Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 181 226975 211930 2026-04-19T16:46:36Z Kvazimodo 10433 /* Ádebiyatı */ qosımshalar 226975 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı | mámleket_atı = Ázerbayjan | mámleket_atı_tolıq = Ázerbayjan Respublikası | mámleket_jergilikli_atı = {{native name|az|Azərbaycan Respublikası}} | súwret_bayraq = Flag of Azerbaijan.svg | súwret_gerb = Emblem of Azerbaijan.svg | súwret_karta = Azerbaijan orthographic projection.svg | mámleket_uranı = {{lang|ar|لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ}} | qaraqalpaqshauran = «Alladan basqa quday joq; Muxammed onıń elshisi» | mámleket_gimni = [[Ázerbayjan Respublikasınıń Mámleketlik gimni]] | paytaxtı = [[Baku]] | koordinatlar = {{coord|40|23|N|49|50|E|type:city}} | eń_iri_qalaları = [[Baku]] | rásmiy_tilleri = [[Ázerbayjan tili]]<ref>{{Web deregi | bet = The Constitution of the Republic of Azerbaijan| url = http://ask.org.az/wp-content/uploads/2019/10/Konstitusiya_ENG.pdf| arxivurl = https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://ask.org.az/wp-content/uploads/2019/10/Konstitusiya_ENG.pdf| arxivsáne = 2022-jıl 9-oktyabr | url-status = live| jumıs = President of the Republic of Azerbaijan| baspaxana = The Official Website of the President of the Republic of Azerbaijan| qaralǵan sáne = 2020-jıl 31-avgust | citata = I. The official language of the Republic of Azerbaijan is Azerbaijani Language. The Republic of Azerbaijan guarantees the development of Azerbaijani Language.}}</ref> | etnik_quramı_jıl = 2019 | etnik_quramı = 94.8% [[ázerbayjanlar]], 1.7% [[lezginler]], 0.9% [[talıshlar]], 0.7% [[ruslar]], 1.9% basqalar<ref name="2019ethnic">{{Web deregi | sáne = 2019 | bet = National (ethnic) composition of population| url = https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/en/001_11-12en.xls| qaralǵan sáne = 2023-jıl 16-sentyabr | jumıs = [[State Statistics Committee]]| arxivsáne = 2021-jıl 11-iyun | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210611055024/https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/en/001_11-12en.xls| url-status = live}}</ref> | diniy_quramı = 97.3% [[Islam]], 2.6% [[Xristianlıq]], <0.1% basqalar<ref name=WorldFactbook>{{Web deregi | url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/| bet = CIA World Factbook – Azerbaijan| url-status = dead| qaralǵan sáne = 2021-jıl 23-yanvar | arxivsáne = 2021-jıl 27-yanvar | arxivurl = https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/}}</ref> | húkimet_forması = Unitar [[Yarım-prezidentlik basqarıw forması|yarım-prezidentlik respublika]] | jetekshi_hámeli_1 = [[Ázerbayjan prezidenti|Prezident]] | jetekshi_atı_1 = [[Ilham Aliev]] | jetekshi_hámeli_2 = [[Ázerbayjan vice-prezidenti|Vice-prezident]] | jetekshi_atı_2 = [[Mexriban Alieva]] | jetekshi_hámeli_3 = [[Ázerbayjan Bas ministri|Bas ministr]] | jetekshi_atı_3 = [[Ali Asadov]] | nızam_shıǵarıwshı_organ = [[Milliy Májilis (Ázerbayjan)|Milliy Májilis]] | suverenitet_tip = Qáliplesiwi | dúzilgen_waqıya_1 = [[Ázerbayjan Xalıq Respublikası|Xalıq Respublikası]] | dúzilgen_sáne_1 = 1918-jıl 28-may | dúzilgen_waqıya_2 = [[Ázerbayjan SSR]] | dúzilgen_sáne_2 = 1920-jıl 28-aprel | dúzilgen_waqıya_3 = [[SSSR]]-den ǵárezsizlik | dúzilgen_sáne_3 = 1991-jıl 18-oktyabr | dúzilgen_waqıya_4 = Konstituciya qabıllanǵan | dúzilgen_sáne_4 = 1995-jıl 12-noyabr | maydan = 86 600 | maydan_orın = 112-shi | maydan_suw = 1,6 | xalıq_shama = 10 353 296<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Azerbaijan|access-date=24 September 2022|year=2022}}</ref> | xalıq_shama_jıl = 2022 | xalıq_shama_orın = 90-shı | xalıq_tıǵızlıq = 117 | JIÓ_SAUP = 272 mlrd $<ref name="IMFWEO.AZ">{{Web deregi | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=912,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1| bet = World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Azerbaijan)| baspaxana = [[Xalıqaralıq Valyuta Fondı]]| sáne = April 2025 | qaralǵan sáne = 2025-jıl 20-iyul }}</ref> | JIÓ_SAUP_jıl = 2024 | JIÓ_SAUP_jan_basına = 26 235 $ | JIÓ_nominal = 79 mlrd $<ref name="IMFWEO.AZ" /> | JIÓ_nominal_jıl = 2024 | JIÓ_nominal_jan_basına = 7 604 $ | Djini = 33.7 | Djini_jıl = 2008 | IRI = 0.789 | IRI_jıl = 2023 | IRI_ref = <ref name="UNHDR">{{Web deregi | sáne = 2025-jıl 6-may | bet = Human Development Report 2025| url = https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf| url-status = live| arxivurl = https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf| arxivsáne = 2025-jıl 6-may | qaralǵan sáne = 2025-jıl 6-may | baspaxana = [[BMShniń Rawajlanıw baǵdarlaması]]}}</ref> | pul_birligi = [[Ázerbayjan manatı]] | pul_birligi_kod = AZN | waqıt_utc = +4 | sáne_formatı = dd.mm.yyyy | avtomobil_háreketi = oń | telefon_prefiksi = +994 | internet_domeni = [[.az]] }} '''Ázerbayjan''' (Azərbaycan), '''Ázerbayjan Respublikası''' (Azərbaycan Respublikası) — Kavkaz artınıń qubla-shıǵıs bóleginde jaylasqan mámleket. Maydanı 86,6 mıń km². Xalqı 9,5 mln. adam (2015). Paytaxtı — [[Baku]] qalası. Basqarıw tárepten 61 rayon, 65 qala hám 122 qalashaǵa bólinedi. Naxichevon Avtonomiya Respublikası hám Tawlı Qarabaǵ Ázerbayjan quramına kiredi. == Mámleketlik basqarıw principi == Ázerbayjan — respublika. Mámleket baslıǵı — prezident (2003-jıl oktyabrden Ilhom Aliyev). Nızam shıǵarıwshı hákimiyattı parlament (Milliy jıynalıs), atqarıwshı hákimiyattı Ministrler Mákemesi ámelge asıradı. == Tábiyatı == Ázerbayjannıń tiykarǵı bólegi Úlken Kavkaz hám Kishi Kavkaz tawları qubla-shıǵıs bólimlerinde, sonıń menen birge, Tolish tawları aralıǵında jaylasqan. Qublasında Orta Arake saylıǵı jáne onıń arqa tarmaǵı bar (tawlar Ázerbayjan aymaǵınıń derlik yarımın iyeleydi). Kaspiy teńizi jaǵası az bóleklengen. Jaǵa sızıǵınıń uzınlıǵı 800 km. Iri yarım atawları: Apsheron, Qara qum tili, Sara; qoltıqları: Apsheron, Qızıl-aǵash, Boku qoltıqshası; iri atawları: Artyom, Jiloy. Neft hám gaz, temir rudası, alunit, molibden, tas duz kánleri bar. Ázerbayjan, tiykarınan, subtropikalıq zonada bolsa da, qurǵaq hám ızǵar subtropikalıq ıqlımnan taw tundrası ıqlımına shekem bolǵan ıqlımdı ushıratıw múmkin. Iyuldıń ortasha temperaturası 25-27°, yanvar ayı oypatlıqlarda 0 den +3° qa shekem, tawlarda -10° qa shekem. Eń ıssı temperatura 40-43°, eń suwıq temperatura -30°. Jawın júdá tegis emes. Jıllıq jawın — 200 mm den 1800 mm ge shekem. Iri dáryası — Kura jáne onıń tiykarǵı aǵısı — Arake. 250 kól bar (irileri: Gajikobul hám Ullı shor). Topıraǵı — kúlreń-otlaq, sorlaq, kúlreń-qońır, qońır, kashtan,taw-kashtan hám basqa topıraqlar. Ósimlikleri júdá hár túrli — 4100 túrden asadı. Oypatlıqlarda shól hám shala shól ósimlikleri, kóbirek putalıqlar, Kura-Arake oypatlıǵınıń sorlaq jerlerinde sora, taw eteklerindegi tegisliklerde juwsan hám juwsan-selew ósedi. Ormanzarı 1146 mıń ga. 2200-2500 m biyikliklerde subalp hám alp otlaqları bar. Haywanat dúnyası hár túrli: jer bawırlawshılar, kemiriwshiler, jabayı jalǵızaq, nutriya, yenot tárizli iyt, dikobrazn, qaplan, ayıw, súylin, keklik, ǵaz hám úyrek sıyaqlılar. Kaspiy teńizi hám Kura dáryasında balıq (losos, osetr, sevryuga, beluga hám basqalar) mol. Zakatali, Turianchay, Qızıl aǵash, Shirvon hám basqa qorıqxanalar bar. == Xalqı == Xalqı, tiykarınan, ázerbayjanlar (93%); ruslar, túrkler, lezginlar, avarlar, kurd, tolish, caxur, tatar, tatlar hám basqalar da jasaydı. Qala xalqı 54%. Rásmiy tili — Ázerbayjan tili. Iri qalaları: Boku, Sumgait, Mingechaur, Ganja, Lenkoran, Naxichevan. Dinge sıyınıwshıları — tiykarınan musulmanlar. == Tariyxı == Ázerbayjanda paleolit dáwirinen xalıq jasay baslaǵan. Áyyemgi zamanlarda házirgi Ázerbayjan aymaǵında jasaǵan kóplegen qáwimler (kaspiyler, kadusiyler, albanlar) tariyxıy rawajlanıw dawamında qáwim birlespelerine birlesip, keyinirek dáslepki mámleket strukturalarına tiykar boldı. Eramızǵa shekemgi IX ásirde Mana patshalıǵı payda boldı. Xojalıq hám mádeniyat anaǵurlım rawajlandı. Eramızǵa shekemgi VII ásir aqırlarında Ázerbayjan hám qońsılas mámleketlerde Midiya mámleketi dúzildi. Eramızǵa shekemgi VI ásirde húkimet Ahamaniyler qolına ótti. Bul mámleketti Makedoniyalıq Aleksandr áskerleri joq etkennen soń, Atropatena mámleketi payda boldı. Eramızǵa shekemgi III-II ásirlerde házirgi Ázerbayjan aymaǵınıń úlken bólegi Albaniya dep ataldı (''Qarańız: [[Kavkaz Albaniyası]]''). Ázerbayjandı basqınshılar kóp ret taladı. Xalıqtıń olarǵa qarsı gúresi, tiykarınan, eramızǵa shekemgi V ásir aqırı — VI ásir baslarında Mazdakiyler háreketin júzege keltirdi. VIII ásir baslarında Ázerbayjan Arab xalifalıǵı qol astına ótti, islam dini tarqaldı. Bobak kóterilisi, Xurramiyler háreketinde dıyqanlar hám ónermentler qatnastı. XI ásir ortalarında Saljukiyler basshı túrk qáwimleri (oǵuzlar hám basqalar) bastırıp keldi. XII ásirde Saljukiyler poziciyası tómenlep, Shirvonshahlar, Kasroniylar, Eldegiziylar patshalıǵı rawajlanıwı menen ónermentshilik, diyqanshılıq, sawda-satıq rawajlandı. Sol dáwirde jetilisip shıqqan Makkiy ibn Ahmad, Bahmanyor, Xatib Tabriziy, Hoqoniy, Nizomiy Ganjaviy, Mahastiy hám basqa jáhán mádeniyatı gúlleniwine salmaqlı úles qostı. XIII ásirdiń 30-jıllarında Ázerbayjanǵa monǵollar, XIV ásir aqırında Ámir Temur áskerleri bastırıp kirdi. XIV-XV ásirlerde Shirvonshahlar patshalıǵı kúsheydi. Qara qoyınlılar hám Aq qoyınlılar dep atalǵan jańa mámleketler payda boldı. Sawda-satıq háwij aldı. Safaviyler mámleketi (XVI ásir) dáwirinde Ázerbayjan xalıq xojalıǵı hám mádeniyatında rawajlanıw júz berdi. Shah Abbas I (1587-1629-jıllarda húkimranlıq etken) Ázerbayjan orayın Irandaǵı Isfahanǵa kóshiriwi aqıbetinde ol Irannıń shet wálayatına aylanıp qaldı. Jergilikli hákimler hám shet el puqarası basqınshılarǵa qarsı diyqanlar qozǵalańına xalıq qaharmanı Goruǵlı basshılıq etti. XVIII ásir baslarında Zakavkazye, ásirese, Ázerbayjandı qolǵa kirgizip alıw ushın Iran menen Túrkiya arasındaǵı gúres kúsheydi. XIX ásirden Rossiya Zakavkazye jerlerin basıp ala basladı. 1805-1813 hám 1826-1828-jıllardaǵı Rossiya-Iran urısları nátiyjesinde házirgi Ázerbayjannıń kóp bólegi Rossiya mámleketi quramına ótti. Rossiya menen Iran arasındaǵı Gúlistan shártnamasına qaray belgilengen Ázerbayjannıń qubla shegaraları házirge shekem ámel etip kelmekte. 1917-jıl noyabrde shoro hákimiyatı ornatıldı. 1918-jıl 28-mayda Ázerbayjan Respublikası daǵaza etildi. 1920-jıl 28-aprelde Ázerbayjan SSR dúzildi. 1922-jıl 12-martta Ázerbayjan Zakavkazye Sovet Federativ Socialistlik Respublikası (ZSFSR), keyninen ol tamamlanılǵannan keyin (1936), awqamlas respublika retinde SSSR quramına kirgizildi. 1991-jıl fevraldan Ázerbayjan Respublikası dep at berildi. 1991-jıl 30-avgustta mámleket Joqarı Keńesi Ázerbayjan mámleket ǵárezsizligi tuwrısında Deklaraciya qabılladı. 1988-jıl Tawlı Qarabaǵ jóninde Ázerbayjan menen Armeniya arasında daw shıǵıp, qurallı soqlıǵısıwǵa aylanıp ketti. 1994-jıl maydan kelispewshilik toqtatılıp, máseleni tınısh sheshiw tuwrısında dodalaw baslandı. Ázerbayjan — 1992-jıldan BMSh aǵzası. Ázerbayjan Respublikası suverenitetin 1991-jıl 19-oktyabrden tán alǵan hám 1995-jıl 2-oktyabrde diplomatiyalıq qatnasların ornatqan. == Siyasiy partiyaları == Jańa Ázerbayjan, Ázerbayjan xalıq frontı, Milliy ǵárezsizlik partiyası, Teńlik, Ázerbayjan xalıq partiyası, Ázerbayjan diyqanlar partiyası, Tuwrı jol partiyası, Ázerbayjan social-demokratiyalıq partiyası hám basqalar. == Xojalıǵı == Azerbaydjan — industrial-agrar mámleket. Neft, temir ruda, alunit kánleri bar; altınkúkirt kolchedani, barit, kobalt, molibden, margimush sıyaqlılar sanaat tiykarında qazıp shıǵarıladı. Jalpı ishki ónimde sanaattıń úlesi 54,2%, awıl xojalıǵınıń úlesi 26,1%. Sanaatınıń jetekshi tarmaqları: neft, gaz, ximiya, mashinasazlıq, metallsazlıq, qurılıs materialları hám elektr energetika. Jeńil hám azıq-awqat sanaatı da rawajlanǵan. Jılına ortasha 23,3 mlrd. kvt/saat elektr energiya payda etiledi (tiykarınan, ıssılıq elektr stanciyalarında). Neft Apsheron yarım ataw, Kura-Arake oypatlıǵı hám Kaspiy teńizinen, gaz bolsa Krataw Duvaniy hám Zira-Gorgon rayonlarındaǵı kánlerden qazıp alınadı. Neft hám gaz tiykarında ximiya hám neft ximiyası sanaatı mineral tógin, altınkúkirt kislotası, kaustik soda, sintetikalıq kauchuk, shina hám basqa ónimler (Sumgait, Salyani, Neftechala, Mingechaur, Baku) islep shıǵaradı. Mashinasazlıq hám metallsazlıq, tiykarınan, neft sanaatı ushın mashina-qurılmalar, elektr dvigateller, transformatorlar, kabel, radioelektron apparatlar, priborlar óndiriske qánigelesken. Awıl xojalıǵı mashinasazlıǵı, kemasazlıq, azıq-awqat sanaatı ushın ásbap-úskene islep shıǵarıw rawajlanǵan (Baku, Ganja, Mingechaur, Xonkendi, Naxichevan, Kuba). Qara hám reńli metallurgiya Sumgaittaǵı truba prokatı hám alyuminiy, Ganjadaǵı alyuminiy, Bakudaǵı polat arkrn zavodlarınan ibarat. Baku, Ganja hám Mingechaurda jip gezleme kombinatları, Sheki hám Xonkendida shayı kombinatları jaylasqan. Paxta tazalaw, jún gezleme hám gilem toqıw, tigiwshilik hám trikotaj, un, vino-konyak, balıq sanaatı kárxanaları bar. Awıl xojalıǵınıń tiykarı — dıyqanshılıq, onıń jalpı ónimi 80% suwǵarılatuǵın jerlerge tuwrı keledi. Joqarı Shirwan, Joqarı Krrabaǵ, Samur-Apsheron kanalları, Jayran-Batan, Arake suw bazaları júzege kelgen. Paxtashılıq awıl xojalıǵınıń jetekshi tarmaqlarınan biri. Temeki hám shay da jetistiriledi. Ǵálle eginlerinen biyday, mákke, arpa, salı, sonıń menen birge, palız eginleri egiledi. Baǵshılıq hám júzimshilik rawajlanǵan. Subtropikalıq miywelerden ánar, ánjir, yapon xurması, badam kóplep jetistiriledi. Apsheron yarım atawda zafaron hám zeytun ósedi. Shárwashılıq gósh-jún hám gósh-sútke qánigelesken. Qaramal, qoy, eshki, shoshqa, qus baǵıladı, nawqanshılıq penen shuǵıllanıladı. == Transportı == Transport jolı uzınlıǵı — 2 mıń km den artıq, avtomobil jolları uzınlıǵı 36,7 mıń km, 32 mıń km qattı qatlamlı. Teńiz transportınıń áhmiyeti úlken. Tiykarǵı portı Baku. Baku — Túrkmenbası teńiz paromi bar. Kura dáryasında keme qatnaydı. Baku-Batumi hám Ali-Bayramli — Baku neft trubası, Qarataw — Akstafa, Qarataw — Sumgait gaz trubaları bar. Bakuda Metropoliten qurılǵan. Pul birligi — manat. == Qalalar hám wálayatlar == • Baku qalası • Naxichevan Avtonom Respublikası • Lenkoran • Ganja qalası • Sumgait qalası • Mingechaur qalası • Shemaxa qalası • Shaki • Zakatala rayonı • Qabala rayonı • Ismoilli rayonı • Shusha rayonı • Xonkandi • Fizuliy rayonı • Kalbajar rayonı • Gubadli rayonı • Lachin rayonı • Aǵdam rayonı • Jabrayıl rayonı • Zangilan rayonı • Qarabaqtaǵı qurallı soqlıǵısıw (2020) • Zangazur jolı == Medicina xızmeti == Medicina xızmetkerleri Ázerbayjan medicina institutında hám 17 orta medicina bilimlendiriw ornında tayarlanadı. Belgili balneologiya kurortları — Naftalan, Istisu; klimatlıq kurortları — Shusha, Mardakyan, Bilchya, Buzovna hám Apsheron yarım atawındaǵı Baku «Salamatlıq zonası.» == Bilimlendiriw, ilimiy hám mádeniy-aǵartıwshılıq mákemeleri == Házirgi Ázerbayjan aymaǵında dáslepki mektepler 5-ásirde ashılǵan. Arablar basqınshılıǵınan keyin balalar mektep hám medreselerde oqıtıldı. 20-ásirden zamanagóy bilimlendiriw sisteması engizildi. Óner-texnika bilimlendiriwleri hám joqarı oqıw orınları ashıldı. Ázerbayjan universiteti, neft hám ximiya institutı, politexnika, pedagogikalıq, medicina universiteti hám basqalar da bar. Institutlardı muwapıqlastırıwshı Ázerbayjan Ilimler akademiyası isleydi. Kitapxanaları: Respublikalıq kitapxana, Ázerbayjan universiteti kitapxanası, Ilimler akademiyası kitapxanası hám basqa 38 muzey bar, irileri: Ázerbayjan tariyxı, Kórkem óner, Ádebiyat muzeyleri, Awıl xojalıǵı muzeyi hám basqalar. == Baspasózi, radioesittiriwi hám telekórsetiwleri == Ázerbayjanda 500 den artıq, gazeta hám jurnal dizimge alınǵan. Iri gazetaları: «Azerbayjan» (ázerbayjan tilinde), «Vishka» («Minara,» rus tilinde), «Bakinskiy rabochiy» («Baku jumısshısı,» rus tilinde), «Ozodlik,» «Muxolifat,» «Xalq» (úshewi de ázerbayjan tilinde). Radioesittiriw 1926-jılı dawam ettirilip, telekórsetiw 1956-jıldan baslangan. Azerin-form telegraf agentligi, Assa-Iroda, Turan, Xabar-servis jeke menshik telegraf agentlikleri bar. == Ádebiyatı == Ádebiyatı áyyemgi hám bay. Xalıq dóretiwshiliginde dástan, báyt (tórtlik) qosıq, ertek, latifa, maqallar keń tarqalgan. «Góróglı,» «Ashıq Ǵárip,» «Shah Ismayıl» sıyaqlı dástanlarda ázerbayjan xalqınıń watandı súyiwshilik, adamgershilik sezimleri sáwlelendirilgen. Xalıq dástanları hám termeleriniń eń jaqsı úlgileri XVI-XVII ásirlerde Qurbaniy, Sarioshuq, Abbashuq, Valexoshuq sıyaqlı baqsılar awzınan jazıp alınǵan. Milliy kórkem ónerdiń ózine tán túri bolǵan ashıqlar poeziyası mádeniy turmısqa kúshli tásir kórsetip kelgen. XIX-XX ásirlerde jasap dóretiwshilik etken ashıqlardan Alesker, Gusayn Bozalganli, Asad Rizayev, Mirza Bayramov, Shamshir Gojaev sıyaqlı qosıqları júdá belgili bolgan. Ázerbayjan jazba ádebiyatınıń eń áyyemgi estelikleri bizge jetip kelmegen, biraq Kavkaz Albaniya (házirgi Ázerbayjan) da joqarı mádeniyat bar bolganlıǵı belgili. XI-XII ásirlerde parsı tiliniń tásiri kúsheyiwi sebepli Xatib Tabriziy, Baxmanyor, Qatran Tabriziy, Xaganiy, Maxastiy Ganjaviy hám basqa iri ázerbayjan ilimpaz hám shayırları óz shıǵarmaların parsı tilinde jazadı. Nizamiy Ganjaviy shıǵarmaları — Ázerbayjan poeziyasınıń shoqqısı boldı. XIII-XIV ásirlerde Avxadiy Maroǵiy, Zulfiqor Shirvaniy, 15-16-ásirlerde [[Nasimiy]], shah Ismayıl Xatoiy, M. Fizuliy, 17-18-ásirlerde Saib Tabriziy, Masihiy, Vidadiy, Vaqif hám basqa shayırlar jasap, dóretiwshilik etti. 19-20-ásirlerde Ázerbayjan ádebiyatında novella, dástan, drama janrları payda boldı. Realist jazıwshı M. F. Axundov, aǵartıwshılıq shayırı Said Azim Shirvaniy, dramaturg N. N. Narimonov, novator satirashı shayır Mirza Alekper Sabir XIX ásir Ázerbayjan ádebiyatın jańa shıǵarmalar menen rawajlandırdı. XX ásirdiń ortaları hám ekinshi yarımında Sulayman Rustam, Rasul Rizo, J. Jabbarlı, M. Ibrohimov, Samad Vurǵun sıyaqlı talantlı jazıwshılardıń shıǵarmaları basqa xalıqlar tillerine awdarılıp, keń tarqaldı. Ázerbayjan Jazıwshılar Awqamı 1932-jılda shólkemlestirilgen. Ázerbayjan hám ózbek xalıqları áyyemnen ádebiy baylanısta bolıp kelgen. Nizamiy shıǵarmalarınıń ayırımları orta ásirlerde-aq ózbek tiline awdarılǵan. Sonıń ishinde, Qutb Xorezmiy XIV ásirdiń birinshi yarımında «Hisraw hám Shiyrin» di ózbek tiline ózgertken. Nawayı Nizamiy «Xamsa» sı — «Panj ganj» dan ilhamlanıp óziniń bes ullı dástanın jaratqan. Haydar Xorezmiy 15-ásirde Nizamiydiń «Mahzai ul-asror» dástanın, Ogahiy 19-ásirde «Haft paykar» dı awdarǵan. Nawayınıń shıǵarmaları óziniń ómirinde-aq Ázerbayjan shayırları arasında belgili bolǵan. Ásirese, Kishvariy hám Fizuliy Nawayını ózleriniń ullı ustazları dep bilgen. Fizuliy «Láyli hám Majnun» nıń baslamasında Nawayını Nizamiy menen bir qatarǵa qoyadı. Nawayı «Majolis un-nafois,» «Muhokamat ul-luǵatayn» shigarmalarında Nizamiy, Xoqoniy menen birge Shayx Shirvaniy, Abu Abbos Suxravardiy, Abu Abdulloh Xoqoniy Sufiy, Shayx Tabriziy, Qosim Anvariy sıyaqlı ázerbayjan shayır hám ilimpazlardıń atların da húrmet penen tilge aladı. Muhammed Fizuliy shıǵarmaları, ásirese, onıń «Láyli hám Majnun» dástanı XVII ásirden baslap Túrkstan medireselerinde oqıw qollanba wazıypasın atqarǵan. Bul ǵana emes, Fizuliy ózbek xalqı arasında eń súyikli shayırlardan biri bolgan. Sol sebepli Túrkstanda «nawayıxanlıq,» «bedilxanlıq» mektepleri menen birge «fuzuliyxanlıq» birlespelerinde mıńlaǵan adamlar shayır shıǵarmaların analiz etken. Fizuliydiń shıǵarmaları Ózbekstanda bir neshe márte basıp shıǵarılǵan. Nizamiydiń «Gúldáste,» Fizuliydiń eki tomlıq tańlap alınǵan shıǵarmaları, M.P.Vaqiftin «Tańlap alınǵan qosıqlar,» M.Ordubodiydiń «Qılısh hám qálem» dilogiyası, Sabirdiń «Xopxopnama,» M.Ibragimovtıń «Qarabaǵ qosıqları,» «Ullı tayanısh,» «Boran qusı,» M.Dilboziydiń «Azar qızı,» S. Rustamnıń «Tańlanǵan qosıqlar,» I. Guzalovtıń «Sheksiz gorizontlar» kitapları, M. Xuseyn, A. Valiev, M. Rahim, U. Sarivelli, S. Rahimov, Q. Imamverdiyev hám basqa da ázerbayjan shayır, jazıwshı hám dramaturglarınıń shıǵarmaları, «Ázerbayjan shayırları» antologiyası ózbek tilinde basıp shıǵarılǵan. Ázerbayjan jazıwshılarınıń shıǵarmalarında Ózbekstan teması da sáwlelengen S. Rustam «Qádirli qala,» «Ózbek tuwısqanıma,» M. Dilboziy «Ózbek qızına,» Yu. Shirvon «Tuwısqan Ózbekstanda» ocherkler dizimi, M. Ibrohimov «Ullı doslıq» shıǵarmasında ózbek xalqınıń turmısın qálemge aladı. == Arxitekturası == Ázerbayjan aymaǵında neolit hám jez dáwirine tiyisli eski arxitekturalıq estelikler: dolmenler, kromlexler, mengirler, qorǵanlardıń qarabaxanaları saqlanıp qalgan. V ásirge tiyisli Lekit awılındaǵı xristianlardıń dóńgelek ibadatxanası, VI ásirge tiyisli Shıraqqala, VII ásirge tiyisli Mingechaur ibadatxanalar kompleksi dıqqatqa ılayıq. 11-13-ásirlerde Naxichevan hám Shirvan-Apsheron arxitekturalıq mektebi qáliplesti. Saraylar hám meshitler menen birge maqbaralar (Yusuf mavzoleyi, 1162-jil hám Mómina xatun mavzoleyi, 12-ásir, arxitektori Ajamiy) da qurıldı. 14-15-ásirlerde gúmbez tárizli hám gúmbezli imaratlar modaǵa kirdi, olar girih naǵısları hám tas oymashılıǵı menen bezelgen (Bakidaǵı Shirvanshahlar sarayı, 15-ásir, Tabrizdegi Zangori meshit, 1465). XVI-XVIII ásirlerde Kárwansaray, monsha hám kópirler qurıldı, qalalar rawajlandı. Ardabidtegi arxitekturalıq kompleks (arxitektor Shayx Bahovuddin), Shekidegi xanlar sarayı hám basqa da usi dáwirdiń eń belgili estelikleri bolıp esaplanadı. Ázerbayjandaǵı meshit, maqbara, medirese hám basqa imaratlardıń qurılısı hám bezewleri Orta Aziya hám Iran arxitekturası menen óz ara maslasqan. XIX ásirdiń 1-yarımında Ázerbayjanda qurılısta Rossiya hám Evropa arxitekturasınıń tásiri kúsheydi. XX ásir Baku hám basqa qalalar qayta qurıldı, jańa imarat hám imaratlar qurıldı. Baspasóz úyi (arxitektorı S. S. Pen), «Inturist» miymanxanası (arxitektorı A. V. Shchusev), Nizamiy atındaǵı muzey, konservatoriya (arxitektorları S. A. Dadashev hám M. A. Useynov), M. Azizbekov atındaǵı teatr (arxitektorı G. M. Alizoda) usılar qatarına kiredi. Mingechaur, Sumgait, Dashkesan sıyaqlı jańa qalalar boy tikledi. Ázerbayjan Arxitektorlar awqamı 1936-jılı dúzilgen. == Súwretlew óneri == Ázerbayjan aymaǵınan eramızǵa shekemgi 2-1 mıń jıllıqlarǵa tiyisli saz hám tastan islengen haywanlardıń háykelleri (Naxichevan Avtonomiyalıq Respublikasında qazılmalar Kultepa) hám keramika buyımları (Mingechaur qazılmaları) tabılgan. Jartaslardaǵı súwretlerde adamlar, haywanlar, ańshılıq hám súwret kórinisleri (Qobustan, Gyamikoya), jezden islengen zergerlikler súwretlengen. Orta ásirlerde músinshilik (jez búrkitler, tas háykeller jasaw) rawajlanǵan. Arablar basqınshılıǵınan keyin naǵıslı gúlalshılıq, tas oymashılıǵı, kalligrafiya modaǵa aylandı. Sonıń ishinde, 13-16-ásirlerde kitaplardı kórkem bezew, Tabriz miniatyura mektebi, gilemshilik kórkem óneri joqarı dárejege kóterildi. 18-ásirde imarat diywallarına naǵıs hám súwret salıw rawajlandı (Shekidegi xanlar sarayı, Ordubad, Shushadagi turaq jaylar). XIX ásirde miniatyura reńli súwreti diywal súwretleri hám portret xudojniklerinde dawam ettirildi (Usta Qambar Qarabaǵiy, Mirza Qadim Erivani, Mirmuhsin Navvob). XX ásirde súwretlew óneriniń realistlik túrleri rawajlandı, jana janrlar (kumik grafika, illyustraciya, plakat) payda boldı. A. Azimzada hám basqa Kengerli Ázerbayjan realistlik kórkem ónerine tiykar saldı. 1920-jılı Bakuda súwretshilik mektebi ashıldı, belgili bir temaǵa baǵıshlanǵan reńli súwret, portret, peyzaj (peyzaj), músinshilik, stanok grafikası sıyaqlı janrlar júzege keldi. Ganjadaǵı Nizamiy esteligi (F. Abduraxmanov) dıqqatqa ılayıq. Házirgi zaman xudojniklerinen T. Salaxov, T. Narimonbekov, N. Abdurahmonov, E. Rizoquliev, músinshilerden E. Husaynova, E. Shomilov, K. Alekperov shigarmaları belgili. Ázerbayjan xudojnikler awqamı 1940-jılı dúzilgen. == Muzıka == Ázerbayjan aymaǵınan tabılǵan qoy súwretleri (eramızǵa shekemgi 5-3 mıń jıllıqlarda jaratılǵan), arxeologiyalıq materiallar bul jerde muzıkanıń júdá áyyemgiligin kórsetedi. Miynet qosıqları, tariyxıy hám lirikalıq qosıqlar, házil qosıqlar keń tarqalgan. Qosıqlar kóbinese jeke, geyde topar bolıp atqarıladı. Shertip atqarılatuǵın tar, saz, ud tarı, súykelip atqarılatuǵın oq jaysha, puflama tutqası, balaman, surnay, urıp atqarılatuǵın baraban, qos baraban, dáp sıyaqlı muzıka ásbapları ázerbayjan xalqınıń áyyemgi súyikli saz ásbapları esaplanadı. Orta ásirlerde-aq maqamlar izertlengen. Ázerbayjan maqamları teoriyası U. Hajibekov tárepinen jazılǵan («Ázerbayjan xalıq muzıkası tiykarları,» 1945-jılı basıp shıǵarılǵan). U. Hojibekov Fizuliy dástanı tiykarında «Láyli hám Májnun» (1908) operasın, «Arshin mol olon» (1913) komediyasın dóretti. 1921-jılı konservatoriya, 1931-jılı birinshi notalı xalıq saz ásbapları orkestri shólkemlestirildi. 1938-jılı simfoniyalıq orkestr dúzildi. 1927-jılı R. Glierdiń «Shaxsánem» operası saxnaǵa qoyıldı. M. Magomaevtiń «Nargiz» (1935), U. Xadjibekovtıń «Góruǵlı» (1937) operaları Ázerbayjan muzıka kórkem óneri rawajlanıwında áhmiyetli waqıya boldı. Q. Qaraev, J. Hajiev, F. Amirovtıń opera hám simfoniyaları belgili. Sh. Mamedova, Bulbul, R. Beybutov, P. Bulbul ulı, M. Magomaev sıyaqlı qosıqshılardıń iskerligi dıqqatqa ılayıq. Bakuda U. Hojibekov atındaǵı konservatoriya, M. F. Axundov atındaǵı opera hám balet teatrı, Sh. Qurbanov atındaǵı muzıkalı komediya teatrı, Qosıq teatrı, filarmoniya, simfoniyalıq orkestr, qosıq hám ayaq oyın ansambli jumıs alıp barmaqta. Respublika radiosı janında xalıq saz ásbapları orkestri bar. Ázerbayjanda Mámleketlik muzıka akademiyası, 6 muzıka bilimlendiriwi, 73 muzıka mektebi bar. U. Hojibekov atındaǵı Ázerbayjan kórkem óneri ilimiy izertlew institutı (1945) muzıka hám teatr máseleleri menen shuǵıllanadı. Ázerbayjan hám ózbek xalıqları muzıka tarawında áyyemnen birge islesken. Atap aytqanda, Iran azarlarına tiyisli Abdulqodir Maroǵiy (1340-1435) derlik barlıq dóretiwshilik (qosıqshı, sazende hám kompozitorlıq) hám ilimiy (muzıka tanıwshılıq) jumısın Ámir Temur, Shahrux Mirza hám Xalil Sultan Mirzalar sarayında ótkergen. 1950-jıllardıń aqırında ózbek kompozitorı M. Burxanov xor ushın qayta islegen xalıq qosıqları Ázerbayjanda bul túrdegi xor muzıkasınıń rawajlanıwına túrtki boldı. Bul baylanıslar ǵárezsizlik jıllarında túr hám mazmun jaǵınan keńeyip barmaqta. Nawayı atındaǵı teatrda Ázerbayjan Melikovtıń «Eki júrek dástanı,» F. Amirovtıń «Mın bir tún» baletleri saxnalastırılǵan. == Teatr == Ázerbayjan xalıq teatr kórkem óneriniń derekleri áyyemgi ayaq oyın hám masqarapazlıqtan baslanadı. Xalıq arasında quwırshaq tamashaları áyyemnen rawajlanǵan. 1920-jılı Birlesken mámleketlik teatrı shólkemlestirildi (házirgi M. Azizbekov atındaǵı Ázerbayjan teatrı). Bul teatr 30-40-jıllarda usılı hám janrı jaǵınan hár qıylı bolǵan kóplegen spektakllerdi tamashagóylerge usındı: M. Ibrayımovtıń «Tirishilik,» S. Vurgunnıń «Farhad hám Shiyrin,» A. Ostrovskiydiń «Gúldirmama» hám basqalar, 40-jılları R.Rizonıń «Sanaat,» Z.Xalidtiń «Qasas» shıǵarmaları saxnalastırıldı. Respublikada rus drama teatrı, jas tamashagóyler teatrı, Quwırshaq teatrı (hámmesi Bakuda) hám basqa teatrlar bar. M. Aliev, M. Davudova, S. Ruxullo, A. Iskandarov, A. Alekperov, O. Qurbonov sıyaqlı artistler milliy kórkem óner rawajlanıwına múnásip úles qosqan. 1944-jılı Bakuda Ázerbayjan teatr jámiyeti dúzilgen. Ózbek teatr kórkem óneriniń rawajlanıwında Ázerbayjan teatrı hám dramaturgiyasınıń tásiri úlken boldı. Ázerbayjan teatrı 1911-jılı Túrkstan qalalarında tamashalar kórsetti. M. F. Axundovtıń «Hadji Qara,» «Musya Jordan hám Darvish Mustalishah,» N. Vezirovtıń «Jawınnan qashıp selge,» «Musibati Faxriddin,» A. Axverdiyevtiń «Talanǵan uya,» «Aǵa Muxammadshah Qojar» shıǵarmaları kórgizbe etildi. 1916-jılı Ázerbayjan muzıkalı teatrı da gastrolǵa kelip, U. Hojibekovtıń «Arshin mol olon,» «Asli hám Karam,» «Láyli hám Majnun» sıyaqlı spektakllerin kórsetti. Keyin ala Ázerbayjan dramaturglarınıń «Góruǵlı,» «Nargiz,» «Sevil,» «Juldız,» «Qaynana» sıyaqlı bir qatar shıǵarmaları Ózbekstan teatrlarında tabıslı saxnalastırıldı. H. Nosirova, M. Uyǵur, M. Qoriyeva, S. Alimov, Z. Qabilov sıyaqlı teatr ǵayratkerleri Bakuda oqıp kelgen. == Kino == Birinshi ázerbayjan kórkem film — «Neft hám millionlar áleminde» 1916-jılı kórsetilgen (rejissyor B. N. Svetlov). 1923-jılı Ázerbayjan fotokino basqarması shólkemlestirilip, 1924-jıldan baslap kórkem filmler súwretke alınıwı baslandı. 1945-jılı U. Hojibekovtıń «Arshin mol olon» komediyası ekranlastırıldı (1966-jılı rejissyor T. Tagizoda usi filmniń jana variantın jarattı). Tariyxiy hám sociallıq temalardaǵı «Latif,» «Ismat» (rejissyor M.Yu. Mixailov) filmleri jaratıldı. 1936-jıl dáslepki sesli filmler — «Al-mos» (rejissyor A. R. Kuliev), «Moviy dengiz sohilida» (rejissyor B. V. Barnet, S. Mardonov), «Jańa gorizont» (rejissyor E. Quliyev) dúnyaǵa keldi. 50-70-jılları Ázerbayjan kinematografiyası jana basqıshqa kóterildi. «Ómir imtixanı» (rejissyor Sh. Mahmudbekov), «Balalıqtıń aqırǵı túni» (rejissyor A. Boboev), «Júrek-júrek» (rejissyor E. Quliyev), «Waqıt qádiri,» (rejissyor G. Seidbeyli) filmlerinde insannıń ishki dúnyası, ádep-ikramlılıq máselelerin ashıp beriwge háreket etildi. Xalıq ótmishin jazıwǵa kirisken G. Seydbeyli, T. Tagizoda, E. Quliyev sıyaqlı rejissyorlar keyingi jıllarda «Nasimiy,» «Sóngen kostyorlar jarıǵı,» «Babak,» «Asov Kura,» «Jeti ulım meniń» filmlerin jarattı. Ázerbayjan kinoshıları jılına 4-5 kórkem, kóplegen waqıya-hújjetli hám multiplikaciya filmlerin islep shıǵaradı. == Derekler == {{Derekler}} {{Evropa}} {{Aziya}} {{Túrkiy temalar}} {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Ázerbayjan| ]] [[Kategoriya:Mámleketler]] [[Kategoriya:Evropa]] [[Kategoriya:Aziya]] [[Kategoriya:Aziya mámleketleri]] [[Kategoriya:Respublikalar]] 0euj6jp5zeiv31pg2qt0e19k3dpkwpe 0 279 226974 158717 2026-04-19T16:45:52Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 226974 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Muxammed Fizuliy | súwret = Fuzûlî.jpg | tuwılǵan jeri = [[Akkoyunlular]] | qaytıs bolǵan jeri = [[Osmanlılar imperiyası]] | jerlengen jeri = [[Kerbela]] | puqaralıǵı = [[Osmanlılar imperiyası]] | kásibi = [[shayır]], [[jazıwshı]] | dini = [[islam]], [[shialıq]] | perzentleri = }} Shıǵıs klassikalıq poeziyasınıń jarıq juldızlarınan bolǵan XVI ásirde jasaǵan kórnekli ázerbayjan shayırı '''Muxammed Fizuliy''' sóz dúnyasında Orta hám Kishi Aziyanı ózine qaratqan danıshpan-shayırlardıń biri edi. Ásirese [[Orta Aziya]] mádeniyatı tariyxında onıń ornı ádewir bólek. Fizuliy ózi jasaǵan zamanda emes, bálki sońǵı dáwirlerde de túrki xalıqlar arasında úlken baxıtqa eristi. Máselen XVII-XIX ásirlerdiń ózinde Fizuliy [[Shıǵarma|shıǵarmalarınıń]] qaraqalpaq, qazaq, qırǵız, túrkmen hám ózbek mektep medreselerinde sabaqlıq sıpatında qollanılıwı bunı anıq dáliylleydi. Ásirese XIX ásirdegi qaraqalpaq klassikalıq poeziyasınıń rawajlanıw baǵdarında [[Alisher Nawayı|Nawayı]] hám Fizuliy poeziyasınıń ustazlıq jolı ayrıqsha kózge túsedi. Bul haqqında qaraqalpaq klassik shayırı Berdaq: <poem> Fizuliyden dúrlar shashtım, Dilwarlardı izler edim. </poem> - dep jazǵan bolsa, házirgi qaraqalpaq poeziyasınıń kórnekli wákili, qaraqalpaq xalıq shayırı Ibrayım Yusupov óziniń "Tań atqansha" dep atalǵan qosıǵında: <poem> Janına tiyse sahrayı qosıqlarım, Oqıyın Fizuliydan tán atqansha. </poem> - dep jazdı. Muxammed Sulayman ulı Fizuliy 1498-jılı Karbala qalasında tuwılıp 1556-jılı qaytıs bolǵan. Ol negizi ázerbayjanlıq bolıp, sol dáwirdegi ayırım topalańlar nátiyjesinde shańaraǵı menen birlikte Baǵdad qalasına kóship ketken. Fizuliy jaslıǵınan baslap ana tili sıpatında túrki tilin iyelegen bolsa, Baǵdadqa barǵannan keyin arab, parsı hám grek tillerin úyrengen. Usınday sebepler menen ol úsh tilde qosıq jaza alatuǵın dárejege erisken hám úsh tilde (túrki, arabsha, parsısha) qosıqlar diywanın jazıp qaldırǵan. Fizuliy jaslıǵınan baslap filosofiyaǵa qızıǵadı. Onıń jas waqıtlarında jazǵan "Pikirler júyesi" - dep atalǵan shıǵarması áyyemgi grek filosofları Platon, Aristotel hám Geraklid pikirleri menen baylanısqan. Fizuliy jasaǵan [[Baǵdad]] qalası Shıǵıstıń eski mádeniy oraylarınan bolıp, bul qalada turli dáwirlerde hár qıylı hádiyselerdi basınan keshirdi. 1508-jılı Baǵdadtı shax Islam Xatay baǵındırıp, bul úlkege qaraslı ayırım belgili qalalarǵa medreseler qurǵızǵan edi. Usınday bir jaǵdaylarda Fizuliy Karbala hám Nadjib qalalarında ashılǵan medreselerge mudarris bolıp tayınlandı. Sońınan [[Baǵdad]]tı 1534-jılı túrkler baǵındırǵannan keyin Fizuliy belgili túrk shayırları Hiyaliy hám Yaxyabekler menen jaqınnan tanısqan. Fizuliy dáslep filosofiyalıq sezimlerge ábden berilip ketip "Júrek joldası", "Oy hám sezim", "Gezbe hám tańwa" dep atalǵan shıǵarmaların tap ómiriniń aqırına shekem jazǵan. Bulardıń hárbirin óz aldına tán poemalar sıpatında bahalaw múmkin. Fizuliy poeziyası Nizamiy Ganjaviy, Haqqaniy, [[Nasimiy]] hám [[Álisher Nawayı|Áliysher Nawayı]] poeziyasınıń sintezi edi. Sonıń ushın da ol XVI ásirdegi túrki poeziyanı eń biyik shıńlarǵa kótere aldı. Ǵázzel janrı Kúnshıǵıs ádebiyatında úlken orındı tutqanı sıyaqlı Fizuliy qáleminde de eń baslı orındı iyeledi. Parsı ádebiyatınıń eń baslı janrlarınıń biri bolǵan ǵázzel Ataiy hám Sakkakiy dáwirine kelip túrki poeziyaǵa da ótken. Al Nawayı dáwirine kelip, bul janr pútkil túrki poeziyanı jer júzine tanıttı. Fizuliy dáwirinde bolsa ol óz reńbe-reńligi menen kórindi. Ǵázzeldiń eń baslı teması ıshqı muxabbat bolıp, ol hárbir dáwirdiń óz dártin bere alǵan bolsa da keyingi dáwirde jazılǵan ǵázzellerdi tek ıshqı muxabbat tiykarında jazılǵan shıǵarmalar sıpatında qaraw qıyın. Ásirese Nawayı ǵázzellerinde bul baǵdar ádewir anıq seziledi. Al Fizuliy ǵázzellerin bolsa insanlardıń muxabbat haqqındaǵı hawazı sıpatında qabıl etiw múmkin. Kóp ǵana ádebiyatshılar onı "Muhabbat jırshısı" - dep ataydı. Onıń ǵázzelleri de bul pikirdi anıq dáliylleydi. Mısalı: <poem> Áy samal ǵamlı kewlimdi bir maydan shad et, Ol gózzaldı meniń halımnan xabardar et. Men bir ǵárip ol nigar jolında intizarman, Onıń dilbar jamalın kóz aldımda tákirar et. Onıń dártinen nay bolıp nama shalayın, Ashıqlar diydarın bir-birine zar et. Ishqınıń zardabınan men bul jaqta qáste boldım, Ashıqlar ıshqı keselin giripdar et. </poem> - dep aytıp keledi de, Fizuliy hár qanday muxabbattıń ústirtin bolmawın, yaǵnıy hár qanday adamnıń óz muxabbatı aldında 'telbe' bolıp qalıwın qáleydi. Fizuliy basqa da shıǵıs shayırları sıyaqlı ǵázzellerden tısqarı muxammes, tájriband, másnawiy, murabba, rubayı janrlarında kóp ǵana qosıqlar jazıp qaldırǵan shayır. Solardıń ishinde murabba hám rubayı janrları qaraqalpaq poeziyasına ádewir jaqın. Shıǵıstan tarqalǵan murabba janrı tórt qatarlı qosıqlardan ibarat bolıp, qosıqtıń bánti birgelikli uyqaslı qatarlar menen tamamlanadı. Onıń ayırım belgileri qaraqalpaq xalıq dástanı 'Qoblanda: 'Ne kórdiń qara at, ne kórdiń?', Ájiniyazdıń "Bozataw" poemasında: 'Xosh aman bol bizden qaldıń Bozataw' - degen qatarlarda ushırasadı. Al Fizuliydiń murabbaları negizinen muhabbat temasına baǵıshlanǵan bolıp 'Kózim, janım, kúzqarım, súyikli dáwletli sultanım' - dep atalǵan birgelikli radifli uyqaslar menen tamamlanǵan. Forması jaǵınan xalıq poeziyasındaǵı muhabbat qosıqlarına ádewir usap keledi. Mısalı: <poem> Meniń kewlimdi soramadıń áy qıylı pariyshanım, Sen ushın qáste boldım, qalmadı belde dármanım. Sensiz ómirim menin qarańǵı, áy gózzal janım, Kózim, janım, kúnharım, suyikli dáwleti sultanım. </poem> Fizuliydiń pikiri boyınsha yosh hámme waqıt ómir hádiyselerin dártli hám sezimtallı túsiniw tiykarında payda boladı. Sonıń ushında shayırlar may ishiwden de qaytpaydı. May (ishkilik) adamlardı birden tolqınlandıradı. Ishkilik ishken adamǵa dúnya gózzallıǵı azmaz boyanıńqırap kórinedi. Sonıń ushında ol ulken sezgilerge berilip ketiwi múmkin. Biraq dúnya haqıyqatlıǵın sap aqılı menen seze almaydı. Al shayxlar bolsa ishpey jemey-aq ibadatqa beriledi. Demek olardıńda óz aldına qoyǵan maqsetleri bar. Sonıń ushında Fizuliy shayırlıq penen shayxlıq arasında kelisim bolıwı kerek, - dep túsinedi. Sebebi bul eki taypada ómirden ádalat izleydi. Shayırlar gózzallarǵa bolǵan ashıqlıǵın jasırmastan más halında sóyleydi. Al shayxlar bolsa pútkilley qanaatshıl. Olar gózzallarǵa qıya baqpaydı. Pútkil ómirin qanaatlılıq, tartınshaqlıq hám uyalshaqlıq penen ótkeredi. Olar bul jolda tek qúdiretli Alla taladan ǵana mádet soraydı. Shayxlardıń kópshiligi ishkilik ishpeydi. Sonıń ushında olardıń aqıl-esi pútin adamlar yaǵnıy ómirdi bórttirip kórsetiwden, lapgóylikten qalıs adamlar degen pikirge keledi. [[Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar]] icpb22dyswucmt5wyqge76dh1siq86z 0 315 227020 212054 2026-04-20T11:05:58Z Zucaulmaues 11134 227020 wikitext text/x-wiki {{Mámleket infoqutısı |atı=Qaraqalpaqstan |mámleket_atı_tolıq=Qaraqalpaqstan Respublikası |mámleket_atı=Qaraqalpaqstan |súwret_bayraq=Flag of Karakalpakstan.svg |súwret_gerb=Emblem of Karakalpakstan.svg |etnoxoronim=[[qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] |rásmiy_tiller=[[ózbek tili]], [[qaraqalpaq tili]] |gimn=Anthem of Karakalpakstan.ogg |paytaxtı=[[Nókis]]|waqıt_utc=+05:00 |jetekshi_hámeli_1=[[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]] Baslıǵı |jetekshi_atı_1=[[Amanbay Orınbaev]] |maydan=166,590 kv.km |common_name=Karakalpakstan |súwret_karta=Karakalpakstan orthographic projection no background.png|súwret_karta2=Qaraqalpaqstan Respublikasi in Uzbekistan.svg |tiykar_salınǵan=[[1924|1924-jıl]] [[14-oktyabr]] |jetekshi_hámeli_2=[[Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi]] Baslıǵı |jetekshi_atı_2=[[Qaxraman Sariev]] |xalıq=2 000 000 |xalıq_dizim_jıl=2024 |xalıq_orın=9 |xalıq_tıǵızlıq=12,03 |xalıq_orın_tıǵızlıq=13 |telefon_prefiksi=+998}} '''Qaraqalpaqstan Respublikası''' yamasa '''Qaraqalpaqstan'''<ref>[https://web.archive.org/web/20251112163744/https://www.constitution.uz/uploads/constitution_oz.pdf Өзбекстан Республикасынын конституциясы] {{Lang-uz}}</ref> — [[Ózbekstan Respublikası]] quramındaǵı suveren respublika. Ózbekstannıń arqa-batısında jaylasqan. Paytaxtı — [[Nókis]] qalası. Iri qalaları — [[Xojeli]], [[Qońırat]], [[Shımbay]] hám [[Taqıyatas]]. Respublika administrativlik jaqtan 16 rayon hám 1 qaladan turadı. == Geografiyası == [[File:The area of Karakalpakstan.png|thumb|Qaraqalpastan Respublikası maydanı.]] Qaraqalpaqstan házirgi waqıtta, tiykarınan, shólstanlıqtan ibarat hám Ózbekstannıń batısında, Ámiwdárya háwiziniń eń tómengi bóliminde, [[Aral teńizi]] boyında jaylasqan<ref name="Batalden">{{cite book |title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics |last=Batalden |first=Stephen K. |author2=Batalden, Sandra L. |year=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=0-89774-940-5 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045035/https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref><ref name="Thomas" /><ref name="Merkel">{{cite book |title=The New Uranium Mining Boom: Challenge and Lessons Learned |last=Merkel |first=Broder |author2=Schipek, Mandy |year=2011 |publisher=Springer |isbn=978-3642221217 |page=128 |url=https://books.google.com/books?id=ZrmhBB9jY00C&q=karakalpakstan&pg=PA127 |access-date=7 June 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045033/https://books.google.com/books?id=ZrmhBB9jY00C&q=karakalpakstan&pg=PA127 |url-status=live }}</ref>. Maydanı 164 900 km² bolıp<ref name="Roeder">{{cite book |title=Where nation-states come from: institutional change in the age of nationalism |last=Roeder |first=Philip G. |year=2007 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-13467-3 |pages=55, 67 |url=https://books.google.com/books?id=XAItI5C_JPUC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045034/https://books.google.com/books?id=XAItI5C_JPUC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref>, átrapı shól menen qorshalǵan. [[Qızılqum]] shóli shıǵısında, al [[Qaraqum]] shóli qublasında jaylasqan. [[Ústirt]] plato batısqa qaray [[Kaspiy teńizi]]ne shekem sozılıp jatadı<ref name="Bolton">{{cite book |title=Russian Orientalism: Central Asia and the Caucasus |last=Bolton |first=Roy |year=2009 |publisher=Sphinx Fine Art |isbn=978-1-907200-00-7 |page=54 |url=https://books.google.com/books?id=ppFqRnZXNWsC&q=karakalpakstan |access-date=3 March 2012 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416045034/https://books.google.com/books?id=ppFqRnZXNWsC&q=karakalpakstan |url-status=live }}</ref>. == Klimatı == {{main|Qaraqalpaqstan klimatı}} Qaraqalpaqstan Respublikası keskin kontinentallı hám hádden tısqarı qurǵaqshılıǵı menen ajıralıp turadı. Klimat shárayatınıń bunday bolıwında onıń Evraziya materiginiń ishkerisinde jaylasıwı, relyeftiń tegisligi, dúnya júzilik okean suwlarınan júdá uzaq jaqta jaylasıwı, [[Arktika|Arktikadan]] keletuǵın suwıq hawa massası ushın irkinishtiń joq ekenligi hám Aral ekologiyalıq apatshılıǵı kúshli tásir jasaydı. == Demografiyası == 2023-jıl 1-iyul jaǵdayına bola, Qaraqalpaqstan xalqınıń sanı 1 986 900 adamdı quradı. Bul 2022-jıldıń sáykes dáwirine salıstırǵanda 1,2%ke kóp. Er adamlar sanı (997 800) hayal-qızlar sanınan (989 100) sál kóbirek boldı. Awıllıq jerlerde jasaytuǵınlar sanı (1 015 500) qalalarda jasaytuǵınlarǵa (971 400) qaraǵanda sál kóbirek boldı<ref name=stat2023>{{Web deregi | url = https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/42015-qoraqalpog-iston-respublik-asi-| bet = Distribution of the permanent population of the Republic of Karakalpakstan| baspaxana = Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan| til = uz| sáne = 2023-jıl 25-iyul | qaralǵan sáne = 2024-jıl 13-oktyabr }}</ref>. 2007-jılǵı esap-kitaplarǵa bola, xalıqtıń shama menen 400 000ı [[Qaraqalpaqlar|qaraqalpaq]] etnikalıq toparına, 400 000ı [[Ózbekler|ózbekler]]ge hám 300 000ı [[Qazaqlar|qazaqlar]]ǵa tuwra keledi<ref name="Mayhew"/>. Qaraqalpaqlardıń 95%i Ózbekstanda, tiykarınan Qaraqalpaqstanda jasasa da<ref>{{cite book |author1=Birgit Schlyter |editor1-last=Schiffman |editor1-first=Harold |title=Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors |date=2012 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-21765-2 |page=191 |chapter=Language Policy and Language Development in Multilingual Uzbekistan}}</ref>, [[qaraqalpaq tili]] ózbek tiline qaraǵanda [[Qazaq tili|qazaq tili]]ne jaqınıraq<ref>[https://web.archive.org/web/20160304185052/http://windowonheartland.blogspot.com/2012/01/karakalpakstan-uzbekistans-latent.html Karakalpakstan: Uzbekistan's latent conflict] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304185052/http://windowonheartland.blogspot.com/2012/01/karakalpakstan-uzbekistans-latent.html |date=4 March 2016 }}, 6 January 2012</ref>. Qaraqalpaq tili sovet dáwirinde ózgertilgen [[Kirill alfaviti|kirill]] alfavitinde jazılǵan bolsa, 1996-jıldan baslap [[Latın alfaviti|latın alfavitinde]] jazılmaqta. Paytaxt Nókis qalasınan basqa, iri qalalar qatarına [[Xojeli]], [[Taqıyatas]], [[Shımbay]], [[Qońırat]] hám [[Moynaq]] qalaları kiredi. Tuwılıwdıń ulıwma koefficienti 2,2%ti quraydı: 2017-jılı shama menen 39 400 bala tuwılǵan. Sol dáwirde 8 400 ge jaqın adam qaytıs bolǵan. Ólimniń ulıwma koefficienti 0,47%ti quraydı. Tábiyiy ósim 31 000 adamdı yamasa 1,72% ti quradı. 2017-jılı ortasha jas 27,7 jas bolǵan, bul Ózbekstannıń basqa bólimlerine (pútkil mámleket boyınsha ortasha jas 28,5) qaraǵanda jasırıraq. Er adamlar ushın bul kórsetkish 27,1 jas, al hayal-qızlar ushın 28,2 jas bolǵan. 1926–1989-jıllardaǵı Pútkilawqamlıq xalıq sanı dizimine alıw maǵlıwmatları boyınsha Qaraqalpaqstan xalqınıń sanı hám etnikalıq quramınıń dinamikası: {| class="wikitable sortable" !Milleti !<small>1926 (adam)</small> !% !<small>1939 (adam)</small> !% !<small>1959 (adam)</small> !% !<small>1970 (adam)</small> !% !<small>1979 (adam)</small> !% !<small>1989 (adam)</small> !% |- |Jámi |304 539 |100.00% |469 702 |100.00% |510 101 |100.00% |702 264 |100.00% |905 500 |100.00% |1 212 207 |100.00% |- |Ózbekler |84 099 |27.62% |116 054 |24.71% |146 783 |28.78% |212 597 |30.27% |285 400 |31.52% |397 826 |32.82% |- |Qaraqalpaqlar |116 125 |38.13% |158 615 |33.77% |155 999 |30.58% |217 505 |30.97% |281 809 |31.12% |389 146 |32.10% |- |Qazaqlar |85 782 |28.17% |129 677 |27.61% |133 844 |26.24% |186 038 |26.49% |243 926 |26.94% |318 739 |26.29% |- |Túrkmenler |9686 |3.18% |23 259 |4.95% |29 225 |5.73% |37 547 |5.35% |48 655 |5.37% |60 244 |4.97% |- |Ruslar |4924 |1.62% |24 969 |5.32% |22 966 |4.50% |25 165 |3.58% |21 287 |2.35% |19 846 |1.64% |- |Koreysler | | |7347 |1.56% |9956 |1.95% |8958 |1.28% |8081 |0.89% |9174 |0.76% |- |Tatarlar |884 |0.29% |4162 |0.89% |6177 |1.21% |7619 |1.08% |7617 |0.84% |7767 |0.64% |- |Ukrainler |621 |0.20% |3130 |0.67% |2201 |0.43% |2316 |0.33% |2005 |0.22% |2271 |0.19% |- |Bashqurtlar |29 |0.01% |381 |0.08% |571 |0.11% |854 |0.12% |920 |0.10% |1090 |0.09% |- |Qırǵızlar |277 |0.09% |181 |0.04% |177 |0.03% |400 |0.06% |1955 |0.22% |867 |0.07% |- |Moldavanlar |10 |0.00% |16 |0.00% | | |57 |0.01% |343 |0.04% |632 |0.05% |- |Beloruslar |30 |0.01% |214 |0.05% |328 |0.06% |517 |0.07% |852 |0.09% |567 |0.05% |- |basqalar |2072 |0.68% |1697 |0.36% |1874 |0.37% |2691 |0.38% |2650 |0.29% |4038 |0.33% |} {{clear}} == Siyasatı == === Avtonomiya statusı === {{seealso|Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası}} [[Qaraqalpaqstan Avtonomiyalı Sovet Socialistik Respublikası]] 1932-jılı [[Ózbekstan Sovet Socialistik Respublikası]] quramına kirgenge shekem [[Sovet Awqamı]] quramındaǵı avtonomiyalı respublika bolǵan. Qaraqalpaqstan Respublikası 1990-jılı Ózbekstannıń ǵárezsizliginen keyin de óziniń aldınǵı rásmiy suverenitetin saqlap qaldı<ref>{{Web deregi | url = https://www.rferl.org/a/uzbekistan-karakalpakstan-deadly-unrest-trial-tajmuratov/32251200.html| baspaxana = [[Radio Free Europe/Radio Liberty]]| bet = In Uzbekistan's Karakalpakstan, Trial Over Deadly Unrest Makes A 'Hero' Of Its Intended Villain| sáne = 2023-jıl 1-fevral | at = Chris| familiya = Rickleton| qaralǵan sáne = 2023-jıl 5-aprel }}</ref>. Qaraqalpaqstan óz islerine tiyisli qararlar boyınsha Ózbekstan menen birge «veto huquqına» iye. Konstituciyaǵa muwapıq, Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan arasındaǵı múnásibetler «shártnamalar hám kelisimler menen tártipke salınadı» hám hár qanday dodalaw «kelisiw jolı menen sheshiledi». Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń XVII babı 89-statyasında mınanday delingen: «Qaraqalpaqstan Respublikası Qaraqalpaqstan xalqınıń ulıwma xalıqlıq referendumı tiykarında Ózbekstan Respublikası quramınan shıǵıw huquqına iye»<ref>{{Web deregi | sáne = 2023-jıl 30-aprel | bet = The Constitution of the Republic of Uzbekistan| url = https://constitution.uz/uploads/constitution_en.pdf| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-iyul | jumıs = constitution.uz| page = 13| til = English| type = Unofficial translation| publication-date = 30 April 2023| citata = The Republic of Karakalpakstan shall have the right to secede from the Republic of Uzbekistan on the basis of a nation-wide referendum held by the people of Karakalpakstan.}}</ref><ref>{{Web deregi | bet = Constitution of the Republic of Uzbekistan| url = https://constitution.uz/en/clause/index#item89| qaralǵan sáne = 2024-jıl 15-iyul | jumıs = constitution.uz| til = en}}</ref>. 2022-jıl iyul ayında regionda Qaraqalpaqstannıń suverinitetinen ayırıwshı bolǵan usınıs etilgen konstituciyalıq ózgerisler sebepli [[Qaraqalpaqstandaǵı narazılıq háreketleri (2022)|narazılıqlar]] júzege keldi<ref>{{Web deregi | bet = Uzbekistan's new constitution: More for Mirziyoyev, less for Karakalpakstan| url = https://eurasianet.org/uzbekistans-new-constitution-more-for-mirziyoyev-less-for-karakalpakstan| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | jumıs = eurasianet.org| til = en| arxivsáne = 2022-jıl 2-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220702173630/https://eurasianet.org/uzbekistans-new-constitution-more-for-mirziyoyev-less-for-karakalpakstan| url-status = live}}</ref><ref>{{Web deregi | sáne = 2022-jıl 1-iyul | bet = Жители Узбекистана вышли на митинги после конституционной реформы| url = https://www.kommersant.ru/doc/5445408| qaralǵan sáne = 2022-jıl 1-iyul | jumıs = www.kommersant.ru| til = ru| arxivsáne = 2022-jıl 1-iyul | arxivurl = https://web.archive.org/web/20220701193427/https://www.kommersant.ru/doc/5445408| url-status = live}}</ref>. Usınıs etilgen ózgerisler keyinirek demonstraciyalardan soń biykar etildi<ref>{{cite news |title=Uzbekistan scraps plans to curb Karakalpak autonomy after protest |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/protests-break-out-uzbek-autonomous-region-over-constitution-reform-plan-2022-07-02/ |access-date=2 July 2022 |work=Reuters |date=2 July 2022 |language=en |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702083400/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/protests-break-out-uzbek-autonomous-region-over-constitution-reform-plan-2022-07-02/ |url-status=live }}</ref>. === Basshılıq === Respublika basshısı [[Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi]]niń (parlamentiniń) Baslıǵı esaplanadı (1991-jıldan 1992-jılǵa shekem «Respublika Prezidenti» retinde belgili bolǵan). Húkimet baslıǵı — [[Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi]]niń Baslıǵı. Konstituciyaǵa muwapıq, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Baslıǵınıń orınbasarlarınıń biri Qaraqalpaqstan wákili esaplanadı. == Tábiyiy baylıqları == Qaraqalpaqstan Respublikası tábiyiy [[Gaz|gаz]], gaz kondensatı, neft [[Granit|grаnit]], bеtоnit, kаоlin, mramor, altın, temir rudası, fоsfоr, kaliy duzları, hár qıylı duzlarǵa bay. Ústirt tegisliginde hám [[Aral teńizi]] boylarında tábiyiy gaz hám gaz kondensatı kánleri bar. Búgingi kúnde bul kánlerden gaz qazıp alınıp atır. [[Qarataw]] yaki [[Sultan Wáyis tawı|Sultan Wáys taw dizbekleri]]nde altın untaqları bar. == Awıl xojalıǵı == Biyday, salı hám [[paxta]] eń kóp egiletuǵin egin túrlerinen esaplanadı. Respublikada qaramal, túye, qarakól qoyı hám eshkiler kóp baǵıladı. == Energetika == [[Taqıyatas elektr stanciyası|Taqıyatas]] hám [[Túyemoyın elektr stanciyası|Túyemoyın elektr stanciyaları]] bar. == Ádebiyatı == {{main|Qaraqalpaq ádebiyatı}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{commons|Qaraqalpaqstan}} * [https://web.archive.org/web/20210424161902/http://karakalpakstan.uz/ru Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi rásmiy veb-saytı] {{Ref-ru}} * [http://www.ayimtour.com Qaraqalpaqstanǵa sayaxat] {{Ózbekstan regionları}} {{Qaraqalpaqstan}} {{Sırtqı siltemeler}} {{geo-stub}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan| ]] [[Kategoriya:Ózbekstan]] n43s4nse1pjebdamjm3z2zop46h5waf 8 831 227012 177469 2026-04-20T09:13:31Z Kvazimodo 10433 /* Kategoriyalar */ qosımshalar 227012 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil[ResourceLoader]|Qisqausil.js * UTCLiveClock[ResourceLoader]|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock [ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert[ResourceLoader]|TezÓzgert.js * whoisactive[ResourceLoader||skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[ResourceLoader|package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups[ResourceLoader]|popups.js|navpop.css * tagadder[ResourceLoader|default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[ResourceLoader|default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[ResourceLoader|skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq[ResourceLoader]|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon[ResourceLoader]|Renlifon.css * VectorClassic[ResourceLoader|skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink[ResourceLoader]|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * CategoryMaster[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor[ResourceLoader]|TemplateDataEditor.js sh97dmelqlfxxp62yoa0qdlu727k6hk 227013 227012 2026-04-20T09:22:37Z Kvazimodo 10433 /* Kategoriyalar */ qosımshalar 227013 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil[ResourceLoader]|Qisqausil.js * UTCLiveClock[ResourceLoader]|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock [ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert[ResourceLoader]|TezÓzgert.js * whoisactive[ResourceLoader||skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[ResourceLoader|package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups[ResourceLoader]|popups.js|navpop.css * tagadder[ResourceLoader|default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[ResourceLoader|default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[ResourceLoader|skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq[ResourceLoader]|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon[ResourceLoader]|Renlifon.css * VectorClassic[ResourceLoader|skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink[ResourceLoader]|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * CategoryMaster[ResourceLoader|rights=autopatrol|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor[ResourceLoader]|TemplateDataEditor.js ekhxvlfkuxofd4fn1smi3twu7x2kd5i 227014 227013 2026-04-20T09:23:05Z Kvazimodo 10433 /* Kategoriyalar */ qosımshalar 227014 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil[ResourceLoader]|Qisqausil.js * UTCLiveClock[ResourceLoader]|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock [ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert[ResourceLoader]|TezÓzgert.js * whoisactive[ResourceLoader||skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[ResourceLoader|package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups[ResourceLoader]|popups.js|navpop.css * tagadder[ResourceLoader|default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[ResourceLoader|default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[ResourceLoader|skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq[ResourceLoader]|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon[ResourceLoader]|Renlifon.css * VectorClassic[ResourceLoader|skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink[ResourceLoader]|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * CategoryMaster[ResourceLoader|rights=autoconfirmed|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor[ResourceLoader]|TemplateDataEditor.js 9oelkcx25qljzb7t0ijx0q9ezm8j4o5 227015 227014 2026-04-20T09:28:22Z Kvazimodo 10433 /* Kategoriyalar */ qosımshalar 227015 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil[ResourceLoader]|Qisqausil.js * UTCLiveClock[ResourceLoader]|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock [ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert[ResourceLoader]|TezÓzgert.js * whoisactive[ResourceLoader||skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[ResourceLoader|package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups[ResourceLoader]|popups.js|navpop.css * tagadder[ResourceLoader|default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[ResourceLoader|default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[ResourceLoader|skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq[ResourceLoader]|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon[ResourceLoader]|Renlifon.css * VectorClassic[ResourceLoader|skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink[ResourceLoader]|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * CategoryMaster[ResourceLoader|rights=sysop|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor[ResourceLoader]|TemplateDataEditor.js mke6h0fpv6kx2p2tpsy41j689xnm6ll 227016 227015 2026-04-20T09:30:47Z Kvazimodo 10433 /* Kategoriyalar */ qosımshalar 227016 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil[ResourceLoader]|Qisqausil.js * UTCLiveClock[ResourceLoader]|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock [ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert[ResourceLoader]|TezÓzgert.js * whoisactive[ResourceLoader||skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[ResourceLoader|package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups[ResourceLoader]|popups.js|navpop.css * tagadder[ResourceLoader|default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[ResourceLoader|default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[ResourceLoader|skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq[ResourceLoader]|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon[ResourceLoader]|Renlifon.css * VectorClassic[ResourceLoader|skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink[ResourceLoader]|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * CategoryMaster[ResourceLoader|rights=administrator|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor[ResourceLoader]|TemplateDataEditor.js 5ftgu6q1z1kg6keeuaj8jhjrrz24yeb 227017 227016 2026-04-20T09:34:15Z Kvazimodo 10433 /* Kategoriyalar */ qosımshalar 227017 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Xabarlandırıwlar == * XTools-MaqalaMagliwmati[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * Qisqausil[ResourceLoader]|Qisqausil.js * UTCLiveClock[ResourceLoader]|UTCLiveClock.js * LocalLiveClock [ResourceLoader]|LocalLiveClock.js * HizliBilgi[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|HizliBilgi.js * markAdmins [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|markAdmins-data.js|markAdmins.js * switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js * TezÓzgert[ResourceLoader]|TezÓzgert.js * whoisactive[ResourceLoader||skins=vector,vector-2022,monobook,modern|dependencies=mediawiki.api]|whoisactive.js|whoisactive.css == Redaktorlaw == * Adiutor[ResourceLoader|package|requiresES6|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless,minerva|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.user,oojs-ui-core,oojs-ui-windows,oojs-ui-widgets,oojs-ui.styles.icons-interactions,oojs-ui.styles.icons-movement,oojs-ui.styles.icons-content,oojs-ui.styles.icons-moderation,oojs-ui-toolbars,oojs-ui.styles.icons-editing-core,oojs-ui.styles.icons-layout,oojs-ui.styles.icons-user,oojs-ui.styles.icons-media,oojs-ui.styles.icons-editing-advanced]|Adiutor.js|Adiutor-AIL.js|Adiutor-AFD.js|Adiutor-AIV.js|Adiutor-BDM.js|Adiutor-CMR.js|Adiutor-COV.js|Adiutor-CSD.js|Adiutor-DAS.js|Adiutor-DEL.js|Adiutor-INF.js|Adiutor-OPT.js|Adiutor-PMR.js|Adiutor-PRD.js|Adiutor-RDR.js|Adiutor-RPP.js|Adiutor-SUM.js|Adiutor-TAG.js|Adiutor-UBM.js|Adiutor-UPW.js|Adiutor-WRN.js|Adiutor.js|Adiutor.css|Adiutor-AFD.json|Adiutor-AIV.json|Adiutor-CMR.json|Adiutor-CSD.json|Adiutor-DAS.json|Adiutor-PMR.json|Adiutor-PRD.json|Adiutor-RDR.json|Adiutor-RPP.json|Adiutor-SUM.json|Adiutor-TAG.json|Adiutor-UBM.json|Adiutor-WRN.json|Adiutor-i18.json * Prosesize[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util]|Prosesize.js|Prosesize.css * Navigation popups[ResourceLoader]|popups.js|navpop.css * tagadder[ResourceLoader|default|rights=autoconfirmed]|tagadder.js * summaryButtons[ResourceLoader|default|hidden |type=general |actions=edit |dependencies=mediawiki.ui.button, mediawiki.util] |summaryButtons.js |summaryButtons.css == Wikidata == * Shortdesc-helper-loader[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,user.options,mediawiki.util|skins=vector,vector-2022,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|Shortdesc-helper.js * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector,vector-2022]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css == Kórinis == * Blackskin[ResourceLoader|skins=monobook]|Blackskin.css * EskiPariq[ResourceLoader]|EskiPariq.css * RenliBagdarlaw[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw.css * RenliBagdarlaw2[ResourceLoader]|RenliBagdarlaw2.css * Renlifon[ResourceLoader]|Renlifon.css * VectorClassic[ResourceLoader|skins=vector]|VectorClassic.css * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * HideSandboxLink[ResourceLoader]|HideSandboxLink.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * LatinKirill[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util]|LatinKirill.js == Kategoriyalar == * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * CategoryMaster[ResourceLoader|rights=sysop|dependencies=mediawiki.util]|CategoryMaster.js * Katalitik[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|Katalitik.js|Katalitik.css == Úlgiler == * TemplateDataEditor[ResourceLoader]|TemplateDataEditor.js mke6h0fpv6kx2p2tpsy41j689xnm6ll 0 6846 227000 181984 2026-04-20T07:11:48Z Kvazimodo 10433 Infoqutı tolıqtırıldı 227000 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Iyun 2023}} {{Alım infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Svante Pääbo | negizgi atı = Svante Pääbo | súwret = Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped) (cropped).jpg | súwret táriypi = Pääbo 2016-jılı | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = [[Stokgolm]], [[Shveciya]] | puqaralıǵı = {{SWE}} | ilimiy tarawı = [[Genetika]], [[Evolyuciyalıq antropologiya]] | jumıs orınları = [[Maks Plank evolyuciyalıq antropologiya institutı]], [[Leypcig universiteti]], [[Myunxen universiteti]], [[Syurix universiteti]] | oqıǵan jeri = [[Uppsala universiteti]] | ilimiy dárejesi = PhD (1986) | belgili isleri = [[Paleogenetika]] | ómirlik joldası = Linda Vigilant (2008-jıldan) | perzentleri = 2 | sıylıqları = [[Nobel sıylıǵı]] (2022), [[Leybnits sıylıǵı]] (1992), [[Max Delbrück medalı]] (1998), [[Louis-Jeantet medicina sıylıǵı]] (2005)<ref name="Louis-Jeantet Prize">{{cite web |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2005-en/professeur-svante-paabo |title=Professor Svante PÄÄBO | Jeantet |date=1 October 2017}}</ref>, [[Lomonosov altın medalı]] (2014), [[Polyar julduz ordeni]] (2024) }} '''Svante Pääbo''' ''yaki'' '''Svante Peebo'''<ref>veb deregi [https://www.newyorker.com/magazine/2011/08/15/sleeping-with-the-enemy Kak pravil'no peredavat' familiyu Pääbo?] kirisiw sánesi=2013-07-17|arxivsana=2013-06 -30</ref> (Aytılıw|Savante Paabo) ([[1955]]-[[20-aprel|yil 20 -aprel]],[[Stokgolm]]) shved biologi,[[Genetikalıqa|genetik]] alım.[[Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi|Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqı bayraqdori]] (2022). Nobel komitetinde Pääboning dóretpeleri ilimiy jámiyetshilik tárepinen insan evolyutsiyasın jaqsılaw túsiniw ushın ájayıp qóllanba ekenligi ta'kidalb ótildi<ref>Jańalıqlar deregi [https://www.kommersant.ru/doc/5593913 Homo sapiens poluchil Nobelevku za gominidov]| work=«Kommersant'»</ref>. Pääbo Svante [[Shveciya korollıǵılıq pánler akademiyasi|Shveciya Korollıǵılıq Pánler Akademiyasi]] (2000), Leopoldina (2001),[[Amerika Qospa Shtatları Milliy pánler akademiyasi|AQSh Milliy Pánler Akademiyasi]] (2004),[[Fransiya pánler akademiyasi|Fransiya Pánler Akademiyasi]] (2015)<ref>veb deregi Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/svante-paabo. html|sarlavha=Svante Pääbo! Liste des membres de l'Académie des sciences / P! Listes mamıq ordre alphabétique! Listes des membres! Membres! Nous connaître<!-- Zagolovok dobavlen botom --> [https://web.archive.org/web/20180218091753/http://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/svante-paabo.html archive].</ref> hám [[London korollıǵılıq jámiyeti|London Korollıǵılıq Jámiyetiniń]] aǵzası esaplanadı (2016). == Ómirbayanı == Pääbo bioximiyalıq [[Sune Bergström]]<ref>[https://www.nytimes.com/2014/06/24/science/searching-for-answers-in-very-old-dna.html Claudia Dreifus. Searching for Answers ın very Old DNA. A conversation with Svante Paabo. The New York Times]. June 23, 2014</ref><ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2011/08/15/sleeping-with-the-enemy Elizabeth Kolbert. Sleeping with the Enemy. What happened between the Neanderthals and us? The New Yorker]. August 15, 2011.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/science/2014/feb/15/svante-paabo-dna-neanderthal-genetics Robin McKie. Svante Pääbo: the DNA hunter taking us back tap our roots. The Guardian]. 15 February 2014. : «<nowiki>''</nowiki> grew up as the secret extra-marital san of Sune Bergström<nowiki>''</nowiki>».</ref> hám estoniyalik ximik [[Karin Pebo|Karin Pääbo]](1925-2013) dıń perzenti esaplanadı<ref>[https://www.labirint.ru/books/612003/ <nowiki>''Svante Peabo''</nowiki>. Neandertales. v poiskax ischeznuvshix genomov.] — M.: AST. Corpus — 2018. — 416 s.</ref>. Onıń ákesi [[fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi]] (1982) bayraqdori. Pääbo [[:en:Bagarmossen|Bagarmossenda ósińki]]. Ol anası tárepinen tárbiyalanǵan (onıń anası Sunening laboratoriyasında laborant bolıp islegen), sebebi Sune Bergströmning sol waqıtta basqa shańaraǵı bar edi<ref>[https://web.archive.org/web/20221003151652/https://steinhour.openlcc.net/biol125-21517/2018/02/23/svante-paabo-the-neanderthal-man/ Svante Pääbo: The Neanderthal Man]</ref>. Ol [[Upsala|Uppsala]] qalasındaǵı Awdarma etilmegen 5|Shveciya qurallı kúshler mektep|Shveciya qurallı kúshler mektep|sv|Tolkskolanning dilmashlar klasında [[rus tili|rus]] tilin (1975—1976 )<ref>[https://www.bloomsburycollections.com/book/my-european-family-the-first-54-000-years/ch2-neanderthals-in-leipzig Karin Bojs. My European Family.] The First 54, 000 years. Chapter 2. Neanderthals ın Leipzig</ref>, bir waqtıniń ózinde 1975—1977-jıllarda [[Upsala universiteti|Uppsala universitetida]] Egipetologiya,[[Qibtiy tili]]ni úyrengen<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.0606596103 Nick Zagorski. Profile of Svante Pääbo (PNAS)]</ref>. 1980-jılda [[Upsala universiteti|Uppsala universiteti]] medicina fakultetin tamamlaǵannan keyin, ol qısqa múddet shıpaker bolıp islegen hám 1981-jılda Uppsala universitetine qaytıp kelgen onda Sitologiya kafedrası aspiranturasına oqıwǵa kirgen. Molekulyar immunologiya boyınsha kandidatlik dissertatsiyasın qorǵaw etken (1986). Keyin Pääbo qısqa múddet [[Cyurix universiteti|Cyurix]] universitetindegi Molekulyar biologiya orayında hám [[London]]dagi[[Saraton izertlewleri institutı]]da islegen. 1987—1990 -jıllarda ol [[California universiteti, Tuyıqeley|Tuyıqeleydagi Californiya universitetida]], Allan Uilson laboratoriyasında doktoranturadan keyingi izertlewler alıp barǵan. Pääbo labaratoriyada zamanagóy dáwirde joǵalıp ketken qaldıqlar hám haywanlardıń genetikalıq materialın ajıratıp alıw menen shuǵıllanǵan. 1990—1997-jıllarda [[Lyudvig Maksimilian atındaǵı Myunxen universiteti|Myunxen universitetida]] ulıwma biologiya professorı, 1997-jıldan [[Leipzig]]dagi Evolyutsion antropologıya institutında genetikalıqa kafedrası direktorı lawazımlarında iskerlik júrgizgen. 2008-jılda ol óziniń kásiplesi, amerikalıq primatolog hám genetikalıq [[:en:Linda vigilant|Linda vigilant]]menen turmısqa shıqtı, ol menen bir ul hám bir qızı bar<ref>[https://gruber.yale.edu/genetics/svante-p-bo The Gruber Foundation: Svante Pääb] o</ref>.[[Fayl:Presidential Lecture A Neandertal Perspective on Human Origins (48017661677).jpg|left|thumb|220 px]] == Jetiskenlikleri == Pääbo paleogenetika pániniń tiykarlawshilerinen biri bolıp, genetikalıq usıllar járdeminde birinshi adamlar hám gominidlarni úyreniw menen shuǵıllanǵan. Ol bul tarawdaǵı iskerligin 1984-jılda Evropa muzeyleri kolleksiyalaridan áyyemgi Egipet [[mumiya]]larini úyreniwden baslaǵan hám piramidalarǵa Egipetshunoslik kafedrası oqıtıwshı járdeminde kirisiw múmkinshiligine iye bolǵan. 1985-jılda tariyxda birinshi ret mumiyalardan genetikalıq material alınǵan<ref>Jańalıqlar deregi [https://www.nytimes.com/1985/04/16/science/intact-genetic-material-extracted-from-an-ancient-egyptian-mummy.html Intact Genetic Material Extracted from an Ancient Egyptian Mummy]| publisher=New York Times</ref>. 2006 -jılda ol neandertal genomini tolıq dekodlash rejesin járiyalaǵan. 2009 -jıl fevral ayında dáslepki nátiyjeler daǵaza etilgen hám 2010 -jıl may ayında olar Science jurnalında baspadan shıǵarılǵan. 2010 -jıl mart ayında Oltoydagi Denisova g'orida tabılǵan suyek bóleginen alınǵan DNKni úyrengen Pääbo toparı áyyemgi dáwirde ilgeri belgisiz bolǵan gominidlar turi — Denisov adamı ámeldegi degen juwmaqqa kelgenler. 2016 -jılda Pääbo toparı dúnya boylap derlik 2000 kisiniń genomlarini salıstırıwiy analiz qılıw tiykarında [[neandertallar]] hám homo sapiensning túrli gruppaları ortasında shaǵılıstırıwdıń keminde ush epizodi bolıwı múmkin degen juwmaqqa kelgenler. 2002-jılda Pääbo toparınıń «gen tili» esaplanǵan FOXP2 ning jańalıq ashılıwı haqqındaǵı daǵazası keń jámiyetshilik kelispewshilikine hám ilimiy dodalawlarǵa sebep bolǵan. == Sıylıqları == [[Fayl:Svante Pääbo interview San Diego.png||right|thumb|220 px]] [[Fayl:Plos paabo.jpg||right|thumb|220 px]] {| class=" wikitable" |+ | 1 | 1992-jıl ! Leibniz sıylıqı |- | 2 | 1998-jıl ! [[Evropa akademiyasi]] aǵzası |- | 3 | 1999-jıl ! [[Berlin-Brandenburg pánler akademiyasi]] aǵzası |- | 4 | 2004-jıl ! [[Sekseniya pánler akademiyasi]] aǵzası |- | 5 | 2008-jıl ! ''" ''Xızmetleri ushın''" '' ordeni |- | 6 | 2009-jıl ! ''" ''[[Germaniya federativ Respublikası aldındaǵı xızmetlerin ushın|Germaniya Federativ Respublikası aldındaǵı xızmetlerin ushın]]'' " '' ordeni |- | 7 | 2011-jıl ! [[Amerika pánler akademiyasi]] aǵzası |- | 8 | 2013-jıl ! [[Gruber sıylıqi]] |- | 9 | 2014-jıl ! [[M. v. Lomonosov atındaǵı altın medal]] iyesi |- | 10 | 2015-jıl ! [[Galway Irlandiya Milliy Universiteti eń húrmetli doktorı]] |- | 11 | 2016-jıl ! [[Medicinalıq tarawdaǵı jetiskenlikleri ushın]] sıylıqı |- | 12 | 2017-jıl ! [[Den David]] sıylıqı |- | 13 | 2018-jıl ! [[Asturiya Malikasi sıylıqi]] |- | 14 | 2018-jıl ! [[Körber sıylıqi]] |- | 15 | 2018-jıl ! [[Nierenberg sıylıqi]] |- | 16 | 2019-jıl ! [[Wiley sıylıqi]] |- | 17 | 2019-jıl ! [[Darwin-Wallace medali]] |- | 18 | 2020-jıl ! [[Yaponiya sıylıqi]] |- | 19 | 2021-jıl ! [[Messri sıylıqi]] |- | 20 | 2022-jıl ! [[Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi]] |} == Jazǵan shıǵarması == '''Neandertal adam : Joǵalǵan genomlarni izlep'''. — Trans. inglis tilinen. E. Naimark. — M.: AST. Korpus — 2018. — 416 b. — ISBN 978-5-17-091066 -3 == Derekler == {{Derekler}} {{wikify}} [[Kategoriya:Alımlar]] [[Kategoriya:Biologiya]] [[Kategoriya:Ilim-pán]] [[Kategoriya:Bilimlendiriw]] krpv0xq0qjxefvtbbzyfad3exluavg9 0 17549 227005 148300 2026-04-20T08:34:01Z CommonsDelinker 163 Replacing Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg with [[File:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Panorám 227005 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|nobaý|Teatr]] [[Fayl:Teatru.jpg|nobaý|Unamsız hám unamlı sezimlerdi ańlatıwshı nıqablar-teatr belgisi]] '''Teatr''' ([[Grek tili|grekshe]] ''θέατρον'' - "tamashagóy ornı") sheklengen orında bir yakı birneshe [[Aktyor|aktyorlar]] orınlaytuǵın [[Tomosha|sahna kórinisi]] arqalı tamashagóyge pikir uzatıwshı kórkem-óner janrı. Geyde teatr tamashalar ótkiziletuǵın imaratlardı da ''teatr'' dep aytadı (negizi olardı ''teatr imaratı'' dep aytıw orınlı). [[Kategoriya:Teatr]] [[Kategoriya:Kórkem-óner]] ilqkvh9gwhif3z4p2xr9efmo1rw8y33 4 23879 226969 226932 2026-04-19T12:02:28Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 226969 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23103}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4880}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4395}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4049}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 23 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 24 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 27 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 28 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 29 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 30 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} eeh9wj0qzjoxn66kf08a68aia0anyna 4 26380 226971 226934 2026-04-19T12:02:30Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 226971 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:84826}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:2968}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 8 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1503}}]] |- | 9 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 10 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 11 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 12 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 13 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 14 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:883}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:535}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:374}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 5xht66sm4v4ctr2aeahgd9v8zyik5ko 4 27432 226970 226933 2026-04-19T12:02:29Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 226970 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:84826}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23103}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4880}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 6 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4395}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 7 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4049}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 10 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 11 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:2968}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 19 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1503}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 20 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 21 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 22 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 23 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 24 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 25 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 26 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 27 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 28 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 29 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:883}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 39 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 40 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:535}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 43 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 44 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 45 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:374}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 48 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 49 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 50 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] || {{Permissions|TjBot}} {{/end}} op21imbscrb4wactuivaubghfm4aidk 0 40793 226981 226938 2026-04-19T21:52:25Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 226981 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Baylar Eyyubov<br><small>Bəylər Eyyubov</small> | súwret = Baylar Eyyubov (2013).jpg | lawazım = [[Ázerbayjan Prezidenti|Prezident xatkerliginiń]] baslıǵı | lawazımǵa kirisiw sánesi = 2025-jıl 30-iyun | aldınǵı isker = [[Dilara Seyidzade]] | lawazım_2 = [[Ázerbayjan Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti|Prezident qáwipsizlik xızmetiniń]] baslıǵı | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = 2020-jıl 16-mart | lawazımnan ketiw sánesi_2 = 2025-jıl 30-iyun | aldınǵı isker_2 = ''Lawazım shólkemlestirildi'' | keyingi isker_2 = [[Farid Asgarov]] | lawazım_3 = [[Ázerbayjan Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti|Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmetiniń]] birinshi orınbasarı | lawazımǵa kirisiw sánesi_3 = 2003-jıl 2-iyun | lawazımnan ketiw sánesi_3 = 2020-jıl 16-mart | tuwılǵan_sánesi = | tuwılǵan ornı = [[Vedi (qala)|Shirazlı]], Vedi rayonı, [[Armeniya SSR]], [[SSRA]] | puqaralıǵı = {{AZE}} | milleti = [[Ázerbayjanlılar|ázerbayjanlı]] | ataǵı = [[general-polkovnik]]<ref>{{web deregi | url =http://www.e-qanun.az/framework/27134 | bet =B.H.Eyyubova general-polkovnik hərbi rütbəsinin verilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI | sáne = 2013-jıl 25-dekabr |website=www.e-qanun.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref> }} '''Baylar Hasan ulı Eyyubov''' ({{lang-az|Bəylər Həsən oğlu Eyyubov}}; [[1951|1951-jıl]] [[11-mart]]) — general-polkovnik, [[Ázerbayjan Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti|Ázerbayjan Respublikası Prezidentiniń Qáwipsizlik xızmeti]] baslıǵı. Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti baslıǵınıń birinshi orınbasarı (2003–2020). Ol Ázerbayjannıń avtoritar basshısı [[Ilham Aliyev]] penen jaqın qatnasıǵı sebepli Ázerbayjan siyasatındaǵı abıraylı isker retinde táriyiplenedi<ref name=":0">{{web deregi | sáne = 2024 | bet =Family of Ilham Aliyev’s Security Chief Owns Vast Property Holdings in the United Kingdom | url =https://www.occrp.org/en/investigations/family-of-ilham-aliyevs-security-chief-owns-vast-property-holdings-in-the-united-kingdom |website=OCCRP | til =en}}</ref>. [[Ilham Aliyev]]tiń qáwipsizlik xızmeti baslıǵı retindegi jigirma jıllıq iskerligi dawamında Eyyubov aytarlıqtay bayıdı<ref name=":0" />. Onıń sońǵı otız jıl ishinde birden-bir belgili baylıq deregi qarapayım mámleketlik aylıq bolsa da, onıń shańaraǵı qupıya offshor kompaniyalar arqalı Ullı Britaniya hám Dubaydaǵı kóshpes múlkke keminde 160 million dollar jumsadı<ref name=":0" />. == Ómirbayanı == Baylar Eyyubov 1951-jılı 10-martta [[Vosketap|Shirazlı awılında]] tuwılǵan<ref>{{web deregi | url =https://report.az/daxili-siyaset/beyler-eyyubov-prezidentin-tehlukesizlik-xidmetinin-reisi-teyin-edilib/ | bet =Bəylər Eyyubov Prezidentin Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi təyin edilib | sáne = 2020-jıl 16-mart |website=report.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref>. 1993-jılı 20-sentyabrde [[Ázerbayjan Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti|Ázerbayjan Respublikası Joqarǵı Mámleketlik Húkimet hám Basqarıw Uyımları Tiykarǵı qáwipsizlik basqarmasınıń]] baslıǵı orınbasarı etip tayınlandı<ref>{{web deregi | url =http://www.e-qanun.az/framework/8363 | bet =B. H. Eyyubov haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI | sáne = 1993-jıl 20-sentyabr |website=www.e-qanun.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref>. 2003-jılı 2-iyunde [[Ázerbayjan Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti|Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmeti]] baslıǵınıń birinshi orınbasarı etip tayınlandı<ref>{{web deregi | url =http://www.e-qanun.az/framework/2085 | bet =Bəylər Həsən oğlu Eyyubovun Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti rəisinin birinci müavini — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi təyin edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI PREZIDENTININ SƏRƏNCAMI | sáne = 2003-jıl 2-iyun |website=www.e-qanun.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref>. 2020-jılı 16-marttan baslap Prezident Qáwipsizlik xızmetiniń baslıǵı bolıp islep kelmekte<ref>{{web deregi | url =http://www.e-qanun.az/framework/42756 | bet =B.H.Eyyubovun Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi təyin edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI | sáne = 2020-jıl 16-mart |website=www.e-qanun.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref>. Eyyubovtıń atı nızamǵa qayshı is-háreketler menen baylanıstırılǵan. Wikileaks maǵlıwmatlarına kóre, bir francuz isbilermeni Eyyubovtıń qısıwlarınan soń Ázerbayjandaǵı pivo zavodındaǵı úlesin satıwǵa májbúr bolǵanlıǵın aytqan<ref name=":0" />. Eyyubovtıń atı onıń offshor korporativ xızmet kórsetiwshilerinen paydalanǵanlıǵın kórsetiwshi «Pandora hújjetleri»nde de (Pandora Papers) payda boldı<ref name=":0" />. Cyurixtegi bank Eyyubovqa Britaniya Virdjiniya atawlarında kompaniya ashıwǵa járdemlesken<ref name=":0" />. Onıń kompaniyalarında gúmanlı iskerlik belgileri baqlanadı<ref name=":0" />. == Jeke ómiri == Ol [[Ázerbayjan Sovet Socialistik Respublikası|Ázerbayjan Sovet Socialistik Respublikasındaǵı]] kóp jıllıq sovet partiya basshısı [[Heydar Aliyev|Haydar Aliyev]]tiń aqlıq jiyenine úylengen<ref name=":0" />. Onıń hayalı 2016-jılı Ázerbayjan Mámleketlik Botanika institutında islegeni haqqında xabar berilgen<ref name=":0" />. Olardıń keminde bes perzenti bar<ref name=":0" />. Onıń qızı Elvira Eyyubova Ullı Britaniyanıń London qalasında jasaw tárizi boyınsha (lifestyle) trener bolıp isleydi<ref name=":0" />. == Sıylıqları == {{columns-list|colwidth=35em| * [[Sharaf ordeni]] — 2021-jıl 10-mart<ref>{{web deregi | url =http://www.e-qanun.az/framework/47069 | bet =B.H.Eyyubovun "Şərəf" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI | sáne = 2021-jıl 10-mart |website=www.e-qanun.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref> * [[Ázerbayjan Bayraǵı ordeni]] — 1998-jıl 26-dekabr * [[Watanǵa xızmetleri ushın ordeni (Ázerbayjan)|«Watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] (1-dárejeli) — 2011-jıl 9-mart<ref>{{web deregi | url =http://www.e-qanun.az/framework/21413 | bet =General-leytenant B.H.Eyyubovun 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI | sáne = 2011-jıl 9-mart |website=www.e-qanun.az | qaralǵan sáne = 2022-jıl 3-mart }}</ref> * [[Watanǵa xızmetleri ushın ordeni (Ázerbayjan)|«Watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] (2-dárejeli) — 2010-jıl 21-avgust * [[Watanǵa xızmetleri ushın ordeni (Ázerbayjan)|«Watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] (3-dárejeli) * «Ázerbayjan Respublikası Qurallı Kúshleriniń 10 jıllıǵı (1991–2001)» yubiley medalı * [[«Ázerbayjan Qurallı Kúshleriniń 90 jıllıǵı (1918–2008)» medalı]] * [[«Ázerbayjan Qurallı Kúshleriniń 95 jıllıǵı (1918–2013)» medalı]] * [[Ázerbayjan armiyasınıń 100 jıllıǵı medalı]] * «Ayrıqsha xızmetleri ushın» medalı (1-dárejeli) * «Ayrıqsha xızmetleri ushın» medalı (2-dárejeli) * «Ayrıqsha xızmetleri ushın» medalı (3-dárejeli) * «Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik arnawlı qorǵaw xızmetiniń 20 jıllıǵı (1993–2013)» yubiley medalı }} == Derekler == {{Derekler|2}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Bəylər Eyyubov}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Eyyubov, Baylar}} [[Kategoriya:Sharaf ordeni iyeleri]] [[Kategoriya:Ázerbayjanlı generallar]] [[Kategoriya:Ázerbayjan bayraǵı ordeni iyeleri]] [[Kategoriya:1951-jılı tuwılǵanlar]] 8dbwxu4jtpnfocehgv2u5ii0qa8y0go 0 40794 226980 226946 2026-04-19T21:52:15Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 226980 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Mexriban Alieva | negizgi atı = {{nobold|Mehriban Əliyeva}} | súwret = Mehriban Aliyeva - 2025 (cropped).jpg | súwret túsindirmesi = Alieva 2025-jılı | lawazım = [[Ázerbayjan Birinshi vice-prezidenti]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = 2017-jıl 21-fevral | prezident = [[Ilham Aliyev]] | aldınǵı isker = ''Lawazım shólkemlestirildi'' | lawazım_2 = [[Ázerbayjannıń Birinshi xanımı]] | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = 2003-jıl 31-oktyabr | prezident_2 = [[Ilham Aliyev]] | aldınǵı isker_2 = Halima Alieva | lawazım_3 = [[Jańa Ázerbayjan partiyası|Jańa Ázerbayjan partiyası basshısınıń orınbasarı]] | lider_3 = Ilham Aliyev | lawazımǵa kirisiw sánesi_3 = 2013-jıl 7-iyun | aldınǵı isker_3 = ''Lawazım shólkemlestirildi'' | lawazım_4 = [[Heydar Aliyev fondı]]nıń prezidenti | lawazımǵa kirisiw sánesi_4 = 2004-jıl 10-may | vice-prezident_4 = [[Leyla Alieva]] | aldınǵı isker_4 = ''Lawazım shólkemlestirildi'' | lawazım_5 = [[Ázerbayjan Respublikası Milliy Májilisi|Milliy Májilis]] deputatı | lawazımǵa kirisiw sánesi_5 = 2005-jıl 2-dekabr | lawazımnan ketiw sánesi_5 = 2017-jıl 6-mart | 1belgiatı_5 = Saylaw okrugi | 1tekstatı_5 = Ázizbeyov 2-sanlı 14-okrug (2005–2010)<br>Xazar 14-sanlı okrug (2010–2017) | tuwılǵan waqtındaǵı atı = Mehriban Arif qızı Paşayeva | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan ornı = [[Baku]], [[Ázerbayjan SSR]], [[SSRA]] | partiya = [[Jańa Ázerbayjan partiyası]] | ómirlik joldası = {{marriage|[[Ilham Aliyev]]|1983}} | balaları = {{flatlist| * [[Leyla Aliyeva|Leyla]] * [[Arzu Aliyeva|Arzu]] * [[Heydar Aliyev Jr.|Heydar]]}} | bilim alǵan jeri = [[Ázerbayjan medicina universiteti]] | tuwısqanları = [[Alievler shańaraǵı]] | qolı = Signature of Mehriban Aliyeva.png | sayt = [https://mehriban-aliyeva.az/en/ mehriban-aliyeva.az/en] }} '''Mexriban Arif qızı Alieva'''{{efn|{{langx|az|Mehriban Arif qızı Əliyeva Paşayeva}}, {{IPA|az|mehɾiˈbɑn ɑˈɾif ɡɯˈzɯ æˈlijevɑ pɑˈʃɑjevɑ|IPA}}}} ({{née|tuwılǵan waqtındaǵı familiyası '''Pashayeva'''}}; [[1964|1964-jılı]] [[26-avgust]]) — ázerbayjanlı siyasatshı hám burınǵı shıpaker, [[Ázerbayjan]]nıń [[Ázerbayjan Birinshi vice-prezidenti|Birinshi vice-prezidenti]] hám [[Ázerbayjannıń Birinshi xanımı|Birinshi xanımı]]. Ol [[Ázerbayjan Prezidenti|Ázerbayjan prezidenti]] [[Ilham Aliyev]]ke turmısqa shıqqan. Aliyev 2017-jılı Birinshi vice-prezident lawazımın shólkemlestirip, bul lawazımǵa óziniń hayalın tayınladı. == Dáslepki jılları hám shańaraǵı == Mexriban Pashaeva [[Baku]] qalasında tuwılǵan hám AQSh elshixanasınıń ashıqqa shıqqan qupıya hújjetlerinde «Ázerbayjandaǵı eń qúdiretli birden-bir shańaraq» dep táriyiplengen shańaraqtan shıqqan. Onıń atası Iranda tuwılǵan [[Iran ázerbayjanlıları|iranlı ázerbayjan]] hám jazıwshı [[Mir Jalal Pashayev|Mir Jalal Pashaev]] bolǵan. Onıń aǵası [[Hafiz Pashayev|Hafiz Pashaev]] Ázerbayjannıń AQShtaǵı birinshi elshisi. Ákesi [[Arif Pashayev|Arif Pashaev]] Bakudaǵı Milliy aviaciya akademiyasınıń rektorı bolıp isleydi<ref name="cableleak">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/us-embassy-cables-documents/245758|title=US embassy cables: Who owns what in Azerbaijan|date=12 December 2010|work=The Guardian|location=London|access-date=5 July 2011}}</ref>, al anası [[Aida Imanguliyeva|Aida Imangulieva]] (1939–1992), jurnalist hám pedagog Nasir Imangulievtiń qızı, sonday-aq, [[filolog]] hám [[Arabtanıwshı|arab tili qánigesi]] bolǵan<ref name="todayazbio">{{web deregi | bet =Azerbaijan's first lady Mehriban Aliyeva celebrating her birthday today (August 28, 2008) | url =http://www.today.az/news/society/47196.html | qaralǵan sáne = 2011-jıl 6-iyul | baspaxana =Today.az}}</ref><ref name=":0">{{web deregi | url =http://www.mehriban-aliyeva.az/en/site/biography| bet =Mehriban Aliyeva - Biography|website=www.mehriban-aliyeva.az| til =en| qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-noyabr }}</ref>. == Bilimi hám dáslepki karyerası == Alieva 1982-jılı 23-sanlı orta mektepti pitkerdi<ref name=":0" />. Ol [[Ázerbayjan medicina universiteti]]niń emlew-profilaktika fakultetine oqıwǵa kirdi hám ol jerde ayrıqsha oqıdı<ref name="timesface">{{cite news|url=https://www.thetimes.com/article/the-face-n7jfns90nh7|title=The Face|last=Mattin|first=David|date=8 November 2008|newspaper=[[The Times]]|access-date=6 July 2011}}</ref>, al keyinirek oqıwın Sechenov atındaǵı Moskva medicina akademiyasında dawam ettirip, onı 1988-jılı pitkerip shıqtı<ref name="todayazbio" /><ref name=":0" /><ref name="times2005">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article587011.ece|title=First lady of oil is power in the land|last=Franchetti|first=Mark|date=6 November 2005|newspaper=The Sunday Times|access-date=3 July 2011|location=London}}{{dead link|date=September 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>. 1988–1992-jılları Mexriban Alieva [[Moskva]] qalasındaǵı doktor Mixail Krasnov basshılıq etken [[SSRA Medicina ilimleri akademiyası|Rossiya Medicina ilimleri akademiyasınıń]] Kóz kesellikleri mámleketlik ilimiy-izertlew institutında isledi<ref name="todayazbio" /><ref name="krasnovobit">{{web deregi | url =http://www.acad-ophthal-int.org/downloads/krasnov_07.ppt| arxivurl =https://web.archive.org/web/20200213043352/http://www.acad-ophthal-int.org/downloads/krasnov_07.ppt|url-status=usurped| arxivsáne = 2020-jıl 13-fevral | bet =Obituary of Mikhail Krasnov (PPT)| baspaxana =Academia Ophthalmologica Internationalis| qaralǵan sáne = 2011-jıl 6-iyul }}</ref>. Alieva 2005-jılı «Medicinada evtanaziya hám gumanizm mashqalaları» atamasındaǵı dissertaciyasın qorǵap, PhD ilimiy dárejesin aldı<ref name=":0" />. 2005-jılı ''[[The Times]]'' gazetasındaǵı eki maqalada ol «qánigeli shıpaker»<ref name="timesface" /> hám «burınǵı kóz shıpakeri» dep táriyiplendi<ref name="times2005" />. == Karerası == 1995-jılı ol [[Ázerbayjan mádeniyatı dosları fondı]]n shólkemlestirdi<ref name=todayazbio/><ref name="arts1996">{{web deregi | bet =Friends' Foundation Continues to Stimulate Azerbaijani Arts| url =http://azer.com/aiweb/categories/magazine/44_folder/44_articles/44_friends.html| qaralǵan sáne = 2011-jıl 6-iyul | baspaxana =Azerbaijan International}}</ref>. 1996-jılı ázerbayjan mádeniyatın úgit-násiyatlaw maqsetinde úsh tilde ([[Ázerbayjan tili|ázerbayjan]], [[Inglis tili|inglis]] hám [[Rus tili|rus]] tillerinde) basıp shıǵarılatuǵın «Ázerbayjan — Miyras» (Azerbaijan — Heritage) jurnalına tiykar saldı<ref>{{Cite news|url=https://www.euronews.com/2017/02/22/who-is-mehriban-aliyeva-a-look-at-azerbaijan-s-first-lady-and-vice-president|title=Who is Mehriban Aliyeva? A look at Azerbaijan's First Lady and Vice President|date=2017-02-22|work=euronews|access-date=2018-11-17|language=en}}</ref>. Ashıqqa shıqqan hújjetler onıń 2003-jılı Britaniya Virdjiniya atawlarında Rosamund International Ltd. atlı offshor kompaniyasın dizimnen ótkergenligin kórsetedi<ref>{{Cite news |last=Candea |first=Stefan |date=2013-04-04 |title=Offshore Companies Link Corporate Mogul, Azerbaijan's President |language=en |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-family-offshore-businesses/24947900.html}}</ref>. Alieva 2004-jıl 10-mayda<ref name=":0" /> [[Heydar Aliyev fondı|Heydar Aliev fondı]]n shólkemlestirdi. Bul fond [[Heydar Aliyev|Heydar Aliev]]tiń siyasiy ideologiyasın úyreniw hám onı úgit-násiyatlaw boyınsha ilajlar ótkeriwge qánigelesken. Jaqında járiyalanǵan jańalıqlar maqalasında Ázerbayjandaǵı bul fond haqqında tómendegishe jazılǵan: «Heydar Aliev fondı Ázerbayjan Bilimlendiriw ministrliginen kóbirek mektepler, Densawlıqtı saqlaw ministrliginen kóbirek emlewxanalar quradı hám Mádeniyat ministrliginen kóbirek mádeniy ilajlar ótkeredi»<ref name=versailles>{{web deregi | familiya =Abbasov| at =Shahin| bet =Azerbaijan: Foundation Finances Renovations at Versailles, Strasbourg| url =http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav082709a.shtml| qaralǵan sáne = 2011-jıl 28-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150703103211/http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav082709a.shtml| arxivsáne = 2015-jıl 3-iyul |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Heydar Aliyev fondı Ázerbayjannan tısqarıdaǵı joybarlarǵa da, atap aytqanda, [[Luvr muzeyi]], [[Versal sarayı]] hám [[Strasburg soborı]]n qayta ońlawdı qarjılandırıwǵa qáwenderlik qıladı<ref name=versailles/><ref name=honneur2010>{{cite news|last=Zamejc|first=Anna|title=Azerbaijani First Lady Given Prestigious French Award|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=17 February 2010 |url=http://www.rferl.org/content/Azerbaijani_First_Lady_Given_Prestigious_French_Award/1960898.html|publisher=Radio Free Europe|access-date=3 July 2011}}</ref><ref name=eurasianet2>{{web deregi | familiya =Abbasov| at =Shahin| bet =Azerbaijan: Ex-Guggenheim Director Betting on Bilbao-Style Project for Baku| url =http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav020310.shtml| baspaxana =Eurasianet.org| qaralǵan sáne = 2011-jıl 28-iyun }}</ref>. Ol [[YUNESKO|YuNESKO]]nıń<ref name=":0" /><ref>[http://portal.unesco.org/fr/ev.php-URL_ID=25540&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Mehriban Aliyeva designated UNESCO Goodwill Ambassador for Oral and Musical Traditions]. ''Unesco.org''. 13 August 2004. Retrieved 18 September 2006.</ref> hám [[ISESCO]]nıń jaqsı niyet elshisi esaplanadı<ref name="en.president.az">{{web deregi | bet =Official web-site of President of Azerbaijan Republic - PRESIDENT » First Lady| url =http://en.president.az/president/first_lady|website=en.president.az}}</ref>. 2004-jılı 28-dekabrde ol [[Ázerbayjan Respublikası Milliy Olimpiada komiteti|Ázerbayjan Milliy Olimpiada komiteti]] 4-Bas Assambleyasında MOA Atqarıw komitetiniń aǵzası boldı<ref name=":0" /><ref name=":1">{{web deregi | url =http://heydar-aliyev-foundation.org/en/content/index/51/PresIdent-of-FoundatIon| bet =Heydar Aliyev Foundation - President of foundation|website=heydar-aliyev-foundation.org| til =en| qaralǵan sáne = 2017-jıl 25-noyabr }}</ref>. 2004-jıldan baslap ol ómirlik joldası basshılıq etetuǵın [[Jańa Ázerbayjan partiyası]]nıń Siyasiy keńesi aǵzası esaplanadı. Ol 2013-jıldıń iyun ayında [[Jańa Ázerbayjan partiyası|partiya]] baslıǵınıń orınbasarı etip saylandı<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Ómirlik joldası tárepinen Bakudaǵı [[2015-jılǵı Evropa oyınları|1-Evropa oyınları]] shólkemlestiriw komitetiniń baslıǵı etip tayınlandı<ref name=":0" />. == Jeke ómiri == [[File:Ilham Aliyev attended Advancing the Belt and Road Initiative China's Trillion Dollar Vision session in Davos 06.jpg|thumb|left|Alieva 2019-jılı Davos qalasında ómirlik joldası hám qızı [[Leyla Aliyeva|Leyla]] menen]] Ol 1983-jılı 22-dekabrde [[Baku]] qalasında [[Heydar Aliyev|Heydar Aliev]]tiń ulı [[Ilham Aliyev|Ilham Aliev]]ke turmısqa shıqtı.<ref name="todayazbio" /> Alievler shańaraǵında eki qız: [[Leyla Aliyeva|Leyla]] (1984-jılı 3-iyulde tuwılǵan) hám [[Arzu Aliyeva|Arzu]] (1989-jılı 23-yanvarda tuwılǵan) hám de bir ul: [[Heydar Aliyev Jr.|Heydar]] (1997-jılı 2-avgustta tuwılǵan) bar. Leyla — [[Rossiyadaǵı ázerbayjanlılar|rossiyalı ázerbayjan]] isbilermeni [[Aras Agalarov]] tárepinen basıp shıǵarılatuǵın ''Baku'' jurnalınıń redaktorı hám ol Aras Agalarovtıń ulı [[Emin Agalarov]]qa turmısqa shıqqan<ref name="forbes">{{cite news |date=5 March 2008 |title=The World's Billionaires: #962 Aras Agalarov |url=https://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Aras-Agalarov_7DHZ.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311021945/http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Aras-Agalarov_7DHZ.html |archive-date=March 11, 2008 |access-date=6 July 2011 |work=Forbes}}</ref>. Alieva kóplegen plastikalıq operaciyalardı bastan keshirgen<ref name="guardian">{{cite news |last=Walker |first=Luke |date=12 December 2010 |title=WikiLeaks cable sticks the knife into Azerbaijan's first lady |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/12/wikileaks-cables-azerbaijan-first-lady }}</ref>. 2008-jılı Bakuǵa bolǵan sapar waqtındaǵı ashıqqa shıqqan diplomatiyalıq xatlarda AQSh rásmiyleri kóplegen operaciyalar sebepli Birinshi xanımdı eki qızı Arzu hám Leyladan birden ajırata almaǵanlıǵı aytıladı. Sonday-aq, ol jerde Alievanıń «shama menen sırt elde [isletken] kóplegen kosmetikalıq operaciyalardan soń júzindegi mimikalardı tolıq kórsetiwde mashqalalardıń bar ekenligi» hám «hátte, Batıs dúnyasında da ashıq dep esaplanatuǵın kóylekler kiyetuǵınlıǵı» atap ótilgen.<ref name="guardian" /> == Eskertiwler == {{Notelist}} == Derekler == {{Derekler|30em}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Mehriban Aliyeva}} * [http://www.mehriban-aliyeva.az Mexriban Alievanıń rásmiy veb-saytı] {{in lang|en|az|ru}} * [https://archive.today/20110615172934/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/celebrity/article6702508.ece timesonline.co.uk saytında Mexriban Alieva haqqında] {{in lang|en}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Alieva, Mexriban}} [[Kategoriya:1964-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:XXI ásir Ázerbayjanlı siyasatshılar]] [[Kategoriya:XXI ásir Ázerbayjanlı hayal siyasatshılar]] [[Kategoriya:Alievler shańaraǵı|Mexriban Alieva]] [[Kategoriya:Ázerbayjanlı oftalmologlar]] [[Kategoriya:Iranlı ázerbayjanlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjanlı hayal shıpakerler]] [[Kategoriya:XX ásir Ázerbayjanlı shıpakerler]] [[Kategoriya:XXI ásir Ázerbayjanlı shıpakerler]] [[Kategoriya:Ázerbayjan Birinshi xanımları]] 2iaqruc9i7wdk0li1hgiem8ochkha5l 0 40805 226972 2026-04-19T14:58:32Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Hikmet Mırzaev | súwret = Hikmət Mirzəyev Zəfər paradında (cropped).jpg | súwret túsindirmesi = Hikmet Mırzaev 2020-jılǵı [[Baku Jeńis paradı]]nda | laqabı = Shushanıń jawlap alıwshısı (Şuşa Fatehi) | lawazım = [[Ázerbayjan Qorǵanıw ministrligi|Qorǵanıw ministriniń orınbasarı]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = 2024-jıl 11-y...» 226972 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Hikmet Mırzaev | súwret = Hikmət Mirzəyev Zəfər paradında (cropped).jpg | súwret túsindirmesi = Hikmet Mırzaev 2020-jılǵı [[Baku Jeńis paradı]]nda | laqabı = Shushanıń jawlap alıwshısı (Şuşa Fatehi) | lawazım = [[Ázerbayjan Qorǵanıw ministrligi|Qorǵanıw ministriniń orınbasarı]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = 2024-jıl 11-yanvar | ministr = [[Zakir Hasanov]] | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan ornı = [[Bilasuvar]], [[Ázerbayjan SSR]], [[SSRA]] | tiyisliligi = [[Ázerbayjan Qurallı Kúshleri]] | ataǵı = [[General-polkovnik]]<br>[[Watan urısı qaharmanı (Ázerbayjan)|Watan urısı qaharmanı]] | belgili isleri = '''Basqardı:''' [[Ázerbayjan qurǵaqlıqtaǵı áskerleri]]<br>'''Qatnasqan urısları:''' {{tree list}} * [[2016-jılǵı Tawlı Qarabaǵdaǵı toqnasawlar|Tórt kúnlik urıs]] * [[Ekinshi Tawlı Qarabaǵ urısı]] ** [[Araz oypatı kampaniyası]] ** [[Hadrut urısı]] ** [[Shusha urısı (2020)|Shusha urısı]] {{tree list/end}} | áskeriy sıylıqları = {{plainlist| * [[Qarabaǵ ordeni]] * [[Ázerbayjan bayraǵı ordeni]] * [[Watanǵa xızmetleri ushın ordeni (Ázerbayjan)|«Watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] }} }} '''Hikmet Izzat ulı Mırzaev''' ({{Lang-az|Hikmət İzzət oğlu Mirzəyev}}; [[1968|1968-jıl]] [[29-fevral]]) — 2024-jıldan baslap [[Ázerbayjan Qorǵanıw ministrligi|Qorǵanıw ministriniń orınbasarı]] hám [[Ázerbayjan qurǵaqlıqtaǵı áskerleri]]niń komandiri bolıp islep atırǵan ázerbayjanlı áskeriy isker. Ol [[Ázerbayjan Qurallı Kúshleri]]niń [[general-polkovnik|general-polkovnigi]] hám 2014-jıldan 2024-jılǵa shekem [[Ázerbayjan Arnawlı kúshleri|Arnawlı kúshlerdiń]] burınǵı komandiri bolǵan. Sonday-aq, ol [[2016-jılǵı Tawlı Qarabaǵdaǵı soqlıǵısıwlar|2016-jılǵı Tawlı Qarabaǵdaǵı soqlıǵısıwlarda]] hám [[Ekinshi Tawlı Qarabaǵ urısı]]na qatnasqan, [[Shusha urısı (2020)|2020-jılǵı Shusha urısında]] ázerbayjan áskerlerine basshılıq etken. Oǵan [[Watan urısı qaharmanı (Ázerbayjan)|Watan urısı qaharmanı]] ataǵı berilgen. == Ómiri hám xızmeti == Hikmet Mırzaev 1968-jılı 29-fevralda [[Bilasuvar]]da tuwılǵan<ref name=":0" />. 2002-jılı 19-yanvarda Prezident [[Heydar Aliyev|Haydar Aliev]]tiń pármanı menen Mırzaevqa [[podpolkovnik]] ataǵı berildi<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jWb0TaCbKuk Şuşanın işğaldan azad olunmasında iştirak edən general-leytenant Hikmət Mirzəyev. youtube.com]</ref>. 2015-jılı 29-aprelde Arnawlı kúshler komandiri general-mayor Mırzaev Ázerbayjan Arnawlı kúshleriniń jańadan shólkemlestirilgen áskeriy bólimlerine jawıngerlik bayraqlardı tapsırıw máresimine qatnastı<ref>{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/xususi-teyinatli-quvvelerin-yeni-yaradilan-herbi-hisselerine-doyus-bayraqlari-teqdim-olunub-video-12586.html |title=Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin yeni yaradılan hərbi hissələrinə döyüş bayraqları təqdim olunub |language=az |website=mod.gov.az |publisher=Official website of the Ministry of Defense of Azerbaijan |date=29 April 2015 |access-date=7 October 2020 }}</ref>. Ol [[2016-jılǵı Tawlı Qarabaǵdaǵı soqlıǵısıwlar|2016-jılı aprel ayında Tawlı Qarabaǵdaǵı soqlıǵısıw]] waqtında Ázerbayjan Arnawlı kúshlerine basshılıq etti<ref>{{cite news |title=General Hikmət Mirzəyev və aprel döyüşlərinin qəhrəmanları hərbi paradda |url=https://www.azerbaycan24.com/general-hikmet-mirzeyev-ve-aprel-doyuslerinin-qehremanlari-herbi-paradda/ |language=az |publisher=Azərbaycan 24 |date=June 2018 |issue=26 }}</ref>. 2020-jılı 4-oktyabrde Prezident [[Ilham Aliyev|Ilham Aliev]] Ázerbayjan Qurallı Kúshleriniń Joqarǵı Bas Sárkardası lawazımında Mırzaevti, sonday-aq, general-mayor [[Mais Barkhudarov|Mais Barxudarov]]tı hám olar basshılıq etken áskerlerdi [[Cəbrayil|Jabrayıl]] qalasın hám [[Jabrayil District|Jabrayıl rayonı]]nıń toǵız awılın iyelewi menen qutlıqladı<ref>{{Cite web |url=https://en.president.az/articles/41714 |title=Release of the Press Service of the President |language=en |website=president.az |publisher=Official website of the President of Azerbaijan |date=4 October 2020 |access-date=7 October 2020 }}</ref>. 17-oktyabrde Prezident Alievtiń pármanı menen Mırzaevqa [[general-leytenant]] ataǵı berildi<ref>{{cite web |url=http://www.e-qanun.az/framework/1073 |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularına ali hərbi rütbələrin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı |language=az |website=president.az |date=17 October 2020 |access-date =7 October 2020 }}</ref>. 8-noyabrde Aliev onı [[Shusha urısı (2020)|Shushanı iyelewi]] menen qutlıqladı<ref>{{Cite web |first=Ilham |last=Aliyev |author-link=Ilham Aliyev |url=https://en.president.az/articles/45757 |title=Release of the Press Service of the President |date=8 November 2020 |access-date=8 November 2020 |language=en |publisher=[[Presidential Administration of Azerbaijan]] }}</ref>. 10-dekabrde Mırzaev [[Baku Jeńis paradı (2020)|Baku Jeńis paradında]] [[Ázerbayjan Arnawlı kúshleri|Qorǵanıw ministrliginiń Arnawlı kúshleri]] áskerlerine basshılıq etti<ref>{{Cite web |first=Mirmahmud |last=Kazimoglu |url=https://report.az/qarabag/xususi-teyinatli-quvvelerin-herbi-qulluqculari-zefer-paradinda-kecid-edib/ |title=Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin heyəti Zəfər paradında keçid edib |date=10 December 2020 |access-date=10 December 2020 |work=[[Report Information Agency]] |language=az }}</ref>. 2024-jılı 11-yanvarda Hikmet Mırzaev [[Ázerbayjan Qorǵanıw ministrligi|Qorǵanıw ministriniń orınbasarı]] hám [[Ázerbayjan qurǵaqlıqtaǵı áskerleri]]niń komandiri etip tayınlandı<ref name=":0">{{Cite web |title=General Hikmət Mirzəyev müdafiə nazirinin müavini təyin edilib |url=https://apa.az/herbi/general-hikmet-mirzeyev-mudafie-nazirinin-muavini-teyin-edilib-811221 |access-date=2024-01-12 |website=Apa.az |language=az}}</ref>. == Jeke ómiri == Úylengen, eki perzenti bar<ref>{{Cite web |date=2024-01-12 |title=Hikmət Mirzəyev müdafiə nazirinin müavini - Quru Qoşunların komandanı təyin olunub - RƏSMİ |url=https://report.az/herbi-xeberler/general-leytenant-hikmet-mirzeyev-mudafie-nazirinin-muavini-teyin-olunub/ |access-date=2024-01-12 |website=Report İnformasiya Agentliyi |language=az}}</ref>. == Sıylıqları == * 2003-jılı 24-iyunda Mırzaev Prezident Haydar Alievtiń 887-sanlı pármanı menen «Ázerbayjan Respublikasınıń ǵárezsizligin hám aymaqlıq pútinligin qorǵawdaǵı ayrıqsha xızmetleri, xızmet wazıypaların hám áskeriy bólimge júklengen tapsırmalardı atqarıwdaǵı ayrıqshalıǵı ushın» [[Mártligi ushın medalı|«Mártligi ushın» medalı]] menen sıylıqlandı<ref>{{Cite web |url=http://www.e-qanun.az/alpidata/framework/data/2/f_2078.htm |title=Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin hərbi qulluqcularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı |language=az |website=e-qanun.az |date=24 June 2003 |access-date=7 October 2020 |archive-date=25 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225193941/http://www.e-qanun.az/alpidata/framework/data/2/f_2078.htm |url-status=dead }}</ref>. * 2015-jılı 24-iyunde Mırzaev [[Watanǵa xızmetleri ushın ordeni (Ázerbayjan)|«Watanǵa xızmetleri ushın» ordeni]] menen sıylıqlandı<ref>{{Cite web |url=https://mod.gov.az/az/news/azerbaycan-respublikasi-silahli-quvvelerinin-herbi-qulluqcularinin-ve-mulki-iscilerinin-teltif-edilmesi-haqqinda-azerbay-12518.html |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının və mülki işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |language=az |website=mod.gov.az |publisher=Official website of the Ministry of Defense of Azerbaijan |date= 24 June 2015 |access-date=7 October 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.e-qanun.az/framework/30222 |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının və mülki işçilərinin təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |language=az |website=e-qanun.az |date=24 June 2015 |access-date=7 October 2020 }}</ref>. * 2020-jılı 17-oktyabrde Ilham Aliyev tárepinen Mırzaevqa [[general-leytenant]] áskeriy ataǵı berildi<ref>{{Cite web |url=https://president.az/articles/43405 |title=H.İ.Mirzəyevə general-leytenant ali hərbi rütbəsinin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı |language=az |website=president.az |date= 17 October 2020 |access-date=17 October 2020 }}</ref>. * 2020-jılı 9-dekabrde Prezident Aliyevtiń pármanı menen Mırzaevqa [[Watan urısı qaharmanı (Ázerbayjan)|«Watan urısı qaharmanı» medalı]] berildi<ref>{{Cite web |url=https://axar.az/news/toplum/521963.html |title=Bu hərbçilərə Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı adı verildi |date=9 December 2020 |access-date=9 December 2020 |archive-url=https://archive.today/20201209154312/https://axar.az/news/toplum/521963.html |archive-date=9 December 2020 |work=Axar.az |language=az |url-status=live }}</ref>. * 2024-jılı 7-noyabrde Mırzaevqa [[general-polkovnik]] áskeriy ataǵı berildi<ref>{{cite web|title= Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin hərbi qulluqçularına ali hərbi rütbələrin verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı|url= https://president.az/az/articles/view/67234|website= president.az|language= az|access-date= 2024-11-08|date= 2024-11-07}}</ref>. == Derekler == {{Derekler|2}} {{DEFAULTSORT:Mırzaev, Hikmet}} [[Kategoriya:Bilasuvar rayonınan shıqqanlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjanlı generallar]] [[Kategoriya:2016-jılǵı Tawlı Qarabaǵdaǵı soqlıǵısıwlar]] [[Kategoriya:1968-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Watan urısı qaharmanları]] k8oz1yy5cbvaocx46qyiqrn2xfxwnl3 0 40806 226973 2026-04-19T15:17:00Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Jalil Mammadqulızada | súwret = Jalil Mammadguluzade.jpg | tuwılǵan waqtındaǵı atı= Jalil Huseynqulu ulı Mammadqulızada | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = Naxchivan ([[Naxchivan (qala)|Naxchivan]]), [[Naxchivan uezdi]], [[Erivan guberniyası]], [[Rossiya imperiyası]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri = [[Baku]], [[Ázerbayjan SSR]], [[SSRA]]...» 226973 wikitext text/x-wiki {{Shaxs infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Jalil Mammadqulızada | súwret = Jalil Mammadguluzade.jpg | tuwılǵan waqtındaǵı atı= Jalil Huseynqulu ulı Mammadqulızada | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = Naxchivan ([[Naxchivan (qala)|Naxchivan]]), [[Naxchivan uezdi]], [[Erivan guberniyası]], [[Rossiya imperiyası]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri = [[Baku]], [[Ázerbayjan SSR]], [[SSRA]] | oqıǵan jeri = [[Kavkazartı muǵallimler seminariyası]], [[Gori]] | kásibi = [[muǵallim]], [[jurnalist]], [[jazıwshı]] | belgili isleri = ''[[Molla Nasreddin (jurnal)|Molla Nasreddin]]'' (1906) | ómirlik joldası = Nazli Kangarli (1903-jılı qaytıs bolǵan)<br/>{{marriage|[[Hamida Javanshir]]|1907}} }} '''Jalil Huseynqulu ulı Mammadqulızada''' ({{lang-az|جلیل مَمَغُلوزاده}}, {{Lang-az|Cəlil Məmmədquluzadə}}{{efn|Ol [[Parsı tili|parsı tilinde]] Jalil Mohammadqolizadeh atı menen de belgili ({{lang-fa|جلیل محمدقلی‌زاده}}; sonday-aq Jalil Mohammad Qoli Zadeh dep te romanizaciyalanadı).<ref>{{cite book|title=Persian Language, Literature and Culture|author=Kamran Talatto|year=2015}}</ref><ref>{{cite book|title=Iran Without Borders|author=Hamid Dabashi|year=2016}}</ref>{{sfn|Javadi|Burrill|1988|pages=251–55}}<ref>{{cite book|editor1-last=Devos|editor1-first=Bianca|editor2-last=Werner|editor2-first=Christoph|title=Culture and Cultural Politics Under Reza Shah: The Pahlavi State, New Bourgeoisie and the Creation of a Modern Society in Iran|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1135125530|pages=302, 326}}</ref>}}; [[1869|1869-jıl]] [[22-fevral]] — [[1932|1932-jıl]] [[4-yanvar]]) — [[Ázerbayjanlılar|ázerbayjanlı]] [[satirik]] hám [[jazıwshı]]. Ol [[Jaqın Shıǵıs]] hám [[Oraylıq Aziya]]daǵı usı janrǵa úlken tásir kórsetken «[[Molla Nasreddin (jurnal)|Molla Nasreddin]]» satiralıq jurnalınıń tiykar salıwshısı bolǵan. Mammadqulızada [[Ázerbayjan]] hám Jaqın Shıǵısta hayal-qızlar huqıqların qorǵawshı birinshi aktivistlerdiń biri esaplanadı hám Ázerbayjandaǵı birinshi hayal-qızlar jurnalın shólkemlestiriwde úlken rol oynadı. == Ómirbayanı == === Dáslepki jılları === Mammadqulızada házirgi [[Ázerbayjan]]nıń [[Naxichevan (qala)|Naxchivan]] anklavı aymaǵında tuwılǵan<ref>{{cite web|url=http://nakhchivan.preslib.az/en_b2.html|title=Nakhchivan Autonomous Republic|website=Nakhchivan.preslib.az|access-date=5 January 2018}}</ref>. Ol dáslep diniy mektepke barǵan, keyin Naxchivan qalalıq mektebine oqıwǵa kiredi hám on úsh jasında rus tilin úyrenedi<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.visions.az/en/news/353/dd0a0477/|title=Jalil Mammadguluzadeh and Molla Nasreddin – Political satire comes East -|website=Visions of Azerbaijan Magazine}}</ref>. Mammadqulızada ózin [[Iran|iranlı]] dep esaplaǵan hám ata-babalarınıń Irannan shıqqanlıǵı menen maqtanısh etken<ref>{{harvnb|Javadi|Burrill|1988|pages=251–55}}. "Jalil Moḥammad-qolizāded (Mämmädguluzade) was proud of the fact that his forefathers were from Iran, and he considered himself an Iranian (Sardariniā, p. 109)"</ref>. 1882-jılı ol Gruziyanıń Gori qalasındaǵı Gori pedagogikalıq seminariyasına oqıwǵa kirdi hám sol jerde onıń dúnyaqarası qáliplesti<ref name="auto" />. Ol 1887-jılı [[Kavkazartı muǵallimler seminariyası|Gori pedagogikalıq seminariyasın]] pitkerip, keyingi on jıl dawamında [[Shərur|Bashnorashen]], [[Masis|Ulixanlı]], [[Nehram]] hám de [[Erivan guberniyası]]nıń basqa da qala hám awıllarındaǵı awıl mekteplerinde muǵallim bolıp isledi<ref>{{cite web|url=http://www.azerigallery.com/literatura/dzhalil-mamedkulizade.html|title=Джалил Мамедкулизаде &#124; Литература &#124; Галереи|website=Azerigallery.com|access-date=5 January 2018|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820205658/http://www.azerigallery.com/literatura/dzhalil-mamedkulizade.html|archive-date=20 August 2013|url-status=dead}}</ref>. Mammadqulızada tillerdi birlestiriw tarawındaǵı kúshli aktivistlerinen biri bolǵan. Ol óz dáwirindegi kóplegen adamlardı ázerbayjan tiliniń tiykarǵı sózligin kóp oqıwshılarǵa jat hám túsiniksiz bolǵan jańa rus, parsı hám osmanlı túrk tilinen kirgen sózler menen almastırıp, onı buzıp atırǵanlıǵı ushın sınǵa alǵan. Ol keyinirek [[Ázerbayjan álipbesi]]n [[Romanizaciyalaw|latınshaǵa ótkiziw]] procesine qunt penen aralastı<ref>{{cite web|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2015/may/439967.htm|title=Cəlil Məmmədquluzadə və ana dili|website=Anl.az|access-date=5 January 2018|language=az}}</ref>. === Karerası === [[File:Azerbaijani writers of the early 20th century.jpg|thumb|264x264px|Ázerbayjanlı jazıwshılar. Jalil Mammadqulızada shepten ekinshi orında tur.]] Ol 1887-jılı oqıwın pitkergennen soń, muǵallim bolıp islew ushın Erevan wálayatındaǵı awılǵa kóship bardı. 1898-jılı ol [[Erevan|Erevanǵa]], al 1903-jılı [[Tbilisi|Tbilisige]] kóship, sol jerde [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan tilinde]] basıp shıǵarılatuǵın jergilikli «''Sharqi-Rus»'' gazetasınıń kolumnisti boldı. Ol usı gazetada óziniń birinshi «Pochta qutıshası» gúrrińin járiyaladı. Jazıwshı Muhammad aǵa Shaxtaxtinski usı gúrrińin oqıp shıqqannan soń oǵan gúrrińin «Sharqi-Rus» gazetasında basıp shıǵarıwǵa máslahát berdi. 1903-jıldıń mart ayında ol óziniń jaqın doslarınıń biri hám kásiplesi bolǵan Omar Faiq Nemanzada menen tanısıp, ol da keyinirek belgili jurnalist boldı. Biraq, «Sharqi-Rus» gazetası kóp dawam etpedi hám eki jıl basıp shıǵarılǵannan soń 1905-jılı jawılıp qaldı. 1905-jıldıń mart ayında «Sharqi-Rus» gazetası jawılǵannan soń, ol húkimetten «Novruz» gazetasın basıp shıǵarıwdı sorap múrájat etti hám oǵan usı gazetanı basıp shıǵarıwǵa ruqsat 1905-jıldıń jazında berildi. Biraq ol gazetadaǵı kontentler kólemi boyınsha sheklenip qalǵanlıǵın sezip, M.M. Vakilovqa tiyisli bolǵan «Igbal» gazetasınıń huqıqlarınan waz heshti<ref name="auto" />. === Jeke ómiri hám ólimi === 1907-jılı eki márte tul qalǵan Mammadqulızada ázerbayjanlı filantrop hám feminist-aktivist [[Hamida Javanshir|Hamida Javanshirge]] úylenedi. Ol 1932-jılı [[Baku]] qalasında 65 jasında qaytıs boldı<ref name="auto"/>. == Diniy kózqarasları == Mammadqulızadanıń diniy kózqarasları tartıslı bolıp tabıladı, geybirewler onı ateist bolǵan dep aytadı, al basqaları onı modernist hám islam demokratiyasın qollap-quwatlawshı dep esaplaydı. Biraq, onıń diniy ortodoksiya hám diniy konservatizmdi sınǵa alıwı onı diniy konservativler jámiyetinde kóplegen dushpanlarǵa dus qıldı. Ázerbayjanlı filosof Aǵalar Mammedov Jalil Mammadqulızadanı ateist dep aytqan, biraq, Mammadqulızadanıń ateist, diniy liberal yamasa ortasha dindar bolǵanlıǵı tuwralı anıq dáliller joq. == Eskertiwler == {{Notelist}} == Derekler == {{Derekler}} === Ádebiyatlar === * {{Encyclopaedia Iranica | article = AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature | last = Javadi | first = H. | last2 = Burrill | first2 = K. | url = http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-x | volume = 3 | fascicle = 3 | pages = 251–55 }} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Jalil Mammadguluzadeh}} *[http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/71_folder/71_articles/71_mammadguluzade_postbox.html «Pochta qutıshası»] — Jalil Mammadqulızada (1903-jılı jazılǵan hám 1904-jılı «''Sharqi-Rus»'' gazetasında basıp shıǵarılǵan gúrriń). ''Azerbaijan International'', AZER.com, 7:1-tom (Báhár, 1999), 24–26-betler. *[http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/71_folder/71_articles/71_mammadguluzade_maybe.html «Bálkim, barlıǵın qaytarıp berer»] — Jalil Mammadqulızada (1920-jıllardıń aqırında jazılǵan). ''Azerbaijan International,'' AZER.com, 7:1-tom (Báhár, 1999), 30–33-betler. *[https://www.amazon.com/SELECTED-WORKS-JALIL-MAMMADGULUZADEH-Turkish/dp/1442145773 Jalil Mammadqulızadanıń tańlamalı shıǵarmaları], Isa Habibbayli redakciyası astında, ázerbayjan tilinde (Jalil Mammadqulızadanıń kóplegen shıǵarmaların óz ishine aladı), 2008. *[http://azeri.org/Azeri/az_latin/latin_lit/az_literature/short_stories/mammadguluzade/mammadguluzade_index.html Jalil Mammadqulızadanıń gúrrińleri] ázerbayjan tilinde {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Mammadqulızada, Jalil}} [[Kategoriya:Ázerbayjanlı satirikler]] [[Kategoriya:1869-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1932-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Xoydan shıqqanlar]] [[Kategoriya:Naxchivannan shıqqanlar]] [[Kategoriya:Kavkazartı muǵallimler seminariyasınıń pitkeriwshileri]] [[Kategoriya:Jurnal tiykar salıwshılar]] [[Kategoriya:Rossiya imperiyasınan shıqqan jazıwshılar]] 2lss8tp7pdaad530hxy0va3de6hclsc 0 40807 226976 2026-04-19T18:00:47Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «'''O'Shea Jackson''' ([[1969|1969-jıl]] [[15-iyun]]), kásiplik tarawda '''Ice Cube''' atı menen belgili amerikalı repper, qosıqlar avtorı, aktyor hám kinoprodyuser. Onıń [[N.W.A]] toparınıń 1989-jılǵı ''[[Straight Outta Compton]]'' albomındaǵı miynetleri [[gangsta rap|gangsta-reptiń]] ataqlı bolıwına úles qostı<ref name=":2">Steve Huey, [https://www.allmusic.com/album/straight-outta-compton-mw0000653426 "N.W.A: ''Straight Outta Compton''"] {...» 226976 wikitext text/x-wiki '''O'Shea Jackson''' ([[1969|1969-jıl]] [[15-iyun]]), kásiplik tarawda '''Ice Cube''' atı menen belgili amerikalı repper, qosıqlar avtorı, aktyor hám kinoprodyuser. Onıń [[N.W.A]] toparınıń 1989-jılǵı ''[[Straight Outta Compton]]'' albomındaǵı miynetleri [[gangsta rap|gangsta-reptiń]] ataqlı bolıwına úles qostı<ref name=":2">Steve Huey, [https://www.allmusic.com/album/straight-outta-compton-mw0000653426 "N.W.A: ''Straight Outta Compton''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626083203/https://www.allmusic.com/album/straight-outta-compton-mw0000653426 |date=June 26, 2018 }}, ''[[AllMusic.com]]'', Netaktion LLC, visited 14 Jun 2020.</ref><ref name=":17">Loren Kajikawa, "Compton via New York", ''Sounding Race in Rap Songs'' (Oakland: [[University of California Press]], 2015), [https://books.google.com/books?id=v-x9BgAAQBAJ&q=trendsetters pp 91–93].</ref><ref name=":3">Todd Boyd, ''Am I Black Enough for You?: Popular Culture from the 'Hood and Beyond'' (Bloomington & Indianapolis: [[Indiana University Press]], 1997), [https://books.google.com/books?id=5bftl_Oau6MC&dq=Ice+Cube&pg=PA75 p 75] skims Ice Cube's early successes in music, while [https://books.google.com/books?id=5bftl_Oau6MC&q=Ice+Cube indexing "Ice Cube"] reveals analysis of his political rap.</ref>, onıń ''[[AmeriKKKa's Most Wanted]]'' (1990), ''[[Death Certificate (album)|Death Certificate]]'' (1991) hám ''[[The Predator (album)|The Predator]]'' (1992) atlı [[siyasiy rep]] baǵdarındaǵı jeke albomlarınıń barlıǵı sınshılar tárepinen de, kommerciyalıq jaqtan da tabıslı boldı<ref name=":3" /><ref name=":8">Lakeyta M. Bonnette, ''Pulse of the People: Political Rap Music and Black Politics'' (Philadelphia: [[University of Pennsylvania Press]], 2015), [https://books.google.com/books?id=1kjkBgAAQBAJ&dq=Ice+Cube+political+rap&pg=PA71 p 71].</ref><ref name=":4">Allen Gordon, "Ice Cube: ''Death Certificate'' (Street Knowledge/Priority, 1991)", in Oliver Wang, ed., ''Classic Material: The Hip-hop Album Guide'' (Toronto: [[ECW Press]], 2003), [https://books.google.com/books?id=ighxbRRgk6sC&dq=Cube+Certificate,+Amerikkka's&pg=PA87 p 87].</ref><ref name=":11">Preezy Brown, [https://www.vibe.com/photos/classic-ice-cube-lyrics-death-certificate-album-black-lives-matter "18 socio-political lyrics from Ice Cube's 'Death Certificate' that still resonate in 2016"], ''[[Vibe.com]]'', Prometheus Global Media, LLC., 1 Nov 2016.</ref>. Ol 2016-jılı N.W.A aǵzası retinde [[Rock and Roll Hall of Fame|Rok-n-roll dańq zalına]] kirgizildi<ref>{{Cite web|title=N.W.A {{!}} Rock & Roll Hall of Fame|url=https://www.rockhall.com/nwa|access-date=April 26, 2021|website=www.rockhall.com|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019095214/https://www.rockhall.com/nwa|url-status=live}}</ref>. Los-Andjeleste tuwılǵan Ice Cube 1986-jılı óziniń birinshi [[C.I.A. (band)|C.I.A.]] atlı rep toparın dúzdi<ref name="Arts">Steven Otfinoski, "Ice Cube", ''African Americans in the Performing Arts'' (New York: [[Facts On File, Inc.]], 2003), [https://books.google.com/books?id=6gtKKftZw2cC&pg=PA108 p 108].</ref>. 1987-jılı ol [[Eazy-E]] hám [[Dr. Dre]] menen birgelikte N.W.A gangsta-rep toparın dúzdi<ref name="Arts"/>. Topardıń tiykarǵı repperi retinde Ice Cube ''Straight Outta Compton'' albomındaǵı qosıqlardıń kópshiliginiń tekstlerin de jazǵan<ref name=":2" /><ref name=":3" />, bul [[West Coast hip-hop|Batıs jaǵalıq hip-hop]]tıń dáslepki qatań hám tartıslı ózgesheligin qáliplestirgen hám onı [[East Coast rap|Shıǵıs jaǵalıq repten]] ajıratıp kórsetiwge járdem bergen áhmiyetli albom boldı<ref name=":17" /><ref name=":2" /><ref name="Arts" />. Eazy-E hám [[Jerry Heller]]diń topardı basqarıwı menen baylanıslı qarjılay tartıslardan keyin Ice Cube 1989-jıldıń aqırında N.W.A toparınan ketti hám jeke karerasın baslap, on bir albom shıǵardı, olardıń jetewi AQShtıń [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] chartında eń joqarı 10lıqtan orın aldı. Onıń «<nowiki/>[[Straight Outta Compton (song)|Straight Outta Compton]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[It Was a Good Day]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[Check Yo Self]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[You Know How We Do It]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[Bop Gun (One Nation)]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[Pushin' Weight]]<nowiki/>» hám «<nowiki/>[[You Can Do It]]<nowiki/>» singlleriniń barlıǵı AQShtıń [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] chartında eń joqarı 40lıqqa kirdi<ref name="Arts" />. Ice Cube, sonday-aq, 1990-jıllardıń basınan baslap kinoda da belsendi karerasın alıp bardı<ref name=":15" /><ref name=":16">David J. Leonard, "Ice Cube", in Mickey Hess, ed., ''Icons of Hip Hop: An Encyclopedia of the Movement, Music, and Culture'' (Westport, CT: [[Greenwood Press]], 2007), [https://books.google.com/books?id=bXy2wTEsbCsC&dq=Friday+debut+movie+star+shocked+comedy&pg=PA311 p 311].</ref>. Onıń aktyor sıpatındaǵı birinshi roli ózi jazǵan [[Boyz-n-the-Hood|1987-jılǵı N.W.A. qosıǵı]]nıń atı menen atalǵan ''[[Boyz n the Hood]]'' (1991) [[hood film|getto haqqındaǵı filminde]] boldı<ref name=":17" /><ref name=":15">Gail Hilson Woldu, ''The Words and Music of Ice Cube'' (Westport, CT & London, UK: [[Praeger Publishers]], 2008), [https://books.google.com/books?id=HrUYZm3xZQgC&dq=Boyz+n+the+Hood&pg=PA44 pp 44–45].</ref>. Ol, sonday-aq, 1995-jılǵı ''[[Friday (1995 film)|Friday]]'' komediyalıq filminiń teń avtorı boldı hám onda bas roldi atqardı<ref name=":5">{{cite news|first=Pete|last=Cashmore|url=https://www.theguardian.com/music/2018/nov/30/ice-cube-everythangs-corrupt-friday-boyz-n-tha-hood-friday-amerikkkas-most-wanted|title=Frozen in time: Why does nobody want to hear Ice Cube rap any more?|newspaper=[[The Guardian]]|date=November 30, 2018}}</ref>, bul film keyinirek [[Friday (franshiza)|franshizaǵa]] aylanıp, onıń xalıq arasındaǵı imidjin aktyor retinde qayta qáliplestirdi<ref name=":16" />. Ol 1998-jılı ''[[The Players Club]]'' filmi menen rejissyorlıq debyutin jasadı, sonday-aq, usı filmge tiyisli [[The Players Club (soundtrack)|saundtrektiń]] prodyuseri boldı hám onı tańlap alıw islerine basshılıq etti<ref>{{Cite book |last=Kubernik |first=Harvey |url=https://books.google.com/books?id=Wp-Xc4lMnRUC&dq=ice+cube+players+club+soundtrack&pg=PA211 |title=Hollywood Shack Job: Rock Music in Film and on Your Screen |date=2006 |publisher=UNM Press |isbn=978-0-8263-3542-5 |language=en}}</ref>. Onıń filmografiyasına ''[[Three Kings (1999 film)|Three Kings]]'' (1999) komediyası, [[Barbershop (franchise)|''Barbershop'']] hám ''[[Are We There Yet? (franchise)|Are We There Yet?]]'' franshizaları, ''[[21 Jump Street (film)|21 Jump Street]]'' (2012), ''[[22 Jump Street]]'', ''[[Ride Along (film)|Ride Along]]'' (ekewi de 2014-jılı) hám ''[[Ride Along 2]]'' (2016) sıyaqlı filmler kiredi. Sonday-aq, ol [[XXX (film series)|''XXX'' franshizasında]] (2005–2017), ''[[Rampart (film)|Rampart]]'' kriminal draması (2012), ''[[The Book of Life (2014 film)|The Book of Life]]'' animaciyalıq fentezisi (2014) hám ''[[War of the Worlds (2025 film)|War of the Worlds]]'' trillerinde (2025) roller atqardı<ref name=":5" />. Ice Cube atqarıwshı prodyuser retinde de iskerlik júrgizgen, atap aytqanda, ol 2015-jılǵı ''[[Straight Outta Compton (film)|Straight Outta Compton]]'' biografiyalıq filminiń prodyuseri bolǵan. == Derekler == {{Derekler}} dboc72u6ef5k20pe6vp54gya0w2chk4 3 40808 226977 2026-04-19T18:38:13Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 226977 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 18:38, 2026-jıl 19-aprel (UTC) 05y4huyvtey9wevlvemrxa547x70n0g 10 40809 226978 2026-04-19T19:11:03Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Shepherd from Rajasthan 03.jpg» 226978 wikitext text/x-wiki Shepherd from Rajasthan 03.jpg 95gfhqptetvtfv1d13o74ov74ct104f 10 40810 226979 2026-04-19T19:15:43Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Enescu - Cantibile and Presto - Murray.ogg» 226979 wikitext text/x-wiki Enescu - Cantibile and Presto - Murray.ogg hqdb4hd82f8qjlh5g5x8emncn2pjjri 1 40811 226982 2026-04-20T02:13:16Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226982 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40812 226983 2026-04-20T02:13:26Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226983 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40813 226984 2026-04-20T02:13:36Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226984 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40814 226985 2026-04-20T02:13:46Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226985 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40815 226986 2026-04-20T02:13:56Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226986 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40816 226987 2026-04-20T02:14:06Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226987 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40817 226988 2026-04-20T02:14:16Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 226988 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 0 40818 226989 2026-04-20T06:35:20Z Kvazimodo 10433 [[Alisher Nawayı]] degen betke baǵdarladı 226989 wikitext text/x-wiki #baǵdarlaw [[Alisher Nawayı]] irkmridr2vy94oa3rxznr3xffzhm0y5 0 40819 226990 2026-04-20T06:38:01Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Shayır infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Nasimiy |negizgi atı = Seyid Əli İmadəddin Nəsimi |súwret = Portrait of Nasimi.jpg |súwret eni = |súwret táriypi = [[Mikayıl Abdullayev]]tiń súwretlewi, 1973-jıl |tuwılǵandaǵı atı = Áli |tolıq atı = Seyit Áli Imádaddin Nasimiy |ádebiy laqabı = Nasimiy |tuwılǵan sánesi = |tuwılǵan jeri...» 226990 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Nasimiy |negizgi atı = Seyid Əli İmadəddin Nəsimi |súwret = Portrait of Nasimi.jpg |súwret eni = |súwret táriypi = [[Mikayıl Abdullayev]]tiń súwretlewi, 1973-jıl |tuwılǵandaǵı atı = Áli |tolıq atı = Seyit Áli Imádaddin Nasimiy |ádebiy laqabı = Nasimiy |tuwılǵan sánesi = |tuwılǵan jeri = |qaytıs bolǵan sánesi = |qaytıs bolǵan jeri = [[Haleb|Halab]], [[Memluklar sultanlıǵı]] (házirgi Siriya) |jerlengen jeri = [[Haleb|Halab]]tegi sufiy taqıyası |puqaralıǵı = |milleti = |dóretiwshilik túri = shayır |baǵdarı = [[hurufiylik]], [[sufiylik]] |janrları = diywan, ǵázzel |shıǵarmalarınıń tili = [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan]], [[Parsı tili|parsı]], [[Arab tili|arap]] |ataqları = [[Sayyid]] }} '''Seyit Áli Imádaddin Nasimiy'''{{efn|Sonday-aq, '''Nesimiy''' dep te jazıladı{{sfnm|Burrill|1972|1p=17|Britannica|2023}}}} ({{langx|az-Arab|سئید علی عمادالدّین نسیمی|Seyid Əli İmadəddin Nəsimi}}; {{circa|1369/70|1418/19}}), kópshilikke tek '''Nasimiy''' atı menen belgili ({{langx|az-Arab|نسیمی|Nəsimi|label=none}}) XIV–XV ásirlerdegi [[Hurufiylik|hurufiy]] [[shayır]] bolıp, ol óziniń ana tili bolǵan [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan tilinen]] tısqarı, [[Parsı tili|parsı]] hám [[Arab tili|arap]] tillerinde de qosıqlar jazǵan. Ol óz dáwiriniń eń ullı [[Túrkiy tiller|túrkiy]] shayırlarınıń biri hám [[Ázerbayjan ádebiyatı|ázerbayjan ádebiyatınıń]] eń kóze kóringen wákillerinen biri retinde tán alınǵan<ref>{{Cite web |title=News:A celebration of the poetry of Azerbaijani poet Imadaddin Nasimi |url=https://www.unive.it/pag/37854/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=8477&cHash=9b5dd55034971e08add9b69aaee1c9dc |access-date=2024-09-25 |website=Università Ca' Foscari Venezia |language=en}}</ref>. 1369–1370-jıllar átirapında tuwılǵan Nasimiy jaqsı bilim alǵan hám jaslayınan [[Sufiylik|sufiylikke]] qızıqqan. [[Hurufiylik]] háreketiniń sadıq izbasarına aylanǵannan soń, onıń tiykar salıwshısı hám Nasimiydiń ustazı bolǵan [[Fazlallah Astarabadi]] óltirilgennen keyin, Nasimiy hurufiylikti [[Anatoliya]]da hám keyinirek [[Haleb|Halebte]] taratıw ushın [[Ázerbayjan|Ázerbayjannan]] ketti. Halebte ol hurufiy [[Shayx (Sufiylik)|shayxı]] retinde ózine shákirtler jıynadı, biraq [[Súnniy islam|súnniy]] toparlardıń qarsılıǵına dus keldi, olar aqır-aqıbetinde [[Memluklar sultanlıǵı|Memluk]] sultanın 1418–1419-jıllar átirapında onıń diniy isenimleri ushın ólim jazasın beriwi kerek dep isendirdi. Nasimiy ólim jazasınan keyin Halebtegi [[Taqıya|sufiy taqıyasına]] ({{transliteration|az|ALA-LC|təkyə}}) jerlengen. Onıń bizge shekem jetip kelgen miynetlerine ázerbayjan hám parsı tillerindegi eki {{transliteration|az|ALA-LC|[[Diywan (ádebiyat)|diywan]]}} (qosıqlar toplamı) hám arap tilindegi geybir qosıqları kiredi. Nasimiydiń qosıqları: tiykarınan: hurufiylik átirapında qurılǵan bolıp, olarda islamıy tekstlerge kóplegen siltemeler ushırasadı. Onıń poeziyası ańsat túsiniletuǵın ańlatpalar menen uyqaslı nama din menen baylanıslı quramalı temalar menen sheber túrde birlestiredi. Nasimiy túrkiy ádebiyatqa úlken tásir kórsetti hám keleshektegi kóplegen iri shayırlarǵa, atap aytqanda, [[Habibiy (shayır)|Habibiyge]], Haqiqiyge ([[Jahan shax|Jáhán shaxtıń]] laqabı), Xatayiyge ([[Ismayıl I|Ismayıl Idiń]] laqabı) hám basqa da shayırlarǵa tásiri boldı. == Atı == Nasimiydiń tuwılǵan waqtındaǵı atı Áli bolǵan{{sfn|Hess|2021}}, biraq ol [[Imad al-Din|Imádaddin]]{{efn|Sonday-aq, Imadeddin{{sfnm|Burrill|1972|1p=17|Britannica|2023}}, İmâdüddin{{sfn|Bilgin|Üzüm|2007}}, ʿEmād-al-dīn{{sfn|Doerfer|1988}} yamasa ʿImād al-Dīn dep te jazıladı{{sfn|Mir-Kasimov|2022|p=276}}}} ('Dinniń tiregi') epitetin (''[[laqap|laqabın]]'') qabıl etken hám bul atama keyinirek onıń negizgi atınıń ornın basqan{{sfn|Bilgin|Üzüm|2007}}. Geybir dereklerde onıń Nesimuddin, Jalaleddin hám Omar sıyaqlı basqa atları da bar ekenligi aytıladı<nowiki/>{{sfnm|1a1=Bilgin|1a2=Üzüm|1y=2007|2a1=Usluer|2y=2013}}. Onıń eń kóp tarqalǵan [[ádebiy laqap|ádebiy laqabı]] Nasimiy bolǵan. Onıń etimologiyası tartıslı, biraq eń isenimli túsindirmelerge kóre, bul Nasimiydiń ustazı [[Fazlallah Astarabadi|Fazlallax Astarabadiydiń]] laqabı bolǵan Naimiy atamasına jaqın dep qabıl etilgen{{sfn|Hess|2021}}. Sonday-aq, ol arap tilindegi «samal, samal lebi» degen mánisti ańlatatuǵın ''nasim'' sózinen kelip shıqqan bolıwı da múmkin{{sfn|Burrill|1972|p=26}}. Ol geyde Húseyniy, Hashimiy, Seyit, Áli hám Imád sıyaqlı basqa da ádebiy laqaplardan paydalanǵan{{sfn|Usluer|2013}}. Onıń Imádaddin epiteti yamasa ''[[Sayyid|seyit]]'' ataǵı (Islam payǵambarı [[Muxammed|Muxammedtiń]] áwladınan ekenligin ańlatadı) onı Nasimiy atın júrgizgen basqa adamlardan ajıratıw ushın jiyi qosılıp aytıladı{{sfn|Hess|2021}}. == Miyrası == [[File:Stamp of Azerbaijan - 2019 - Colnect 900079 - 650th Anniversary of Imameddin Nesimi Poet 1369-1417.jpeg|thumb|170px|alt=Stamp featuring an image of Nasimi on one side and a feather on the other|Nasimiydiń tuwılǵanına 650 jıl tolıwına baǵıshlanǵan Ázerbayjan pochta markası, 2019-jıl]] Nasimiy [[Túrkiy tiller|túrkiy ádebiyatınıń]] eń ullı wákilleriniń biri esaplanadı{{sfn|Burrill|1972|p=53}}. Zamanagóy alım Sakina Berengiannıń aytıwınsha, Nasimiy tek ǵana [[Ázerbayjan ádebiyatı|ázerbayjan ádebiyatınıń]] emes, al pútkil túrkiy ádebiyattıń birinshi iri shayırı bolǵan{{sfn|Berengian|1988|p=39}}. Onıń poeziyaǵa kórsetken tásiri pútkil túrkiy dúnyasına taraldı hám [[Habibiy (shayır)|Habibiy]], Haqiqiy ([[Jahan shax|Jáhán shaxtıń]] laqabı), Xatayiy ([[Ismayıl I|Ismayıl Idiń]] laqabı) hám basqa da iri shayırlarǵa óz tásirin tiygizdi<nowiki/>{{sfnm|1a1=Hess|1y=2021|2a1=Bilgin|2a2=Üzüm|2y=2007|3a1=Burrill|3y=1972|3p=76}}. Sonday-aq, Nasimiy ázerbayjan klassikalıq {{transliteration|az|ALA-LC|ʿarūż}} (aruz) poeziyası menen {{transliteration|az|ALA-LC|ghazal}} (ǵázzel) poeziyasınıń tiykar salıwshısı, sonday-aq, [[Oǵız túrki|oǵız túrkiy]] klassikalıq ádebiyatındaǵı birinshi [[Lirika (ádebiyat)|lirik shayır]] sıpatında tán alınǵan<nowiki/>{{sfnm|1a1=Burrill|1y=1972|1p=53|2a1=Hess|2y=2016}}. Onıń shıǵarmaları ázerbayjan hám [[Osmanlı ádebiyatı|osmanlı ádebiyatınıń]] rawajlanıwına áhmiyetli tásir kórsetti<nowiki/>{{sfnm|1a1=Javadi|1a2=Burrill|1y=1988|2a1=Berengian|2y=1988|2p=16}}. Nasimiydiń stili ázerbayjan poeziyasınıń ulıwma stiline úlken tásir etti{{sfn|Burrill|1972|p=76}}. Túrk ádebiyatı professorları Azmi Bilgin hám İlyas Üzümniń aytıwınsha, temuriylar shayırı [[Áliysher Nawayı|Áliysher Nawayınıń]] Nasimiy tuwralı aytqan maqtaw sózleri onıń sonday-aq «<nowiki/>[[Oraylıq Aziya]] túrkiy dúnyasındaǵı áhmiyetli shaxs» esaplanǵanlıǵın kórsetedi.{{sfn|Bilgin|Üzüm|2007}} == Eskertiwler == {{notelist}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * {{wikisourcelang-inline|az|İmadəddin Nəsimi}} * {{commons-inline}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Nasimiy, Imádaddin}} [[Kategoriya:Ázerbayjanlı shayırlar]] [[Kategoriya:XIV ásir parsı tilindegi shayırlar]] [[Kategoriya:Dinnen shıqqanlıǵı ushın ólim jazasına húkim etilgenler]] [[Kategoriya:Terisi sıyrılıp óltirilgen adamlar]] [[Kategoriya:XIV ásirde tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1419-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Bektashiyler tarikatı]] [[Kategoriya:XV ásir parsı tilindegi shayırlar]] qcps323d2pnlg1are3hbybo9zbna72u 0 40820 226991 2026-04-20T07:00:34Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «[[File:Rtriangle.svg|right|thumb|upright=1.25|Tuwrı múyeshli {{math|△''ABC''}} úshmúyeshligi, onıń tuwrı múyeshi {{mvar|C}}, gipotenuzası {{mvar|c}}, al katetleri {{mvar|a}} hám {{mvar|b}}.]] '''Tuwrı múyeshli úshmúyeshlik''' — eki [[Táp (geometriya)|tárepi]] [[perpendikulyar]] bolıp, [[tuwrı múyesh]] ({{frac|1|4}} [[aylanıw (birlik)|aylanıw]] yamasa 90 [[Múyesh gradusı|gradus]]) payda etetuǵın [[úshmúyeshlik]]. Tuwrı múyeshke qars...» 226991 wikitext text/x-wiki [[File:Rtriangle.svg|right|thumb|upright=1.25|Tuwrı múyeshli {{math|△''ABC''}} úshmúyeshligi, onıń tuwrı múyeshi {{mvar|C}}, gipotenuzası {{mvar|c}}, al katetleri {{mvar|a}} hám {{mvar|b}}.]] '''Tuwrı múyeshli úshmúyeshlik''' — eki [[Táp (geometriya)|tárepi]] [[perpendikulyar]] bolıp, [[tuwrı múyesh]] ({{frac|1|4}} [[aylanıw (birlik)|aylanıw]] yamasa 90 [[Múyesh gradusı|gradus]]) payda etetuǵın [[úshmúyeshlik]]. Tuwrı múyeshke qarsı jatqan tárep ''[[gipotenuza]]'' (súwrettegi <math>c</math> tárepi) dep ataladı. Tuwrı múyesh penen hám qaptal jatqan tárepler ''katetler'' dep ataladı. <math>a</math> tárepin <math>B</math> múyeshine ''hám qaptal jatqan'' hám <math>A</math> múyeshine ''qarsı'' jatqan tárep, al <math>b</math> tárepin <math>A</math> múyeshine hám qaptal jatqan hám <math>B</math> múyeshine qarsı jatqan tárep retinde anıqlawǵa boladı. Hár bir tuwrı múyeshli úshmúyeshlik óziniń [[diagonal|diagonalı]] boyınsha bólinedi hám ol [[tuwrı tórtmúyeshlik]]tiń yarımı bolıp tabıladı. Eger tuwrı tórtmúyeshlik [[Kvadrat|kvadrat]] bolsa, onıń tuwrı múyeshli yarımı eki sáykes tárepi hám eki sáykes múyeshi bar [[teń qaptallı úshmúyeshlik]] boladı. Eger tuwrı tórtmúyeshlik kvadrat bolmasa, onıń tuwrı múyeshli yarımı [[hár túrli tárepli úshmúyeshlik]] boladı. [[Tiykar (geometriya)|Tiykarı]] [[sheńber]]diń [[diametr|diametri]] bolǵan hám [[Tóbe (geometriya)|tóbesi]] sheńberde jatatuǵın hár qanday úshmúyeshlik, tóbedegi tuwrı múyeshke hám gipotenuza retinde tikkelesken tiykarǵa iye tuwrı múyeshli úshmúyeshlik bolıp esaplanadı. Kerisinshe, hár qanday tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberiniń]] diametri onıń gipotenuza menen sáykes keledi. Bul [[Fales teoreması]]. Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri menen gipotenuzası [[Pifagor teoreması]]na sáykes keledi: eki katetindegi kvadratlardıń maydanlarınıń qosındısı gipotenuza maydanındaǵı kvadratınıń maydanına teń: <math>a^2 + b^2 = c^2.</math> Eger tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń úsh tárepiniń de uzınlıqları pútin sanlar bolsa, bul úshmúyeshlik '''Pifagor úshmúyeshligi''' dep ataladı, al onıń tárepleriniń uzınlıqları jıynalǵan halda ''[[Pifagor úshligi]]'' dep ataladı. Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleri menen múyeshleri arasındaǵı qatnaslar, uzınlıqlar menen múyeshler arasındaǵı metrikalıq qatnaslardı úyreniwshi [[trigonometriya]]nı anıqlawdıń hám túsiniwdiń bir usılın beredi. == Tiykarǵı qásiyetleri == === Tárepleri === {{main|Pifagor teoreması}} [[File:Byrne 82 diagram 1.svg|thumb|upright=0.8|[[Pifagor teoreması]]n dálillewde qollanılǵan [[Kelinniń orınlıǵı]], Byrneniń 1847-jılǵı basılımlarında paydalanılǵan reńli nusqasında. Dálillew qara hám sarı maydanlardıń teń ekenligin, sonday-aq, qızıl hám kók maydanlardıń da teń ekenligin kórsetedi.]] Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń úsh tárepi [[Pifagor teoreması]] arqalı baylanısqan, ol zamanagóy algebraik belgilewde tómendegishe jazılıwı múmkin: <math display="block">a^2 + b^2 = c^2,</math> bul jerde <math>c</math> — ''gipotenuza'' (tuwrı múyeshke qarsı jatqan tárep) uzınlıǵı, al <math>a</math> hám <math>b</math> — ''katetlerdiń'' (qalǵan eki táreptiń) uzınlıqları. Bul teorema áyyemgi dáwirlerde dálillengen hám [[Evklidtiń baslamaları|Evklidtiń «Baslamalar»ındaǵı]] I.47-tastıyıqlawı bolıp tabıladı: «Tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerde tuwrı múyeshti tartıp turǵan táreptegi kvadrat tuwrı múyeshti quraytuǵın táreplerdegi kvadratlarǵa teń»<ref>{{citation | last = Artmann | first = Benno | year = 2012 | orig-year = 1999 | title = Euclid: The Creation of Mathematics | publisher = Springer | isbn = 978-1-4612-1412-0 | url = {{google books|plainurl=y|id=F8XgBwAAQBAJ}} | url-access = limited | doi = 10.1007/978-1-4612-1412-0 | page = 4 }}.</ref>. Bul teńlemeni qanaatlandıratuǵın {{tmath|a}}, {{tmath|b}} hám {{tmath|c}} pútin sanları [[Pifagor úshligi]] dep ataladı. Qurılıs hám jer ólshew sıyaqlı ámeliy qollanıwlarda, múyeshtiń dál 90 gradus ekenligin támiyinlew ushın bul qatnas jiyi 3-4-5 qaǵıydasın paydalanıw arqalı qollanıladı. === Maydanı === Hár qanday úshmúyeshliktegi sıyaqlı, onıń maydanı tiykarı menen oǵan sáykes biyikliginiń kóbeymesin ekige bólgenge (yarımına) teń. Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikte, eger bir kateti tiykarı retinde alınsa, onda ekinshisi biyiklik boladı, sonlıqtan tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń maydanı eki katetiniń kóbeymesiniń yarımına teń. Formula retinde <math>T</math> maydanı: :<math>T=\tfrac{1}{2}ab</math> bul jerde <math>a</math> hám <math>b</math> — úshmúyeshliktiń katetleri. Eger [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńber]] <math>AB</math> gipotenuzaǵa <math>P,</math> noqatında janassa, onda [[Yarım perimetr|yarım perimetrdi]] <math>s = \tfrac12(a+b+c),</math> dep alsaq, bizde <math>|PA| = s-a</math> hám <math>|PB| = s-b,</math> boladı hám maydanı tómendegishe beriledi: :<math>T= |PA| \cdot |PB| = (s-a)(s-b).</math> Bul formula tek tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerge ǵana qollanıladı<ref>Di Domenico, Angelo S., "A property of triangles involving area", ''[[Mathematical Gazette]]'' 87, July 2003, pp. 323–324.</ref>. === Biyiklikleri === [[Image:Teorema.png|thumb|right|Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń <math>f</math> biyikligi]]Eger tuwrı múyeshli tóbesinen gipotenuzaǵa shekem [[Biyiklik (geometriya)|biyiklik]] túsirilse, onda úshmúyeshlik eki kishkene úshmúyeshlikke bólinedi; olardıń ekewi de dáslepki úshmúyeshlikke [[Uqsaslıq (geometriya)|uqsas]] boladı hám sol sebepli bir-birine de uqsas boladı. Bunnan: * Gipotenuzadaǵı biyiklik — gipotenuzanıń eki kesindisiniń [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] ([[Qatnas|ortasha proporsionalı]]) bolıp tabıladı<ref name=Posamentier>Posamentier, Alfred S., and Salkind, Charles T. ''Challenging Problems in Geometry'', Dover, 1996.</ref>{{rp|pp. 216–217}}. * Úshmúyeshliktiń hár bir kateti gipotenuza menen sol katetke hám qaptal jatqan gipotenuza kesindisiniń ortasha proporsionalı bolıp tabıladı. Teńlemelerde, :<math>f^2=de,</math> (bul geyde [[Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema]] dep ataladı) :<math>b^2=ce,</math> :<math>a^2=cd</math> bul jerde <math>a,b,c,d,e,f</math> — sızılmada kórsetilgenindey<ref>Wentworth p. 156</ref>. Sonlıqtan: :<math>f=\frac{ab}{c}.</math> Bunnan tısqarı, gipotenuzaǵa túsirilgen biyiklik tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri menen tómendegishe baylanısqan<ref>Voles, Roger, "Integer solutions of <math>a^{-2} + b^{-2} = d^{-2}</math>," ''Mathematical Gazette'' 83, July 1999, 269–271.</ref><ref>Richinick, Jennifer, "The upside-down Pythagorean Theorem," ''Mathematical Gazette'' 92, July 2008, 313–317.</ref>: :<math>\frac{1}{a^2} + \frac{1}{b^2} = \frac{1}{f^2}.</math> Bul teńlemeniń <math>a,b,c,f,</math> pútin mánislerindegi sheshimlerin [[Pútin sanlı úshmúyeshlik|usı jerden]] kóriwińizge boladı. Hár qanday katetten túsirilgen biyiklik ekinshi katet penen sáykes keledi. Olar tuwrı múyeshli tóbede kesiliskenligi sebepli, tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń [[Ortocentr|ortocentri]] — onıń úsh biyikliginiń kesilisiw noqatı — tuwrı múyeshli tóbe menen sáykes keledi. === Ishki hám sırtqı radiusları === Katetleri <math>a</math> hám <math>b</math>, al gipotenuzası <math>c</math> bolǵan tuwrı múyeshli úshmúyeshlikke [[Ishki sızılǵan sheńber|ishki sızılǵan sheńberdiń]] radiusı tómendegige teń: :<math>r = \frac{a+b-c}{2} = \frac{ab}{a+b+c}.</math> [[Fales teoreması]]na sáykes, gipotenuza [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberdiń]] diametri bolıp tabıladı, sonlıqtan sırtqı sızılǵan sheńberdiń radiusı gipotenuza uzınlıǵınıń yarımına teń: :<math>R = \frac{c}{2}.</math> Sonlıqtan, sırtqı radius penen ishki radiustıń qosındısı katetler qosındısınıń yarımına teń<ref name="Crux">''Inequalities proposed in "[[Crux Mathematicorum]]"'', [http://www.imomath.com/othercomp/Journ/ineq.pdf].</ref>: :<math>R+r = \frac{a+b}{2}.</math> Katetlerdiń birin ishki radius hám ekinshi katet arqalı tómendegishe ańlatıw múmkin: :<math>a=\frac{2r(b-r)}{b-2r}.</math> == Xarakteristikaları == Tárepleri <math>a \le b < c</math>, [[Yarım perimetr|yarım perimetri]] <math display=inline>s = \tfrac12(a+b+c)</math>, [[Maydan|maydanı]] <math>T,</math> eń uzın tárepine qarsı jatqan [[Biyiklik (geometriya)|biyikligi]] <math>h_c</math>, [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńber radiusı]] <math>R,</math> [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńber radiusı]] <math>r,</math> sáykes túrde <math>a,b,c</math> táreplerine janasatuǵın [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|eksradiusları]] (sırtqı sheńber radiusları) <math>r_a, r_b, r_c</math> hám [[Mediana (geometriya)|medianaları]] <math>m_a, m_b, m_c</math> bolǵan <math>\triangle ABC</math> úshmúyeshligi tómendegi altı kategoriyadaǵı tastıyıqlawlardıń hár qanday biri orınlanǵan jaǵdayda ǵana tuwrı múyeshli úshmúyeshlik bolıp esaplanadı (zárúr hám jetkilikli shárt). Solay etip, olardıń hár biri hár qanday tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń qásiyeti bolıp tabıladı. === Tárepleri hám yarım perimetri === * <math>a^2+b^2=c^2\quad (\text{Pifagor teoreması})</math> * <math>(s-a)(s-b) = s(s-c)</math> * <math>s=2R+r.</math><ref>{{Cite web |url=http://www.artofproblemsolving.com/Forum/viewtopic.php?f=46&t=411120 |title=Triangle right iff s = 2R + r, ''Art of problem solving'', 2011 |access-date=2012-01-02 |archive-date=2014-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428221212/http://www.artofproblemsolving.com/Forum/viewtopic.php?f=46&t=411120 |url-status=dead }}</ref> * <math>a^2+b^2+c^2=8R^2.</math><ref name=Andreescu/> === Múyeshleri === * <math>A</math> hám <math>B</math> múyeshleri [[Tolıqtırıwshı múyeshler|tolıqtırıwshı]] boladı<ref>{{Cite web |url=http://www.ricksmath.com/right-triangles.html |title=Properties of Right Triangles |access-date=2012-02-15 |archive-date=2011-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111231222001/http://www.ricksmath.com/right-triangles.html |url-status=dead }}</ref>. * <math>\cos{A}\cos{B}\cos{C}=0.</math><ref name=Andreescu/><ref name="CTK">CTK Wiki Math, ''A Variant of the Pythagorean Theorem'', 2011, [http://www.cut-the-knot.org/wiki-math/index.php?n=Trigonometry.AVariantOfPythagoreanTheorem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805051705/http://www.cut-the-knot.org/wiki-math/index.php?n=Trigonometry.AVariantOfPythagoreanTheorem|date=2013-08-05}}.</ref> * <math>\sin^2{A}+\sin^2{B}+\sin^2{C}=2.</math><ref name=Andreescu/><ref name=CTK/> * <math>\cos^2{A}+\cos^2{B}+\cos^2{C}=1.</math><ref name=CTK/> * <math>\sin{2A}=\sin{2B}=2\sin{A}\sin{B}.</math> === Maydanı === * <math>T=\frac{ab}{2}</math> * <math>T=r_ar_b=rr_c</math> * <math>T=r(2R+r)</math> * <math>T=\frac{(2s-c)^2-c^2}{4}=s(s-c)</math> * <math>T=|PA| \cdot |PB|,</math> bul jerde <math>P</math> — eń uzın <math>AB.</math> tárepindegi [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńberdiń]] janasıw noqatı<ref>{{citation |last=Darvasi |first=Gyula |journal=The Mathematical Gazette |pages=72–76 |title=Converse of a Property of Right Triangles |volume=89 |number=514 |date=March 2005|doi=10.1017/S0025557200176806 |s2cid=125992270 |doi-access=free }}.</ref> === Ishki radius hám eksradiuslar === * <math>r=s-c=(a+b-c)/2</math> * <math>r_a=s-b=(a-b+c)/2</math> * <math>r_b=s-a=(-a+b+c)/2</math> * <math>r_c=s=(a+b+c)/2</math> * <math>r_a+r_b+r_c+r=a+b+c</math> * <math>r_a^2+r_b^2+r_c^2+r^2=a^2+b^2+c^2</math> * <math>r=\frac{r_ar_b}{r_c}.</math><ref name=Bell>{{citation|last=Bell |first=Amy|journal=Forum Geometricorum|pages=335–342|title=Hansen's Right Triangle Theorem, Its Converse and a Generalization|url=http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200639.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725014729/http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200639.pdf |archive-date=2008-07-25 |url-status=live|volume=6|year=2006}}</ref> === Biyikligi hám medianaları === {{right_angle_altitude.svg}} * <math>h_c=\frac{ab}{c}</math> * <math>m_a^2+m_b^2+m_c^2=6R^2.</math><ref name=Crux/>{{rp|Prob. 954, p. 26}} * [[Mediana (geometriya)|Medianalardıń]] biriniń uzınlıǵı [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńber radiusına]] teń. * Eń qısqa [[Biyiklik (geometriya)|biyiklik]] (eń úlken múyeshli tóbeden túsirilgen biyiklik) ózi túsirilgen qarsı (eń uzın) táreptiń bólekleriniń [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] bolıp tabıladı. Bul [[Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema|tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema]]. === Sırtqı hám ishki sızılǵan sheńberler === * Úshmúyeshlik yarım sheńberge ishki sızılıwı múmkin, bunda onıń bir tárepi diametr menen tolıq sáykes keledi ([[Fales teoreması]]). * [[Sırtqı sızılǵan sheńber|Sırtqı sızılǵan sheńber orayı]] eń uzın táreptiń [[Orta noqat|ortası]] bolıp tabıladı. * Eń uzın tárep [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberdiń]] [[Diametr|diametri]] bolıp tabıladı <math>(c=2R).</math> * Sırtqı sızılǵan sheńber [[Toǵız noqat sheńberi|toǵız noqat sheńberine]] [[Janasıw|janasadı]]<ref name=Andreescu>Andreescu, Titu and Andrica, Dorian, "Complex Numbers from A to...Z", Birkhäuser, 2006, pp. 109–110.</ref>. * [[Ortocentr]] sırtqı sızılǵan sheńberde jatadı<ref name=Crux/>. * [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|Ishki sızılǵan sheńber orayı]] hám ortocentr arasındaǵı aralıq <math>\sqrt{2}r</math> ge teń<ref name=Crux/>. == Trigonometriyalıq qatnaslar == {{main|Trigonometric functions#Right-angled triangle definitions|l1 = Trigonometriyalıq funkciyalar – Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktegi anıqlamalar}} Súyir múyeshler ushın [[Trigonometriyalıq funkciyalar|trigonometriyalıq funkciyalar]] tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleriniń qatnası retinde anıqlanıwı múmkin. Berilgen múyesh ushın usı múyeshti óz ishine alǵan tuwrı múyeshli úshmúyeshlik quriw múmkin hám onıń táreplerin joqarıdaǵı anıqlamalarǵa sáykes usı múyeshke qarsı jatqan katet, hám qaptal jatqan katet hám gipotenuza dep atawǵa boladı. Táreplerdiń bul qatnasları tańlanǵan anıq tuwrı múyeshli úshmúyeshlikke emes, al tek ǵana berilgen múyeshke baylanıslı boladı, sebebi bul usılda qurılǵan barlıq úshmúyeshlikler bir-birine [[Uqsaslıq (geometriya)|uqsas]] boladı. Eger berilgen <math>\alpha</math> múyeshi ushın qarsı jatqan katet, hám qaptal jatqan katet hám gipotenuza sáykes túrde <math>O,</math> <math>A,</math> hám <math>H,</math> dep belgilense, onda trigonometriyalıq funkciyalar tómendegishe boladı: :<math>\sin\alpha =\frac {O}{H},\,\cos\alpha =\frac {A}{H},\,\tan\alpha =\frac {O}{A},\,\sec\alpha =\frac {H}{A},\,\cot\alpha =\frac {A}{O},\,\csc\alpha =\frac {H}{O}.</math> [[Giperbolalıq funkciyalar|Giperbolalıq funkciyalardı]] tuwrı múyeshli úshmúyeshlik tárepleriniń qatnası retinde ańlatıw ushın [[Giperbolalıq sektor|giperbolalıq sektordıń]] [[Giperbolalıq úshmúyeshlik|giperbolalıq úshmúyeshligin]] kóriń. == Arnawlı tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler == {{main|Arnawlı tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler}} Trigonometriyalıq funkciyalardıń mánislerin geybir múyeshler ushın arnawlı múyeshleri bar tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerdi paydalanıw arqalı anıq esaplaw múmkin. Olarǵa trigonometriyalıq funkciyalardı <math>\tfrac16\pi,</math> ge eseli hár qanday múyesh ushın esaplawǵa múmkinshilik beretuǵın 30-60-90 úshmúyeshligi hám trigonometriyalıq funkciyalardı <math>\tfrac14\pi.</math> ge eseli hár qanday múyesh ushın esaplawǵa bolatuǵın teń qaptallı tuwrı múyeshli úshmúyeshlik yamasa 45-45-90 úshmúyeshligi kiredi. === Kepler úshmúyeshligi === <math>H,</math> <math>G,</math> hám <math>A</math> sáykes túrde <math>a > b.</math> bolǵan eki oń <math>a</math> hám <math>b</math> sanlarınıń [[Garmonikalıq ortasha|garmonikalıq ortashası]], [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] hám [[Arifmetikalıq ortasha|arifmetikalıq ortashası]] bolsın. Eger tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri <math>H</math> hám <math>G</math> al gipotenuzası <math>A,</math> bolsa, onda<ref>Di Domenico, A., "The golden ratio — the right triangle — and the arithmetic, geometric, and harmonic means," ''Mathematical Gazette'' 89, July 2005, 261. Also Mitchell, Douglas W., "Feedback on 89.41", vol 90, March 2006, 153–154.</ref>: :<math> \frac{A}{H} = \frac{A^{2}}{G^{2}} = \frac{G^{2}}{H^{2}} = \phi, \qquad \frac{a}{b} = \phi^{3}, </math> bul jerde <math>\phi = \tfrac12\bigl(1 + \sqrt{5}\bigr)</math> — [[Altın qatnas|altın qatnas]] bolıp tabıladı. Bul tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleri [[Geometriyalıq progressiya|geometriyalıq progressiya]] quraǵanlıǵı sebepli, bul [[Kepler úshmúyeshligi]] dep ataladı. == Qosımsha qarań == * [[Súyir hám doǵal múyeshli úshmúyeshlikler]] (qıya úshmúyeshlikler) * [[Teodor spiralı]] * [[Úsh tuwrı múyeshli sferalıq úshmúyeshlik]] == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Right triangles}} * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170930064506/http://www.kurztutorial.info/mathematik/trigonometrie/en/dreieck.html Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler ushın kalkulyator]}} * [http://www.triangle-calculator.com/?what=rt Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler ushın keńeytilgen kalkulyator] {{Kópmúyeshlikler}} [[Kategoriya:Úshmúyeshlik túrleri]] [[Kategoriya:Ortogonallıq]] [[Kategoriya:Trigonometriya]] op2op0mrum5o7xebhuwtpezwdzeij4t 10 40821 226992 2026-04-20T07:02:18Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<span class="texhtml mvar" style="font-style:italic;">{{{1}}}</span><noinclude> {{hújjet}} </noinclude>» 226992 wikitext text/x-wiki <span class="texhtml mvar" style="font-style:italic;">{{{1}}}</span><noinclude> {{hújjet}} </noinclude> fin7rw7us5xxn9fspeo2q8vimgut3ya 10 40822 226993 2026-04-20T07:02:53Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{hújjet astbeti}} === Paydalanıw === <code><nowiki>{{mvar|x}}</nowiki></code> → {{mvar|x}} <code><nowiki>{{mvar|π}}</nowiki></code> → {{mvar|π}}» 226993 wikitext text/x-wiki {{hújjet astbeti}} === Paydalanıw === <code><nowiki>{{mvar|x}}</nowiki></code> → {{mvar|x}} <code><nowiki>{{mvar|π}}</nowiki></code> → {{mvar|π}} jauaob3oh4886jj7tmg9n9revw11ics 10 40823 226994 2026-04-20T07:04:04Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<templatestyles src="Fraction/styles.css" /><span class="frac" role="math">{{#if:{{{3|}}}<!-- if 3 -->|{{{1}}}<span class="sr-only">+</span><span class="num">{{{2}}}</span>&frasl;<span class="den">{{{3}}}</span><!-- then 1 2/3 -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- elseif 2 -->|<span class="num">{{{1}}}</span>&frasl;<span class="den">{{{2}}}</span><!-- then 1/2 -->|{{#if:{{{1|}}}<!-- elseif 1 -->|<span class="num">1</span>&frasl;<span class="den">{{{1}}}</span><!...» 226994 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Fraction/styles.css" /><span class="frac" role="math">{{#if:{{{3|}}}<!-- if 3 -->|{{{1}}}<span class="sr-only">+</span><span class="num">{{{2}}}</span>&frasl;<span class="den">{{{3}}}</span><!-- then 1 2/3 -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- elseif 2 -->|<span class="num">{{{1}}}</span>&frasl;<span class="den">{{{2}}}</span><!-- then 1/2 -->|{{#if:{{{1|}}}<!-- elseif 1 -->|<span class="num">1</span>&frasl;<span class="den">{{{1}}}</span><!-- then 1/1 -->|&frasl;<!-- else 0, a slash -->}}<!-- endif 1 -->}}<!-- endif 2 -->}}<!-- endif 3 --></span><noinclude> {{hújjet}} </noinclude> q4fnbzrik1knw8agscpp3z15gbbcu2j 226995 226994 2026-04-20T07:04:57Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Frac]] betin [[Úlgi:Fraction]] betine kóshirdi 226994 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Fraction/styles.css" /><span class="frac" role="math">{{#if:{{{3|}}}<!-- if 3 -->|{{{1}}}<span class="sr-only">+</span><span class="num">{{{2}}}</span>&frasl;<span class="den">{{{3}}}</span><!-- then 1 2/3 -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- elseif 2 -->|<span class="num">{{{1}}}</span>&frasl;<span class="den">{{{2}}}</span><!-- then 1/2 -->|{{#if:{{{1|}}}<!-- elseif 1 -->|<span class="num">1</span>&frasl;<span class="den">{{{1}}}</span><!-- then 1/1 -->|&frasl;<!-- else 0, a slash -->}}<!-- endif 1 -->}}<!-- endif 2 -->}}<!-- endif 3 --></span><noinclude> {{hújjet}} </noinclude> q4fnbzrik1knw8agscpp3z15gbbcu2j 10 40824 226996 2026-04-20T07:04:57Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Úlgi:Frac]] betin [[Úlgi:Fraction]] betine kóshirdi 226996 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Úlgi:Fraction]] 47npjrsn921lyjx36bla1w6md49xrwx 10 40825 226997 2026-04-20T07:05:22Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «.frac { white-space: nowrap; } .frac .num, .frac .den { font-size: 80%; line-height: 0; /* we want this inline */ vertical-align: super; } .frac .den { vertical-align: sub; } .sr-only { border: 0; clip: rect(0, 0, 0, 0); height: 1px; margin: -1px; overflow: hidden; padding: 0; position: absolute; width: 1px; /* white-space: nowrap; /* already have nowrap above */ }» 226997 sanitized-css text/css .frac { white-space: nowrap; } .frac .num, .frac .den { font-size: 80%; line-height: 0; /* we want this inline */ vertical-align: super; } .frac .den { vertical-align: sub; } .sr-only { border: 0; clip: rect(0, 0, 0, 0); height: 1px; margin: -1px; overflow: hidden; padding: 0; position: absolute; width: 1px; /* white-space: nowrap; /* already have nowrap above */ } 7jnwl79pg1vtvqsqxel7z6qf26ogaw1 10 40826 226998 2026-04-20T07:06:40Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<includeonly><span class="nowrap">&NoBreak;{{#tag:math|{{{1}}}}}&NoBreak;</span></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>» 226998 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="nowrap">&NoBreak;{{#tag:math|{{{1}}}}}&NoBreak;</span></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 6mh6f8wv2oubsncyh1aekahhd228brj 10 40827 226999 2026-04-20T07:09:12Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «[[File:right_angle_altitude.svg|thumb|right|Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tuwrı múyeshinen gipotenuzaǵa túsirilgen biyikligi gipotenuza bólingen kesindiler uzınlıqlarınıń geometriyalıq ortashası bolıp tabıladı. {{nowrap|(''p''&thinsp;+&thinsp;''q'', ''r'', ''s''&#8202;)}}, {{nowrap|(''r'', ''p'', ''h''&#8202;)}} hám {{nowrap|(''s'', ''h'', ''q''&#8202;)}} tárepli 3 úshmúyeshlikke [[Pifagor teoreması|Pifagor teoremasın]] qollansaq:<br styl...» 226999 wikitext text/x-wiki [[File:right_angle_altitude.svg|thumb|right|Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tuwrı múyeshinen gipotenuzaǵa túsirilgen biyikligi gipotenuza bólingen kesindiler uzınlıqlarınıń geometriyalıq ortashası bolıp tabıladı. {{nowrap|(''p''&thinsp;+&thinsp;''q'', ''r'', ''s''&#8202;)}}, {{nowrap|(''r'', ''p'', ''h''&#8202;)}} hám {{nowrap|(''s'', ''h'', ''q''&#8202;)}} tárepli 3 úshmúyeshlikke [[Pifagor teoreması|Pifagor teoremasın]] qollansaq:<br style="margin-bottom:1ex;" /> <math>\begin{align} (p + q)^2 \;\; &= \quad r^2 \;\;\, + \quad s^2 \\ p^2 \!\!+\! 2pq \!+\! q^2 &= \overbrace{p^2 \!\!+\! h^2} + \overbrace{h^2 \!\!+\! q^2} \\ 2pq \quad\;\;\; &= 2h^2 \; \therefore h \!=\! \sqrt{pq} \\ \end{align}</math>]]<noinclude> [[Kategoriya:Geometriya úlgileri]] </noinclude> kxb8jry4xxmbtmsugmk9t25n9ev2c01 0 40828 227001 2026-04-20T07:28:23Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «[[Fayl:Cuboid no label.svg|thumb]] '''Tuwrı múyeshli parallelepiped''' — barlıq [[eki jaqlı múyesh|eki jaqlı múyeshleri]] [[tuwrı múyesh|tuwrı múyeshlerden]] ibarat hám tárepleri [[tuwrı tórtmúyeshlik|tuwrı tórtmúyeshlikler]] bolǵan [[parallelepiped|parallelepipedtiń]] arnawlı jaǵdayı. Bul figura '''tuwrı múyeshli kuboid''' yamasa '''ortogonal parallelepiped''' dep te ataladı{{efn|Biraq ''tuwrı múyeshli prizma'' hám ''sozıq prizma''...» 227001 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Cuboid no label.svg|thumb]] '''Tuwrı múyeshli parallelepiped''' — barlıq [[eki jaqlı múyesh|eki jaqlı múyeshleri]] [[tuwrı múyesh|tuwrı múyeshlerden]] ibarat hám tárepleri [[tuwrı tórtmúyeshlik|tuwrı tórtmúyeshlikler]] bolǵan [[parallelepiped|parallelepipedtiń]] arnawlı jaǵdayı. Bul figura '''tuwrı múyeshli kuboid''' yamasa '''ortogonal parallelepiped''' dep te ataladı{{efn|Biraq ''tuwrı múyeshli prizma'' hám ''sozıq prizma'' atamaları túsiniwsizlew (ekimánisli), sebebi olar barlıq múyeshlerdi anıq kórsetpeydi}}. Kóplegen avtorlar olardı tuwrı múyeshli dep túsindirmesten, ápiwayı ǵana «paralelepiped» dep ataydı, al basqaları [[kuboid]] atamasın altı [[tórtmúyeshlik|tórtmúyeshli]] jaǵı bolǵan kópjaqlılardıń ulıwmalasqan klasın ańlatıw ushın qollanadı{{sfnp|Robertson|1984|p=[https://archive.org/details/polytopessymmetr0000robe/page/75 75]}}. == Qásiyetleri == {{multiple image | image1 = Square prism.svg | caption1 = Kvadrat tuwrı múyeshli prizma, tuwrı múyeshli prizmanıń arnawlı jaǵdayı. | image2 = Cube-h.svg | caption2 = Kub, kvadrat tuwrı múyeshli parallelepipedtiń arnawlı jaǵdayı. | align = right | total_width = 400 }} Tuwrı múyeshli parallelepiped — altı [[tuwrı tórtmúyeshlik]] tárepi bar [[Dóńes kópjaqlı|dóńes kópjaqlı]]. Tuwrı múyeshli parallelepipedtiń [[eki jaqlı múyesh|eki jaqlı múyeshleriniń]] barlıǵı [[tuwrı múyesh|tuwrı múyeshler]] bolıp tabıladı, al onıń parallel tárepleri [[Kongruentlik (geometriya)|kongruent]] boladı<ref>{{multiref |{{harvp|Dupuis|1893|p=[https://archive.org/details/elementssynthet01dupugoog/page/n68 68]}} |{{harvp|Bird|2020|p=[https://books.google.com/books?id=GVbGDwAAQBAJ&pg=PA143 143]&ndash;[https://books.google.com/books?id=GVbGDwAAQBAJ&pg=PA144 144]}} }} </ref>. Tárepleriniń [[ortogonallıq|ortogonallıǵı]] sebepli, tuwrı múyeshli parallelepiped [[ortogonal kópjaqlı|dóńes ortogonal kópjaqlı]] retinde klassifikaciyalanadı{{sfnp|Jessen|1967}}. Anıqlaması boyınsha, bul onı ''tuwrı múyeshli [[Prizma (geometriya)|prizma]]'' etip belgileydi. Tuwrı múyeshli parallelepipedler awızeki tilde «qutılar» ([[Qutı|fizikalıq obyekt]] atamasına sáykes) dep atalıwı múmkin. Eger eki qarsılıqlı jaǵı [[Kvadrat|kvadratqa]] aylansa, nátiyjedegi figura tuwrı múyeshli prizmanıń '''kvadrat tuwrı múyeshli parallelepiped''' dep atalatuǵın jáne bir arnawlı jaǵdayın payda etiwi múmkin{{efn|Sonday-aq bul ''kvadrat kuboid'', ''kvadrat qutı'' yamasa ''tuwrı kvadrat prizma'' dep te ataladı. Biraq, geyde bul ekimánisli túrde ''kvadrat prizma'' dep te ataladı}}. Olar <math> \Pi_4 </math> [[prizma grafı]] retinde kórsetiliwi múmkin{{sfnp|Pisanski|Servatius|2013|p=[https://books.google.com/books?id=3vnEcMCx0HkC&pg=PA21 21]}}{{efn|1=<math> \Pi_n </math> belgisi {{nowrap|1=<math> n </math>-}}tárepli prizmanıń [[Karkas (topologiya)|karkasın]] ańlatadı{{sfnp|Pisanski|Servatius|2013|p=[https://books.google.com/books?id=3vnEcMCx0HkC&pg=PA21 21]}}}}. Altı jaǵınıń barlıǵı kvadrat bolǵan jaǵdayda, nátiyjesi [[Kub|kub]] boladı{{sfnp|Mills|Kolf|1999|p=[https://books.google.com/books?id=dvFfTAR6XwEC&pg=PA16 16]}}. Eger tuwrı múyeshli parallelepipedtiń uzınlıǵı <math> a </math>, eni <math> b </math> hám biyikligi <math> c </math> bolsa, onda<ref>{{multiref |{{harvp|Bird|2020|p=[https://books.google.com/books?id=GVbGDwAAQBAJ&pg=PA144 144]}} |{{harvp|Dupuis|1893|p=[https://archive.org/details/elementssynthet01dupugoog/page/n98 82]}} }}</ref>: * onıń kólemi tuwrı tórtmúyeshliktiń maydanı menen onıń biyikligi kóbeymesine teń: <math display="block"> V=abc. </math> * onıń betiniń maydanı barlıq jaqlarınıń maydanları qosındısına teń: <math display="block"> A=2(ab+ac+bc). </math> * onıń [[Keńislik diagonalı|keńislik diagonalın]] tiykarı {{Nobreak|<math> a </math> hám <math> b </math>}} ólshemli tuwrı tórtmúyeshlikli jaǵınıń diagonalı bolǵan, biyikligi <math> c </math> ǵa teń tuwrı múyeshli úshmúyeshlik quriw, sońınan [[Pifagor teoreması]]n paydalanıp gipotenuza uzınlıǵın esaplaw arqalı tabıw múmkin: <math display="block"> d=\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}. </math> == Kórinisi == Tuwrı múyeshli parallelepiped formaları jiyi qutılar, shkaflar, bólmeler, imaratlar, konteynerler, kabinetler, kitaplar, bekkem kompyuter korpusları, baspa úskeneleri, elektron shaqırıwshi sensorlı ekranlı qurılmalar, kir juwıw hám keptiriw mashinaları hám t.b. ushın qollanıladı. Olar [[Geresh (geometriya)|úsh ólshemli keńislikti toltıra (tessellyaciya ete) alatuǵın]] denelerdiń qatarına kiredi. Bul figura birqansha qolaylı, sebebi ol kóplegen kishik tuwrı múyeshli parallelepipedlerdi óz ishine alıwı múmkin, mısalı, qutıdaǵı [[Qant kubigi|qant kubikleri]], shkaftaǵı qutılar, bólmedegi shkaflar hám imarattaǵı bólmeler. Amerikalı psixolog [[Jilford Djoy Pol|Djoy Pol Gilford]] aqıl-oy (intellekt) strukturası haqqında pikirlewdiń 120 múmkin bolǵan usılın kórsetiwshi «Gilford kubı» dep atalǵan 5×4×6 ólshemli úsh ólshemli kubtı modelledi. Hárbir ólshem (figuradaǵı) mental faktorlardı ańlatadı, olarǵa bes operaciya ([[Biliw (psixologiya)|biliw (kogniciya)]], [[Yad (psixologiya)|yad]], [[Konvergent pikirlew|konvergent pikirlew]], [[Divergent pikirlew|divergent pikirlew]] hám [[Bahalaw|bahalaw]]); tórt mazmun (fıguralıq, simvollıq, [[Semantika|semantikalıq]] hám [[Minez-qulıq|minez-qulıqlıq]]); hám altı ónim (birlik, klass, qatnas, sistema, transformaciya hám implikaciya) kiredi{{sfnp|Reisman|1966|p=http://books.google.com/books?id=JniMIzW-Ba4C&pg=PA333}}. Figuralıq mazmundı vizual hám auditorlıq mazmunǵa almastırıwshı eki faktorlı mazmundı qosıw arqalı, onı 5×5×6 ólshemli kubqa shekem keńeytiw 150 múmkin bolǵan usıldı beredi<ref>{{cite web | title = Guilford's cube | website = Oxford Reference | url = https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095911689?rskey=V4LCmo&result=2 }}</ref>. == Baylanıslı kópjaqlılar == Pútin sanlı qırları hám pútin sanlı jaqlarınıń diagonalları bolǵan tuwrı múyeshli parallelepiped [[Eyler gerbishi]] dep ataladı; mısalı, tárepleri 44, 117 hám 240 bolǵan. Keńislik diagonalı da pútin san bolǵan Eyler gerbishi [[Eyler gerbishi#Minsiz kuboid|minsiz kuboid]] dep ataladı. Minsiz kuboidtıń haqıyqıy bar ekenligi yamasa joqlıǵı házirshe belgisiz{{sfnp|Webb|Smith|2013|p=[https://books.google.com/books?id=kUT--gR64ekC&pg=PA108 108]}}. Ápiwayı [[Kub#Qurılısı|kubtıń]] hár túrli [[Kópjaqlınıń jayıwı|jayıwlarınıń]] sanı 11 ge teń. Biraq, úsh hár túrli uzınlıqqa iye bolǵan tuwrı múyeshli parallelepiped ushın bul san sezilerli dárejede artıp, keminde 54 ke jetedi<ref>{{cite web |url=https://donsteward.blogspot.com/2013/05/nets-of-cuboid.html |title=nets of a cuboid |first=Don |last=Steward |date=May 24, 2013 |access-date=December 1, 2018}}</ref>. == Qosımsha qarań == * [[Gipertuwrı tórtmúyeshlik]] &mdash; tuwrı tórtmúyeshliktiń ulıwmalasqan túri; * [[Eń kishi sheklewshi qutı]] &mdash; barlıq noqatlar jaylasqan kuboidtıń ólshemi; * [[Padovan kuboid spiralı]] &mdash; birlik kubqa qosılǵan izbe-iz kuboidlar tárepleriniń diagonalların tutastırıw arqalı payda bolǵan spiral. * [[Órmekshi hám shıbın mashqalası]] &mdash; kuboid betindegi eki noqat arasındaǵı eń qısqa joldı tabıw mashqalası. == Derekler == === Eskertiwler === {{notelist}} === Siltemeler === {{Derekler|25em}} === Bibliografiya === == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Rectangular cuboids}} * {{MathWorld | urlname=Cuboid | title=Kuboid}} * [https://www.korthalsaltes.com/model.php?name_en=rectangular%20prism Tuwrı múyeshli prizma hám kuboid] Qaǵaz modelleri hám súwretleri {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Kuboidlar| ]] [[Kategoriya:Ortogonallıq]] buq5an2lg2btkufyjuvdbk5l43mp7y1 10 40829 227002 2026-04-20T07:29:57Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<includeonly>{{#invoke:Footnotes|sfn |bracket_year_left = ( |bracket_year_right = ) |template=sfnp }}</includeonly><noinclude> {{Hújjet}} </noinclude>» 227002 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Footnotes|sfn |bracket_year_left = ( |bracket_year_right = ) |template=sfnp }}</includeonly><noinclude> {{Hújjet}} </noinclude> 9ldtbrr8ea1djd10as5zlaq68b4u8ut 10 40830 227003 2026-04-20T07:31:21Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «<includeonly><span style="white-space:nowrap">{{{1}}}</span></includeonly><noinclude> </noinclude><noinclude>{{hújjet}}</noinclude>» 227003 wikitext text/x-wiki <includeonly><span style="white-space:nowrap">{{{1}}}</span></includeonly><noinclude> </noinclude><noinclude>{{hújjet}}</noinclude> mx91bf3ksleh7ovqgbpp1jl51rxjbo9 227004 227003 2026-04-20T07:32:58Z Kvazimodo 10433 baǵdarlandı 227004 wikitext text/x-wiki #baǵdarlaw [[Úlgi:Nowrap]] e8mx2armq0gqnuj77thtnlb62gz4ojf 0 40831 227006 2026-04-20T08:40:35Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Jazıwshı infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Mırza Álekber Sabır | súwret = Mirzə Ələkbər Sabir.jpg | súwret eni = | súwret táriypi = Mırza Álekber Sabırdıń portreti | tuwılǵan waqtındaǵı atı = | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = [[Shamaxı]], [[Rossiya imperiyası]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri= [[Baku]], Rossiya imperiyası | jerlengen jeri = | janrı = satirik, [[shayır]] | shı...» 227006 wikitext text/x-wiki {{Jazıwshı infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Mırza Álekber Sabır | súwret = Mirzə Ələkbər Sabir.jpg | súwret eni = | súwret táriypi = Mırza Álekber Sabırdıń portreti | tuwılǵan waqtındaǵı atı = | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = [[Shamaxı]], [[Rossiya imperiyası]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri= [[Baku]], Rossiya imperiyası | jerlengen jeri = | janrı = satirik, [[shayır]] | shıǵarmalarınıń tili = [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan]], [[Parsı tili|parsı]] | belgili isleri = | ádebiy laqabı = Sabır, Xopxop hám t.b. | baǵdarları = din, siyasat hám t.b. }} '''Mırza Áli-Ákbar Tahirzada''' ({{langx|az|میرزا علی اکبر صابر}}: [[1862|1862-jıl]] [[30-may]] — [[1911|1911-jıl]] [[12-iyul]]), kópshilikke '''Sabır''' ({{lang|az|صابر}}) [[ádebiy laqap|laqabı]] menen belgili [[Rossiya imperiyası|Rossiya imperiyasındaǵı]] satirik hám shayır bolıp, [[Ázerbayjan ádebiyatı|ázerbayjan ádebiyatınıń]] rawajlanıwında jetekshi rol atqarǵan. Ol [[Shamaxı]] qalasında tuwılǵan hám zamanagóy bilimge qarsı shıqqan diniy, orta klass shańaraqta ósken. Jas óspirimlik waqtında ol hár túrli pánler oqıtılatuǵın zamanagóy oqıw ornın ashqan belgili shayır [[Seyid Ázim Shirvani|Seyit Ázim Shirvaniydiń]] shákirti boldı. Seyit Ázim Shirvaniydiń qollap-quwatlawı menen Sabır parsı poeziyasın awdarıwdı hám óziniń ázerbayjansha qosıqların jazıwdı basladı. Ákesi dáslep onıń shańaraqlıq azıq-awqat dúkanında islewin qálegen bolsa da, aqırında Sabırdıń qatań qarsılıǵınan (sonıń ishinde onıń [[Mashhad|Mashhadqa]] qashıwǵa bolǵan sátsiz háreketinen) keyin onıń ádebiy maqsetlerin qabıl etti. Sabır tek Shamaxı ishinde ǵana belgili bolǵan waqtında, onıń birinshi basıp shıǵarılǵan qosıǵı 1903-jılı [[Tbilisi|Tbilisidigi]] «Sharqi-Rus» gazetasında járiyalandı. 1909-jıldan ol «[[Molla Nasreddin]]» satiralıq jurnalına maqala jaza basladı. Onıń shıǵarmaları siyasiy satira menen sociallıq pikirlerdi óz ishine alǵan keń kólemli temalardı qamtıp, paraxor ámeldarlardı hám diniy eki júzlilerdi sınǵa aldı. Sabırdıń ázerbayjan tilinen jańasha paydalanıwı onıń poeziyasın dástúriy formalardan ajıratıp turdı. Ómiriniń sońǵı jılların Bakuda ótkerdi hám sol jerde 1911-jılı qaytıs boldı. == Ómirbayanı == Sabırdıń tuwılǵan waqtındaǵı atı Mırza Áli-Ákbar Tahirzada bolǵan. Ol 1862-jılı 30-mayda [[Rossiya imperiyası|Rossiya imperiyasınıń]] qol astında bolǵan [[Shamaxı]] qalasında tuwılǵan{{sfn|Javadi|2020}}. Ol waqıtta bul [[Shirvan]] regionındaǵı eń úlken qala edi{{sfn|Bosworth|2020}}. [[Qubla Kavkaz|Qubla Kavkazdaǵı]] musılmanlardıń kópshiligi sıyaqlı{{sfn|Rezvani|2015|p=154}} Sabırdıń ana tili de [[Túrkiy tiller|túrkiy tili]] bolǵan{{sfn|Hodgkin|2023|p=45}} hám ol [[Shialıq|shia islamı]] aǵımına isengen. Ol zamanagóy bilim beriwge qarsı bolǵan, diniy, orta klass shańaraǵında ósken. Jas óspirimlik waqtınıń baslarında ol [[Arab tili|arap]], [[Parsı tili|parsı]], [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan túrkiy]], [[Rus tili|rus]] hám basqa da pánler oqıtılatuǵın zamanagóy oqıw ornın ashqan belgili shayır [[Seyid Ázim Shirvaniy|Seyid Ázim Shirvaniyge]] shákirtlikke túsedi. Seyit Ázim Shirvaniydiń qollap-quwatlawı menen Sabır parsı poeziyasın awdarıwdı hám ázerbayjansha qosıqların jazıwdı basladı{{sfn|Javadi|2020}}. Ákesi Sabırdıń mektepte oqıǵan birneshe jılı jeterli dep oylap, onı shańaraqlıq azıq-awqat dúkanında islewin qáledi. Biraq ol Sabırdıń qatań qarsılıǵınan (sonıń ishinde onıń [[Mashhad|Mashhadqa]] kárwan menen qashıw háreketinen) keyin oǵan ádebiy izlenislerin dawam ettiriwine ruqsat berdi. Sabır Shirvannıń ádebiyat wákilleri menen jaqın qatnaslar ornatıp, parsı shayırlarınan, ásirese, [[Nizamiy|Nizamiy Gánjawiydan]] ilhamlana otırıp, olardıń stilinde kóplegen ''[[Ǵázzel|ǵázzeller]]'' dóretti. 1885-jılı ol [[Qajar Iran|Iran]] hám [[Oraylıq Aziya|Oraylıq Aziyanıń]] birneshe qalalarına sayaxat etip, óziniń intellektuallıq bilimlerin keńeytti hám keyinirek ol jerdegi jergilikli xalıq tuwralı jazıwǵa ilhamlandı. Úyine qaytıp kelgennen soń, ol úylendi hám segiz qız hám bir uldıń ákesi boldı{{sfn|Javadi|2020}}. Úlken shańaraǵın baǵıw ushın Sabır kóp islewge májbúr boldı. On bes jıl dawamında sabın islep shıǵardı hám usı waqıt ishinde ol jiyi «Xalqımnıń sırtqı kirin juwıw ushın sabın islep shıǵaraman» dep házillesetuǵın edi. Ol Evropa dástúri boyınsha mektep ashpaqshı boldı, biraq onıń háreketi sátsiz tamamlandı. Ol konservatizmdi sınǵa alǵanlıǵı ushın kóp anonim hám jaman niyette jazılǵan xatlar aldı. Bul xatlardıń ayırımların jurnalist Xashem Bek Vezirov jibergenligi aytıladı. «Sada» jurnalında Sabır oǵan bılay dep juwap berdi: «Men shayırman, óz dáwirimdiń aynasıman/ mende hárkim óz júzin kóredi/ Keshirek bolǵanınday maǵan bir adam qaradı/ Aynada ózinen basqa heshkimdi kórmedi»{{sfn|Javadi|2020}}. == Miyrası hám bahalanıwı == [[Image:Mirzə Ələkbər Sabirin qəbri (1).jpg|thumb|Mırza Áli-Ákbar Sabırdıń qábiri]] Zamanagóy iranlı tariyxshı Hasan Javadidiń aytıwınsha: «Poeziyalıq satira kórkem ónerinde Sabır ázerbayjan ádebiyatındaǵı basqa dóretiwshilerge qaraǵanda ústin turadı.» Sabırdıń dostı, jazıwshı [[Abbas Sahhat|Abbas Sahhattıń]] atap ótiwinshe, ázerbayjan ádebiyatı Sabır tárepinen qayta qáliplestirildi. Onnan keyin dástúriy hám zamanagóy poeziya arasında ol jaratqan úlken ayırmashılıq sebepli, ázerbayjan poeziyasınıń dástúriy formasına qaytıwdı qálewshiler júdá kem boldı. Sabır jańa temalar menen mashqalalardı kóteriw menen birge ózi jazǵan temalarǵa sáykes keletuǵın jańa poeziyalıq tilden de paydalandı. Aldınǵı shayırlarǵa qaraǵanda ol poeziyada rásmiy emes, tapqır hám jigerli stilde jazdı. Belgili iranlı leksikograf hám satirik [[Áli-Ákbar Dehxoda]] bılay dep jazǵan: «Sabır ázerbayjan ádebiyatındaǵı ullı novator boldı. Ol bir túnniń ishinde júz jıllıq joldı basıp ótken perzent edi hám óz dáwirindegi oylar menen jazıwshılardan ásirlerge ozıp ketti. Siyasiy hám sociallıq mashqalalardı súwretlewde oǵan teń keletuǵın heshkim joq edi»{{sfn|Javadi|2020}}. == Derekler == {{Derekler}} == Ádebiyatlar == * {{cite journal|url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_10804|title=Šervān|first=Clifford Edmund|last=Bosworth|authorlink=Clifford Edmund Bosworth|year=2020|access-date=7 October 2024|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|website=Encyclopaedia Iranica Online|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_10804 |doi-access=free}} * {{Cite book|last=Hodgkin|first=Samuel|date=2023|url=https://books.google.com/books?id=-obtEAAAQBAJ|title=Persianate Verse and the Poetics of Eastern Internationalism|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1009411639}} * {{cite journal|url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_1088|title=Ṣāber|first=Hasan|last=Javadi|year=2020|access-date=7 October 2024|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|website=Encyclopaedia Iranica Online|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_1088 |doi-access=free}} * {{Cite book|last=Rezvani|first=Babak|date=2015|url=https://books.google.com/books?id=juziBQAAQBAJ|title=Conflict and Peace in Central Eurasia|series=International Comparative Social Studies|volume=31|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-90-04-27636-9}} == Qosımsha oqıw ushın == * {{EI2|last=Ed.|first=|volume=8|title=Ṣābir|url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_6375}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Sabır, Mırza Áli-Ákbar}} [[Kategoriya:1862-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1911-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjan tilindegi shayırlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjanlı satirikler]] [[Kategoriya:Satirik shayırlar]] [[Kategoriya:Shamaxıdan shıqqanlar]] [[Kategoriya:Lirik shayırlar]] [[Kategoriya:Parsı tilinen awdarmashılar]] [[Kategoriya:Ázerbayjan tiline awdarmashılar]] [[Kategoriya:Rossiya imperiyasınan shıqqan shayırlar]] b1puzospswrs6ezi1zpchlm9r8bwqww 8 40832 227007 2026-04-20T09:00:06Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «[[Wikipedia:Gadjetler/Kategoriya ustası|Kategoriya ustası]]: Maqalalardı bir kategoriyadan ekinshisine ańsat kóshiriw» 227007 wikitext text/x-wiki [[Wikipedia:Gadjetler/Kategoriya ustası|Kategoriya ustası]]: Maqalalardı bir kategoriyadan ekinshisine ańsat kóshiriw 8diw23uciblam3h27o13q54ulmjo5he 8 40833 227008 2026-04-20T09:07:03Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «mw.libs.api = mw.libs.api || {}; mw.libs.api.fetchAll = function(params) { var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); return (function getResults(params, totalResults) { params = params || {}; $.extend(params, { action: 'query' }); api.get(params, { async: false }).done(function(response) { var key = params.list || params.prop; var results = response.query[key] || response.query.pages; if ($.isArray(results)) {...» 227008 javascript text/javascript mw.libs.api = mw.libs.api || {}; mw.libs.api.fetchAll = function(params) { var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); return (function getResults(params, totalResults) { params = params || {}; $.extend(params, { action: 'query' }); api.get(params, { async: false }).done(function(response) { var key = params.list || params.prop; var results = response.query[key] || response.query.pages; if ($.isArray(results)) { totalResults = totalResults || []; $.merge(totalResults, results); } else { totalResults = totalResults || {}; $.extend(totalResults, results); } if (response['query-continue']) { getResults($.extend(params, response['query-continue'][key]), totalResults); } }); return totalResults; })(params); }; mw.libs.RegExp = mw.libs.RegExp || {}; mw.libs.RegExp.quote = function(string) { return string.replace(/[.?*+^$[\]\\/(){}|-]/g, "\\$&"); }; mw.libs.reduceArray = function(array, callback, sleepInterval) { if (array.length === 0) { return; } callback(array.shift()); setTimeout(function() { mw.libs.reduceArray(array, callback, sleepInterval); }, sleepInterval); }; mw.libs.pageFromQueryResult = function(result) { var page = result.query.pages[Object.keys(result.query.pages)[0]]; return { title: page.title, content: page.revisions[0]['*'], timestamp: page.revisions[0].timestamp }; }; mw.libs.ensureTextFieldPrefix = function(textField, prefix) { var currentValue = textField.value; if (!currentValue.match(new RegExp('^'+prefix))) { textField.value = prefix + currentValue; } }; mw.libs.ensureCursorAtTheEnd = function(textField) { var v = textField.value; textField.value = ''; textField.value = v; }; mw.libs.translateErrorCode = function(code, result) { switch (code) { case 'http': return 'HTTP error: ' + result.textStatus; case 'ok-but-empty': return 'Empty response from the server'; case 'articleexists': return 'Page exists'; default: return 'API error: ' + code; } }; mw.libs.localizedNamespace = function(canonicalNsName) { return mw.config.get('wgFormattedNamespaces')[mw.config.get('wgNamespaceIds')[canonicalNsName.toLowerCase()]]; }; // workaround for bug https://phabricator.wikimedia.org/T49395 mw.libs.wikiMsg = function() { var textMsg = mw.msg.apply(this, arguments); var key = '__bug__'+(new Date().getTime()); mw.messages.set(key, textMsg); return mw.message(key).parse(); }; mw.libs.LogMessage = function(text) { var my = this; var time = new Date().toLocaleTimeString({}, { hour12: false }); my.$content = $('<div><tt>'+time+'</tt> &nbsp; <span class="load-icon"></span> &nbsp; '+text+'</div>'); my.$loadIcon = my.$content.find('.load-icon'); my.prependTo = function(selector) { my.$content.prependTo(selector); return my; }; my.appendTo = function(selector) { my.$content.appendTo(selector); return my; }; my.addText = function(text) { my.$content.append(text); return my; }; my.loading = function() { return setClass('loading'); }; my.done = function() { return setClass('done'); }; my.fail = function(failMsg) { return setClass('fail').addText(mw.msg('cm-log-error-separator')).addText(failMsg); }; function setClass(className) { my.$loadIcon[0].className = className; return my; } }; mw.libs.ProgressBar = function(completeLabel) { var my = this; my.$content = $('<div class="progress-bar"><div class="progress-label"></div></div>').css({ 'position': 'relative' }); var $label = my.$content.find('.progress-label').css({ 'position': 'absolute', 'left': '50%', 'top': '4px', 'font-weight': 'bold' }); var origDocTitle = document.title; my.$content.progressbar({ value: 0, change: function() { updateLabel(my.$content.progressbar('value') + '%'); }, complete: function() { updateLabel(completeLabel || '100%'); } }); function updateLabel(text) { $label.text(text); document.title = '['+text+'] ' + origDocTitle; } my.set = function(value) { my.$content.progressbar('value', Math.ceil(parseFloat(value))); return my; }; my.prependTo = function(selector) { my.$content.prependTo(selector); return my; }; my.appendTo = function(selector) { my.$content.appendTo(selector); return my; }; }; mw.libs.CategoryMaster = function() { var my = this; var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); my.categoryPrefix = mw.libs.localizedNamespace('category') + ':'; my.editThrottleSecs = 3; my.preparePlayField = function() { if ($('#cmContainer').length) { return; } var $container = generateContainer().hide() .append(generateForm()) .appendTo('body') .fadeIn(); $('.cm-cat-field').on('keyup', function() { mw.libs.ensureTextFieldPrefix(this, my.categoryPrefix); }).on('focus', function() { mw.libs.ensureCursorAtTheEnd(this); }); $('#cmMoveForm').on('submit', function() { my.progressbar = new mw.libs.ProgressBar(mw.msg('cm-progress-done')).appendTo($container); my.logWindow = generateLogWindow().appendTo($container); my.moveCategory(this.oldCategory.value, this.newCategory.value, this.reason.value); return false; }); $('#cmOldCategory').on('change', function() { validateInputAndShowInfotip(this, 'successbox', 'errorbox', function(page) { return page.missing === '' ? false : true; }); }); $('#cmNewCategory').on('change', function() { validateInputAndShowInfotip(this, 'warningbox', 'successbox', function(page) { return true; }); }); if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == 'Category') { var $oldCatInput = $('#cmOldCategory').val(mw.config.get('wgPageName')).trigger('change'); markInputAsValid($oldCatInput[0]); } }; function validateInputAndShowInfotip(inputField, classByFound, classByNotFound, validator) { if (inputField.value.match(/:$/)) { // invalid category name markInputAsInvalid(inputField); updateFormSubmit(inputField.form); return; } $(inputField).siblings('.cm-infotip').remove(); var $info = $('<div class="cm-infotip"></div>').hide().insertAfter(inputField); fetchCategoryInfo(inputField.value, function(result) { var pageId = Object.keys(result.query.pages)[0]; if (pageId == '-1') { $info.addClass(classByNotFound).html(mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip-nonexistant', inputField.value)).fadeIn(); } else { var info = result.query.pages[pageId].categoryinfo; $info.addClass(classByFound).html(createCatFoundInfotip(inputField.value, info)).fadeIn(); } if (validator(result.query.pages[pageId])) { markInputAsValid(inputField); } else { markInputAsInvalid(inputField); } updateFormSubmit(inputField.form); }); } function createCatFoundInfotip(categoryName, info) { var details = []; if (info.subcats) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-subcats', info.subcats)); if (info.pages) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-pages', info.pages)); if (info.files) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-files', info.files)); if (details.length === 0) { return mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip-empty', categoryName); } return mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip', categoryName, details.join(', ')); } function generateForm() { return $('<form class="mw-ui-vform" id="cmMoveForm" style="width:100%">') .append('<div class="mw-ui-vform-field">' + mw.msg('cm-form-intro') + '</div>') .append('<div class="mw-ui-vform-field warningbox">' + mw.msg('cm-form-intro-warning') + '</div>') .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmOldCategory">'+mw.msg('cm-form-old-cat')+'</label>') .append('<input name="oldCategory" id="cmOldCategory" class="mw-ui-input cm-cat-field" value="'+my.categoryPrefix+'" data-invalid="1">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmNewCategory">'+mw.msg('cm-form-new-cat')+'</label>') .append('<input name="newCategory" id="cmNewCategory" class="mw-ui-input cm-cat-field" value="'+my.categoryPrefix+'" data-invalid="1">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmReason">'+mw.msg('cm-form-reason')+'</label>') .append('<input name="reason" id="cmReason" class="mw-ui-input">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<input type="submit" class="mw-ui-button mw-ui-constructive" value="'+mw.msg('cm-form-submit')+'" disabled>') ); } function markInputAsValid(inputField) { $(inputField).removeAttr('data-invalid'); } function markInputAsInvalid(inputField) { $(inputField).attr('data-invalid', 1); } function updateFormSubmit(form) { if ($(form).find('[data-invalid]').length === 0) { $(form).find(':submit').prop('disabled', false); } else { $(form).find(':submit').prop('disabled', true); } } function generateContainer() { return $('<div id="cmContainer">').css({ 'position': 'fixed', 'top': '5%', 'left': '10%', 'width': '80%', 'height': '90%', 'box-sizing': 'border-box', 'padding': '1em', 'background-color': 'var(--background-color-neutral, #eaecf0)', 'overflow': 'auto', 'font-size': '9pt', 'z-index': 1000 }).append(generateCloseHandle()); } function generateCloseHandle() { return $('<a href="#">×</a>').css({ 'position': 'absolute', 'top': '0.5em', 'right': '0.5em' }).on('click', function() { $(this).parent().fadeOut(function() { $(this).remove(); }); return false; }).attr('title', mw.msg('cm-close-window')); } function generateLogWindow() { return $('<div id="cmLog"></div>').css({ 'max-height': '20em', 'overflow': 'auto', 'padding': '0.6em 0', 'line-height': '1.5em' }); } function fetchCategoryInfo(category, onResult) { api.get({ action: 'query', titles: category, prop: 'categoryinfo' }).done(function(result) { onResult(result); }); } my.moveCategory = function(oldCategory, newCategory, reason) { oldCategory = oldCategory.replace(/_/g, ' '); newCategory = newCategory.replace(/_/g, ' '); var msg = my.addLogMessage(mw.libs.wikiMsg('cm-notify-cat', oldCategory, newCategory)); api.postWithToken('move', { action: 'move', from: oldCategory, to: newCategory, reason: mw.msg('cm-move-reason', reason || ''), movetalk: true, noredirect: true }).done(function(response) { msg.done(); }).fail(function(code, result) { msg.fail(mw.libs.translateErrorCode(code, result)); }).always(function() { my.fetchCategoryMembersAndMoveThem(oldCategory, newCategory); }); }; var nbPagesToMove; my.fetchCategoryMembersAndMoveThem = function(oldCategory, newCategory) { var pages = mw.libs.api.fetchAll({ list: 'categorymembers', cmtitle: oldCategory, cmlimit: 500 }); nbPagesToMove = pages.length; mw.libs.reduceArray(pages, function(page) { api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'timestamp|content', titles: page.title }).done(function(result) { replaceCategoryInPage(mw.libs.pageFromQueryResult(result), oldCategory, newCategory); }); }, my.editThrottleSecs*1000); }; function replaceCategoryInContent(content, oldCategory, newCategory) { var oldCategoryTitle = oldCategory.replace(new RegExp('^'+my.categoryPrefix), ''); oldCategoryTitle = mw.libs.RegExp.quote(oldCategoryTitle); var search = new RegExp('\\[\\[ *('+my.categoryPrefix+'|Category:) *'+oldCategoryTitle+' *([\\]|])', 'gi'); var replacement = '[['+newCategory+'$2'; return content.replace(search, replacement); } var curPageIndex = 0; function replaceCategoryInPage(page, oldCategory, newCategory) { curPageIndex++; var msg = my.addLogMessage(mw.libs.wikiMsg('cm-notify-page', curPageIndex, page.title, newCategory)).loading(); api.postWithToken('edit', { action: 'edit', title: page.title, summary: mw.msg('cm-summary', oldCategory, newCategory), text: replaceCategoryInContent(page.content, oldCategory, newCategory), minor: true, bot: true, watchlist: 'nochange', basetimestamp: page.timestamp }).done(function(result, jqXHR) { msg.done(); my.progressbar.set(curPageIndex / nbPagesToMove * 100); }).fail(function(code, result) { msg.fail(mw.libs.translateErrorCode(code, result)); }); } my.addLogMessage = function(text) { return new mw.libs.LogMessage(text).prependTo(my.logWindow); }; }; mw.libs.CategoryMaster.dependencies = ['mediawiki.ui', 'mediawiki.ui.input', 'mediawiki.jqueryMsg', 'jquery.ui']; mw.libs.CategoryMaster.messages = { 'cm-portlet-link': 'Kategoriyanıń atın ózgertiw', 'cm-form-intro': 'Bul jerden siz bar bolǵan kategoriyanıń atın hám soǵan baylanıslı, onıń quramındaǵı barlıq betlerdi hám subkategoriyalardı klassifikaciyasın ózgerte alasız.', 'cm-form-intro-warning': 'Abaylań hám bul gadjetti itibarlı paydalanıń!', 'cm-form-old-cat': 'Bar bolǵan kategoriya', 'cm-form-new-cat': 'Jańa kategoriya', 'cm-form-reason': 'Ózgertiliw sebebi', 'cm-form-submit': 'Ózgertiw', 'cm-form-infotip': '[[$1]] quramında $2.', 'cm-form-infotip-subcats': '<b>$1</b> subkategoriya', 'cm-form-infotip-files': '<b>$1</b> fayl', 'cm-form-infotip-pages': '<b>$1</b> bet', 'cm-form-infotip-nonexistant': '[[$1]] joq.', 'cm-form-infotip-empty': '[[$1]] bar, biraq betleri joq.', 'cm-summary': '[[WP:KU|KU]]: [[$1]] → [[$2]]', 'cm-move-reason': '[[WP:KU|KU]] járdeminde: $1', 'cm-notify-cat': '[[$1]] adı [[$2]] dep ózgertildi', 'cm-notify-page': '($1) [[$2]] → [[$3]]', 'cm-progress-done': 'Orınlandı', 'cm-log-error-separator': ' — ', 'cm-close-window': 'Birlestiriw' }; mw.libs.CategoryMaster.register = function() { if ( $.inArray("autopatrolled", mw.config.get('wgUserGroups')) === -1 && $.inArray("patroller", mw.config.get('wgUserGroups')) === -1 && $.inArray("sysop", mw.config.get('wgUserGroups')) === -1 ) { // user is not autopatrolled return; } mw.messages.set(mw.libs.CategoryMaster.messages); if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == 'Category') { // show() generates 'display:list-item' which does not work by monobook $('#ca-move').addClass('cm-link').css('display', 'inline'); } mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { var l = mw.util.addPortletLink('p-tb', '#', mw.msg('cm-portlet-link'), 't-cm-movecat'); $(l).addClass('cm-link'); }); $(document.body).on('click', '.cm-link', function() { mw.loader.using(mw.libs.CategoryMaster.dependencies, function() { new mw.libs.CategoryMaster().preparePlayField(); }); return false; }); }; $(function() { mw.libs.CategoryMaster.register(); }); tb0wywinf767kxs7rw6o2318y02ew0b 227018 227008 2026-04-20T09:35:03Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227018 javascript text/javascript mw.libs.api = mw.libs.api || {}; mw.libs.api.fetchAll = function(params) { var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); return (function getResults(params, totalResults) { params = params || {}; $.extend(params, { action: 'query' }); api.get(params, { async: false }).done(function(response) { var key = params.list || params.prop; var results = response.query[key] || response.query.pages; if ($.isArray(results)) { totalResults = totalResults || []; $.merge(totalResults, results); } else { totalResults = totalResults || {}; $.extend(totalResults, results); } if (response['query-continue']) { getResults($.extend(params, response['query-continue'][key]), totalResults); } }); return totalResults; })(params); }; mw.libs.RegExp = mw.libs.RegExp || {}; mw.libs.RegExp.quote = function(string) { return string.replace(/[.?*+^$[\]\\/(){}|-]/g, "\\$&"); }; mw.libs.reduceArray = function(array, callback, sleepInterval) { if (array.length === 0) { return; } callback(array.shift()); setTimeout(function() { mw.libs.reduceArray(array, callback, sleepInterval); }, sleepInterval); }; mw.libs.pageFromQueryResult = function(result) { var page = result.query.pages[Object.keys(result.query.pages)[0]]; return { title: page.title, content: page.revisions[0]['*'], timestamp: page.revisions[0].timestamp }; }; mw.libs.ensureTextFieldPrefix = function(textField, prefix) { var currentValue = textField.value; if (!currentValue.match(new RegExp('^'+prefix))) { textField.value = prefix + currentValue; } }; mw.libs.ensureCursorAtTheEnd = function(textField) { var v = textField.value; textField.value = ''; textField.value = v; }; mw.libs.translateErrorCode = function(code, result) { switch (code) { case 'http': return 'HTTP error: ' + result.textStatus; case 'ok-but-empty': return 'Empty response from the server'; case 'articleexists': return 'Page exists'; default: return 'API error: ' + code; } }; mw.libs.localizedNamespace = function(canonicalNsName) { return mw.config.get('wgFormattedNamespaces')[mw.config.get('wgNamespaceIds')[canonicalNsName.toLowerCase()]]; }; // workaround for bug https://phabricator.wikimedia.org/T49395 mw.libs.wikiMsg = function() { var textMsg = mw.msg.apply(this, arguments); var key = '__bug__'+(new Date().getTime()); mw.messages.set(key, textMsg); return mw.message(key).parse(); }; mw.libs.LogMessage = function(text) { var my = this; var time = new Date().toLocaleTimeString({}, { hour12: false }); my.$content = $('<div><tt>'+time+'</tt> &nbsp; <span class="load-icon"></span> &nbsp; '+text+'</div>'); my.$loadIcon = my.$content.find('.load-icon'); my.prependTo = function(selector) { my.$content.prependTo(selector); return my; }; my.appendTo = function(selector) { my.$content.appendTo(selector); return my; }; my.addText = function(text) { my.$content.append(text); return my; }; my.loading = function() { return setClass('loading'); }; my.done = function() { return setClass('done'); }; my.fail = function(failMsg) { return setClass('fail').addText(mw.msg('cm-log-error-separator')).addText(failMsg); }; function setClass(className) { my.$loadIcon[0].className = className; return my; } }; mw.libs.ProgressBar = function(completeLabel) { var my = this; my.$content = $('<div class="progress-bar"><div class="progress-label"></div></div>').css({ 'position': 'relative' }); var $label = my.$content.find('.progress-label').css({ 'position': 'absolute', 'left': '50%', 'top': '4px', 'font-weight': 'bold' }); var origDocTitle = document.title; my.$content.progressbar({ value: 0, change: function() { updateLabel(my.$content.progressbar('value') + '%'); }, complete: function() { updateLabel(completeLabel || '100%'); } }); function updateLabel(text) { $label.text(text); document.title = '['+text+'] ' + origDocTitle; } my.set = function(value) { my.$content.progressbar('value', Math.ceil(parseFloat(value))); return my; }; my.prependTo = function(selector) { my.$content.prependTo(selector); return my; }; my.appendTo = function(selector) { my.$content.appendTo(selector); return my; }; }; mw.libs.CategoryMaster = function() { var my = this; var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); my.categoryPrefix = mw.libs.localizedNamespace('category') + ':'; my.editThrottleSecs = 3; my.preparePlayField = function() { if ($('#cmContainer').length) { return; } var $container = generateContainer().hide() .append(generateForm()) .appendTo('body') .fadeIn(); $('.cm-cat-field').on('keyup', function() { mw.libs.ensureTextFieldPrefix(this, my.categoryPrefix); }).on('focus', function() { mw.libs.ensureCursorAtTheEnd(this); }); $('#cmMoveForm').on('submit', function() { my.progressbar = new mw.libs.ProgressBar(mw.msg('cm-progress-done')).appendTo($container); my.logWindow = generateLogWindow().appendTo($container); my.moveCategory(this.oldCategory.value, this.newCategory.value, this.reason.value); return false; }); $('#cmOldCategory').on('change', function() { validateInputAndShowInfotip(this, 'successbox', 'errorbox', function(page) { return page.missing === '' ? false : true; }); }); $('#cmNewCategory').on('change', function() { validateInputAndShowInfotip(this, 'warningbox', 'successbox', function(page) { return true; }); }); if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == 'Category') { var $oldCatInput = $('#cmOldCategory').val(mw.config.get('wgPageName')).trigger('change'); markInputAsValid($oldCatInput[0]); } }; function validateInputAndShowInfotip(inputField, classByFound, classByNotFound, validator) { if (inputField.value.match(/:$/)) { // invalid category name markInputAsInvalid(inputField); updateFormSubmit(inputField.form); return; } $(inputField).siblings('.cm-infotip').remove(); var $info = $('<div class="cm-infotip"></div>').hide().insertAfter(inputField); fetchCategoryInfo(inputField.value, function(result) { var pageId = Object.keys(result.query.pages)[0]; if (pageId == '-1') { $info.addClass(classByNotFound).html(mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip-nonexistant', inputField.value)).fadeIn(); } else { var info = result.query.pages[pageId].categoryinfo; $info.addClass(classByFound).html(createCatFoundInfotip(inputField.value, info)).fadeIn(); } if (validator(result.query.pages[pageId])) { markInputAsValid(inputField); } else { markInputAsInvalid(inputField); } updateFormSubmit(inputField.form); }); } function createCatFoundInfotip(categoryName, info) { var details = []; if (info.subcats) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-subcats', info.subcats)); if (info.pages) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-pages', info.pages)); if (info.files) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-files', info.files)); if (details.length === 0) { return mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip-empty', categoryName); } return mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip', categoryName, details.join(', ')); } function generateForm() { return $('<form class="mw-ui-vform" id="cmMoveForm" style="width:100%">') .append('<div class="mw-ui-vform-field">' + mw.msg('cm-form-intro') + '</div>') .append('<div class="mw-ui-vform-field warningbox">' + mw.msg('cm-form-intro-warning') + '</div>') .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmOldCategory">'+mw.msg('cm-form-old-cat')+'</label>') .append('<input name="oldCategory" id="cmOldCategory" class="mw-ui-input cm-cat-field" value="'+my.categoryPrefix+'" data-invalid="1">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmNewCategory">'+mw.msg('cm-form-new-cat')+'</label>') .append('<input name="newCategory" id="cmNewCategory" class="mw-ui-input cm-cat-field" value="'+my.categoryPrefix+'" data-invalid="1">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmReason">'+mw.msg('cm-form-reason')+'</label>') .append('<input name="reason" id="cmReason" class="mw-ui-input">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<input type="submit" class="mw-ui-button mw-ui-constructive" value="'+mw.msg('cm-form-submit')+'" disabled>') ); } function markInputAsValid(inputField) { $(inputField).removeAttr('data-invalid'); } function markInputAsInvalid(inputField) { $(inputField).attr('data-invalid', 1); } function updateFormSubmit(form) { if ($(form).find('[data-invalid]').length === 0) { $(form).find(':submit').prop('disabled', false); } else { $(form).find(':submit').prop('disabled', true); } } function generateContainer() { return $('<div id="cmContainer">').css({ 'position': 'fixed', 'top': '5%', 'left': '10%', 'width': '80%', 'height': '90%', 'box-sizing': 'border-box', 'padding': '1em', 'background-color': 'var(--background-color-neutral, #eaecf0)', 'overflow': 'auto', 'font-size': '9pt', 'z-index': 1000 }).append(generateCloseHandle()); } function generateCloseHandle() { return $('<a href="#">×</a>').css({ 'position': 'absolute', 'top': '0.5em', 'right': '0.5em' }).on('click', function() { $(this).parent().fadeOut(function() { $(this).remove(); }); return false; }).attr('title', mw.msg('cm-close-window')); } function generateLogWindow() { return $('<div id="cmLog"></div>').css({ 'max-height': '20em', 'overflow': 'auto', 'padding': '0.6em 0', 'line-height': '1.5em' }); } function fetchCategoryInfo(category, onResult) { api.get({ action: 'query', titles: category, prop: 'categoryinfo' }).done(function(result) { onResult(result); }); } my.moveCategory = function(oldCategory, newCategory, reason) { oldCategory = oldCategory.replace(/_/g, ' '); newCategory = newCategory.replace(/_/g, ' '); var msg = my.addLogMessage(mw.libs.wikiMsg('cm-notify-cat', oldCategory, newCategory)); api.postWithToken('move', { action: 'move', from: oldCategory, to: newCategory, reason: mw.msg('cm-move-reason', reason || ''), movetalk: true, noredirect: true }).done(function(response) { msg.done(); }).fail(function(code, result) { msg.fail(mw.libs.translateErrorCode(code, result)); }).always(function() { my.fetchCategoryMembersAndMoveThem(oldCategory, newCategory); }); }; var nbPagesToMove; my.fetchCategoryMembersAndMoveThem = function(oldCategory, newCategory) { var pages = mw.libs.api.fetchAll({ list: 'categorymembers', cmtitle: oldCategory, cmlimit: 500 }); nbPagesToMove = pages.length; mw.libs.reduceArray(pages, function(page) { api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'timestamp|content', titles: page.title }).done(function(result) { replaceCategoryInPage(mw.libs.pageFromQueryResult(result), oldCategory, newCategory); }); }, my.editThrottleSecs*1000); }; function replaceCategoryInContent(content, oldCategory, newCategory) { var oldCategoryTitle = oldCategory.replace(new RegExp('^'+my.categoryPrefix), ''); oldCategoryTitle = mw.libs.RegExp.quote(oldCategoryTitle); var search = new RegExp('\\[\\[ *('+my.categoryPrefix+'|Category:) *'+oldCategoryTitle+' *([\\]|])', 'gi'); var replacement = '[['+newCategory+'$2'; return content.replace(search, replacement); } var curPageIndex = 0; function replaceCategoryInPage(page, oldCategory, newCategory) { curPageIndex++; var msg = my.addLogMessage(mw.libs.wikiMsg('cm-notify-page', curPageIndex, page.title, newCategory)).loading(); api.postWithToken('edit', { action: 'edit', title: page.title, summary: mw.msg('cm-summary', oldCategory, newCategory), text: replaceCategoryInContent(page.content, oldCategory, newCategory), minor: true, bot: true, watchlist: 'nochange', basetimestamp: page.timestamp }).done(function(result, jqXHR) { msg.done(); my.progressbar.set(curPageIndex / nbPagesToMove * 100); }).fail(function(code, result) { msg.fail(mw.libs.translateErrorCode(code, result)); }); } my.addLogMessage = function(text) { return new mw.libs.LogMessage(text).prependTo(my.logWindow); }; }; mw.libs.CategoryMaster.dependencies = ['mediawiki.ui', 'mediawiki.ui.input', 'mediawiki.jqueryMsg', 'jquery.ui']; mw.libs.CategoryMaster.messages = { 'cm-portlet-link': 'Kategoriyanıń atın ózgertiw', 'cm-form-intro': 'Bul jerden siz bar bolǵan kategoriyanıń atın hám soǵan baylanıslı, onıń quramındaǵı barlıq betlerdi hám subkategoriyalardı klassifikaciyasın ózgerte alasız.', 'cm-form-intro-warning': 'Abaylań hám bul gadjetti itibarlı paydalanıń!', 'cm-form-old-cat': 'Bar bolǵan kategoriya', 'cm-form-new-cat': 'Jańa kategoriya', 'cm-form-reason': 'Ózgertiliw sebebi', 'cm-form-submit': 'Ózgertiw', 'cm-form-infotip': '[[$1]] quramında $2.', 'cm-form-infotip-subcats': '<b>$1</b> subkategoriya', 'cm-form-infotip-files': '<b>$1</b> fayl', 'cm-form-infotip-pages': '<b>$1</b> bet', 'cm-form-infotip-nonexistant': '[[$1]] joq.', 'cm-form-infotip-empty': '[[$1]] bar, biraq betleri joq.', 'cm-summary': '[[WP:KU|KU]]: [[$1]] → [[$2]]', 'cm-move-reason': '[[WP:KU|KU]] járdeminde: $1', 'cm-notify-cat': '[[$1]] adı [[$2]] dep ózgertildi', 'cm-notify-page': '($1) [[$2]] → [[$3]]', 'cm-progress-done': 'Orınlandı', 'cm-log-error-separator': ' — ', 'cm-close-window': 'Birlestiriw' }; mw.libs.CategoryMaster.register = function() { if ( $.inArray("autopatrolled", mw.config.get('wgUserGroups')) === -1 && $.inArray("patroller", mw.config.get('wgUserGroups')) === -1 && $.inArray("sysop", mw.config.get('wgUserGroups')) === -1 ) { // user is not sysop return; } mw.messages.set(mw.libs.CategoryMaster.messages); if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == 'Category') { // show() generates 'display:list-item' which does not work by monobook $('#ca-move').addClass('cm-link').css('display', 'inline'); } mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { var l = mw.util.addPortletLink('p-tb', '#', mw.msg('cm-portlet-link'), 't-cm-movecat'); $(l).addClass('cm-link'); }); $(document.body).on('click', '.cm-link', function() { mw.loader.using(mw.libs.CategoryMaster.dependencies, function() { new mw.libs.CategoryMaster().preparePlayField(); }); return false; }); }; $(function() { mw.libs.CategoryMaster.register(); }); jpvmuj4guqixbfq62lahvktjvcqr2hy 227019 227018 2026-04-20T09:42:54Z Kvazimodo 10433 227019 javascript text/javascript mw.libs.api = mw.libs.api || {}; mw.libs.api.fetchAll = function(params) { var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); return (function getResults(params, totalResults) { params = params || {}; $.extend(params, { action: 'query' }); api.get(params, { async: false }).done(function(response) { var key = params.list || params.prop; var results = response.query[key] || response.query.pages; if ($.isArray(results)) { totalResults = totalResults || []; $.merge(totalResults, results); } else { totalResults = totalResults || {}; $.extend(totalResults, results); } if (response['query-continue']) { getResults($.extend(params, response['query-continue'][key]), totalResults); } }); return totalResults; })(params); }; mw.libs.RegExp = mw.libs.RegExp || {}; mw.libs.RegExp.quote = function(string) { return string.replace(/[.?*+^$[\]\\/(){}|-]/g, "\\$&"); }; mw.libs.reduceArray = function(array, callback, sleepInterval) { if (array.length === 0) { return; } callback(array.shift()); setTimeout(function() { mw.libs.reduceArray(array, callback, sleepInterval); }, sleepInterval); }; mw.libs.pageFromQueryResult = function(result) { var page = result.query.pages[Object.keys(result.query.pages)[0]]; return { title: page.title, content: page.revisions[0]['*'], timestamp: page.revisions[0].timestamp }; }; mw.libs.ensureTextFieldPrefix = function(textField, prefix) { var currentValue = textField.value; if (!currentValue.match(new RegExp('^'+prefix))) { textField.value = prefix + currentValue; } }; mw.libs.ensureCursorAtTheEnd = function(textField) { var v = textField.value; textField.value = ''; textField.value = v; }; mw.libs.translateErrorCode = function(code, result) { switch (code) { case 'http': return 'HTTP error: ' + result.textStatus; case 'ok-but-empty': return 'Empty response from the server'; case 'articleexists': return 'Page exists'; default: return 'API error: ' + code; } }; mw.libs.localizedNamespace = function(canonicalNsName) { return mw.config.get('wgFormattedNamespaces')[mw.config.get('wgNamespaceIds')[canonicalNsName.toLowerCase()]]; }; // workaround for bug https://phabricator.wikimedia.org/T49395 mw.libs.wikiMsg = function() { var textMsg = mw.msg.apply(this, arguments); var key = '__bug__'+(new Date().getTime()); mw.messages.set(key, textMsg); return mw.message(key).parse(); }; mw.libs.LogMessage = function(text) { var my = this; var time = new Date().toLocaleTimeString({}, { hour12: false }); my.$content = $('<div><tt>'+time+'</tt> &nbsp; <span class="load-icon"></span> &nbsp; '+text+'</div>'); my.$loadIcon = my.$content.find('.load-icon'); my.prependTo = function(selector) { my.$content.prependTo(selector); return my; }; my.appendTo = function(selector) { my.$content.appendTo(selector); return my; }; my.addText = function(text) { my.$content.append(text); return my; }; my.loading = function() { return setClass('loading'); }; my.done = function() { return setClass('done'); }; my.fail = function(failMsg) { return setClass('fail').addText(mw.msg('cm-log-error-separator')).addText(failMsg); }; function setClass(className) { my.$loadIcon[0].className = className; return my; } }; mw.libs.ProgressBar = function(completeLabel) { var my = this; my.$content = $('<div class="progress-bar"><div class="progress-label"></div></div>').css({ 'position': 'relative' }); var $label = my.$content.find('.progress-label').css({ 'position': 'absolute', 'left': '50%', 'top': '4px', 'font-weight': 'bold' }); var origDocTitle = document.title; my.$content.progressbar({ value: 0, change: function() { updateLabel(my.$content.progressbar('value') + '%'); }, complete: function() { updateLabel(completeLabel || '100%'); } }); function updateLabel(text) { $label.text(text); document.title = '['+text+'] ' + origDocTitle; } my.set = function(value) { my.$content.progressbar('value', Math.ceil(parseFloat(value))); return my; }; my.prependTo = function(selector) { my.$content.prependTo(selector); return my; }; my.appendTo = function(selector) { my.$content.appendTo(selector); return my; }; }; mw.libs.CategoryMaster = function() { var my = this; var api = new mw.Api({ userAgent: 'Gadget-CategoryMaster.js/kaawiki' }); my.categoryPrefix = mw.libs.localizedNamespace('category') + ':'; my.editThrottleSecs = 3; my.preparePlayField = function() { if ($('#cmContainer').length) { return; } var $container = generateContainer().hide() .append(generateForm()) .appendTo('body') .fadeIn(); $('.cm-cat-field').on('keyup', function() { mw.libs.ensureTextFieldPrefix(this, my.categoryPrefix); }).on('focus', function() { mw.libs.ensureCursorAtTheEnd(this); }); $('#cmMoveForm').on('submit', function() { my.progressbar = new mw.libs.ProgressBar(mw.msg('cm-progress-done')).appendTo($container); my.logWindow = generateLogWindow().appendTo($container); my.moveCategory(this.oldCategory.value, this.newCategory.value, this.reason.value); return false; }); $('#cmOldCategory').on('change', function() { validateInputAndShowInfotip(this, 'successbox', 'errorbox', function(page) { return page.missing === '' ? false : true; }); }); $('#cmNewCategory').on('change', function() { validateInputAndShowInfotip(this, 'warningbox', 'successbox', function(page) { return true; }); }); if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == 'Category') { var $oldCatInput = $('#cmOldCategory').val(mw.config.get('wgPageName')).trigger('change'); markInputAsValid($oldCatInput[0]); } }; function validateInputAndShowInfotip(inputField, classByFound, classByNotFound, validator) { if (inputField.value.match(/:$/)) { // invalid category name markInputAsInvalid(inputField); updateFormSubmit(inputField.form); return; } $(inputField).siblings('.cm-infotip').remove(); var $info = $('<div class="cm-infotip"></div>').hide().insertAfter(inputField); fetchCategoryInfo(inputField.value, function(result) { var pageId = Object.keys(result.query.pages)[0]; if (pageId == '-1') { $info.addClass(classByNotFound).html(mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip-nonexistant', inputField.value)).fadeIn(); } else { var info = result.query.pages[pageId].categoryinfo; $info.addClass(classByFound).html(createCatFoundInfotip(inputField.value, info)).fadeIn(); } if (validator(result.query.pages[pageId])) { markInputAsValid(inputField); } else { markInputAsInvalid(inputField); } updateFormSubmit(inputField.form); }); } function createCatFoundInfotip(categoryName, info) { var details = []; if (info.subcats) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-subcats', info.subcats)); if (info.pages) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-pages', info.pages)); if (info.files) details.push(mw.msg('cm-form-infotip-files', info.files)); if (details.length === 0) { return mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip-empty', categoryName); } return mw.libs.wikiMsg('cm-form-infotip', categoryName, details.join(', ')); } function generateForm() { return $('<form class="mw-ui-vform" id="cmMoveForm" style="width:100%">') .append('<div class="mw-ui-vform-field">' + mw.msg('cm-form-intro') + '</div>') .append('<div class="mw-ui-vform-field warningbox">' + mw.msg('cm-form-intro-warning') + '</div>') .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmOldCategory">'+mw.msg('cm-form-old-cat')+'</label>') .append('<input name="oldCategory" id="cmOldCategory" class="mw-ui-input cm-cat-field" value="'+my.categoryPrefix+'" data-invalid="1">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmNewCategory">'+mw.msg('cm-form-new-cat')+'</label>') .append('<input name="newCategory" id="cmNewCategory" class="mw-ui-input cm-cat-field" value="'+my.categoryPrefix+'" data-invalid="1">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<label for="cmReason">'+mw.msg('cm-form-reason')+'</label>') .append('<input name="reason" id="cmReason" class="mw-ui-input">') ) .append( $('<div class="mw-ui-vform-field">') .append('<input type="submit" class="mw-ui-button mw-ui-constructive" value="'+mw.msg('cm-form-submit')+'" disabled>') ); } function markInputAsValid(inputField) { $(inputField).removeAttr('data-invalid'); } function markInputAsInvalid(inputField) { $(inputField).attr('data-invalid', 1); } function updateFormSubmit(form) { if ($(form).find('[data-invalid]').length === 0) { $(form).find(':submit').prop('disabled', false); } else { $(form).find(':submit').prop('disabled', true); } } function generateContainer() { return $('<div id="cmContainer">').css({ 'position': 'fixed', 'top': '5%', 'left': '10%', 'width': '80%', 'height': '90%', 'box-sizing': 'border-box', 'padding': '1em', 'background-color': 'var(--background-color-neutral, #eaecf0)', 'overflow': 'auto', 'font-size': '9pt', 'z-index': 1000 }).append(generateCloseHandle()); } function generateCloseHandle() { return $('<a href="#">×</a>').css({ 'position': 'absolute', 'top': '0.5em', 'right': '0.5em' }).on('click', function() { $(this).parent().fadeOut(function() { $(this).remove(); }); return false; }).attr('title', mw.msg('cm-close-window')); } function generateLogWindow() { return $('<div id="cmLog"></div>').css({ 'max-height': '20em', 'overflow': 'auto', 'padding': '0.6em 0', 'line-height': '1.5em' }); } function fetchCategoryInfo(category, onResult) { api.get({ action: 'query', titles: category, prop: 'categoryinfo' }).done(function(result) { onResult(result); }); } my.moveCategory = function(oldCategory, newCategory, reason) { oldCategory = oldCategory.replace(/_/g, ' '); newCategory = newCategory.replace(/_/g, ' '); var msg = my.addLogMessage(mw.libs.wikiMsg('cm-notify-cat', oldCategory, newCategory)); api.postWithToken('move', { action: 'move', from: oldCategory, to: newCategory, reason: mw.msg('cm-move-reason', reason || ''), movetalk: true, noredirect: true }).done(function(response) { msg.done(); }).fail(function(code, result) { msg.fail(mw.libs.translateErrorCode(code, result)); }).always(function() { my.fetchCategoryMembersAndMoveThem(oldCategory, newCategory); }); }; var nbPagesToMove; my.fetchCategoryMembersAndMoveThem = function(oldCategory, newCategory) { var pages = mw.libs.api.fetchAll({ list: 'categorymembers', cmtitle: oldCategory, cmlimit: 500 }); nbPagesToMove = pages.length; mw.libs.reduceArray(pages, function(page) { api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'timestamp|content', titles: page.title }).done(function(result) { replaceCategoryInPage(mw.libs.pageFromQueryResult(result), oldCategory, newCategory); }); }, my.editThrottleSecs*1000); }; function replaceCategoryInContent(content, oldCategory, newCategory) { var oldCategoryTitle = oldCategory.replace(new RegExp('^'+my.categoryPrefix), ''); oldCategoryTitle = mw.libs.RegExp.quote(oldCategoryTitle); var search = new RegExp('\\[\\[ *('+my.categoryPrefix+'|Category:) *'+oldCategoryTitle+' *([\\]|])', 'gi'); var replacement = '[['+newCategory+'$2'; return content.replace(search, replacement); } var curPageIndex = 0; function replaceCategoryInPage(page, oldCategory, newCategory) { curPageIndex++; var msg = my.addLogMessage(mw.libs.wikiMsg('cm-notify-page', curPageIndex, page.title, newCategory)).loading(); api.postWithToken('edit', { action: 'edit', title: page.title, summary: mw.msg('cm-summary', oldCategory, newCategory), text: replaceCategoryInContent(page.content, oldCategory, newCategory), minor: true, bot: true, watchlist: 'nochange', basetimestamp: page.timestamp }).done(function(result, jqXHR) { msg.done(); my.progressbar.set(curPageIndex / nbPagesToMove * 100); }).fail(function(code, result) { msg.fail(mw.libs.translateErrorCode(code, result)); }); } my.addLogMessage = function(text) { return new mw.libs.LogMessage(text).prependTo(my.logWindow); }; }; mw.libs.CategoryMaster.dependencies = ['mediawiki.ui', 'mediawiki.ui.input', 'mediawiki.jqueryMsg', 'jquery.ui']; mw.libs.CategoryMaster.messages = { 'cm-portlet-link': 'Kategoriyanıń atın ózgertiw', 'cm-form-intro': 'Bul jerden siz bar bolǵan kategoriyanıń atın hám soǵan baylanıslı, onıń quramındaǵı barlıq betlerdi hám subkategoriyalardı klassifikaciyasın ózgerte alasız.', 'cm-form-intro-warning': 'Abaylań hám bul gadjetti itibarlı paydalanıń!', 'cm-form-old-cat': 'Bar bolǵan kategoriya', 'cm-form-new-cat': 'Jańa kategoriya', 'cm-form-reason': 'Ózgertiliw sebebi', 'cm-form-submit': 'Ózgertiw', 'cm-form-infotip': '[[$1]] quramında $2.', 'cm-form-infotip-subcats': '<b>$1</b> subkategoriya', 'cm-form-infotip-files': '<b>$1</b> fayl', 'cm-form-infotip-pages': '<b>$1</b> bet', 'cm-form-infotip-nonexistant': '[[$1]] joq.', 'cm-form-infotip-empty': '[[$1]] bar, biraq betleri joq.', 'cm-summary': '[[WP:KU|KU]]: [[$1]] → [[$2]]', 'cm-move-reason': '[[WP:KU|KU]] járdeminde: $1', 'cm-notify-cat': '[[$1]] adı [[$2]] dep ózgertildi', 'cm-notify-page': '($1) [[$2]] → [[$3]]', 'cm-progress-done': 'Orınlandı', 'cm-log-error-separator': ' — ', 'cm-close-window': 'Birlestiriw' }; mw.libs.CategoryMaster.register = function() { mw.messages.set(mw.libs.CategoryMaster.messages); if (mw.config.get('wgCanonicalNamespace') == 'Category') { // show() generates 'display:list-item' which does not work by monobook $('#ca-move').addClass('cm-link').css('display', 'inline'); } mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { var l = mw.util.addPortletLink('p-tb', '#', mw.msg('cm-portlet-link'), 't-cm-movecat'); $(l).addClass('cm-link'); }); $(document.body).on('click', '.cm-link', function() { mw.loader.using(mw.libs.CategoryMaster.dependencies, function() { new mw.libs.CategoryMaster().preparePlayField(); }); return false; }); }; $(function() { mw.libs.CategoryMaster.register(); }); i81uevr0elgf149b5phk8u0w4lsmudb 4 40834 227009 2026-04-20T09:11:07Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Wikipedia:Gadjetler/}}__NOTOC__ {{Qısqartpa|[[WP:KU]]}} '''Kategoriya ustası''' — kategoriya ózgertilgende, sol kategoriya ishindegi maqalalardı jańa kategoriyaǵa ańsat ótkeriw imkaniyatın beretuǵın qural» 227009 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Gadjetler/}}__NOTOC__ {{Qısqartpa|[[WP:KU]]}} '''Kategoriya ustası''' — kategoriya ózgertilgende, sol kategoriya ishindegi maqalalardı jańa kategoriyaǵa ańsat ótkeriw imkaniyatın beretuǵın qural owml41d4ogw8573fa6jzo09vmi06m8e 227010 227009 2026-04-20T09:11:56Z Kvazimodo 10433 227010 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Qısqartpa|[[WP:KU]]}} '''Kategoriya ustası''' — kategoriya ózgertilgende, sol kategoriya ishindegi maqalalardı jańa kategoriyaǵa ańsat ótkeriw imkaniyatın beretuǵın qural g6krmivb90v30q0jnrqak9url5wc8ee 4 40835 227011 2026-04-20T09:12:16Z Kvazimodo 10433 [[Wikipedia:Gadjetler/Kategoriya ustası]] degen betke baǵdarladı 227011 wikitext text/x-wiki #baǵdarlaw [[Wikipedia:Gadjetler/Kategoriya ustası]] 9xfz8upx7nsqc9e3j57syu2e4xchl41