahun Alip , sepcrti yang tersebut di atas, semua catatan yang diperoleh selama mcnjalankan tugas di Madusita segera diatur berurutan agar mempermudah penggubahannya dalam tembang yang disebut tembang macapat. Penggubahan ini merupakan kehendak Sri Susuhunan untuk babad atau cerita, artinya untuk melestarikan riwayat Madusita, sebuah ba ngunan taman milik Sri Susuhunan. Adapun penggubahan babad Madusita ini dimulai pada hari Jumat seperti telah disebut di atas dan selesai pada hari Selasa Paing tanggal 10 bulan Sura, tahun Ehe 1844, dengan sengkala Dadi Suci Ngesthi Mulya (1844). Dengan selesainya karangan ini maka kami mengucapkan BismillahiRahmani-Rahim. Hamba mulai menyebut nama Tuhan Yang Maha Kuasa, Maka Pemurah, lagi Maha Pengasih. Hal ini hamba lakukan karena tuanku yang bergelar Abdurrahman Sayidin Panatagama Kalifatullah yang artinya Abdi Tuhan di dunia yang bertugas mengatur agama , Pakubuwono X yang bertahta di istana Surakarta Adiningrat. Atas berkat Sri Susuhunan selamatlah hamba dalam menjalankan tugas penggubahan lagu tentang babad istana Madusita sampai selesai dan demikian juga atas berkat Allah yang sungguh-sungguh merupakan Tuhan Alam Semesta yang Maha Kuasa dan Maha Agung, sehingga dapat bertindak sekehendakNya dan tidal< dapat ditipu oleh segala roh yang ada di atas langit yang ke tujuh maupun segala roh yang ada di lapisan bumi yang ke tujuh, karena rohroh ini ada dan berbentuk, berkat adanya Tuhan. Sebagai akhir kata, karangan ini disertai doa permohonan semoga keselamatan dan kesejahteraan alam semesta ini dapat mempengaruhi diri hamba Arangbinang. *** 71<noinclude></noinclude> 5jd0yvj2qygxbnsqjr4jorcov92q1xh 74394 74389 2026-05-12T03:50:48Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>Kemudian Jurutulis pertama berkata, :”O, tepat, desa Karanggeneng tidak tercatat karena agak jauh dari jalan besar.” Selanjutnya mereka tidak diceriterakan dalam perjalanan, supaya agak menyingkat cerita. Singkatnya, mereka telah sampai di kota, beristirahat semalam. Siang harinya, Jumat tanggal 30 Dulkaidah, tahun Alip, seperti yang tersebut di atas, semua catatan yang diperoleh selama menjalankan tugas di Madusita segera diatur berurutan agar mempermudah penggubahannya dalam tembang yang disebut tembang macapat. Penggubahan ini merupakan kehendak Sri Susuhunan untuk babad atau cerita, artinya untuk melestarikan riwayat Madusita, sebuah bangunan taman milik Sri Susuhunan. Adapun penggubahan babad Madusita ini dimulai pada hari Jumat seperti telah disebut di atas dan selesai pada hari Selasa Paing tanggal 10 bulan Sura, tahun Ehe 1844, dengan sengkala Dadi Suci Ngesthi Mulya (1844). Dengan selesainya karangan ini maka kami mengucapkan BismillahiRahmani-Rahim. Hamba mulai menyebut nama Tuhan Yang Maha Kuasa, Maka Pemurah, lagi Maha Pengasih. Hal ini hamba lakukan karena tuanku yang bergelar Abdurrahman Sayidin Panatagama Kalifatullah yang artinya Abdi Tuhan di dunia yang bertugas mengatur agama, Pakubuwono X yang bertahta di istana Surakarta Adiningrat. Atas berkat Sri Susuhunan selamatlah hamba dalam menjalankan tugas penggubahan lagu tentang babad istana Madusita sampai selesai dan demikian juga atas berkat Allah yang sungguh-sungguh merupakan Tuhan Alam Semesta yang Maha Kuasa dan Maha Agung, sehingga dapat bertindak sekehendakNya dan tidak dapat ditipu oleh segala roh yang ada di atas langit yang ke tujuh maupun segala roh yang ada di lapisan bumi yang ke tujuh, karena roh-roh ini ada dan berbentuk, berkat adanya Tuhan. Sebagai akhir kata, karangan ini disertai doa permohonan semoga keselamatan dan kesejahteraan alam semesta ini dapat mempengaruhi diri hamba Arangbinang. {{C|***}}<noinclude>{{rh|||71}}</noinclude> p1w8hmhkco0y19y63ot8b7erex7kqwy Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/103 250 23658 74390 2026-05-12T03:45:40Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::tuwin ngidul lan mangalor sami, :::lan kamar piranti, :::padandosan wau,</poem> <ol start=17> <li><poem>Emper wetan mangkya kang winarni, wiwit teritis lor, prapta tritis kidul wonten gange, singget gangsal ler kinamar (2) kalih, kidul kamar kalih, wondene gangipun.</poem></li> <li><poem>Ingkang tengah mung kinarya galdri, de kamar pungkas lor, angka siji saking lor petange, kamar pungkas kang kidul kinardi, uga angka siji, kamar (2) kalih wau.</poem></li> <li><poem>Ingaranan samya kamar dhimpil, de kidule kang lor, angka (2) kalih puniku pitunge, kamar lore kang kidul pribadi, kamar angka (2) kalih, ugi petangipun.</poem></li> <li><poem>Mangkya marna kamar dhimpil kalih, kidul kalawan lor, kang tinengran sajuga angkane, ukurannya ngetan ngilen sami, (4) pat meter (3) tri dhesi, dene ngidulipun.</poem></li> <li><poem>Sarta ngaler ukure winilis, pan sarni kemawon, (4) kawan meternya (4) kawan dhesine, nahan mangkya kang winarneng tulis, kamar angka (2) kalih, kang ler lawan kidul.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|106}}</noinclude> glqptit0nbelfuo0q28nv2mub26mh7m 74570 74390 2026-05-12T09:10:17Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem>:::tuwin ngidul lan mangalor sami, :::lan kamar piranti, :::padandosan wau,</poem> <ol start=17> <li><poem>Emper wetan mangkya kang winarni, wiwit teritis lor, prapta tritis kidul wonten gange, singget gangsal ler kinamar (2) kalih, kidul kamar kalih, wondene gangipun.</poem></li> <li><poem>Ingkang tengah mung kinarya galdri, de kamar pungkas lor, angka siji saking lor petange, kamar pungkas kang kidul kinardi, uga angka siji, kamar (2) kalih wau.</poem></li> <li><poem>Ingaranan samya kamar dhimpil, de kidule kang lor, angka (2) kalih puniku pitunge, kamar lore kang kidul pribadi, kamar angka (2) kalih, ugi petangipun.</poem></li> <li><poem>Mangkya marna kamar dhimpil kalih, kidul kalawan lor, kang tinengran sajuga angkane, ukurannya ngetan ngilen sami, (4) pat meter (3) tri dhesi, dene ngidulipun.</poem></li> <li><poem>Sarta ngaler ukure winilis, pan sarni kemawon, (4) kawan meternya (4) kawan dhesine, nahan mangkya kang winarneng tulis, kamar angka (2) kalih, kang ler lawan kidul.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|106}}</noinclude> pysq4lx5wun5dcmp46dc58ziq3ldevf Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/212 250 23659 74392 2026-05-12T03:47:50Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>7. Balungannya kajeng jati pay on siti, gendheng tegesira, binata (pinager) tembok gumrining, kampung inggil dedegira. 8. Anjeglag sri dinulu amerakati, molo wuwungira, mujur ngaler saha mawi, lotengan dipun cet seta. 9. Sisih wetan kasambungan kampung alit, jejer dwi ujumya, mangetan ingkang ler mawi, siningget dumadya kamar. 10. Ingkang kidul puniku kagem pandhapi, ing pandhapi mawa, topengan ngetan mangarsi, ( topengan majeng mange tan) dene dalem wau ingkang. 11. Iring wetan emperira inggil ugi, linoka mantalan, (linangitan = linotengan) samua puniku panti, (sadaya puniku dalem) mantiantya sri mangunnya. (anglangkungi sae wangunipun) 12. Sumawana kamaracana hek mawi, (punapa dene mawi karengga hek) cinawi gorata, (ingukir alus) pakarti tatuning wall, (pandamel tapaking wali = tatah) nguniweh (tuwin) karengga-rengga. 13. Pepaliyun (cukitipun karengga-rengga tebeng) pinandara langkung asri, (kacet langkung sae) 215<noinclude></noinclude> 8636dv87u7diopna6krwtcbz9u14qaz 74409 74392 2026-05-12T04:07:48Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=7 |<poem> Balungannya kajeng jati payon siti, gendheng tegesira, binata (pinager) tembok gumrining, kampung inggil dedegira. </poem> |<poem> Anjeglag sri dinulu amerakati, molo wuwungira, mujur ngaler saha mawi, lotengan dipun cet seta. </poem> |<poem> Sisih wetan kasambungan kampung alit, jejer dwi ujumya, mangetan ingkang ler mawi, siningget dumadya kamar. </poem> |<poem> Ingkang kidul puniku kagem pandhapi, ing pandhapi mawa, topengan ngetan mangarsi, (topengan majeng mange tan) dene dalem wau ingkang. </poem> |<poem> Iring wetan emperira inggil ugi, linoka mantalan, (linangitan = linotengan) samua puniku panti, (sadaya puniku dalem) mantiantya sri mangunnya. (anglangkungi sae wangunipun) </poem> |<poem> Sumawana kamaracana hek mawi, (punapa dene mawi karengga hek) cinawi gorata, (ingukir alus) pakarti tatuning wall, (pandamel tapaking wali = tatah) nguniweh (tuwin) karengga-rengga. </poem> |<poem> Pepaliyun (cukitipun karengga-rengga tebeng) pinandara langkung asri, (kacet langkung sae) </poem> }}<noinclude></noinclude> d6r6wb39zlrc4wvxvi3y3q186vasnci Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/104 250 23660 74393 2026-05-12T03:48:37Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=22> <li><poem>Ukurannya mangetan utawi, plajenge mangulon, (4) kawan meter (3) tri dhesi metere, de ngalernya lawan ngidul sami, (4) pat meter tan luwih, dene ukuripun.</poem></li> <li><poem>Galdri wau mangetannya tuwin, plajengnya mangulon, (4) kawan meter (4) pat dhesi metere, langkung (6) nenem senti (5) gangsal mili, dene wau galdri, sinambungan gathuk.</poem></li> <li><poem>Lan pantyasa alit ander siji, pinasung umanggon, munggeng tengah dadya pangerete, katri kalbet ingkang madya sidhi, mangka dhadha peksi, pangret tengah wau.</poem></li> <li><poem>De blandernya pan amung kekalih, sakane kacriyos, kehnya papat payone kinejen, wuwung gangsal bungkaknya sawiji, ukurnya winilis, ngetan ngilenipun.</poem></li> <li><poem>(6) Nenem meter langkung (3) tigang dhesi , ngdulnya myang ngalor, (4) kawan meter sakawan dhesine, nahen mangkya kang winarna malih. tuwan Sul nabda ris, maring Dyan Tumenggung,</poem></li> <li><poem>Dhuh sudara dutaning Narpati, ya dyan ambak dados, (ambak manawi dados) kapinujon panggalih sarehne,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||107}}</noinclude> 5vpuzlzneucrfypzqbef7qon3v2hkdh 74571 74393 2026-05-12T09:11:34Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol start=22> <li><poem>Ukurannya mangetan utawi, plajenge mangulon, (4) kawan meter (3) tri dhesi metere, de ngalernya lawan ngidul sami, (4) pat meter tan luwih, dene ukuripun.</poem></li> <li><poem>Galdri wau mangetannya tuwin, plajengnya mangulon, (4) kawan meter (4) pat dhesi metere, langkung (6) nenem senti (5) gangsal mili, dene wau galdri, sinambungan gathuk.</poem></li> <li><poem>Lan pantyasa alit ander siji, pinasung umanggon, munggeng tengah dadya pangerete, katri kalbet ingkang madya sidhi, mangka dhadha peksi, pangret tengah wau.</poem></li> <li><poem>De blandernya pan amung kekalih, sakane kacriyos, kehnya papat payone kinejen, wuwung gangsal bungkaknya sawiji, ukurnya winilis, ngetan ngilenipun.</poem></li> <li><poem>(6) Nenem meter langkung (3) tigang dhesi, ngdulnya myang ngalor, (4) kawan meter sakawan dhesine, nahen mangkya kang winarna malih. tuwan Sul nabda ris, maring Dyan Tumenggung,</poem></li> <li><poem>Dhuh sudara dutaning Narpati, ya dyan ambak dados, (ambak manawi dados) kapinujon panggalih sarehne,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||107}}</noinclude> dayfenihck892qj94pa1kc6y4lifiru Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/71 250 23661 74395 2026-05-12T03:51:02Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "BABAD PASANGGRAHAN MADUSITA" 74395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>BABAD PASANGGRAHAN MADUSITA<noinclude></noinclude> cetjv8290cbos0d34f4slesbzbed0vw 74399 74395 2026-05-12T03:52:32Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude> {{C|{{XL|'''BABAD<br> PASANGGRAHAN MADUSITA'''}}}}<noinclude></noinclude> 7ghuitf3t5rppxs2903gpeqyce0fvyd Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/105 250 23662 74397 2026-05-12T03:51:45Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::wus jam kalih welas lir prayogi, :::angaso rumiyin, :::yata Dyan Tumenggung.</poem> <ol start=28> <li><poem>Mangsul aris mring tuwan prayogi, ing mangke kemawon, dinugekken panambute gawe, tuwan Y.E.A. Sul manabda ris, sumangga sukapti, ingong mung jumurung.</poem></li> <li><poem>Gya duteng Sri Mahadipengbumi, lire Sang Akatong, kang sru dadya pepadhang jagade, dutanira lajeng manabda ris, mring carikira tri, heh carik katelu.</poem></li> <li><poem>Gyanta samya iku nambut kardi, pamrayoganingong, lawan maneh saka kaparenge, ing tuwan Sul angasoa dhisik, kang liningan sami, sandika turipun.</poem></li> <li><poem>Gya mijil sing kadhaton Wedari, nuli samya lenggah, aneng gedhong kang sinung namane, Marduyatnya ing gedhong ngriku wis, meja den tatani buja bukti penuh.</poem></li> <li><poem>Tuwan Y.E.A. Sul manabda ris, mring duteng Sang Katong, pan makaten ing sabda delinge, sudara Dyan Tumenggung ngong angling, sugata puniki, saking barkah Prabu.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|108}}</noinclude> 04b6epcms2wni6eltv8o9rfuahsc4w2 74572 74397 2026-05-12T09:12:27Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem>:::wus jam kalih welas lir prayogi, :::angaso rumiyin, :::yata Dyan Tumenggung.</poem> <ol start=28> <li><poem>Mangsul aris mring tuwan prayogi, ing mangke kemawon, dinugekken panambute gawe, tuwan Y.E.A. Sul manabda ris, sumangga sukapti, ingong mung jumurung.</poem></li> <li><poem>Gya duteng Sri Mahadipengbumi, lire Sang Akatong, kang sru dadya pepadhang jagade, dutanira lajeng manabda ris, mring carikira tri, heh carik katelu.</poem></li> <li><poem>Gyanta samya iku nambut kardi, pamrayoganingong, lawan maneh saka kaparenge, ing tuwan Sul angasoa dhisik, kang liningan sami, sandika turipun.</poem></li> <li><poem>Gya mijil sing kadhaton Wedari, nuli samya lenggah, aneng gedhong kang sinung namane, Marduyatnya ing gedhong ngriku wis, meja den tatani buja bukti penuh.</poem></li> <li><poem>Tuwan Y.E.A. Sul manabda ris, mring duteng Sang Katong, pan makaten ing sabda delinge, sudara Dyan Tumenggung ngong angling, sugata puniki, saking barkah Prabu.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|108}}</noinclude> i7owvpqmm1y6ref5cpwxj54ulpbhq20 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/119 250 23663 74400 2026-05-12T03:53:39Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=29 |Angka (22) kalih likur puniku korining, kamar ingkang mrenah, sakiduling wau dhimpil, ngidul ajenging dwarala. |Tegesipun dwarala puniku kori, kangge medal marang, galdri wetan kang ing ngarsi, kasbut sambung lan topengan. |Topengan kang kacrita ander satunggil, mangkya kang winarna, kori (23) tiga likur maksih, nyritaken korining kamar. |Sakiduling dhimpil ing ajenging kori, ngilen kangge medal, maring kamar sawetaning, kamar jingul ayu lirnya. |Jingul tengah ayu leres yeku dadi, kamaring puraya, kang tengah leres pribadi, kapit kamar kering kanan. |Dene kamar wau kang wiñastan ngapit, ing pamargilira, lire margil mrenah mungging, kilen sumawana wetan. |Nihan iku ing mangkya ingkang winarni, kori petangira, (24) kawan likur dwaralaning, kamar wetannya ing kamar. |Kang winastan jingul ayu kasbut nginggil, (tengah leres) de kamar kang datwa, lire darwa gadhah kori, }}<noinclude>{{rh|122}}</noinclude> g0rzpfz5c9yxb27t3efvvq5w9gkt4ro 74403 74400 2026-05-12T03:58:04Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=29 |<poem>Angka (22) kalih likur puniku korining, kamar ingkang mrenah, sakiduling wau dhimpil, ngidul ajenging dwarala.</poem> |<poem>Tegesipun dwarala puniku kori, kangge medal marang, galdri wetan kang ing ngarsi, kasbut sambung lan topengan.</poem> |<poem>Topengan kang kacrita ander satunggil, mangkya kang winarna, kori (23) tiga likur maksih, nyritaken korining kamar.</poem> |<poem>Sakiduling dhimpil ing ajenging kori, ngilen kangge medal, maring kamar sawetaning, kamar jingul ayu lirnya.</poem> |<poem>Jingul tengah ayu leres yeku dadi, kamaring puraya, kang tengah leres pribadi, kapit kamar kering kanan.</poem> |<poem>Dene kamar wau kang winastan ngapit, ing pamargilira, lire margil mrenah mungging, kilen sumawana wetan.</poem> |<poem>Nihan iku ing mangkya ingkang winarni, kori petangira, (24) kawan likur dwaralaning, kamar wetannya ing kamar.</poem> |<poem>Kang winastan jingul ayu kasbut nginggil, (tengah leres) de kamar kang darwa, lire darwa gadhah kori,</poem> }}<noinclude>{{rh|122}}</noinclude> 38wxb1nj63ps1bm9nktlwrz3dr2ufa2 74596 74403 2026-05-12T09:25:49Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=29 |<poem>Angka (22) kalih likur puniku korining, kamar ingkang mrenah, sakiduling wau dhimpil, ngidul ajenging dwarala.</poem> |<poem>Tegesipun dwarala puniku kori, kangge medal marang, galdri wetan kang ing ngarsi, kasbut sambung lan topengan.</poem> |<poem>Topengan kang kacrita ander satunggil, mangkya kang winarna, kori (23) tiga likur maksih, nyritaken korining kamar.</poem> |<poem>Sakiduling dhimpil ing ajenging kori, ngilen kangge medal, maring kamar sawetaning, kamar jingul ayu lirnya.</poem> |<poem>Jingul tengah ayu leres yeku dadi, kamaring puraya, kang tengah leres pribadi, kapit kamar kering kanan.</poem> |<poem>Dene kamar wau kang winastan ngapit, ing pamargilira, lire margil mrenah mungging, kilen sumawana wetan.</poem> |<poem>Nihan iku ing mangkya ingkang winarni, kori petangira, (24) kawan likur dwaralaning, kamar wetannya ing kamar.</poem> |<poem>Kang winastan jingul ayu kasbut nginggil, (tengah leres) de kamar kang darwa, lire darwa gadhah kori,</poem> }}<noinclude>{{rh|122}}</noinclude> 2drt13ji27zcc46u4prjvvwjw3vh8q4 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/106 250 23664 74401 2026-05-12T03:54:35Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=33> <li><poem>Manjing dadya begyeng ngong tanapi, dutanta Sang Katong, marma mugi sudara driyane, kang rumesep mring buja puniki. suwawi samangkin, samya adan muluk.</poem></li> <li><poem>Panganjuring duteng Maha Aji, mangsuli alon, pan mangkaten ing wahyeng delinge, inggih tuwan langkung bingah mami, rumaos pikolih, kucah Dalem Prabu,</poem></li> <li><poem>Ingkang pindha panyuba tumrap mring, tegesipun kados, pangujanta tumrap manggalane, (pangajengipun jayenglaga) meneng jurit katrimeng narpati, amila suwawi, samya adon muluk.</poem></li> <li><poem>Anulyeku samya wiwit bukti, nanging tan kacrios, dera samya bukti kahanane, cinekak ing crita sampun bukti, linorotken maring, para kanthinipun.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||109}}</noinclude> n4bdp6fzia0qchjvzabqxvupboocg4r 74575 74401 2026-05-12T09:12:54Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol start=33> <li><poem>Manjing dadya begyeng ngong tanapi, dutanta Sang Katong, marma mugi sudara driyane, kang rumesep mring buja puniki. suwawi samangkin, samya adan muluk.</poem></li> <li><poem>Panganjuring duteng Maha Aji, mangsuli alon, pan mangkaten ing wahyeng delinge, inggih tuwan langkung bingah mami, rumaos pikolih, kucah Dalem Prabu,</poem></li> <li><poem>Ingkang pindha panyuba tumrap mring, tegesipun kados, pangujanta tumrap manggalane, (pangajengipun jayenglaga) meneng jurit katrimeng narpati, amila suwawi, samya adon muluk.</poem></li> <li><poem>Anulyeku samya wiwit bukti, nanging tan kacrios, dera samya bukti kahanane, cinekak ing crita sampun bukti, linorotken maring, para kanthinipun.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||109}}</noinclude> rbgnrdi5k66daa2uusi4qfj9eyvsv4g Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/107 250 23665 74402 2026-05-12T03:57:10Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>'''VI. KINANTHI''' <ol start=1> <li><poem>Carik katri demang catur, dyan pinrih drawina pahit, ing tuwan gya pinrih nadhah, kanca pitu nulya bukti, tan kawarna dera nadhah, rampung bukti nulya sami.</poem></li> <li><poem>Pinaringan suguh srutu, myang wedang teh nomer siji, weton pabrik Madusita, katon astamireng ati, lire bingah manahira, dene tuwan tuhu yekti.</poem></li> <li><poem>Noraga maneru sugun, tegesnya tanduking krami, buja krama nadyan marang, carik tri utama yekti, luwes manis sabdanira, respati nenarik ati.</poem></li> <li><poem>Kang mring lam-laming driya sru, tegese kacetha yekti, ana jroning ati dahat, kadarrnaning tuwan nganti, tegese beciking tuwan, Y.E.A. Sul konthal-kanthil.</poem></li> <li><poem>Cumandhen ana ing jantung, carik tri driyanta ngan ti, darbe rumangsa mirasa,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|110}}</noinclude> mdnei1sq2ky1gjq5jnix7agjdzebxxo 74576 74402 2026-05-12T09:13:34Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>'''VI. KINANTHI''' <ol start=1> <li><poem>Carik katri demang catur, dyan pinrih drawina pahit, ing tuwan gya pinrih nadhah, kanca pitu nulya bukti, tan kawarna dera nadhah, rampung bukti nulya sami.</poem></li> <li><poem>Pinaringan suguh srutu, myang wedang teh nomer siji, weton pabrik Madusita, katon astamireng ati, lire bingah manahira, dene tuwan tuhu yekti.</poem></li> <li><poem>Noraga maneru sugun, tegesnya tanduking krami, buja krama nadyan marang, carik tri utama yekti, luwes manis sabdanira, respati nenarik ati.</poem></li> <li><poem>Kang mring lam-laming driya sru, tegese kacetha yekti, ana jroning ati dahat, kadarrnaning tuwan nganti, tegese beciking tuwan, Y.E.A. Sul konthal-kanthil.</poem></li> <li><poem>Cumandhen ana ing jantung, carik tri driyanta ngan ti, darbe rumangsa mirasa,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|110}}</noinclude> shvr5to8liwy2ospih3oy0tx6sna70y Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/108 250 23666 74404 2026-05-12T04:00:16Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::tegese rasaning ati, :::enak karasan martanya, :::wit kang tinamyan utami.</poem> <ol start=6> <li><poem>Tan mantra yan (adel) adhel tuhu, tegese (bangsawan) bangsawan tuwin, bangsa luhur mau tuwan, Y.E.A. Sul tuhu yekti, tanggape mring bangsa sudra, tegese bangsane cilik.</poem></li> <li><poem>Katampan reseping kalbu, tan bineda lawan maring, sami adhel tanggapira, tegese tanggap nampani, resep renane tegesnya, resep sukeng tyas sinami.</poem></li> <li><poem>Marma perjine kang ngapus, maring Hyang Kang Maha Suci, wong cilik jroning wawengkon, Madusita ondherneming, mudya amindha tegesnya, mugi-mugi linastari.</poem></li> <li><poem>Sungkem tyas samya sumuyud, mring tuwan barang punapi, kaprentahken tumrap marang, pakaryaning ondherneming, kang mamrih bangkit memalat, tegese bisa nenarik.</poem></li> <li><poem>Bingah dalem Sri Sinuhun, kang embok maharyeng bukti, lire panggalihe kadya, barleyan mancorong yekti, nelahi marta marteng tyas, lire madhangi tanapi.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||111}}</noinclude> snglznzdf2wkl0m7j4lmqfxo5bo18j7 74577 74404 2026-05-12T09:14:11Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem>:::tegese rasaning ati, :::enak karasan martanya, :::wit kang tinamyan utami.</poem> <ol start=6> <li><poem>Tan mantra yan (adel) adhel tuhu, tegese (bangsawan) bangsawan tuwin, bangsa luhur mau tuwan, Y.E.A. Sul tuhu yekti, tanggape mring bangsa sudra, tegese bangsane cilik.</poem></li> <li><poem>Katampan reseping kalbu, tan bineda lawan maring, sami adhel tanggapira, tegese tanggap nampani, resep renane tegesnya, resep sukeng tyas sinami.</poem></li> <li><poem>Marma perjine kang ngapus, maring Hyang Kang Maha Suci, wong cilik jroning wawengkon, Madusita ondherneming, mudya amindha tegesnya, mugi-mugi linastari.</poem></li> <li><poem>Sungkem tyas samya sumuyud, mring tuwan barang punapi, kaprentahken tumrap marang, pakaryaning ondherneming, kang mamrih bangkit memalat, tegese bisa nenarik.</poem></li> <li><poem>Bingah dalem Sri Sinuhun, kang embok maharyeng bukti, lire panggalihe kadya, barleyan mancorong yekti, nelahi marta marteng tyas, lire madhangi tanapi.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||111}}</noinclude> 4nvg998vxhv3q4bt3r0veehsyjg90c2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/120 250 23667 74405 2026-05-12T04:01:11Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |petang (24) pat likur margilnya. (prenahipun) }} {{ordered list|start=37 |Saking kamar lorira caket winilis, angka (2) kalih de ta, ajengira wau kori, kang (24) kawan likur petangnya. |Mring untara kinarya yen manjing maring, kamar angka (1) juga, lernya kamar angka (2) kalih, utawi inggih punika. |Kamar ingkang anderbeni wau kori, (23) tri likur petangnya, kasebut wau ing nginggil, nahen mangkya kang winarna. |Angka (25) slawe puniku teksih korining, kamar ingkang gadhah, korinya ingkang winilis, (24) kawan likur wau ngarsa. |Nanging majeng mangetan puniku kori, kangge medal marang, galdri kang dipun sambeti, topangan ander satunggal. |Kori angka (26) sad likur puniku maksih, korinireng kamar, kang gadhah kori winilis, (24) pat likur (25) slawe ing ngarsa. |Nanging iku ajengira kori maring, mangidul kinarya, manjing mring kamar kiduling, caket nunggil sasinggetan. }}<noinclude>{{rh|||123}}</noinclude> ow64qv3a2pji3yccmzc3nm2lwblxspw 74437 74405 2026-05-12T04:56:58Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>petang (24) pat likur margilnya. (prenahipun)</poem> }} {{ordered list|start=37 |<poem>Saking kamar lorira caket winilis, angka (2) kalih de ta, ajengira wau kori, kang (24) kawan likur petangnya.</poem> |<poem>Mring untara kinarya yen manjing maring, kamar angka (1) juga, lernya kamar angka (2) kalih, utawi inggih punika.</poem> |<poem>Kamar ingkang anderbeni wau kori, (23) tri likur petangnya, kasebut wau ing nginggil, nahen mangkya kang winarna.</poem> |<poem>Angka (25) slawe puniku teksih korining, kamar ingkang gadhah, korinya ingkang winilis, (24) kawan likur wau ngarsa.</poem> |<poem>Nanging majeng mangetan puniku kori, kangge medal marang, galdri kang dipun sambeti, topangan ander satunggal.</poem> |<poem>Kori angka (26) sad likur puniku maksih, korinireng kamar, kang gadhah kori winilis, (24) pat likur (25) slawe ing ngarsa.</poem> |<poem>Nanging iku ajengira kori maring, mangidul kinarya, manjing mring kamar kiduling, caket nunggil sasinggetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|||123}}</noinclude> 8mxdv5dz6r8lsl552bffzrek7i0gqaw 74597 74437 2026-05-12T09:26:39Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>petang (24) pat likur margilnya. (prenahipun)</poem> }} {{ordered list|start=37 |<poem>Saking kamar lorira caket winilis, angka (2) kalih de ta, ajengira wau kori, kang (24) kawan likur petangnya.</poem> |<poem>Mring untara kinarya yen manjing maring, kamar angka (1) juga, lernya kamar angka (2) kalih, utawi inggih punika.</poem> |<poem>Kamar ingkang anderbeni wau kori, (23) tri likur petangnya, kasebut wau ing nginggil, nahen mangkya kang winarna.</poem> |<poem>Angka (25) slawe puniku teksih korining, kamar ingkang gadhah, korinya ingkang winilis, (24) kawan likur wau ngarsa.</poem> |<poem>Nanging majeng mangetan puniku kori, kangge medal marang, galdri kang dipun sambeti, topangan ander satunggal.</poem> |<poem>Kori angka (26) sad likur puniku maksih, korinireng kamar, kang gadhah kori winilis, (24) pat likur (25) slawe ing ngarsa.</poem> |<poem>Nanging iku ajengira kori maring, mangidul kinarya, manjing mring kamar kiduling, caket nunggil sasinggetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|||123}}</noinclude> ebcvzv46776usc9a4b61c64n6odiftn Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/109 250 23668 74406 2026-05-12T04:03:29Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=11> <li><poem>Nguripi ayeming kalbu, maring sagung breta pati, tegese punggaweng nata, gung alit prapta kula lit, datan sah binaureksa, karaharjanira sami.</poem></li> <li><poem>Kinanthi ingkang amuwus, sajroning padha sawiji, praptanya padha sawelas, kang sumela anyelani, crita pamriksaning pantya, awit dening parlu ugi.</poem></li> <li><poem>Ginayut wit saget gayut, lire tinunggal wit saking, tunggale pantes binabat, lirnya binabat puniki, kaswargakken critanira, pengetan tumrap wadari.</poem></li> <li><poem>Kang nama Madusita nung, kagungan dalem Narpati, kang jumeneng ping sadasa pikukuhing buwana di, Surakarta Adiningrat, nihan mangsuli minarni.</poem></li> <li><poem>Pantyasa geng puraya nung, udyana Madusita di, kehing kori petangira, wonten (29) sanga likur iji, rumuhun kang kapratela, yen kang ngripta angankani.</poem></li> <li><poem>Angka minangka panglintu, tembung petang tuwin wilis, wilis petang tegesira, amargi kori kang apti,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|112}}</noinclude> pjzt9dzo90lp561r63vdtha70m7fc7u 74578 74406 2026-05-12T09:14:58Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol start=11> <li><poem>Nguripi ayeming kalbu, maring sagung breta pati, tegese punggaweng nata, gung alit prapta kula lit, datan sah binaureksa, karaharjanira sami.</poem></li> <li><poem>Kinanthi ingkang amuwus, sajroning padha sawiji, praptanya padha sawelas, kang sumela anyelani, crita pamriksaning pantya, awit dening parlu ugi.</poem></li> <li><poem>Ginayut wit saget gayut, lire tinunggal wit saking, tunggale pantes binabat, lirnya binabat puniki, kaswargakken critanira, pengetan tumrap wadari.</poem></li> <li><poem>Kang nama Madusita nung, kagungan dalem Narpati, kang jumeneng ping sadasa pikukuhing buwana di, Surakarta Adiningrat, nihan mangsuli minarni.</poem></li> <li><poem>Pantyasa geng puraya nung, udyana Madusita di, kehing kori petangira, wonten (29) sanga likur iji, rumuhun kang kapratela, yen kang ngripta angankani.</poem></li> <li><poem>Angka minangka panglintu, tembung petang tuwin wilis, wilis petang tegesira, amargi kori kang apti,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|112}}</noinclude> 1x9pvbxexbg52vcpatdk0acyq7lknap Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/110 250 23669 74407 2026-05-12T04:06:37Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::pinetang datanpa angka, :::mila mangkya bok manawi.</poem> <ol start=17> <li><poem>Mawi angka tegesipun, puniku petang myang wilis, ing mangkya ingkang mangripta, wiwit ngetang kori-kori, ing kamar kang madya sidya, sidya leres jarweng kawi.</poem></li> <li><poem>Juga pintu kang mangapus, puniku denya mastani, kori kamar madya sidhya, kang wetan yeku trus mijil, mring Jagasatru myang marang, topengan mangka pandhapi.</poem></li> <li><poem>Manggenira wau pintu, tinrap wonten madya singgih, madya singgih tegesira, tengah leres myang mangarsi, mangidul amila medal, maring Jagasatru ngarsi.</poem></li> <li><poem>Angka (2) kori-korinipun, wau kamar madya widi, madya widi tegesira, tengah leres denya margil, tegese margil amrenah, wonten wetan kidul manjing.</poem></li> <li><poem>Mring kamar sawetarupun, wau kamar madya widi, dadya kori ajengira, ingaran ngilen utawi, mangetan marga pirantya, mring kamar wetan umanjing.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||113}}</noinclude> ml235e4hjhb7quz6ft71p17r5jzvmbq 74408 74407 2026-05-12T04:07:11Z Abdansykr26 860 74408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::pinetang datanpa angka, :::mila mangkya bok manawi.</poem> <ol start=17> <li><poem>Mawi angka tegesipun, puniku petang myang wilis, ing mangkya ingkang mangripta, wiwit ngetang kori-kori, ing kamar kang madya sidya, sidya leres jarweng kawi.</poem></li> <li><poem>Juga pintu kang mangapus, puniku denya mastani, kori kamar madya sidhya, kang wetan yeku trus mijil, mring Jagasatru myang marang, topengan mangka pandhapi.</poem></li> <li><poem>Manggenira wau pintu, tinrap wonten madya singgih, madya singgih tegesira, tengah leres myang mangarsi, mangidul amila medal, maring Jagasatru ngarsi.</poem></li> <li><poem>Angka (2) kori-korinipun, wau kamar madya widi, madya widi tegesira, tengah leres denya margil, tegese margil amrenah, wonten wetan kidul manjing.</poem></li> <li><poem>Mring kamar sawetanipun, wau kamar madya widi, dadya kori ajengira, ingaran ngilen utawi, mangetan marga pirantya, mring kamar wetan umanjing.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||113}}</noinclude> oeqsbd46esk71892gff01cwbs72el0s 74580 74408 2026-05-12T09:15:24Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem>:::pinetang datanpa angka, :::mila mangkya bok manawi.</poem> <ol start=17> <li><poem>Mawi angka tegesipun, puniku petang myang wilis, ing mangkya ingkang mangripta, wiwit ngetang kori-kori, ing kamar kang madya sidya, sidya leres jarweng kawi.</poem></li> <li><poem>Juga pintu kang mangapus, puniku denya mastani, kori kamar madya sidhya, kang wetan yeku trus mijil, mring Jagasatru myang marang, topengan mangka pandhapi.</poem></li> <li><poem>Manggenira wau pintu, tinrap wonten madya singgih, madya singgih tegesira, tengah leres myang mangarsi, mangidul amila medal, maring Jagasatru ngarsi.</poem></li> <li><poem>Angka (2) kori-korinipun, wau kamar madya widi, madya widi tegesira, tengah leres denya margil, tegese margil amrenah, wonten wetan kidul manjing.</poem></li> <li><poem>Mring kamar sawetanipun, wau kamar madya widi, dadya kori ajengira, ingaran ngilen utawi, mangetan marga pirantya, mring kamar wetan umanjing.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||113}}</noinclude> 84j9flrzn1i6bqbquy0kagp58budbmv Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/213 250 23670 74410 2026-05-12T04:08:12Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>sajroning pantyasa, (sa1ebeting dalem) sinangkep sinungan isi, (pinepakan pinasangan isi) meb1emen miwah pot-potan. 14. Anglamlami wit dening sawang respati, (awit saking katingalan anggenipun angremenaken ngantos cumantheling cipta) tan tebih sing patya, wedari pangastam ati, (boten tebih saking da1em pasanggrahan pangenggar-enggaring galih wau) wonten griya kanggyanira. 15. Pawon sarta gedhong kreta kulah tuwin, kestallan turangga, wondene wau Wedari, margi1nya (manggenipun) neng saler marga. 16. Boten tebih saking puniku wadari, sak.iduling marga, wonten pantyasa pabrik tih, dene wanguning pantyasa. 17. Kampung jejer (5) gangsal ujuring pabrik, marang manguntara, (dhumateng mangaler) balungan sinamya wesi, sarta seng payu pagernya. 18. Pa brik wau isinya gilingan tu win, sagunging pandaya, (sakathahing pirantos) kang kangge pabrik mepeki, kinarya pangolahira. 19. Eteh wau saben ri kathah sujanmi, jaler estri samya, 216<noinclude></noinclude> nsvarr0b5j06zn3wi1o4j0bsmqhvnks 74413 74410 2026-05-12T04:14:18Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::sajroning pantyasa, :::(salebeting dalem) :::sinangkep sinungan isi, :::(pinepakan pinasangan isi) :::meblemen miwah pot-potan. </poem> |<poem> Anglamlami wit dening sawang respati, (awit saking katingalan anggenipun angremenaken ngantos cumantheling cipta) tan tebih sing patya, wedari pangastam ati, (boten tebih saking dalem pasanggrahan pangenggar-enggaring galih wau) wonten griya kanggyanira. </poem> |<poem> Pawon sarta gedhong kreta kulah tuwin, kestallan turangga, wondene wau Wedari, margilnya (manggenipun) neng saler marga. </poem> |<poem> Boten tebih saking puniku wadari, sakiduling marga, wonten pantyasa pabrik tih, dene wanguning pantyasa. </poem> |<poem> Kampung jejer (5) gangsal ujuring pabrik, marang manguntara, (dhumateng mangaler) balungan sinamya wesi, sarta seng payu pagernya. </poem> |<poem> Pabrik wau isinya gilingan tuwin, sagunging pandaya, (sakathahing pirantos) kang kangge pabrik mepeki, kinarya pangolahira. </poem> |<poem> Eteh wau saben ri kathah sujanmi, jaler estri samya, </poem> }}<noinclude>{{rh|216}}</noinclude> b87ujzac2zgnuj2wvnjvgbowje7qzfi 74415 74413 2026-05-12T04:16:59Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::sajroning pantyasa, :::(salebeting dalem) :::sinangkep sinungan isi, :::(pinepakan pinasangan isi) :::meblemen miwah pot-potan. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=14 |<poem> Anglamlami wit dening sawang respati, (awit saking katingalan anggenipun angremenaken ngantos cumantheling cipta) tan tebih sing patya, wedari pangastam ati, (boten tebih saking dalem pasanggrahan pangenggar-enggaring galih wau) wonten griya kanggyanira. </poem> |<poem> Pawon sarta gedhong kreta kulah tuwin, kestallan turangga, wondene wau Wedari, margilnya (manggenipun) neng saler marga. </poem> |<poem> Boten tebih saking puniku wadari, sakiduling marga, wonten pantyasa pabrik tih, dene wanguning pantyasa. </poem> |<poem> Kampung jejer (5) gangsal ujuring pabrik, marang manguntara, (dhumateng mangaler) balungan sinamya wesi, sarta seng payu pagernya. </poem> |<poem> Pabrik wau isinya gilingan tuwin, sagunging pandaya, (sakathahing pirantos) kang kangge pabrik mepeki, kinarya pangolahira. </poem> |<poem> Eteh wau saben ri kathah sujanmi, jaler estri samya, </poem> }}<noinclude>{{rh|216}}</noinclude> khq34txfeezz5fdudo8doouyftyblr5 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/161 250 23671 74411 2026-05-12T04:11:47Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::mangalor de ukuripun, :::saking taritis ingkang, :::kidul prapta ler kang tritis, :::(1) juga dhekah (4) awan meter langkungira.</poem> <ol start=14> <li><poem>(7) Pitung dhesi materira, saking tritis wetan prapti, tritis pracima ukurnya, (tritis kilen ukuripun) (14) catur wlas meter tanapi, (kawan welas meter tuwin) langkungnya (7) pitung dhesi, jrambah kapalester alus, de emper kang leresnya, sakiduling gajah mawi, singget dadya kalih gedhong de pagernya.</poem></li> <li><poem>Ginebyog ing jati wreksa, (ginebyog ing kajeng jati) gedhong kang wetan kinardi, kamar jinem wanginira, (kamar pasareyanipun) Raden Ayu Adipati, Sedhahmirah kang sisih, kilen kangge gudhang sagung, bekakas de singgetan, wau kinori nyatunggal, dadya kalih sami ngaler ajengira.</poem></li> <li><poem>Gedhong kang dumadya kamar, jinamwangi wau mawi, (pasareyan wau mawi) candhela kalih ajengnya, sami mangidul warna sri, gedhong kilen kang dadi, gudhanging bekakas wau, kacandhela satunggal, ajengnya ugi kasami, mring mangidul wondene wau kamarnya.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|164}}</noinclude> 04enqoprls5wotuwsboe1pjbsjl30vo Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/162 250 23672 74414 2026-05-12T04:14:50Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=17> <li><poem>Prayantun dalem kang asma, Raden Ayu Adipati, Sedhahmirah pandayanya, (pirantosipun) ing jinemwangi miranti, (ing pasareyan mirantos) cekap tan nguciwani, (cekap boten anggelani, suraosipun ambingahaken) jro kamar sinung lemantun, sesamyeng pandayanya, (sesamining pirantosipun) ing kamar jinem rik mawi , (ing kamar pasareyan mawi) kaca gambar myang bangku dilah samekta. (samekta wau pepak)</poem></li> <li><poem>Jro jrambah godhaging gajah, tanpa kinupeng ananging, namung kinarya blak-blakan, dineya mangka pandhapi, (kadamel dados pandhapi) jrambah wau kinardi, 1angkung inggilnya kalamun, tinimbang lan jrambahnya, ing empering wau panti, mangsuli nyarita jrambahing gajah.</poem></li> <li><poem>Ing ngriku mawa sinungan, lemari ageng utawi, panjang isi bala pecah, miranti dipun pasangi, lampu gantung prayogi, de empering panti wau, mawa pandayeng meja, (mawi kang pirantosan ing meja) ageng-ageng sawatawis, tamat crita tenggan ing Sedhahmirahan.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||165}}</noinclude> oyaw4qj60gzach3ghcy2hms7sjlyjcq Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/214 250 23673 74416 2026-05-12T04:17:46Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>tumandang anambut kardi, ing pabrik wau punika. 20. Pangagengnya kang samya anambut kardi, pangkat sinder Wlanda, dene pangolahing etih, mangkaten pratingkahira. 21. Ron teh wau kapethik saking ing uwit, dyan ing ngisis ngunggyan, tambir wiwit jam (Y2) madyaning, ( 12) kalih wlas siyang praptanya. 22. Enjang pukul (6) sad puniku gya giniling, ( Yz) samadyajam nulya, karendhem ing rak watawis, (45) pat dasa gangsal menitnya. 23. Lajeng kape (Y2) samadya jam iku nuli, kagiling ing sangan, dangunya (1 0) sadasa menit, gya kapilih pepangkatan. 24. Myang sineje-seje denira madhahi, kawungkusan sarta, aneng blek dera madhahi, tamat teh caritanira, 15. Dene mangkya kang gantya winameng gendhing, petangnya tan tebah, saking ing sekar wedari, wonten malih pasanggrahan. 16. Kagungan Sang Sri Mahadipeng Bumi, (I 0) loka mantalendra, winastan Slagaretna di, mangunggyardi ing pan taran. 217<noinclude></noinclude> 2c4hdv7gbfodjsslzxeahxzx8vavyxj 74419 74416 2026-05-12T04:23:39Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::tumandang anambut kardi, :::ing pabrik wau punika. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=20 |<poem> Pangagengnya kang samya anambut kardi, pangkat sinder Wlanda, dene pangolahing etih, mangkaten pratingkahira. </poem> |<poem> Ron teh wau kapethik saking ing uwit, dyan ing ngisis ngunggyan, tambir wiwit jam (½) madyaning, (12) kalih wlas siyang praptanya. </poem> |<poem> Enjang pukul (6) sad puniku gya giniling, (½) samadya jam nulya, karendhem ing rak watawis, (45) pat dasa gangsal menitnya. </poem> |<poem> Lajeng kape (½) samadya jam iku nuli, kagiling ing sangan, dangunya (10) sadasa menit, gya kapilih pepangkatan. </poem> |<poem> Myang sineje-seje denira madhahi, kawungkusan sarta, aneng blek dera madhahi, tamat teh caritanira, </poem> |<poem> Dene mangkya kang gantya winameng gendhing, petangnya tan tebah, saking ing sekar wedari, wonten malih pasanggrahan. </poem> |<poem> Kagungan Sang Sri Mahadipeng Bumi, (10) loka mantalendra, winastan Slagaretna di, mangunggyardi ing pan taran. </poem> }}<noinclude>{{rh|||217}}</noinclude> 3wnvio8c4bi06h8jpf7hhxlm3fbw1ca 74420 74419 2026-05-12T04:24:30Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::tumandang anambut kardi, :::ing pabrik wau punika. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=20 |<poem> Pangagengnya kang samya anambut kardi, pangkat sinder Wlanda, dene pangolahing etih, mangkaten pratingkahira. </poem> |<poem> Ron teh wau kapethik saking ing uwit, dyan ing ngisis ngunggyan, tambir wiwit jam (½) madyaning, (12) kalih wlas siyang praptanya. </poem> |<poem> Enjang pukul (6) sad puniku gya giniling, (½) samadya jam nulya, karendhem ing rak watawis, (45) pat dasa gangsal menitnya. </poem> |<poem> Lajeng kape (½) samadya jam iku nuli, kagiling ing sangan, dangunya (10) sadasa menit, gya kapilih pepangkatan. </poem> |<poem> Myang sineje-seje denira madhahi, kawungkusan sarta, aneng blek dera madhahi, tamat teh caritanira, </poem> |<poem> Dene mangkya kang gantya winameng gendhing, petangnya tan tebah, saking ing sekar wedari, wonten malih pasanggrahan. </poem> |<poem> Kagungan Sang Sri Mahadipeng Bumi, (10) loka mantalendra, winastan Slagaretna di, mangunggyardi ing pantaran. </poem> }}<noinclude>{{rh|||217}}</noinclude> 5w39dk7ohppwyp3bsmqd5ju8n9m9u26 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/163 250 23674 74417 2026-05-12T04:18:02Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=20> <li><poem>Mangkya ingkang winursita, sakidul kilening panti, tenggan ing Sedhahmirahan, wonten wismanya piranti, padusan para srenggi, (pasiraman para luhur) tritising suyasa wau, (taritising dalem wau) kang ler sapalih ingkang, sasisih wetan kinardi, tepang lawan taritis rangkalya ingkang. (taritis dalem ingkang)</poem></li> <li><poem>Kinocap dadya tengganya, Raden Ayu Adipati, Sedhahmirah tranging crita, kang tepang wau taritis, kang kidul peranganing, tritis kilen watesipun, urusan saka rawa, sipat blandar kilen sidik, (sipat balandar kilen leres) made (dalem) tenggan wau ing Sedhahmirahan.</poem></li> <li><poem>Inggih punika singgetan, (inggih punika elet-eletan) jaga maya wreksa jati, pager gebyog tegesira, kang sisih kilen pribadi, wondene wau panti, pasiraman prenahipun, mepet mahodana kang, (mepet pager=capuri kang) pracima (kilen) kabukut dening (kapayu saking) sirap jati tembok jaga mayanira. (tembok pageripun)</poem></li> <li><poem>Mujur mangaler wuwungnya, singget dadya kamar kalih</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|166}}</noinclude> k11eszmhmpx7mff1l5id7qe0zwb5t04 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/164 250 23675 74418 2026-05-12T04:21:43Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::(kapiyak dados kamar kalih) :::sisihan kidul untara. :::(sisihan kidul ler) :::de ukuranira sami, :::ngetan ngilen winilis, :::(6) nem meter de ukuripun, :::ngaler myang ngidulira, :::(3) tri meter dene kang sisih, :::lor dumadya pasiraman Dalem Nata.</poem> <ol start=24> <li><poem>Kang kidul puniku dadya, pasiramaning pra putri, putra-putra dalem ing sang, Sri jumeneng Maha Aji, tuwin wangsen dyah singgih, (santana dalem ingkang bangsa luhur) dene pasiraman wau, sing tembok pasiraman, ingkang sisih wetan tuwin, prenah tengah dados leresing singgetan.</poem></li> <li><poem>Katembok mujur mangetan, prapta ujung tritis panti, (dumugi pojok tritis dalem) dhatulaya kang kaprenah, ing kidul kilen tanapi, tembok wau dumadi, watesing capurinipun, kaputren lan ngajengan, myang tembok ingkang kawarti, wau matesing kaputren lan ngajengan.</poem></li> <li><poem>Sinung kori kenya pura, liripun kori manawi, kangge manjing mring kandhyahan, saking kendhyahan umijil, maring plataran ngarsi, lan lenlen nanging ing ngayun, de saking wau kamar,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||167}}</noinclude> 76rpqpq304owkckmcvh9lu17ihoc5g9 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/224 250 23676 74421 2026-05-12T04:24:58Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>10. Dene tuwan Sui sinambat wangi, (dene ingkang asma tuwan Sui) pambauning ngreksa mukyeng duta, (panjagi rumeksanipun dhumateng pangajenging utusan) neng pondhok myang salebete, panandang karya wau, (anyambut darnel wau) sakanthinya juru nitra tri, (sakanthinipun juru nyerat tiga) tuhu datan kuciwa, tegesira wau, mung karya leganing driya, mratandhani yen tuwan utameng budi, (dados tetenger manawi tuwan sae panggalihipun) cihnanya malih ya dyan. (pratandhanipun malih manawi) 11. Tuwan dahat sudarmaning budi, ( tuwan sanget saening panggalihipun) kadya ta Dyan Tumenggung kalawan, juru nyrat tri (tiga) pangiringe, ing saban arinipun, (ing saben dintenipun) kapandayan swandana nami, (kasudibyan tmpakan nama) kareta myang turangga, (kapal) ambok bilih ayun, (badhe) marsinggih parlyeng dinu ta, (angestokaken parlunipun kautus) titi uning sakanan kering wedari, (titi priksa sakiwa tengenipun pasanggrahan) kang mangkana kalayan. 12. Duk maniti priksa mring wedari, (nalika niti priksa dhumateng pasanggrahan) Slagaretna myang udyana sekar, (Slagaretna tuwin pasanggrahan sekar) duk ing sekar sapraptane, (nalika dumugi ing sekar) 227<noinclude></noinclude> lyo7uyvlryoyipo9fxspubsz3okza80 74423 74421 2026-05-12T04:29:53Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=10 |<poem> Dene tuwan Sui sinambat wangi, (dene ingkang asma tuwan Sul) pambauning ngreksa mukyeng duta, (panjagi rumeksanipun dhumateng pangajenging utusan) neng pondhok myang salebete, panandang karya wau, (anyambut damel wau) sakanthinya juru nitra tri, (sakanthinipun juru nyerat tiga) tuhu datan kuciwa, tegesira wau, mung karya leganing driya, mratandhani yen tuwan utameng budi, (dados tetenger manawi tuwan sae panggalihipun) cihnanya malih ya dyan. (pratandhanipun malih manawi) </poem> |<poem> Tuwan dahat sudarmaning budi, (tuwan sanget saening panggalihipun) kadya ta Dyan Tumenggung kalawan, juru nyrat tri (tiga) pangiringe, ing saban arinipun, (ing saben dintenipun) kapandayan swandana nami, (kasudibyan tmpakan nama) kareta myang turangga, (kapal) ambok bilih ayun, (badhe) marsinggih parlyeng dinuta, (angestokaken parlunipun kautus) titi uning sakanan kering wedari, (titi priksa sakiwa tengenipun pasanggrahan) kang mangkana kalayan. </poem> |<poem> Duk maniti priksa mring wedari, (nalika niti priksa dhumateng pasanggrahan) Slagaretna myang udyana sekar, (Slagaretna tuwin pasanggrahan sekar) duk ing sekar sapraptane, (nalika dumugi ing sekar) </poem> }}<noinclude>{{rh|||227}}</noinclude> pzfh1b2q2knet2jdkzzemb68yen4v43 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/165 250 23677 74422 2026-05-12T04:26:06Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::pasiraman wonten kori, :::terus marang emper made tengganira.</poem> <ol start=27> <li><poem>Raden Ayu Adipatya, Sedhahmirah kang kapering, puniku kanang pracima, (punika ingkang kilen kamar pasiraman mawi) sinung candhela kalih, neng wetan dumunungipun, myang kinonten satunggal, kinarya yen manjing maring, pasiraman kang sisih kidul sarywanya.</poem></li> <li><poem>Kamar pasiraman ingkang, kidul wau sinung kori, satunggal majeng mangetan, myang sinung candhela inggih, satunggal pamasanging, candhela majeng mangidul, lan kinulah satunggal, myang jedhi godhogan warih, muhung juga ing mangkya ingkang winarna.</poem></li> <li><poem>Kamar ler kalih kulahnya, kang manawung aminarni, (ingkang ngronce tembung anyariosaken) sagutheking wau kamar, kang lor tembok srasah mawi, jobin marmeran peni, pinuspita (sinekar) corakipun, inggih punika kamar, agem Dalem Sri Bupati, kawarnaa antaranireng dwi kamar.</poem></li> <li><poem>Inggih wau pasiraman, wonten telihing we kalih, (wonten telihing toya kalih) tembok wangun barumbungan, (pilar banon wangun gilik)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|168}}</noinclude> o7md67ns8kbkr42e616b7ohd42ury1k Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/225 250 23678 74424 2026-05-12T04:30:15Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>denira numpak wau, kreta kendel puniku nuli, salin anumpak kuda, kinarya lumaku, maring wau Slagaretna, dene rata ingkang tinumpakan dening, sagunging para du ta. 13. Dhapur Amerikan den wastani, (kawastan wangun Amerikan) lampahira wau ing kareta, sing Madusita wiwite, (saking Madusita wiwitipun) katumpakan ginrubyug, para demang anumpak wajik, (kapal) weneh wonten kang mapag, nyegad wonten ngenu, (nyegad wonten margi) duk kendel wonten ing kern bang, sinunggata (kasuguh) dening kang winarta nami, (saking ingkang kacariyosaken nama) Demang Harjawirana. 14. Duk neng Slagaretna acangkrama, (nalika wonten pasanggrahan Slagaretna) kang nyunggata demang Slagaretna, Wangsapramana arane, katatwa demang wau, (kacariyosaken demang wau) ingkang samya mahargya maring, (ingkang sami kurmat dhumateng) duta Dalem Narendra, wau Dyan Tumenggung, samya katon arsayeng tyas, (sami katingal bingah ing manah) ngantos narik tyasing carik tri samya ngling, mangkaten delingira, 228<noinclude></noinclude> tu9pwybtqrvrxafh6pevgssxs4c9qm3 74427 74424 2026-05-12T04:34:11Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::denira numpak wau, :::kreta kendel puniku nuli, :::salin anumpak kuda, :::kinarya lumaku, :::maring wau Slagaretna, :::dene rata ingkang tinumpakan dening, :::sagunging para duta. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=13 |<poem> Dhapur Amerikan den wastani, (kawastan wangun Amerikan) lampahira wau ing kareta, sing Madusita wiwite, (saking Madusita wiwitipun) katumpakan ginrubyug, para demang anumpak wajik, (kapal) weneh wonten kang mapag, nyegad wonten ngenu, (nyegad wonten margi) duk kendel wonten ing kern bang, sinunggata (kasuguh) dening kang winarta nami, (saking ingkang kacariyosaken nama) Demang Harjawirana. </poem> |<poem> Duk neng Slagaretna acangkrama, (nalika wonten pasanggrahan Slagaretna) kang nyunggata demang Slagaretna, Wangsapramana arane, katatwa demang wau, (kacariyosaken demang wau) ingkang samya mahargya maring, (ingkang sami kurmat dhumateng) duta Dalem Narendra, wau Dyan Tumenggung, samya katon arsayeng tyas, (sami katingal bingah ing manah) ngantos narik tyasing carik tri samya ngling, mangkaten delingira, </poem> }}<noinclude>{{rh|228}}</noinclude> 87diagdwxbgwc8wzgyg0l6gvt1se0df Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/166 250 23679 74425 2026-05-12T04:30:35Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::telih wau kilem warih, :::wening sangkardi tebih, :::(beninging warih toya saking gunung tebih) :::purwanireng wau ranu, :::umareng pasiraman, :::kulah dwi agem narpti, :::myang parendyah salsilahing kartiyasa. :::(aslining bangsa luhur)</poem> <ol start=31> <li><poem>Srana plempeng dwaralanya, (srana brumbungan = urung-urung, kori, margi, dalanipun) ilining puniku warih, warneng plempeng saking tosan, (warni, wujuding plempeng saking tosan) wonten kang kapetak tuwin, (wonten ingkang kapendhem utawi) gumantung pangruktining, (gumantung pangrakitipun) pamasanging plempeng wau, (pandekeking plempeng wau) praptaning teleh toya, ya dyan arsam bagi-bagi, (manawi badhe ambage-bage) kran-kranipun telih pinuter gya menga.</poem></li> <li><poem>We mancur mring kulah-kulah, sumawana dhateng jedhi, (punapa dene dhateng jedhi) jedhi wau wonten krannya, kawajibanira bangkit, maweh panduman warih, ingkang panas purwanipun, (ingkang benter wiwitipun) we den dang pawaka, (toya dipun godhog ing latu) yen krannya pinuter nuli, mancur anjok ing kulah ler kang satunggal.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||169}}</noinclude> 5423y6e7ihs101o59pjru2xizmwi85f Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/167 250 23680 74426 2026-05-12T04:34:00Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=33> <li><poem>Myang kulah wau kranira, kang saking ing telih kalih, kang juga ya dyan kabuka, (ingkang satunggal manawi kabikak) bangkit kadi dresing riris, (saged kados deresing jawah) dene kang juga tebih, (dene tebih ingkang satunggal) tumamparnya tegesipun, mancur gumrojog limrah, kajawi punika kowi. kowi kowen tegesira yeku kulah.</poem></li> <li><poem>Pinasangan dhingklik panjang, kagem lenggah yen sesuci, sarta sampiran pasatan, ugi mawi den prantosi, rinengga sawatawis, kaca mangka pasrenipun, (kaca kadamel dandos rerengganipun) tamat ingkang nyarita, maring ing wau prakawis, madryasa (dalem) kang winastan pasiraman.</poem></li> <li><poem>Mila mangkya kang winarna, kasidhya untareng panti, (kaleres salering panti dalem) pasiraman wonten pantya, (dalem) kinarya gedhang sasisih, (kadamel gedhang salirang) manggennya mepet munggwing, maodana imbang timur, pager kang sisih wetan, lirnya kang lir balowarti, griya gedhang salirang wau pagernya.</poem></li> <li><poem>Tinembok kinori juga, puniku kinarya pranti, utawi winastan pantya, (griya)</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|170}}</noinclude> 4s8cvwq4aejvr84gu783g720vqc2vjd Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/168 250 23681 74428 2026-05-12T04:36:43Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::wimba kasmala (kakus) ing mangkin, :::critanya wau panti, :::wimba kasmala walutru, :::walutru tlas tegesnya, :::mangkya gantya kang winarni, :::pupuh gambuh kang wajib tampi nyarita.</poem><noinclude>{{rf|||171}}</noinclude> l5cf0axm013v8b6d1maappdtt8xm297 74668 74428 2026-05-12T11:32:35Z Devi 4340 509 /* Absah */ 74668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>wimba kasmala (kakus) ing mangkin, critanya wau panti, wimba kasmala walutru, walutru tlas tegesnya, mangkya gantya kang winarni, pupuh gambuh kang wajib tampi nyarita.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|||171}}</noinclude> h0xls1jqf3seomyjg5titj48to084qf Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/226 250 23682 74429 2026-05-12T04:38:36Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=15 |<poem> Kang ran Sutakiswa manabda ris, (ingkang nama Sutakiswa wicanten) adhi Sutadimeja sampeyan, angampil lopak-lopake, kang niki den tut pungkur, (ingkang dipun dherekaken punika) dene sabet kula kang ngampil, tekene kang am bekta, kyaine sambat rum, kakangmas Jayapranata, tan rekaos parandene samya olih, nugraha numpak rata. (ganjaran numpak kareta) </poem> |<poem> Dupi wonten udyana kekalih, (sareng wonten pasanggrahan kekalih) Slagaretna tanapi ing sekar, wong katri anut pikoleh, beja boja myang laju, saperlunya samya nandangi, temah ngrasa ywan lebda, (wasana rumaos manawi angsal) barkah Dalem Prabu, (barkah Dalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Sesuhunan) Sutadimeja lingira, wah inggih mas kok samanten sihing Widhi, mring gusti pundhen kula. </poem> |<poem> Kang mandhiri pakuning rat yekti, (ingkang jumeneng pikukuhing jagad yektos) myang pinudya krama dipaning rat, mangkaten wau tegese, Kangjeng Ingkang Sinuhun, temen-temen sinebut dadi, pepadhanging rat raya, (pepadhangingjagad) tanapi sinebut, Kangjeng Sri Maha Narendra, kangjumeneng Pakubuwana Nagari, Surakarta Diningrat. </poem> }}<noinclude>{{rh|||229}}</noinclude> 0d3cvuav32miu7mns9q7w98mf9t7yt9 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/227 250 23683 74430 2026-05-12T04:38:58Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>18. Mangebatken sapangatira Sri, (angeramaken sapangat Dalem lngkang Sinuhun) krasa mangsek umanjinge marang, ing balung dadya nikmate, para kawulanipun, sanagari angantiya prapti, ing kula jengandika, tur meh sasat tengu, kasamadan sapangatnya, Sri kang Mahasujati Mahiryeng Budi, (Sampeyan Dalem lngkang Sinuhun ingkang kados barleyan panggalih dalem) mancorong prabanira. (mancorong cahyanipun) 19. Anelahi tumameng kula lit, (amadhangi. lumebet kawula alit) tumalesep sajroning wardaya, ( tumalesep sajroning manah) dudut budi pamudyane, (narik budi pamujinipun) arjantyeng Dalem Prabu, (angganipun Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun sakalangkung respati) rineksa ring sagung basuk.i, (rineksa sakathahing kasugengan) dene tengu kawula, (awit saking kawula tengu) denira pikantuk, (anggenipun pikangsal) sapangat pralampitanya, (sapangat pralam bangi.pun) rumangkeng ngong lir numpak pracundhamani, (pambrangkang kula kados numpak angi.n ageng ingkang santer lampahipun) saiba kang sany~_ta. 230<noinclude></noinclude> 7yinqnkgdd7fb7odczdsha16mq8toro 74432 74430 2026-05-12T04:43:18Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=18 |<poem> Mangebatken sapangatira Sri, (angeramaken sapangat Dalem Ingkang Sinuhun) krasa mangsek umanjinge marang, ing balung dadya nikmate, para kawulanipun, sanagari angantiya prapti, ing kula jengandika, tur meh sasat tengu, kasamadan sapangatnya, Sri kang Mahasujati Mahiryeng Budi, (Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun ingkang kados barleyan panggalih dalem) mancorong prabanira. (mancorong cahyanipun) </poem> |<poem> Anelahi tumameng kula lit, (amadhangi lumebet kawula alit) tumalesep sajroning wardaya, (tumalesep sajroning manah) dudut budi pamudyane, (narik budi pamujinipun) arjantyeng Dalem Prabu, (angganipun Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun sakalangkung respati) rineksa ring sagung basuki, (rineksa sakathahing kasugengan) dene tengu kawula, (awit saking kawula tengu) denira pikantuk, (anggenipun pikangsal) sapangat pralampitanya, (sapangat pralam bangipun) rumangkeng ngong lir numpak pracundhamani, (pambrangkang kula kados numpak angin ageng ingkang santer lampahipun) saiba kang sanyata. </poem> }}<noinclude>{{rh|230}}</noinclude> klfibkj3lhuptk1mhfyqt6t8d10utwt Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/169 250 23684 74431 2026-05-12T04:40:13Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude>'''XIII. GAMBUH''' <ol start=1> <li><poem>Kaluring cimanipun, (kaleres kilenipun) ing pandhapi wuntat sartanipun, loring panti kampung kang dipun wastani, klabang nyander wau ngayun, wonten kampung mujur ngalor.</poem></li> <li><poem>Ing wetan sartanipun, ingkang kilen wau griya kampung, kaemperan pojoking emper taritis, wetan kidul adu ujung, tegesira adu pojok.</poem></li> <li><poem>Kaliyan pojokipun, pura kang ler kilen wau kampung, binalungan santosa ing kajeng jati, payu gendheng rapet brukut, kajaga maya ing tembok. (kapageran ing tembok)</poem></li> <li><poem>Kang bata tembok wau, (kang pager tembok wau) gajahira dene emperipun, kang pracima katawi (ingkang kilen kapageran) tosan lit gilik, winastan kawat puniku, kinarya kandhanging babon.</poem></li> <li><poem>Sarta kabiri sawung, gajah kangge gedhong kokinipun, emper wetan kaangge yen racik-racik, kang arsa rinateng sagung, (sadaya ingkang badhe kaolah kamatengan) ing samangkya anyariyos.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|172}}</noinclude> 6qwq8iu7enk07yhjtkg1v6lrvx2tvh2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/228 250 23685 74433 2026-05-12T04:43:41Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>20. Kang para geng agung ari ratri, (ingkang para luhur tansah rinten dalu) nitih rata ingkang pindha andha, (numpak kareta ingkang kados angin) kapiendhem lumaksane, (asipat kuping lampahipun) kadya mabur cumebut, bebukanya mangkaten bangkit, (wiwitanipun saged mangkaten) kadya-kadya tarliyan, (kados-kados boten sanes) sing sapangatipun, kang jati mangka pusara, (ingkang temen dados tetangsul) pusaraning buwana mandhiri kaping, (tetalining jagad jumeneng kaping) ( 10) sadasa Surakarta. 21. Nahen Jayaprana tan rawung ling, ringong kalih denira wacana, mring manah kula tlesepe, dadya pralambangipun, amemalad budi basuki, (anenarik rah anyuning budi) mrahitatani marang, (nyantosani dhumateng) kabudayan ayu, (pamardi wilujeng) widada wibaweng praja, (anulus luhuring nagari) kawis durta kawus kawesing budi, (prakawis awon kapok= tobat karemeting budi) kang widada rahatja. (ingkang tulus wilujeng) 22. Nihan gunemira carik katri, mangke gantya ingkang winursita, prakawis warta kalane, inggih ing waktu wau, 231<noinclude></noinclude> h2zk0apail2n5uo9qptm4mxoy0w2cxg 74554 74433 2026-05-12T07:43:20Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=20 |<poem> Kang para geng agung ari ratri, (ingkang para luhur tansah rinten dalu) nitih rata ingkang pindha andha, (numpak kareta ingkang kados angin) kapiendhem lumaksane, (asipat kuping lampahipun) kadya mabur cumebut, bebukanya mangkaten bangkit, (wiwitanipun saged mangkaten) kadya-kadya tarliyan, (kados-kados boten sanes) sing sapangatipun, kang jati mangka pusara, (ingkang temen dados tetangsul) pusaraning buwana mandhiri kaping, (tetalining jagad jumeneng kaping) (10) sadasa Surakarta. </poem> |<poem> Nahen Jayaprana tan rawung ling, ringong kalih denira wacana, mring manah kula tlesepe, dadya pralambangipun, amemalad budi basuki, (anenarik rah anyuning budi) mrahitatani marang, (nyantosani dhumateng) kabudayan ayu, (pamardi wilujeng) widada wibaweng praja, (anulus luhuring nagari) kawis durta kawus kawesing budi, (prakawis awon kapok=tobat karemeting budi) kang widada rahatja. (ingkang tulus wilujeng) </poem> |<poem> Nihan gunemira carik katri, mangke gantya ingkang winursita, prakawis warta kalane, inggih ing waktu wau, </poem> }}<noinclude>{{rh|||231}}</noinclude> mivax9mdy91ywyhr6d7tlbbyvqtgefn Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/170 250 23686 74434 2026-05-12T04:44:04Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><ol start=6> <li><poem>Ing sisih kidulipun, wisma wau sinung griya dhapur, gedhang slirang piranti malanten nyetrik, (methak nyetrik) salering griya puniku, wonten malih griya pawon.</poem></li> <li><poem>Kinikis tegesipun, pinageran banon tembok kukuh, saluhurnya kaplat sisih wetan mawi, emper tinepang salajur, (emper katepangaken dados salajur) lan emper griya kang manggon.</poem></li> <li><poem>Ing wetan dhapur kampung, amangsuli nginggiling plat wau, madyanira yeku kaadegan panti, winangun kalangkung luhung, binalungan kajeng jatos.</poem></li> <li><poem>Sirap kudhunging usuk, adhepira ngeblat pat tinutur, (kacariyosaken ajengipun ngajengaken dhumateng keblat sakawan) wuwung kalih trajangan marapat dadi, lir panti mungsik kang payu, (kados griya mungsik payonipun) nestha pat wanguning wangon. (nestha sakawan wanguning griya)</poem></li> <li><poem>Ing saka-sakanipun, tuwin palang-palangnya puniku, rinarengga dilah gelas damar lilin, manca warna sri dinulu, nguniweh (utawi) ngrembaka tinon.</poem></li> <li><poem>Dening rumambatipun, lunging tanem pethetan sru subur, sanityasa (tansah) mardapa tan lot sumari,</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|||173}}</noinclude> 6tnjl4fdwusc2jwbtdqjgza4p1mq9u7 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/171 250 23687 74435 2026-05-12T04:44:22Z Abdansykr26 860 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "(tuwin boten kendhat ngedalaken sekar) mrakati mangastam kalbu, (nyelak saha anggeret tuwin ambingal1aken manah) saJebeting wau wangon. (sale beting griya wau) 12. Me ble mennya tinutur, (rengganipun kacariyosaken) kursi kenap saking tosan bagus, kang mangrip t a nalika manger ningali, (ingkang nganggit n alika minggal1 aningali) susilane ng jram bahipun, ing plat sedhum ayem kraos. 13. Klimating ro n lawan lung, lire hawa godhongan lawan lung, saking... 74435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Abdansykr26" /></noinclude>(tuwin boten kendhat ngedalaken sekar) mrakati mangastam kalbu, (nyelak saha anggeret tuwin ambingal1aken manah) saJebeting wau wangon. (sale beting griya wau) 12. Me ble mennya tinutur, (rengganipun kacariyosaken) kursi kenap saking tosan bagus, kang mangrip t a nalika manger ningali, (ingkang nganggit n alika minggal1 aningali) susilane ng jram bahipun, ing plat sedhum ayem kraos. 13. Klimating ro n lawan lung, lire hawa godhongan lawan lung, saking wau pethetan kang mram bat asri, umiyos tan sah kumutuk, watek kang wasta sirsetop. 14. Lire si rsctop wau, hawa sae ingkang angsalipun , karya waras temahan nguwatken dhiri, nguniweh (punapa dene) yeku sinem buh, saking we wening (saking toya bening) tinonton. 15. Amargi ing plat wau, inggil munggeng sanginggiling ranu, juntung tepye ng (urut pinggiripun) plat sinung pot tharik-tharik, isi pethetan ranipun, burba nagara sri tinon. 16. Wet de ning sekaripun, rampak jejer-jej er ajengipun, mangayunken sorot sirating Hyang Rawi, pusp ita panganggepipun, puniku Hyang Maha Manon. 174<noinclude></noinclude> mf8wesqh2v8z22xlyu4j4hud147ad2x 74651 74435 2026-05-12T10:25:51Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" /></noinclude><poem>:::(tuwin boten kendhat ngedalaken sekar) :::mrakati mangastam kalbu, :::(nyelak saha anggeret tuwin ambingahaken manah) :::salebeting wau wangon. :::(salebeting griya wau)</poem> <ol start=12> <li><poem>Meblemennya tinutur, (rengganipun kacariyosaken) kursi kenap saking tosan bagus, kang mangripta nalika manger ningali, (ingkang nganggit nalika minggah aningali) susilaneng jrambahipun, ing plat sedhum ayem kraos.</poem></li> <li><poem>Klimating ron lawan lung, lire hawa godhongan lawan lung, saking wau pethetan kang mrambat asri, umiyos tansah kumutuk, watek kang wasta sirsetop.</poem></li> <li><poem>Lire sirsetop wau, hawa sae ingkang angsalipun, karya waras temahan nguwatken dhiri, nguniweh (punapa dene) yeku sinembuh, saking we wening (saking toya bening) tinonton.</poem></li> <li><poem>Amargi ing plat wau, inggil munggeng sanginggiling ranu, juntung tepyeng (urut pinggiripun) plat sinung pot tharik-tharik, isi pethetan ranipun, burba nagara sri tinon.</poem></li> <li><poem>Wet dening sekaripun, rampak jejer-jejer ajengipun, mangayunken sorot sirating Hyang Rawi, puspita panganggepipun, puniku Hyang Maha Manon.</poem></li> </ol><noinclude>{{rf|174}}</noinclude> 18khvxwqfm3hgx4jmfb9k9rpsz5xqsw Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/229 250 23688 74436 2026-05-12T04:45:04Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>Demang J ayasuwirya nami, ngojahken Madusita, sawawengkonipun, ingkang kareh dening tuwan, Sui Dhesence kenging sinebut manawi, loh jinawi sartanya. 23. Murah sandhang myang tedha tanapi, kang tinumbas mawarna tur murah, tulus kang tinancebake, ywan wus mateng mangundhuh, woh andadi ngantos ngemohi, sing dera kamedalan, lajeng weh geng untung, janrna lit trustha sadaya, (tiyang alit bingah sadaya) denya majeng ngupa boga samya bangkit, binasan lebda jiwa. 24. Tegesira uripira sami, sakolahan ngantos samya wignya, ngayomi suta putune, ingkang mangkaten wau, sarnpun tarntu tarliyan saking, ing barkah kucahing sang, Kangjeng Maha Prabu, ingkang sarana lumantar, mursitira (sagetira) tuwan Sui tindaking budi, mangsah marsudi tanah, (majeng memurih = ngupaya siti) 25. Katandangan kang kalayan saking, (apulasara kang kalawan saking) kasarjanan kawruh tumrap tanah, (linangkungan saged saking seserepan ingkang manggen dhumateng pangolahing siti) sarat rabuk sesamine, mituhu pakemipun, warah wuruR pangrehing bumi, 232<noinclude></noinclude> 9b36i11g098a6037v2cwn4mzistfunq 74449 74436 2026-05-12T05:24:35Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::Demang Jayasuwirya nami, :::ngojahken Madusita, :::sawawengkonipun, :::ingkang kareh dening tuwan, :::Sul Dhesence kenging sinebut manawi, :::loh jinawi sartanya. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=23 |<poem> Murah sandhang myang tedha tanapi, kang tinumbas mawarna tur murah, tulus kang tinancebake, ywan wus mateng mangundhuh, woh andadi ngantos ngemohi, sing dera kamedalan, lajeng weh geng untung, janma lit trustha sadaya, (tiyang alit bingah sadaya) denya majeng ngupa boga samya bangkit, binasan lebda jiwa. </poem> |<poem> Tegesira uripira sami, sakolahan ngantos samya wignya, ngayomi suta putune, ingkang mangkaten wau, sampun tamtu tarliyan saking, ing barkah kucahing sang, Kangjeng Maha Prabu, ingkang sarana lumantar, mursitira (sagetira) tuwan Sul tindaking budi, mangsah marsudi tanah, (majeng memurih = ngupaya siti) </poem> |<poem> Katandangan kang kalayan saking, (apulasara kang kalawan saking) kasarjanan kawruh tumrap tanah, (linangkungan saged saking seserepan ingkang manggen dhumateng pangolahing siti) sarat rabuk sesamine, mituhu pakemipun, warah wuruk pangrehing bumi, </poem> }}<noinclude>{{rh|232}}</noinclude> o0bm4cinebc75fewa1an7bc6xpjtr4m Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/121 250 23689 74438 2026-05-12T05:00:42Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=44 |(27) Pitu likur korining kamar kang margil, lire ingkang mamah, aneng sakiduling galdri, tinopeng ander satunggal. |Kori petang (28) wolu likur yeku maksih, korinireng kamar, kadarbe kori winilis, (27) pitu likur ing ajengnya. |Mring mangidul kangge manjing dhateng dhimpil, dhimpil ingkang marnah, wetaning pringgitan ngarsi, kang tinopeng lir pandhapa. |Kori angka (29) sanga likur yeku teksih, konten jro gutheknya, ing dhimpil ajenging kori, ngilen kangge medal marang. |Parasedya ngajengan ingkang winarni, tinopengan pindha, pandhapaning puraya di, kang dereng pegat kinata. }} {{nop}}<noinclude>{{rh|124}}</noinclude> lia6ruz9i6ahl0yior96grx8xz6czkn 74439 74438 2026-05-12T05:05:25Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=44 |<poem>(27) Pitu likur korining kamar kang margil, lire ingkang marnah, aneng sakiduling galdri, tinopeng ander satunggal.</poem> |<poem>Kori petang (28) wolu likur yeku maksih, korinireng kamar, kadarbe kori winilis, (27) pitu likur ing ajengnya.</poem> |<poem>Mring mangidul kangge manjing dhateng dhimpil, dhimpil ingkang marnah, wetaning pringgitan ngarsi, kang tinopeng lir pandhapa.</poem> |<poem>Kori angka (29) sanga likur yeku teksih, konten jro gutheknya, ing dhimpil ajenging kori, ngilen kangge medal marang.</poem> |<poem>Parasedya ngajengan ingkang winarni, tinopengan pindha, pandhapaning puraya di, kang dereng pegat kinata.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|124}}</noinclude> 89nuzn84h3xn21c28cw0okdq03lcymb 74599 74439 2026-05-12T09:27:20Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=44 |<poem>(27) Pitu likur korining kamar kang margil, lire ingkang marnah, aneng sakiduling galdri, tinopeng ander satunggal.</poem> |<poem>Kori petang (28) wolu likur yeku maksih, korinireng kamar, kadarbe kori winilis, (27) pitu likur ing ajengnya.</poem> |<poem>Mring mangidul kangge manjing dhateng dhimpil, dhimpil ingkang marnah, wetaning pringgitan ngarsi, kang tinopeng lir pandhapa.</poem> |<poem>Kori angka (29) sanga likur yeku teksih, konten jro gutheknya, ing dhimpil ajenging kori, ngilen kangge medal marang.</poem> |<poem>Parasedya ngajengan ingkang winarni, tinopengan pindha, pandhapaning puraya di, kang dereng pegat kinata.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|124}}</noinclude> 238vept2ukbue14dnev6nay1c92syn1 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/124 250 23690 74440 2026-05-12T05:07:34Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "12. Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kinta.ki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot. 13. Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh. 14. Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang m... 74440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>12. Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kinta.ki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot. 13. Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh. 14. Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang maos. 15. Mung mangkana inggih wau parulunipun , nanging puniku manawi, taman mandar temahipun, (boten malah wekasanipun) kama kang anguni-ngani, (kacacat kang mariksani) mring srat punika ma:lengos. 16. Nanging nadyan mangkana dumadosipun, (nanging nadyan makaten kadadosanipun) ing tern be wuntat lot naming, tegesira benjingipun , myang wingking datansah naming, dadya poyokan kumroyok. 17. Parandene tan kendel denira ngapus, crita babading Wadari, awit kang mindeng dumunung, aneng jroning manah eling, mung mastuti hagnyeng katong. 127<noinclude></noinclude> s836v0wopnd6cwiz2r8bkrozmgoqd5v 74484 74440 2026-05-12T06:18:36Z Khusna Safira 1759 74484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{lo|type=1|start=12 |Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kintaki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot. |Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh. |Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang maos. |Mung mangkana inggih wau parulunipun, nanging puniku manawi, taman mandar temahipun, (boten malah wekasanipun) karna kang anguni-ngani, (kacacat kang mariksani) mring srat punika malengos. |Nanging nadyan mangkana dumadosipun, (nanging nadyan makaten kadadosanipun) ing tembe wuntat lot naming, tegesira benjingipun, myang wingking datansah naming, dadya poyokan kumroyok. |Parandene tan kendel denira ngapus, crita babading Wadari, awit kang mindeng dumunung, aneng jroning manah eling, mung mastuti hagnyeng katong. }}<noinclude>{{rh|||127}}</noinclude> b7e4mgh63l9wn9q4d0qnwccmjacnidb 74485 74484 2026-05-12T06:19:45Z Khusna Safira 1759 74485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ol|type=1|start=12 |Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kintaki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot. |Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh. |Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang maos. |Mung mangkana inggih wau parulunipun, nanging puniku manawi, taman mandar temahipun, (boten malah wekasanipun) karna kang anguni-ngani, (kacacat kang mariksani) mring srat punika malengos. |Nanging nadyan mangkana dumadosipun, (nanging nadyan makaten kadadosanipun) ing tembe wuntat lot naming, tegesira benjingipun, myang wingking datansah naming, dadya poyokan kumroyok. |Parandene tan kendel denira ngapus, crita babading Wadari, awit kang mindeng dumunung, aneng jroning manah eling, mung mastuti hagnyeng katong. }}<noinclude>{{rh|||127}}</noinclude> egqnb7shzoip6457nlxlqkut75asijz 74488 74485 2026-05-12T06:20:57Z Khusna Safira 1759 74488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=18 |<poem>Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kintaki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot.<poem> |<poem>Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh.<poem> |<poem>Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang maos.<poem> |<poem>Mung mangkana inggih wau parulunipun, nanging puniku manawi, taman mandar temahipun, (boten malah wekasanipun) karna kang anguni-ngani, (kacacat kang mariksani) mring srat punika malengos.<poem> |<poem>Nanging nadyan mangkana dumadosipun, (nanging nadyan makaten kadadosanipun) ing tembe wuntat lot naming, tegesira benjingipun, myang wingking datansah naming,<poem> dadya poyokan kumroyok. |<poem>Parandene tan kendel denira ngapus, crita babading Wadari, awit kang mindeng dumunung, aneng jroning manah eling, mung mastuti hagnyeng katong.<poem><noinclude>{{rh|||127}}</noinclude> 6c9zt19ezdqyr48ol5vwruiz3n05yk5 74489 74488 2026-05-12T06:22:12Z Khusna Safira 1759 74489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=12 |<poem>Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kintaki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot.</poem> |<poem>Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh.</poem> |<poem>Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang maos.</poem> |<poem>Mung mangkana inggih wau parulunipun, nanging puniku manawi, taman mandar temahipun, (boten malah wekasanipun) karna kang anguni-ngani, (kacacat kang mariksani) mring srat punika malengos.</poem> |<poem>Nanging nadyan mangkana dumadosipun, (nanging nadyan makaten kadadosanipun) ing tembe wuntat lot naming, tegesira benjingipun, myang wingking datansah naming,</poem> dadya poyokan kumroyok. |<poem>Parandene tan kendel denira ngapus, crita babading Wadari, awit kang mindeng dumunung, aneng jroning manah eling, mung mastuti hagnyeng katong.</poem> }}<noinclude>{{rh|||127}}</noinclude> 0i3j3ie7rdyrpbtvuu0s7oyi2peby56 74490 74489 2026-05-12T06:22:43Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=12 |<poem>Nengna wau ing mangkya ingkang winuwus, dening kang ngripta kintaki, crita babad tegesipun, carita nywargakken maring, pengetan udyana kaot.</poem> |<poem>Emperipun pananggaping dalem agung, udyana Madusita di, kang kawetu maring ngayun, kang ngripta ambal mastani, (ngaping kalih amastani) pringgitan myang jaga mungsoh.</poem> |<poem>Jaga mungsoh jaga satru tegesipun, kaping tri denya mastani, parasadya parlunipun, mrih mangertosken kang sami, myarsa tuwin ingkang maos.</poem> |<poem>Mung mangkana inggih wau parulunipun, nanging puniku manawi, taman mandar temahipun, (boten malah wekasanipun) karna kang anguni-ngani, (kacacat kang mariksani) mring srat punika malengos.</poem> |<poem>Nanging nadyan mangkana dumadosipun, (nanging nadyan makaten kadadosanipun) ing tembe wuntat lot naming, tegesira benjingipun, myang wingking datansah naming,</poem> dadya poyokan kumroyok. |<poem>Parandene tan kendel denira ngapus, crita babading Wadari, awit kang mindeng dumunung, aneng jroning manah eling, mung mastuti hagnyeng katong.</poem> }}<noinclude>{{rh|||127}}</noinclude> 2qwpwtxznmgj5vhgzabux3488la6lic Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/122 250 23691 74441 2026-05-12T05:10:52Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{c|'''VIII. MEGATRUH'''}} {{ordered list| |<poem>Sagung kori-kori kang kasebut luhur, sinungan cadhela sami, rinuntut pinatut-patut, mrih temah timbang lan kori, raras sri kalamun tinon, (sakeca sae tiningalan).</poem> |<poem>Tuhu dados upakartining pura gung, (temen dados rerengganing kadhaton agung) nahen mangkya kang winarni, dwarala samueng wau, (kori sadayanipun wau) dene ukurnya kang kori, naracak mangkya kacriyos.</poem> |<poem>Wiyaripun (1) juga meter panjangipun, (2) kalih dhesi (5) gangsal senti, inggilnya (3) tri meteripun, kang kinarya kajeng jati, dhempel tebenge sri tinon.</poem> |<poem>Inebira sadaya kinupu tarung namung korinireng panti, dhatulaya kang sinebut, wau kamar madya sidi, (kamar tengah leres saking bagean saka guru sekawan) ingkang kinarya ywan miyos.</poem> |<poem>Mring parasdya myang winastan jagasatru, kang ngajeng ageng pribadi, wiyar (2) kalih meteripun,</poem> }}<noinclude>{{rh|||125}}</noinclude> ju1uxia5ri4zc2r7hivplv8lkulioh7 74444 74441 2026-05-12T05:13:10Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{c|'''VIII. MEGATRUH'''}} {{ordered list| |<poem>Sagung kori-kori kang kasebut luhur, sinungan cadhela sami, rinuntut pinatut-patut, mrih temah timbang lan kori, raras sri kalamun tinon, (sakeca sae tiningalan).</poem> |<poem>Tuhu dados upakartining pura gung, (temen dados rerengganing kadhaton agung) nahen mangkya kang winarni, dwarala samueng wau, (kori sadayanipun wau) dene ukurnya kang kori, naracak mangkya kacriyos.</poem> |<poem>Wiyaripun (1) juga meter panjangipun, (2) kalih dhesi (5) gangsal senti, inggilnya (3) tri meteripun, kang kinarya kajeng jati, dhempel tebenge sri tinon.</poem> |<poem>Inebira sadaya kinupu tarung namung korinireng panti, dhatulaya kang sinebut, wau kamar madya sidi, (kamar tengah leres saking bagean saka guru sekawan) ingkang kinarya ywan miyos.</poem> |<poem>Mring parasdya myang winastan jagasatru, kang ngajeng ageng pribadi, wiyar (2) kalih meteripun,</poem> }}<noinclude>{{rh|||125}}</noinclude> aecc27ibl0hg4jtba72h0o7eyy31lxv 74602 74444 2026-05-12T09:29:13Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{c|'''VIII. MEGATRUH'''}} {{ordered list| |<poem>Sagung kori-kori kang kasebut luhur, sinungan cadhela sami, rinuntut pinatut-patut, mrih temah timbang lan kori, raras sri kalamun tinon, (sakeca sae tiningalan).</poem> |<poem>Tuhu dados upakartining pura gung, (temen dados rerengganing kadhaton agung) nahen mangkya kang winarni, dwarala samueng wau, (kori sadayanipun wau) dene ukurnya kang kori, naracak mangkya kacriyos.</poem> |<poem>Wiyaripun (1) juga meter panjangipun, (2) kalih dhesi (5) gangsal senti, inggilnya (3) tri meteripun, kang kinarya kajeng jati, dhempel tebenge sri tinon.</poem> |<poem>Inebira sadaya kinupu tarung namung korinireng panti, dhatulaya kang sinebut, wau kamar madya sidi, (kamar tengah leres saking bagean saka guru sekawan) ingkang kinarya ywan miyos.</poem> |<poem>Mring parasdya myang winastan jagasatru, kang ngajeng ageng pribadi, wiyar (2) kalih meteripun,</poem> }}<noinclude>{{rh|||125}}</noinclude> 95eaimmhxpb7prdk6d1360mz2odcc0v 74604 74602 2026-05-12T09:29:43Z Khusna Safira 1759 74604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>'''VIII. MEGATRUH''' {{ordered list| |<poem>Sagung kori-kori kang kasebut luhur, sinungan cadhela sami, rinuntut pinatut-patut, mrih temah timbang lan kori, raras sri kalamun tinon, (sakeca sae tiningalan).</poem> |<poem>Tuhu dados upakartining pura gung, (temen dados rerengganing kadhaton agung) nahen mangkya kang winarni, dwarala samueng wau, (kori sadayanipun wau) dene ukurnya kang kori, naracak mangkya kacriyos.</poem> |<poem>Wiyaripun (1) juga meter panjangipun, (2) kalih dhesi (5) gangsal senti, inggilnya (3) tri meteripun, kang kinarya kajeng jati, dhempel tebenge sri tinon.</poem> |<poem>Inebira sadaya kinupu tarung namung korinireng panti, dhatulaya kang sinebut, wau kamar madya sidi, (kamar tengah leres saking bagean saka guru sekawan) ingkang kinarya ywan miyos.</poem> |<poem>Mring parasdya myang winastan jagasatru, kang ngajeng ageng pribadi, wiyar (2) kalih meteripun,</poem> }}<noinclude>{{rh|||125}}</noinclude> in37ilhlwrg47ju5lxzcvezo0oegs5x 74610 74604 2026-05-12T09:34:47Z Khusna Safira 1759 74610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|'''VIII. MEGATRUH'''}} {{ordered list| |<poem>Sagung kori-kori kang kasebut luhur, sinungan cadhela sami, rinuntut pinatut-patut, mrih temah timbang lan kori, raras sri kalamun tinon, (sakeca sae tiningalan).</poem> |<poem>Tuhu dados upakartining pura gung, (temen dados rerengganing kadhaton agung) nahen mangkya kang winarni, dwarala samueng wau, (kori sadayanipun wau) dene ukurnya kang kori, naracak mangkya kacriyos.</poem> |<poem>Wiyaripun (1) juga meter panjangipun, (2) kalih dhesi (5) gangsal senti, inggilnya (3) tri meteripun, kang kinarya kajeng jati, dhempel tebenge sri tinon.</poem> |<poem>Inebira sadaya kinupu tarung namung korinireng panti, dhatulaya kang sinebut, wau kamar madya sidi, (kamar tengah leres saking bagean saka guru sekawan) ingkang kinarya ywan miyos.</poem> |<poem>Mring parasdya myang winastan jagasatru, kang ngajeng ageng pribadi, wiyar (2) kalih meteripun,</poem> }}<noinclude>{{rh|||125}}</noinclude> 7bb2627j2oy36sgrmnovdepobz50m9s Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/123 250 23692 74445 2026-05-12T05:14:53Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>(1) juga dhesi (6) nenem senti, inggilnya sami kemawon. 6. Lawan kori ingkang kathah-kathah wau, (3) tri meter ukuring inggil, dhempel sarta tebengipun, kang kinarya kajeng jati, inepnya kinarya kaot. 7. Inggih ugi mawi sinung kupu tarung, nging mawi dipun pasangi, inep ing sasisihipun, rineka lempitan kalih, mimbuhi asri tinonton. 8. Cacahira kang candhela duk pinetung, tumrap pura yen tan sisip, (12) kalih wlas de dhempelipun, wau kang candhela sami, kinarya sing kajeng jatos. 9. Dene ukur wiyaring candhela wau, kalamun winilis sami, wonten (1) juga meteripun, inggilnya (2) dwi meter tuwin, (2) kalih dhesi nihan mangko. 10. Kang winarna sagung kamar-kamar wau, ingkang kagem jinemwangi, (ingkang kagem pasarean) sinung kanthil sartanipun, pelak piranti gumrining, tan kuciwa yen kacriyos. 11. Agem tuwin kagungan dalem Sang Prabu, 126 bangku kenap tuwin carmin, sinung kursi sartanipun, lemari kamar miranti, regeng sri kalamun tinon.<noinclude></noinclude> 1gcg4crgn93gdaa6a2v7hjwx5mnhr0i 74447 74445 2026-05-12T05:22:19Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>(1) juga dhesi (6) nenem senti, inggilnya sami kemawon.</poem> }} {{ordered list|start=6 |<poem>Lawan kori ingkang kathah-kathah wau, (3) tri meter ukuring inggil, dhempel sarta tebengipun, kang kinarya kajeng jati, inepnya kinarya kaot.</poem> |<poem>Inggih ugi mawi sinung kupu tarung, nging mawi dipun pasangi, inep ing sasisihipun, rineka lempitan kalih, mimbuhi asri tinonton.</poem> |<poem>Cacahira kang candhela duk pinetung, tumrap pura yen tan sisip, (12) kalih wlas de dhempelipun, wau kang candhela sami, kinarya sing kajeng jatos.</poem> |<poem>Dene ukur wiyaring candhela wau, kalamun winilis sami, wonten (1) juga meteripun, inggilnya (2) dwi meter tuwin, (2) kalih dhesi nihan mangko.</poem> |<poem>Kang winarna sagung kamar-kamar wau, ingkang kagem jinemwangi, (ingkang kagem pasarean) sinung kanthil sartanipun, pelak piranti gumrining, tan kuciwa yen kacriyos.</poem> |<poem>Agem tuwin kagungan dalem Sang Prabu, bangku kenap tuwin carmin, sinung kursi sartanipun, lemari kamar miranti, regeng sri kalamun tinon.</poem> }}<noinclude>{{rh|126}}</noinclude> ikbrp3bffbh8yonfd4byzzu56e9zgv1 74605 74447 2026-05-12T09:30:31Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>(1) juga dhesi (6) nenem senti, inggilnya sami kemawon.</poem> }} {{ordered list|start=6 |<poem>Lawan kori ingkang kathah-kathah wau, (3) tri meter ukuring inggil, dhempel sarta tebengipun, kang kinarya kajeng jati, inepnya kinarya kaot.</poem> |<poem>Inggih ugi mawi sinung kupu tarung, nging mawi dipun pasangi, inep ing sasisihipun, rineka lempitan kalih, mimbuhi asri tinonton.</poem> |<poem>Cacahira kang candhela duk pinetung, tumrap pura yen tan sisip, (12) kalih wlas de dhempelipun, wau kang candhela sami, kinarya sing kajeng jatos.</poem> |<poem>Dene ukur wiyaring candhela wau, kalamun winilis sami, wonten (1) juga meteripun, inggilnya (2) dwi meter tuwin, (2) kalih dhesi nihan mangko.</poem> |<poem>Kang winarna sagung kamar-kamar wau, ingkang kagem jinemwangi, (ingkang kagem pasarean) sinung kanthil sartanipun, pelak piranti gumrining, tan kuciwa yen kacriyos.</poem> |<poem>Agem tuwin kagungan dalem Sang Prabu, bangku kenap tuwin carmin, sinung kursi sartanipun, lemari kamar miranti, regeng sri kalamun tinon.</poem> }}<noinclude>{{rh|126}}</noinclude> bukn7quvju8t6cfkp5pyn9eavymie8t Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/125 250 23693 74448 2026-05-12T05:23:26Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>18. Mung mastuti hagnyeng Katong tegesipun, mung ngestoken dhumawuhing, sor pada dalem Sang Prabu, kinon ambabat Wedari, mila arungkat gung poyok. 19. Tan rinasa binerat pindhaning kalbu, (boten rinaos kaicalaken kados) nangseh mring kang den remeni, (majeng dhumateng ingkang dipun remeni) lire rasa trajangipun, (tegesipun trajanging raos) panginalen tan pinikir, (panacat ing liyan boten kamanah) meheng nut hagnyeng Sang Katong. (namung dherek dhawuh dalem ing ngandikakaken) 20. Nyritakaken Babading Wadari wau, mamrih wurinya tan samun, (supados wingkingipun boten ical) warta Babading Wadari, (kabar swarganing Wadari) mila mangke kang kacriyos. 21. Jaga satru ngajeng rinengga pyanipun. kasingit gumrining peni, kasingwit wau liripun, kaecet seta gumrining, myang peni asri tinonton. 22. Gebyokipun inggih ugi kacet pingul, mimbuhi sawitan asri, kaplester jarambahipun, nahen mangkya kang winarni, pyannya wau jaga mungsoh. 23. Ingkang tengah leres sinung lampu agung, 128 juga winastan gasolin, dene kiwa tengenipun,<noinclude>{{rh|128}}</noinclude> smokzs65zvlv25eaqrmi99j2pe7vb3d 74456 74448 2026-05-12T05:33:02Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=18 |<poem>Mung mastuti hagnyeng Katong tegesipun, mung ngestoken dhumawuhing, sor pada dalem Sang Prabu, kinon ambabat Wedari, mila arungkat gung poyok.</poem> |<poem>Tan rinasa binerat pindhaning kalbu, (boten rinaos kaicalaken kados) nangseh mring kang den remeni, (majeng dhumateng ingkang dipun remeni) lire rasa trajangipun, (tegesipun trajanging raos) panginalen tan pinikir, (panacat ing liyan boten kamanah) meheng nut hagnyeng Sang Katong. (namung dherek dhawuh dalem ing ngandikakaken)</poem> |<poem>Nyritakaken Babading Wadari wau, mamrih wurinya tan samun, (supados wingkingipun boten ical) warta Babading Wadari, (kabar swarganing Wadari) mila mangke kang kacriyos.</poem> |<poem>Jaga satru ngajeng rinengga pyanipun. kasingit gumrining peni, kasingwit wau liripun, kaecet seta gumrining, myang peni asri tinonton.</poem> |<poem>Gebyokipun inggih ugi kacet pingul, mimbuhi sawitan asri, kaplester jarambahipun, nahen mangkya kang winarni, pyannya wau jaga mungsoh.</poem> |<poem>Ingkang tengah leres sinung lampu agung, juga winastan gasolin, dene kiwa tengenipun,</poem> }}<noinclude>{{rh|128}}</noinclude> 0fxpd00pl9p2z3knjmc6skjvgi00fqm Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/230 250 23694 74450 2026-05-12T05:25:57Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>mrih bingah walesira, kang tinanem tuwuh, maweh woh saking kehira, anenarik maring tyasing para tani, wawengkon Madusita 26. Tata tentrem majeng arjeng budi, ngantos dadya kapengining cipta, manca pat manca gangsale, denira tentrem tulus, kadurjanan wawengkeng bumi, Madusita tanana, kajawi rahayu, kary a kapiluyeng janma, (darnel kelu = katut = kanut ing tiyang) manca pate myang manca Hmane sami, ambrungkat wisma pindhah. 27. Mring wawengkan ing Madusita, temah say a tam bah keh kulinya, rukun panandanging gawe, marsinggih pren tahipun, (angestokaken prentahipun) tuwan geng Administratif, Sui Dhesence peparab, kang kalokeng kawruh, (ingkang kajuwara kawruh panggalihanipuri) arnot-arnot mengku marang, pra tiyang lit mila samya sujud sami, jrih asih ciptanira. 28. Saking dening kehing para kuli, ing wawengkan wau Madusita, tekeng padhas peperenge, kabrujulan kapacul, tinaneman ngastameng ati, (kataneman am bingahaken ing manah) atinya kuli desa, kang brujul myang macul, 233<noinclude></noinclude> i2q4fowgxwhs8hn206c0ystive5li0h 74452 74450 2026-05-12T05:31:24Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::mrih bingah walesira, :::kang tinanem tuwuh, :::maweh woh saking kehira, :::anenarik maring tyasing para tani, :::wawengkon Madusita. </poem> |<poem> Tata tentrem majeng arjeng budi, ngantos dadya kapengining cipta, manca pat manca gangsale, denira tentrem tulus, kadurjanan wawengkeng bumi, Madusita tanana, kajawi rahayu, karya kapiluyeng janma, (damel kelu = katut = kanut ing tiyang) manca pate myang manca limane sami, ambrungkat wisma pindhah. </poem> |<poem> Mring wawengkan ing Madusita, temah saya tambah keh kulinya, rukun panandanging gawe, marsinggih prentahipun, (angestokaken prentahipun) tuwan geng Administratif, Sui Dhesence peparab, kang kalokeng kawruh, (ingkang kajuwara kawruh panggalihanipuri) amot-amot mengku marang, pra tiyang lit mila samya sujud sami, jrih asih ciptanira. </poem> |<poem> Saking dening kehing para kuli, ing wawengkan wau Madusita, tekeng padhas peperenge, kabrujulan kapacul, tinaneman ngastameng ati, (kataneman ambingahaken ing manah) atinya kuli desa, kang brujul myang macul, </poem> }}<noinclude>{{rh|233}}</noinclude> 0y723iz6i0jxd2gekmdmgocgwcno20s 74454 74452 2026-05-12T05:32:10Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::mrih bingah walesira, :::kang tinanem tuwuh, :::maweh woh saking kehira, :::anenarik maring tyasing para tani, :::wawengkon Madusita. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=26 |<poem> Tata tentrem majeng arjeng budi, ngantos dadya kapengining cipta, manca pat manca gangsale, denira tentrem tulus, kadurjanan wawengkeng bumi, Madusita tanana, kajawi rahayu, karya kapiluyeng janma, (damel kelu = katut = kanut ing tiyang) manca pate myang manca limane sami, ambrungkat wisma pindhah. </poem> |<poem> Mring wawengkan ing Madusita, temah saya tambah keh kulinya, rukun panandanging gawe, marsinggih prentahipun, (angestokaken prentahipun) tuwan geng Administratif, Sui Dhesence peparab, kang kalokeng kawruh, (ingkang kajuwara kawruh panggalihanipuri) amot-amot mengku marang, pra tiyang lit mila samya sujud sami, jrih asih ciptanira. </poem> |<poem> Saking dening kehing para kuli, ing wawengkan wau Madusita, tekeng padhas peperenge, kabrujulan kapacul, tinaneman ngastameng ati, (kataneman ambingahaken ing manah) atinya kuli desa, kang brujul myang macul, </poem> }}<noinclude>{{rh|233}}</noinclude> e0nnbqcu350jbdhb8p8ir7ksdjpg33l Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/38 250 23695 74451 2026-05-12T05:29:30Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa|ꦤ꧀ꦝꦏ꧀ꦲꦔꦼꦁꦏꦺꦃꦲꦼꦏꦺꦃꦲꦶꦥꦶꦏꦶꦂꦫꦤ꧀ꦮꦺꦴꦁꦏꦸꦮꦺ }}" 74451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||36}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦝꦏ꧀ꦲꦔꦼꦁꦏꦺꦃꦲꦼꦏꦺꦃꦲꦶꦥꦶꦏꦶꦂꦫꦤ꧀ꦮꦺꦴꦁꦏꦸꦮꦺ }}<noinclude></noinclude> c9ii22td6kmf0e2hgac7y6h1t0a4m99 74463 74451 2026-05-12T05:36:33Z Kriita 885 /* Proofread */ 74463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||36}}</noinclude>{{jawa|ꦤ꧀ꦝꦏ꧀ꦲꦔꦼꦁꦏꦺꦃꦲꦼꦏꦺꦃꦲꦶꦥꦶꦏꦶꦂꦫꦤ꧀ ꦮꦺꦴꦁꦏꦸꦮꦺꦪꦺꦤ꧀ꦲꦶꦱꦶꦃꦏꦼꦧꦮꦃꦏꦼꦥꦿꦺꦤ꧀ꦠꦃ꧈ ꦱꦠꦶꦧꦠꦶꦧꦤꦺꦏꦺꦴꦏ꧀ꦲꦺꦴꦫꦏꦼꦥꦺꦤꦏ꧀ ꦲꦺꦴꦫꦏꦼꦤꦱꦒꦼꦊꦩ꧀ꦒꦼꦊꦩ꧀ꦩꦺꦣꦺꦮꦺ꧉ ꦩꦸꦭꦤꦺꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ꦏꦺꦲꦏꦸꦲꦥ꧀ꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦧꦲꦺꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦏꦸꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂ꧉ ꦏꦺꦴꦮꦺꦲꦗꦏꦸꦮꦠꦶꦂꦧꦤ꧀ꦝꦏꦸꦱꦲꦶꦏꦶꦫꦏ꧀ꦮꦶꦱ꧀ꦲꦏꦺꦃ꧈ ꦪꦺꦤ꧀ꦩꦸꦁꦢꦶꦥꦔꦤ꧀ꦠꦼꦏꦤ꧀ꦥꦸꦠꦸꦏꦸꦧꦲꦺꦏꦶꦫꦏꦶꦫꦫꦏ꧀ꦕꦸꦏꦸꦥ꧀꧈}} {{jawa|꧋ꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺꦢꦶꦏꦤ꧀ꦝꦤ꧀ꦤꦶꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦩꦲꦸ꧈ ꦪꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦩꦶꦏꦶꦂꦩꦶꦏꦶꦂ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦱꦸꦮꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦩꦁꦱꦸꦭ꧀ꦭꦶ꧇ ꦲꦏꦸꦩꦺꦴꦤꦺꦴꦮꦺꦴꦁꦮꦺꦢꦺꦴꦏ꧀ꦝꦼꦔꦼꦂꦫꦺꦲꦥ꧈ ꦲꦭꦧꦼꦕꦶꦏ꧀ꦱꦶꦁꦏꦮꦺꦫꦏ꧀ꦮꦺꦴꦁꦭꦤꦁ꧈ ꦲꦏꦸꦩꦸꦁꦏꦫꦶꦤꦸꦫꦠ꧀ꦤꦸꦫꦸꦠ꧀ꦧꦲꦺ꧉}} {{jawa|꧋ꦭꦺꦴ꧈ ꦲꦲꦗꦔꦺꦴꦤꦺꦴ꧈ ꦮꦺꦴꦁꦢꦶꦗꦏ꧀ꦉꦩ꧀ꦧꦸꦒ꧀ꦒꦤ꧀ ꦗꦂꦫꦺꦩꦸꦁꦲꦉꦥ꧀ꦚꦫꦃ꧈ ꦥꦤ꧀ꦠꦼꦱ꧀ꦱꦺꦫꦏ꧀ꦏꦸꦢꦸꦲꦸꦫꦸꦤ꧀ꦉ }}<noinclude></noinclude> m4rjkwrfaxh6yahcyx53msqecprbubx Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/73 250 23696 74453 2026-05-12T05:32:06Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "4. Ngelingi gung kawi tern bung, (ngengeti sakathahing tembung kawi) kang sampun rinipta sami, (ingkang sampun sami katata) tinraping babad punika , boten mekaten sayekti, namung saking tla tosing tyas, met saking bausastra di. 5. Tegesipun sa ben ayun, macelu mahatjeng kawi , (kepengin angangge ing kawi) dyan pruwita bausastra, (lajeng maguru bausastra) binuka methik kang kawi, sabab saking mudha dadya, budine kalis ngelingi. 6. Mring lukiteng kawi w... 74453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>4. Ngelingi gung kawi tern bung, (ngengeti sakathahing tembung kawi) kang sampun rinipta sami, (ingkang sampun sami katata) tinraping babad punika , boten mekaten sayekti, namung saking tla tosing tyas, met saking bausastra di. 5. Tegesipun sa ben ayun, macelu mahatjeng kawi , (kepengin angangge ing kawi) dyan pruwita bausastra, (lajeng maguru bausastra) binuka methik kang kawi, sabab saking mudha dadya, budine kalis ngelingi. 6. Mring lukiteng kawi wau, (dhumateng tembung kawi wau) yen pinindha kadi budi, (manawi kaempera kados manah) denira sedyati arda, (anggenipun sanget sedya) ngengeti mring tembung kawi, tuhu nirantara murca, tegesnya datansah anis. 7. Anis ilang lir anjumput, samirana Iota tan olih, (kados anjumput angin tansah boten·angsal) mila ywan pama tinarnya, lukiteng kawi kang manjing, (tembung kawi ingkang manjing) neng babading Madusita, mring nyuwun aksama dasih. 8. Tan darwa yatna sanglugut, (boten gadhah enget, watak) leget lugunireng budi, 76<noinclude></noinclude> 4y1fbpfkxx1olixo3syh60w3anrpvkb 74459 74453 2026-05-12T05:35:54Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem>Ngelingi gung kawi tembung, (ngengeti sakathahing tembung kawi) kang sampun rinipta sami, (ingkang sampun sami katata) tinraping babad punika, boten mekaten sayekti, namung saking tlatosing tyas, met saking bausastra di.</poem> |<poem>Tegesipun saben ayun, macelu maharjeng kawi, (kepengin angangge ing kawi) dyan pruwita bausastra, (lajeng maguru bausastra) binuka methik kang kawi, sabab saking mudha dadya, budine kalis ngelingi.</poem> |<poem> Mring lukiteng kawi wau, (dhumateng tembung kawi wau) yen pinindha kadi budi, (manawi kaempera kados manah) denira sedyati arda, (anggenipun sanget sedya) ngengeti mring tembung kawi, tuhu nirantara murca, tegesnya datansah anis.</poem> |<poem> Anis ilang lir anjumput, samirana lota tan olih, (kados anjumput angin tansah boten angsal) mila ywan pama tinarnya, lukiteng kawi kang manjing, (tembung kawi ingkang manjing) neng babading Madusita, mring nyuwun aksama dasih.</poem> |<poem> Tan darwa yatna sanglugut, (boten gadhah enget, watak) leget lugunireng budi,</poem>}}<noinclude>{{rh|76}}</noinclude> mr9l0ros00yp0ejre6d6vp2gi620wel Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/231 250 23697 74455 2026-05-12T05:32:48Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>dene kawelas pawedal, tuwuhing woh kang tinanein angemohi, nuntun tentreming driya. 29. Tulus suka denira nandangi, ara-ara ingkang samya dadya, tanah pakeboning teh , mayar panggarapipun, dene namung kantun andhangir, miwah pangreksanira, mring siti puniku, ywa tedhes kang awit sabab, (sampun ngantos katingal padhasipun amargi siti) kentir katut dening truh denira mili, (kentir katut saking toya jawah anggenipun mili) tumurun mring lelebak. 30. lngkang sam pun den galeng ngadangi, tanah ingkang sampun kajantonan, (siti ingkang sampun kabumbonan) kandhega sing galengane, mung katun nginte rabuk, (namung kantun ngawasaken rabuk) lamun tipis tipun tambal1i, Ian ngundhuh godhongira, godhonging teh wau, kalamun teh uwitira, wus kawerdan ronipun kirang prayogi, (sampun kasepuhen godhongipun kirang sae) nulya karampas nganty a. 31. Pepak siti kantun tunggak sami, nanging lamun punik:u tetunggak, samya semi subur rone , tema saged ngrembuyung, godhongira saya prayogi, kawarta wiwit kina, kapethik ronipun, 234<noinclude></noinclude> 8rcdwsfmwnffresazzakd5f39qxsm3i 74465 74455 2026-05-12T05:38:47Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::dene kawelas pawedal, :::tuwuhing woh kang tinanem angemohi, :::nuntun tentreming driya. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=29 |<poem> Tulus suka denira nandangi, ara-ara ingkang samya dadya, tanah pakeboning teh, mayar panggarapipun, dene namung kantun andhangir, miwah pangreksanira, mring siti puniku, ywa tedhes kang awit sabab, (sampun ngantos katingal padhasipun amargi siti) kentir katut dening truh denira mili, (kentir katut saking toya jawah anggenipun mili) tumurun mring lelebak. </poem> |<poem> Ingkang sampun den galeng ngadangi, tanah ingkang sampun kajantonan, (siti ingkang sampun kabumbonan) kandhega sing galengane, mung katun nginte rabuk, (namung kantun ngawasaken rabuk) lamun tipis tipun tambahi, lan ngundhuh godhongira, godhonging teh wau, kalamun teh uwitira, wus kawerdan ronipun kirang prayogi, (sampun kasepuhen godhongipun kirang sae) nulya karampas ngantya. </poem> |<poem> Pepak siti kantun tunggak sami, nanging lamun puniku tetunggak, samya semi subur rone , tema saged ngrembuyung, godhongira saya prayogi, kawarta wiwit kina, kapethik ronipun, </poem> }}<noinclude>{{rh|234}}</noinclude> cq8m9ca7qja6cbwlut5rhxur8q508wy 74467 74465 2026-05-12T05:39:31Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::dene kawelas pawedal, :::tuwuhing woh kang tinanem angemohi, :::nuntun tentreming driya. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=29 |<poem> Tulus suka denira nandangi, ara-ara ingkang samya dadya, tanah pakeboning teh, mayar panggarapipun, dene namung kantun andhangir, miwah pangreksanira, mring siti puniku, ywa tedhes kang awit sabab, (sampun ngantos katingal padhasipun amargi siti) kentir katut dening truh denira mili, (kentir katut saking toya jawah anggenipun mili) tumurun mring lelebak. </poem> |<poem> Ingkang sampun den galeng ngadangi, tanah ingkang sampun kajantonan, (siti ingkang sampun kabumbonan) kandhega sing galengane, mung katun nginte rabuk, (namung kantun ngawasaken rabuk) lamun tipis tipun tambahi, lan ngundhuh godhongira, godhonging teh wau, kalamun teh uwitira, wus kawerdan ronipun kirang prayogi, (sampun kasepuhen godhongipun kirang sae) nulya karampas ngantya. </poem> |<poem> Pepak siti kantun tunggak sami, nanging lamun puniku tetunggak, samya semi subur rone , tema saged ngrembuyung, godhongira saya prayogi, kawarta wiwit kina, kapethik ronipun, </poem> }}<noinclude>{{rh|234}}</noinclude> cdar2yeky49cl1ta2ae45c0vc9l9fgz Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/117 250 23698 74458 2026-05-12T05:35:48Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>itu dapat diterima hati, yang menumbuhkan bayang-bayang, memberi obat, tertindah lalu melingkar.</poem></ol> {{ordered list|start=51 |<poem>Si cantik jelita lalu diajak bergandengan tangan, menurut bagaikan masih muda usia, di tengah tumbuhnya cinta kasih, dicium-cium ditempat, aduh dewanya asmara, indahnya wanita cantik.</poem> |<poem>Saya berikan cinta kasih saya, senang hatilah bersamamu, si wanita cantik tersenyum simpul sambil melemparkan kerlingan mata, dan berkata serenta memberi sembah, aduk kakanda, yang meresap dalam hati sunubari saya.</poem> |<poem>Persilakan siyaga bila anda mau, dalam jiwa-raga saya, bagaikan seorang ibu, biasanya laki-laki kalau belum memperoleh, banyak salah tingkahnya, bila senja telah lalu.</poem> |<poem>Fihak priya tersenyum simpul dan mencium, berkatalah, bila lahir sampai batin aduh dinda ratna mutu manikam kanda percayalah betul-betul kepada diri saya.</poem> (111) |<poem>Telah terpadunya priya dan wanita isyarat baik diterima, hilang pertahanan si juwita, si wanita cantik tidak berkutik, terjalinlah cinta</poem> |<poem>Perjumpaan "senjata" sangat mengena, nafas mereka</poem> |<poem> Baunya semerbak harum, tercampur-aduk leluasa segala penjuru, bagaikan bunga yang sedang me-</poem> }}<noinclude>{{rh|||115}}</noinclude> 7gcb3lbl462qe9247bea3iihls39z5h 74462 74458 2026-05-12T05:36:33Z Srijembarrahayu 882 74462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>itu dapat diterima hati, yang menumbuhkan bayang-bayang, memberi obat, tertindah lalu melingkar.</poem></ol> {{ordered list|start=51 |<poem>Si cantik jelita lalu diajak bergandengan tangan, menurut bagaikan masih muda usia, di tengah tumbuhnya cinta kasih, dicium-cium ditempat, aduh dewanya asmara, indahnya wanita cantik.</poem> |<poem>Saya berikan cinta kasih saya, senang hatilah bersamamu, si wanita cantik tersenyum simpul sambil melemparkan kerlingan mata, dan berkata serenta memberi sembah, aduk kakanda, yang meresap dalam hati sunubari saya.</poem> |<poem>Persilakan siyaga bila anda mau, dalam jiwa-raga saya, bagaikan seorang ibu, biasanya laki-laki kalau belum memperoleh, banyak salah tingkahnya, bila senja telah lalu.</poem> |<poem>Fihak priya tersenyum simpul dan mencium, berkatalah, bila lahir sampai batin aduh dinda ratna mutu manikam kanda percayalah betul-betul kepada diri saya.</poem> (111) |<poem>Telah terpadunya priya dan wanita isyarat baik diterima, hilang pertahanan si juwita, si wanita cantik tidak berkutik, terjalinlah cinta</poem> |<poem>Perjumpaan "senjata" sangat mengena, nafas mereka</poem> |<poem> Baunya semerbak harum, tercampur-aduk leluasa segala penjuru, bagaikan bunga yang sedang {{hws|me|mekar}}</poem> }}<noinclude>{{rh|||115}}</noinclude> 0ht379h3aenfjw19s6jdvsur0us3afd Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/126 250 23699 74460 2026-05-12T05:36:12Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "sinungan panjuta niji, triyum gantung sri tinonton. 24. Gebyokipun kang lor jaga satru wau, kang madya sidya kinori, tengah leres tegesipun, sinungan kori sawiji, kinarya manjing len miyos. 25. Lamun manjing kemar ingjinulayu, (utawi lumebet dhumateng kamar tengah leres inggih punik' dalem ageng godhak tengah teres) tamun wisata umaring, (menawi medal dhumateng) para sadya ngayun wau, (jaga satru ngajeng wau) dhempet tebeng inep kori, cet biru taut sr... 74460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>sinungan panjuta niji, triyum gantung sri tinonton. 24. Gebyokipun kang lor jaga satru wau, kang madya sidya kinori, tengah leres tegesipun, sinungan kori sawiji, kinarya manjing len miyos. 25. Lamun manjing kemar ingjinulayu, (utawi lumebet dhumateng kamar tengah leres inggih punik' dalem ageng godhak tengah teres) tamun wisata umaring, (menawi medal dhumateng) para sadya ngayun wau, (jaga satru ngajeng wau) dhempet tebeng inep kori, cet biru taut sri tinon. 26. Kilen wetaning kori kang tengah wau, candhelane niji dadi, ngapit mring dwarala jingul, (ngapit dhateng konten tengah) antaraning candhela dwi, sinung pigor<~h geng kaot. 27. Tern bung aran pinarah gam bar liripun, yeku gam baring Narpati, bangsa Eropah kang semu, jaman kina myang ing nguni, kiduling pigorah kang lor. 28. Sinung tonceng regulatir namanipun, saya amimbuhi asri, dene ing sawetanipun, candhela wetan pribadi, sinung pigorah yen tinon. 129<noinclude></noinclude> 6fxkkbwy64iztrg8ms9epvzu5gqwwuc 74557 74460 2026-05-12T08:06:51Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>::sinungan panjuta niji, ::triyum gantung sri tinonton. {{ordered list|start=24 |<poem> Gebyokipun kang lor jaga satru wau, kang madya sidya kinori, tengah leres tegesipun, sinungan kori sawiji, kinarya manjing len miyos.</poem> |<poem> Lamun manjing kemar ing jinulayu, (utawi lumebet dhumateng kamar tengah leres inggih punika dalem ageng godhak tengah leres) lamun wisata umaring, (menawi medal dhumateng) para sadya ngayun wau, (jaga satru ngajeng wau) dhempel tebeng inep kori, cet biru laut sri tinon.</poem> |<poem>Kilen wetaning kori kang tengah wau, candhelane niji dadi, ngapit mring dwarala jingul, (ngapit dhateng konten tengah) antaraning candhela dwi, sinung pigorah geng kaot.</poem> |<poem>Tembung aran pinarah gambar liripun, yeku gambaring Narpati, bangsa Eropah kang semu, jaman kina myang ing nguni, kiduling pigorah kang lor.</poem> |<poem>Sinung lonceng regulatir namanipun, saya amimbuhi asri, dene ing sawetanipun, candhela wetan pribadi, sinung pigorah yen tinon. </poem>}}<noinclude>{{rh|||129}}</noinclude> ea6j78z377yt7od3wtaw3a233go8psj Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/127 250 23700 74461 2026-05-12T05:36:23Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "29. Garnbaripun nyonyah jinem limy a turu, neng bandhulan rajut sarwi, den adhep srenggalanipun, nahen mangkya kang winarni, ingkang sisih wetan gebyok. 30. Tegesipun gebyok kang wetan puniku, kang tengah leres kori, majeng ngilen korinipun, karnar kang winastan dhimpil, neng kidul wetan kang manggon, 31. Tegesipun manggone ing dhimpil wau, neng kidul wetan kang kori, · karengga cet biru laut, karya stam dera sru asri, (darnel bingah anggenipun saget... 74461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude>29. Garnbaripun nyonyah jinem limy a turu, neng bandhulan rajut sarwi, den adhep srenggalanipun, nahen mangkya kang winarni, ingkang sisih wetan gebyok. 30. Tegesipun gebyok kang wetan puniku, kang tengah leres kori, majeng ngilen korinipun, karnar kang winastan dhimpil, neng kidul wetan kang manggon, 31. Tegesipun manggone ing dhimpil wau, neng kidul wetan kang kori, · karengga cet biru laut, karya stam dera sru asri, (darnel bingah anggenipun saget sae) mangkya gantya kang kacrios. 32. Nahen mangkya gebyok kilen kang winuwus, maya ser puniku kawi, tengah leres tegesipun, sinungan kori mangarti, (kaparingan kori majeng) mangetan teranging crios. 34. Kori karnar kang kilen piyarnbak wau, sartanya kidul pribadi, nguniweh kori kang metu, marang para sadya ngarsi, dhempel inep tan kinaot. 35. Ugi sami kacet wami biru laut, kidule puniku kori, sinungan sri garnbaripun, (kaparingan renggan garnbaripun) ing nyonyah semu prihatin, tuwan Sul denira crios. 130<noinclude></noinclude> cckigib8m3555os4zq0or13vpmt64q4 74558 74461 2026-05-12T08:10:13Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>{{ordered list|start=29 |<poem>Gambaripun nyonyah jinem lirnya turu, neng bandhulan rajut sarwi, den adhep srenggalanipun, nahen mangkya kang winarni, ingkang sisih wetan gebyok.</poem> |<poem>Tegesipun gebyok kang wetan puniku, kang tengah leres kori, majeng ngilen korinipun, kamar kang winastan dhimpil, neng kidul wetan kang manggon,</poem> |<poem>Tegesipun manggone ing dhimpil wau, neng kidul wetan kang kori, karengga cet biru laut, karya stam dera sru asri, (damel bingah anggenipun saget sae) mangkya gantya kang kacrios.</poem> |<poem>Nahen mangkya gebyok kilen kang winuwus, maya ser puniku kawi, tengah leres tegesipun, sinungan kori mangarti, (kaparingan kori majeng) mangetan teranging crios.</poem> |<poem> Kori kamar kang kilen piyambak wau, sartanya kidul pribadi, nguniweh kori kang metu, marang para sadya ngarsi, dhempel inep tan kinaot.</poem> |<poem>Ugi sami kacet warni biru laut, kidule puniku kori, sinungan sri gambaripun, (kaparingan renggan gambaripun) ing nyonyah semu prihatin, tuwan Sul denira crios.</poem>}}<noinclude>{{rh|130}}</noinclude> 1y0ahrt7riqyztep8a45pfbf5a00zas Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/39 250 23701 74466 2026-05-12T05:39:27Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "{{jawa|ꦩ꧀ꦧꦒ꧀꧈ꦥꦸꦭꦸꦤꦺꦧꦺꦤ꧀ꦭꦼꦒ꧉}}" 74466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||37|}}</noinclude>{{jawa|ꦩ꧀ꦧꦒ꧀꧈ꦥꦸꦭꦸꦤꦺꦧꦺꦤ꧀ꦭꦼꦒ꧉}}<noinclude></noinclude> dliu1gaa5lkjeo5zonlus0ugsu524di 74473 74466 2026-05-12T05:47:32Z Kriita 885 74473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" />{{rh||37|}}</noinclude>{{jawa|ꦩ꧀ꦧꦸꦒ꧀꧈ ꦥꦽꦭꦸꦤꦺꦧꦺꦤ꧀ꦭꦼꦒ꧉ ꦱꦲꦶꦏꦶꦏꦺꦴꦮꦺꦏꦫꦶꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝꦧꦲꦺ꧈ ꦤꦺꦏ꧀ꦲꦏꦸꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦏꦸꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦏꦺꦴꦮꦺꦫꦸꦗꦸꦏ꧀ꦲꦥꦲꦺꦴꦫ꧉}} {{jawa|꧋ꦪꦫꦸꦗꦏ꧀ꦫꦸꦗꦸꦏ꧀ꦧꦲꦺ꧉}} {{jawa|꧋ꦪꦮꦶꦱ꧀ꦠ꧈ ꦩꦼꦁꦏꦺꦴꦱꦺꦴꦫꦺꦲꦏꦸꦢꦏ꧀ꦔꦣꦼꦥ꧀ꦠꦸꦮꦤ꧀ ꦄꦢ꧀ꦩꦶꦤꦶꦱꦼꦠꦿꦠꦶꦂꦥꦽꦭꦸꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀꧈}} {{jawa|꧋ꦠꦼꦩꦼꦤ꧀ꦤꦤ꧀ ꦱꦺꦴꦫꦺꦤꦺꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦔꦣꦼꦱ꧀ꦠꦸꦮꦤ꧀ ꦄꦤ꧀ꦩꦶꦤꦶꦱꦼꦠꦿꦠꦶꦂ꧈ ꦱꦂꦠꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦲꦸꦒꦢꦶꦭꦶꦭꦤ꧀ꦤꦶ꧉}} ꧋ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦢꦸꦮꦺꦲꦤꦏ꧀꧈ {{jawa|꧋ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦧꦉꦁꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦥꦠꦁꦱꦱꦶ꧈ ꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦩꦼꦠꦼꦁ꧈ ꦲꦤ꧀ꦢꦢꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦧꦸꦔꦃꦲꦺ꧈ ꦩꦸꦭꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦢꦶꦲꦸꦗ꧈ ꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦲꦥꦧꦲꦺꦢꦶꦠꦸꦫꦸꦠ꧀ꦠꦶ꧈ ꦱꦶꦁꦲꦤꦢꦶꦱꦼꦣꦶꦪꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧈ ꦱꦶꦁꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦢꦶꦠꦼꦏꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧉ ꦧꦉꦁ}}<noinclude></noinclude> s2no35g37pkenxy0ba73o8mc2shr2x4 74474 74473 2026-05-12T05:49:12Z Kriita 885 /* Proofread */ 74474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" />{{rh||37|}}</noinclude>{{jawa|ꦩ꧀ꦧꦸꦒ꧀꧈ ꦥꦽꦭꦸꦤꦺꦧꦺꦤ꧀ꦭꦼꦒ꧉ ꦱꦲꦶꦏꦶꦏꦺꦴꦮꦺꦏꦫꦶꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝꦧꦲꦺ꧈ ꦤꦺꦏ꧀ꦲꦏꦸꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦏꦸꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦏꦺꦴꦮꦺꦫꦸꦗꦸꦏ꧀ꦲꦥꦲꦺꦴꦫ꧉}} {{jawa|꧋ꦪꦫꦸꦗꦏ꧀ꦫꦸꦗꦸꦏ꧀ꦧꦲꦺ꧉}} {{jawa|꧋ꦪꦮꦶꦱ꧀ꦠ꧈ ꦩꦼꦁꦏꦺꦴꦱꦺꦴꦫꦺꦲꦏꦸꦢꦏ꧀ꦔꦣꦼꦥ꧀ꦠꦸꦮꦤ꧀ ꦄꦢ꧀ꦩꦶꦤꦶꦱꦼꦠꦿꦠꦶꦂꦥꦽꦭꦸꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀꧈}} {{jawa|꧋ꦠꦼꦩꦼꦤ꧀ꦤꦤ꧀ ꦱꦺꦴꦫꦺꦤꦺꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦔꦣꦼꦱ꧀ꦠꦸꦮꦤ꧀ ꦄꦤ꧀ꦩꦶꦤꦶꦱꦼꦠꦿꦠꦶꦂ꧈ ꦱꦂꦠꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦲꦸꦒꦢꦶꦭꦶꦭꦤ꧀ꦤꦶ꧉}} <center>{{l|VII.{{Jawa|'''''꧋ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦢꦸꦮꦺꦲꦤꦏ꧀꧈'''''}}}}</center> {{jawa|꧋ꦪꦸꦟꦸꦱ꧀ꦧꦉꦁꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦭꦺꦫꦺꦤ꧀ꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦲꦺꦴꦭꦺꦃꦥꦠꦁꦱꦱꦶ꧈ ꦧꦺꦴꦗꦺꦴꦤꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦩꦼꦠꦼꦁ꧈ ꦲꦤ꧀ꦢꦢꦺꦏ꧀ꦲꦏꦺꦧꦸꦔꦃꦲꦺ꧈ ꦩꦸꦭꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦢꦶꦲꦸꦗ꧈ ꦲꦚ꧀ꦗꦭꦸꦏ꧀ꦲꦥꦧꦲꦺꦢꦶꦠꦸꦫꦸꦠ꧀ꦠꦶ꧈ ꦱꦶꦁꦲꦤꦢꦶꦱꦼꦣꦶꦪꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧈ ꦱꦶꦁꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦢꦶꦠꦼꦏꦏ꧀ꦲꦏꦺ꧉ ꦧꦉꦁ}}<noinclude></noinclude> ncka0wcyrqdz8mldvfgq71pt6vnugiq Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/232 250 23702 74468 2026-05-12T05:39:51Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>ywan sampun (6) nem godhongira, kang den pathik puniku rone kang (3) katri, mangkaten tingkahira. 32. Kacarita tuwan sinambat sih, (kacariyosaken tuwan ingkang nami) Sui Dhesence kamantyan denira, (Sul Dhesence sanget anggenipun) anindaken pam budine, (anindakaken panggalihanipun) mring siti wengkanipun, (dhumateng siti wewengkonipun) ondhermeming Mdusita di, (kabudidayan Madusita) kang wera ara-ara, (ingkang ara-ara wiyar) mamrih sagedipun, dados tegal teh sadaya, samangkyanya (sapunikanipun) sampun wiwit mindhikmindhik, wewah teh tegalira. 33. Boten parlu nyarit~ puniki, nanging awon lamun anganggura, sumarmaha temahane, (amila kawekasanipun) sanadyan boten parlu, (kados boten parlu) kacarita nanging kawarti, (kacarita nangi.ng kacritakaken) taru teh Ian ronira, (uwit teh Ian godhongipun) wamanira jumbuh, (wernenipun jibles = mlek = plek) wit mandhakaki myang ronnya, nanging namung sekamya lir nagasari, kawon geng sawatara. 235<noinclude></noinclude> ilalyjdcwmr1yyah1fg7v5tvgwo4vbf 74471 74468 2026-05-12T05:44:31Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::ywan sampun (6) nem godhongira, :::kang den pathik puniku rone kang (3) katri, :::mangkaten tingkahira. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=32 |<poem> Kacarita tuwan sinambat sih, (kacariyosaken tuwan ingkang nami) Sui Dhesence kamantyan denira, (Sul Dhesence sanget anggenipun) anindaken pambudine, (anindakaken panggalihanipun) mring siti wengkanipun, (dhumateng siti wewengkonipun) ondhermeming Mdusita di, (kabudidayan Madusita) kang wera ara-ara, (ingkang ara-ara wiyar) mamrih sagedipun, dados tegal teh sadaya, samangkyanya (sapunikanipun) sampun wiwit mindhik-mindhik, wewah teh tegalira. </poem> |<poem> Boten parlu nyarita puniki, nanging awon lamun anganggura, sumarmaha temahane, (amila kawekasanipun) sanadyan boten parlu, (kados boten parlu) kacarita nanging kawarti, (kacarita nanging kacritakaken) taru teh Ian ronira, (uwit teh lan godhongipun) wamanira jumbuh, (wernenipun jibles = mlek = plek) wit mandhakaki myang ronnya, nanging namung sekamya lir nagasari, kawon geng sawatara. </poem> }}<noinclude>{{rh|235}}</noinclude> 0njkzmdzzs14lyblotyqg5dsu462uke Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/118 250 23703 74469 2026-05-12T05:41:32Z Srijembarrahayu 882 /* Titiwaca */ 74469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Srijembarrahayu" /></noinclude><ol><poem>{{hwe|kar|mekar}}, diselingi suara sayup-sayup serta aduh-enak.</poem></ol> {{ordered list|start=58 |<poem>Terbukti sembilan kali keluar mani, mengeluarkan rasa cin- ta kasih, kebiasaan orang laki-laki yang wajar, hanya sekali dan mendahului, karenanya fihak wanita, bermaksuh be- lum puas/belum selesai.</poem> |<poem>Pangeran Adipati sedikit melampaui, keluarnya rasa, sem- bilan kali baru terasa puas satu dua tiga empat dan diteruskan, enam tujuh ke dela- pan, sembilan lengkapnya.</poem> |<poem>Nampaklah si pria memperhatikan, si wanita cantik lesu- lunglai, dicium-ciumilah terus-menerus, Pangeran Adipati, benar-benar bahagia, besar sekali.</poem> |<poem>Selesailah yang sedang bercinta-kasih bersama-sama keluar, selanjutnya si wanita cantik, dititip- kan di rumah.</poem> (112) |<poem>Di tempat tersebut Danawarsa telah siap sedia Kanjeng Pangeran berjalan malam pukul tiga menjelang fajar menyingsing berani berjalan diam-diam, sewaktu melakukan senggama.</poem> |<poem>Kemudian Ki Dipati Danawarsa, diambil Sang Prabu, telah ganti nama Kanjeng Bupati bernama Tumenggung Kudanawarsa, dan ada lagi diambil menjadi punggawa.</poem> |<poem>Ki Tumenggung Kuyuda, diambil Sang Raja serta Ki Suramangunjaya, Ki Tumenggung Kartadirya de- mikian juga, yang dikehendaki Sang Raja, ke empat Tu- menggung.</poem> |<poem>Diangkat menjadi wedana jaba, dipisah-pisahkan tempat tugasnya, tidak berkenan dalam hati, oleh Kanjeng Pange- ran Adipati tidak enak dalam hati, kebijaksanaan Sang Prabu.</poem> }}<noinclude>{{rh|116}}</noinclude> poc2n6bz1fl6xzzhz8moegcexd8fz3n Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/233 250 23704 74472 2026-05-12T05:44:51Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>34. Sigeg ngarsa sadaya ing mangkin, kang kawarta denya titi priksa, sadaya wau rampunge, wonten Respati nuju, tanggal (29) sanga likur 1umaris, ing wu1an Dulkangidah, Alip warsanipun, (1843) Tri Catur Ngesthi Kamulyan, yeku petang angkanira taun Alip, Ijrah Nabinya angka. 35. (1331) Maha Trining Guananing Sujanmi, Mandhasiya panca masanira, nuju Kunthara windune, mang ping (30) tri dasa tengsu, kang winastan Oktober warsi, (1913) Tri Janma Turus Mluya, enjing pukul (8) .wo1u, nulya pamitan mring tuwan, Y.E.A. Sul Dhesence wangsul mring nagri, sampating tetabeyan. 36. Lajeng budhal tan kawarneng margi, nanging dupi prapta sakilennya, Sunggingan samya sedyane, n,ingali marginipun, sesimpangan mangetan dening, wangun sedhum sinawang, nulya samya m1aku, mangetan dupi praptanya, kidul peken carik kang satunggal angling, mangkaten de lingira. 37. ''Lo punika margi dhateng pundi", kang satunggal mangsu1 wuwusira, "Mring Karanggeneng arane," kang tanya malih muwus, "0, 0, supe boten tinulis", kang satunggal manabda, 236<noinclude></noinclude> phdsrdfsdxz9xwmkppvdm1w63yor96u 74475 74472 2026-05-12T05:50:48Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=34 |<poem> Sigeg ngarsa sadaya ing mangkin, kang kawarta denya titi priksa, sadaya wau rampunge, wonten Respati nuju, tanggal (29) sanga likur lumaris, ing wulan Dulkangidah, Alip warsanipun, (1843) Tri Catur Ngesthi Kamulyan, yeku petang angkanira taun Alip, Ijrah Nabinya angka. </poem> |<poem> (1331) Maha Trining Guananing Sujanmi, Mandhasiya panca masanira, nuju Kunthara windune, mang ping (30) tri dasa tengsu, kang winastan Oktober warsi, (1913) Tri Janma Turus Mluya, enjing pukul (8) wolu, nulya pamitan mring tuwan, Y.E.A. Sul Dhesence wangsul mring nagri, sampating tetabeyan. </poem> |<poem> Lajeng budhal tan kawarneng margi, nanging dupi prapta sakilennya, Sunggingan samya sedyane, ningali marginipun, sesimpangan mangetan dening, wangun sedhum sinawang, nulya samya mlaku, mangetan dupi praptanya, kidul peken carik kang satunggal angling, mangkaten de lingira. </poem> |<poem> "Lo punika margi dhateng pundi", kang satunggal mangs wuwusira, "Mring Karanggeneng arane," kang tanya malih muwus, "O, O, supe boten tinulis", kang satunggal manabda, </poem> }}<noinclude>{{rh|236}}</noinclude> 3g9om5t94zj3ou07btpeecqw23g3625 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/234 250 23705 74476 2026-05-12T05:52:01Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>"lnggih" wangunipun, denya sadaya kalepyan, awit saking ing Karanggeneng puniki, ewon tan mepet marga. 38. Marga ageng amargi duk ari, Slasa santi mlampah manguntara, (sami lumampah mangaler) dhusun-dhusun kang manggene, ewon mepet marga gung, wus kacathet sadaya titi, carik kang juga nabda, "0, inggih wus reju" (sampun leres) denira dhusun kang nama, Karanggeneng tan cinathet wau saking, ragi tebih Ian marga. 39. Nahen Ihangkya kang winarneng tulis, tan kawarta lampahe neng marga, mrih ragi cekak. critane, kacarita samya wus, prapteng panti ngaso saratri, ari siyangnya Sukra, ping (30) tri dasa tengsu, Dulkangidah warsanira, Alip nunggil kase but wau ing ngarsi, sagunging cathetannya, 40. Pikantuke denya titi uning, gya tinata turut runtutira, mamrih gampil pangriptane, (panganggitipun) lukita linud kidung, (tembung rinengga ing tern bang) kang winastan macapat gendhing, karsa dalem kinarya, · babad tegesipun, nyawargakkan critanira, Madusita kagungan dalem wedari, ari Sukra punika 237<noinclude></noinclude> 3onypk5oq0q90r7q7tnd3vlupbdkj30 74477 74476 2026-05-12T05:56:54Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::"Inggih" wangunipun, :::denya sadaya kalepyan, :::awit saking ing Karanggeneng puniki, :::ewon tan mepet marga. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=38 |<poem> Marga ageng amargi duk ari, Slasa santi mlampah manguntara, (sami lumampah mangaler) dhusun-dhusun kang manggene, ewon mepet marga gung, wus kacathet sadaya titi, carik kang juga nabda, "O, inggih wus reju" (sampun leres) denira dhusun kang nama, Karanggeneng tan cinathet wau saking, ragi tebih lan marga. </poem> |<poem> Nahen mangkya kang winarneng tulis, tan kawarta lampahe neng marga, mrih ragi cekak critane, kacarita samya wus, prapteng panti ngaso saratri, ari siyangnya Sukra, ping (30) tri dasa tengsu, Dulkangidah warsanira, Alip nunggil kasebut wau ing ngarsi, sagunging cathetannya, </poem> |<poem> Pikantuke denya titi uning, gya tinata turut runtutira, mamrih gampil pangriptane, (panganggitipun) lukita linud kidung, (tembung rinengga ing tembang) kang winastan macapat gendhing, karsa dalem kinarya, · babad tegesipun, nyawargakkan critanira, Madusita kagungan dalem wedari, ari Sukra punika. </poem> }}<noinclude>{{rh|||237}}</noinclude> dam34fqulme6322r918lbh6oq858iki Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/235 250 23706 74478 2026-05-12T05:57:11Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>t ! 41. Wau ingkang kasebut ing nginggil , titi masa purwaning pangripta, (titi masa wiwitipun anganggit) ing Madusita babade, walutrunya manawung, (rampungipun panganggit) Slasa Paing nuju tanggal ping, ( 10) sadasa wulan Sura, Ehe angka taun, ( 1844) Dadi Suci Ngesthi Mulya, kang rinipta dadya babading wedari, nginggil wau sadaya. 42. Bismillahi Rahmani Rakirni, ulun murwa nebut asmaning Hyang, Pangeraning alam kabeh, (Gustinipun ing alam sadaya) kang murah donya tuhu, ing akirat asih sayeki, ulun matur sarehnya, kalipatullahu, (mewakiling Allah) kang asma Sri DipaningraL, (ingkang asma ratu pepadhanging jagad) myang kang Abdurrahman Sayidina yekti, (saha manungsa ingkang mirah pam beganipun tuwin bangsa luhur Sayidina temen) saha Panatagama, (tuwin kawenangaken anata agami) ~3. 238 Kangjumeneng Pakubuwana ping, (inkang jumeneng dados pikekahing jagad kaping) (10) sadasa kang ngadhaton Karatwan, (saha ingkang andalemi kadhaton) ing Surakarta Prajane, (Nagarinipun nama ing Surakarta) kang Adiningrat tuhu, pangestunya wau Narpati, rahayu mring de ram ba,<noinclude></noinclude> 7mo57hibscwp68440qzeis2u45sxc7a 74479 74478 2026-05-12T06:02:39Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=41 |<poem> Wau ingkang kasebut ing nginggil, titi masa purwaning pangripta, (titi masa wiwitipun anganggit) ing Madusita babade, walutrunya manawung, (rampungipun panganggit) Slasa Paing nuju tanggal ping, (10) sadasa wulan Sura, Ehe angka taun, (1844) Dadi Suci Ngesthi Mulya, kang rinipta dadya babading wedari, nginggil wau sadaya. </poem> |<poem> Bismillahi Rahmani Rakimi, ulun murwa nebut asmaning Hyang, Pangeraning alam kabeh, (Gustinipun ing alam sadaya) kang murah donya tuhu, ing akirat asih sayeki, ulun matur sarehnya, kalipatullahu, (mewakiling Allah) kang asma Sri Dipaningran, (ingkang asma ratu pepadhanging jagad) myang kang Abdurrahman Sayidina yekti, (saha manungsa ingkang mirah pambeganipun tuwin bangsa luhur Sayidina temen) saha Panatagama, (tuwin kawenangaken anata agami) </poem> |<poem> Kang jumeneng Pakubuwana ping, (inkang jumeneng dados pikekahing jagad kaping) (10) sadasa kang ngadhaton Karatwan, (saha ingkang andalemi kadhaton) ing Surakarta Prajane, (Nagarinipun nama ing Surakarta) kang Adiningrat tuhu, pangestunya wau Narpati, rahayu mring deramba, </poem> }}<noinclude>{{rh|238}}</noinclude> s6j9jb8wwbfhbn1uiidbbykwyg1fsks 74480 74479 2026-05-12T06:04:08Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=41 |<poem> Wau ingkang kasebut ing nginggil, titi masa purwaning pangripta, (titi masa wiwitipun anganggit) ing Madusita babade, walutrunya manawung, (rampungipun panganggit) Slasa Paing nuju tanggal ping, (10) sadasa wulan Sura, Ehe angka taun, (1844) Dadi Suci Ngesthi Mulya, kang rinipta dadya babading wedari, nginggil wau sadaya. </poem> |<poem> Bismillahi Rahmani Rakimi, ulun murwa nebut asmaning Hyang, Pangeraning alam kabeh, (Gustinipun ing alam sadaya) kang murah donya tuhu, ing akirat asih sayeki, ulun matur sarehnya, kalipatullahu, (mewakiling Allah) kang asma Sri Dipaningran, (ingkang asma ratu pepadhanging jagad) myang kang Abdurrahman Sayidina yekti, (saha manungsa ingkang mirah pambeganipun tuwin bangsa luhur Sayidina temen) saha Panatagama, (tuwin kawenangaken anata agami) </poem> |<poem> Kang jumeneng Pakubuwana ping, (inkang jumeneng dados pikekahing jagad kaping) (10) sadasa kang ngadhaton Karatwan, (saha ingkang andalemi kadhaton) ing Surakarta Prajane, (Nagarinipun nama ing Surakarta) kang Adiningrat tuhu, pangestunya wau Narpati, rahayu mring deramba, </poem> }}<noinclude>{{rh|238}}</noinclude> pxca0ku09bsggftal865ri0vos0r30a Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/174 250 23707 74481 2026-05-12T06:04:57Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>29. Marang kang nawung kidung, kang datan sah gelar walehipun, kamudhaning jroning dhadha nawung gendhing, kondhanging lit mila amung, piyagahan sagung kawroh. 30. Manna getuning kalbu , duk tepasing loka sang dibya nung, (nalika swargi sang linangkung) tyas umangsah nimpuna kawruh kekawin, {panggalihipun majeng anglempakake n kawruh kekawin) sasranduning jasadipun, tan kewran marang paclathon. 31 . Ya dyan kang nawung kidung, (manawi ingkang nganggit tembang) sudarpang tyas kedah muji anung, (kapiderenging manah kedah ngalem langkung) tarlyan muhung kang bebisik Dyan Ngabehi, Ranggawarsita kang wadu, (abdi dalem) Kliwon Kadipaten anom. 32. Dene datan maguru, ewadene pari basanipun, sabda resi pangandikanireng aji , kang ngripta panganggepipun, dhawuh Dalem Sang Akatong. 33. Sumadya lintunipun, puruhitan kawruh maring tern bung, (paguron kawruh dhumateng tern bung) kang tinembang ananging samanten ugi, saking jugul mung winuwung, sabangkit-bangkiting batos. 34. Marma raosing kalbu, kekes atis mar maras kalamun, kaineng rat tur kang mudha nawung gendhing, 177<noinclude></noinclude> sli5syb6p3lzxte901vxnohmhvuo5hy 74482 74481 2026-05-12T06:11:19Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=29 |<poem> Marang kang nawung kidung, kang datan sah gelar walehipun, kamudhaning jroning dhadha nawung gendhing, kondhanging lit mila amung, piyagahan sagung kawroh. </poem> |<poem> Manna getuning kalbu, duk tepasing loka sang dibya nung, (nalika swargi sang linangkung) tyas umangsah nimpuna kawruh kekawin, (panggalihipun majeng anglempakaken kawruh kekawin) sasranduning jasadipun, tan kewran marang paclathon. </poem> |<poem> Ya dyan kang nawung kidung, (manawi ingkang nganggit tembang) sudarpang tyas kedah muji anung, (kapiderenging manah kedah ngalem langkung) tarlyan muhung kang bebisik Dyan Ngabehi, Ranggawarsita kang wadu, (abdi dalem) Kliwon Kadipaten anom. </poem> |<poem> Dene datan maguru, ewadene pari basanipun, sabda resi pangandikanireng aji, kang ngripta panganggepipun, dhawuh Dalem Sang Akatong. </poem> |<poem> Sumadya lintunipun, puruhitan kawruh maring tembung, (paguron kawruh dhumateng tembung) kang tinembang ananging samanten ugi, saking jugul mung winuwung, sabangkit-bangkiting batos. </poem> |<poem> Marma raosing kalbu, kekes atis mar maras kalamun, kaineng rat tur kang mudha nawung gendhing, </poem> }}<noinclude>{{rh|177}}</noinclude> glmx9l9fvn1ycgj6ly2pvyzxscdqc2f Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/176 250 23708 74483 2026-05-12T06:11:59Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>XIV. DHANDHANGGULA I . Milanira tansah ngulur warti , sawl'tanya ing balumbang kathah, kulah alit j~jer-jcjer, tinancman ranipun, sa ra sidya tunjung utawi , trate Wlandi lirira, sara sidya wau. sami <Jill babar puspita, jroning sekar pinantyan sadpada sami, sa dpudu tawon lirnya. 2. Kang tincmbung pin an tyan jinann~i, kagriyanan wau daJosira. sajroning sekar kaanggc , griyaning tawon sagung, sami nguswa tuwin ncscpi. a rtatining kang sekar, a rta ti liripun , legi dados suraosnya, anescpi maduning kang sari-sari, brangengeng yen cinandra. 3. Kadi ngucap sukuring Hyang Widhi, awit dening sih murahing suksma, nyatmakani sa tmakane, (anggesangi gesangipun) sadpada wau sagung, (sadaya tawon wau) nihan c rita danna sakedhik, (crita sae sake dhik kende l) ing mangkya kang winama, 179<noinclude></noinclude> djukiwz84ak7js5aouxe9qankqf7wdc 74486 74483 2026-05-12T06:20:30Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{C|'''XIV. DHANDHANGGULA'''}} {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Milanira tansah ngulur warti , sawetanya ing balumbang kathah, kulah alit jejer-jejer, tinaneman ranipun, sara sidya tunjung utawi, trate Wlandi lirira, sara sidya wau. sami ambabar puspita, jroning sekar pinantyan sadpada sami, sadpudu tawon lirnya. </poem> |<poem> Kang tinembung pinantyan jinarmwi, kagriyanan wau dadosira, sajroning sekar kaangge, griyaning tawon sagung, sami nguswa tuwin nesepi. artatining kang sekar, artati liripun , legi dados suraosnya, anesepi maduning kang sari-sari, brangengeng yen cinandra. </poem> |<poem> Kadi ngucap sukuring Hyang Widhi, awit dening sih murahing suksma, nyatmakani satmakane, (anggesangi gesangipun) sadpada wau sagung, (sadaya tawon wau) nihan crita darma sakedhik, (crita sae sakedhik kendel) ing mangkya kang winarna, </poem> }}<noinclude>{{rh|||179}}</noinclude> 3b4iomhl6npevzcyye7ey9lg9sn0kgu Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/177 250 23709 74487 2026-05-12T06:20:52Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>ing sawetanipun, blum bang kapering lerira, sinung blum bang malih wangunira ugi, ambanon mujur ngetan. 4. Alangira (I) sadhekah metering, tegesira (I 0) sadasa metemya, (5) gangsal dhesi langkungane, (4) pat dhekah ujuripun, (2) kalih meter langkung (4) pat dhesi, balumbang wau uga, grameh isinipun, saha giyota kinarya, alelangyan kathalting baita kalih, bagus-bagus wamanya. 5. Marginira ya dyan yeku apti, tegesira yen badhe umandhap, dhumateng balum banging we, (dhumateng toyaning balumbang) saking kang iring timur, timur wetan jarwaning kawi, dados mangandhapira, sinangkan puniku, saking marga iring wetan, we tan blum bang engkak-engkok wong akardi, be basan durung cekap. ;~ 6. Kang binasan kaonanging anggit,/··tanpa saged nyekat traping basaj !. sakedhik keh surasane, L:.·.... prasaja kang manawung, --.,. saking mudha mastuteng Gusti, kinon ambabad crita, lire swarganipun, ing Madusita kacrita, mung kinarya pengetan ing tern be wuri, aywa nis critanira. 180 . . ~-. /<noinclude></noinclude> mge6x8mppzqyam2ygk7fe1nz1q6m00g 74497 74487 2026-05-12T06:28:58Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::ing sawetanipun, :::blumbang kapering lerira, :::sinung blumbang malih wangunira ugi, :::ambanon mujur ngetan. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem> Alangira (1) sadhekah meter ing, tegesira (10) sadasa meternya, (5) gangsal dhesi langkungane, (4) pat dhekah ujuripun, (2) kalih meter langkung (4) pat dhesi, balumbang wau uga, grameh isinipun, saha giyota kinarya, alelangyan kathating baita kalih, bagus-bagus warnanya. </poem> |<poem> Marginira ya dyan yeku apti, tegesira yen badhe umandhap, dhumateng balum banging we, (dhumateng toyaning balumbang) saking kang iring timur, timur wetan jarwaning kawi, dados mangandhapira, sinangkan puniku, saking marga iring wetan, wetan blumbang engkak-engkok wong akardi, bebasan durung cekap. </poem> |<poem> Kang binasan kaonanging anggit, tanpa saged nyekat traping basa, sakedhik keh surasane, prasaja kang manawung, saking mudha mastuteng Gusti, kinon ambabad crita, lire swarganipun, ing Madusita kacrita, mung kinarya pengetan ing tembe wuri, aywa nis critanira. </poem> }}<noinclude>{{rh|180}}</noinclude> ijg2cw2auhy4ivep2wj8h8yhuxeuo7m Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/128 250 23710 74491 2026-05-12T06:23:06Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "36. Kasrat satra latin Wlandi tembungipun, jarwanya nyonyah geng kingkin, sumawana dahat gandrung, lukita gandrung myang kingkin, (tembung) lirnya kumacelu batos. 3 7. Kumacelu kapengin limy a puniku, maring janma priya nanging, dereng kasambading kalbu, tegesira dereng bangkit, (dereng saget) kadugen ciptaning batos. 3 8. Dadya aran kingkin lawan wau gandrung, mangkana ingkang manganggit, denira weh wardi gandrung, sumawana wardi kingkin, nahe<n mang... 74491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>36. Kasrat satra latin Wlandi tembungipun, jarwanya nyonyah geng kingkin, sumawana dahat gandrung, lukita gandrung myang kingkin, (tembung) lirnya kumacelu batos. 3 7. Kumacelu kapengin limy a puniku, maring janma priya nanging, dereng kasambading kalbu, tegesira dereng bangkit, (dereng saget) kadugen ciptaning batos. 3 8. Dadya aran kingkin lawan wau gandrung, mangkana ingkang manganggit, denira weh wardi gandrung, sumawana wardi kingkin, nahe<n mangkya kang kacrios. 39. lngjarambah sakiwa myang tengenipun, kori geng inggih puniki, kori tengah dalem agung, wau kang ngripta ngarani, (ingkang nganggit wau anamakaken) l(ori ser len kagem miyos. 40. Yeku tembung kawi ser leresipun, len tengah miyos umijil, mijil medal tegesipun, mila tinembungken kori, wau ser len kagem miyos. ( tengah Jeres kagem medal) 41. Maring para sadya ingkang ngayun wau, karengga bil gung sarakit, bil wau Wlandi yoda nung, tanapi wau prajurit, manjer bak dera kanthi lot. 131<noinclude></noinclude> 7d4dhudgttcg4g40rdasv6pk8vqij5q 74492 74491 2026-05-12T06:25:25Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=36 |<poem>Kasrat satra latin Wlandi tembungipun, jarwanya nyonyah geng kingkin, sumawana dahat gandrung, lukita gandrung myang kingkin, (tembung) lirnya kumacelu batos.</poem> |<poem>Kumacelu kapengin lirnya puniku, maring janma priya nanging, dereng kasambading kalbu, tegesira dereng bangkit, (dereng saget) kadugen ciptaning batos.</poem> |<poem>Dadya aran kingkin lawan wau gandrung, mangkana ingkang manganggit, denira weh wardi gandrung, sumawana wardi kingkin, nahen mangkya kang kacrios.</poem> |<poem>Ing jarambah sakiwa myang tengenipun, kori geng inggih puniki, kori tengah dalem agung, wau kang ngripta ngarani, (ingkang nganggit wau anamakaken) kori ser len kagem miyos.</poem> |<poem>Yeku tembung kawi ser leresipun, len tengah miyos umijil, mijil medal tegesipun, mila tinembungken kori, wau ser len kagem miyos. (tengah leres kagem medal)</poem> |<poem>Maring para sadya ingkang ngayun wau, karengga bil gung sarakit, bil wau Wlandi yoda nung, tanapi wau prajurit, manjer bak dera kanthi lot.</poem> }}<noinclude>{{rh|||131}}</noinclude> m74j6qaf021h15s5xttb7hv3scnmt93 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/129 250 23711 74493 2026-05-12T06:25:58Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "42. Tegesipun tansah kanthi sonanipun, lire sona wau anjing, siji ageng angganipun, de pojok ler kilen tuwin, ingkang kaprenah wetan lor. 43. Ugi sami ingasri renggan bil agung, ( ugi sami rinengga bil ageng sae) bil nyonyah kehnya sarakit, sangga wang myang tanganipun, kang sa wiji malangkerik, regeng hatjanti katongton. 44. Tegesipun hatjanti yeku kalangkung, respati lire respati, kang ngripta met raosipun, . langkung sae merakati, karya kasmaran ka... 74493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>42. Tegesipun tansah kanthi sonanipun, lire sona wau anjing, siji ageng angganipun, de pojok ler kilen tuwin, ingkang kaprenah wetan lor. 43. Ugi sami ingasri renggan bil agung, ( ugi sami rinengga bil ageng sae) bil nyonyah kehnya sarakit, sangga wang myang tanganipun, kang sa wiji malangkerik, regeng hatjanti katongton. 44. Tegesipun hatjanti yeku kalangkung, respati lire respati, kang ngripta met raosipun, . langkung sae merakati, karya kasmaran kang non ton. 132<noinclude></noinclude> 35y6bafqnqp25ioelyyc1r2qcgh3k4n 74494 74493 2026-05-12T06:27:26Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=42 |<poem> Tegesipun tansah kanthi sonanipun, lire sona wau anjing, siji ageng angganipun, de pojok ler kilen tuwin, ingkang kaprenah wetan lor.</poem> |<poem>Ugi sami ingasri renggan bil agung, (ugi sami rinengga bil ageng sae) bil nyonyah kehnya sarakit, sangga wang myang tanganipun, kang sawiji malangkerik, regeng harjanti katongton.</poem> |<poem>Tegesipun harjanti yeku kalangkung, respati lire respati, kang ngripta met raosipun, langkung sae merakati, karya kasmaran kang nonton.</poem> }}<noinclude>{{rh|132}}</noinclude> guwckvnagsah5unmcnqah9eqncp9v27 74495 74494 2026-05-12T06:27:42Z Khusna Safira 1759 74495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=42 |<poem>Tegesipun tansah kanthi sonanipun, lire sona wau anjing, siji ageng angganipun, de pojok ler kilen tuwin, ingkang kaprenah wetan lor.</poem> |<poem>Ugi sami ingasri renggan bil agung, (ugi sami rinengga bil ageng sae) bil nyonyah kehnya sarakit, sangga wang myang tanganipun, kang sawiji malangkerik, regeng harjanti katongton.</poem> |<poem>Tegesipun harjanti yeku kalangkung, respati lire respati, kang ngripta met raosipun, langkung sae merakati, karya kasmaran kang nonton.</poem> }}<noinclude>{{rh|132}}</noinclude> bhez02mxs7986r2mkzeu2w6dn3im4vv Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/178 250 23712 74496 2026-05-12T06:28:08Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "7. Sawetaning balumbang winarti, wonten panti lit cekli dhapumya, kampung ujure mangaier, kaukur alangipun, (2) kalih meter Ian gangsai (5) dhcsi, (7) pitung senti ujumya, (6) sad meter puniku, balungannya jati wreksa, payon gendheng pager gedhek kori kalih, ajengira mracima. 8. Griya wau sasana (panggenan) piranti, ya dyan limya puniku manawa, sesampunira rampunge, kang suka-sukeng kaibu, aleium ban siram ing warih, baiumbang deny a macak, busana nen... 74496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>7. Sawetaning balumbang winarti, wonten panti lit cekli dhapumya, kampung ujure mangaier, kaukur alangipun, (2) kalih meter Ian gangsai (5) dhcsi, (7) pitung senti ujumya, (6) sad meter puniku, balungannya jati wreksa, payon gendheng pager gedhek kori kalih, ajengira mracima. 8. Griya wau sasana (panggenan) piranti, ya dyan limya puniku manawa, sesampunira rampunge, kang suka-sukeng kaibu, aleium ban siram ing warih, baiumbang deny a macak, busana neng ngriku, tamat denira minama, sawamaning baiumbang puniku mangkin, mangata antaranya. 9. lng balumbang wetan Ian kang margii, tegesira kang manggen pracima, won ten wisma lit dhapure, kampung inggii amujur, ngaier aiang ukur winilis, (2) kalih meter ujurnya, (6) sad meter puniku, binaiungan jati wreksa, pay on gendheng kinarya kandhanging pitik, kapran ten angsang-angsang. 10. Sungsun-sungsun kathah apituwi, (utawi) kabrukutan saking ingram kawat, keh daltat sata isine, (isinipun ayam kathah sangct) tamat mangata kampung, (tarnal cariyos griya) 181<noinclude></noinclude> 0x6lx9avv1i3mfpbi51inj4b6ykpg85 74499 74496 2026-05-12T06:30:39Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ol|start=7 |<poem>Sawetaning balumbang winarti, wonten panti lit cekli dhapumya, kampung ujure mangaler, kaukur alangipun, (2) kalih meter lan gangsal (5) dhesi, (7) pitung senti ujurnya, (6) sad meter puniku, balungannya jati wreksa, payon gendheng pager gedhek kori kalih, ajengira mracima.</poem> |<poem>Griya wau sasana (panggenan) piranti, ya dyan limya puniku manawa, sesampunira rampunge, kang suka-sukeng kalbu, alelumban siram ing warih, balumbang denya macak, busana neng ngriku, tamat denira minarna, sawamaning balumbang puniku mangkin, mangata antaranya.</poem> |<poem>Ing balumbang wetan lan kang margil, tegesira kang manggen pracima, wonten wisma lit dhapure, kampung inggil amujur, ngaler alang ukur winilis, (2) kalih meter ujurnya, (6) sad meter puniku, binalungan jati wreksa, payon gendheng kinarya kandhanging pitik, kapranten angsang-angsang.</poem> |<poem>Sungsun-sungsun kathah apituwi, (utawi) kabrukutan saking ing ram kawat, keh dahat sata isine, (isinipun ayam kathah sanget) tamat mangata kampung, (tamat cariyos griya)</poem> }}<noinclude>{{rh|||181}}</noinclude> 5pqa7rffhzt5ejp65s72kcn0fz8ky67 74500 74499 2026-05-12T06:30:53Z Khusna Safira 1759 74500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=7 |<poem>Sawetaning balumbang winarti, wonten panti lit cekli dhapumya, kampung ujure mangaler, kaukur alangipun, (2) kalih meter lan gangsal (5) dhesi, (7) pitung senti ujurnya, (6) sad meter puniku, balungannya jati wreksa, payon gendheng pager gedhek kori kalih, ajengira mracima.</poem> |<poem>Griya wau sasana (panggenan) piranti, ya dyan limya puniku manawa, sesampunira rampunge, kang suka-sukeng kalbu, alelumban siram ing warih, balumbang denya macak, busana neng ngriku, tamat denira minarna, sawamaning balumbang puniku mangkin, mangata antaranya.</poem> |<poem>Ing balumbang wetan lan kang margil, tegesira kang manggen pracima, wonten wisma lit dhapure, kampung inggil amujur, ngaler alang ukur winilis, (2) kalih meter ujurnya, (6) sad meter puniku, binalungan jati wreksa, payon gendheng kinarya kandhanging pitik, kapranten angsang-angsang.</poem> |<poem>Sungsun-sungsun kathah apituwi, (utawi) kabrukutan saking ing ram kawat, keh dahat sata isine, (isinipun ayam kathah sanget) tamat mangata kampung, (tamat cariyos griya)</poem> }}<noinclude>{{rh|||181}}</noinclude> ercrylktotltor3clxp6gv9nufa8uku Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/179 250 23713 74498 2026-05-12T06:30:36Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>kandhang ayam yata ing mangkin, gantya kang winursita, ing sakidulipun, griya kampung kandhang sata, wonten panti alit yeku den wastani, pagupon paksi dara. II . Wangun kampung empernya satunggil, majeng ngetan yeku cagakira, amanti antya tegese, nglangkungi dera luhur, sarta inggih dipun ingoni, peksi kang aran dara, keh samya kadulu, mlebet medal wonten ingkang, cucuk-cucuk won ten kang dhidhis salisik, won ten ingkang kalangan. 12. Wonten ingkang angrem ngloloh piyik , tamat ingkang nyriteng panti dara , mangkya nyatur sakidulc, balumbang ingkang timur, wonten malih pantyasing peksi , inggih kang aran dara, loji dhapuripun, sungsun-sungsun lotengHa , kehing loji jejer-jejcr gandhcng katri mangidul ajengira. 13. Pinayonan seng balungan jati, pager gebyog tritrisnya rincngga, ing papaliyun wastane, (plisir cukit) rin tik-ri tik dunulu, ngriku ugi dipun ingoni, kang aran paksi dara, Persi sartanipun, · winastan gondhok bangsanya, tamat nyrita paguponing dara Persi, Ian kang geng lungayanya. (gondhok) 182<noinclude></noinclude> lq5nmh049hi7vw6tieryjpfcie9qfts 74508 74498 2026-05-12T06:38:20Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::kandhang ayam yata ing mangkin, :::gantya kang winursita, :::ing sakidulipun, :::griya kampung kandhang sata, :::wonten panti alit yeku den wastani, :::pagupon paksi dara. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=11 <poem> Wangun kampung empernya satunggil, majeng ngetan yeku cagakira, amanti antya tegese, nglangkungi dera luhur, sarta inggih dipun ingoni, peksi kang aran dara, keh samya kadulu, mlebet medal wonten ingkang, cucuk-cucuk wongen kang dhidhis salisik, wonten ingkang kalangan. </poem> |<poem> Wonten ingkang angrem ngloloh piyik, tamat ingkang nyriteng panti dara, mangkya nyatur sakidule, balumbang ingkang timur, wonten malih pantyasing peksi, inggih kang aran dara, loji dhapuripun, sungsun-sungsun lotengira, kehing loji jejer-jejer gandheng katri mangidul ajengira. </poem> |<poem> Pinayonan seng balungan jati, pager gebyog tritrisnya rinengga, ing papaliyun wastane, (plisir cukit) rintik-ritik dunulu, ngriku ugi dipun ingoni, kang aran paksi dara, Persi sartanipun, winastan gondhok bangsanya, tamat nyrita paguponing dara Persi, lan kang geng lungayanya. (gondhok) </poem> }}<noinclude>{{rh|182}}</noinclude> du1n9g9m8u2d8056vrbv076u83far5k 74606 74508 2026-05-12T09:32:02Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::kandhang ayam yata ing mangkin, :::gantya kang winursita, :::ing sakidulipun, :::griya kampung kandhang sata, :::wonten panti alit yeku den wastani, :::pagupon paksi dara. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=11 <poem> Wangun kampung empernya satunggil, majeng ngetan yeku cagakira, amanti antya tegese, nglangkungi dera luhur, sarta inggih dipun ingoni, peksi kang aran dara, keh samya kadulu, mlebet medal wonten ingkang, cucuk-cucuk wongen kang dhidhis salisik, wonten ingkang kalangan. </poem> |<poem> Wonten ingkang angrem ngloloh piyik, tamat ingkang nyriteng panti dara, mangkya nyatur sakidule, balumbang ingkang timur, wonten malih pantyasing peksi, inggih kang aran dara, loji dhapuripun, sungsun-sungsun lotengira, kehing loji jejer-jejer gandheng katri mangidul ajengira. </poem> |<poem> Pinayonan seng balungan jati, pager gebyog tritrisnya rinengga, ing papaliyun wastane, (plisir cukit) rintik-ritik dunulu, ngriku ugi dipun ingoni, kang aran paksi dara, Persi sartanipun, winastan gondhok bangsanya, tamat nyrita paguponing dara Persi, lan kang geng lungayanya. (gondhok) </poem> }}<noinclude>{{rh|182}}</noinclude> 8kerz7yoyqw8cclbz8gfsx81snx7xs4 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/181 250 23714 74501 2026-05-12T06:31:22Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri Juhur) 18. Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, won ten griya kekandhange, ing sa to wasta Jembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur. ngetan ngilennya ( l) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter Jangkungn... 74501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri Juhur) 18. Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, won ten griya kekandhange, ing sa to wasta Jembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur. ngetan ngilennya ( l) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter Jangkungnya. 19. (8) Wolung dhesi binalungan saking, · kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang !em bu wau, won ten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujurnya. ngctan majeng ngidul, de ngetan ngilen ukurnya, (5) gangsal meter Jangkungira (:!) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya. 20. (5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tarnal kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang !em bu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, Jan pojoking capuri kang, imbang we tan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro we tan. 184<noinclude></noinclude> qrdrx14xyssoofpreanlt909q3n6zwp 74502 74501 2026-05-12T06:34:41Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> 2de7121awynblktneb81ah93jhhnoi5 74503 74502 2026-05-12T06:36:32Z Khusna Safira 1759 74503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</ol> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> tghdgb2wijflgvgevn4vx2f169rklpt 74504 74503 2026-05-12T06:36:56Z Khusna Safira 1759 74504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</ol> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> btmc1u4m9ibp7niozjxic7azvgosa6m 74505 74504 2026-05-12T06:37:31Z Khusna Safira 1759 74505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol><poem>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</ol></poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> jvopyd50xt2pqt1tbn9hubju5sbcbkf 74506 74505 2026-05-12T06:37:58Z Khusna Safira 1759 74506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol><poem>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</ol></poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> so7j9kqxbyxicko98gmwhlo232vb4p2 74507 74506 2026-05-12T06:38:17Z Khusna Safira 1759 74507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><ol><poem>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</ol></poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> 14q68o5ke7ales8ssbe8yqf2c7or1am 74509 74507 2026-05-12T06:38:41Z Khusna Safira 1759 74509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem>abdining para wirya, (abdining para luhur) putri kang tut pungkur, wiyos Dalem Sri Narendra, tamat nyrita pawon kaangge abdining, para endyah Wibawa. (para putri luhur)</poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> ibye9e6ytjgekhs68eqp1eif4v5ta8m 74511 74509 2026-05-12T06:40:06Z Khusna Safira 1759 74511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::abdining para wirya, :::(abdining para luhur) :::putri kang tut pungkur, :::wiyos Dalem Sri Narendra, :::tamat nyrita pawon kaangge abdining, :::para endyah Wibawa. :::(para putri luhur) </poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Salajengnya mangkya kang winarni, sawetaning griya pawon para, wonten griya kekandhange, ing sato wasta lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan ajengira. mangidul den ukur, ngetan ngilennya (1) sadhekah, (8) astha meter ngaler ngidulnya winilis, (5) gangsal meter langkungnya.</poem> |<poem>(8) Wolung dhesi binalungan saking. kajeng jati kapayonan sirap, mangkya nyatur sawetane, ing kandhang lembu wau, wonten panti kadhogan wajik, wangun kampung ujumya. ngetan majeng ngidul. de ngetan ngilen ukumnya, (5) gangsal meter langkungira (2) kalih dhesi, ngaler ngidul ukurnya.</poem> |<poem>(5) Gangsal meter balunganing panti, kajeng jati kapayu ing sirap, tamat kadhogang critane, nanging lir mangsul muwus, kandhang lembu kadhogang wajik, puniku wau samya, celak manggenipun, lan pojoking capuri kang, imbang wetan ler dene kadhogang wajik, meh mepet jaro wetan.</poem> }}<noinclude>{{rh|184}}</noinclude> 0m3glks09owopefxeiv5ye04u47mgye Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/180 250 23715 74510 2026-05-12T06:38:46Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>I 4. Nih an magkya genti kang winami, sawetaning pagupon punika, won ten kandhang sata rane, brahmaputra puniku, dhapur kampung alit tur peni, mangilen ajengira, ing wurinya sinung, griyan alit dhapurira, lir kukusan tritisira langkung inggil, tinimbang Jan wuwungnya. I 5. Griya kampung kang dipun sambungi, wau griya kang kadi kukusan, pangrakitira kadhempet, ngetan ujuring kampung, kapayu seng dipun tawingi, kawat mawa rinengga, wewangunan bagus, tamat nyrita griya ayam, brahmaputra mangkya genii kang winarni, sale ring blum bang we tan. 16. Wontcn wisma dhapurnya winarti, kampung mujur mangetan ~mpcmya, namung kidul kaliyan lcr, jati balunganipun, pay on sirap sarta tina wing, tegcsnya kapagcran, ing gcdck puniku, kaukur mangctanint, (I) juga dhckah (2) dwi meter ian (5) gangsla dhcsi, mangler gnidulira. I 7. (6) Sad mctcmya langkung (3) tiga dhesi, parlunira pantycka pirantya, (parlunipun griya punika pirantos) mung pawon para kunggcne, lire para puniku, amung kangge yen ngramtcngi, 183<noinclude></noinclude> 2xo3ws0b7661qxm8zfuesg1ftltk7h7 74516 74510 2026-05-12T06:46:05Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=14 |<poem> Nihan magkya genti kang winami, sawetaning pagupon punika, wonten kandhang sata rane, brahmaputra puniku, dhapur kampung alit tur peni, mangilen ajengira, ing wurinya sinung, griyan alit dhapurira, lir kukusan tritisira langkung inggil, tinimbang Jan wuwungnya. </poem> |<poem> Griya kampung kang dipun sambungi, wau griya kang kadi kukusan, pangrakitira kadhempet, ngetan ujuring kampung, kapayu seng dipun tawingi, kawat mawa rinengga, wewangunan bagus, tamat nyrita griya ayam, brahmaputra mangkya genii kang winarni, salering blumbang wetan. </poem> |<poem> Wonten wisma dhapurnya winarti, kampung mujur mangetan empernya, namung kidul kaliyan ler, jati balunganipun, payon sirap sarta tinawing, tegesnya kapageran, ing gedek puniku, kaukur mangetanira, (I) juga dhekah (2) dwi meter lan (5) gangsla dhesi, mangler gnidulira. </poem> |<poem> (6) Sad meternya langkung (3) tiga dhesi, parlunira pantyeka pirantya, (parlunipun griya punika pirantos) mung pawon para kanggene, lire para puniku, amung kangge yen ngraratengi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||183}}</noinclude> k4ip8ngtmbognbawevp2d2lnqte2me5 74519 74516 2026-05-12T06:46:42Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=14 |<poem> Nihan magkya genti kang winami, sawetaning pagupon punika, wonten kandhang sata rane, brahmaputra puniku, dhapur kampung alit tur peni, mangilen ajengira, ing wurinya sinung, griyan alit dhapurira, lir kukusan tritisira langkung inggil, tinimbang lan wuwungnya. </poem> |<poem> Griya kampung kang dipun sambungi, wau griya kang kadi kukusan, pangrakitira kadhempet, ngetan ujuring kampung, kapayu seng dipun tawingi, kawat mawa rinengga, wewangunan bagus, tamat nyrita griya ayam, brahmaputra mangkya genii kang winarni, salering blumbang wetan. </poem> |<poem> Wonten wisma dhapurnya winarti, kampung mujur mangetan empernya, namung kidul kaliyan ler, jati balunganipun, payon sirap sarta tinawing, tegesnya kapageran, ing gedek puniku, kaukur mangetanira, (I) juga dhekah (2) dwi meter lan (5) gangsla dhesi, mangler gnidulira. </poem> |<poem> (6) Sad meternya langkung (3) tiga dhesi, parlunira pantyeka pirantya, (parlunipun griya punika pirantos) mung pawon para kanggene, lire para puniku, amung kangge yen ngraratengi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||183}}</noinclude> lvt5kxbkj7mc7g2m1hsb8j0erl99xzx 74520 74519 2026-05-12T06:47:55Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=14 |<poem> Nihan magkya genti kang winami, sawetaning pagupon punika, wonten kandhang sata rane, brahmaputra puniku, dhapur kampung alit tur peni, mangilen ajengira, ing wurinya sinung, griyan alit dhapurira, lir kukusan tritisira langkung inggil, tinimbang lan wuwungnya. </poem> |<poem> Griya kampung kang dipun sambungi, wau griya kang kadi kukusan, pangrakitira kadhempet, ngetan ujuring kampung, kapayu seng dipun tawingi, kawat mawa rinengga, wewangunan bagus, tamat nyrita griya ayam, brahmaputra mangkya genii kang winarni, salering blumbang wetan. </poem> |<poem> Wonten wisma dhapurnya winarti, kampung mujur mangetan empernya, namung kidul kaliyan ler, jati balunganipun, payon sirap sarta tinawing, tegesnya kapageran, ing gedek puniku, kaukur mangetanira, (1) juga dhekah (2) dwi meter lan (5) gangsla dhesi, mangler gnidulira. </poem> |<poem> (6) Sad meternya langkung (3) tiga dhesi, parlunira pantyeka pirantya, (parlunipun griya punika pirantos) mung pawon para kanggene, lire para puniku, amung kangge yen ngraratengi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||183}}</noinclude> mo9rsi5kvug5413pvinlnlji1whadz4 74607 74520 2026-05-12T09:33:07Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=14 |<poem> Nihan magkya genti kang winarni, sawetaning pagupon punika, wonten kandhang sata rane, brahmaputra puniku, dhapur kampung alit tur peni, mangilen ajengira, ing wurinya sinung, griyan alit dhapurira, lir kukusan tritisira langkung inggil, tinimbang lan wuwungnya. </poem> |<poem> Griya kampung kang dipun sambungi, wau griya kang kadi kukusan, pangrakitira kadhempet, ngetan ujuring kampung, kapayu seng dipun tawingi, kawat mawa rinengga, wewangunan bagus, tamat nyrita griya ayam, brahmaputra mangkya genii kang winarni, salering blumbang wetan. </poem> |<poem> Wonten wisma dhapurnya winarti, kampung mujur mangetan empernya, namung kidul kaliyan ler, jati balunganipun, payon sirap sarta tinawing, tegesnya kapageran, ing gedek puniku, kaukur mangetanira, (1) juga dhekah (2) dwi meter lan (5) gangsla dhesi, mangler gnidulira. </poem> |<poem> (6) Sad meternya langkung (3) tiga dhesi, parlunira pantyeka pirantya, (parlunipun griya punika pirantos) mung pawon para kanggene, lire para puniku, amung kangge yen ngraratengi, </poem> }}<noinclude>{{rh|||183}}</noinclude> pd7y0p5n3dotnwen8cm3qw0zaobhu4o Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/182 250 23716 74512 2026-05-12T06:40:24Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "21. Lire jaro capureng wedari, sawetannya kandhang lembu sarta, kadhogang puniku maneh, won ten kandhanging lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan yeku mawa, emper dwi ler k.idul, kapalih iku ujumya, pangrekane sisih-sisihan dumadi, pengkeran ajengira, 22. Ngaler ngidul de ukumya maring, nget an ngilenira (I) juga dhekal1, (9) sangang meter (2) dwi dhesine, mangaler ngidulipun, juga dhekah myang ( 1) juga dhesi, jati balunganira, sirap payonipu... 74512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>21. Lire jaro capureng wedari, sawetannya kandhang lembu sarta, kadhogang puniku maneh, won ten kandhanging lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan yeku mawa, emper dwi ler k.idul, kapalih iku ujumya, pangrekane sisih-sisihan dumadi, pengkeran ajengira, 22. Ngaler ngidul de ukumya maring, nget an ngilenira (I) juga dhekal1, (9) sangang meter (2) dwi dhesine, mangaler ngidulipun, juga dhekah myang ( 1) juga dhesi, jati balunganira, sirap payonipun, sak.iduling wau kandhang, won ten griya wangunipun kampung alit, pranti kalamun dandan. 23. lngkang samya dumuneng wetaning, kang kasidi (kang kaleres) sak.iduling kandhang, ing lembu wau ingkang ler, myang kidul kilenipun, ingkang kidul kandhanging sapi, (kanclhanging sapi ingkang kidul) wonten griya dhapumya, kampung mujur ngidul, mawi emper kilen wet a, dadya kalih empere puniku panti, sarta griya punika. 24. Kapalih byak mujur de kang sisih, majeng ngilen kangge gedhongira, parabdi dene sisihe, mangetan ajengipun, 185<noinclude></noinclude> gx7k2hm35ow4sj64yi1mqmwtgy3r23v 74513 74512 2026-05-12T06:42:53Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=18 |<poem>Lire jaro capureng wedari, sawetannya kandhang lembu sarta, kadhogang puniku maneh, wonten kandhanging lembu, wangun kampung ujuring panti, mangetan yeku mawa, emper dwi ler kidul, kapalih iku ujumnya, pangrekane sisih-sisihan dumadi, pengkeran ajengira,</poem> |<poem>Ngaler ngidul de ukumnya maring, ngetan ngilenira (1) juga dhekah, (9) sangang meter (2) dwi dhesine, mangaler ngidulipun, juga dhekah myang (1) juga dhesi, jati balunganira, sirap payonipun, sakiduling wau kandhang, wonten griya wangunipun kampung alit, pranti kalamun dandan.</poem> |<poem>Ingkang samya dumuneng wetaning, kang kasidi (kang kaleres) sakiduling kandhang, ing lembu wau ingkang ler, myang kidul kilenipun, ingkang kidul kandhanging sapi, (kandhanging sapi ingkang kidul) wonten griya dhapumya, kampung mujur ngidul, mawi emper kilen weta, dadya kalih empere puniku panti, sarta griya punika.</poem> |<poem>Kapalih byak mujur de kang sisih, majeng ngilen kangge gedhongira, parabdi dene sisihe, mangetan ajengipun,</poem> }}<noinclude>{{rh|||185}}</noinclude> lwukoi5ghrf1ec80cmg4yfb2pr26yfm Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/183 250 23717 74514 2026-05-12T06:43:19Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "kangge kestal rakitan wajik, ingukur ngetanira, ( 1) juga dhekah langkung, ( l) juga meter de ngidulnya, katri dhekah (l) juga meter (4) kawan dhesi, jati balunganira. 25. Payon sirap tanapi katawing, kapageran yeku tegesira, ing tembok dene pojoke, ing pantyasa puniku, kang ler kilen ingadu manis, Ian pojok blumbang wetan, ingkang kidul timur, (kidul wetan) dumadya wau pantyasa, manggenira wonten sakidul wetaning, balumbang ingkang wetan. 26. Myang n... 74514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>kangge kestal rakitan wajik, ingukur ngetanira, ( 1) juga dhekah langkung, ( l) juga meter de ngidulnya, katri dhekah (l) juga meter (4) kawan dhesi, jati balunganira. 25. Payon sirap tanapi katawing, kapageran yeku tegesira, ing tembok dene pojoke, ing pantyasa puniku, kang ler kilen ingadu manis, Ian pojok blumbang wetan, ingkang kidul timur, (kidul wetan) dumadya wau pantyasa, manggenira wonten sakidul wetaning, balumbang ingkang wetan. 26. Myang neng wetaning pandhapi wingking, antaraning griya wau lawan, pandhapi wonten kandhange, ing sata wastanipun, brahmaputra wanguning panti, loji kampung dhapurnya, yeku mujur ngidul, sisih kidul sung menara. tegesira panggungan tanapi mawi, sungsun-sungsun lotengnya. 27. Gajah.ira pantyeka kinardi, (gajahipun griya punika kada1nel) wangun piramidhe sisih astha, winangun lincip pucuke, nganceran munggeng luhur, rekanira wesi barani, kinarya ananggulang, (kadamel tameng = tangkis = aling-aling) pesatireng guntur, (lampah sum buting baledheg) 186<noinclude></noinclude> q14dn6isyltmng3ebeyk1w5qj6x0z12 74515 74514 2026-05-12T06:45:43Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::kangge kestal rakitan wajik, :::ingukur ngetanira, :::(1) juga dhekah langkung, :::(1) juga meter de ngidulnya, :::katri dhekah (1) juga meter (4) kawan dhesi, :::jati balunganira. </poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Payon sirap tanapi katawing, kapageran yeku tegesira, ing tembok dene pojoke, ing pantyasa puniku, kang ler kilen ingadu manis, lan pojok blumbang wetan, ingkang kidul timur, (kidul wetan) dumadya wau pantyasa, manggenira wonten sakidul wetaning, balumbang ingkang wetan.</poem> |<poem>Myang neng wetaning pandhapi wingking, antaraning griya wau lawan, pandhapi wonten kandhange, ing sata wastanipun, brahmaputra wanguning panti, loji kampung dhapurnya, yeku mujur ngidul, sisih kidul sung menara. tegesira panggungan tanapi mawi, sungsun-sungsun lotengnya.</poem> |<poem>Gajahira pantyeka kinardi, (gajahipun griya punika kadamel) wangun piramidhe sisih astha, winangun lincip pucuke, nganceran munggeng luhur, rekanira wesi barani, kinarya ananggulang, (kadamel tameng tangkis aling-aling) pesatireng guntur, (lampah sumbuting baledheg)</poem> }}<noinclude></noinclude> 2e5x1fo9l7iydpxskcp5ffb1i8v2ff5 74517 74515 2026-05-12T06:46:29Z Khusna Safira 1759 74517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::kangge kestal rakitan wajik, :::ingukur ngetanira, :::(1) juga dhekah langkung, :::(1) juga meter de ngidulnya, :::katri dhekah (1) juga meter (4) kawan dhesi, :::jati balunganira. </poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Payon sirap tanapi katawing, kapageran yeku tegesira, ing tembok dene pojoke, ing pantyasa puniku, kang ler kilen ingadu manis, lan pojok blumbang wetan, ingkang kidul timur, (kidul wetan) dumadya wau pantyasa, manggenira wonten sakidul wetaning, balumbang ingkang wetan.</poem> |<poem>Myang neng wetaning pandhapi wingking, antaraning griya wau lawan, pandhapi wonten kandhange, ing sata wastanipun, brahmaputra wanguning panti, loji kampung dhapurnya, yeku mujur ngidul, sisih kidul sung menara. tegesira panggungan tanapi mawi, sungsun-sungsun lotengnya.</poem> |<poem>Gajahira pantyeka kinardi, (gajahipun griya punika kadamel) wangun piramidhe sisih astha, winangun lincip pucuke, nganceran munggeng luhur, rekanira wesi barani, kinarya ananggulang, (kadamel tameng = tangkis = aling-aling) pesatireng guntur, (lampah sumbuting baledheg)</poem> }}<noinclude></noinclude> nrx7x1pbys1m2bsn5hge16pyagq0h9d Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/184 250 23718 74518 2026-05-12T06:46:40Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "akathah candhelanira, pinayu seng bebalungan samya wesi, sarta rinuji tosan. 28. Rinengga cet wamanira peni, nihan rehning wandaning artatya, (sigeg rehning satraning sekar dhandhanggendhis). jroning sapada-padane , pinetang wonten gunggung, (84) catur naga jarwaning wilis, (84) wolungdasa sekawan, mangka sampun antuk, (27) turanggaka dwi pada, (pitulikur pada) prayoganya sinalin pupuh kawuri, sekar pangkur tegesnya. 187" 74518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>akathah candhelanira, pinayu seng bebalungan samya wesi, sarta rinuji tosan. 28. Rinengga cet wamanira peni, nihan rehning wandaning artatya, (sigeg rehning satraning sekar dhandhanggendhis). jroning sapada-padane , pinetang wonten gunggung, (84) catur naga jarwaning wilis, (84) wolungdasa sekawan, mangka sampun antuk, (27) turanggaka dwi pada, (pitulikur pada) prayoganya sinalin pupuh kawuri, sekar pangkur tegesnya. 187<noinclude></noinclude> 8xwhw5753rx7u68jgjolf37fx2k6j1i 74521 74518 2026-05-12T06:48:10Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::akathah candhelanira, :::pinayu seng bebalungan samya wesi, :::sarta rinuji tosan. </poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Rinengga cet warnanira peni, nihan rehning wandaning artatya, (sigeg rehning satraning sekar dhandhanggendhis). jroning sapada-padane, pinetang wonten gunggung, (84) catur naga jarwaning wilis, (84) wolungdasa sekawan, mangka sampun antuk, (27) turanggaka dwi pada, (pitulikur pada) prayoganya sinalin pupuh kawuri, sekar pangkur tegesnya.</poem> }}<noinclude>{{rh|||187}}</noinclude> cwoev42ai7agzv62jhdb0zsfxqdt0yj Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/185 250 23719 74522 2026-05-12T06:48:24Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "XV. PANGKUR 1. Sak.iduling madeyasa, kampung mujur ngaler winarteng ngarsi, wonten griya kampung mujur, ngaler malih sinungan, emper kalih dumunung ing sisih timur, (wetan) Ian pracima (kaliyan kilen) ukurira, timur pracima winilis (kaetang). 2. Juga dhekah langkungira, ( 1) juga meter langkung ( 1) sajuga dhesi, dene ngaler ngidulipun, ( 1) juga dhekah 1angkllngnya, juga meter myang (5) gangsal dhesi puniku, payon sirap balungannya, sa day a kinajeng... 74522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>XV. PANGKUR 1. Sak.iduling madeyasa, kampung mujur ngaler winarteng ngarsi, wonten griya kampung mujur, ngaler malih sinungan, emper kalih dumunung ing sisih timur, (wetan) Ian pracima (kaliyan kilen) ukurira, timur pracima winilis (kaetang). 2. Juga dhekah langkungira, ( 1) juga meter langkung ( 1) sajuga dhesi, dene ngaler ngidulipun, ( 1) juga dhekah 1angkllngnya, juga meter myang (5) gangsal dhesi puniku, payon sirap balungannya, sa day a kinajeng jati. 3. Tembok kang mangka·rangkahnya, lire rangkah yeku pagering panti, jrambah plester gajahipun, pinarsada tri kamar, (kasingget dados tigang kamar) jejerira mangaler de emperipun, dwi samya kinarya medal, kamar tengah sinung kori. 4. (4) Catur jeb1os maring kamar, ing ler kidul nguniweh njeb1os maring, emper wetan sartanipun, maring emper pracima, dene kamar 1er won ten candhe1anipun, juga neng tembok untara, (ler) kamar kidul wonten ugi, 188<noinclude></noinclude> 1n8zaw1ktlxsph1ne7d6buj2c4yac5f 74524 74522 2026-05-12T06:50:11Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|'''XV. PANGKUR}''' {{ordered list|start=1 |<poem>Sakiduling madeyasa, kampung mujur ngaler winarteng ngarsi, wonten griya kampung mujur, ngaler malih sinungan, emper kalih dumunung ing sisih timur, (wetan) lan pracima (kaliyan kilen) ukurira, timur pracima winilis (kaetang).</poem> |<poem>Juga dhekah langkungira, (1) juga meter langkung (1) sajuga dhesi, dene ngaler ngidulipun, (1) juga dhekah langkungnya, juga meter myang (5) gangsal dhesi puniku, payon sirap balungannya, sadaya kinajeng jati.</poem> |<poem>Tembok kang mangka rangkahnya, lire rangkah yeku pagering panti, jrambah plester gajahipun, pinarsada tri kamar, (kasingget dados tigang kamar) jejerira mangaler de emperipun, dwi samya kinarya medal, kamar tengah sinung kori.</poem> |<poem>(4) Catur jeblos maring kamar, ing ler kidul nguniweh njeblos maring, emper wetan sartanipun, maring emper pracima, dene kamar ler wonten candhelanipun, juga neng tembok untara, (ler) kamar kidul wonten ugi,</poem> }}<noinclude>{{rh|188}}</noinclude> 80mtu0hqw3gy3fezrse9h5rews6s5dq 74525 74524 2026-05-12T06:50:24Z Khusna Safira 1759 74525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{C|'''XV. PANGKUR}}''' {{ordered list|start=1 |<poem>Sakiduling madeyasa, kampung mujur ngaler winarteng ngarsi, wonten griya kampung mujur, ngaler malih sinungan, emper kalih dumunung ing sisih timur, (wetan) lan pracima (kaliyan kilen) ukurira, timur pracima winilis (kaetang).</poem> |<poem>Juga dhekah langkungira, (1) juga meter langkung (1) sajuga dhesi, dene ngaler ngidulipun, (1) juga dhekah langkungnya, juga meter myang (5) gangsal dhesi puniku, payon sirap balungannya, sadaya kinajeng jati.</poem> |<poem>Tembok kang mangka rangkahnya, lire rangkah yeku pagering panti, jrambah plester gajahipun, pinarsada tri kamar, (kasingget dados tigang kamar) jejerira mangaler de emperipun, dwi samya kinarya medal, kamar tengah sinung kori.</poem> |<poem>(4) Catur jeblos maring kamar, ing ler kidul nguniweh njeblos maring, emper wetan sartanipun, maring emper pracima, dene kamar ler wonten candhelanipun, juga neng tembok untara, (ler) kamar kidul wonten ugi,</poem> }}<noinclude>{{rh|188}}</noinclude> dp56wx07nukjz0fzmb411078j0v9yx2 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/188 250 23720 74523 2026-05-12T06:49:06Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>anamaken bandhil watu, lit-alit sawontenya, ngarsanira pinendhet kinarya punglu, (mimis) mila sang doseng Pangeran, Gongliyat lot nywara kibir, (raja Jalut tansah nyuwara kibir) 15. Guguk-guguk gujengira, kiprah-kiprah solahnya kadi ngibing, swara gumleger lir gludhug, heh Dhawit becik sira, Ian Leksander sabala kawulanipun, nungkula mring jenengingwang, manuta agama mami. 16. Agamamu iku salah, Ian Leksander uga puniku silip, padha ngemana nyawamu, yen tan nungkul kalakyan, katrajang ing pedhang ngong sayekti rampung, nadyan sayuta rong yuta, bala kulanta nuta lalis. 17. Heh takeman temen sira, Ian Laksander nungkula jeneng mami, ling mangkana sarywanipun, bandhil katadhah dhadha, mung gumadhuk tan krasa gumuyu guguk, wadyanira Jalut dosa, surak ger nengker wiyati. 18. Katon kekes tis balanya, Aleksander nanging Arahat Dhawit, saya mangsah (saya maju) ngesuk purun, riwut pambandhilira, lociteng tyas gam bar Dhawit kadi muwus, (gambaripun Dhawit = Dhawut = kacandra pangunandikaning manah kados ngandika) tan mawa eram samendhang, denira ngandel sajati. 191<noinclude></noinclude> oibcufxw3a8pdhwptglz8qlar0lfock 74530 74523 2026-05-12T06:55:18Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::anamaken bandhil watu, :::lit-alit sawontenya, :::ngarsanira pinendhet kinarya punglu, (mimis) :::mila sang doseng Pangeran, :::Gongliyat lot nywara kibir, :::(raja Jalut tansah nyuwara kibir) </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=15 |<poem> Guguk-guguk gujengira, kiprah-kiprah solahnya kadi ngibing, swara gumleger lir gludhug, heh Dhawit becik sira, lan Leksander sabala kawulanipun, nungkula mring jenengingwang, manuta agama mami. </poem> |<poem> Agamamu iku salah, lan Leksander uga puniku silip, padha ngemana nyawamu, yen tan nungkul kalakyan, katrajang ing pedhang ngong sayekti rampung, nadyan sayuta rong yuta, bala kulanta nuta lalis. </poem> |<poem> Heh takeman temen sira, lan Laksander nungkula jeneng mami, ling mangkana sarywanipun, bandhil katadhah dhadha, mung gumadhuk tan krasa gumuyu guguk, wadyanira Jalut dosa, surak ger nengker wiyati. </poem> |<poem> Katon kekes tis balanya, Aleksander nanging Arahat Dhawit, saya mangsah (saya maju) ngesuk purun, riwut pambandhilira, lociteng tyas gambar Dhawit kadi muwus, (gambaripun Dhawit = Dhawut = kacandra pangunandikaning manah kados ngandika) tan mawa eram samendhang, denira ngandel sajati. </poem> }}<noinclude>{{rh|191}}</noinclude> krcsuy43vyyaldtopkbj8av0emwcvgn Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/186 250 23721 74526 2026-05-12T06:50:48Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "5. Candhelanira satunggal, ing kamar ler kidul wau kekalih, sangkep pandayengjinemrum, {pepak pi ran tosing pasareyan) myang pran tos padandosan, tuwin pasren sangkep saniskaranipun, (saha rerenggan jangkep sadayanipun) kamar len sinung pandaya, (kamar tengah k adekekan pi ran tos) panitranan langkung peni. 6. Lam pu miwah gain bar-gam bar, emper kilen rinengga gam bar kaJih, kang satunggaJ gam bar wau, Arah at Dhawit rannya, ayun yuda tandhing Ia wan... 74526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>5. Candhelanira satunggal, ing kamar ler kidul wau kekalih, sangkep pandayengjinemrum, {pepak pi ran tosing pasareyan) myang pran tos padandosan, tuwin pasren sangkep saniskaranipun, (saha rerenggan jangkep sadayanipun) kamar len sinung pandaya, (kamar tengah k adekekan pi ran tos) panitranan langkung peni. 6. Lam pu miwah gain bar-gam bar, emper kilen rinengga gam bar kaJih, kang satunggaJ gam bar wau, Arah at Dhawit rannya, ayun yuda tandhing Ia wan jenengipun, Gongliyat gununganira, dosa kang nglampahi mukir. 7. Mring angger dhawuhing Pangran , yeku ingkang kasebut ing kinteki, Ambiya J eng Nabi Dawut, prang tandhing mengsah lawan, Raja J alut manawi ingkang kasebut, srat crita satus sekawan, kang ny ritakken para Nabi. 8. Pakemira Kristen janma, myang winastan Nasara sarta Srani, Arahat Dhawit puniku, Nabi Dawut tegesnya, duk puniku dumadi sarayanipun, (tulung = pitulungan) Aleksander tegesnya, Iskandar ingkang kawarti. 9. Neng Ambiya bebisiknya, raja TaJut gununganing sujanmi, sungkem ngabekti Hyang Agung, 189<noinclude></noinclude> d94bn7455frw4tziuku84qti7ryf6bz 74527 74526 2026-05-12T06:52:46Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=5 |<poem>Candhelanira satunggal, ing kamar ler kidul wau kekalih, sangkep pandayeng jinemrum, (pepak pirantosing pasareyan) myang prantos padandosan, tuwin pasren sangkep saniskaranipun, (saha rerenggan jangkep sadayanipun) kamar len sinung pandaya, (kamar tengah kadekekan pirantos) panitranan langkung peni.</poem> |<poem>Lampu miwah gambar-gambar, emper kilen rinengga gambar kalih, kang satunggal gambar wau, Arahat Dhawit rannya, ayun yuda tandhing lawan jenengipun, Gongliyat gununganira, dosa kang nglampahi mukir.</poem> |<poem>Mring angger dhawuhing Pangran, yeku ingkang kasebut ing kinteki, Ambiya Jeng Nabi Dawut, prang tandhing mengsah lawan, Raja Jalut manawi ingkang kasebut, srat crita satus sekawan, kang nyritakken para Nabi.</poem> |<poem>Pakemira Kristen janma, myang winastan Nasara sarta Srani, Arahat Dhawit puniku, Nabi Dawut tegesnya, duk puniku dumadi sarayanipun, (tulung pitulungan) Aleksander tegesnya, Iskandar ingkang kawarti.</poem> |<poem>Neng Ambiya bebisiknya, raja Talut gununganing sujanmi, sungkem ngabekti Hyang Agung,</poem> }}<noinclude>{{rh|||189}}</noinclude> nmxyol785mzu0xsref8m6q3k26s1wp4 74528 74527 2026-05-12T06:53:16Z Khusna Safira 1759 74528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=5 |<poem>Candhelanira satunggal, ing kamar ler kidul wau kekalih, sangkep pandayeng jinemrum, (pepak pirantosing pasareyan) myang prantos padandosan, tuwin pasren sangkep saniskaranipun, (saha rerenggan jangkep sadayanipun) kamar len sinung pandaya, (kamar tengah kadekekan pirantos) panitranan langkung peni.</poem> |<poem>Lampu miwah gambar-gambar, emper kilen rinengga gambar kalih, kang satunggal gambar wau, Arahat Dhawit rannya, ayun yuda tandhing lawan jenengipun, Gongliyat gununganira, dosa kang nglampahi mukir.</poem> |<poem>Mring angger dhawuhing Pangran, yeku ingkang kasebut ing kinteki, Ambiya Jeng Nabi Dawut, prang tandhing mengsah lawan, Raja Jalut manawi ingkang kasebut, srat crita satus sekawan, kang nyritakken para Nabi.</poem> |<poem>Pakemira Kristen janma, myang winastan Nasara sarta Srani, Arahat Dhawit puniku, Nabi Dawut tegesnya, duk puniku dumadi sarayanipun, (tulung = pitulungan) Aleksander tegesnya, Iskandar ingkang kawarti.</poem> |<poem>Neng Ambiya bebisiknya, raja Talut gununganing sujanmi, sungkem ngabekti Hyang Agung,</poem> }}<noinclude>{{rh|||189}}</noinclude> m1pfml9farku8ndwfaae3kk08dxhgf1 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/187 250 23722 74529 2026-05-12T06:53:37Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "nihan rnangsul Gongliyat, inggih wau ingkang nama raja Talut, ageng inggil angganira, san tosa anggegirisi. 10. Bokmanawi kang kawarta, wonten tern bung Sangsekrit den wastani, raksasa nguniweh (utawi) diyu, ya dyan latin tern bungnya, tegesira yen tern bung latin puniku, winastanan Atiantika, buta geng yeku kang wardi: 11. Sll!ta.ternbung latin uga, raja Jalut puniku den wastani, rus b'uta gung tegesipun, raja Jalut kang parap, yeku wau Gongliyat car... 74529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>nihan rnangsul Gongliyat, inggih wau ingkang nama raja Talut, ageng inggil angganira, san tosa anggegirisi. 10. Bokmanawi kang kawarta, wonten tern bung Sangsekrit den wastani, raksasa nguniweh (utawi) diyu, ya dyan latin tern bungnya, tegesira yen tern bung latin puniku, winastanan Atiantika, buta geng yeku kang wardi: 11. Sll!ta.ternbung latin uga, raja Jalut puniku den wastani, rus b'uta gung tegesipun, raja Jalut kang parap, yeku wau Gongliyat caritanipun, darbe tameng lawan pedhang, gung santosa gaman jurit, 12. Myang wau Jalut Gongliyat, sudireng (kendeling) prang keringan kanan kering, saking sudira prang pupuh, tansah jayeng ayuda, surnarmanya Gongliyat sang raja Jalut, duk arsa prang tandhing lawan, surayane AJeksandri. 13. Utawi wau Iskandar, kangjejuluk yeku Arahat Dhawit, inggih wau Nabi Dawut, cilik rnenthik angganya, kadi rare limprah ageng inggilipun, Gongliyat tansah angurnbar, swaranya kang dahat kibir. 14. Kacarita campuh ing prang, gamanira Arahat Dhawit naming, 190<noinclude></noinclude> 7w1zl10u64iseiouzs5pmxzvb5zxnah 74532 74529 2026-05-12T06:56:20Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::nihan mangsul Gongliyat, :::inggih wau ingkang nama raja Talut, :::ageng inggil angganira, :::santosa anggegirisi. </poem> {{ordered list|start=10 |<poem>Bokmanawi kang kawarta, wonten tembung Sangsekrit den wastani, raksasa nguniweh (utawi) diyu, ya dyan latin tembungnya, tegesira yen tembung latin puniku, winastanan Atlantika, buta geng yeku kang wardi.</poem> |<poem>Sarta tembung latin uga, raja Jalut puniku den wastani, rus buta gung tegesipun, raja Jalut kang parap, yeku wau Gongliyat caritanipun, darbe tameng lawan pedhang, gung santosa gaman jurit,</poem> |<poem>Myang wau Jalut Gongliyat, sudireng (kendeling) prang keringan kanan kering, saking sudira prang pupuh, tansah jayeng ayuda, sumarmanya Gongliyat sang raja Jalut, duk arsa prang tandhing lawan, surayane Aleksandri.</poem> |<poem>Utawi wau Iskandar, kang jejuluk yeku Arahat Dhawit, inggih wau Nabi Dawut, cilik menthik angganya, kadi rare limprah ageng inggilipun, Gongliyat tansah angumbar, swaranya kang dahat kibir.</poem> |<poem>Kacarita campuh ing prang, gamanira Arahat Dhawit naming.</poem><noinclude>{{rh|190}}</noinclude> o6rqfexwi92h9785gkjgeqbfzxbljal 74533 74532 2026-05-12T06:56:44Z Khusna Safira 1759 74533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::nihan mangsul Gongliyat, :::inggih wau ingkang nama raja Talut, :::ageng inggil angganira, :::santosa anggegirisi. </poem> {{ordered list|start=10 |<poem>Bokmanawi kang kawarta, wonten tembung Sangsekrit den wastani, raksasa nguniweh (utawi) diyu, ya dyan latin tembungnya, tegesira yen tembung latin puniku, winastanan Atlantika, buta geng yeku kang wardi.</poem> |<poem>Sarta tembung latin uga, raja Jalut puniku den wastani, rus buta gung tegesipun, raja Jalut kang parap, yeku wau Gongliyat caritanipun, darbe tameng lawan pedhang, gung santosa gaman jurit,</poem> |<poem>Myang wau Jalut Gongliyat, sudireng (kendeling) prang keringan kanan kering, saking sudira prang pupuh, tansah jayeng ayuda, sumarmanya Gongliyat sang raja Jalut, duk arsa prang tandhing lawan, surayane Aleksandri.</poem> |<poem>Utawi wau Iskandar, kang jejuluk yeku Arahat Dhawit, inggih wau Nabi Dawut, cilik menthik angganya, kadi rare limprah ageng inggilipun, Gongliyat tansah angumbar, swaranya kang dahat kibir.</poem> |<poem>Kacarita campuh ing prang, gamanira Arahat Dhawit naming.</poem> }}<noinclude>{{rh|190}}</noinclude> ijhjjpgqhh84epdefxj7seppy3c9z72 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/189 250 23723 74531 2026-05-12T06:55:40Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>19. Maring adil kuwasanya, Gusti Allah Kang Agung Maha Suci, sumarmanya Dhawit wau, ingangsah mring Gongliyat, antarane sablandaran dipun pupuh, dening pedhangnya sang dosa, balane surak dahat tri. (surak langkung rame) 20. Sinengguh Dhawit palastra, nanging gam bar balane Aleksandri, katon astam sotanipun, (katingal bingah manahipun) deny a meksi Aral1at, Dhawit katon pinuwuh ing pedhang luput, marma temah man1dasta, lire surak swara atri, (rame) 21. Duk Dhawit miyarsa swara, dipun eman Ian Gongliyat utawi, wineden prakara lampus, sarta kinen nungkula, candranira ing gam bar batine muwus, tinim bang ngong ajrih pejah, ian nungkul marang sujanmi. 22. Gung dosa mring Pangraningwang, becik ingong ngrungkebi ngandel Widhi, anetel kumandelingsun, maring kuwaseng Allah, kang jati hu tegese temen yen idhup, langgeng ajeg tegesira, Pangeran tan kena pati. 23. Tan kena -roga raganya, kang mangkono Pangeran ngong upami, katon nanging Pangraningsun, tan kena sinatmata, (boten kenging katingalan) 192<noinclude></noinclude> 2t5ncm7l3xj0xjp3ixydqynkzjeelq5 74537 74531 2026-05-12T07:00:39Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=19 |<poem> Maring adil kuwasanya, Gusti Allah Kang Agung Maha Suci, sumarmanya Dhawit wau, ingangsah mring Gongliyat, antarane sablandaran dipun pupuh, dening pedhangnya sang dosa, balane surak dahat tri. (surak langkung rame) </poem> |<poem> Sinengguh Dhawit palastra, nanging gambar balane Aleksandri, katon astam sotanipun, (katingal bingah manahipun) deny a meksi Arahat, Dhawit katon pinuwuh ing pedhang luput, marma temah manrudasta, lire surak swara atri, (rame) </poem> |<poem> Duk Dhawit miyarsa swara, dipun eman lan Gongliyat utawi, wineden prakara lampus, sarta kinen nungkula, candranira ing gambar batine muwus, tinimbang ngong ajrih pejah, ian nungkul marang sujanmi. </poem> |<poem> Gung dosa mring Pangraningwang, becik ingong ngrungkebi ngandel Widhi, anetel kumandelingsun, maring kuwaseng Allah, kang jati hu tegese temen yen idhup, langgeng ajeg tegesira, Pangeran tan kena pati. </poem> |<poem> Tan kena roga raganya, kang mangkono Pangeran ngong upami, katon nanging Pangraningsun, tan kena sinatmata, (boten kenging katingalan) </poem> }}<noinclude>{{rh|192}}</noinclude> 33iv63hwm76ilronrz5cld30wqlnyh8 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/215 250 23724 74534 2026-05-12T06:57:38Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "27. Reng-erengnya ing arga kang den arani, Marbabu kaprenah, iring wetan dadya ardi, Marbabu nengser pracima. (marbabu wonten kilen Jeres) 28. Saking wau ing SJagaretna wedari, dene SJagaretna, sa king ing sekar Wedari, kiJen Jeres sipatannya. 29. Tebihipun s·aking ing sekar wedari, wau SJagare tna, setengih pos udakawis, kacarita marganira. 30. Sing kagungan dalem ing Madusita di, ugi ngilen sidhya, (ugi ngiJen Jeres) sekar inggih den langkungi, dado... 74534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>27. Reng-erengnya ing arga kang den arani, Marbabu kaprenah, iring wetan dadya ardi, Marbabu nengser pracima. (marbabu wonten kilen Jeres) 28. Saking wau ing SJagaretna wedari, dene SJagaretna, sa king ing sekar Wedari, kiJen Jeres sipatannya. 29. Tebihipun s·aking ing sekar wedari, wau SJagare tna, setengih pos udakawis, kacarita marganira. 30. Sing kagungan dalem ing Madusita di, ugi ngilen sidhya, (ugi ngiJen Jeres) sekar inggih den langkungi, dados saking Madusita. 31. Slagaretna tebihira winatawis, wonten (9) sangang epal, yen Jumampah sing wedari, wau Madusita marang. 32. SJagaretna praptanya wau Wedari, sekar ragi munggah, saking sekar ngantos prapti, Slagaretna yen nenumpak. 33. Sakecanya kados wahana turanggi, (sakecanipun kados anumpak kapal) dene nyengkreknya dahat, puniku wonten ing margi, caket dhusun Ngegek nama 218<noinclude></noinclude> pwecdhe3m3k5u7naxufk9q15jcfeldw 74535 74534 2026-05-12T06:59:39Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=27 |<poem>Reng-erengnya ing arga kang den arani, Marbabu kaprenah, iring wetan dadya ardi, Marbabu nengser pracima. (marbabu wonten kilen leres)</poem> |<poem>Saking wau ing Slagaretna wedari, dene Slagaretna, saking ing sekar Wedari, kilen leres sipatannya.</poem> |<poem>Tebihipun saking ing sekar wedari, wau Slagaretna, setengah pos udakawis, kacarita marganira.</poem> |<poem>Sing kagungan dalem ing Madusita di, ugi ngilen sidhya, (ugi ngilen leres) sekar inggih den langkungi, dados saking Madusita.</poem> |<poem>Slagaretna tebihira winatawis, wonten (9) sangang epal, yen lumampah sing wedari, wau Madusita marang.</poem> |<poem>Slagaretna praptanya wau Wedari, sekar ragi munggah, saking sekar ngantos prapti, Slagaretna yen nenumpak.</poem> |<poem>Sakecanya kados wahana turanggi, (sakecanipun kados anumpak kapal) dene nyengkreknya dahat, puniku wonten ing margi, caket dhusun Ngegek nama.</poem> }}<noinclude>{{rh|218}}</noinclude> tpacr95teif26ejg3zvtqikdafftnmn Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/216 250 23725 74536 2026-05-12T07:00:09Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "34. Margi wau praptanya Salgarenta, namung kirang sapal, klimat Slagaretna wus tis, (hawaning siti pasanggrahan Slagaretna sampun asrep) de kori pager udyana. 35. Majeng ngaler dumunung ing tanah inggil, margi manjingira, capurining kang wedari, sing kidul wetan purugnya. 36. Manguntara (mangaler) gya gubed mracima prapti, (lajeng gubed mangilen dhateng) regol margilnya na, (regol manggen wonten) wetaning pojok capuri, ingkang untara pracima, (ingkang... 74536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>34. Margi wau praptanya Salgarenta, namung kirang sapal, klimat Slagaretna wus tis, (hawaning siti pasanggrahan Slagaretna sampun asrep) de kori pager udyana. 35. Majeng ngaler dumunung ing tanah inggil, margi manjingira, capurining kang wedari, sing kidul wetan purugnya. 36. Manguntara (mangaler) gya gubed mracima prapti, (lajeng gubed mangilen dhateng) regol margilnya na, (regol manggen wonten) wetaning pojok capuri, ingkang untara pracima, (ingkang ler kilen) 3 7. De dalemnya udyana Slagaretna di, umaje ng mangetan, ngungkurken Marbabu ardi, ngerengaken ring jejurang. 38. Kang kawarta ingjurang Sagundhok nami, myang nengenken tanah, gili (munggul) miwah ingkang margi, manger minggah tegesira. 39. Mangku tegal sayuran myang sari-sari, wanguning patyasa, joglo mawi den emperi, rangkep mubeng temu gelang. 40. Binalungan kajeng jati payon siti, gendheng wastanira, binata (pinager)1 gebyog kang panti, kapalester jram bah ira. 219<noinclude></noinclude> 5gpx16465dfbt7mzbiuntqrrhcvv2rr 74539 74536 2026-05-12T07:01:55Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=34 |<poem>Margi wau praptanya Salgarenta, namung kirang sapal, klimat Slagaretna wus tis, (hawaning siti pasanggrahan Slagaretna sampun asrep) de kori pager udyana.</poem> |<poem>Majeng ngaler dumunung ing tanah inggil, margi manjingira, capurining kang wedari, sing kidul wetan purugnya.</poem> |<poem>Manguntara (mangaler) gya gubed mracima prapti, (lajeng gubed mangilen dhateng) regol margilnya na, (regol manggen wonten) wetaning pojok capuri, ingkang untara pracima, (ingkang ler kilen)</poem> |<poem>De dalemnya udyana Slagaretna di, umajeng mangetan, ngungkurken Marbabu ardi, ngerengaken ring jejurang.</poem> |<poem>Kang kawarta ing jurang Sagundhok nami, myang nengenken tanah, gili (munggul) miwah ingkang margi, manger minggah tegesira.</poem> |<poem>Mangku tegal sayuran myang sari-sari, wanguning patyasa, joglo mawi den emperi, rangkep mubeng temu gelang.</poem> |<poem>Binalungan kajeng jati payon siti, gendheng wastanira, binata (pinager) gebyog kang panti, kapalester jrambahira.</poem> }}<noinclude>{{rh|||219}}</noinclude> pgkr164uesc20p7g99lgs8tam4p1fxu Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/199 250 23726 74538 2026-05-12T07:01:01Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>21. Samadyanya balumbanging warih, sinungan sawiyos, reca nyonyah sarwi ngadhepake, reca banyak kang dumunung umnggwing, sangandhaping pontin, dene angsalipun. 22. Toyanira pontin wau saking, pinalempeng anjog, angileni maring kekulahe, pasiraman Dalem Sri Bupati, kang cawang mring pontin, manna pontin wau. 23. Angsal teya lajeng mancur maring, manginggil umekrok, kadi cakra warsaya (kados songsong jawah) sawailge, lot mangkana ing siyang myang ratri, (tansah makaten siyang saha dalu) tumibeng blum banging, (dhumawah wanganing) curing we sing umbul. (mancuring taya saking pontin) 24. Blum bang ngriku mawi den ingoni, wader bang wader kok, sumawana balumbanganing we, mawa sinung taneman kang urip, neng we den wastani, trate miwah tunjung. 25. Lan balumbang rinengga pot peni, wondene wau pot,. denya nata sakubeng lam bene, balumbangan sarta den iseni, witing puspita:-di, ambabar sekar rum. 202<noinclude></noinclude> suvmslj4qg64uawyc27jwiphlmdgq1z 74549 74538 2026-05-12T07:16:00Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=21 |<poem> Samadyanya balumbanging warih, sinungan sawiyos, reca nyonyah sarwi ngadhepake, reca banyak kang dumunung umnggwing, sangandhaping pontin, dene angsalipun. </poem> |<poem> Toyanira pontin wau saking, pinalempeng anjog, angileni maring kekulahe, pasiraman Dalem Sri Bupati, kang cawang mring pontin, marma pontin wau. </poem> |<poem> Angsal teya lajeng mancur maring, manginggil umekrok, kadi cakra warsaya (kados songsong jawah) sawange, lot mangkana ing siyang myang ratri, (tansah makaten siyang saha dalu) tumibeng blum banging, (dhumawah wanganing) curing we sing umbul. (mancuring taya saking pontin) </poem> |<poem> Blumbang ngriku mawi den ingoni, wader bang wader kok, sumawana balumbanganing we, mawa sinung taneman kang urip, neng we den wastani, trate miwah tunjung. </poem> |<poem> Lan balumbang rinengga pot peni, wondene wau pot, denya nata sakubeng lambene, balumbangan sarta den iseni, witing puspita di, ambabar sekar rum. </poem> }}<noinclude>{{rh|202}}</noinclude> 9dzbml15e7qoqvdhric2q5ze0x7fnbg 74619 74549 2026-05-12T09:39:20Z Khusna Safira 1759 /* Absah */ 74619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=21 |<poem> Samadyanya balumbanging warih, sinungan sawiyos, reca nyonyah sarwi ngadhepake, reca banyak kang dumunung umnggwing, sangandhaping pontin, dene angsalipun. </poem> |<poem> Toyanira pontin wau saking, pinalempeng anjog, angileni maring kekulahe, pasiraman Dalem Sri Bupati, kang cawang mring pontin, marma pontin wau. </poem> |<poem> Angsal teya lajeng mancur maring, manginggil umekrok, kadi cakra warsaya (kados songsong jawah) sawange, lot mangkana ing siyang myang ratri, (tansah makaten siyang saha dalu) tumibeng blum banging, (dhumawah wanganing) curing we sing umbul. (mancuring taya saking pontin) </poem> |<poem> Blumbang ngriku mawi den ingoni, wader bang wader kok, sumawana balumbanganing we, mawa sinung taneman kang urip, neng we den wastani, trate miwah tunjung. </poem> |<poem> Lan balumbang rinengga pot peni, wondene wau pot, denya nata sakubeng lambene, balumbangan sarta den iseni, witing puspita di, ambabar sekar rum. </poem> }}<noinclude>{{rh|202}}</noinclude> k7hg2i8ycl35tqmpqaf8t1or12j5f6w Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/172 250 23727 74540 2026-05-12T07:02:30Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "1 7. Dening satmakanipun, (amargi gesangipun) nadyan tuwuh neng kisma we penuh, (nady an thukul wonten ing siti tinoyanan kathah) nanging 1am un tan antuk soroting rawi , rumaos lesah glis layu, mila inganggep Hyang Manon. 18. Salernya ing plat wau, sinung krustin pambucalan kukus, saking jroning griya pawon wau krustin, kadi pilar gilig agung, sing luhuring wisma moncol. 19. Kacrita marginipun, wisma kang neng nginggiling plat metu, sakilenya ing paw... 74540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>1 7. Dening satmakanipun, (amargi gesangipun) nadyan tuwuh neng kisma we penuh, (nady an thukul wonten ing siti tinoyanan kathah) nanging 1am un tan antuk soroting rawi , rumaos lesah glis layu, mila inganggep Hyang Manon. 18. Salernya ing plat wau, sinung krustin pambucalan kukus, saking jroning griya pawon wau krustin, kadi pilar gilig agung, sing luhuring wisma moncol. 19. Kacrita marginipun, wisma kang neng nginggiling plat metu, sakilenya ing pawon umanger maring, (uminggah dhumateng) mangaler dumuginipun, pojok pawon kang lor kulon. 20. Dyan anggubed matimur, lire gubed mangetan puniku, prapta loring panti pawon kang kinardi, plat wau puniku laju , prapta panti nginggil pawon. 21 . K ang catur nesthanipun, dene wau lampahnya lumuhur, pinandaya batu kandha w re ksa jati, winastan andha puniku, maning sinungan pirantos. 22. Neng kiwa tengenipun, margi wau kapit kawat kukuh, nginggiJ m argi pinayu trancangan wesi, kawat nganam bolong runtut, pindha manjing maring erong. 175<noinclude></noinclude> 2346jqclcnoa16sw9p6h3slamp7lgl4 74541 74540 2026-05-12T07:04:08Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=17 |<poem>Dening satmakanipun, (amargi gesangipun) nadyan tuwuh neng kisma we penuh, (nadyan thukul wonten ing siti tinoyanan kathah) nanging lamun tan antuk soroting rawi, rumaos lesah glis layu, mila inganggep Hyang Manon.</poem> |<poem>Salernya ing plat wau, sinung krustin pambucalan kukus, saking jroning griya pawon wau krustin, kadi pilar gilig agung, sing luhuring wisma moncol.</poem> |<poem>Kacrita marginipun, wisma kang neng nginggiling plat metu, sakilenya ing pawon umanger maring, (uminggah dhumateng) mangaler dumuginipun, pojok pawon kang lor kulon.</poem> |<poem>Dyan anggubed matimur, lire gubed mangetan puniku, prapta loring panti pawon kang kinardi, plat wau puniku laju, prapta panti nginggil pawon.</poem> |<poem>Kang catur nesthanipun, dene wau lampahnya lumuhur, pinandaya batu kandha wreksa jati, winastan andha puniku, maning sinungan pirantos.</poem> |<poem>Neng kiwa tengenipun, margi wau kapit kawat kukuh, nginggil margi pinayu trancangan wesi, kawat nganam bolong runtut, pindha manjing maring erong.</poem> }}<noinclude>{{rh|||175}}</noinclude> hojs9s0rttw3n3nwk86s6630bs0ka7u Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/173 250 23728 74542 2026-05-12T07:04:25Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "23. Wit dening margi wau, k.iwa tengen sumawana luhur, karambatan lung pethetan mardapa sri, samya sekar gandanipun, sumrik weh astaning batos, (adamel bingahing manah utawi nyukani bingahing manah) 24. Pantyasa pawon wau, kontenira juga ajengipun, ngetan anjog empemya ing pawon panti, tembung bali swara iku, ringkesnya empering pawon. 25. Warta wartaning wuruk, kapujanggan k.idhunging manawung, denira met laguning dhong-dhinging gendhing, · wenang ba... 74542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>23. Wit dening margi wau, k.iwa tengen sumawana luhur, karambatan lung pethetan mardapa sri, samya sekar gandanipun, sumrik weh astaning batos, (adamel bingahing manah utawi nyukani bingahing manah) 24. Pantyasa pawon wau, kontenira juga ajengipun, ngetan anjog empemya ing pawon panti, tembung bali swara iku, ringkesnya empering pawon. 25. Warta wartaning wuruk, kapujanggan k.idhunging manawung, denira met laguning dhong-dhinging gendhing, · wenang bali swareng wuwus, supadi ywa nganti medhot. 26. Gatraning tern bung lagu, ewa dene rumaos kang nawung, dera dereng kacipratan nugrahaning, samendhang satesing ebun, kapujanggan dereng jegos. 27. Anggagas padhangipun, ngangkah nawung luk.ita kinidung, (ngangkah ngracik tembung katembangaken) surasanya karasa sang prameng kawi, (suraosipun karaosaken dening kang putusing tembung) sajatinya derengjumbuh, (satemenipun dereng cocok) marrna kang myarsa myang maos. 28. Marang ing critanipun, babadira ing Madusita nung, panuwunnya kang ngripta datan sah ngeksi, mugi mugyarsa mangangsung, ngaksa malir jaladri rob. (ngapunten kados banjiring saganten) 176<noinclude></noinclude> 1zj82u10ux8ccw0zcvn4tuqsdkceohh 74543 74542 2026-05-12T07:06:26Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude>{{ordered list|start=23 |<poem>Wit dening margi wau, kiwa tengen sumawana luhur, karambatan lung pethetan mardapa Sri, samya sekar gandanipun, sumrik weh astaning batos, (adamel bingahing manah utawi nyukani bingahing manah)</poem> |<poem>Pantyasa pawon wau, kontenira juga ajengipun, ngetan anjog empernya ing pawon panti, tembung bali swara iku, ringkesnya empering pawon.</poem> |<poem>Warta wartaning wuruk, kapujanggan kidhunging manawung, denira met laguning dhong-dhinging gendhing, wenang bali swareng wuwus, supadi ywa nganti medhot.</poem> |<poem>Gatraning tembung lagu, ewa dene rumaos kang nawung, dera dereng kacipratan nugrahaning, samendhang satesing ebun, kapujanggan dereng jegos.</poem> |<poem>Anggagas padhangipun, ngangkah nawung lukita kinidung, (ngangkah ngracik tembung katembangaken) surasanya karasa sang prameng kawi, (suraosipun karaosaken dening kang putusing tembung) sajatinya dereng jumbuh, (satemenipun dereng cocok) marma kang myarsa myang maos.</poem> |<poem>Marang ing critanipun, babadira ing Madusita nung, panuwunnya kang ngripta datan sah ngeksi, mugi mugyarsa mangangsung, ngaksa malir jaladri rob. (ngapunten kados banjiring saganten)</poem> }}<noinclude>{{rh|176}}</noinclude> h30n4agi2lct9uwsnu1pym1hs7ptg40 Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/175 250 23729 74544 2026-05-12T07:07:05Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "(kacacat ing jag;~d tur k<Jng bodho nganggi t gendhing) tarliyan inggih kang nawung. saking mung mastuti kinon. (saking namung ;~ngestok<Jkcn dhin;~wuhan ). 35. Angripta critanipun. b;~badira ing M;~disita nung, linampahan ngrenggl.'p pen Ian tising ati. (kalampahan nycpeng pen kaliyan kekcsing manah) nihan mangkya mangsul muwus. wau korine kang p;~won . 36. Wondcne kori wau, kapit-kapit c;~ndhela dwi kukuh, Jering griya pawon sinungan piranti , pancu... 74544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>(kacacat ing jag;~d tur k<Jng bodho nganggi t gendhing) tarliyan inggih kang nawung. saking mung mastuti kinon. (saking namung ;~ngestok<Jkcn dhin;~wuhan ). 35. Angripta critanipun. b;~badira ing M;~disita nung, linampahan ngrenggl.'p pen Ian tising ati. (kalampahan nycpeng pen kaliyan kekcsing manah) nihan mangkya mangsul muwus. wau korine kang p;~won . 36. Wondcne kori wau, kapit-kapit c;~ndhela dwi kukuh, Jering griya pawon sinungan piranti , pancuran we de Joripun, ye ku wau won ten tem bok. 37. Temboking blumbang wangun. banon manguntara (amb;~ta m;~ngakr) ujuripun. ukur alang sangang meter nencm dhcsi, kalih dhekah ujuripun , ing blum bang ngriku kaingon . 38. Mina grameh ranipun, sakilenya balumbangan wau , sinung kandhang kambangan wanguning panti, loji pindha candhi bagus, puniku sinung piran tos. 39. Tataran marginipun, yen kambangan arsa mandhap nycmplung, ing balum bang yen rinasa-raseng ati , pandulu tansah anemu, rasa manising pandulon. 178<noinclude></noinclude> ontr0y06zlhdz2s21mdtfui2y6q3zp6 74545 74544 2026-05-12T07:09:04Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::(kacacat ing jagad tur kang bodho nganggit gendhing) :::tarliyan inggih kang nawung. :::saking mung mastuti kinon. :::(saking namung angestokaken dhinawuhan). </poem> {{ordered list|start=35 |<poem>Angripta critanipun, babadira ing Madisita nung, linampahan ngrenggep pen lan tising ati. (kalampahan nyepeng pen kaliyan kekesing manali) nihan mangkya mangsul muwus. wau korine kang pawon.</poem> |<poem>Wondene kori wau, kapit-kapit candhela dwi kukuh, lering griya pawon sinungan piranti, pancuran we de loripun. yeku wau wonten tembok.</poem> |<poem>Temboking blumbang wangun, banon manguntara (ambata mangaler) ujuripun. ukur alang sangang meter nenem dhesi, kalih dhekah ujuripun, ing blumbang ngriku kaingon.</poem> |<poem>Mina grameh ranipun, sakilenya balumbangan wau, sinung kandhang kambangan wanguning panti, loji pindha candhi bagus, puniku sinung pirantos.</poem> |<poem>Tataran marginipun, yen kambangan arsa mandhap nyemplung, ing balumbang yen rinasa-raseng ati, pandulu tansah anemu, rasa manising pandulon.</poem> }}<noinclude></noinclude> 30prqi7h2c0o5dxf1w8eck78hu1r9sd 74546 74545 2026-05-12T07:09:39Z Khusna Safira 1759 74546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::(kacacat ing jagad tur kang bodho nganggit gendhing) :::tarliyan inggih kang nawung. :::saking mung mastuti kinon. :::(saking namung angestokaken dhinawuhan). </poem> {{ordered list|start=35 |<poem>Angripta critanipun, babadira ing Madisita nung, linampahan ngrenggep pen lan tising ati. (kalampahan nyepeng pen kaliyan kekesing manali) nihan mangkya mangsul muwus. wau korine kang pawon.</poem> |<poem>Wondene kori wau, kapit-kapit candhela dwi kukuh, lering griya pawon sinungan piranti, pancuran we de loripun. yeku wau wonten tembok.</poem> |<poem>Temboking blumbang wangun, banon manguntara (ambata mangaler) ujuripun. ukur alang sangang meter nenem dhesi, kalih dhekah ujuripun, ing blumbang ngriku kaingon.</poem> |<poem>Mina grameh ranipun, sakilenya balumbangan wau, sinung kandhang kambangan wanguning panti, loji pindha candhi bagus, puniku sinung pirantos.</poem> |<poem>Tataran marginipun, yen kambangan arsa mandhap nyemplung, ing balumbang yen rinasa-raseng ati, pandulu tansah anemu, rasa manising pandulon.</poem> }}<noinclude>{{rh|178}}</noinclude> 4uy67bsee2a5tojfnc8w9p5t2tnn3nj Kaca:Babad Pasanggrahan Madusita.pdf/197 250 23730 74547 2026-05-12T07:10:01Z Khusna Safira 1759 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "samya kajeng jati balungane, made wau karti sana pranti, (griya wau pirantos panggenanipun nyambut darnel para undhagi) ingkang karya panti, tumrap pabrikipun. 11 . Ondhememing ing Madusita di, myang panti pirantos, kongsi sinder kang anambut gawe, Madusita wau ondhememing, sawetaning panti, karti sana wau. 12. Wonten wisma denira amargil, lire denya manggon, munggeng saler wetan sacakete, regolira wau ing wedari, kinarya bangsallit, limasan kang wang... 74547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Khusna Safira" /></noinclude>samya kajeng jati balungane, made wau karti sana pranti, (griya wau pirantos panggenanipun nyambut darnel para undhagi) ingkang karya panti, tumrap pabrikipun. 11 . Ondhememing ing Madusita di, myang panti pirantos, kongsi sinder kang anambut gawe, Madusita wau ondhememing, sawetaning panti, karti sana wau. 12. Wonten wisma denira amargil, lire denya manggon, munggeng saler wetan sacakete, regolira wau ing wedari, kinarya bangsallit, limasan kang wangun. 13. Mujur ngetan emper datan mawi, ukure mangulon, (6) nenem meter (2) dwi dhesi ukure, ngilenira (4) catur (1) juga dhesi, sirap den balungi, kajeng jati Iuhung. 14. Gantya ingkang kawursita mangkin, (gen tos ingkang kacariyosaken sapunika) sacaketing pojok, ing capuri ingkang kidul kilen, wonten panti ujumya kawarti, ngaler datan mawi, kaemperan iku. 15. Kacarita ukure winilis, ngetan Ian mangulon, (5) gangsal meter (2) dwi dhesi ukure, 200<noinclude></noinclude> s46386ml8gy0qj2xaqz3s3zdqz8w7r8 74548 74547 2026-05-12T07:12:00Z Khusna Safira 1759 /* Titiwaca */ 74548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Khusna Safira" /></noinclude><poem> :::samya kajeng jati balungane, :::made wau karti sana pranti, :::(griya wau pirantos panggenanipun nyambut damel para undhagi) :::ingkang karya panti, :::tumrap pabrikipun. </poem> {{ordered list|start=18 |<poem>Ondherneming ing Madusita di, myang panti pirantos, kongsi sinder kang anambut gawe, Madusita wau ondherneming. sawetaning panti, karti sana wau.</poem> |<poem>Wonten wisma denira amargil, lire denya manggon, munggeng saler wetan sacakete, regolira wau ing wedari, kinarya bangsal lit, limasan kang wangun.</poem> |<poem>Mujur ngetan emper datan mawi, ukure mangulon, (6) nenem meter (2) dwi dhesi ukure, ngilenira (4) catur (1) juga dhesi, sirap den balungi, kajeng jati luhung.</poem> |<poem>Gantya ingkang kawursita mangkin, (gentos ingkang kacariyosaken sapunika) sacaketing pojok, ing capuri ingkang kidul kilen, wonten panti ujurnya kawarti, ngaler datan mawi, kaemperan iku.</poem> |<poem>Kacarita ukure winilis, ngetan lan mangulon, (5) gangsal meter (2) dwi dhesi ukure,</poem> }}<noinclude>{{rh|200}}</noinclude> n5zqyggnni91870o4vd6o7y2ueas8bb Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/21 250 23731 74560 2026-05-12T08:13:16Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca barès 74560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" /></noinclude><noinclude></noinclude> 3ykuxguduzn6rpx5lfy068fgabq13cd 74561 74560 2026-05-12T08:17:45Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" />{{rh||21}}</noinclude>[[Barkas:Awaking Manoengsa (page 21 crop).jpg|500px|nirbing|pus]]<noinclude></noinclude> sy1we7n3zo8lfb3ryqu7z818zf496ez Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/22 250 23732 74563 2026-05-12T08:18:18Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "" 74563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" />{{rh||22}}</noinclude><noinclude></noinclude> 37a7d3niyuuqx0iwi4m1hq5yvt4wk35 74565 74563 2026-05-12T08:34:14Z Iripseudocorus 1236 /* Titiwaca */ 74565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" />{{rh||22}}</noinclude>[[Barkas:Awaking Manoengsa 17b.jpg|400PXpx|nirbing|pus]] {{c|{{S|Gambar 17b. Potlot ikoe doemoenoeng ing kanané banjoe gelas. Jen dideleng saka kéné (ngarep) pérangan kang kaling-kalingan banjoe katonė loewih gedé tinimbang kang ora kaling-kalingan banjoe. (Tjobanen déwé)}}}} [[Barkas:Awaking Manoengsa 17A.jpg|400PX|nirbing|pus]] {{c|{{S|Gambar 17a. Getihing manoengsa,dideleng nganggo ditikelaké katjapraksana. (ditikelaké X 350).}}}}<noinclude></noinclude> mfuxpvmc01paj4lkykr1d1fr59gr57p Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/44 250 23733 74564 2026-05-12T08:30:13Z Ars-arsa 1809 /* Titiwaca */ 74564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ars-arsa" /></noinclude>Gendhing dipun unggahaken, sawatawis dipun suwuk segegan, dipun suluki greget saut nem: Sekar Rini lampah: 17: Yaksa gora rupa, ri sedheng sang Kumba: karna lelaku, kanmalwa ling ingkang, gambirawa ngarah, angisis siyung, umetu prabawa, lesus len prakempa, gora walikan, ditya durbalarsa, mrih cumaning lawan, wira tri redra. Sang prabu ngandika: "Ora dadi guguping atimu biyung, kowe tinimbali lumebu ing ngarepku." Aturipun: "Saklangkung guguping manah kawula, saren nampeni timbalanipun ingkang sinihun, wonten ing jawi kados tinebak ing mong tuna, sinamber ing gelap lepat, pirsa caleret boten Wuninga dhatenging gelap, upami kambengan salamba pinanjer madyaning alun-alun, katiyup ing maruta kalangkung anggen kawula kumejot kumitir caruk awor maras, sareng dumugi wonten ngarsanipun gusti kawula boten darba manah kuwatos, kawula nuwun nuwun." Sang prabu andangu: "Apa mulane kowe ana jaba banget kuwatiring atimu, teka ing ngarepku ora duwe pikir maras biyung?" Aturipun: "Kawula nuwun, gusti upami kawula anandhanga kalepatan, dosa pejah sayogi sinuhun amejahana, yen kula dosa sakit, gusti kawula ingkang nyakitana, sampun siyang asanajan dalu pejah gesangipun ingkang abdi sumangga ing asta kakalih, tembung tadhah wadana, kumureba ing abahan, kawula nuwun nuwun." Sang prabu mangsuli: "Munduran kaya wong nyandhang dosa ngaturaken pati urip. Ya banget panarimaku, biyung kowe munjung ing kaprabonku, mulane kowe taktimbali, aku oleh sasmitaning dewa, mau bengi wayah gagat bangun, aku turu ing sanggar pamelengan, mengkene wangsiding dewa: Heh raja-diraja ing Timbultaunan, yen arep arja nagaramu nglakonana krama, ing wetan kene ana nagara diarani ing Ngastina, ingkang jumeneng ratu prabu Kurupati, iku duwe kadang wanudya endah rupane, aran retna Drusilawati, iku yen kalakon dadi jatukramamu, pasthi luhur karatonmu. (26) Byar aku tangi banjur siniwaka iki mau. Iku biyung kang aran nagara Ngastina apa kowe wis tau ngambah?" Aturipun: "Kawula nuwun, gusti mireng saweg dhawuhipun kangjeng sinuhun puniko." Dhawuhipun sang prabu: "Wis biyung mijia bocah bupati, ingkang anggantung pasisiran, layangku iki kon ngaturake kakang<noinclude>{{rh|||45}}</noinclude> k7juejdw9ojitx9b8qv2qs3krn0ieu1 Kaca:Awaking Manoengsa.pdf/23 250 23734 74566 2026-05-12T08:35:14Z Iripseudocorus 1236 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa " Gambar 17d. Katjapraksana. gambar Sing soemanding iki katjapraksana. Djenengé mantja: micros (mi-kroskoep). Goe- nané kanggo ndeleng ba- rang-barang soepaja bisa katon gedé lan tjeta. Pé- rangané awoedjoed katja pirang-pirang lan boem- boengan sawatara. Ing boewengan saantarané ka- tjapraksana loro ikoe ana gambar semoet. Semoet kéwan sing tjilik kaé, manawa dideleng nganggo katjapraksana bandjoer bisa katon gedé banget. Pérangané awake, oepa- ma sik... 74566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Iripseudocorus" />{{rh||23}}</noinclude> Gambar 17d. Katjapraksana. gambar Sing soemanding iki katjapraksana. Djenengé mantja: micros (mi-kroskoep). Goe- nané kanggo ndeleng ba- rang-barang soepaja bisa katon gedé lan tjeta. Pé- rangané awoedjoed katja pirang-pirang lan boem- boengan sawatara. Ing boewengan saantarané ka- tjapraksana loro ikoe ana gambar semoet. Semoet kéwan sing tjilik kaé, manawa dideleng nganggo katjapraksana bandjoer bisa katon gedé banget. Pérangané awake, oepa- ma sikilé, jen dideleng loemrah waé, katoné ora ana apa-apané, nanging jen dideleng nganggo ka- tjapraksana djeboel ana woeloené. Banjoe ing gelas oega bisa nggeḍèkaké katoné barang. Gambar 17c. Iki gambar soerjakanta mawa gelas teloė kang kena digaraké (dipisah-pisah). Gambar sing doewoer déwé noedoehakaké anggoné ndeleng semoet moeng nganggo katja sidji. Semoeté katon ora pati gedé. Gambar sing tengah noedoehaké anggoné ndeleng nganggo katja loro. Gambaré semoet katon loewih gedé. Sing ngisor déwé nganggo katja teloe pisan. Semoeté katon gedé banget.<noinclude></noinclude> fmbrk5x41x9a9ay3icektnog1wkxkoh Kaca:Alap-Alapan Drusilawati.pdf/45 250 23735 74567 2026-05-12T08:41:27Z Ars-arsa 1809 /* Titiwaca */ 74567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ars-arsa" /></noinclude>prabu Ngastina, yen bocah bupati durung sumurup, nagara ing Ngastina, taklilani anggawa si Togog karo Sarawita, iku pasthi wis jajah karaton Jawa. Sajabaning layang anggonku ngebun-ebun esuk, ngudan-udan sore marang si Drusilawati, yen ana pamundhute ratu Ngastina, mas picis raja brana minangka sranane retna Drusilawati, jangji wis pareng leganing atiku, rajabrana ing Timbultaunan, diusungana kaya kayu ngantiya kebak alun-alun Ngastina, lan aku paring pangestu, kurangku nadhah nendra dadia sangune bocah bupati kang nglakoni gawe." Aturipun: "Kawula nuwun, inggih dhateng sandika, sampun rampung timbalanipun gusti kawula ingkang adhawuh, pun emban kalilan medal amatedhakaken nawala." Pangandikanipun sang prabu: "Iya biyung wis ora wekas maneh, iki layang banjur paringna kancamu bupati." Gangsa mungel ayak-ayakan kepinjalan, emban nampeni serat lajeng medal, sang prabu kondur ngadhaton, gangsa dipun sesegaken dados plajengan nem, emban kalampahaken medal, prapta pagelaran, prapta yeksa tiga, tumenggung Renggutmuka, tumenggung Klanthangmimis, tumenggung Thothogatho, sasampunipun tata lenggah, gangsa dipun suwuk, dipun suluki greget saut nam: Sekar Kusumawicitra lampah: 12: Buta Pandhawa tata gati wisaya, indri yaksa sa: ra maruta pawana, bana marga sa: mirana warayang, panca bayu wi: sikan gulingan lima. Ditya Renggutmuka matur: "Kula nok non, kakang nyai wonten dhawuh timbalan punapa, miji rayi jengandika ditya Renggutmuka, tuwin rayi jengandika ditya Klantangmimis, rayi jengandika ditya Thothogatho." Wangsulanipun: "Ahi Renggutmuka utama si adhi Klanthangmimis, si adhi Thothogatho, mulane padha taktimbali apa si adhi padha anggantung pasisiran." Yeksa tiga sami matur: "Inggih kula kakang nyai ingkang gadhah lampah pasisiran." Dhawuhipun: "Yen sira adhi kang duwe gawe pada pradangdana, karsane kangjeng sinuhun, si adhi kakarsakake mundhi nawala marang nagara Ngastina katur prabu Kurupati." Aturipun: "Kula non inggih dhateng sandika, menggah tanah prenahipun nagari Ngastina punika ing pundi?" (27), tuwin punika serat punapa, kakang nyai ragi katemben pamireng kula, kangjeng sinuhun karsa kintun pustaka ratu Ngastina, manawi dhawuhipun sampun wonten ingkang kajawi saking serat, mugi<noinclude>{{rh|46}}</noinclude> 49xv41o91tuj5ud8yyg64eein3ffa9t Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/212 250 23736 74568 2026-05-12T09:03:11Z Kriita 885 /* Proofread */ 74568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>bubar Sri Narapati kang wadyabala lumaku tan kawarna ing marga arereb Sri Narapati Pajarakan sabane pamondhokan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=13 |<poem>Pramila majeng Sang Nata saking pegele kang galih dening yudane kang bala tan masah ngrangsang Kumpeni dalu-dalu Narpati pu tusan sampun lumaku animbali kang putra Pangeran Mangkunegari sampun prapta baris Pangran Dipatya.</poem> S).|<poem>Tumanduk dutaning Nata marang Pangeran Dipati jeng ngandika ing angandikan ing rama paduka Aji ing mangkya Jeng Narpati rama paduka Sang Prabu mangkat saking Banaran rama paduka Sang Aji pan arereb masanggrahan Pajarakan.</poem> |<poem>Agepah Pangran Dipatya ingandikan rama aji bala tinilar sadaya umangkat kalaning wengi tan kawarna ing margi ing Pajarakan gya rawuh panandhing sirep jalma papanggih lan Rama Aji langkung suka kang galih Sri Naranata.</poem> |<poem>Sadalu apaguneman kang putra lawan Sang Aji kathah dinangu Sang Nata ing tingkah rakiting jurit kang apangandika Aji</poem>}}<noinclude></noinclude> t49fr35reb61xspd0sggnsqff5gswh7 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/213 250 23737 74569 2026-05-12T09:06:54Z Kriita 885 /* Proofread */ 74569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>Ki Dipati putraningsun kapriye kandhanira '''para Tumenggung yen jurit''' apa deneng kang prajurit jro sedaya.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=17 |<poem>Tan ana ngentas ing karya mungsuh Kumpeni akedhik kandhanira pan akathah kaya paran Ki Dipati kang putra matur ans kawula asru anuwun mangsa borong paduka panawang dalem prajurit boten saged umatur ing Rama Nata.</poem> |<poem>Angandika Sri Narendra putra ngong Ki Adipati yen mangkono karsaning wang kang kariya wong kapilih rumeksa marang mami dening kajabane iku wong jro sira hirida kabeh adunen ngajurit Nangkragnyaha jagabaya Sury anata.</poem> |<poem>Sarageni nameng yuda kaum miwah para kaji padha adunen ngayuda Mandaraka kang nindhihi lan si Rangga tetindhihe si Prawirosentikeku mriyem kagawa papat kestabele aja kari dening ingsun kondur marang Kebanaran.</poem> |<poem>Kang putra matur sandika denva agunem sawengi byar rahina sareng bubar kondur Sang Sri Narapati mring Kabanaran malih Pangran Dipati lumaku ngirid prajurit Nata</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''211'''}}</noinclude> rl33m8seq2203zfzdqd7cjwinpirkpo Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/214 250 23738 74573 2026-05-12T09:12:42Z Kriita 885 /* Proofread */ 74573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>wong jro ingkang nganindhihi ipe dalem Mas Ronggowirasantika.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=21 |<poem>Mbekta mariyem sekawan dhatan kawarna ing margi panwandhi pecat rakitan kongak barising Kumpeni Pangeran Adipati baiane kapanggih sampun wus tata amelatar pra temenggung rembag sami sigra majeng angangseg barisan Welanda.</poem> |<poem>Aprang angaben senjata Pamalon bala Kumpeni adhedhep sabalanira datan ana amedali prajurit ing Metawis tan wani ngrangsang amaju tan wani ngrangsang dhadha mung sami bedhil bedhil samya aprang angagem mriyem kewala.</poem> |<poem>Kasaput dalu kang yuda mundur bala ing Matawis rereb sagolonganira kondur Pangeran Dipati amondhok Candhi malih akarya mimis sadalu larywa areringgitan enjing atengara jurit pra tumenggung prajurit jroning Metaram.</poem> |<poem>Sareng banjel ing ngayuda para tumenggung Metawis Pangeran Mangkudin ingrat Kanjeng Pangeran Dipati bala banjel Kumpeni ing Pamalon wus kinepung lajeng campuh kang yuda ngaben senjata gen jurit aprang mriyem Kalataka mwang sunapan.</poem>}}<noinclude> {{rh|'''212'''|}}</noinclude> 59840swylew8d8u57q29occrtydnc63 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/406 250 23739 74574 2026-05-12T09:12:46Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>30. Ana ngucapana milihi wanodya kang ayu-ayu kuning kocap ing carita Pangeran Adipatya akathah kang para selir lajeng lelampah Sun an lan kang prajurit. 31. Angreb muntab golong golongan atata, gendera warni-warni lir peksi raratyan wau Pangran Dipatya lan kang abdi pra prajurit wonten Satriyan wus prayitneng ing jurit. 32. Sampun medal saking pamondhokan ira, sabalane prajurit sampun dandan sasak kang wonten wetan toya maksih tata kilen kali kang wetan toya maksih neng wetan kali. 33. Yen Pangeran Dipadi neng wetan toya datan antara nuli medal Kasunanan amyang sampun katingal muntab lir prawata geni lir wardu wangga surak samargi-margi. 34. Pangran Adipati kuwur ingkang man ah nulya kang para rabi kinen nabrang sasak ngidul lajeng minggaha pan angilen pinggir ardi pan sareng mangkat, lan Pangran Adipati. PNRI<noinclude></noinclude> l4mdutc65irppwruu5m7d3fyzhuy5op 74585 74574 2026-05-12T09:18:29Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=30 |<poem> Ana ngucapana milihi wanodya kang ayu-ayu kuning kocap ing carita Pangeran Adipatya akathah kang para selir lajeng lelampah Sun an lan kang prajurit. </poem> |<poem> Angreb muntab golong golongan atata, gendera warni-warni lir peksi raratyan wau Pangran Dipatya lan kang abdi pra prajurit wonten Satriyan wus prayitneng ing jurit. </poem> |<poem> Sampun medal saking pamondhokan ira, sabalane prajurit sampun dandan sasak kang wonten wetan toya maksih tata kilen kali kang wetan toya maksih neng wetan kali. </poem> |<poem> Yen Pangeran Dipadi neng wetan toya datan antara nuli medal Kasunanan amyang sampun katingal muntab lir prawata geni lir wardu wangga surak samargi-margi. </poem> |<poem> Pangran Adipati kuwur ingkang manah nulya kang para rabi kinen nabrang sasak ngidul lajeng minggaha pan angilen pinggir ardi pan sareng mangkat, lan Pangran Adipati. </poem> }}<noinclude>{{rh|404}}</noinclude> tsyfgqog0r8uwid464hx3o4j8sr2frq Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/215 250 23740 74579 2026-05-12T09:15:23Z Kriita 885 /* Proofread */ 74579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>.{{ordered list|list_style_type=decimal|start=25 |<poem>Arane ngaben senjata swarane lir ruging wukir sonten kondur kang ngayuda miyang pamondhokan kalih enjing Kumpeni mijil saking pamondhokanipun sepalih ngambil tedhi angaler ngilen lumaris kang sapalih kantun nengga pabarisan.</poem> |<poem>Wadya Metaram tengara arsa nututi Kumpeni kang mijil ngambil panganan Kanjeng Pangran Adipati wus tengara miranti sareng wau angkatipun ngaler ngilen lampahnya dhatan kawarna ing margi ing Karapyak panggih ayun-ayunan.</poem> |<poem>Arane campuh ing yuda adangu bedhil-binedhil sawadya nempuh nerajang Kumpeni prange kalindhih ambereg wong Metawis Kumpeni mundur mangidul tarung leres samarga malebetKemalon malih samya kendel pamburune wong Metaram.</poem> |<poem>Mundur malih pamondhokan sawadya Pangran Dipati kondur samya masanggrahan amondhok ing Candhi malih nulya gandhek kang prapti utusanira Sang Prabu samiya mawi nawala katur ing Pangran Dipati dyan winaca sasmitane kang nawala.</poem> |<poem>Dumuka dalem dhawuha</poem>}}<noinclude> {{rh|||'''213'''}}</noinclude> qrbk95vsios0536oq8ahg1hjba27hiz Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/216 250 23741 74583 2026-05-12T09:17:49Z Kriita 885 /* Proofread */ 74583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>sakeh niyaka Metawis myang prajurit jro sedaya Kemalon Kumpeni kedhik kandhanira prajurit akathah tan ana ewuh apa tan daya nira nuli rangsangna tumuli iya sapa kang leleda ing ngayuda.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=30 |<poem>Sun titipaken kang sirah tan tumemen ing ngajurit Pangran Dipati sandika dalat lenggana ing kapti pu tusan tan winarni Pangran Dipati dyan rembug lan sagung pra niyaka subedya angantep jurit ngrangsang jagang sigra nulya atengara.</poem> |<poem>Gugup ajrih ing parentah para tumenggung Metawis prajurit wong ing Metaram tanapi Pangran Dipati ingkang ngabdi wus rakit Prajurit asri dinulu gandera abra sinang wus malatar ingkang baris kang gegaman amindha pati angaran.</poem> |<poem>Tengara sigra umangkat sawadya Pangran Dipati gegaman bubar sadaya sumedya angrangsang wani semana mapan mawi gegamelan bara wangsul ingkang binekta aprang Kanjeng Pangeran Dipati miyos saking lor Kemalon saha bala.</poem> |<poem>Prajurit jro ing Metaram saking wetan amiyosi</poem>}}<noinclude> {{rh|'''214'''|}}</noinclude> rdxry3tltekdtksbh8rz2642uk96u35 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/407 250 23742 74586 2026-05-12T09:18:45Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>35. Anindhihi gegaman kang wetan toya, pangran Dipati watir mring kang para garwa maksih celak lampahnya mengsah sampun ngawet sami seksana nabrang sasak sakilen kah. 36. Sampun nabrang sakilen lepen wus prapta sawingking Sarageni Poleng pernahira kaparing padhusunan kang wekas kilen ngenggeni Kanjeng Pangeran mangkudiningrat malih. 37. Wetanipun Jayaningrat ing Metaram sawetanipun malih patih Danawarsa sabalane wus tata wetan pisan Sarageni Poleng wus tata samya gambireng jurit. 38. Pangawate kang kiwa wong Kasunanan sampun cam puh ing jurit wong Mangkunegaran Tumenggung Janapura lan Srageni ijo ngarsi tarung senjata jurit let lepen banjir. 39. Sampun wetaning lepen sakilen toya medal dharat kapilih pilih pinilih jra lan Srageni ing ngarsa ngandika Sri Narapati Srageni abang iku tempuhna jurit. PNRI<noinclude></noinclude> nrem84bheq15bvsvskx28xrwplz8d8j 74594 74586 2026-05-12T09:25:04Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=35 |<poem> Anindhihi gegaman kang wetan toya, pangran Dipati watir mring kang para garwa maksih celak lampahnya mengsah sampun ngawet sami seksana nabrang sasak sakilen kah. </poem> |<poem> Sampun nabrang sakilen lepen wus prapta sawingking Sarageni Poleng pernahira kaparing padhusunan kang wekas kilen ngenggeni Kanjeng Pangeran mangkudiningrat malih. </poem> |<poem> Wetanipun Jayaningrat ing Metaram sawetanipun malih patih Danawarsa sabalane wus tata wetan pisan Sarageni Poleng wus tata samya gambireng jurit. </poem> |<poem> Pangawate kang kiwa wong Kasunanan sampun cam puh ing jurit wong Mangkunegaran Tumenggung Janapura lan Srageni ijo ngarsi tarung senjata jurit let lepen banjir. </poem> |<poem> Sampun wetaning lepen sakilen toya medal dharat kapilih pilih pinilih jra lan Srageni ing ngarsa ngandika Sri Narapati Srageni abang iku tempuhna jurit. </poem> }}<noinclude>{{rh|||405}}</noinclude> hulb0lls4qumm08iq6w8o1r8zkwpq1r Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/217 250 23743 74589 2026-05-12T09:20:44Z Kriita 885 /* Proofread */ 74589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>mas Ronggo Wirasantika kang dadya tetindhih jurit saking wetan amawi mariyem adharat magut Dipati Jayaningrat kanthi tumenggung kekalih Janapura kalawan Jayanegara.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=34 |<poem>Sabala nira katiga saking kidul amedali Pangeran Mangkudiningrat sabala nira pribadi Kidul wetan medali Kemalon kinepung-kepung Tumenggung Danawarsa anindhihi mantri jawi Wiranata para tumenggung wong jaba.</poem> |<poem>Saking Ler kilen gen medal sakanca nira wong jawi mantri jro Pan gran Dipatya lan sagung kang Sarageni saking Ler amiyosi mung kang kilen ingkang suwung Kumpeni kawarnaa kang ana sajroning baris ingKemalon sampun miranti ngayuda.</poem> |<poem>Malatar sabalanira Kumpeni myang Bugis Bali lan wadyabala ing Sala Pangran Bintara nindhihi miwah tyang pasisir sumedya sareng ngalebur tan gumingsir ngayuda sumedya andhengah pati dening marganipun sampun kepepetan.</poem> |<poem>Ingkang anadhahiyuda kang kidul Bugis lan Bali kalawan prajurit Jawa Kidul wetan anadhahi</poem>}}<noinclude> {{rh|||'''215'''|}}</noinclude> 0fbc1wjholw981rsuckojtbfvj4ozrq Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/218 250 23744 74592 2026-05-12T09:23:53Z Kriita 885 /* Proofread */ 74592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>Kumpeni dharat kanthi Pangran Bintara wus magut ingkang nadhahi wetan pra gunder Bugis lan Bali mengsah eler ingkang nadhahi ngajuda.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=38 |<poem>Kumpeni dharat lan Nusar pangagengipun Kumpeni Uprup anindhihi yuda tanapi Bugis lan Bali Ler kilen kang nandhahi wong pasisir Bugis wangsul kanthi Welandi dharat sedaya wis miranti kadya gerah swarane wong pabarisan.</poem> |<poem>Tanbuh polahe wong Jawa Kemalon mempen awiwrin dhedhem neng sajroning jagang sedaya anderah pati kang nglanggar sareng prapti lawan Kumpeni acampuh samya tarung sanjata sunapan mariyem muni kadya guntur obah kang bumi prakempa.</poem> |<poem>Sareng campuh ing ngayuda ulekan campuh kang jurit peteng kukusing sundawa gumrudug tibaning mimis titak mriyem naprangi swarane lir gunung rubuh langit akelap-kelap ponang siti gonjang-ganjing ramening prang anglir manengker ngawiyat.</poem> |<poem>Angling ruk ingkang ngakara tambur bendhe lan gong beri kang cara Bali angangkang lir udan tibaning mimis prajurit kang ngemasi</poem> }}<noinclude> {{rh|'''216'''|}}</noinclude> n0s1d8bhqt44r3hjepblo47ik5gst7f Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/408 250 23745 74595 2026-05-12T09:25:23Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>40. Yekti ana kono si Suryokusuma sabrangana tumuli wong Bali umangsah kapilih pinilihan pan sinongga denirig bedhil meksa nerajang sedaya gebyur kali. 41. Wadya Mangkunegaran Srageni abang cemeng samya ngunduri binujung m angetan kang mujung samya dharat undure maksih bedhili sami kapalah kang bujung dharat sami. 42. Kasunanan pangawat kiwa nrenrajang sareng nempuh ngajurit Pangran Mangkudiningrai Janingrat Dan aw arsa sabalane anadhahi campuh ing yuda dharat mengsah turanggi. 43. Tarung bedhil nginggil kapal lawan dharat, kang dharat ngamuk wani Pangran Mangkudiningrat Danawarsa Janingrat anangga samya angisis sami lumaywa wong dharat bujung jurit. 44. Srageni Poleng Bugis aprang pan lumajar pan samya nolih-nolih sarta anyenjata wau niyaka tiga lumayu datan anulih asalang tunjang lumayu rebut dhingin. PNRI<noinclude></noinclude> oprxdu04nh0h5qyhxq50bc20n0hiwy5 74601 74595 2026-05-12T09:29:08Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=40 |<poem> Yekti ana kono si Suryokusuma sabrangana tumuli wong Bali umangsah kapilih pinilihan pan sinongga denirig bedhil meksa nerajang sedaya gebyur kali. </poem> |<poem> Wadya Mangkunegaran Srageni abang cemeng samya ngunduri binujung m angetan kang mujung samya dharat undure maksih bedhili sami kapalah kang bujung dharat sami. </poem> |<poem> Kasunanan pangawat kiwa nrenrajang sareng nempuh ngajurit Pangran Mangkudiningrai Janingrat Dan aw arsa sabalane anadhahi campuh ing yuda dharat mengsah turanggi. </poem> |<poem> Tarung bedhil nginggil kapal lawan dharat, kang dharat ngamuk wani Pangran Mangkudiningrat Danawarsa Janingrat anangga samya angisis sami lumaywa wong dharat bujung jurit. </poem> |<poem> Srageni Poleng Bugis aprang pan lumajar pan samya nolih-nolih sarta anyenjata wau niyaka tiga lumayu datan anulih asalang tunjang lumayu rebut dhingin. </poem> }}<noinclude>{{rh|406}}</noinclude> dw8f73khy6fpipk8958oy1qvrl9b1s9 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/219 250 23746 74598 2026-05-12T09:27:10Z Kriita 885 /* Proofread */ 74598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>saking turanggane ambruk kathah ingkang kabranan akathah ingkang ngemasi lebu mawur kasirat dening ludirá.</poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=42 |<poem>Kalangkung ramening yuda tan ana angucap ajrih ing satengahing paprangan Kumpeni Usar kakalih Nander mungkul neng ngarsi ing Pangran Dipati katur katrima ing ngapura kalih lajeng tumut jurit ulet awor ararne ingkang ngayuda.</poem> |<poem>Kinarutug ing senjata mantri jro datan gumingsir mimis Kumpeni lir udan tu tul tinutul ing bedhil kang wetan wong Metawis rame denya aprang pupuh wong Kumpeni apanggah bala Metawis angkih dadya kuwel pan sami silih prajaya.</poem> |<poem>Prajurit jro wong Metaram samya dharat ngukih jurit para Kaji Suryanata deder dineder agenti dangu denira jurit wong Metaram kathah tatù akathah ingkang pejah Suryanata para Kaji samya miris prajurit jro wong Metaram.</poem> |<poem>Akiwul-kiwul tan tahan Kumpeni angedrel wani mas Rangga Surasentika 1) mundur lan sakeh prajurit larut den soki mimis dening ingkang ngaprang kidul tan sembada ing rana</poem>}}<noinclude> {{rh|||'''217'''|}}</noinclude> nblyuky06ogvdaaw7yvehjnzmksew2u 74600 74598 2026-05-12T09:27:33Z Kriita 885 74600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>saking turanggane ambruk kathah ingkang kabranan akathah ingkang ngemasi lebu mawur kasirat dening ludirá.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=42 |<poem>Kalangkung ramening yuda tan ana angucap ajrih ing satengahing paprangan Kumpeni Usar kakalih Nander mungkul neng ngarsi ing Pangran Dipati katur katrima ing ngapura kalih lajeng tumut jurit ulet awor ararne ingkang ngayuda.</poem> |<poem>Kinarutug ing senjata mantri jro datan gumingsir mimis Kumpeni lir udan tu tul tinutul ing bedhil kang wetan wong Metawis rame denya aprang pupuh wong Kumpeni apanggah bala Metawis angkih dadya kuwel pan sami silih prajaya.</poem> |<poem>Prajurit jro wong Metaram samya dharat ngukih jurit para Kaji Suryanata deder dineder agenti dangu denira jurit wong Metaram kathah tatù akathah ingkang pejah Suryanata para Kaji samya miris prajurit jro wong Metaram.</poem> |<poem>Akiwul-kiwul tan tahan Kumpeni angedrel wani mas Rangga Surasentika 1) mundur lan sakeh prajurit larut den soki mimis dening ingkang ngaprang kidul tan sembada ing rana</poem>}}<noinclude> {{rh|||'''217'''|}}</noinclude> khpnx839ji36xtctdvm9kiescyocfpp Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/409 250 23747 74603 2026-05-12T09:29:37Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>45. Dyan Pangeran Dipati Mangkunegara iklas manah kang wening tan ana katingal nanging Allah kang mulya ngandika Pangran Dipati prajurit ingwang wong jero para mantri. 46. Alah payo padha pasraha ing Allah payo barenga mati akuja selaya sami matur sandika sarta pratandha tinarik nginggil turongga majeng sarta ngaloki. 47. Anglir mendhung kang mantri wus tata sami prayitneng jurit pan angamuk rampak sami sudireng ing prang kang katrajang akeh mati lir singa lodra angamul golong pipis. 48. Jeng Pangeran Dipati Mangkunegara anindhihi ajurit mangamuk lan nyakra gadhewanya lir kilat antuk pitulung Hyang Widi mengsah keh pejah larut tan mangga pulih. 49. Pangran Mangkudiningrat lan Jayaningrat, lawan Kudanawarsi kang sami lumajar wangsul malih ngayuda Prawirarana nadhahi campuh samya turanggi. PNRI<noinclude></noinclude> sh99hhkhrcn1ju42wnhsnlhmfqb140e 74608 74603 2026-05-12T09:33:20Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=45 |<poem> Dyan Pangeran Dipati Mangkunegara iklas manah kang wening tan ana katingal nanging Allah kang mulya ngandika Pangran Dipati prajurit ingwang wong jero para mantri. </poem> |<poem> Alah payo padha pasraha ing Allah payo barenga mati akuja selaya sami matur sandika sarta pratandha tinarik nginggil turongga majeng sarta ngaloki. </poem> |<poem> Anglir mendhung kang mantri wus tata sami prayitneng jurit pan angamuk rampak sami sudireng ing prang kang katrajang akeh mati lir singa lodra angamul golong pipis. </poem> |<poem> Jeng Pangeran Dipati Mangkunegara anindhihi ajurit mangamuk lan nyakra gadhewanya lir kilat antuk pitulung Hyang Widi mengsah keh pejah larut tan mangga pulih. </poem> |<poem> Pangran Mangkudiningrat lan Jayaningrat, lawan Kudanawarsi kang sami lumajar wangsul malih ngayuda Prawirarana nadhahi campuh samya turanggi. </poem> }}<noinclude>{{rh|||407}}</noinclude> sis6or0ynqhazksfevzu1jk32avm98i Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/410 250 23748 74609 2026-05-12T09:33:38Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>50. Tan anangga Pangeran Mangkudiningrat samya lumajeng malih Janingrat lumajar Danawarsa lumaywa Prawirarana nututi bujung ing yuda dadya Pangran Dipati. 51. Tan derana Pangeran Dipati mangsah nander tulung pribadi pan atilar bala mapagen Wirarana binestul Pangran Dipati Prawirarana tatu pupunya giris. 52. Dyan lumajar sabature asas aran dyan Pangeran Dipati tan amawi bala mobat-mabit ngayuda angsal pitulung Hyang Widi mungsuh keh pejah larut sedaya ngisis. 53. Balanipun Susunan kang pejah ngrana gangsal tatu kang mati prajurit kewala malah saged langkunga kang bala lumayu jurit Mangkunegaran kang lumayu wus bali. 54. Kang prajurit mantri jro Jayaprameya semana nandhang kanin Jeng Pangran Dipatya pramila tan uninga tinilar kala nulungi mring Wirarana saking ramening jurit. PNRI<noinclude></noinclude> g8glgc2jw1rch9jxjny6jpxifn2l0m5 74614 74609 2026-05-12T09:37:17Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=50 |<poem> Tan anangga Pangeran Mangkudiningrat samya lumajeng malih Janingrat lumajar Danawarsa lumaywa Prawirarana nututi bujung ing yuda dadya Pangran Dipati. </poem> |<poem> Tan derana Pangeran Dipati mangsah nander tulung pribadi pan atilar bala mapagen Wirarana binestul Pangran Dipati Prawirarana tatu pupunya giris. </poem> |<poem> Dyan lumajar sabature asas aran dyan Pangeran Dipati tan amawi bala mobat-mabit ngayuda angsal pitulung Hyang Widi mungsuh keh pejah larut sedaya ngisis. </poem> |<poem> Balanipun Susunan kang pejah ngrana gangsal tatu kang mati prajurit kewala malah saged langkunga kang bala lumayu jurit Mangkunegaran kang lumayu wus bali. </poem> |<poem> Kang prajurit mantri jro Jayaprameya semana nandhang kanin Jeng Pangran Dipatya pramila tan uninga tinilar kala nulungi mring Wirarana saking ramening jurit. </poem> }}<noinclude>{{rh|408}}</noinclude> 4m4ucms1efj0gvrac9bwtshhvvgz54y Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/220 250 23749 74611 2026-05-12T09:35:27Z Kriita 885 /* Proofread */ 74611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>pan kadya wong neningali miwah ingkang kidul wetan pan mangkono.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=46 |<poem>Uprup pan ragi awegah amengsah Pangran Dipati Kumpeni ngumpul sedaya dragunder Usar Kumpeni Bugis Bali Kumpeni dharat akumpul mengidul wetan ler kilen samya angrubut Pangran Dipati Jeng Pangeran datan obah barisira.</poem> |<poem>Sawab mungsuhe wus sirna larut sadaya tan pulih wadya angaler sadaya ngarubut Pangran Dipati kinarutug ing bedhil masusun-susun matimbun riwut pan gulagepan pangedrele wanti-wanti pangamuke katampan mimis lir udan.</poem> |<poem>Saking danguning ngayuda kanjeng Pangeran Dipati pangreksane kang ngamulya yen kena adining mimis kadi tan dadi takir tanapi prajuritipun dangu-danguning yuda ana ingkang nandang kanin saya kathah prajurit kang kaprajaya.</poem> |<poem>Wong jero tatu pitulas nulya Pangran Dipati angrasa kabiyatan lawan alon undure lumaris tinutulan ing bedhil mariyem sinurung-surung kanjeng Pangran Dipatya alon lampahing prajurit songsong jenar lir pendah sang hyang ngasmara.</poem>}}<noinclude> {{rh|'''218'''|}}</noinclude> mckwmwe2856rrowpzdqfbnbhvvyaez2 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/411 250 23750 74616 2026-05-12T09:37:57Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>55. Sadhadhale wadya kang pangawak kiwa Sunan duka tan sipi majeng ngamuk yuda lawan wong Jagasura wong Jagabaya akanthi lan Suryanata tinindhihan Nerpati. 56. Matur lulut lawan wong Singanegara gandhek lawan pinilih kang wus nabrang ngetan wong pinilih ngandika saundure ngilen sami pan tinututan dening wong Sarageni. 57. Wantuning wong dharat kinadol ing kapal sayah dennya lumarìs yen arsa anumbak ingoncatan ing yuda winales nulya binedhil kathah kang pejah weneh sayah andhelik. 58. Nora kongsi anabrang sakilen toya pan gawat dadi siji wus kumpul Sang Nata anggrebeg Narendra wong Suryanata ajurit angamuk dharat den oncati tan polih. 59. Pan abedhil sedaya luput kewala binedhil samya keni yen tumbak tan angsal yen tinumbak pralaya Susunan geger tan angling wetawisira, balanira kang kari. PNRI<noinclude></noinclude> q15pm70w4b5cj696yq8onc757wif58u 74623 74616 2026-05-12T09:41:41Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=55 |<poem> Sadhadhale wadya kang pangawak kiwa Sunan duka tan sipi majeng ngamuk yuda lawan wong Jagasura wong Jagabaya akanthi lan Suryanata tinindhihan Nerpati. </poem> |<poem> Matur lulut lawan wong Singanegara gandhek lawan pinilih kang wus nabrang ngetan wong pinilih ngandika saundure ngilen sami pan tinututan dening wong Sarageni. <poem> |<poem> Wantuning wong dharat kinadol ing kapal sayah dennya lumarìs yen arsa anumbak ingoncatan ing yuda winales nulya binedhil kathah kang pejah weneh sayah andhelik. </poem> |<poem> Nora kongsi anabrang sakilen toya pan gawat dadi siji wus kumpul Sang Nata anggrebeg Narendra wong Suryanata ajurit angamuk dharat den oncati tan polih. </poem> |<poem> Pan abedhil sedaya luput kewala binedhil samya keni yen tumbak tan angsal yen tinumbak pralaya Susunan geger tan angling wetawisira, balanira kang kari. </poem> }}<noinclude>{{rh|||409}}</noinclude> kqnnggli1vdmt4rfevq1dsjjlsxpk0g 74626 74623 2026-05-12T09:42:31Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=55 |<poem> Sadhadhale wadya kang pangawak kiwa Sunan duka tan sipi majeng ngamuk yuda lawan wong Jagasura wong Jagabaya akanthi lan Suryanata tinindhihan Nerpati. </poem> |<poem> Matur lulut lawan wong Singanegara gandhek lawan pinilih kang wus nabrang ngetan wong pinilih ngandika saundure ngilen sami pan tinututan dening wong Sarageni. </poem> |<poem> Wantuning wong dharat kinadol ing kapal sayah dennya lumarìs yen arsa anumbak ingoncatan ing yuda winales nulya binedhil kathah kang pejah weneh sayah andhelik. </poem> |<poem> Nora kongsi anabrang sakilen toya pan gawat dadi siji wus kumpul Sang Nata anggrebeg Narendra wong Suryanata ajurit angamuk dharat den oncati tan polih. </poem> |<poem> Pan abedhil sedaya luput kewala binedhil samya keni yen tumbak tan angsal yen tinumbak pralaya Susunan geger tan angling wetawisira, balanira kang kari. </poem> }}<noinclude>{{rh|||409}}</noinclude> mdq61yaahyf38by9dl5v8q0cgmjwve2 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/221 250 23751 74618 2026-05-12T09:39:00Z Kriita 885 /* Proofread */ 74618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>:::'''B. (ASMARADANA).''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Kumpeni nora nututi mung ngarutuging senjata pangran Dipati lampahe lan prajurit lon-alonan Kumpeni nora obah kendel sabalane wangsul marang pabarisan ira.</poem> |<poem>Kang wadyabala Kumpeni kang pejah datan winarna akathah wau baiane atanapi kang pralaya wau Pangran Dipatya sabalane ingkang kondur kendel Pangran Adipatya.</poem> |<poem>Palenggahan wus pepanggih lan pra niyaka Metaram lir kojem peteng mukane kanjeng Pangran adipatya kendel datan ngandika langkung kweran manahipun mulat niyaka Metaram.</poem> |<poem>Samya ngoncati ngajurit tan sembada sanggupira yen tinari ing pangkate tanapi yen pirembagan saguh aneng ngayunan satemah tilar pelayu tan mantra panggah ing yuda.</poem>}}<noinclude> {{rh|||'''219'''|}}</noinclude> sj63rtlv1t86j7wbkxu0uhenzi9nzgo Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/222 250 23752 74622 2026-05-12T09:41:39Z Kriita 885 /* Proofread */ 74622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=5 |<poem>Yen ta sampuna akanthi kelawan pangran Dipatya kaya yen kathah rusake wadyabala ing Metaram nulya Pangran Dipatya bubar sabalane wangsul ing candhi amasanggrahan.</poem> |<poem>Atata ingkang prajurit (13)miwah wadya ing Metaram wus samya amondhok kabeh dyan Pangran Adipatya utusan mring Metaram atur uninga Sang Prabu Susunan ing Kabanaran.</poem> |<poem>Sarta angaturi tulis niyaka tur pejah gesang kalamun tiwas yudane sarakite ing ngayuda kawrat surat kabekta ing duta sigra lumaku lampahe datan winarna.</poem> |<poem>Ing Kabanaran wus prapti surat katur ing Sang Nata wus sinukma sasmitane sakature tiwas yuda nanging datan winarna kang pangandika Sang Prabu duka salebet wardaya.</poem> |<poem>Mring pra tumenggung Metawis ingkang leleda ngayuda Sang Nata sanget dukane daliya tiwas ngayuda pra prajurit Metaram putusan sampun tinundhung kang pitungkas Sri Narendra.</poem>}}<noinclude> {{rh|'''220'''|}}</noinclude> o6boyjb2uq0mp9loi2fvcilol123iwi Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/412 250 23753 74627 2026-05-12T09:42:56Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>60. Kalih atus kirang langkung tan akathah nulya ingkang prajurit wong Mangkunegaran kang wonten sabrang wetan ingkang lumaywa wus prapti kumpul sedaya ingkang para prajurit. 61. Ingkang ngasta tengen Pangeran Dipatya cape jinejak bedhil tan bisa gulawat mung parentali kewala mobat-mabit mring prajurit payo mangsaha aja na ngucap ajrih. 62. Sunan lir wong binayang kari semana sarta dipun bedhili gen prang lingsir wetan ngantos dumugi Asar sunan kinalang ing jurit tu sinurakan dangu-dangu anuli. 63. Pangran Mangkukusuma kang kaprawasa pan tatù dening mimis ingkang anyenjata warta Jayawiguna anulya lajeng ngemasi Kanjeng Susunan kang manah saya miris. 64. Sarta lambening kuda Sri Naranata kabrebed dening mimis nulya Sri Narendra lumajang tilar bala binujung dening turanggi wong Kasunanan sangsaya kathah mati. PNRI<noinclude></noinclude> lh3agyshfb9hah9p654mx6c0hf1s1zv 74631 74627 2026-05-12T09:45:55Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=60 |<poem> Kalih atus kirang langkung tan akathah nulya ingkang prajurit wong Mangkunegaran kang wonten sabrang wetan ingkang lumaywa wus prapti kumpul sedaya ingkang para prajurit. </poem> |<poem> Ingkang ngasta tengen Pangeran Dipatya cape jinejak bedhil tan bisa gulawat mung parentali kewala mobat-mabit mring prajurit payo mangsaha aja na ngucap ajrih. </poem> |<poem> Sunan lir wong binayang kari semana sarta dipun bedhili gen prang lingsir wetan ngantos dumugi Asar sunan kinalang ing jurit tu sinurakan dangu-dangu anuli. </poem> |<poem> Pangran Mangkukusuma kang kaprawasa pan tatù dening mimis ingkang anyenjata warta Jayawiguna anulya lajeng ngemasi Kanjeng Susunan kang manah saya miris. </poem> |<poem> Sarta lambening kuda Sri Naranata kabrebed dening mimis nulya Sri Narendra lumajang tilar bala binujung dening turanggi wong Kasunanan sangsaya kathah mati. </poem> }}<noinclude></noinclude> ax5id7vfs6zosnh2mgf6c7l7a84ylxc Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/223 250 23754 74629 2026-05-12T09:44:37Z Kriita 885 /* Proofread */ 74629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=10 |<poem>Sakathahe ingkang ngabdi lebet ngandikan sedaya mantuk mring Metaram kabeh nanging kang para niyaka kantuna pabarisan datan winarna wus rawuh prajurit jro Kabanaran.</poem> |<poem>Sapraptane ingkang ngabdi nata ingkang pangandika marang ing wadyabalane padha laju bibitingnya Kalibening ing ngrana kang bala bubar agupuh kang bibiting tan winarna.</poem> |<poem>Wonten kawarnaa malih Ideller nagri Semarang wus adandan sabalane Kumpeni dragunder Usar Bugis, Bali, Makasar wong pasisir kilen tumut miwah wong jaga Semarang.</poem> |<poem>Ideller wus ngudaneni yen Kumpeni ingkang nglanggar (14) marang Metaram lampahe tan bun tas kendho ing marga datan saged lumampah den sisiwa ing dalenggung mring mengsah wadya Metaram.</poem> |<poem>Mring Pangeraq Adipati mila Deller tulung yuda bubar sawadyabalane mangkat saking ing Semarang wong Kumpeni kumerab wong pasisir kilen kebut lampahe galang-galangan.</poem><noinclude> {{rh|||'''221'''|}}</noinclude> 20uqucphr4pvoc6tg4yl5phw4m63xds 74630 74629 2026-05-12T09:44:54Z Kriita 885 74630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=10 |<poem>Sakathahe ingkang ngabdi lebet ngandikan sedaya mantuk mring Metaram kabeh nanging kang para niyaka kantuna pabarisan datan winarna wus rawuh prajurit jro Kabanaran.</poem> |<poem>Sapraptane ingkang ngabdi nata ingkang pangandika marang ing wadyabalane padha laju bibitingnya Kalibening ing ngrana kang bala bubar agupuh kang bibiting tan winarna.</poem> |<poem>Wonten kawarnaa malih Ideller nagri Semarang wus adandan sabalane Kumpeni dragunder Usar Bugis, Bali, Makasar wong pasisir kilen tumut miwah wong jaga Semarang.</poem> |<poem>Ideller wus ngudaneni yen Kumpeni ingkang nglanggar (14) marang Metaram lampahe tan bun tas kendho ing marga datan saged lumampah den sisiwa ing dalenggung mring mengsah wadya Metaram.</poem> |<poem>Mring Pangeraq Adipati mila Deller tulung yuda bubar sawadyabalane mangkat saking ing Semarang wong Kumpeni kumerab wong pasisir kilen kebut lampahe galang-galangan.</poem> }}<noinclude> {{rh|||'''221'''|}}</noinclude> qe3yirng83yf51hz4hnz9eys6ugk1id Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/413 250 23755 74632 2026-05-12T09:46:22Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>65. Kang saweneh matikagebyur ing toya bengawan Pranaragi gennya campuh yuda wanci pecat rakitan Susunan sareng kajodhi pan tambur Asar suh sirna larut hening. 66. Sirna gempang larut baiane kang rama pinelak ing turanggi kagebyur ing toya saya kathah kang pejah Kanjeng Pangeran Dipatl kalangkung suka unggul genira jurit. 67. Ana dening patine Suraprameya kacandhak gen lumaris pan sampun lumajar kinen nutut tan kena ngamuk kinepung prajurit nyampang curiga lajeng dipun pejahi. 68. Duk kaperang Jumuwah Kaliwon injang wanci ing pecat rakit tanggal ping nembelas nuju ing wulan Sawal tahun Je den sengkalani Gajah Tu'rongga Angobahaken Bumi. 69. Bala Kadipaten kang tatù kathahnya sanga likur winilis mung pejah titiga siji Jayaprameya dening baiane Sang Aji kang pejah ngrana nematus winetawis. PNRI<noinclude></noinclude> 5keaiufugwlq4fouhpsaxrpnnql59uq 74634 74632 2026-05-12T09:50:08Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=65 |<poem> Kang saweneh matikagebyur ing toya bengawan Pranaragi gennya campuh yuda wanci pecat rakitan Susunan sareng kajodhi pan tambur Asar suh sirna larut hening. </poem> 2.<poem> Sirna gempang larut baiane kang rama pinelak ing turanggi kagebyur ing toya saya kathah kang pejah Kanjeng Pangeran Dipatl kalangkung suka unggul genira jurit. </poem> |<poem> Ana dening patine Suraprameya kacandhak gen lumaris pan sampun lumajar kinen nutut tan kena ngamuk kinepung prajurit nyampang curiga lajeng dipun pejahi. </poem> |<poem> Duk kaperang Jumuwah Kaliwon injang wanci ing pecat rakit tanggal ping nembelas nuju ing wulan Sawal tahun Je den sengkalani Gajah Tu'rongga Angobahaken Bumi. </poem> |<poem> Bala Kadipaten kang tatù kathahnya sanga likur winilis mung pejah titiga siji Jayaprameya dening baiane Sang Aji kang pejah ngrana nematus winetawis. </poem> }}<noinclude></noinclude> iatjrkegwaaulai711srr40pjzhzue5 74635 74634 2026-05-12T09:50:45Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=65 |<poem> Kang saweneh matikagebyur ing toya bengawan Pranaragi gennya campuh yuda wanci pecat rakitan Susunan sareng kajodhi pan tambur Asar suh sirna larut hening. </poem> |<poem> Sirna gempang larut baiane kang rama pinelak ing turanggi kagebyur ing toya saya kathah kang pejah Kanjeng Pangeran Dipatl kalangkung suka unggul genira jurit. </poem> |<poem> Ana dening patine Suraprameya kacandhak gen lumaris pan sampun lumajar kinen nutut tan kena ngamuk kinepung prajurit nyampang curiga lajeng dipun pejahi. </poem> |<poem> Duk kaperang Jumuwah Kaliwon injang wanci ing pecat rakit tanggal ping nembelas nuju ing wulan Sawal tahun Je den sengkalani Gajah Tu'rongga Angobahaken Bumi. </poem> |<poem> Bala Kadipaten kang tatù kathahnya sanga likur winilis mung pejah titiga siji Jayaprameya dening baiane Sang Aji kang pejah ngrana nematus winetawis. </poem> }}<noinclude></noinclude> atwjvalrsla1ww8fu65k995ylpcx6x4 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/224 250 23756 74633 2026-05-12T09:48:09Z Kriita 885 /* Proofread */ 74633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=15 |<poem>Angret kang dharat Kumpeni kang ngarsa Kumpeni Usar anulya Bugis Baline kaselan Kumpeni dharat dragunder munggeng wuntat dharat malih wurenipun wong Sem aran g wuri pisan.</poem> |<poem>Gegaman kagiri-giri wong pasisir ngarsa pisan jalang^alangan lampahe gendera abrang asinang gegaman warna-warna Kumpeni gameng lir mendhung gegaman abra asinang.</poem> |<poem>Datan kawarna ing margi sadalu rereb Ungaran injing bibar sabalane sadalu ing Salatiga injing tengara bibar ing Bayalali sadalu injing tengara umangkat.</poem> |<poem>Margi geng tan den langkungi mangidul leres lampahnya anjujur ardi lampahe henengena ingkang lumampah ingkang ngajeng-ajengan ing Kemalon kang winuwus wadyabala ing Metaram.</poem> |<poem>Mirsa kabar yen Kumpeni Idler saking ing Semarang lelampah ageng baiane prapta saking ler lelampah Kemalon binantonan (15) pra niyaka pra tumenggung sigra atengara bubar</poem>}}<noinclude></noinclude> dwfecjkacaxfwdflc5bud4ge7n5qria Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/414 250 23757 74636 2026-05-12T09:51:24Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>70. Sanes ingkang pejah kagebyur ing toya sartane ingkang kanin katututan pejah sedaya sangang dasa pan nanging kirang kakalih kacepeng gesang kang teluk tan kawilis. 71. Jeng Pangeran Dipati Mangkunegara sakawane Rama Ji kandheg pambujung ira mila kandheg semana tan sedya mengsah Nrepati lahir batinnya amut-martuwa Aji. 72. Tan angipi sedya mungsuhan kang Rama yen den lajengna ugi ing pabujungira kadi Sunan kacandhak Kanjeng Pangeran Dipati enget ing driya lahir tumekeng batin. 73. Layonipun kang Paman Mangkukusuma wus kinen angresiki kinen lajengena mring Metaram pinetak sakehe bandhangan sami wus kapendhetan dening para prajurit. 74. Kathah angsal bandhangan kang beboyongan pawestri kang sapalih pinendhet piyambak mring kang angsal boyongan sapalih katur ing Gusti ingkang butamal pinendhetan pribadi. PNRI<noinclude></noinclude> hoihai3i4emc2gz18i712gum87kp4y4 74637 74636 2026-05-12T09:54:51Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=70 |<poem> Sanes ingkang pejah kagebyur ing toya sartane ingkang kanin katututan pejah sedaya sangang dasa pan nanging kirang kakalih kacepeng gesang kang teluk tan kawilis. </poem> |<poem> Jeng Pangeran Dipati Mangkunegara sakawane Rama Ji kandheg pambujung ira mila kandheg semana tan sedya mengsah Nrepati lahir batinnya amut-martuwa Aji. </poem> |<poem> Tan angipi sedya mungsuhan kang Rama yen den lajengna ugi ing pabujungira kadi Sunan kacandhak Kanjeng Pangeran Dipati enget ing driya lahir tumekeng batin. </poem> |<poem> Layonipun kang Paman Mangkukusuma wus kinen angresiki kinen lajengena mring Metaram pinetak sakehe bandhangan sami wus kapendhetan dening para prajurit. </poem> |<poem> Kathah angsal bandhangan kang beboyongan pawestri kang sapalih pinendhet piyambak mring kang angsal boyongan sapalih katur ing Gusti ingkang butamal pinendhetan pribadi. </poem> }}<noinclude>{{rh|412}}</noinclude> lsncnov48skfud86kpjv8k21k8sabmr Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/415 250 23758 74638 2026-05-12T09:55:14Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>75. Ingkang ngasta tengen Pangeran Dipatya cape kala ajurit kang jejek senjata kestul panandres munya Kanjeng Pangeran Dipati lumajeng wana bumi Magetan ngungsi. 76. Ginitikan maring wong bumi semana darbeke den pendheti sampunnya mengkana nusul dhateng kang rama, sampune gennya ajurit pan tambur asar lan udan riwis-riwis. 77. Rereb ngara-ara sawetan Bengawan Pangeran Adipati baiane kang rama ingkang kecepeng gesang sedaya ngapunten sami wus kaluwaran wong Jaya lan wong Bali. 78. Miwah mantri samya ingingu sedaya sami den supatani anake Dipatya Janingrat Pakalongan kabandhang anake estri aran Marliyah anglir kang madu gendhis. PNRI<noinclude></noinclude> rd1s9isllsglqoq53lyiyyklj5sgxjn 74639 74638 2026-05-12T09:59:51Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=75 |<poem> Ingkang ngasta tengen Pangeran Dipatya cape kala ajurit kang jejek senjata kestul panandres munya Kanjeng Pangeran Dipati lumajeng wana bumi Magetan ngungsi. </poem> |<poem> Ginitikan maring wong bumi semana darbeke den pendheti sampunnya mengkana nusul dhateng kang rama, sampune gennya ajurit pan tambur asar lan udan riwis-riwis. </poem> |<poem> Rereb ngara-ara sawetan Bengawan Pangeran Adipati baiane kang rama ingkang kecepeng gesang sedaya ngapunten sami wus kaluwaran wong Jaya lan wong Bali. </poem> |<poem> Miwah mantri samya ingingu sedaya sami den supatani anake Dipatya Janingrat Pakalongan kabandhang anake estri aran Marliyah anglir kang madu gendhis. </poem> }}<noinclude>{{rh|||413}}</noinclude> gfs7bczwjymi81720bwysuny6itmecg Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/416 250 23759 74640 2026-05-12T10:00:16Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>(DHANDHANGGULA) Nulya Kanjeng Pangeran Dipati kandheg arereb ing ara-ara saler Demung sabalane akekadhar sedalu injing budhal mangidul malih rereb kidul pradesan wastane ing Demung sadalu enjinge budhal nulya rereb dhusun ing Ngunut salatri enjing anulya budhal. Sahabala masanggrahan sami dhusun Tulung ngumpulken boyongan myang bandhangan sawarnine arsa anjunjung lungguh para mantri miwah prajurit kalayan aputusan mring Deller sung weruh. sarta nimbali Pangeran Purubaya Suramangunjaya sami kalawan Wiranata. Resajiwa mapan datan kari katim balan sarta aputusan mring Eyang Ratu Ibune Ibunipun Sang Prabu lan nimbali manca negari sawetane ing arga Wilis ponang gunung PNRI<noinclude></noinclude> fkg05vjq1qvbn3kspwaqtrq4rjukqpf 74641 74640 2026-05-12T10:03:06Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>'''P. (DHANDHANGGULA)''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Nulya Kanjeng Pangeran Dipati kandheg arereb ing ara-ara saler Demung sabalane akekadhar sedalu injing budhal mangidul malih rereb kidul pradesan wastane ing Demung sadalu enjinge budhal nulya rereb dhusun ing Ngunut salatri enjing anulya budhal. <poem> |<poem> Sahabala masanggrahan sami dhusun Tulung ngumpulken boyongan myang bandhangan sawarnine arsa anjunjung lungguh para mantri miwah prajurit kalayan aputusan mring Deller sung weruh. sarta nimbali Pangeran Purubaya Suramangunjaya sami kalawan Wiranata. </poem> |<poem> Resajiwa mapan datan kari katim balan sarta aputusan mring Eyang Ratu Ibune Ibunipun Sang Prabu lan nimbali manca negari sawetane ing arga Wilis ponang gunung </poem><noinclude>{{rh|414}}</noinclude> 3nypyfdio7y49g3vc8wsva2un8tmtvj 74642 74641 2026-05-12T10:03:42Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>'''P. (DHANDHANGGULA)''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Nulya Kanjeng Pangeran Dipati kandheg arereb ing ara-ara saler Demung sabalane akekadhar sedalu injing budhal mangidul malih rereb kidul pradesan wastane ing Demung sadalu enjinge budhal nulya rereb dhusun ing Ngunut salatri enjing anulya budhal. </poem> |<poem> Sahabala masanggrahan sami dhusun Tulung ngumpulken boyongan myang bandhangan sawarnine arsa anjunjung lungguh para mantri miwah prajurit kalayan aputusan mring Deller sung weruh. sarta nimbali Pangeran Purubaya Suramangunjaya sami kalawan Wiranata. </poem> |<poem> Resajiwa mapan datan kari katim balan sarta aputusan mring Eyang Ratu Ibune Ibunipun Sang Prabu lan nimbali manca negari sawetane ing arga Wilis ponang gunung </poem><noinclude>{{rh|414}}</noinclude> stpfqon8lv6kq8w8vt66ofeiupmuihz 74643 74642 2026-05-12T10:04:16Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>'''P. (DHANDHANGGULA)''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Nulya Kanjeng Pangeran Dipati kandheg arereb ing ara-ara saler Demung sabalane akekadhar sedalu injing budhal mangidul malih rereb kidul pradesan wastane ing Demung sadalu enjinge budhal nulya rereb dhusun ing Ngunut salatri enjing anulya budhal. </poem> |<poem> Sahabala masanggrahan sami dhusun Tulung ngumpulken boyongan myang bandhangan sawarnine arsa anjunjung lungguh para mantri miwah prajurit kalayan aputusan mring Deller sung weruh. sarta nimbali Pangeran Purubaya Suramangunjaya sami kalawan Wiranata. </poem> |<poem> Resajiwa mapan datan kari katim balan sarta aputusan mring Eyang Ratu Ibune Ibunipun Sang Prabu lan nimbali manca negari sawetane ing arga Wilis ponang gunung </poem> }}<noinclude>{{rh|414}}</noinclude> 89l2knymrvsp23ahnwkuxujp9q8mq2c 74644 74643 2026-05-12T10:05:29Z Suga Widi 1719 74644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>:'''P. (DHANDHANGGULA)''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem> Nulya Kanjeng Pangeran Dipati kandheg arereb ing ara-ara saler Demung sabalane akekadhar sedalu injing budhal mangidul malih rereb kidul pradesan wastane ing Demung sadalu enjinge budhal nulya rereb dhusun ing Ngunut salatri enjing anulya budhal. </poem> |<poem> Sahabala masanggrahan sami dhusun Tulung ngumpulken boyongan myang bandhangan sawarnine arsa anjunjung lungguh para mantri miwah prajurit kalayan aputusan mring Deller sung weruh. sarta nimbali Pangeran Purubaya Suramangunjaya sami kalawan Wiranata. </poem> |<poem> Resajiwa mapan datan kari katim balan sarta aputusan mring Eyang Ratu Ibune Ibunipun Sang Prabu lan nimbali manca negari sawetane ing arga Wilis ponang gunung </poem> }}<noinclude>{{rh|414}}</noinclude> o33m7ckk5fuvsk00trnty9is5xtiwfl Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/417 250 23760 74645 2026-05-12T10:05:44Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>lan nimbali Jeng Pangeran Prabu Jaka ijem ingkang Sarageni kalawan wong tamtama 4. Duksemana kautusan ngusir marang Sutawirya ing Kaduwang Srageni lan tamtamane lampah ira alajú minggah G endhol ing Lawu ngardi ngardi Lawu iringnya Gendhol wastanipun samya angsal babandhangan gong sekawan katur Pangran Adipati neng Tulung pasanggrahan. 5. Saben ari anata prajurit wonten Tulung pan patbelas dina nulya budhal sabalane ngidul ngetan lumaku wangsul dhateng ing Pranaragi prapta wetaning kitha dhusun Tegalsantun masanggrahan wonten Karta tuan Deller angaturi obat mimis kalih etong Semarang. 6. Katur Kanjeng Pangran Adipati anggur lan mawis kalih gotongan sampun katur sedayane suka sajroning kalbu nulya wonten putusan prapti Brahimwiranegara ing Malang cumundhuk papatihipun kang prapta mbekta rencang kalih dasa atur bekti katur Pangran Dipatya. 7. Nunten katolak mantuk tumuli patih ing Malang pan binusanan 415 PNRI<noinclude></noinclude> 1rl6tmy91wlbkgu5adt7ojypyinzqew 74646 74645 2026-05-12T10:10:07Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::lan nimbali Jeng Pangeran :::Prabu Jaka ijem ingkang Sarageni :::kalawan wong tamtama </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem> Duksemana kautusan ngusir marang Sutawirya ing Kaduwang Srageni lan tamtamane lampah ira alajú minggah Gendhol ing Lawu ngardi ngardi Lawu iringnya Gendhol wastanipun samya angsal babandhangan gong sekawan katur Pangran Adipati neng Tulung pasanggrahan. </poem> |<poem> Saben ari anata prajurit wonten Tulung pan patbelas dina nulya budhal sabalane ngidul ngetan lumaku wangsul dhateng ing Pranaragi prapta wetaning kitha dhusun Tegalsantun masanggrahan wonten Karta tuan Deller angaturi obat mimis kalih etong Semarang. </poem> |<poem> Katur Kanjeng Pangran Adipati anggur lan mawis kalih gotongan sampun katur sedayane suka sajroning kalbu nulya wonten putusan prapti Brahimwiranegara ing Malang cumundhuk papatihipun kang prapta mbekta rencang kalih dasa atur bekti katur Pangran Dipatya. </poem}} |<poem> Nunten katolak mantuk tumuli patih ing Malang pan binusanan </poem> }}<noinclude>{{rh|||415}\</noinclude> bx77mwrj1feqgnoyc06sp3gojxsqmf2 74647 74646 2026-05-12T10:11:17Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::lan nimbali Jeng Pangeran :::Prabu Jaka ijem ingkang Sarageni :::kalawan wong tamtama </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem> Duksemana kautusan ngusir marang Sutawirya ing Kaduwang Srageni lan tamtamane lampah ira alajú minggah Gendhol ing Lawu ngardi ngardi Lawu iringnya Gendhol wastanipun samya angsal babandhangan gong sekawan katur Pangran Adipati neng Tulung pasanggrahan. </poem> |<poem> Saben ari anata prajurit wonten Tulung pan patbelas dina nulya budhal sabalane ngidul ngetan lumaku wangsul dhateng ing Pranaragi prapta wetaning kitha dhusun Tegalsantun masanggrahan wonten Karta tuan Deller angaturi obat mimis kalih etong Semarang. </poem> |<poem> Katur Kanjeng Pangran Adipati anggur lan mawis kalih gotongan sampun katur sedayane suka sajroning kalbu nulya wonten putusan prapti Brahimwiranegara ing Malang cumundhuk papatihipun kang prapta mbekta rencang kalih dasa atur bekti katur Pangran Dipatya. </poem> |<poem> Nunten katolak mantuk tumuli patih ing Malang pan binusanan </poem> }}<noinclude>{{rh|||415}</noinclude> tapnudg5yr2rzmfouro88gbrdolkzqu 74648 74647 2026-05-12T10:11:42Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::lan nimbali Jeng Pangeran :::Prabu Jaka ijem ingkang Sarageni :::kalawan wong tamtama </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem> Duksemana kautusan ngusir marang Sutawirya ing Kaduwang Srageni lan tamtamane lampah ira alajú minggah Gendhol ing Lawu ngardi ngardi Lawu iringnya Gendhol wastanipun samya angsal babandhangan gong sekawan katur Pangran Adipati neng Tulung pasanggrahan. </poem> |<poem> Saben ari anata prajurit wonten Tulung pan patbelas dina nulya budhal sabalane ngidul ngetan lumaku wangsul dhateng ing Pranaragi prapta wetaning kitha dhusun Tegalsantun masanggrahan wonten Karta tuan Deller angaturi obat mimis kalih etong Semarang. </poem> |<poem> Katur Kanjeng Pangran Adipati anggur lan mawis kalih gotongan sampun katur sedayane suka sajroning kalbu nulya wonten putusan prapti Brahimwiranegara ing Malang cumundhuk papatihipun kang prapta mbekta rencang kalih dasa atur bekti katur Pangran Dipatya. </poem> |<poem> Nunten katolak mantuk tumuli patih ing Malang pan binusanan </poem> }}<noinclude>{{rh|||415}}</noinclude> 57g5tfa95ransns58j6hrfnwaag64u1 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/418 250 23761 74649 2026-05-12T10:12:05Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>sarta pinisalin kabeh kelambi nyamping dhuwung marang Kanjeng Pangeran Dipati sarta Wiranegara kapatedhan sabuk sasaput rati kencana lan kaparing dhuwung saput kajeng singgih inggih sruwa kencana. 8. Bupatine Madiun tinuding kang ngawasta raden Sumadiija Jeng Gusti pangandikane lumakua sun tuduh angeriga manca negali kang bang wetan sedaya aja no kang kantun lan mantri jro nindhihana mantri siji iya si Jayapangrangin Sumodirja wot Sekar. 9. Dyan papatih Kadhiri kang prapti pan awasta Tumenggung Katawengan sarta lawan pangulune utusan sampun katur marang Kanjeng Pangran Dipati ingkang angirid sow an nenggih ab dinipun Kanjeng Pangran Adipatya wasta Tandhawijaya ingkang angirid angaturken prasetya. 10. Katawengan sarta atur bekti kuda lawan ukiran kencana tan tinarima ature, nulya wonten kang cundhuk ing Kalangket ing rawa prapti sowan Pangran Dipatya lan sabalanipun sarta ngaturken prasetya PNRI<noinclude></noinclude> 16cbgtq8kuj193jv2fa7yg1g259wyrj 74650 74649 2026-05-12T10:16:16Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::sarta pinisalin kabeh :::kelambi nyamping dhuwung :::marang Kanjeng Pangeran Dipati :::sarta Wiranegara :::kapatedhan sabuk :::sasaput rati kencana :::lan kaparing dhuwung saput kajeng singgih :::inggih sruwa kencana. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=8 |<poem> Bupatine Madiun tinuding kang ngawasta raden Sumadiija Jeng Gusti pangandikane lumakua sun tuduh angeriga manca negali kang bang wetan sedaya aja no kang kantun lan mantri jro nindhihana mantri siji iya si Jayapangrangin Sumodirja wot Sekar. </poem> |<poem> Dyan papatih Kadhiri kang prapti pan awasta Tumenggung Katawengan sarta lawan pangulune utusan sampun katur marang Kanjeng Pangran Dipati ingkang angirid sowan nenggih abdinipun Kanjeng Pangran Adipatya wasta Tandhawijaya ingkang angirid angaturken prasetya. </poem> |<poem> Katawengan sarta atur bekti kuda lawan ukiran kencana tan tinarima ature, mulya wonten kang cundhuk ing Kalangket ing rawa prapti sowan Pangran Dipatya lan sabalanipun sarta ngaturken prasetya </poem> }}<noinclude>{{rh|416}}</noinclude> nv9gv5y0azlwez0tqvp7hvj6vxuwaov Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/45 250 23762 74652 2026-05-12T10:38:15Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" />{{rh|||43}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦪꦺꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦩꦼꦱ꧀ꦛꦶꦤꦺꦪꦲꦺꦴꦫꦧꦶꦱꦢꦢꦶꦮꦺꦴꦁꦱꦸꦒꦶꦃ꧉ ꦢꦺꦤꦺꦪꦸꦯꦸꦥ꧀ꦢꦶꦮꦼꦠꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺꦱꦼꦏꦺꦴꦭꦃꦲꦺꦲꦶꦏꦸꦥꦚ꧀ꦕꦺꦤ꧀ꦤꦺꦩꦺꦴꦤꦺꦴꦫꦏ꧀ꦱꦸꦱꦃ꧈ ꦗꦼꦧꦸꦭ꧀ꦩꦭꦃꦧꦸꦔꦃ꧈ ꦧꦸꦔꦃꦲꦺꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦏꦼꦱꦼꦭ꧀ꦱꦧꦼꦤ꧀ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ꦭꦸꦔꦱꦏꦺꦴꦭꦃ꧈ ꦏꦼꦥꦺꦤꦏ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦔꦺꦴꦩꦃꦧꦲꦺ꧈ ꦲꦉꦥ꧀ꦥꦗꦼꦁꦏꦼꦭꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦱꦶꦁꦚꦽꦔꦼꦤ꧀ꦤꦶꦲꦸꦠꦮꦔꦭꦁꦲꦭꦁꦔꦶ꧈ ꦢꦢꦶꦏꦠꦺꦴꦒ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦔꦸꦗꦏꦱꦼꦤꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦺ꧉ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦱꦏꦲꦶꦏꦸꦪꦸꦯꦸꦥ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦢꦢꦶꦧꦺꦴꦕꦃꦲꦸꦒꦸꦁꦔꦤ꧀ꦱꦪꦱꦸꦮꦺꦱꦪꦲꦤ꧀ꦢꦢꦶ꧈ ꦩꦸꦭꦧꦉꦁꦮꦶꦱ꧀ꦒꦼꦣꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦣꦼꦩꦼꦤ꧀ꦲꦸꦩꦸꦏ꧀ ꦒꦸꦩꦼꦣꦺꦱꦂꦠꦒꦮꦺꦤꦺꦔꦼꦕꦺꦃꦲꦼꦕꦺꦃꦣꦸꦮꦶꦠ꧀ ꦲꦺꦮꦢꦺꦤꦺꦩꦼꦏ꧀ꦱꦢꦶꦱꦼꦏꦉꦥ꧀ꦧꦲꦺ꧈ ꦮꦺꦴꦁꦠꦸꦮꦤꦺꦲꦺꦴꦫꦏꦺꦴꦏ꧀ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦲꦺꦭꦶꦁ꧈ ꦤꦔꦶꦁꦩꦭꦃꦩꦸꦫꦶꦁꦩꦸꦫꦶꦁ꧈ ꦲꦁꦒꦼꦥꦸꦏ꧀ꦏꦶꦧꦫꦁꦧꦫꦁ꧉}}<noinclude></noinclude> lrgudezyo5e2aat2whp82w4r3s0va8i 74653 74652 2026-05-12T10:39:10Z Abdansykr26 860 74653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" />{{rh||43}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦪꦺꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦢꦢꦶꦩꦤ꧀ꦝꦺꦴꦂꦩꦼꦱ꧀ꦛꦶꦤꦺꦪꦲꦺꦴꦫꦧꦶꦱꦢꦢꦶꦮꦺꦴꦁꦱꦸꦒꦶꦃ꧉ ꦢꦺꦤꦺꦪꦸꦯꦸꦥ꧀ꦢꦶꦮꦼꦠꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺꦱꦼꦏꦺꦴꦭꦃꦲꦺꦲꦶꦏꦸꦥꦚ꧀ꦕꦺꦤ꧀ꦤꦺꦩꦺꦴꦤꦺꦴꦫꦏ꧀ꦱꦸꦱꦃ꧈ ꦗꦼꦧꦸꦭ꧀ꦩꦭꦃꦧꦸꦔꦃ꧈ ꦧꦸꦔꦃꦲꦺꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦏꦼꦱꦼꦭ꧀ꦱꦧꦼꦤ꧀ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ꦭꦸꦔꦱꦏꦺꦴꦭꦃ꧈ ꦏꦼꦥꦺꦤꦏ꧀ꦲꦤꦲꦶꦁꦔꦺꦴꦩꦃꦧꦲꦺ꧈ ꦲꦉꦥ꧀ꦥꦗꦼꦁꦏꦼꦭꦶꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦲꦺꦴꦫꦲꦤꦱꦶꦁꦚꦽꦔꦼꦤ꧀ꦤꦶꦲꦸꦠꦮꦔꦭꦁꦲꦭꦁꦔꦶ꧈ ꦢꦢꦶꦏꦠꦺꦴꦒ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦔꦸꦗꦏꦱꦼꦤꦼꦁꦔꦤ꧀ꦤꦺ꧉ ꦗꦭꦂꦫꦤ꧀ꦱꦏꦲꦶꦏꦸꦪꦸꦯꦸꦥ꧀ꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦢꦢꦶꦧꦺꦴꦕꦃꦲꦸꦒꦸꦁꦔꦤ꧀ꦱꦪꦱꦸꦮꦺꦱꦪꦲꦤ꧀ꦢꦢꦶ꧈ ꦩꦸꦭꦧꦉꦁꦮꦶꦱ꧀ꦒꦼꦣꦺꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦣꦼꦩꦼꦤ꧀ꦲꦸꦩꦸꦏ꧀ ꦒꦸꦩꦼꦣꦺꦱꦂꦠꦒꦮꦺꦤꦺꦔꦼꦕꦺꦃꦲꦼꦕꦺꦃꦣꦸꦮꦶꦠ꧀ ꦲꦺꦮꦢꦺꦤꦺꦩꦼꦏ꧀ꦱꦢꦶꦱꦼꦏꦉꦥ꧀ꦧꦲꦺ꧈ ꦮꦺꦴꦁꦠꦸꦮꦤꦺꦲꦺꦴꦫꦏꦺꦴꦏ꧀ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦲꦺꦭꦶꦁ꧈ ꦤꦔꦶꦁꦩꦭꦃꦩꦸꦫꦶꦁꦩꦸꦫꦶꦁ꧈ ꦲꦁꦒꦼꦥꦸꦏ꧀ꦏꦶꦧꦫꦁꦧꦫꦁ꧉}}<noinclude></noinclude> 0n9p18rkka2stn6okpwnagfle1zecgm Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/46 250 23763 74654 2026-05-12T10:54:01Z Abdansykr26 860 /* Titiwaca */ 74654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Abdansykr26" />{{rh||44}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦢꦺꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦠꦸꦮꦤꦺꦱꦏꦶꦁꦠꦽꦱ꧀ꦤꦤꦺꦩꦫꦁꦲꦤꦏ꧀ꦧꦚ꧀ꦗꦸꦂꦩꦼꦤꦼꦁꦧꦲꦺꦲꦺꦴꦫꦠꦲꦸꦒꦼꦊꦩ꧀ꦩꦶꦠꦸꦠꦸꦂꦫꦶ꧈ ꦲꦺꦴꦫꦔꦽꦠꦶꦪꦺꦤ꧀ꦱꦶꦁꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦶꦏꦸꦲꦭꦏꦢꦢꦺꦪꦤ꧀ꦤꦺ꧉ ꦠꦽꦱ꧀ꦤꦪꦠꦽꦱ꧀ꦤ꧈ ꦤꦔꦶꦁꦫꦏ꧀ꦏꦸꦢꦸꦲꦼꦩ꧀ꦥꦤ꧀ꦥꦥꦤ꧀ꦱꦂꦠꦢꦶꦥꦶꦏꦶꦂꦲꦸꦠꦮꦏꦤ꧀ꦛꦶꦢꦸꦒꦢꦸꦒ꧈ ꦠꦽꦱ꧀ꦤꦱꦶꦔꦲꦠꦼꦒꦼꦱ꧀ꦔꦸꦗꦩꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦩꦲꦸ꧈ ꦲꦶꦁꦠꦼꦩ꧀ꦧꦺꦧꦸꦫꦶꦩꦱ꧀ꦛꦶꦢꦢꦶꦮꦶꦱ꧉ <center>'''''VIII. ꧋ꦏꦫꦩꦺꦪꦤ꧀ꦔꦢꦸꦱꦥꦶ꧉'''''</center> ꧋ꦲꦶꦁꦄꦥ꧀ꦝꦭꦶꦁꦨꦺꦴꦤ꧀ꦢꦮꦱꦲꦶꦏꦸꦱꦧꦼꦤ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀ꦱꦥꦶꦱꦤ꧀ꦲꦤꦫꦩꦺꦫꦩꦺꦔꦢꦸꦱꦥꦶ꧈ ꦥꦥꦤ꧀ꦤꦺꦲꦶꦁꦲꦭꦸꦤ꧀ꦲꦭꦸꦤ꧀ꦏꦸꦛꦨꦺꦴꦤ꧀ꦢꦮꦱ꧈ ꦏꦭꦏꦭꦲꦶꦁꦎꦤ꧀ꦢꦼꦂꦣꦶꦱ꧀ꦠꦿꦶꦏ꧀ ꦑ꧀ꦭꦧꦁꦲꦸꦠꦮꦎꦤ꧀ꦢꦼꦂꦣꦶꦱ꧀ꦠꦿꦶꦏ꧀ꦡꦼꦁꦒꦫꦁ꧈ ꦢꦺꦤꦺꦥꦽꦭꦸꦤꦺꦏꦁꦒꦺꦴꦲꦩ꧀ꦧꦼꦧꦸꦔꦃꦱꦶꦁꦥꦣꦤꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴꦤ꧀ ꦲꦸꦠꦮꦩꦤꦺꦃꦏꦁꦒꦺꦴꦲꦔꦼꦗꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺꦮꦺꦴꦁꦲꦶꦁꦏꦺꦴꦤꦺꦴꦲꦁꦒꦺꦴꦤ꧀ꦤꦺꦥꦣꦔꦶꦔꦸꦱꦂꦠꦩꦸꦭꦱꦫꦱꦥꦶ꧉ ꦱꦧꦼ}}<noinclude></noinclude> homc4ewnje4um3nwm9tni6xslqn7epg Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/334 250 23764 74655 2026-05-12T11:08:26Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=56 |Tempuking war asta amranani pranahira awor wuryaning citra candra kesthine kalamukan rengganing panitis luruning pangaksi lir katemah kantù. |Sumer wangine sugondo milir urap-urap awor anjrah ngimur kamertapake lir panedheng puspa ngudaneni sinrang ing pangrengih ngeses sarywa ngadhuh. |Yekti ping sanga kamaning ngestri pamedaling raos lumrah lumrah kakung kang saweneh anung ping pisan asring andhingini milanya pawestri ngangkah dereng tutug. |Pangran Dipati ragi nglangkungi wruh wedaling raos kaping sanga pwestri mareme eka dwi tri catur panceki sat sapta myang wali astha jangkepipun. |Katupiksa sang priya mulatning dyan ayu kaleson luwar awantya-wantya pangarase Pangran Dipati Mangkunegari saestu rengganing sapindha-pandaka ngrum |Sampun wudhar kang apulang resmi myil sakaroron kuneng sang dyah ing pendak sabene pinundhut m ring Kanjeng Pangran Dipati }}<noinclude>{{rh|332}}</noinclude> kbegz7ft0twpso9qcy6wxzv2et0ft6q 74657 74655 2026-05-12T11:13:16Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|start=56 |<poem>Tempuking warasta amranani pranahira awor wuryaning citra candra kesthine kalamukan rengganing panitis luruning pangaksi lir katemah kantù.</poem> |<poem>Sumer wangine sugondo milir urap-urap awor anjrah ngimur kamertapake lir panedheng puspa ngudaneni sinrang ing pangrengih ngeses sarywa ngadhuh.</poem> |<poem>Yekti ping sanga kamaning ngestri pamedaling raos lumrah lumrah kakung kang saweneh anung ping pisan asring andhingini milanya pawestri ngangkah dereng tutug.</poem> |<poem>Pangran Dipati ragi nglangkungi wruh wedaling raos kaping sanga pwestri mareme eka dwi tri catur panceki sat sapta myang wali astha jangkepipun.</poem> |<poem>Katupiksa sang priya mulatning dyan ayu kaleson luwar awantya-wantya pangarase Pangran Dipati Mangkunegari saestu rengganing sapindha-pandaka ngrum</poem> |<poem>Sampun wudhar kang apulang resmi myil sakaroron kuneng sang dyah ing pendak sabene pinundhut m ring Kanjeng Pangran Dipati</poem> }}<noinclude>{{rh|332}}</noinclude> 532wvr0e9p8g8qggofgebtjyidtk8eq Kaca:ꦕꦫꦶꦠꦤꦺꦱꦶꦪꦸꦟꦸꦱ꧀.pdf/47 250 23765 74656 2026-05-12T11:12:12Z Abdansykr26 860 ꦠꦏ꧀ꦱꦶꦃꦢꦶꦥꦸꦤ꧀ꦧꦼꦱꦸꦠ꧀ 74656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Abdansykr26" />{{rh||45}}</noinclude>{{Jawa|tag=div|1= ꦤ꧀ꦲꦤꦫꦩꦺꦫꦩꦺꦩꦲꦸꦱꦶꦁꦤꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴꦤ꧀ꦲꦠꦸꦱ꧀ꦱꦤ꧀ ꦲꦺꦴꦫꦔꦼꦩꦸꦁꦔꦏꦺꦮꦺꦴꦁꦨꦺꦴꦤ꧀ꦢꦮꦱꦧꦲꦺ꧈ ꦱꦤꦗꦤ꧀ꦮꦺꦴꦁꦱꦏꦗꦼꦩ꧀ꦨꦼꦂꦭꦤ꧀ꦯꦶꦠꦸꦨꦺꦴꦤ꧀ꦢꦪꦥꦣꦩꦽꦭꦺꦴꦏ꧀ꦲꦏꦺꦤꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴꦤ꧀꧈ ꦢꦺꦤꦺꦮꦺꦴꦁꦮꦺꦴꦁꦩꦲꦸꦠꦼꦏꦤꦺ f 2.50 f 4.50 }}<noinclude></noinclude> k0fbvi0niulnmdsnijohevpku1dkyns Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/225 250 23766 74658 2026-05-12T11:17:56Z Kriita 885 /* Proofread */ 74658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=20 |<poem>Samya wahana turanggi tan abekta wadya dharat sumedya mapag lampahe Kumpeni ingkang lelampah dening Pangran Dipatya mapan kantun datan tumut lan prajurit jro kewala.</poem> |<poem>Maksih neng pondhok ing Candhi sedaya tumut umangkat bala Metaram lampahe para tumenggung sedaya wanci sandhaping ngasar ler kilen Gondhang kapenthuk lan Kumpeni kang lelampah.</poem> |<poem>Pangajeng campuh ngajurit Kumpeni lan wong Metaram bedhil-binedhil ararne Kumpeni wanter nenrajang nerod wring wong Metaram binedhilan kinarubut m iris wadya ing Metaram.</poem> |<poem>Kumpeni anerod wani dhadhal kabeh wong Metaram sipat kuping palayune binerag asalang tunjang lali lurah myang rowang Kumpeni asru am burn kang kacandhak pinejahan.</poem> |<poem>Saking wantering Kumpeni kaleleh ingkang sekawan kapisah lawan bature awor lan wadya Metaram sigra kinandhang-kandhang tinumbakan kinarubut Kumpeni sekawan pejah.</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''223'''}}</noinclude> j0gd82pxc1bcydefcytctc0vfdh9n0q Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/393 250 23767 74659 2026-05-12T11:19:12Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{c|'''N. (PANGKUR)'''}} {{ordered list |Ideller pan sareng mangkat, wong Kumpeni lumampah andhingini, Pangran Dipatine pungkur, sareng samya lelampah, tan atebih sami ring iringan langkung, kang bala sami katinggal, Kumpeni lawan wong Jawi. |Ideller Kumpeni prapta, aneng Gebang dening Pangran Dipati, rereb lawan balanipun, garompol pagedhangan, mung sadalu injing mangkat kalihipun.. Ideller Kumpeni prapta, ing Sumengka Sakawati, |Pangran Dipati wus prapta, pan arereb Tegaran tigang latri, ing Sumengka kidulipun," dyan putus-pinutusan, Pangran Dipati lawan Ideller wau, kedah apanggih piyambak, Deller lan Pangran Dipati. |Semana Pangran Dipatya, yun papanggih lan Deller wus cacawis, badhe papanggih susuguh, pondhokan bineladhah, asengadi Deller isin alumaku, }}<noinclude>{{rh|||391}}</noinclude> qt0hfkceqxahcbqg3yasy340ldiqfy3 74662 74659 2026-05-12T11:23:11Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>'''N. (PANGKUR)''' {{ordered list |<poem>Ideller pan sareng mangkat, wong Kumpeni lumampah andhingini, Pangran Dipatine pungkur, sareng samya lelampah, tan atebih sami ring iringan langkung, kang bala sami katinggal, Kumpeni lawan wong Jawi.</poem> |<poem>Ideller Kumpeni prapta, aneng Gebang dening Pangran Dipati, rereb lawan balanipun, garompol pagedhangan, mung sadalu injing mangkat kalihipun,. Ideller Kumpeni prapta, ing Sumengka Sakawati,</poem> |<poem>Pangran Dipati wus prapta, pan arereb Tegaran tigang latri, ing Sumengka kidulipun, dyan putus-pinutusan, Pangran Dipati lawan Ideller wau, kedah apanggih piyambak, Deller lan Pangran Dipati.</poem> |<poem>Semana Pangran Dipatya, yun papanggih lan Deller wus cacawis, badhe papanggih susuguh, pondhokan bineladhah, asengadi Deller isin alumaku,</poem> }}<noinclude>{{rh|||391}}</noinclude> q6pagu0tgn2in0ihjgq7siiilq4kdej Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/226 250 23768 74660 2026-05-12T11:20:26Z Kriita 885 /* Proofread */ 74660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Parabotira Kumpeni lan senjatane binadhang anulya lumayu muleh wadyabala ing Metaram Ideller sabalanya dennya lelampah pan laju dyan prapta ing pabarisan.</poem> |<poem>IngKemalon den urmati mariyem lan barondongan Uprup mapag sabalane lan Deller wus tatabayan nyang Kapitan sadaya atatabeyan sedarum pra upeksir tetabeyan.</poem> |<poem>Nulya Pangeran Dipati bintara atetabeyan miwah pra tumenggung kabeh myang Dipati Semarang lajeng apilenggahan ing jawi baia gumuruh pra samya atata tata</poem> |<poem>Prayayi ageng Kumpeni prasamya apilenggahan lawan pra tumenggung kabeh myang pangeraning Bintara lariha wis sedaya lajeng amangan anginum myang urmat ingkang senjata.</poem> |<poem>Barondongan nuli-nuli mariyem ambal-abalan lir gurtung rubuh sw arane tambur salompret sauran pan samya wiraosan Deller lawan tuan Uprup lan sagung para kapitan.</poem> |<poem>Apajar rakiting jurit</poem> }}<noinclude>{{rh|'''224'''||}}</noinclude> glk31ltfjqbpwjf9p4k0tgnl98ajrok 74661 74660 2026-05-12T11:20:40Z Kriita 885 74661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=25 |<poem>Parabotira Kumpeni lan senjatane binadhang anulya lumayu muleh wadyabala ing Metaram Ideller sabalanya dennya lelampah pan laju dyan prapta ing pabarisan.</poem> |<poem>IngKemalon den urmati mariyem lan barondongan Uprup mapag sabalane lan Deller wus tatabayan nyang Kapitan sadaya atatabeyan sedarum pra upeksir tetabeyan.</poem> |<poem>Nulya Pangeran Dipati bintara atetabeyan miwah pra tumenggung kabeh myang Dipati Semarang lajeng apilenggahan ing jawi baia gumuruh pra samya atata tata</poem> |<poem>Prayayi ageng Kumpeni prasamya apilenggahan lawan pra tumenggung kabeh myang pangeraning Bintara lariha wis sedaya lajeng amangan anginum myang urmat ingkang senjata.</poem> |<poem>Barondongan nuli-nuli mariyem ambal-abalan lir gurtung rubuh sw arane tambur salompret sauran pan samya wiraosan Deller lawan tuan Uprup lan sagung para kapitan.</poem> |<poem>Apajar rakiting jurit</poem> }}<noinclude>{{rh|'''224'''||}}</noinclude> 7h2pcdssbz6d1elyv32xvw6remg9aoh Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/227 250 23769 74663 2026-05-12T11:26:00Z Kriita 885 /* Proofread */ 74663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>purwa madya wekasannya katur marang Deller kabeh anulya apirem bagan prayogane ing lampah Ideller ing karsanipun lantas dhumateng Metaram.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=31 |<poem>Ing dalu wadya Kumpeni wus malatar pamondhokan miranti sagolongane hnengena kang pamondhokan kocapa kang lumajar wadya Metaram anjujug barise Pangran Dipatya.</poem> |<poem>Sowan mring Pangran Dipati wus katur sak aturira yen mentas kawon yudane lan Kumpeni kang lelampah babantu ing Semarang Ideler titindhihipun Kumpeni ageng kalintang.</poem> |<poem>Kemalon dipun bantoni saking negeri Semarang nenggih Deller pangagenge tumenggung sadaya tiwas lumajeng atur pejah senjata sekawan katur bandhangan sarta lumajar.</poem> |<poem>Wus katur aturing dasih wau Pangeran Dipatya kalangkung kewran m anahe para Tumenggung sedaya matur para Dipatya kawula aturi mundur kuwatir ageng kang mengsah.</poem> |<poem>Langkung celak saking Candhi sanget kawatir kawula|</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''225'''}}</noinclude> 9dwvmp7x3ar7327wqtchk88a9la59yj Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/392 250 23770 74664 2026-05-12T11:26:23Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>lolos ing dalu sabala nira, kandheg neng Purwasarine, bubar malih ing dalu, kandheg wonten ing Murong malih, nulya Pangran Dipatya, lan Deller lalaku, mangaler lan sahabala, Deller kandheg neng Susuruh wong Kumpeni, arereb masanggrahan.</poem> }} {{ordered list|start=51 |<poem>Rereb ing Kakum Pangran Dipati, mung sadalu enjing nulya budhal, rereb Cakanthong wastane, lamine kahh dalu, injing malih ngilen lumaris, arereb desa Maja, nanging tigang dalu, nulya Ideller putusan, juru basa pun Bestam ingkang tinuding, Deller arsa panggiha.</poem> |<poem>Juru basa Bestam duk papanggih, ingaji-aji tur sinuba-suba, Pangran Dipati karsane, binjang samya tetemu, mangke kedah ngajak lumaris, marang ing Sokawatya, lajuwa anjujul marang kang Rama Susunan. wong Kumpeni Ideller dhateng nututi, laju yuda kenanga.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|390}}</noinclude> 1qghl6grthgrcge8fp0xhyhyzbzz2gb 74665 74664 2026-05-12T11:28:48Z Devi 4340 509 /* Titiwaca */ 74665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Devi 4340" /></noinclude>{{ordered list|type=none |<poem>lolos ing dalu sabala nira, kandheg neng Purwasarine, bubar malih ing dalu, kandheg wonten ing Murong malih, nulya Pangran Dipatya, lan Deller lalaku, mangaler lan sahabala, Deller kandheg neng Susuruh wong Kumpeni, arereb masanggrahan.</poem> }} {{ordered list|start=51 |<poem>Rereb ing Kakum Pangran Dipati, mung sadalu enjing nulya budhal, rereb Cakanthong wastane, lamine kahh dalu, injing malih ngilen lumaris, arereb desa Maja, nanging tigang dalu, nulya Ideller putusan, juru basa pun Bestam ingkang tinuding, Deller arsa panggiha.</poem> |<poem>Juru basa Bestam duk papanggih, ingaji-aji tur sinuba-suba, Pangran Dipati karsane, binjang samya tetemu, mangke kedah ngajak lumaris, marang ing Sokawatya, lajuwa anjujul marang kang Rama Susunan. wong Kumpeni Ideller dhateng nututi, laju yuda kenanga.</poem> }} {{nop}}<noinclude>{{rh|390}}</noinclude> 29ihp1fxqo7qab3zql632g9yyjmjag2 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/394 250 23771 74666 2026-05-12T11:30:01Z Devi 4340 509 sedang dikerjakan. 74666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Devi 4340" /></noinclude> akedah Pangran Dipatya, ngaturan Deller Kumpeni. 5. Ngaturan dhateng Sumengka, kang kautus Semarang Ki Dipati, ngaturi ing lampahipun, Pangeran A dipatya, sakadange titiga ingkang lumaku, lan juru basa Kibastam, samya ngangge-angge sami. 6. Kanjeng Pangeran Dipatya, baten karsa kedah panggih ing ngriki, tan gega ing aturipun, ingkang abdi sedaya, yen saestu Kumpeni Deller tutulung, panggiya ngriki kewala, sampun mring Sumengka Gusti. 7. Deller isin asebaa, kedah Pangran Dipati den aturi, mring Sumengka milanipun, padya sande panggiya, nulya Pangran Dipati bubar amundur, ing Batu amasanggrahan, serat-sineratan sami. 8. Nulya patih Danawarsa, papanggihan law an Deller Kumpeni, neng Tempuran gen tetemu, samya aparembagan, sasampune parembagan Idller wangsul, marang ing baris Sumengka, Danawarsa wangsul malih. 9. Prapta Batu perembangan, rembagipun tansah abenjang pikir, ana ngaturi tetemu, lan Deller kang satengah,<noinclude>{{rh|392}}</noinclude> lxlo2f9o8idhk1qo6suuul9lwlvtxw4 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/228 250 23772 74667 2026-05-12T11:30:38Z Kriita 885 /* Proofread */ 74667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>para Tumenggung ature nulya Pangran Dipatya utusan mring Metaram atur uninga Sang Prabu Susunan ing Kabanaran.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=36 |<poem>Utusan sampun weneling yen Kumpeni binantonan sarta atur bandhangane senjata karben sekawan dyan utusan umerat ing dalu lampah andarung anulya Pangran Dipatya.</poem> |<poem>Sawadyabala miranti sigra atengara bubar ngetan sadaya baiane myang sagung para nayaka nenggih ing pabarisan ingKemalon sampun rawuh ing Wedhi apamondhokan.</poem> |<poem>Winastan desa ing Bajing dennya kandheg pamondhokan tata pamondhokan kabeh para Tumenggung sadaya sabala pamondhokan wadya Kumpeni winuwus ingKemalon pamondhokan.</poem> (18).|<poem>Praptane Deller Kumpeni neng Kemalon tigang dina enjing bubar sakbalane laju dhumateng Metaram amyang baia mei atar muntab gegaman aselur lampahe jalang-jalangan.</poem> |<poem>Gegaman kagiri-giri prayitna samarga-marga</poem> }}<noinclude>{{rh|'''226'''||}}</noinclude> 88q9nppgnfy6ebhgw5cbryqc6txstke Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/229 250 23773 74669 2026-05-12T11:34:14Z Kriita 885 /* Proofread */ 74669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>Deller manjer nuwalane anungkulaken wong desa samya suwung sadaya wong bumi angungsi gunung sangsaya rusak wong desa.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=41 |<poem>Henengena kang lumaris warnanen Pangran Dipatya bubar sawadyabalane lan pra nayaka Metaram lampahe gurawalan anututi lampahipun Kumpeni kang mring Metaram.</poem> |<poem>Angengadhol saking wingking bala ka Mangkunegaran tan purun celak lampahe Kumpeni sampun uninga datan kendel lampahnya. kang wuri arebut ducung den kekadhol saking wuntat.</poem> |<poem>Sangsaya kebat lumaris sawadya Kumpeni prapta ing Kalibening barise wadyabala ing Metaram kang dhateng pabitingan prajurit Metaram gupul mapag Kumpeni kang prapta.</poem> |<poem>Sarta sampun atur uning mring Sang Nata ing Metaram Kumpeni mapan betenge Kumpeni lajeng nerajang angrangsang pabetengan bala Metaram amagut kinarutug ing senjata.</poem> |<poem>Larut kang atengga beteng lajeng marang Kabanaran Ideller laju lampahe alerep ing Pejagalan</poem> }}<noinclude>{{rh|||'''227'''}}</noinclude> m0jme2honiiu1wz4cba06pljg9lpnf3 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/419 250 23774 74670 2026-05-12T11:34:21Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>pan katrima ing Kangjeng Pangran Dipati pan kinula wisudha. 11. Nunten Pangran Purbaya kang prapti lan Tumenggung Suramangunjaya kalawan sapanekare kang katimbalan karuhun sowan ngarsa Pangran Dipati pepek para punggawa andher munggeng ngayun nulya raden Sumadiija ing Madiun sesarengan lagya prapti bekta manca negara. 12. Sampun prapta ngajengan watsari sigra matur raden Sumadiija pranata atur sembahe amba tuwan ingutus animbali manca negari ing bang wetan sedaya ing mangke pan sampun ingkang sowan ing panduka Kartasana ngebleg Pace ing Carubin katura ing paduka. 13. Pangran Dipati ngandika aris sun tarima kakang laku nira nanging karsaning sun mangke nama nira sun pundhut Sumadiija pan ingsun alih jumenenga pangeran Mangkudipureku mupakat para niyaka amarengi Garbeg Besar Senen Pahing taune Je semana. 14. Sareng Sujanapura ingalih kapatedhan Menggung Pringgalaya sarta kasukan ararne PNRI<noinclude></noinclude> la5xug1d3t7scmki1gqazz5gmpn8vdw 74672 74670 2026-05-12T11:38:08Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::pan katrima ing Kangjeng Pangran Dipati :::pan kinula wisudha. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=11 |<poem> Nunten Pangran Purbaya kang prapti lan Tumenggung Suramangunjaya kalawan sapanekare kang katimbalan karuhun sowan ngarsa Pangran Dipati pepek para punggawa andher munggeng ngayun nulya raden Sumadiija ing Madiun sesarengan lagya prapti bekta manca negara. </poem> |<poem> Sampun prapta ngajengan watsari sigra matur raden Sumadiija pranata atur sembahe amba tuwan ingutus animbali manca negari ing bang wetan sedaya ing mangke pan sampun ingkang sowan ing panduka Kartasana ngebleg Pace ing Carubin katura ing paduka. </poem> |<poem> Pangran Dipati ngandika aris sun tarima kakang laku nira nanging karsaning sun mangke nama nira sun pundhut Sumadiija pan ingsun alih jumenenga pangeran Mangkudipureku mupakat para niyaka amarengi Garbeg Besar Senen Pahing taune Je semana. </poem> |<poem> Sareng Sujanapura ingalih kapatedhan Menggung Pringgalaya sarta kasukan ararne </poem> }}<noinclude>{{rh|||417}}</noinclude> 56p93hiqma8b3uapnmj2z85bpd3kdw3 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/420 250 23775 74674 2026-05-12T11:38:31Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>teledhek dhahar nginum pan sadina nutug sawengi laminya masanggrahan Tegalsari wau sampun kawandasa dina sarta ngumpulaken kang titiyang Bali piniliyan samana. 15. Pan kinarya kang prajurit Bali winoraken lan wong Gulang-gulang Pangran Dipati lamine masanggrahan ning ngriku para nata neng Tegalsari tan dhahar sekul ulam tan pegat anayub akasukan teledhekan bebedhayan lingsene acegah guling lawan angunggar bala. 16. Pangran Dipati Mangkunegari Senopati nglana adigdaya ing aprang pilih tandhinge ingkang cahya umancur widigdaya prawireng jurit wi mbuh manah satunggal limpad setya tuhu apracaya ing prawira sabda giri ingkang saya luluta sih kadhep ing bala-bala. 17. Wisik ing rat pracaya ing galih sipat kaharpan suka kawiryan ndhagi barang tingkahe bisa nigas anambung ing prakosa sampun ngenteni ywa ulah kirdaningrat sedaya kawengku ingaguna-amiguna wruhing sabda baya kalawan basuki lir kang wreksa cendana. PNRI<noinclude></noinclude> gkz3k1obornutw4e1bcw3hvjwfeo0qp 74680 74674 2026-05-12T11:42:05Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::teledhek dhahar nginum :::pan sadina nutug sawengi :::laminya masanggrahan :::'''Tegalsari wau''' :::sampun kawandasa dina :::sarta ngumpulaken kang titiyang Bali ::::piniliyan samana. {{ordered list|list_style_type=decimal|start=15 |<poem> Pan kinarya kang prajurit Bali winoraken lan wong Gulang-gulang Pangran Dipati lamine masanggrahan ning ngriku para nata neng Tegalsari tan dhahar sekul ulam tan pegat anayub akasukan teledhekan bebedhayan lingsene acegah guling lawan angunggar bala. </poem> |<poem> Pangran Dipati Mangkunegari Senopati nglana adigdaya ing aprang pilih tandhinge ingkang cahya umancur widigdaya prawireng jurit wi mbuh manah satunggal limpad setya tuhu apracaya ing prawira sabda giri ingkang saya luluta sih kadhep ing bala-bala. </poem> |<poem> Wisik ing rat pracaya ing galih sipat kaharpan suka kawiryan ndhagi barang tingkahe bisa nigas anambung ing prakosa sampun ngenteni ywa ulah kirdaningrat sedaya kawengku ingaguna-amiguna wruhing sabda baya kalawan basuki lir kang wreksa cendana. </poem> }}<noinclude>{{rh|418}}</noinclude> 73ngoi8awyfvdt0clkjgzox9en7c1wr 74681 74680 2026-05-12T11:42:58Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::teledhek dhahar nginum :::pan sadina nutug sawengi :::laminya masanggrahan :::'''Tegalsari wau''' :::sampun kawandasa dina :::sarta ngumpulaken kang titiyang Bali :::piniliyan samana. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=15 |<poem> Pan kinarya kang prajurit Bali winoraken lan wong Gulang-gulang Pangran Dipati lamine masanggrahan ning ngriku para nata neng Tegalsari tan dhahar sekul ulam tan pegat anayub akasukan teledhekan bebedhayan lingsene acegah guling lawan angunggar bala. </poem> |<poem> Pangran Dipati Mangkunegari Senopati nglana adigdaya ing aprang pilih tandhinge ingkang cahya umancur widigdaya prawireng jurit wi mbuh manah satunggal limpad setya tuhu apracaya ing prawira sabda giri ingkang saya luluta sih kadhep ing bala-bala. </poem> |<poem> Wisik ing rat pracaya ing galih sipat kaharpan suka kawiryan ndhagi barang tingkahe bisa nigas anambung ing prakosa sampun ngenteni ywa ulah kirdaningrat sedaya kawengku ingaguna-amiguna wruhing sabda baya kalawan basuki lir kang wreksa cendana. </poem> }}<noinclude>{{rh|418}}</noinclude> ri9gvd8zy27z04d3chfrcqicak9xw27 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/230 250 23776 74676 2026-05-12T11:39:44Z Kriita 885 /* Proofread */ 74676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>sedalu enjing bubar alereb sabalanipun sakilening pajagalan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=46 |<poem>Alereb amung sawengi Ideller enjang tengara bubar sawadyabalane ngidul ngilen lampahira dhatan kandheg lampahnya wong desa sadaya suwung wong Metaram kudhandhangan.</poem><noinclude>{{rh|'''228'''||}}</noinclude> fot6qlxu548mpxcliqqio2xb079zpoo 74677 74676 2026-05-12T11:39:58Z Kriita 885 74677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>sedalu enjing bubar alereb sabalanipun sakilening pajagalan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=46 |<poem>Alereb amung sawengi Ideller enjang tengara bubar sawadyabalane ngidul ngilen lampahira dhatan kandheg lampahnya wong desa sadaya suwung wong Metaram kudhandhangan.</poem>}}<noinclude>{{rh|'''228'''||}}</noinclude> 86ghsedsybznxgn52p7e9v2du8cybn8 Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/231 250 23777 74679 2026-05-12T11:41:54Z Kriita 885 /* Proofread */ 74679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude>::'''C. (DHANDHANGGULA).''' {{ordered list|list_style_type=decimal|start=1 |<poem>Sakalangkung gegere wong cilik ngungsi wana arga asasaran nengna Kumpeni lampahe warnanen Sang Aprabu Kabanaran wus samranti sawadyabala nira myang pawestrinipun prajurit kang saking ngarsa prapta atur uninga Sang Sri Bupati yen Kumpeni wus prapta.</poem> |<poem>Nulya Kabanaran Sri Bupati tan pantara bubar sahabala purane binasmi dhewe Ngaler ngetan Sang Prabu sabalane minggah ing wukir ing Terong palanggeran lampahe lumintu enengena Sri Nara Nata warnaa Kanjeng Pangeran Adipati lan niyaka Metaram.</poem> |<poem>Datan kendel anut ing Kumpeni angengadhol malebeng Metaram aprang leres sadinane Pangran Dipati laju (20). masanggrahan wetaning kali ngumpak sakanca nira kang bala akumpul pan saben enjing ngayuda</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''229'''}}</noinclude> cvfeoojspeh5zuq69to2s8qojemj14x Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/421 250 23778 74682 2026-05-12T11:43:15Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>18. Lir baskara anerus áwening kilang juruh andres pinasthika tur wignya nata baiane Surasa sabiyantu andyaning digdaya sami wruh saingering jagat jaga-jageng nglangut prayoga pagut ing naia wadyabala sumuyud samya lumiring prawira tur digdaya. 19. Nulya umangkat Pangran Dipati saking Tegalsari sahabala ing Senen Wage dinane, pitulas tanggalipun sasi Besar ngilen lumaris taksih Eje kang warsa swaranya gumuruh pra.garwa putra binekta ngaler ngilen arsa anjog Sokawati arerep masanggrahan. 20. Wonten dhusun Semampir salatri injang budhal rawuh masanggrahan padhusunan sabalane Katapelan sadalu enjing budhal arereb malih dhusun Pakuwon karan rereb kalih dalu nulya ingkang duta prapta kang kautus dhateng Ideller rumiyin neng marga gennya prapta. 21. Malang sumirang kelawan malih demang Karanganyar ingkang prapta akathah angsal-angsale sangkelat bang lan wungu lan baludru ijo lan kuning rasukan striwel landa PNRI<noinclude></noinclude> 4g9h2ci8ej8zdolem9d04cg7egbt4jw 74683 74682 2026-05-12T11:46:17Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude>{{ordered list|list_style_type=decimal|start=18 |<poem> Lir baskara anerus áwening kilang juruh andres pinasthika tur wignya nata baiane Surasa sabiyantu andyaning digdaya sami wruh saingering jagat jaga-jageng nglangut prayoga pagut ing naia wadyabala sumuyud samya lumiring prawira tur digdaya. </poem> |<poem> Nulya umangkat Pangran Dipati saking Tegalsari sahabala ing Senen Wage dinane, pitulas tanggalipun sasi Besar ngilen lumaris taksih Eje kang warsa swaranya gumuruh pra.garwa putra binekta ngaler ngilen arsa anjog Sokawati arerep masanggrahan. </poem> |<poem> Wonten dhusun Semampir salatri injang budhal rawuh masanggrahan padhusunan sabalane Katapelan sadalu enjing budhal arereb malih dhusun Pakuwon karan rereb kalih dalu nulya ingkang duta prapta kang kautus dhateng Ideller rumiyin neng marga gennya prapta. </poem> |<poem> Malang sumirang kelawan malih demang Karanganyar ingkang prapta akathah angsal-angsale sangkelat bang lan wungu lan baludru ijo lan kuning rasukan striwel landa </poem> }}<noinclude>{{rh|||419}}</noinclude> ewh32sofzyf9b3axuadlwrj14d3g78r Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/422 250 23779 74684 2026-05-12T11:46:42Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>sae kancingipun anenggih kancing toyamas sarta angsal hermawar ingkang kakirim saking Ideller Semarang. 22. Dening rasukan cara Welandi kikintune Susunan ing Sala lawan surat kikintune sedaya sampun katur nulya Kanjeng Pangran Dipati enjing tengara mangkat sadina lelaku dusun Sengon masanggrahan mung sadalu enjing mangkat rereb malih ing Lencong masanggrahan. 23. Injing umangkat arereb malih dhusun Murong nenggih pitung dina nulya mangkat sabalane amasanggrahan Tugu tanggal pisan Sura kang sasi Akad Pahing dinanya Edal taunipun nulya wonten dhuta prapta saking ingkang Eyang Ratu Ibu nenggih wasta pun Nagayuda. 24. Wirapraya lan punika malih saestu kautus amundhut surat pepenedaning lampahe mring kang wayah wus katur tinupiksa kang punang tulis mring Pangran Adipatya punang dhuta wau sampun ing angsulan serat ngaturaken marang kang Eyang kang tulis duta sampun lumepas. 25. Dinten Rebo Kaliwon anuli PNRI<noinclude></noinclude> c65frzw5iyj81tx4j6opsz1h9wi8ku9 74687 74684 2026-05-12T11:49:53Z Suga Widi 1719 /* Titiwaca */ 74687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Suga Widi" /></noinclude><poem> :::sae kancingipun :::anenggih kancing toyamas :::sarta angsal hermawar ingkang kakirim :::saking Ideller Semarang. </poem> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=22 |<poem> Dening rasukan cara Welandi kikintune Susunan ing Sala lawan surat kikintune sedaya sampun katur nulya Kanjeng Pangran Dipati enjing tengara mangkat sadina lelaku dusun Sengon masanggrahan mung sadalu enjing mangkat rereb malih ing Lencong masanggrahan. </poem> |<poem> Injing umangkat arereb malih dhusun Murong nenggih pitung dina nulya mangkat sabalane amasanggrahan Tugu tanggal pisan Sura kang sasi Akad Pahing dinanya Edal taunipun nulya wonten dhuta prapta saking ingkang Eyang Ratu Ibu nenggih wasta pun Nagayuda. </poem> |<poem> Wirapraya lan punika malih saestu kautus amundhut surat pepenedaning lampahe mring kang wayah wus katur tinupiksa kang punang tulis mring Pangran Adipatya punang dhuta wau sampun ing angsulan serat ngaturaken marang kang Eyang kang tulis duta sampun lumepas. </poem> |<poem> Dinten Rebo Kaliwon anuli </poem> }}<noinclude>{{rh|420}}</noinclude> 7wyiuklwiw28iebgl5dk8dt5mezu8mw Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/423 250 23780 74688 2026-05-12T11:50:20Z Suga Widi 1719 /* Durung katitiwaca */ 74688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Suga Widi" /></noinclude>tanggal ping pat Srageni kang kesah lawan wong Bugis kanthine samya kesah raramu lan Narahan samya tut wingking nabrang saler bengawan kapapag ing mungsuh balanira jeng Susunan wong Ngarahan pan aprang lumajeng sami lumayu salang tunjang. 26. Srageni Poleng lawan wong Bugis menang prange kang mengsah lumajar pejah siji wong Polenge siji anandhang tatu ingkang mengsah pejah satunggil ingkang tatu tan ketang bebandhangan antuk senjata karben pan gangsal nulya dhateng Tumenggung Secanegari kang tumut Jeng Susunan. 27. Sowan cunduk ing Pangran Dipati sarta atur kang dhuwung tinatah saput ratri lan malihe turangga ules dhawuk nulya wonten utusan prapti saking nagri Pamalang Wiranegareku papatihe kang dinuta atur surat dhumateng Pangran Dipati Harya Mangkuriegara. 28. Wus kacipta sasmitaning tulis wiyose raden Wiranegara anuwun nagri karsane nenggih kang dipun suwun sawetane ing ngardi Wilis nagri wetan sedaya kawula kang mengku 421 PNRI<noinclude></noinclude> 31rtle1zmgof5bs7u7iao3arvxzqc7d Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/232 250 23781 74689 2026-05-12T11:51:34Z Kriita 885 /* Durung katitiwaca */ Nggawé kaca mawa "<ol><poem>wadya alit kalawan wadya Kumpeni kang pisah ngambil pangan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem>Angambil pondhok dipun sabili wong Kumpeni tan purun anebah ngambil kang pacak barise kawarnaa sang Prabu kang lumampah kang minggah wukir ing Terong palanggeran mangaler tumurun saking ngardi masanggrahan ing Cembirit sawadyabala Nerpati wong Kalang sudagaran.</poem> |<poem>Wong Cembirit butamale enting rinayahan sar... 74689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>wadya alit kalawan wadya Kumpeni kang pisah ngambil pangan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem>Angambil pondhok dipun sabili wong Kumpeni tan purun anebah ngambil kang pacak barise kawarnaa sang Prabu kang lumampah kang minggah wukir ing Terong palanggeran mangaler tumurun saking ngardi masanggrahan ing Cembirit sawadyabala Nerpati wong Kalang sudagaran.</poem> |<poem>Wong Cembirit butamale enting rinayahan sarta dhinedhelan wong desa langkung nisake samya angungsi gunung masanggrahan mung kalih latri enjang Sang Nata bubar ngaler lampahipun lan wadya lebet sedaya lan kang putra anem Pangeran Dipati pangran Bei kang nama.</poem> |<poem>Pra tumenggung sagung mantri jawi sabalane tinilar sadaya tunggil Pangran Dipatine ngadhol sabalanipun wau lampah ira Nrepati lajeng mring Sokawatya cinatur wus rawuh masanggrah aneng Tempuran sak abala atata samya miranti Sokawati tempuran.</poem> |<poem>Henengna kang neng Sokawati Sri Narendra Sentika warnaa (21) Metaram ingucap maneh pra niyaka kang kantun</poem> }}<noinclude>{{rh|'''230'''||}}</noinclude> sy4tzcmdj1h5vm5rpxt9fwfublryf0t 74690 74689 2026-05-12T11:52:06Z Kriita 885 /* Proofread */ 74690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>wadya alit kalawan wadya Kumpeni kang pisah ngambil pangan.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=4 |<poem>Angambil pondhok dipun sabili wong Kumpeni tan purun anebah ngambil kang pacak barise kawarnaa sang Prabu kang lumampah kang minggah wukir ing Terong palanggeran mangaler tumurun saking ngardi masanggrahan ing Cembirit sawadyabala Nerpati wong Kalang sudagaran.</poem> |<poem>Wong Cembirit butamale enting rinayahan sarta dhinedhelan wong desa langkung nisake samya angungsi gunung masanggrahan mung kalih latri enjang Sang Nata bubar ngaler lampahipun lan wadya lebet sedaya lan kang putra anem Pangeran Dipati pangran Bei kang nama.</poem> |<poem>Pra tumenggung sagung mantri jawi sabalane tinilar sadaya tunggil Pangran Dipatine ngadhol sabalanipun wau lampah ira Nrepati lajeng mring Sokawatya cinatur wus rawuh masanggrah aneng Tempuran sak abala atata samya miranti Sokawati tempuran.</poem> |<poem>Henengna kang neng Sokawati Sri Narendra Sentika warnaa (21) Metaram ingucap maneh pra niyaka kang kantun</poem> }}<noinclude>{{rh|'''230'''||}}</noinclude> jev1mdya0n2clcxkau1el2w4i7tj4vw Kaca:Babad Kemalon (Pakunagara) I.pdf/233 250 23782 74691 2026-05-12T11:58:48Z Kriita 885 /* Proofread */ 74691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kriita" /></noinclude><ol><poem>angangdhol marang Kumpeni pangeran Adipatya lan sabalanipun para tumenggung sadaya mondhok wonten ing Ngumpak umangkat nuli prapta tengah Metaram.</poem></ol> {{ordered list|list_style_type=decimal|start=8 |<poem>Deller maju sampun sinung uni yen Sang Nata Kabanaran bubar anglesi ngetan parane ing Kabanaran suwung Deller langkung cuwa kang galih Deller lajeng lelampah sabala anjujug kandheg mondhok aneng Yogya aneng Yogya Kumpeni arsa bibiting gelugu kang kinarya.</poem> |<poem>Wong Jawane myang wong ing pasisir sabalane rakit pabarisan wong desa wus tarub kabeh wong Metaram wus tarub kula bumi ingkang sepalih lumadi ing Ngayogya kang sapilih tumut wadyabala ing Metaram ingkang nganut ngengadhol marang Kumpeni pirang dina winarna.</poem> |<poem>Tan winarna denira jurit saben dina Kumpeni angenglanggar mring wong Metaram yudane long linongan yen dalu wong Kumpeni mring Yogya malih wau wadya Metaram mubeng lampahipun pernahe nora karuwan aterkadhang mondhok sawengi rong bengi angalih pamondhokan.</poem>}}<noinclude>{{rh|||'''231'''}}</noinclude> 7o8t0h2384tvyw2fdu37rzjzjk708bf