Abduraxman Abdurazzaqov

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kaa">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>kaawiki</dbname>
    <base>https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Arnawlı</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talqılaw</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Paydalanıwshı</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Paydalanıwshı talqılawı</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talqılawı</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl talqılawı</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talqılawı</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Úlgi</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Úlgi talqılawı</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Járdem</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Járdem talqılawı</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriya talqılawı</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal talqılawı</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul talqılawı</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Abduraxman Abdurazzaqov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12727</id>
    <revision>
      <id>225754</id>
      <parentid>176477</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T06:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Abdurazzaqov Abduraxman]] betin [[Abduraxman Abdurazzaqov]] betine aldınǵı bette baǵdarlawshı silteme qaldırmastan kóshirdi: Qáte atama</comment>
      <origin>176477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="mnx662zrxjoxfk9r9p2isr4xf2ah38l" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı}}
'''Abdurazzaqov Abduraxman''' (1952. 6. 8, Bekobod) — Ózbekstan Qaharmanı (2003). Miynet iskerligin 1969 -jıldan Ózbekstan metallurgiya zavodı remontlaw xojalıǵı cexında ápiwayı jumısshılıqtan baslaǵan. Marten cexında polat quyıwshı (1970-77), 1977-jıldan elektrda polat eritiw cexı operatorı. Kárxanada jáhán talaplarına sáykes keletuǵın polat eritiw texnologiyasın engiziwde miynet ónimliligin arttırıw, ónim sapasın jaqsılaw boyınsha racionalizatorlıq usınısların kirgizgen, nátiyjede cexta hár ayda 30 mıń t ornına 40 mıń t. dan artıq metall eritpe alınıwǵa erisildi. Abdurazzaqov óz miynet iskerligi dawamında kóplegen shákirtler tayarladı.

{{ÓzME}}

[[Kategoriya:Adamlar]]</text>
      <sha1>mnx662zrxjoxfk9r9p2isr4xf2ah38l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225756</id>
      <parentid>225754</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T06:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>qosımshalar</comment>
      <origin>225756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="5o5buzz1judqey1u6xn6eeyow1ch47r" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı         = Abduraxman Abdurazzaqov
| tuwılǵan jeri             = [[Bekabat]]
}}
'''Abdurazzaqov Abduraxman''' (1952. 6. 8, Bekobod) — Ózbekstan Qaharmanı (2003). Miynet iskerligin 1969 -jıldan Ózbekstan metallurgiya zavodı remontlaw xojalıǵı cexında ápiwayı jumısshılıqtan baslaǵan. Marten cexında polat quyıwshı (1970-77), 1977-jıldan elektrda polat eritiw cexı operatorı. Kárxanada jáhán talaplarına sáykes keletuǵın polat eritiw texnologiyasın engiziwde miynet ónimliligin arttırıw, ónim sapasın jaqsılaw boyınsha racionalizatorlıq usınısların kirgizgen, nátiyjede cexta hár ayda 30 mıń t ornına 40 mıń t. dan artıq metall eritpe alınıwǵa erisildi. Abdurazzaqov óz miynet iskerligi dawamında kóplegen shákirtler tayarladı.

{{ÓzME}}

[[Kategoriya:Adamlar]]</text>
      <sha1>5o5buzz1judqey1u6xn6eeyow1ch47r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Abduraxman Abdurazzaqov</title>
    <ns>1</ns>
    <id>16331</id>
    <revision>
      <id>225755</id>
      <parentid>200470</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T06:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Talqılaw:Abdurazzaqov Abduraxman]] betin [[Talqılaw:Abduraxman Abdurazzaqov]] betine aldınǵı bette baǵdarlawshı silteme qaldırmastan kóshirdi: Qáte atama</comment>
      <origin>200470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="tr90trx4pwx8l1a0suec776dpfydltj" xml:space="preserve">{{Jıllıq kóriwler}}
{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>tr90trx4pwx8l1a0suec776dpfydltj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23879</id>
    <revision>
      <id>225717</id>
      <parentid>225702</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T12:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>225717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8249" sha1="7j27kj6v42nq9ghqnqci8xj17y4fvqp" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23055}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4846}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 4 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4395}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4039}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2511}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 9 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 11 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 12 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 13 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 14 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 16 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 17 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 18 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 19 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 20 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 21 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 23 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 24 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 25 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 26 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 27 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 28 || [[User:Begdullaman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begdullaman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}}
|-
| 29 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurlibek Urgenichbaev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}}
|-
| 30 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}}
|-
| 31 || [[User:Qareken Balasi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qareken Balasi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}}
|-
| 32 || [[User:BEGJIGIT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BEGJIGIT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}}
|-
| 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Saxibjamal Esemuratova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}}
|-
| 34 || [[User:Pirnazarova|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pirnazarova&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}}
|-
| 35 || [[User:Holder|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Holder&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}}
|-
| 36 || [[User:Miracle0302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Miracle0302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}}
|-
| 37 || [[User:Begjigit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Begjigit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}}
|-
| 38 || [[User:Kmoksy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmoksy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}}
|-
| 39 || [[User:AbzalM|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AbzalM&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}}
|-
| 40 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 41 || [[User:NurkaArzay|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NurkaArzay&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}}
|-
| 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gúlxan Medetbekovna&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}}
|-
| 43 || [[User:Bakhit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bakhit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}}
|-
| 44 || [[User:Melek jurnalist|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Melek jurnalist&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}}
|-
| 45 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 46 || [[User:Jannazarova Sh|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jannazarova Sh&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}}
|-
| 47 || [[User:Jámiy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jámiy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}}
|-
| 48 || [[User:İmmortalance|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;İmmortalance&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}}
|-
| 49 || [[User:Romaine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Romaine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}}
|-
| 50 || [[User:Kagansky|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kagansky&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
{{/end}}</text>
      <sha1>7j27kj6v42nq9ghqnqci8xj17y4fvqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha botlar dizimi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>26380</id>
    <revision>
      <id>225719</id>
      <parentid>225704</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T12:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>225719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="f14c7b48r87ulf0495c6jjkqloc2ccw" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:83737}}]]
|-
| 2 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]]
|-
| 3 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]]
|-
| 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:2938}}]]
|-
| 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]]
|-
| 6 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]]
|-
| 7 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]]
|-
| 8 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1503}}]]
|-
| 9 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]]
|-
| 10 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]]
|-
| 11 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]]
|-
| 12 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 13 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]]
|-
| 14 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:868}}]]
|-
| 15 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]]
|-
| 16 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]]
|-
| 17 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]]
|-
| 18 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]]
|-
| 19 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]]
|-
| 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:533}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]]
|-
| 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:374}}]]
|-
| 23 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]]
|-
| 24 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 25 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]]
|-
| 26 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]]
|-
| 27 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]]
|-
| 28 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]]
|-
| 29 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 30 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]]
|-
| 31 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]]
|-
| 32 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]]
|-
| 33 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]]
|-
| 34 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]]
|-
| 35 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]]
|-
| 36 || [[User:BOTijo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BOTijo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]]
|-
| 37 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]]
|-
| 38 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]]
|-
| 39 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]]
|-
| 40 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]]
|-
| 42 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]]
|-
| 43 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]]
|-
| 44 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]]
|-
| 45 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]]
|-
| 46 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]]
|-
| 47 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 48 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
|-
| 49 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>f14c7b48r87ulf0495c6jjkqloc2ccw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Redaktorlawlar sanı boyınsha Wikipediashılar dizimi (botlar menen birge)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>27432</id>
    <revision>
      <id>225718</id>
      <parentid>225703</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T12:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>4424</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı</comment>
      <origin>225718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7870" sha1="999zkuqdiaj5elnpjw2dbyrmsbikcqx" xml:space="preserve">{{/begin|50}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:83737}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23055}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qaraqalpaqpan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}}
|-
| 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Srajatdin Usnatdinov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4846}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}}
|-
| 5 || [[User:MrshaxasBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MrshaxasBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 6 || [[User:Inosham|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Inosham&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4395}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 7 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}}
|-
| 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4039}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}}
|-
| 9 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abdullaeva Shaxnoza-Banu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}}
|-
| 10 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 11 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:2938}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}}
|-
| 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2511}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 14 || [[User:Рахман3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Рахман3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}}
|-
| 15 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 16 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 17 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 18 || [[User:PirjanovNurlan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PirjanovNurlan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}}
|-
| 19 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1503}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 20 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 21 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 22 || [[User:Anas1712|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anas1712&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}}
|-
| 23 || [[User:Qarahat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Qarahat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}}
|-
| 24 || [[User:Gozzalina|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gozzalina&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}}
|-
| 25 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 26 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 27 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 28 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 29 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:868}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 30 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 31 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 32 || [[User:Kuwanishbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kuwanishbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}}
|-
| 33 || [[User:AlefZet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlefZet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}}
|-
| 34 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 35 || [[User:Aysabirlijol|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aysabirlijol&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}}
|-
| 36 || [[User:Umarxon III|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umarxon III&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 37 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 38 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 39 || [[User:Baurzhanuly|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baurzhanuly&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}}
|-
| 40 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:533}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 41 || [[User:Biypona|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Biypona&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}}
|-
| 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bazarbaeva Eleonora&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}}
|-
| 43 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 44 || [[User:QRNKS|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QRNKS&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}}
|-
| 45 || [[User:Mrshaxas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mrshaxas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 46 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:374}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 48 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 49 || [[User:Muxammedqudaynazarov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Muxammedqudaynazarov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}}
|-
| 50 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] || {{Permissions|TjBot}}
{{/end}}</text>
      <sha1>999zkuqdiaj5elnpjw2dbyrmsbikcqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franc Ferdinand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40726</id>
    <revision>
      <id>225720</id>
      <timestamp>2026-04-14T14:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; 1863-jıl 18-dekabr, Grac, Avstriya imperiyası — 1914-jıl 28-iyun, Saraevo, Avstro-Vengriya) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı stu...»</comment>
      <origin>225720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="09phzdmtzmzoq3hb9nda19ypo7dy9kv" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; 1863-jıl 18-dekabr, Grac, Avstriya imperiyası — 1914-jıl 28-iyun, Saraevo, Avstro-Vengriya) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student Gavrilo Princip tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi Birinshi jáhán urısınıń baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>09phzdmtzmzoq3hb9nda19ypo7dy9kv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225721</id>
      <parentid>225720</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="li5k7bnh0n4ylh3xn0ytcx6webgm3v5" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student Gavrilo Princip tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi Birinshi jáhán urısınıń baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>li5k7bnh0n4ylh3xn0ytcx6webgm3v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225722</id>
      <parentid>225721</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="q9j38doogdqz3ot4ae1waepy3l5rk4j" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>q9j38doogdqz3ot4ae1waepy3l5rk4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225723</id>
      <parentid>225722</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="ae3cm75re6ock3fq65wek2pj50i3b9f" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==

== Derekler ==</text>
      <sha1>ae3cm75re6ock3fq65wek2pj50i3b9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225724</id>
      <parentid>225723</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografiyası */</comment>
      <origin>225724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="k9wntih320rccdwalcky6o3jclnigsl" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

== Derekler ==</text>
      <sha1>k9wntih320rccdwalcky6o3jclnigsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225725</id>
      <parentid>225724</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="abf116k6h7xt7fe1zr71acp4lph8p5m" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>abf116k6h7xt7fe1zr71acp4lph8p5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225726</id>
      <parentid>225725</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="0dnko2iopdk5ed9ffvfyp7zdu1paxkg" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>0dnko2iopdk5ed9ffvfyp7zdu1paxkg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225727</id>
      <parentid>225726</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografiyası */</comment>
      <origin>225727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2467" sha1="mptrgd0ehh733kg765w98y7v8m6leru" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>mptrgd0ehh733kg765w98y7v8m6leru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225728</id>
      <parentid>225727</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="nli5dsj2t80svhp3jb6ukw59kl4zh4r" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==

== Derekler ==</text>
      <sha1>nli5dsj2t80svhp3jb6ukw59kl4zh4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225729</id>
      <parentid>225728</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nekesi hám perzentleri */</comment>
      <origin>225729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="5jes8g38mb4s3uuk81uhkfe8l7za01x" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]

== Derekler ==</text>
      <sha1>5jes8g38mb4s3uuk81uhkfe8l7za01x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225730</id>
      <parentid>225729</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="cqkznawoqjo4y1d0l18pf7pfts3038u" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi.

== Derekler ==</text>
      <sha1>cqkznawoqjo4y1d0l18pf7pfts3038u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225731</id>
      <parentid>225730</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3297" sha1="hjma8ie2kbskqccpi0o4ggi822umn52" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

== Derekler ==</text>
      <sha1>hjma8ie2kbskqccpi0o4ggi822umn52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225732</id>
      <parentid>225731</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nekesi hám perzentleri */</comment>
      <origin>225732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="k9p18bpcymgsfvvbhfkp190kdyy3u8k" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

== Derekler ==</text>
      <sha1>k9p18bpcymgsfvvbhfkp190kdyy3u8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225733</id>
      <parentid>225732</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nekesi hám perzentleri */</comment>
      <origin>225733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="7ne5pans78dfgfdg6tkql5igp7vjq31" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Derekler ==</text>
      <sha1>7ne5pans78dfgfdg6tkql5igp7vjq31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225734</id>
      <parentid>225733</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="2jmgg7j74szqbctb6wiqji7v8mr2apo" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==

== Derekler ==</text>
      <sha1>2jmgg7j74szqbctb6wiqji7v8mr2apo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225735</id>
      <parentid>225734</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Siyasiy iskerligi */</comment>
      <origin>225735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="qjn1untr5opq1dbynngbom19gpkclrf" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

== Derekler ==</text>
      <sha1>qjn1untr5opq1dbynngbom19gpkclrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225736</id>
      <parentid>225735</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T14:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="08eogmw29ahnj0484obz6w2s3vcllk3" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>08eogmw29ahnj0484obz6w2s3vcllk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225737</id>
      <parentid>225736</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5627" sha1="tpbm6823fqa4i0qp2nwnz7qjtu25w63" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, Eduard VII nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen Nikolay II ge minnetdarshılıq bildirdi. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>tpbm6823fqa4i0qp2nwnz7qjtu25w63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225738</id>
      <parentid>225737</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5644" sha1="bgj2lde3hekyljlrqym31hje02134u8" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, Eduard VII nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen Nikolay II ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>bgj2lde3hekyljlrqym31hje02134u8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225739</id>
      <parentid>225738</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="f7e025s7hd4wtze397sin31799ziowv" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>f7e025s7hd4wtze397sin31799ziowv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225740</id>
      <parentid>225739</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5677" sha1="jzve1rdzq6ugre959abyfgggnptmguz" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==

== Derekler ==</text>
      <sha1>jzve1rdzq6ugre959abyfgggnptmguz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225741</id>
      <parentid>225740</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trializm ideyası */</comment>
      <origin>225741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="cg7voqlcfoc705w6rt48kzg1ukys0v7" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

== Derekler ==</text>
      <sha1>cg7voqlcfoc705w6rt48kzg1ukys0v7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225742</id>
      <parentid>225741</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7095" sha1="rds3ar26kal60nv6sfp3vciwy4gvas7" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

Franc Ferdinand siyasatta qattı realist edi: 1906-jıllarda ol Avstriya-Vengriyanı ózgertiwdiń milliy qarama-qarsılıqlar dárejesin kemeytiwdi názerde tutqan rejesin dúzdi. Plan ercgercogtıń ózi hám Avstriya-Ruminiya siyasatshısı hám huqıqtanıwshısı Aurel Popovich tárepinen dúzilgen bolıp, olar bul ideyaların kitapta bayan etken. Bul rejeler boyınsha imperiya Ullı Avstriya Qurama Shtatlarına aylandırıldı — úsh birleskrn mámleket (yaki Avstriya-Vengriya-Slaviya), imperiyada jasaytuǵın hárbir úlken xalıq ushın 12 milliy avtonomiyalar dúzildi (3 nemec birlespeleri, sonday-aq, Transilvaniya, Banata hám Praga, Budapesht hám Lvov sıyaqlı iri qalalardaǵı tiykarınan nemec etnikalıq anklavların esapqa almaǵanda): Chexiya Bogemiyası, Slovakiya jerleri, Polsha Batıs Galiciyası, Rusin-Ukraina Shıǵıs Galiciyası, Vengriya, Sekey jerleri, Transilvaniya, Italiya Trento, Italiya Triyest, Sloveniya Krayna, Xorvatiya hám Serbiya Voyevodinaları. Dualistlik imperiyanıń «trialistlik» imperiyaǵa aylanıwınan Gabsburglardıń ózleri de, slavyan xalıqları da utadı. Chexlar ózleri qálegen avtonomiyaǵa iye bolıp, Gabsburglar hákimiyatın qulatıw ideyasınan bas tartqan bolar edi.

== Derekler ==</text>
      <sha1>rds3ar26kal60nv6sfp3vciwy4gvas7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225743</id>
      <parentid>225742</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7936" sha1="5fu9vqb4an89hod9w0kw63uead0oia4" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

Franc Ferdinand siyasatta qattı realist edi: 1906-jıllarda ol Avstriya-Vengriyanı ózgertiwdiń milliy qarama-qarsılıqlar dárejesin kemeytiwdi názerde tutqan rejesin dúzdi. Plan ercgercogtıń ózi hám Avstriya-Ruminiya siyasatshısı hám huqıqtanıwshısı Aurel Popovich tárepinen dúzilgen bolıp, olar bul ideyaların kitapta bayan etken. Bul rejeler boyınsha imperiya Ullı Avstriya Qurama Shtatlarına aylandırıldı — úsh birleskrn mámleket (yaki Avstriya-Vengriya-Slaviya), imperiyada jasaytuǵın hárbir úlken xalıq ushın 12 milliy avtonomiyalar dúzildi (3 nemec birlespeleri, sonday-aq, Transilvaniya, Banata hám Praga, Budapesht hám Lvov sıyaqlı iri qalalardaǵı tiykarınan nemec etnikalıq anklavların esapqa almaǵanda): Chexiya Bogemiyası, Slovakiya jerleri, Polsha Batıs Galiciyası, Rusin-Ukraina Shıǵıs Galiciyası, Vengriya, Sekey jerleri, Transilvaniya, Italiya Trento, Italiya Triyest, Sloveniya Krayna, Xorvatiya hám Serbiya Voyevodinaları. Dualistlik imperiyanıń «trialistlik» imperiyaǵa aylanıwınan Gabsburglardıń ózleri de, slavyan xalıqları da utadı. Chexlar ózleri qálegen avtonomiyaǵa iye bolıp, Gabsburglar hákimiyatın qulatıw ideyasınan bas tartqan bolar edi.

Trializmniń tiykarǵı qarsılası venger elitası edi. Vengriya 1867-jılı Gabsburglar menen kelisiw nátiyjesinde imperiya aymaǵınıń yarımı ústinen hákimiyatqa iye boldı, Popovichtiń rejesi boyınsha bolsa Xorvatiya, Slovakiya, Podkarpat Rusi, Transilvaniya hám Voyevodina ústinen qadaǵalawdı joǵaltıwı múmkin edi. Franc Ferdinand penen qarama-qarsılıqlardıń keskinligin onıń tiykarǵı siyasiy qarsılası — Vengriyanıń bas wáziri graf Ishtvan Tisa kórsetip berdi: «Eger taxt miyrasxori óz rejesin ámelge asırmaqshı bolsa, men oǵan qarsı vengerlerdiń milliy revolyuciyasın kóteremen hám jer betinen joq etemen» (yagniy aldınǵı venger revolyuciyasının jetekshisi Layosh Koshut Avstriya imperiyasın milliy azshılıqlar avtonomiyası menen konfederaciyalıq qayta dúziw tárepdarı edi).

== Derekler ==</text>
      <sha1>5fu9vqb4an89hod9w0kw63uead0oia4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225744</id>
      <parentid>225743</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8359" sha1="borhtaudhe05hevxcy2822i8uvmku0p" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

Franc Ferdinand siyasatta qattı realist edi: 1906-jıllarda ol Avstriya-Vengriyanı ózgertiwdiń milliy qarama-qarsılıqlar dárejesin kemeytiwdi názerde tutqan rejesin dúzdi. Plan ercgercogtıń ózi hám Avstriya-Ruminiya siyasatshısı hám huqıqtanıwshısı Aurel Popovich tárepinen dúzilgen bolıp, olar bul ideyaların kitapta bayan etken. Bul rejeler boyınsha imperiya Ullı Avstriya Qurama Shtatlarına aylandırıldı — úsh birleskrn mámleket (yaki Avstriya-Vengriya-Slaviya), imperiyada jasaytuǵın hárbir úlken xalıq ushın 12 milliy avtonomiyalar dúzildi (3 nemec birlespeleri, sonday-aq, Transilvaniya, Banata hám Praga, Budapesht hám Lvov sıyaqlı iri qalalardaǵı tiykarınan nemec etnikalıq anklavların esapqa almaǵanda): Chexiya Bogemiyası, Slovakiya jerleri, Polsha Batıs Galiciyası, Rusin-Ukraina Shıǵıs Galiciyası, Vengriya, Sekey jerleri, Transilvaniya, Italiya Trento, Italiya Triyest, Sloveniya Krayna, Xorvatiya hám Serbiya Voyevodinaları. Dualistlik imperiyanıń «trialistlik» imperiyaǵa aylanıwınan Gabsburglardıń ózleri de, slavyan xalıqları da utadı. Chexlar ózleri qálegen avtonomiyaǵa iye bolıp, Gabsburglar hákimiyatın qulatıw ideyasınan bas tartqan bolar edi.

Trializmniń tiykarǵı qarsılası venger elitası edi. Vengriya 1867-jılı Gabsburglar menen kelisiw nátiyjesinde imperiya aymaǵınıń yarımı ústinen hákimiyatqa iye boldı, Popovichtiń rejesi boyınsha bolsa Xorvatiya, Slovakiya, Podkarpat Rusi, Transilvaniya hám Voyevodina ústinen qadaǵalawdı joǵaltıwı múmkin edi. Franc Ferdinand penen qarama-qarsılıqlardıń keskinligin onıń tiykarǵı siyasiy qarsılası — Vengriyanıń bas wáziri graf Ishtvan Tisa kórsetip berdi: «Eger taxt miyrasxori óz rejesin ámelge asırmaqshı bolsa, men oǵan qarsı vengerlerdiń milliy revolyuciyasın kóteremen hám jer betinen joq etemen» (yagniy aldınǵı venger revolyuciyasının jetekshisi Layosh Koshut Avstriya imperiyasın milliy azshılıqlar avtonomiyası menen konfederaciyalıq qayta dúziw tárepdarı edi).

Franc Ferdinand ruslardı hám onnan da kóbirek serblerdi jaqsı kórmeytuǵın edi, biraq ol Avstriya-Vengriya armiyası Bas shtabınıń baslıǵı, óziniń qáwenderi Franc Konrad fon Gyotcendorf tárepdar bolǵan Serbiya menen preventiv urısqa keskin qarsı edi. Bunday urıs Rossiya menen soqlıǵısıwǵa alıp keliwi múmkin edi, taxt miyrasxori bunday jaǵdaydan qashıwǵa hár qanday jaǵdayda da umtıldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>borhtaudhe05hevxcy2822i8uvmku0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225746</id>
      <parentid>225744</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T15:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8373" sha1="lgqfepftbanbx1835kyhle6ioi3qjok" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

Franc Ferdinand siyasatta qattı realist edi: 1906-jıllarda ol Avstriya-Vengriyanı ózgertiwdiń milliy qarama-qarsılıqlar dárejesin kemeytiwdi názerde tutqan rejesin dúzdi. Plan ercgercogtıń ózi hám Avstriya-Ruminiya siyasatshısı hám huqıqtanıwshısı Aurel Popovich tárepinen dúzilgen bolıp, olar bul ideyaların kitapta bayan etken. Bul rejeler boyınsha imperiya Ullı Avstriya Qurama Shtatlarına aylandırıldı — úsh birleskrn mámleket (yaki Avstriya-Vengriya-Slaviya), imperiyada jasaytuǵın hárbir úlken xalıq ushın 12 milliy avtonomiyalar dúzildi (3 nemec birlespeleri, sonday-aq, Transilvaniya, Banata hám Praga, Budapesht hám Lvov sıyaqlı iri qalalardaǵı tiykarınan nemec etnikalıq anklavların esapqa almaǵanda): Chexiya Bogemiyası, Slovakiya jerleri, Polsha Batıs Galiciyası, Rusin-Ukraina Shıǵıs Galiciyası, Vengriya, Sekey jerleri, Transilvaniya, Italiya Trento, Italiya Triyest, Sloveniya Krayna, Xorvatiya hám Serbiya Voyevodinaları. Dualistlik imperiyanıń «trialistlik» imperiyaǵa aylanıwınan Gabsburglardıń ózleri de, slavyan xalıqları da utadı. Chexlar ózleri qálegen avtonomiyaǵa iye bolıp, Gabsburglar hákimiyatın qulatıw ideyasınan bas tartqan bolar edi.

Trializmniń tiykarǵı qarsılası venger elitası edi. Vengriya 1867-jılı Gabsburglar menen kelisiw nátiyjesinde imperiya aymaǵınıń yarımı ústinen hákimiyatqa iye boldı, Popovichtiń rejesi boyınsha bolsa Xorvatiya, Slovakiya, Podkarpat Rusi, Transilvaniya hám Voyevodina ústinen qadaǵalawdı joǵaltıwı múmkin edi. Franc Ferdinand penen qarama-qarsılıqlardıń keskinligin onıń tiykarǵı siyasiy qarsılası — Vengriyanıń bas wáziri graf Ishtvan Tisa kórsetip berdi: «Eger taxt miyrasxori óz rejesin ámelge asırmaqshı bolsa, men oǵan qarsı vengerlerdiń milliy revolyuciyasın kóteremen hám jer betinen joq etemen» (yagniy aldınǵı venger revolyuciyasının jetekshisi Layosh Koshut Avstriya imperiyasın milliy azshılıqlar avtonomiyası menen konfederaciyalıq qayta dúziw tárepdarı edi).

Franc Ferdinand ruslardı hám onnan da kóbirek serblerdi jaqsı kórmeytuǵın edi, biraq ol Avstriya-Vengriya armiyası Bas shtabınıń baslıǵı, óziniń qáwenderi Franc Konrad fon Gyotcendorf tárepdar bolǵan Serbiya menen preventiv urısqa keskin qarsı edi. Bunday urıs Rossiya menen soqlıǵısıwǵa alıp keliwi múmkin edi, taxt miyrasxori bunday jaǵdaydan qashıwǵa hár qanday jaǵdayda da umtıldı.

== Ólimi ==

== Derekler ==</text>
      <sha1>lgqfepftbanbx1835kyhle6ioi3qjok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225747</id>
      <parentid>225746</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T16:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9318" sha1="pn1ga493bffkjsa6yd9ep7bebvdo766" xml:space="preserve">'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

Franc Ferdinand siyasatta qattı realist edi: 1906-jıllarda ol Avstriya-Vengriyanı ózgertiwdiń milliy qarama-qarsılıqlar dárejesin kemeytiwdi názerde tutqan rejesin dúzdi. Plan ercgercogtıń ózi hám Avstriya-Ruminiya siyasatshısı hám huqıqtanıwshısı Aurel Popovich tárepinen dúzilgen bolıp, olar bul ideyaların kitapta bayan etken. Bul rejeler boyınsha imperiya Ullı Avstriya Qurama Shtatlarına aylandırıldı — úsh birleskrn mámleket (yaki Avstriya-Vengriya-Slaviya), imperiyada jasaytuǵın hárbir úlken xalıq ushın 12 milliy avtonomiyalar dúzildi (3 nemec birlespeleri, sonday-aq, Transilvaniya, Banata hám Praga, Budapesht hám Lvov sıyaqlı iri qalalardaǵı tiykarınan nemec etnikalıq anklavların esapqa almaǵanda): Chexiya Bogemiyası, Slovakiya jerleri, Polsha Batıs Galiciyası, Rusin-Ukraina Shıǵıs Galiciyası, Vengriya, Sekey jerleri, Transilvaniya, Italiya Trento, Italiya Triyest, Sloveniya Krayna, Xorvatiya hám Serbiya Voyevodinaları. Dualistlik imperiyanıń «trialistlik» imperiyaǵa aylanıwınan Gabsburglardıń ózleri de, slavyan xalıqları da utadı. Chexlar ózleri qálegen avtonomiyaǵa iye bolıp, Gabsburglar hákimiyatın qulatıw ideyasınan bas tartqan bolar edi.

Trializmniń tiykarǵı qarsılası venger elitası edi. Vengriya 1867-jılı Gabsburglar menen kelisiw nátiyjesinde imperiya aymaǵınıń yarımı ústinen hákimiyatqa iye boldı, Popovichtiń rejesi boyınsha bolsa Xorvatiya, Slovakiya, Podkarpat Rusi, Transilvaniya hám Voyevodina ústinen qadaǵalawdı joǵaltıwı múmkin edi. Franc Ferdinand penen qarama-qarsılıqlardıń keskinligin onıń tiykarǵı siyasiy qarsılası — Vengriyanıń bas wáziri graf Ishtvan Tisa kórsetip berdi: «Eger taxt miyrasxori óz rejesin ámelge asırmaqshı bolsa, men oǵan qarsı vengerlerdiń milliy revolyuciyasın kóteremen hám jer betinen joq etemen» (yagniy aldınǵı venger revolyuciyasının jetekshisi Layosh Koshut Avstriya imperiyasın milliy azshılıqlar avtonomiyası menen konfederaciyalıq qayta dúziw tárepdarı edi).

Franc Ferdinand ruslardı hám onnan da kóbirek serblerdi jaqsı kórmeytuǵın edi, biraq ol Avstriya-Vengriya armiyası Bas shtabınıń baslıǵı, óziniń qáwenderi Franc Konrad fon Gyotcendorf tárepdar bolǵan Serbiya menen preventiv urısqa keskin qarsı edi. Bunday urıs Rossiya menen soqlıǵısıwǵa alıp keliwi múmkin edi, taxt miyrasxori bunday jaǵdaydan qashıwǵa hár qanday jaǵdayda da umtıldı.

== Ólimi ==
1914-jıl 28-iyunda ersgersog Franc Ferdinand general Oskar Potiorektiń mirát etiwi boyınsha Saraevoǵa keldi. Ercgercog Saraevoǵa serblerdiń Kosovo maydanındaǵı jeńiliwiniń bir jıllıǵı múnásibeti menen kelgen.

«Mlada Bosna» shólkemi Ferdinandtı óltiriwge qarar etti. Óltiriwshilik altı adamǵa tapsırılǵan. Olardıń hámmesi Avstriya-Vengriya puqarası, bosniyalı, pravoslav serb jigitleri edi.

Erli-zayıplılar azanǵı saat 10 larda poezdda Sarayevoǵa jetip keldi. Saat 10:10 de altı mashinadan ibarat kortej (ercgercog hám grafinya Xotek ekinshi mashinada, Potiorek penen birge ketip baratır edi) kópshilik tárepinen alǵıslanıp, oraylıq policiya bóliminiń aldınan ótti. Ercgercogtıń mashinası til biriktiriwshiler turǵan Milyashka-Appel dáryasınıń jaǵasına jaqınladı. Sol kúni taxt miyrasxorınıń saqshıları gúmanlı túrde qısqartıldı, Venadan kelgen izshiler úyde qaldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>pn1ga493bffkjsa6yd9ep7bebvdo766</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>225748</id>
      <parentid>225747</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T16:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srajatdin Usnatdinov</username>
        <id>12560</id>
      </contributor>
      <origin>225748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18975" sha1="9mpp7mfpbgbxhai22mth0ped2v1txy0" xml:space="preserve">{{Mámleketlik isker infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = Franc Ferdinand
| negizgi atı          = {{lang-de|Franz Ferdinand}}
| súwret               = Ferdinand_Schmutzer_-_Franz_Ferdinand_von_Österreich-Este,_um_1914_(2).jpg
| súwret uzınlıǵı      =
| súwret túsindirmesi  =
| qatarlıq sanı        =
| lawazım              = Avstriya ercgercogi hám kronprinci
| bayraq               = Imperial_Standard_of_an_Archduke_of_Austria_(1894–1915).svg
| bayraq2              = Imperial_Coat_of_Arms_of_the_Empire_of_Austria.svg
| gerb                 =
| gerb2                =
| lawazımdaǵı atı      =
| lawazımǵa kirisiw sánesi     = 1896-jıl 19-may
| lawazımnan ketiw sánesi    = 1914-jıl 28-iyul
| premyer              =
| prezident            =
| spiker               =
| senat baslıǵı        =
| vice-prezident       =
| gubernator           =
| vice-gubernator      =
| ministr              =
| premyer-ministr      =
| birinshi ministr     =
| monarx               = [[Franc Iosif I]]
| orınbasarı           =
| kancler              =
| parlament            =
| senat baslıǵı        =
| lider                =
| hákim                =
| hákim járdemshisi    =
| húkimdar             =
| húkimdar járdemshisi =
| járdemshisi          =
| waqıtsha             =
| qarsılas             =
| aldınǵı isker        = [[Karl Lyudvig Avtriyalı|Karl Lyudvig]] (1889—1896)
| keyingi isker        = [[Karl I (Avstro-Vengriya imperatorı)|Karl I]] (1914—1916)
| aldınǵısı            = 
| keyingisi            = 
| taj kiygiziw sánesi  = 
| 1belgiatı            = 
| 1tekstatı            = 
| 2belgiatı            = 
| 2tekstatı            = 
| 3belgiatı            = 
| 3tekstatı            = 
| 4belgiatı            = 
| 4tekstatı            = 
| 5belgiatı            = 
| 5tekstatı            = 
| qatarlıq sanı_2      =
| lawazım_2            =
| bayraq_2             =
| bayraq2_2            =
| lawazımdaǵı atı_2    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_2    =
| lawazımnan ketiw sánesi_2  =
| premyer_2            =
| prezident_2          =
| vice-prezident_2     =
| gubernator_2         =
| vice-gubernator_2    =
| ministr_2            =
| premyer-ministr_2    =
| birinshi ministr_2   =
| monarx_2             =
| orınbasarı_2         =
| kancler_2            =
| parlament_2          =
| senat baslıǵı_2      =
| lider_2              =
| hákim_2              =
| hákim járdemshisi_2  =
| húkimdar_2            =
| húkimdar járdemshisi_2 =
| járdemshisi_2          =
| waqıtsha_2            =
| qarsılas_2           =
| aldınǵı isker_2      =
| keyingi isker_2      =
| aldınǵısı_2          = 
| keyingisi_2          = 
| taj kiygiziw sánesi_2 = 
| 1belgiatı_2          = 
| 1tekstatı_2          = 
| 2belgiatı_2          = 
| 2tekstatı_2          = 
| 3belgiatı_2          = 
| 3tekstatı_2          = 
| 4belgiatı_2          = 
| 4tekstatı_2          = 
| 5belgiatı_2          = 
| 5tekstatı_2          = 
| qatarlıq sanı_3      =
| lawazım_3            =
| bayraq_3             =
| bayraq2_3            =
| lawazımdaǵı atı_3    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_3    =
| lawazımnan ketiw sánesi_3  =
| premyer_3            =
| prezident_3          =
| vice-prezident_3     =
| gubernator_3         =
| vice-gubernator_3    =
| ministr_3            =
| premyer-ministr_3    =
| birinshi ministr_3   =
| monarx_3             =
| orınbasarı_3         =
| kancler_3            =
| parlament_3          =
| lider_3              =
| hákim_3              =
| hákim járdemshisi_3  =
| húkimdar_3            =
| húkimdar járdemshisi_3 =
| járdemshisi_3         =
| waqıtsha_3           =
| qarsılas_3           =
| aldınǵı isker_3      =
| keyingi isker_3      =
| aldınǵısı_3          = 
| keyingisi_3          = 
| taj kiygiziw sánesi_3 = 
| 1belgiatı_3          = 
| 1tekstatı_3          = 
| 2belgiatı_3          = 
| 2tekstatı_3          = 
| 3belgiatı_3          = 
| 3tekstatı_3          = 
| 4belgiatı_3          = 
| 4tekstatı_3          = 
| 5belgiatı_3          = 
| 5tekstatı_3          = 
| qatarlıq sanı_4      =
| lawazım_4            =
| bayraq_4             =
| bayraq2_4            =
| lawazımdaǵı atı_4    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_4 =
| lawazımnan ketiw sánesi_4 =
| premyer_4            =
| prezident_4          =
| vice-prezident_4     =
| gubernator_4         =
| vice-gubernator_4    =
| ministr_4            =
| premyer-ministr_4    =
| birinshi ministr_4   =
| monarx_4             =
| orınbasarı_4         =
| kancler_4            =
| parlament_4          =
| lider_4              =
| hákim_4              =       
| hákim járdemshisi_4  =
| húkimdar_4           =
| húkimdar járdemshisi_4 =
| járdemshisi_4        =
| waqıtsha_4           =
| qarsılas_4           =
| aldınǵı isker_4      =
| keyingi isker_4      =
| aldınǵısı_4          = 
| keyingisi_4          = 
| taj kiygiziw sánesi_4 = 
| 1belgiatı_4          = 
| 1tekstatı_4          = 
| 2belgiatı_4          = 
| 2tekstatı_4          =  
| 3belgiatı_4          = 
| 3tekstatı_4          = 
| 4belgiatı_4          = 
| 4tekstatı_4          = 
| 5belgiatı_4          = 
| 5tekstatı_4          = 
| qatarlıq sanı_5      =
| lawazım_5            =
| bayraq_5             =
| bayraq2_5            =
| lawazımdaǵı atı_5    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_5 =
| lawazımnan ketiw sánesi_5 =
| premyer_5            =
| prezident_5          =
| vice-prezident_5     =
| gubernator_5         =
| vice-gubernator_5    =
| ministr_5            =
| premyer-ministr_5    =
| birinshi ministr_5   =
| monarx_5             =
| orınbasarı_5         =
| kancler_5            =
| parlament_5          =
| lider_5              =
| hákim_5              =
| hákim járdemshisi_5  =
| húkimdar_5           =
| húkimdar járdemshisi_5 =
| járdemshisi_5        =   
| waqıtsha_5           =
| qarsılas_5           =
| aldınǵı isker_5      =
| keyingi isker_5      =
| aldınǵısı_5          = 
| keyingisi_5          =  
| taj kiygiziw sánesi_5 = 
| 1belgiatı_5          =  
| 1tekstatı_5          = 
| 2belgiatı_5          = 
| 2tekstatı_5          = 
| 3belgiatı_5          = 
| 3tekstatı_5          = 
| 4belgiatı_5          = 
| 4tekstatı_5          = 
| 5belgiatı_5          =  
| 5tekstatı_5          = 
| qatarlıq sanı_6      =
| lawazım_6            =
| bayraq_6             =
| bayraq2_6            =
| lawazımdaǵı atı_6    =
| lawazımǵa kirisiw sánesi_6 =
| lawazımnan ketiw sánesi_6 =
| premyer_6            =
| prezident_6          =
| vice-prezident_6     =
| gubernator_6         =
| vice-gubernator_6    =
| ministr_6            =
| premyer-ministr_6    =
| birinshi ministr_6   =
| monarx_6             =
| orınbasarı_6         =
| kancler_6            =
| parlament_6          =
| lider_6              =
| hákim_6              =
| hákim járdemshisi_6  =
| húkimdar_6           =
| húkimdar járdemshisi_6 =
| járdemshisi_6        = 
| waqıtsha_6           =
| qarsılas_6           =
| aldınǵı isker_6      =
| keyingi isker_6      =
| aldınǵısı_6          = 
| keyingisi_6          = 
| taj kiygiziw sánesi_6 = 
| 1belgiatı_6          = 
| 1tekstatı_6          = 
| 2belgiatı_6          = 
| 2tekstatı_6          = 
| 3belgiatı_6          = 
| 3tekstatı_6          = 
| 4belgiatı_6          =  
| 4tekstatı_6          = 
| 5belgiatı_6          = 
| 5tekstatı_6          =  
| aytılıwı             =
| tuwılǵan waqtındaǵı atı =
| tuwılǵan sánesi      = 1863-jıl 18-dekabr
| tuwılǵan ornı        = Grac, Shtiriya, Avstriya imperiyası
| qaytıs bolǵan sánesi = 1914-jıl 28-iyun
| qaytıs bolǵan ornı   = Saraevo, Bosniya hám Gercegovina, Avstro-Vengriya imperiyası
| qaytıs bolıw sebebi  =
| jerlengen ornı       =
| dinastiyası          = [[Gabsburg-Lotaringiya úyi]]
| puqaralıǵı           =
| milleti              =
| partiya              =
| basqa partiya        =
| boyı                 =
| ómirlik joldası      = Sofiya Xotek
| balaları             =
| ákesi                = [[Karl Lyudvig Avtriyalı|Karl Lyudvig]]
| anası                = Mariya Annunciata
| nekesiz zayıbı       =
| qatnasıqları         =
| tuwısqanları         =
| jasaw ornı           =
| dini                 =
| bilim alǵan jeri     =
| qánigeligi           =
| kásibi               =
| belgili isleri       =
| aylıǵı               =
| kabinet              =
| komitetler           =
| portfolio            =
| ilimiy ataǵı         =
| ataǵı                =
| maǵlıwmatı           =
| sıylıqları           =
| blanka1              =
| tekst1               =
| blanka2              =
| tekst2               =
| blanka3              =
| tekst3               =
| blanka4              =
| tekst4               =
| blanka5              =
| tekst5               =
| qolı                 = Archduke_Franz_Ferdinand_of_Austria_Signature.svg
| sayt                 =
| laqabı               =
| tiyisliligi          =
| armiya túri          =
| xızmet etken jılları =
|áskeriy sıylıqları    =
|áskeriy_blanka1       =
|áskeriy_tekst1        =
|áskeriy_blanka2       =
|áskeriy_tekst2        =
|áskeriy_blanka3       =
|áskeriy_tekst3        =
|áskeriy_blanka4       =
|áskeriy_tekst4        =
|áskeriy_blanka5       =
|áskeriy_tekst5        =
| modul                =
| modul2               =
| modul3               =
| modul4               =
| modul5               =
| túsindirmeler        =
| sáne                 =
| jıl                  =
| derek                =
}}
'''Franc Ferdinand Karl Lyudvig Yozef fon Esterrayx-Este (ercgercog d’Este)''' ({{lang-de|Franz Ferdinand von Österreich-Este}}; [[1863|1863-jıl]] [[18-dekabr]], [[Grac]], [[Avstriya imperiyası]] — [[1914|1914-jıl]] [[28-iyun]], [[Saraevo]], [[Avstro-Vengriya]]) — Avstriya ercgercogi, 1896-jıldan Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı. Atlı áskerler generalı (1899). Danila Ilich tárepinen muwapıqlastırılǵan altı terrorist (bes serb hám bir bosniyalı) toparına kirgen serbiyalı student [[Gavrilo Princip]] tárepinen óltirilgen{{sfn|Lampe|2000|p=90}}. Franc Ferdinandtıń óltiriliwi [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi jáhán urısınıń]] baslanıwına alıp kelgen xalıqaralıq krizis ushın katalizator boldı.

== Biografiyası ==
Ercgercog Karl Lyudvig (1833-1896) (imperator Franc Iosiftıń inisi) hám Eki Siciliya malikası Mariya Annunciatalardıń úlken balası.

1875-jılı ol Gabsburg-Lotaringiya úyiniń qaptal shaqabı, Avstriya-Este Franchesko V shaqabınıń wákili, Modena gercogınan úlken baylıq hám d’Este atın miyras etip aldı hám 1896-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin Avstriya-Vengriya taxtınıń miyrasxorı boldı. Biraq, tiykarında taxtqa Franc Ferdinand aldınıraq, 1889-jılı atasınıń atası Frans Iosiftiń jalǵız balası Rudolf ózin-ózi óltirgennen keyin tayarlana basladı.

Áskeriy bilim alǵan. 1893-jılı Franc Ferdinand «Kayzerin Elizabet» kreyseri menen dúnya boylap úlken sayaxat etip, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Jańa Gebrid, Solomon atawları, Jańa Gvineya, Saravak, Tailand, Yaponiyaǵa bardı. Iokogamadan ol «Empress of China» paroxodında Vankuverge barıp, Kanada arqalı Evropaǵa qayttı. 1895-1898-jılları ercgercog tuberkulyozdan emlendi. Bunıń ushın ol Venadan shıǵıp, Adriatika teńizi hám Shveycariyanıń Davos kurortlarında emlendi. Ol 1895-1896-jılları Vena qalasında «Tagebuch meiner Reise um die Erde» dep atalǵan dúnya boylap sayaxattıń táriypin basıp shıǵardı. 1898-jılı Franc Ferdinand armiya joqarı basshılıǵında imperatordıń orınbasarı etip tayınlandı. Waqtı-waqtı imperator onı shet elge wákillik missiyaları menen jiberetuǵın edi. Franc Ferdinand óziniń Vena rezidenciyası Belveder sarayında óz «kancelyariyasın» dúzdi hám bul jerde óz átirapına keńesgóyler: graf Chernin, general (keyninen feldmarshal) Konrad fon Getcendorf hám basqalardı topladı.

== Nekesi hám perzentleri ==
[[Fayl:franzferdinand.jpg|thumb|left|220px|Ercgercog Franc Ferdinand shanaraǵı menen.]]
1900-jılı Franc Ferdinand chex grafinyası Sofiya Xotekke (1868-1914) morganat nekesi menen úylendi hám Praga qalasındaǵı balda tanıs boldı. Turmısqa shıqqannan keyin ol Gogenberg knyaginyası degen ataqqa iye boldı. Imperatordıń razılıǵı menen ótkerilgen nekeden aldın Franc Ferdinand óziniń tuwılajaq balaları ushın taxtqa miyrasxorlıq huqıqınan saltanatlı túrde waz keshiwi kerek edi. Vengriya reyxstagındaǵı oppoziciya, venger nızamları morganatikalıq nekelerdi bilmeydi, demek, Franc Ferdinandtıń nekesi tolıq nızamlı dep tabılıwı kerek, dep turdı. Bas ministr Kalman Sel bul joybardı jaqlap shıqtı hám ol qızǵın pikir-talaslardan keyin qabıl etildi.

Franc Ferdinandtıń shańaraǵı Avstriyanıń Artshtetten qalasında hám Chexiyanıń Konopishte qalasında jasaǵan.

Franc Ferdinand hám Sofiya úsh perzent kórdi: bir qız hám eki ul.

* Sofiya (1901-1990);
* Maksimilian (1902-1962).
* Ernst (1904-1954).

Balalar Este familiyası hám Gogenbergler knyazları degen ataqqa iye bolǵan. 1938-jılı Maksimilian hám Ernst Gogenbergler Avstriya úyinıń tuwısqanları hám Avstriya anshlyusınıń dushpanları sıpatında Gitlerdiń buyrıǵı menen Daxau konslagerine jaylastırıldı. Maksimilian 6 aydan keyin azat etiledi, Ernst bolsa basqa lagerge ótkeriledi hám 1943-jılı azat etiledi. Olardıń ekewi de urıstan aman qalǵan, házir de áwladları bar.

== Siyasiy iskerligi ==
Franc Ferdinand mámleketti basqarıw máselelerin sheshiwde imperatordıń itibarına mútáj edi. Imperiyanı reformalaw rejelerin islep shıǵıw menen shuǵıllanıwshı hár túrli milletlerdiń jas siyasatshılarınan ibarat pikirlesler sheńberin (Belveder partiyası) dúzdi.

Taxtqa otırǵannan keyin Franc II atı menen patshalıq etiwdi rejelestirgen Franc Ferdinand katolik shirkewi hám klerikalizmniń ústemlik etiwiniń tárepdarı, sonıń menen birge imperiyanıń milliy wálayatlarına salıstırǵanda biraz kóbirek liberalizmniń tárepdarı edi. 1901-jılı Frans Ferdinand «katolik mektebi awqamın» óz qáwenderligine aldı hám awqamnıń umtılıslarına óziniń tileklesligin bildirip, Los-von-Rom-Bevegung (Rimnen uzaqlasıw háreketi) menen qatań gúresiw zárúrligin qollap-quwatlap shıǵıp sóyledi. Bul sóz Avstriyanıń putkil klerikalıq emes baspasózinde kúshli narazılıq tuwdırdı.

1902-jılı imperatordıń wákili sıpatında Londonǵa, [[Eduard VII]] nıń taj kiygiziw saltanatına baradı.

1902-jılı fevralda Sankt-Peterburgqa rásmiy sapar menen barıp, ózine Imperatorlıq rus atlı áskerleri generalı ataǵın bergen [[Nikolay II]] ge minnetdarshılıq bildirdi{{sfn|King|2014}}. Ol sapar waqtında ózi menen birge Klerikal-xalıq partiyasınıń baslıǵı graf Zichiydi de alıp barmaqshı boldı. Vengriyanıń sol waqıttaǵı prezident ministri Sell buǵan qarsı shıqtı hám Franc Ferdinand graf Zichi menen birge júriwden bas tartıwǵa májbúr boldı. 

1913-jılı imperiya qurallı kúshleriniń bas inspektorı boldı.

== Trializm ideyası ==
[[Fayl:Greater austria ethnic.svg|thumb|right|400px|Ullı Avstriya Qurama Shtatları hám Avstriya-Vengriyanıń tiykarǵı etnikalıq toparlarınıń boljaw kartası.]]

Franc Ferdinand siyasatta qattı realist edi: 1906-jıllarda ol Avstriya-Vengriyanı ózgertiwdiń milliy qarama-qarsılıqlar dárejesin kemeytiwdi názerde tutqan rejesin dúzdi. Plan ercgercogtıń ózi hám Avstriya-Ruminiya siyasatshısı hám huqıqtanıwshısı Aurel Popovich tárepinen dúzilgen bolıp, olar bul ideyaların kitapta bayan etken. Bul rejeler boyınsha imperiya Ullı Avstriya Qurama Shtatlarına aylandırıldı — úsh birleskrn mámleket (yaki Avstriya-Vengriya-Slaviya), imperiyada jasaytuǵın hárbir úlken xalıq ushın 12 milliy avtonomiyalar dúzildi (3 nemec birlespeleri, sonday-aq, Transilvaniya, Banata hám Praga, Budapesht hám Lvov sıyaqlı iri qalalardaǵı tiykarınan nemec etnikalıq anklavların esapqa almaǵanda): Chexiya Bogemiyası, Slovakiya jerleri, Polsha Batıs Galiciyası, Rusin-Ukraina Shıǵıs Galiciyası, Vengriya, Sekey jerleri, Transilvaniya, Italiya Trento, Italiya Triyest, Sloveniya Krayna, Xorvatiya hám Serbiya Voyevodinaları. Dualistlik imperiyanıń «trialistlik» imperiyaǵa aylanıwınan Gabsburglardıń ózleri de, slavyan xalıqları da utadı. Chexlar ózleri qálegen avtonomiyaǵa iye bolıp, Gabsburglar hákimiyatın qulatıw ideyasınan bas tartqan bolar edi.

Trializmniń tiykarǵı qarsılası venger elitası edi. Vengriya 1867-jılı Gabsburglar menen kelisiw nátiyjesinde imperiya aymaǵınıń yarımı ústinen hákimiyatqa iye boldı, Popovichtiń rejesi boyınsha bolsa Xorvatiya, Slovakiya, Podkarpat Rusi, Transilvaniya hám Voyevodina ústinen qadaǵalawdı joǵaltıwı múmkin edi. Franc Ferdinand penen qarama-qarsılıqlardıń keskinligin onıń tiykarǵı siyasiy qarsılası — Vengriyanıń bas wáziri graf Ishtvan Tisa kórsetip berdi: «Eger taxt miyrasxori óz rejesin ámelge asırmaqshı bolsa, men oǵan qarsı vengerlerdiń milliy revolyuciyasın kóteremen hám jer betinen joq etemen» (yagniy aldınǵı venger revolyuciyasının jetekshisi Layosh Koshut Avstriya imperiyasın milliy azshılıqlar avtonomiyası menen konfederaciyalıq qayta dúziw tárepdarı edi).

Franc Ferdinand ruslardı hám onnan da kóbirek serblerdi jaqsı kórmeytuǵın edi, biraq ol Avstriya-Vengriya armiyası Bas shtabınıń baslıǵı, óziniń qáwenderi Franc Konrad fon Gyotcendorf tárepdar bolǵan Serbiya menen preventiv urısqa keskin qarsı edi. Bunday urıs Rossiya menen soqlıǵısıwǵa alıp keliwi múmkin edi, taxt miyrasxori bunday jaǵdaydan qashıwǵa hár qanday jaǵdayda da umtıldı.

== Ólimi ==
1914-jıl 28-iyunda ersgersog Franc Ferdinand general Oskar Potiorektiń mirát etiwi boyınsha Saraevoǵa keldi. Ercgercog Saraevoǵa serblerdiń Kosovo maydanındaǵı jeńiliwiniń bir jıllıǵı múnásibeti menen kelgen.

«Mlada Bosna» shólkemi Ferdinandtı óltiriwge qarar etti. Óltiriwshilik altı adamǵa tapsırılǵan. Olardıń hámmesi Avstriya-Vengriya puqarası, bosniyalı, pravoslav serb jigitleri edi.

Erli-zayıplılar azanǵı saat 10 larda poezdda Sarayevoǵa jetip keldi. Saat 10:10 de altı mashinadan ibarat kortej (ercgercog hám grafinya Xotek ekinshi mashinada, Potiorek penen birge ketip baratır edi) kópshilik tárepinen alǵıslanıp, oraylıq policiya bóliminiń aldınan ótti. Ercgercogtıń mashinası til biriktiriwshiler turǵan Milyashka-Appel dáryasınıń jaǵasına jaqınladı. Sol kúni taxt miyrasxorınıń saqshıları gúmanlı túrde qısqartıldı, Venadan kelgen izshiler úyde qaldı.

== Derekler ==</text>
      <sha1>9mpp7mfpbgbxhai22mth0ped2v1txy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Сатанов Ёкубжан</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40727</id>
    <revision>
      <id>225745</id>
      <timestamp>2026-04-14T15:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>225745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="pi4i9jd5ycw1lzehessu0dcb2ziku45" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 15:17, 2026-jıl 14-aprel (UTC)</text>
      <sha1>pi4i9jd5ycw1lzehessu0dcb2ziku45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Potd/2026-04-15</title>
    <ns>10</ns>
    <id>40728</id>
    <revision>
      <id>225749</id>
      <timestamp>2026-04-14T16:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Kee monastery Spiti Valley (edited).jpg»</comment>
      <origin>225749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="qfjw62pen8rajxwto174qo22684x438" xml:space="preserve">Kee monastery Spiti Valley (edited).jpg</text>
      <sha1>qfjw62pen8rajxwto174qo22684x438</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Motd/2026-04-15</title>
    <ns>10</ns>
    <id>40729</id>
    <revision>
      <id>225750</id>
      <timestamp>2026-04-14T16:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Forest walking and outdoor cooking slovenia.webm»</comment>
      <origin>225750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="b1m98ywpeqi14cs8t715msrdoa0mkrd" xml:space="preserve">Forest walking and outdoor cooking slovenia.webm</text>
      <sha1>b1m98ywpeqi14cs8t715msrdoa0mkrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Voltaic181</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40730</id>
    <revision>
      <id>225751</id>
      <timestamp>2026-04-14T23:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Xosh keldińiz!</comment>
      <origin>225751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5692" sha1="qshec9kun70jovntl8xn90ijxu1us6u" xml:space="preserve">== Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz.

Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz.

[[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes.

Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar.

Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi.

Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{redaktorlanbaqta}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. 

Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]]
|}
--[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 23:18, 2026-jıl 14-aprel (UTC)</text>
      <sha1>qshec9kun70jovntl8xn90ijxu1us6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talqılaw:Franc Ferdinand</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40731</id>
    <revision>
      <id>225752</id>
      <timestamp>2026-04-15T02:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bot 3-f</username>
        <id>14133</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Qostı {{Talqılaw}}</comment>
      <origin>225752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67" xml:space="preserve">{{Talqılaw}}</text>
      <sha1>1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategoriya:1952-jılı tuwılǵanlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>40732</id>
    <revision>
      <id>225753</id>
      <timestamp>2026-04-15T06:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Birthyr}}»</comment>
      <origin>225753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11" sha1="08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4" xml:space="preserve">{{Birthyr}}</text>
      <sha1>08sq2yuynda7rkfogwwmv67l0m71ju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paydalanıwshı talqılawı:Jarılkaganova</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40733</id>
    <revision>
      <id>225757</id>
      <timestamp>2026-04-15T07:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doniyor Yóldoshev</username>
        <id>10298</id>
      </contributor>
      <comment>/* Assalawma áleykum! */ taza bólim</comment>
      <origin>225757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="342" sha1="8hdy14791nr8o4b72t2qc2s9h2dbse9" xml:space="preserve">== Assalawma áleykum! ==

{{Hello|[[Paydalanıwshı:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Doniyor Yóldoshev|talqılaw]]) 07:10, 2026-jıl 15-aprel (UTC)}} [[Paydalanıwshı:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Doniyor Yóldoshev|talqılaw]]) 07:10, 2026-jıl 15-aprel (UTC)</text>
      <sha1>8hdy14791nr8o4b72t2qc2s9h2dbse9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abbasqulı Bakıxanov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40734</id>
    <revision>
      <id>225758</id>
      <timestamp>2026-04-15T09:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>10433</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «{{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı    = Abbasqulı Bakıxanov | negizgi atı          = {{lang-az|Abbasqulu Bakıxanov}} | súwret               = Qudsi.jpg | súwret táriypi       = Belgisiz súwretshi. XIX ásir | tuwılǵan sánesi      =  | tuwılǵan jeri        = [[Amirjan]], [[Baku xanlıǵı]], [[Qadjarlar|Qadjar Iranı]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gould |first1=Rebecca Ruth |title=The Persianate Cosmology of Historical Inquiry in the Caucasus: ʿAbb...»</comment>
      <origin>225758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12948" sha1="bnuexvwljdo49avjahosyvi80ww3kr3" xml:space="preserve">{{Shaxs infoqutısı
| qaraqalpaqsha atı    = Abbasqulı Bakıxanov
| negizgi atı          = {{lang-az|Abbasqulu Bakıxanov}}
| súwret               = Qudsi.jpg
| súwret táriypi       = Belgisiz súwretshi. XIX ásir
| tuwılǵan sánesi      = 
| tuwılǵan jeri        = [[Amirjan]], [[Baku xanlıǵı]], [[Qadjarlar|Qadjar Iranı]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gould |first1=Rebecca Ruth |title=The Persianate Cosmology of Historical Inquiry in the Caucasus: ʿAbbās Qulī Āghā Bākīkhānūf's Cosmological Cosmopolitanism |journal=Comparative Literature |date=2019 |volume=71 |issue=3 |pages=272–273}}&lt;/ref&gt;
| qaytıs bolǵan sánesi = 
| qaytıs bolǵan jeri   = Vadi-Fatima, [[Djiddah]], [[Osmanlı imperiyası]]
| ákesi                = [[Mırza Muxammed Xan II]]
| kásibi               = [[jazıwshı]], [[tariyxshı]], [[jurnalist]], [[tilshi]], [[shayır]] hám [[filosof]]
| belgili isleri       = Ázerbayjan tariyxnamasınıń atası
}}
'''Abbasqulı aǵa Bakıxanov''' ({{lang-az|Abbasqulu ağa Bakıxanov}}; [[1794|1794-jıl]] [[21-iyun]] [[3-iyul]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Altstadt |first=Audrey L. |chapter=Nasihatlar (Admonitions) of Abbas Kulu Agha Bakikhanli |title=Central Asian Monuments |date=2011-02-09 |pages=117–158}}&lt;/ref&gt; — [[1847|1847-jıl]] yanvar), '''Abbas Qulı Bakıxanov''' yamasa '''Abbas-Qulı ibn Mirza Muxammed (Taǵı) Xan Badkubi''', sonday-aq óziniń «'''Qodsi'''» ({{lang-az|Qüdsi}}) [[Ádebiy laqap|ádebiy laqabı]] menen de belgili, ázerbayjanlı jazıwshı, tariyxshı, jurnalist, tilshi, shayır hám filosof. Ol Baku xanlıǵınıń úshinshi xanı [[Mırza Muxammed Xan II]]&lt;nowiki/&gt;niń ulı. Ol Rossiya imperiyası armiyasında oficer bolıp xızmet etken hám [[Rossiya-Iran urısı (1826–1828)|1826–1828-jıllardaǵı Rossiya-Iran urısında]] qatnasqan. Keyinirek napaqaǵa shıǵıp, [[Quba]]da jasap qalǵan.

Kóplegen ázerbayjanlı alımlar Bakıxanovtı ózleriniń dáslepki oyshılları hám tariyxshıları qatarına qosadı. Oǵan ullı [[Shirvan]] tariyxı, yaǵnıy keleshekte [[Ázerbayjan|Ázerbayjan Respublikası]]nıń tiykarǵı bólimin quraǵan aymaq haqqındaǵı birinshi ilimiy [[Monografiya|monografiyanı]] jazǵan degen at berilgen. Onıń «Qanun-e Qodsi» miyneti parsı tiliniń dáslepki grammatikalıq qurallarınıń biri edi.

== Jaslıq jılları ==
[[Fayl:Bakikhanov House Quba.jpg|thumb|255x255px|Bakıxanovtıń [[Amsar]]daǵı (Quba) úy-muzeyi]]
Bakıxanov [[Amirjan]]da [[Mırza Muxammed Xan II]]&lt;nowiki/&gt;niń (Baku xanlıǵınıń úshinshi xanı) hám Sofiya atlı [[Gruzinler|gruzin]] hayalınıń shańaraǵında tuwılǵan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Berge |first=Adolf |url=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/1761-t-6-ch-2-kavkaz-i-zakavkazie-za-vremya-upravleniya-general-ot-infanterii-alekseya-petrovicha-ermolova-1816-1827-1875#mode/inspect/page/919/zoom/7 |title=Kavkaz i Zakavkazʹe za vremia upravleniia general ot infanterii Alekseia Petrovicha Ermolova, 1816-1827 |year=1875 |location=Tiflis |pages=907 |language=ru}}&lt;/ref&gt;. Ol óz bilimin 1801-jılı basladı hám Muxammed Bakuviy hám Hajı Muxammed Gulxaniy (1808-jılı q.b.) sıyaqlı óz dáwiriniń birneshe mollaları tárepinen parsı tilinde tálim aldı&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Aliyev |first=Elmin |title=Abbaskulu Ağa el-Bakûvî |url=https://islamdusunceatlasi.org/abbaskulu-aga-el-bakuvi/7164 |website=islamdusunceatlasi.org |language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1813-jılı xanlıqtıń suvereniteti joǵalǵanına jeti jıl tolǵanda, onıń shańaraǵı [[Quba]]ǵa kóship ótti. Ol jerde kelesi on jıl dawamında arab, túrk hám rus tillerin, keyinirek francuz hám polyak tillerin úyrendi&lt;ref&gt;[http://www.shirvan.org/rus/content.php?review.45 Studies on Qudsi] by G. Bakikhanova (in Russian).&lt;/ref&gt;. 1818-jılı ol birinshi [[Ázerbayjanlar|ázerbayjan]] ádebiy jámiyeti bolǵan «Gúlistan-i Iram»dı qurdı.

Ol 1819-jıl 20-dekabrde (1820-jıl 1-yanvar) Rossiya armiyasına xızmetke kirdi hám 1821-jıl 28-dekabrde (1822-jıl 9-yanvar) [[Tiflis]]tegi [[Kavkaz ekzarxatı|Kavkaz namestnikligi]] keńsesinde awdarmashı bolıp xızmet ete basladı{{Sfn|Ahmedov|1983|p=9}}. Ol bul lawazımda 25 jıl dawamında isledi.

== Karerası ==
Bakıxanov bolıslarǵa qarsı júrislerde belsendi qatnastı{{Sfn|Ahmedov|1983|p=10}}. Ol, sonday-aq, 1820-jılları Rossiya hám Parsı arasındaǵı shegara máseleleri boyınsha diplomatiyalıq missiya aǵzası boldı. 1823-jılı ol «Qarabaǵ wálayatınıń súwretleniwi» ushın etnografiyalıq maǵlıwmatlar jıynawǵa járdem berdi. 1828-jılı General [[Paskevich]] basshılıǵındaǵı, Parsı menen [[Túrkmenchay shártnaması]]n qol qoyıwǵa alıp kelgen tınıshlıq shártnamasında qatnasqan Rossiya áskeriy komandırları arasında boldı. Ol [[Naxshivan xanlıǵı|Naxshıvan xanlıǵı]]nıń xanı Exsandı hám Parsınıń bir qatar [[Kurdler|kurd]] jetekshilerin Rossiya menen awqamlasıwǵa kóndirdi. 1829-jılı [[Rossiya-Túrkiya urısı (1828-1829)|1828-1829-jıllardaǵı Rossiya-Túrkiya urısı]]nda [[Kars]] qamawında qatnasqanı ushın 4-dárejeli [[Áziz Vladimir ordeni]] menen sıylıqlandı. 1829-jılı Erzurumda [[Aleksandr Pushkin]] menen ushırasıp, onıń awdarmashısı boldı. Sol waqıtta ol General [[Nikita Pankratiev]] hám sol dáwirdegi Rossiya imperiyasınıń [[Rossiya Federaciyası Ishki isler ministrligi|Ishki isler ministri]] Dmitriy Bibikov penen doslıq múnásibetlerin ornattı{{Sfn|Ahmedov|1983|p=18}}.

Oǵan [[Ahaltsixe]], [[Erzurum]] hám [[Bayazet|Bayazıt]] qalalardaǵı Osmanlı kitapxanalarınan alınǵan kitaplardı kataloglaw tapsırıldı. Sol dáwirde ol Molla Muxammed Rafidiń «Dárbendnama» (''Derbent kitabı'') miynetin tawıp, awdardı.

Óziniń sadıqlıǵına gúmanlaǵan namestnik [[Georg Andreas von Rosen]]nen narazı bolıp, ol áskeriy xızmetten ketiwge hám Rossiya imperiyasınıń [[Rossiya Federaciyası Sırtqı isler ministrligi|Sırtqı isler ministrligi]]nde karerasın dawam etiwge háreket etti. 1833-jılı sol dáwirde [[Polsha Patshalıǵı|Kongress Polshasınıń]] namestnigi bolıp islep atırǵan burınǵı basshısı [[Ivan Paskevich]] penen ushırasıp, járdem alıw ushın [[Varshava]]ǵa bardı. Ol jerde Kavkaz musılmanlarınıń [[Aleksey Yermolov (general)|Yermolov]] hám Rozen tárepinen kórgen múnásibeti boyınsha shaǵım etip, narazılıq notasın jiberdi. 1834-jıldıń mayında [[Karl Nesselrode]]den xabar alǵannan soń [[Sankt-Peterburg]]qa bardı, biraq Rozeniń basımı sebepli eki aydan soń ol jerden ketti.

Ol 1835-jılı napaqaǵa shıǵıp, Quba qasındaǵı [[Amsar]] awılına qaytıp keldi&lt;ref&gt;[http://www.shirvan.org/rus/content.php?review.45 Azeri Literature]. Fundamental Electronic Library ''The Russian Literature and Folklore''.&lt;/ref&gt;. Ol birneshe gazetalarda, sonday-aq «{{Interlanguage link|Tiflisskiye vedomosti|ru|Тифлисские ведомости}}» gazetasında jaza berdi. 1837-jılı [[Quba kóterilisi (1837)|Quba kóterilisi]] boyınsha tergew komissiyasına Tbilisige shaqırtıldı. 1839-jılı Tbilisi [[mujtaxid]]iniń ótinishi boyınsha birinshi Rossiya enciklopediyası — «{{Interlanguage link|Entsiklopedicheskiy leksikon|ru|Энциклопедический лексикон}}» ushın [[Vaxxabiylik|vaxxabiyler]] haqqında maqala jazdı{{Sfn|Ahmedov|1983|p=14}}.

1842-jılı sol dáwirdegi Kavkazdıń bas komandiri [[Yevgeniy Golovin]] tárepinen qayta áskeriy xızmetke shaqırtıldı{{Sfn|Ahmedov|1983|p=10}} hám polkovnik dárejesin aldı.

== Aǵartıwshılıq háreketleri ==
Bakıxanovtıń diniy kózqarasları Evropa tásiri sebepli [[Liberalizm|liberal]] boldı. Ol diniy xalıq arasındaǵı [[Fanatizm|fanatizmdi]] hám dindarlardıń [[Obskurantizm|obskurantizmin]] sınǵa aldı. Ol regionda hám pútkil Rossiyada islam mádeniyatın rawajlandırıwǵa háreket etti. Onıń tiykarǵı maqseti [[Baku]] qalasında musılman kolledjin hám Tbiliside Shıǵıs tilleri mektebin shólkemlestiriw boldı. 1832-jılı ol musılmanlar ushın rus, parsı hám [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan]] tillerinde sabaq beriletuǵın iri oqıw ornın qurıw joybarın usındı{{Sfn|Ahmedov|1983|p=14}}. Ol taǵı da ilgerilep, studentler ushın bir qatar sabaqlıqlar jazdı. Joybar tastıyıqlaw ushın Kavkaz gubernatorına jiberildi, biraq itibarsız qaldı. Bakıxanov, sonday-aq, [[Ivan Krılov]]tıń birneshe tımsalların ázerbayjan tiline awdardı, olardan biri házirge shekem saqlanıp qalǵan. Onıń bilimlendiriw tarawındaǵı eń úlken jetiskenligi — parsı tiliniń dáslepki grammatikalıq qurallarınıń biri bolǵan «Qanun-e Qodsi» miyneti boldı{{sfn|Floor|Javadi|2009|page=xiii}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Heß |first=Michael R. |date=2015 |editor-last=Fleet |editor-first=K. |editor2-last=Krämer |editor2-first=G. |editor3-last=Matringe |editor3-first=D. |editor4-last=Nawas |editor4-first=J. |editor5-last=Stewart |editor5-first=D. J. |title=Abbasquluağa Bakıxanov |url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_27228 |website=Encyclopaedia of Islam Three Online |publisher=Brill |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_27228}}&lt;/ref&gt;.

== Keyingi jılları ==
[[1845|1845-jılı]] Bakıxanov [[haj]] saparına atlandı. Muqaddes islam orınlarına barar jolında onı [[Muxammed Shah Qadjar]] qızǵın kútip aldı hám ekinshi márte Irannıń eń joqarı sıylıǵı — «[[Sher hám quyash ordeni]]» (Shir-e Khorshid) menen sıylıqladı&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ol jerde ol [[Isfahan]], [[Yazd]], [[Shiraz]] hám [[Kermanshah]] qalalarında boldı. Sol waqıtta [[Qadjarlar|Qadjar Iranında]] xızmet etip atırǵan Moisey Argutinskiy-Dolgorukovtıń usınısı boyınsha jolın [[Osman imperiyası|Osmanlı imperiyası]]na qarata ózgertti&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 1846-jıldıń oktyabr ayında [[Konstantinopol]]de Bakıxanov [[Abdulmajid I]] tárepinen qabıllandı. Sultan onıń ayırım ilimiy jazbalarına, ásirese nusqası tapsırılǵan «Asrar al-Malakut» miynetine úlken qızıǵıwshılıq bildirdi{{Sfn|Ahmedov|1983|p=11}}. «[[Allgemeine Zeitung]]» gazetası bul ushırasıwdıń diplomatiyalıq xarakterge iye ekenin, sebebi tariyxta birinshi márte musılman adam musılman emes mámlekettiń atınan wákillik etkenin xabar qıldı&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Allgemeine Zeitung. 1846, 10 - 12' - Viewer {{!}} MDZ |url=https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10504366?page=507 |website=www.digitale-sammlungen.de}}&lt;/ref&gt;.

Ol jerden Bakıxanov [[Aleksandriya]], [[Kair]], [[Mekke]] hám [[Madina|Madinanı]] zıyarat qılıwǵa ketti. Madinadan [[Damashq]]qa qaytar jolında oba keselligine shalınıp, 1847-jılı [[Xidjaz]]daǵı (házirgi [[Saudiya Arabstanı]]) kishkene [[Vadi-Fatima]] qalasında qaytıs boldı. Onıń óliminiń anıq waqtı yamasa jerlengen jeri belgisiz, biraq 1847-jıl 2-fevralda Rossiyanıń Siriyadaǵı konsulı onıń ólimi haqqında Rossiyanıń Osmanlı imperiyasındaǵı elshisi Mixail Ustinovqa xabar bergen&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Enikopolov |first=Ivan |title=Современники о Бакиханове |date=1975 |publisher=Элм |pages=51 |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Atın máńgilestiriw ==
* Bakuda onıń atı menen atalǵan municipallıq bólim (qalasha) bar.
* [[Ázerbayjan Milliy ilimler akademiyası]]nıń Tariyx institutı Bakıxanovtıń atı menen ataladı&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tarix.gov.az/about/institut.php|title=Tarix|website=tarix.gov.az}}&lt;/ref&gt;.
* Bakudıń [[Násimiy rayonı]]nda onıń húrmetine atalǵan kóshe bar.
* 2011-jıldıń oktyabr ayında Baku qalasındaǵı Bakıxanov qalashasında Abbasqulı Bakıxanovtıń eskertkishi ashıldı. Eskertkish ornatılǵan Bakıxanov parkı tolıq rekonstruksiya qılındı&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.day.az/society/291527.html?crnd=12519|title=В Баку воздвигнут памятник Бакиханову – ФОТО|date=04-oktyabr 2011-jıl}}&lt;/ref&gt;.
* 2012-jılı súwretke alınǵan «Tań elshisi» ({{lang-az|Sübhün səfiri}}) filminde onıń obrazın [[Fexreddin Manafov]] oynadı&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.life.az/index.php?newsid=21222|title=Завершились съемки художественного фильма &quot;Посол зари&quot;, посвященного Мирза Фатали Ахундову|work=LifeNews}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery heights=&quot;201&quot;&gt;
File:Statue of Abbasgulu Agha Bakykhanov.jpg|Bakıxanovtıń Qubadaǵı háykeli
File:House where Abbasgulu Aga Bakikhanov was born in 1794.jpg|Bakıxanovtıń [[Amirjan]]daǵı tuwılǵan úyi hám memorial taxtası
&lt;/gallery&gt;

== Derekler ==
{{Derekler}}

{{Sırtqı siltemeler}}

{{DEFAULTSORT:Bakikhanov, Abbasgulu}}
[[Kategoriya:1794-jılı tuwılǵanlar]]
[[Kategoriya:1847-jılı qaytıs bolǵanlar]]
[[Kategoriya:Ázerbayjanlı tariyxshılar]]
[[Kategoriya:Ázerbayjanlı jazıwshılar]]
[[Kategoriya:Ázerbayjanlı shayırlar]]
[[Kategoriya:Ázerbayjanlı tilshiler]]</text>
      <sha1>bnuexvwljdo49avjahosyvi80ww3kr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úlgi:Potd/2026-04-16</title>
    <ns>10</ns>
    <id>40735</id>
    <revision>
      <id>225759</id>
      <timestamp>2026-04-15T11:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>4819</id>
      </contributor>
      <comment>Taza bet jaratıldı: «Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 14.jpg»</comment>
      <origin>225759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="13a3fvwyz2bp6dcprlhbkjbapf4s27h" xml:space="preserve">Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 14.jpg</text>
      <sha1>13a3fvwyz2bp6dcprlhbkjbapf4s27h</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>