Wikipedia kaawiki https://kaa.wikipedia.org/wiki/Bas_bet MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Arnawlı Talqılaw Paydalanıwshı Paydalanıwshı talqılawı Wikipedia Wikipedia talqılawı Fayl Fayl talqılawı MediaWiki MediaWiki talqılawı Úlgi Úlgi talqılawı Járdem Járdem talqılawı Kategoriya Kategoriya talqılawı Portal Portal talqılawı TimedText TimedText talk Modul Modul talqılawı Event Event talk 0 1840 227202 166230 2026-04-22T06:55:43Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227202 wikitext text/x-wiki {{Jazıwshı infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Vladimir Nabokov | negizgi atı = {{lang-ru|Владимир Набоков}} | súwret = Vladimir Nabokov 1973.jpg | súwret táriypi = Nabokov 1973-jılı | ádebiy laqabı = Vladimir Sirin | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = [[Sankt-Peterburg]], Rossiya | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan jeri = [[Montryo]], [[Shveycariya]] | puqaralıǵı = Rossiya (1922-jılǵa shekem)<ref>{{Cite web |last=Pitzer |first=Andrea |date=1-fevral 2013-jıl |title=Vladimir Nabokov's immigration file |url=http://nabokovsecrethistory.com/news/vladimir-nabokov-immigration-file/ |website=The Secret History of Vladimir Nabokov}}</ref>, [[AQSH]] | kásibi = [[roman]]shı, [[shayır]], ádebiyatshı, entomolog, professor | oqıǵan jeri = [[Triniti kolledji (Kembridj)|Triniti kolledji]], Kembridj | dóretiwshilik jılları = 1916-jıldan baslap | janrı = [[roman]], [[povest]], [[gúrriń]], [[pyesa]], [[poeziya]], [[avtobiografiya]] | shıǵarmalarınıń tili = [[rus tili]], [[ingliz tili]], [[francuz tili]] | ómirlik joldası = [[Véra Nabokov]] (1925-jıldan) | perzentleri = [[Dmitri Nabokov]] | qolı = Vladimir Nabokov signature.svg | sayt = [https://vladimir-nabokov.org vladimir-nabokov.org] }} '''Vladimir Vladimirovich Nabokov''' (russha: ''Влади́мир Влади́мирович Набо́ков''; ([[1899|1899-jıl]] [[22-aprel]] — [[1977|1977-jıl]] [[2-iyul]]) — [[Rossiya|rus]] romanlar hám qısqa gúrrinler [[jazıwshı]]sı bolǵan. Nabokov dáslepki toǵız romanın [[rus tili]]nde jazǵan, keyinsheli [[inglis tili]]nde jazıwǵa ótiw arqalı xalıqaralıq dańqqa iye bolǵan. Ol sonday-aq [[entomologiya]]nıń rawajlanıwınada ules qosqan hámde shaxmat máselerine qızıqqan. Nabokovtiń «[[Lolita]]» (1955) shıǵarması onıń eń kóp tilge alınatuǵın romanı esaplanadı. Bul roman [[Jańa kitapxananıń eń zor 100 romanı]] diziminde 4-orındı iyelegen, al onıń basqa «[[Kúshsiz jalın]]» («Pale Fire») shıǵarması bul dizimde 53-orındı iyelegen. == Derekler == {{Derekler}} {{shala}} [[Kategoriya:Jazıwshılar]] [[Kategoriya:Rus jazıwshıları]] [[Kategoriya:1899-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1977-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Amerikalı jazıwshılar]] [[Kategoriya:Amerikalı shayırlar]] 41s7lxvetrg6z1rj55uymot9s6mdplt 0 2128 227201 114786 2026-04-22T06:51:28Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227201 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Vladimir Lenin | negizgi atı = {{lang-ru|Владимир Ленин}} | súwret = Lenin in 1920 (cropped).jpg | súwret túsindirmesi = Lenin 1920-jılı | lawazım = [[SSSR Ministrler Keńesi|Keńes Awqamı Ministrler Keńesiniń baslıǵı]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = [[1923|1923-jıl]] [[6-iyul]] | lawazımnan ketiw sánesi = [[1924|1924-jıl]] [[21-yanvar]] | aldınǵısı = Lawazım shólkemlestirilgen | keyingisi = [[Aleksey Rıkov]] | lawazım_2 = [[Rossiya SFSR Xalıq Komissarları Keńesi]]niń baslıǵı | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = [[1917|1917-jıl]] [[9-noyabr]] | lawazımnan ketiw sánesi_2 = [[1924|1924-jıl]] [[21-yanvar]] | prezident_2 = [[Lev Kamenev]], [[Yakov Sverdlov]], [[Mixail Kalinin]] | aldınǵısı_2 = [[Aleksandr Kerenskiy]] | keyingisi_2 = [[Aleksey Rıkov]] | tuwılǵan waqtındaǵı atı = Vladimir Ilyich Ulyanov | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan ornı = [[Simbirsk]], [[Rossiya imperiyası]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan ornı = [[Gorkiy]], [[Rossiya SFSR]], [[SSRA]] | jerlengen ornı = [[Lenin mavzoleyi]], [[Moskva]] | puqaralıǵı = [[Rossiya imperiyası]], [[Rossiya SFSR]], [[SSSR]] | partiya = [[Keńes Awqamı Kommunistlik partiyası|RKP(b)]] (1912-jıldan) | ómirlik joldası = [[Nadejda Krupskaya]] (1898–1924) | ákesi = [[Ilya Ulyanov]] | anası = Mariya Blank | bilim alǵan jeri = Qazan imperatarlıq universiteti, Sankt-Peterburg imperatarlıq universiteti | qolı = Vladimir Lenin signature.svg }} '''Vladimir Ilyich Ulyanov''' ({{lang-ru|Владимир Ильич Ульянов}}; [[1870|1870-jıl]] [[22-aprel]] — [[1924|1924-jıl]] [[21-yanvar]]) yamasa '''Lenin''' atı menen belgili rus revolyucioneri, hám de [[Bolshevik partiyası]] hám [[Oktyabr Revolyustsiyası]] basshısı bolǵan. Ol Sovetler Awqamı (Russha: СССР) hám 1917-jıldan Rossiya Kommunist húkimetiniń birinshi basshısı bolǵan. Leninniń pikirleri [[Leninizm]] dep ataladi. == Ómir bayanı == === Tuwiliwi hám jasliǵi === Lenin 1870-jili 22-aprelde Rus Imperiyasiniń Simbirsk qalasinda tuwilǵan. Oniń anasi mektepte muǵallim, al ákesi bilimlendiriw boyinsha hámeldar bolǵan (ákesiniń jumisi oni hám oniń shańaraǵin jámiyettiń joqarǵi dárejesinde boliwina sebep bolǵan). Lenin mektepte jaqsi oqidi hám ol Latin hám Grek tillerin úyrendi. 1887-jili ol Rus Imperiyasiniń patshasi Tsarǵa qarsi kóteriliske qatnasqani ushin, Kazan Mámleketlik Universitetinen quwildi. Ol óz ústinde kóp isledi hám 1891-jili ol yurist litsenziyasin aldi. Lenin universitetten quwilǵan jili oniń aǵasi Aleksandr, Tsar Aleksandr III ini bomba jariw joli menen óltiriwge qatnasqani ushin darǵa asip óltiriledi. Sonday-aq ájapasi Anna Tatarstanǵa jiberiledi. Bul Leninniń qatti ashiwin keltirdi, hám ol ájaǵasi ólimi ushin qas aliwǵa shárt etedi. === Revolyutsiyadan aldin === Sankt-Peterburgta nizamdi úyrenip atirǵan waqtinda Lenin, nemis filosoflari Karl Marks hám Fridrix Engels kitaplarin úyrendi. Karl Markstiniń pikirleri Marksizm dep ataladi. Marksizmdi maqtap jaziw Rossiyada nizamǵa qarsi edi, sol sebepli Lenin Sibirge súrginge jiberildi. Bul jaza dim qatal jaza edi, sebebi Sibir júdá suwiq hawa-rayi, óz aldina bólek hám onnan qashiw múmkin emes edi. Sibirde súrginde waqtinda 1898-jili Iyulda Lenin, Nadejda Krupskayaǵa úylenedi. 1899-jili ol ''Rossiyada Kapitalizmniń Rawajlaniwi'' degen kitap jazadi. 1900-jili Lenin azat etiledi hám ol úyine qaytadi. Keyin ol Evropa boylap sayaxat qiladi. Ol ''Iskra'' (qaraqalpaqsha: ushqin) dep atalǵan Marksist gazetasin basip shiǵara basladi. Ol sonday-aq Rossiya Sotsial Demokratiyaliq Miynet Partiyasiniń áhmiyetli aǵzasi boldi. 1903-jili Lenin partiyaniń jáne bir jetekshisi Julius Martov penen jánjellesedi hám partiya ekige bólinedi. Lenin kúsh tek húkimetke beriliwi kerek dep esapladi. Martov kúshti ápiwayi adamlarǵa beriw kerek dep esapladi. Martov penen kelisken partiya aǵzalari Menshevikler (azshiliq) dep ataldi, al Lenin tárepdarlari [[Bolshevikler]] dep ataldi. 1907-jili Lenin jáne Evropa boylap sayaxatta boldi hám kóplep sotsialistlik mitinglerge qatnasti. [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi Dúnya Júzlik Uris]] waqtinda ol London, Parij hám Jeneva qalalarinda jasadi. Uris baslanǵan waqitta Ekinshi Internatsional dep atalǵan miting Bolshevikler qatnasinda bolip ótedi. Bul miting kóplep toparlar uristi qollap quwatlaw kerek pe yamasa joq pa degen soraw ústinde kóp tartisqanliǵi sebepli toqtatiladi. Lenin hám Bolshevikler usi toparlardiń ishindegi bir neshe urisqa qarsi shiqqan toparlari ishinde edi. === 1917 === 1917-jili adamlar arasinda Lenin Germaniyadan pullay járdem alipti degen mish-mishlar tarqay baslaydi. Bul oniń abirayin túsirip jiberdi, sebebi kóplep orislar Germaniya menen urista qaza bolǵan edi. Ol usi jili Finlyandiyaǵa ketedi hám sol jerde jasirin túrde Kommunizm boyinsha hár qiyli miynetler dóretedi. Fevral Revolyutsiyasi nátiyjesinde Tsar Nikolay II taxttan ketkennen keyin, Lenin Rossiyaǵa qaytip keledi. Ol Nikolay II ni taxttan awdarǵan húkimetti ápiwayi miynetkeshler tárepinen awdariliwin qáleytuǵinin jazadi. 1917-jili Oktyabrde, Lenin hám Trotskiy basshiliǵindaǵi Bolshevikler Petrograd hám Rossiyaniń basqa qalalarindaǵi Sovetlerdi Kerenskiyge qarsi revolyutsiyaǵa baslaydi. Bul revolyutsiya Oktyabr Revolyutsiyasi dep ataladi. Olar jeńedi hám Rossiyani Kommunist mámleket dep daǵazalaydi. Noyabrde Lenin oniń basshisi etip belgilenedi. Lenin [[Birinshi jáhán urısı|Birinshi Dúnya Júzlik Uristi]] toqtatiw maqsetinde [[Germaniya]] menen [[Bretsk-Litovsk Kelisimi]]ne qol qoyadi. Bul kelisim Germaniya hújimlerin toqtatqani menen, Rossiya kóplep jerlerinen ayriladi. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:1870-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1924-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Rossiya revolyucionerleri]] [[Kategoriya:SSSR basshıları]] [[Kategoriya:Marksistler]] [[Kategoriya:Moskvada jerlengenler]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] shabfxtwcqai6juqx43j1q9zflmbbrb 0 3078 227191 164803 2026-04-22T00:56:57Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 227191 wikitext text/x-wiki '''Kaskeleń''' — ({{lang-kz|Қаскелең}}), [[Qazaqstan]]da Almatı wálayatında jaylasqan qala. Xalqı : 64,516 adam<ref>[https://web.archive.org/web/20091221175803/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm Cities & towns of Kazakhstan]</ref>. Klimatı : [[subtropik]]. {{shala}} == Sırtqı siltemeler == {{Derekler}} [[Kategoriya:Qazaqstan qalaları]] == Derekler == {{Derekler}} fe0c1mf8tlrvoarni5ho31ru6mma6pd 0 4258 227185 190770 2026-04-21T21:41:02Z Kvazimodo 10433 Hákim ózgerdi 227185 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı|atı=Shımbay rayonı | súwret = {{Fotomontaj | photo1a = Курант в городе Чимбай.jpg | photo2a = Тас больница (вид со двора) (г. Чимбай).jpg | photo2b = Районная больница Чимбая.jpg | photo3a = | photo3b = | photo4a = | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 290 | foot_montage = }} |rayon kartası=Location of Chimboy District in Qoraqalpog’iston.png || rayon kartası ólshemi = 200px |mámleket=Ózbekstan |region túri=rayon |region=Qaraqalpaqstan |basshı túri=Shımbay rayonı hákimi |basshı=Nasır Eshanov<ref>[https://shimbay.uz/администрация Шымбай районы ҳәкимлиги]</ref> |waqıt zonası=+5:00 }} '''Shımbay rayonı''' – [[Qaraqalpaqstan|Qaraqalpaqstan Respublikası]]ndaǵı rayon. 1927-jılı 3-iyulda dúzilgen. Arqa-batıstan [[Moynaq rayonı|Moynaq]], batıstan [[Bozataw rayonı|Bozataw]] ham qubladan [[Kegeyli rayonı|Kegeyli]], shıǵıs hám arqa shıǵıstan [[Qaraózek rayonı|Qaraózek]] rayonları menen shegaralas. Maydanı 3 mıń km². Xalqı 112,3 mıń adam. Rayonda 10 awıl puqaralar jıyını [[Baxıtlı (Shımbay rayonı)|Baxtlı]], [[Keńes (Shımbay rayonı)|Keńes]], [[May]], [[Mayjap]], [[Taǵjap]], [[Tazajol]], [[Qızılózek]], [[Qos terek (Shımbay rayonı)|Qosterek]]. Rayon orayı — [[Shımbay|Shımbay qalası]]. == Geografiyası == Rayon aymaǵı [[Ámiwdárya]]nıń tómengi aǵımınıń oń qırǵaǵındaǵı tegislikte, [[Kegeyli kanalı]] qırǵaǵında jaylasqan. Bálentligi 60–70 m. Batıs hám arqa bólimleri batqaqlasqan toǵaylardan ibárat. Arqa batıstaǵı qum tóbeleri onsha bálent bolmaǵan (250 m) [[Qusxanataw (taw)|Qusxana tawlarına]] birlesedi. Klimatı keskin kontinental. Jer astı suwları jaqın. Jazı ıssı, qurǵaq. Qısı suwıq. Jıllıq ortasha temperaturası 11°. Yanvardıń ortasha temperaturası —6,9°. Eń pás, temperatura —32°. Ámiwdárya qırǵaǵında kólmek kóp. Rayon aymaǵında Qazaqdárya hám onıń bir bólimi Erkindárya aǵadı. Olardan Tasjarma, Qızılózek, Qoshqarjıqqan kanalları shıǵarılǵan. 1939—40-jıllarda qurılǵan Mayjap hám Abatjap kanallarınan eginlerdi suwǵarıwda paydalanıladı. Rayon aymaǵı arqalı [[Kegeyli kanalı]] ótedi (rayon aymaǵındaǵı uzınlıǵı 70&nbsp;km). [[Qızketken (magistral kanal)|Qızketken]], Orjap hám basqa kanallar, Qarakól, Maqpalkól, Shardárya, Tabankól uqsaǵan kóller bar. Olardan da eginlerdi suwǵarıwda paydalanıladı. Topraqları, tiykarınan, boz, qońır, otlaqlı, batpaqlı topraq; ayrım jerlerde shor topraqlar hám taqır, jerler hám bar. Tábiyiy ósimliklerden qamıs, qoǵa, julǵun hám basqalar ósedi. Jabayı haywanlardan qoyan, porsıq, túlki, qaban, saǵal, qasqır, kiriptiken, kórtıshqan, hár túrli jılanlar, kesirtkeler; quslardan úyrek, ǵaz, birqazan, qızılayaq, jılqıshı, qırǵawıl, torǵay, kepter, qırǵıy mákanlaydı. == Xalqı == Xalqı, tiykarınan, [[qaraqalpaqlar]]. Xalqınıń ortasha tıǵızlıǵı 1&nbsp;km² ga 31 adam. Xala xalqı 46,2 mıń adam, awıl xalqı 46,6 mıń adam (2004). Rayon xojalıǵında awıl xojalıǵı tiykarǵı orındı iyelleydi. Paxtashılıq hám salıshılıq, sharwashılıq hám palızshılıq jaqsı rawajlanǵan. Pilleshilik penen de shuǵullanıladı. Rayonda komunalıq xızmet kórsetiw shaqapshaları, paxta tazalaw, paxta mayı, gerbish, qurılıs materialları, keramika, asfalt beton zavodları hám basqalar bar. Shımbay rayonında 9 shirket, 570 dan zıyat fermer xojalıǵı xızmet kórsetedi. Awıl xojalıǵında paydalanılatuǵın jerlerge paxta, salı, sabzawat hám palız, mákke, júweri, biyday eginleri egiledi. Rayon jeke xojalıqlarında qaramal, qoy hám eshki, úy qusları baǵıladı. Shımbay rayonında pedagogika kolledji, Kásip-óner kolledji (házir kúnde Kásip-óner mektebi), ulıwma bilim beriw mektepleri, Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı ilim izertlew institutı, 6 kitapxana, balalar mádeniyat sarayı. Muzıka hám kórkem-óner mektebi, 4 mádeniyat úyi 5 emlewxana, poliklinika 11 awıl vrachlıq punktı xalıqqa xızmet kórsetpekte. == Derekler == {{Derekler}} {{Qaraqalpaqstan}} {{Shımbay rayonı xalıq punktleri}} {{Kaa-stub}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan rayonları]] he0vfu3kvjw8n54il2917r1tgm6nx02 0 4441 227199 163981 2026-04-22T06:45:09Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227199 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Muxammed Amin Buǵra | negizgi atı = {{lang-ug|محمد أمين بغرا}} | súwret = Muhammad Amin Bughra2.jpg | súwret túsindirmesi = Muxammed Amin Buǵra 1948-jılı | lawazım = [[Xotan]] ámiri | lawazımǵa kirisiw sánesi = 1932-jıl | lawazımnan ketiw sánesi = aprel 1934-jıl | lawazım_2 = Qıtay Respublikası Milliy jıynalısınıń aǵzası ([[Shinjan]] wálayatınnan) | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = 1943-jıl | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan ornı = [[Xotan]], [[Shinjan]], [[Sin imperiyası]] | qaytıs bolǵan sánesi = | qaytıs bolǵan ornı = [[Túrkiya]] | tuwısqanları = [[Abdulla Buǵra]], [[Nur Axmadjan Buǵra]] | partiya = Jas Qashqar partiyası hám Milliy revolyuciya komiteti<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IAs9AAAAIAAJ&q=committee+for+national+revolution+sabit&pg=PA84|title=Warlords and Muslims in Chinese Central Asia: a political history of Republican Sinkiang 1911–1949|author=Andrew D. W. Forbes|year=1986|publisher=CUP Archive|location=Cambridge, England|isbn=0-521-25514-7|page=84}}</ref> }} '''Mehmet Emin Buğra''' ({{lang-ug|محمد أمين بغرا}}; [[1901|1901-jıl]] [[22-aprel]] — [[1965|1965-jıl]] [[29-aprel]]) — uyǵır siyasatshısı, jazıwshı hám dáslepki [[Shıǵıs Túrkistan Respublikası]]nıń jetekshilerinen biri<ref>Türkistan Tarihi https://archive.org/details/SherqiTurkustanTarixidouTurkistanTarihi</ref>. == Derekler == {{Derekler}} [[Kategoriya:1901-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1965-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Uyǵır siyasatshıları]] [[Kategoriya:Uyǵır jazıwshıları]] [[Kategoriya:Siyasatshılar]] t1nuxp2pvfibc9nyisae1chs42sb50f 0 5968 227179 164765 2026-04-21T16:06:49Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227179 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Photo 2023-01-31 19-15-21. Логотип. Каракалпакстан.jpg|thumb|QQXAnıń logotipi (2021-jılı aprel - házirgi kúnge shekem)]] '''Qaraqalpaqstan xabar agentligi''' (QQXA) — [[Qaraqalpaqstan|Qaraqalpaqstan Respublikası]]nıń rásmiy hám tiykarǵı xabar agentligi. == Tariyxı == QQXA '''1954-jılı''' burınǵı Ózbekstan telegraf agentligi - ÓzTAGtiń Qaraqalpaqstan bólimi sıpatında jumıs baslaǵan. Bólim tiykarınan jergilikli gazetalarda basılıp shıǵatuǵın, televidenie hám radio arqalı efirge uzatılatuǵın TASS xabarların hám basqa da rásmiy materiallardı qaraqalpaq tiline awdarıw menen shuǵıllanǵan. 1976-jılı ÓzTAGtiń Qaraqalpaqstan bólimi janında xabar tayarlaw redakciyası shólkemlestirilgen. Házirgi waqıtta bólim xızmetkerleri tek awdarma menen shuǵıllanbastan, kúnniń eń áhmiyetli temasındaǵı xabar, maqala hám reportajlar da tayarlamaqta. Shtat birligi keńeygen. Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 1992-jıl 5-fevraldaǵı Pármanına tiykarlanıp, Ózbekstan telegraf agentligi - ÓzTAG '''Ózbekstan Milliy málimleme agentligi - ÓzA''' bolıp qayta shólkemlestirilgennen keyin ÓzTAGtiń Qaraqalpaqstan bólimi negizinde Qaraqalpaqstan xabar agentligi shólkemlestirildi. (Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi agentliktiń shólkemlestiriwshisi bolıp esaplanadı) '''QQXA Ózbekstan Milliy málimleme agentligi''' arqalı mámleketimizdiń barlıq ǵalaba xabar qurallarına Prezidentimiz hám Húkimet tárepinen qabıl etilip atırǵan párman, qarar hám biyliklerdi, sonday-aq, ayrıqsha siyasiy áhmiyetke iye hám basqa da materiallardı qaraqalpaq tilinde jetkerip kelmekte. Sonday-aq, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, Ministrler Keńesi jumısına baylanıslı rásmiy materiallardı tayarlaydı hám respublika kóleminde bolıp ótetuǵın jámiyetlik-siyasiy, ekonomikalıq, mánawiy-aǵartıwshılıq ilajlardı sáwlelendirip baradı. QQXA xabarları ózbek, qaraqalpaq hám rus tillerinde beriledi. == Sırtqı siltemeler:== * [https://kknews.uz/qq/ Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń rásmiy saytı] == Derekler == {{Derekler}} {{shala}} [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan tеlеvideniesi]] [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan xabar agentligi| ]] [[Kategoriya:Televidenie]] [[Kategoriya:Telekanal]] [[Kategoriya:Nókis]] 3a250ol0pozqaceq9dob71yv9we1sx5 0 6846 227188 227000 2026-04-21T21:52:35Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 227188 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Iyun 2023}} {{Alım infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Svante Pääbo | negizgi atı = Svante Pääbo | súwret = Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped) (cropped).jpg | súwret táriypi = Pääbo 2016-jılı | tuwılǵan sánesi = | tuwılǵan jeri = [[Stokgolm]], [[Shveciya]] | puqaralıǵı = {{SWE}} | ilimiy tarawı = [[Genetika]], [[Evolyuciyalıq antropologiya]] | jumıs orınları = [[Maks Plank evolyuciyalıq antropologiya institutı]], [[Leypcig universiteti]], [[Myunxen universiteti]], [[Syurix universiteti]] | oqıǵan jeri = [[Uppsala universiteti]] | ilimiy dárejesi = PhD (1986) | belgili isleri = [[Paleogenetika]] | ómirlik joldası = Linda Vigilant (2008-jıldan) | perzentleri = 2 | sıylıqları = [[Nobel sıylıǵı]] (2022), [[Leybnits sıylıǵı]] (1992), [[Max Delbrück medalı]] (1998), [[Louis-Jeantet medicina sıylıǵı]] (2005)<ref name="Louis-Jeantet Prize">{{web deregi | url =https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2005-en/professeur-svante-paabo | bet =Professor Svante PÄÄBO | Jeantet | sáne = 2017-jıl 1-oktyabr }}</ref>, [[Lomonosov altın medalı]] (2014), [[Polyar julduz ordeni]] (2024) }} '''Svante Pääbo''' ''yaki'' '''Svante Peebo'''<ref>veb deregi [https://www.newyorker.com/magazine/2011/08/15/sleeping-with-the-enemy Kak pravil'no peredavat' familiyu Pääbo?] kirisiw sánesi=2013-07-17|arxivsana=2013-06 -30</ref> (Aytılıw|Savante Paabo) ([[1955]]-[[20-aprel|yil 20 -aprel]],[[Stokgolm]]) shved biologi,[[Genetikalıqa|genetik]] alım.[[Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi|Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqı bayraqdori]] (2022). Nobel komitetinde Pääboning dóretpeleri ilimiy jámiyetshilik tárepinen insan evolyutsiyasın jaqsılaw túsiniw ushın ájayıp qóllanba ekenligi ta'kidalb ótildi<ref>Jańalıqlar deregi [https://www.kommersant.ru/doc/5593913 Homo sapiens poluchil Nobelevku za gominidov]| work=«Kommersant'»</ref>. Pääbo Svante [[Shveciya korollıǵılıq pánler akademiyasi|Shveciya Korollıǵılıq Pánler Akademiyasi]] (2000), Leopoldina (2001),[[Amerika Qospa Shtatları Milliy pánler akademiyasi|AQSh Milliy Pánler Akademiyasi]] (2004),[[Fransiya pánler akademiyasi|Fransiya Pánler Akademiyasi]] (2015)<ref>veb deregi Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/svante-paabo. html|sarlavha=Svante Pääbo! Liste des membres de l'Académie des sciences / P! Listes mamıq ordre alphabétique! Listes des membres! Membres! Nous connaître<!-- Zagolovok dobavlen botom --> [https://web.archive.org/web/20180218091753/http://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/svante-paabo.html archive].</ref> hám [[London korollıǵılıq jámiyeti|London Korollıǵılıq Jámiyetiniń]] aǵzası esaplanadı (2016). == Ómirbayanı == Pääbo bioximiyalıq [[Sune Bergström]]<ref>[https://www.nytimes.com/2014/06/24/science/searching-for-answers-in-very-old-dna.html Claudia Dreifus. Searching for Answers ın very Old DNA. A conversation with Svante Paabo. The New York Times]. June 23, 2014</ref><ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2011/08/15/sleeping-with-the-enemy Elizabeth Kolbert. Sleeping with the Enemy. What happened between the Neanderthals and us? The New Yorker]. August 15, 2011.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/science/2014/feb/15/svante-paabo-dna-neanderthal-genetics Robin McKie. Svante Pääbo: the DNA hunter taking us back tap our roots. The Guardian]. 15 February 2014. : «<nowiki>''</nowiki> grew up as the secret extra-marital san of Sune Bergström<nowiki>''</nowiki>».</ref> hám estoniyalik ximik [[Karin Pebo|Karin Pääbo]](1925-2013) dıń perzenti esaplanadı<ref>[https://www.labirint.ru/books/612003/ <nowiki>''Svante Peabo''</nowiki>. Neandertales. v poiskax ischeznuvshix genomov.] — M.: AST. Corpus — 2018. — 416 s.</ref>. Onıń ákesi [[fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi]] (1982) bayraqdori. Pääbo [[:en:Bagarmossen|Bagarmossenda ósińki]]. Ol anası tárepinen tárbiyalanǵan (onıń anası Sunening laboratoriyasında laborant bolıp islegen), sebebi Sune Bergströmning sol waqıtta basqa shańaraǵı bar edi<ref>[https://web.archive.org/web/20221003151652/https://steinhour.openlcc.net/biol125-21517/2018/02/23/svante-paabo-the-neanderthal-man/ Svante Pääbo: The Neanderthal Man]</ref>. Ol [[Upsala|Uppsala]] qalasındaǵı Awdarma etilmegen 5|Shveciya qurallı kúshler mektep|Shveciya qurallı kúshler mektep|sv|Tolkskolanning dilmashlar klasında [[rus tili|rus]] tilin (1975—1976 )<ref>[https://www.bloomsburycollections.com/book/my-european-family-the-first-54-000-years/ch2-neanderthals-in-leipzig Karin Bojs. My European Family.] The First 54, 000 years. Chapter 2. Neanderthals ın Leipzig</ref>, bir waqtıniń ózinde 1975—1977-jıllarda [[Upsala universiteti|Uppsala universitetida]] Egipetologiya,[[Qibtiy tili]]ni úyrengen<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.0606596103 Nick Zagorski. Profile of Svante Pääbo (PNAS)]</ref>. 1980-jılda [[Upsala universiteti|Uppsala universiteti]] medicina fakultetin tamamlaǵannan keyin, ol qısqa múddet shıpaker bolıp islegen hám 1981-jılda Uppsala universitetine qaytıp kelgen onda Sitologiya kafedrası aspiranturasına oqıwǵa kirgen. Molekulyar immunologiya boyınsha kandidatlik dissertatsiyasın qorǵaw etken (1986). Keyin Pääbo qısqa múddet [[Cyurix universiteti|Cyurix]] universitetindegi Molekulyar biologiya orayında hám [[London]]dagi[[Saraton izertlewleri institutı]]da islegen. 1987—1990 -jıllarda ol [[California universiteti, Tuyıqeley|Tuyıqeleydagi Californiya universitetida]], Allan Uilson laboratoriyasında doktoranturadan keyingi izertlewler alıp barǵan. Pääbo labaratoriyada zamanagóy dáwirde joǵalıp ketken qaldıqlar hám haywanlardıń genetikalıq materialın ajıratıp alıw menen shuǵıllanǵan. 1990—1997-jıllarda [[Lyudvig Maksimilian atındaǵı Myunxen universiteti|Myunxen universitetida]] ulıwma biologiya professorı, 1997-jıldan [[Leipzig]]dagi Evolyutsion antropologıya institutında genetikalıqa kafedrası direktorı lawazımlarında iskerlik júrgizgen. 2008-jılda ol óziniń kásiplesi, amerikalıq primatolog hám genetikalıq [[:en:Linda vigilant|Linda vigilant]]menen turmısqa shıqtı, ol menen bir ul hám bir qızı bar<ref>[https://gruber.yale.edu/genetics/svante-p-bo The Gruber Foundation: Svante Pääb] o</ref>.[[Fayl:Presidential Lecture A Neandertal Perspective on Human Origins (48017661677).jpg|left|thumb|220 px]] == Jetiskenlikleri == Pääbo paleogenetika pániniń tiykarlawshilerinen biri bolıp, genetikalıq usıllar járdeminde birinshi adamlar hám gominidlarni úyreniw menen shuǵıllanǵan. Ol bul tarawdaǵı iskerligin 1984-jılda Evropa muzeyleri kolleksiyalaridan áyyemgi Egipet [[mumiya]]larini úyreniwden baslaǵan hám piramidalarǵa Egipetshunoslik kafedrası oqıtıwshı járdeminde kirisiw múmkinshiligine iye bolǵan. 1985-jılda tariyxda birinshi ret mumiyalardan genetikalıq material alınǵan<ref>Jańalıqlar deregi [https://www.nytimes.com/1985/04/16/science/intact-genetic-material-extracted-from-an-ancient-egyptian-mummy.html Intact Genetic Material Extracted from an Ancient Egyptian Mummy]| publisher=New York Times</ref>. 2006 -jılda ol neandertal genomini tolıq dekodlash rejesin járiyalaǵan. 2009 -jıl fevral ayında dáslepki nátiyjeler daǵaza etilgen hám 2010 -jıl may ayında olar Science jurnalında baspadan shıǵarılǵan. 2010 -jıl mart ayında Oltoydagi Denisova g'orida tabılǵan suyek bóleginen alınǵan DNKni úyrengen Pääbo toparı áyyemgi dáwirde ilgeri belgisiz bolǵan gominidlar turi — Denisov adamı ámeldegi degen juwmaqqa kelgenler. 2016 -jılda Pääbo toparı dúnya boylap derlik 2000 kisiniń genomlarini salıstırıwiy analiz qılıw tiykarında [[neandertallar]] hám homo sapiensning túrli gruppaları ortasında shaǵılıstırıwdıń keminde ush epizodi bolıwı múmkin degen juwmaqqa kelgenler. 2002-jılda Pääbo toparınıń «gen tili» esaplanǵan FOXP2 ning jańalıq ashılıwı haqqındaǵı daǵazası keń jámiyetshilik kelispewshilikine hám ilimiy dodalawlarǵa sebep bolǵan. == Sıylıqları == [[Fayl:Svante Pääbo interview San Diego.png||right|thumb|220 px]] [[Fayl:Plos paabo.jpg||right|thumb|220 px]] {| class=" wikitable" |+ | 1 | 1992-jıl ! Leibniz sıylıqı |- | 2 | 1998-jıl ! [[Evropa akademiyasi]] aǵzası |- | 3 | 1999-jıl ! [[Berlin-Brandenburg pánler akademiyasi]] aǵzası |- | 4 | 2004-jıl ! [[Sekseniya pánler akademiyasi]] aǵzası |- | 5 | 2008-jıl ! ''" ''Xızmetleri ushın''" '' ordeni |- | 6 | 2009-jıl ! ''" ''[[Germaniya federativ Respublikası aldındaǵı xızmetlerin ushın|Germaniya Federativ Respublikası aldındaǵı xızmetlerin ushın]]'' " '' ordeni |- | 7 | 2011-jıl ! [[Amerika pánler akademiyasi]] aǵzası |- | 8 | 2013-jıl ! [[Gruber sıylıqi]] |- | 9 | 2014-jıl ! [[M. v. Lomonosov atındaǵı altın medal]] iyesi |- | 10 | 2015-jıl ! [[Galway Irlandiya Milliy Universiteti eń húrmetli doktorı]] |- | 11 | 2016-jıl ! [[Medicinalıq tarawdaǵı jetiskenlikleri ushın]] sıylıqı |- | 12 | 2017-jıl ! [[Den David]] sıylıqı |- | 13 | 2018-jıl ! [[Asturiya Malikasi sıylıqi]] |- | 14 | 2018-jıl ! [[Körber sıylıqi]] |- | 15 | 2018-jıl ! [[Nierenberg sıylıqi]] |- | 16 | 2019-jıl ! [[Wiley sıylıqi]] |- | 17 | 2019-jıl ! [[Darwin-Wallace medali]] |- | 18 | 2020-jıl ! [[Yaponiya sıylıqi]] |- | 19 | 2021-jıl ! [[Messri sıylıqi]] |- | 20 | 2022-jıl ! [[Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi]] |} == Jazǵan shıǵarması == '''Neandertal adam : Joǵalǵan genomlarni izlep'''. — Trans. inglis tilinen. E. Naimark. — M.: AST. Korpus — 2018. — 416 b. — ISBN 978-5-17-091066 -3 == Derekler == {{Derekler}} {{wikify}} [[Kategoriya:Alımlar]] [[Kategoriya:Biologiya]] [[Kategoriya:Ilim-pán]] [[Kategoriya:Bilimlendiriw]] 4y1p8xo55nyjpvgbufmicpx7xnwnc94 0 7553 227177 101056 2026-04-21T13:34:20Z Kvazimodo 10433 Kvazimodo atlı paydalanıwshı [[Ájiniyaz]] betin [[Ájiniyaz (mánileri)]] betine aldınǵı bette baǵdarlawshı silteme qaldırmastan kóshirdi 101056 wikitext text/x-wiki Bul atamanıń birneshe mánisi bar: <br> '''Ádebiyat''' * [[Ájiniyaz Qosıbay ulı|Ájiniyaz shayır]] – XIX ásirde jasaǵan [[Qaraqalpaq ádebiyatı|qaraqalpaq ádebiyatı]]nıń kórnekli wákili * [[Ájiniyaz (roman)|Ájiniyaz romanı]] – [[Karamatdin Sultanov]] tárepinen jazılǵan roman * [[Ájiniyaz (libretto)|Ájiniyaz librettosı]] – [[Ibrayım Yusupov]] tárepinen jazılǵan libretto '''Geografiya''' * [[Ájiniyaz (Qońırat rayonı)|Ájiniyaz APJ]] – [[Qońırat rayonı]]nda jaylasqan APJ '''Kórkem-óner''' * [[Ájiniyaz (film, 2024)|Ájiniyaz filmi]] – 2024-jılı súwretke túsirilgen [[Qaraqalpaq tili|qaraqalpaqsha]] film. {{disambig}} 7q80xj8fexn6u9p22sfyr6d3pbayhot 0 12245 227218 120558 2026-04-22T10:10:56Z Kvazimodo 10433 tolıqtırıldı 227218 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Frost patterns 4.jpg|thumb|Qısqı ıǵallı hawa quramındaǵı [[suw puwı]] suyıq halǵa ótpey-aq, dárriw aynada qattı, kristallı qıraw formasında depoziciyalanadı.]] '''Depoziciya''' — bul [[gaz]]dıń [[suyıq faza]]ǵa ótpey-aq tuwrıdan-tuwrı [[qattı dene|qattı halǵa]] aylanıwı bolıp tabılatuǵın [[fazalıq ótiw]]. Depoziciya — bul [[termodinamika]]lıq proces. Depoziciyanıń kerisi [[sublimaciya (fizika)|sublimaciya]] bolıp tabıladı, sol sebepli depoziciya geyde '''desublimaciya''' dep te ataladı. == Qollanılıwı == === Mısallar === Depoziciyanıń eń belgili mısallarınıń biri — hawa temperaturası muzlaw noqatınan tómen bolǵanda, [[suw puwı]]nıń suyıq halǵa ótpey-aq tuwrıdan-tuwrı [[muz]]ǵa aylanıwı procesi esaplanadı. [[Qıraw]] hám aqqıraw jer betinde yamasa japıraqlarda dál usılayınsha payda boladı. Depoziciya júz beriwi ushın gazden jıllılıq energiyası alınıwı kerek. Hawa jeterli dárejede suwıtılǵanda, japıraqtıń átrapındaǵı hawa quramındaǵı suw puwı qattı halǵa ótiw ushın jıllılıq energiyasın joǵaltadı. Hawa temperaturası [[shıq noqatı]]nan tómen bolsa da, suw puwı óz-ózinen kondensaciyalanbawı múmkin. Bul suwıtılǵan suw puwı japıraq penen baylanısqa túsken waqıtta birden kondensaciyalana baslaydı. Ol muzlaw noqatınan ótip ketkenligi sebepli suw puwı tuwrıdan-tuwrı qattı qırawǵa aylanadı. [[Is]] (soot) toplanıwı da aerozollıq depoziciya procesine kiredi. Kaminderde morınıń (trubanıń) diywallarına jıynaladı. Is bóleksheleri [[ushıwshı organikalıq birikpeler]] quramında aerozolǵa aylanadı. Bul birikpeler ıssı hám gaz halında bolıp, ottan joqarıǵa kóteriledi. Olar diywallarǵa tiygende suwıydı hám suyıq halǵa ótpey-aq qattı halǵa ótedi. Is bóleksheleri de diywallar menen baylanısqa túskende oǵan jabısıp qaladı. Bul proces sanaatta janıw ximiyalıq puw depoziciyası (combustion chemical vapour deposition) usılında qollanıladı. === Sanaatta qollanılıwı === Sanaatta «parlanıw arqalı depoziciya» (evaporative deposition) dep atalatuǵın qaplaw procesi bar. Bunda qattı material tómen basımlı kamerada gaz halına shekem qızdırıladı (aralıq suyıq halsız, yaǵnıy sublimaciyalanadı), gaz molekulaları kamera boylap háreket etedi hám nıshana betine qattı halda qonadı. Nátiyjede nıshana betinde tegis hám juqa qatlam payda boladı. Bunda da molekulalar gazden qattı halǵa ótken waqıtta aralıq suyıq faza arqalı ótpeydi. Sonday-aq, túrli materiallardan hár qıylı betlerge «juqa plyonkalar» (thin films) qaplaw ushın qollanılatuǵın [[fizikalıq puw depoziciyası]] (physical vapor deposition) procesleri de bar. Depoziciya energiya shıǵaratuǵın proces bolǵanlıqtan, ol ekzotermiyalıq fazalıq ózgeris esaplanadı. == Derekler == {{Derekler}} * Gaja, Shiv P., ''Fundamentals of Atmospheric Modeling,'' Cambridge University Press, 2nd ed., 2005, p. 525 {{ISBN|978-0-521-83970-9}} * Moore, John W., et al., ''Principles of Chemistry: The Molecular Science,'' Brooks Cole, 2009, p. 387 {{ISBN|978-0-495-39079-4}} * Whitten, Kenneth W., et al., ''Chemistry,'' Brooks-Cole, 9th ed., 2009, p. 7 {{ISBN|978-0-495-39163-0}} * {{cite book |publisher=Glencoe Science |title=Focus on Physical Science}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Depoziciya (fizika)}} [[Kategoriya:Fazalıq ótiwler]] 6iq4zpketcpodeueyrcs6mpq24iluos 0 16758 227203 212674 2026-04-22T08:09:26Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 227203 wikitext text/x-wiki {{JOO infoqutısı|prezident=|rektor=direktor w.w.o. Rashid Idirisovich Óteniyazov|bakalavriat=8 baǵdar|magistratura=2|aspirantura=|doktorantura=|akademik=|doktor=4|professor=4|kempus=|tiykar salınǵan jıl=03.08.2005|websayt=https://tatunf.uz|logotip=Tatu_Nukus_filiali.jpg|studentler=3579|fakultetler=2|oqıtıwshı=116|adres=Nókis qalası, A. Dosnazarov kóshesi 74-úy}} '''Muhammed al-Xorezmiy atındaǵı Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universiteti Nókis filialı ('''qıs. '''TITU Nókis filialı,''' awız. '''TATU)''' ‒ zamanagóy joqarı texnologiyalar tarawına baǵdarlanǵan hám [[2005]]-[[2025]] jılǵa shekem iskerlik alıp barǵan [[Nókis]] qalasındaǵı joqarı oqıw ornı. '''Házirgi waqıtta TITU Nókis filialı iskerligi tamamlanǵan'''<ref>https://t.me/titunf/22936</ref>. Universitet 20 jılǵa jaqın qısqa tariyxqa iye bolıwına qaramastan Qaraqalpaqstan Respublikasında [[Informatika]] hám [[Informaciyalıq texnologiya|informaciyalıq texnologiyalar]], [[Kompyuter injiniring]], [[Programmalıq injiniring]], [[Jasalma intellekt]], Multimediya texnologiyaları, [[Informaсiya qáwipsizligi|Informaciya qáwipsizligi]], [[Kompyuter qáwipsizligi|Kiberqáwipsizlik]], Telekommunikaciya texnologiyaları, Sımsız baylanıs texnologiyaları, Cifrlı ekonomika baǵdarlarında jetik qánigelerdi tayarlaw ushın iskerlik alıp bardı.   == Tariyxı == [[Kompyuter injiniring]], IT-Servis, Telekommunikaciya texnologiyaları, Informaciya-kommunikaciya texnologiyaları tarawında kásiplik tálim, [[Programmalıq injiniring]], Informaciya qáwipsizligi boyınsha joqarı qánigeliklerdi tayarlaǵan. Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2002-jıl 30-maydaǵı «Kompyuterlestiriwdi jánede rawajlandırıw hám informaciya kommunikaciya texnologiyaların engiziw haqqında»ǵı Pármanı hám 2005-jıl 2-iyuldaǵı «Informaciyalıq texnologiyalar tarawında kadrlar tayarlaw sistemasın jetilistiriw haqqında» Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi Qararına muwapıq<ref>{{Web deregi | url = https://edu.uz/uz| bet = Axborot texnologiyalari sohasida kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish to‘g‘risida“ gi Qarori| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230402013249/https://edu.uz/uz| arxivsáne = 2023-jıl 2-aprel | sáne = 2005-yil 2-iyul | jıl = 2023.04.08| til = ózbek| qaralǵan sáne = 2023-yil 8-aprel }}</ref> 2005-jıl 17-iyundaǵı 130-sanlı buyrıǵı menen shólkemlestirilgen. Filialda házirgi waqıtta 3 oqıw imaratı, 2 fakultet, 11 kafedra bar bolıp, 100 professor-oqıtıwshılar, olardan 4 ilim doktorı hám professor, 16 docent hám ilim kandidatı PhD-ler iskerlik alıp barmaqta. Filialdıń magistr hám bakalavr tálim baǵdarları boyınsha ulıwma 3022 student tálim almaqta. == Fakultetler<ref>{{Web deregi | url = https://tatunf.uz/index.php?r=site%2Fmagliwmat&id=21| bet = Fakultetlar| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230407234045/https://tatunf.uz/index.php?r=site/magliwmat&id=21| arxivsáne = 2023-jıl 7-aprel | sáne = 2023-yil | qaralǵan sáne = 2023-yil }}</ref> == * [[Kompyuter injiniring]]i * Telekommunikaciya texnologiyaları hám kásiplik tálim == Kafedralar == # Informaciyalıq texnologiyalar # [[Programmalıq injiniring]] hám matematikalıq modellestiriw # Kompyuter sistemaları # Multimedia texnologiyaları # Ózbek tili hám shet tili # Telekommunikaciya injiniringi # [[Cifrlı]] texnologiyalar hám ekonomika # Tábiyiy hám anıq pánler # Informaciyalıq-tálim texnologiyaları # Informaciya qáwipsizligi # Maǵlıwmatlardı uzatıw tarmaqları hám sistemaları == Bakalavr baǵdarı<ref>{{Web deregi | url = https://www.abt.uz/university/toshkent-axborot-texnologiyalari-universiteti-nukus-filiali| bet = Bakalavr yoʻnalishlari| arxivurl = https://web.archive.org/web/20230408001052/https://www.abt.uz/university/toshkent-axborot-texnologiyalari-universiteti-nukus-filiali| arxivsáne = 2023-jıl 8-aprel | sáne = 2022-yil | qaralǵan sáne = 2023-yil 8-aprel }}</ref> == {| class="wikitable sortable" !# !Shifr !Tálim bakalavr baǵdarları atı |- |1 |60610300 |Informaciya qáwipsizligi (tarawlar boyınsha) |- |2 |60610501 |[[Kompyuter injiniring]]i: "Kompyuter injiniringi" |- |3 |60610504 |[[Kompyuter injiniring]]i: IT-Servis |- |4 |60610502 |[[Kompyuter injiniring]]i: Multimedia texnologiyaları |- |5 |60610600 |[[Programmalıq injiniring]] |- |6 |60611001 |Telekommunikaciya texnologiyaları («Telekommunikaciyalar») |- |7 |60611300 |Informaciya-kommunikaciya texnologiyaları tarawında kásiplik tálim |- |8 |60310502 |[[Cifrlı]] ekonomika (tarmaqlar hám tarawlar boyınsha) |- |} === Sırtqı === {| class="wikitable sortable" !# !Shifri !Atı |- |1 |60610503 |[[Kompyuter injiniring]]i ("Kompyuter injiniringi", "IT-servis", "Informaciya qáwipsizligi", "Multimedia texnologiyaları") |- |3 |60611002 |Telekommunikaciya texnologiyaları ("Telekommunikaciyalar", "Teleradioesittiriw", "Mobil sistemalar") |} == Magistratura qánigelikleri == {| class="wikitable sortable" !# !Tálim baǵdarı atı !Shifr |- |1 |[[Kompyuter injiniring]]i (Kompyuter sistemaların proektlestiriw) |5A330501 |- |2 |Telekommunikaciya injiniringi (Telekommunikaciya tarmaqları) |5A350101 |} == Galereya == <gallery> Fayl:Tatu_Nukus_filiali_rasmlar.jpg Fayl:TUIT_of_branch_Nukus.jpg </gallery> == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * [https://web.archive.org/web/20240413222335/https://tatunf.uz/ Universitet saytı] * [https://t.me/titunf TATU NF — Jańalıqları kanalı] [[Telegram]] * [https://www.facebook.com/tatunf.uz TITU Nókis filialı rásmiy beti] [[Facebook]] fjpyi0vhbyngn0tzzmt66z5v3klagfy 0 19853 227205 213091 2026-04-22T08:37:17Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227205 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Aktepe | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 295 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Aktepe''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonındaǵı awıl. == Táriyxı == Awıldıń burınǵı atı 1917-jıldaǵı dereklerde '''Karnichiq''' dep jazılǵan<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=40714&haritasi=aktepe| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920171553/https://nisanyanmap.com/?yer=40714&haritasi=aktepe| arxivsáne = 20 Eylül 2022 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 55&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 25&nbsp;km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=311281| bet = Aktepe Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150603005006/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=311281| arxivsáne = 3 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" |2021-jıl | align="right" |295 |- | align="center" |2020-jıl | align="right" |291 |- | align="center" |2019-jıl | align="right" |293 |- | align="center" |2018-jıl | align="right" |295 |- | align="center" |2017-jıl | align="right" |289 |- | align="center" |2016-jıl | align="right" |286 |- | align="center" |2015-jıl | align="right" |278 |- | align="center" |2014-jıl | align="right" |284 |- | align="center" |2013-jıl | align="right" |294 |- | align="center" |2012-jı | align="right" |306 |- | align="center" |2011-yil | align="right" |297 |- | align="center" |2010-jıl | align="right" |303 |- | align="center" |2009-jıl | align="right" |301 |- | align="center" |2008-jıl | align="right" |299 |- | align="center" |2007-jıl | align="right" |292 |- |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Túrkiya xalıq punktleri]] [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] 102gi9atqgg1iuqhk7i8qu2a1k8p2yy 0 19861 227206 213092 2026-04-22T08:37:38Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227206 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Alişar | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 244 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Alişar''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonındaǵı awıl. == Táriyxı == Awıl 1817-jıldan berli sol atama menen aytıladı. Alişar awılı 2005-jılǵa shekem Tekagach awılı dep aytılǵan<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=40716&haritasi=ali%C5%9Far| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920171226/https://nisanyanmap.com/?yer=40716&haritasi=ali%C5%9Far| arxivsáne = 20 Eylül 2022 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 65&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 20&nbsp;km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=311285| bet = Alişar Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010404/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=311285| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" |2021-jıl | align="right" |244 |- | align="center" |2020-jıl | align="right" |261 |- | align="center" |2019-jıl | align="right" |271 |- | align="center" |2018-jıl | align="right" |287 |- | align="center" |2017-jıl | align="right" |296 |- | align="center" |2016-jıl | align="right" |317 |- | align="center" |2015-jıl | align="right" |322 |- | align="center" |2014-jıl | align="right" |334 |- | align="center" |2013-jıl | align="right" |357 |- | align="center" |2012-jıl | align="right" |381 |- | align="center" |2011-jıl | align="right" |383 |- | align="center" |2010-jıl | align="right" |390 |- | align="center" |2009-jıl | align="right" |416 |- | align="center" |2008-jıl | align="right" |423 |- | align="center" |2007-jıl | align="right" |412 |- |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Túrkiya xalıq punktleri]] [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] r8n7d2ep3f8hrp7s02nm4gh03lvkzpt 0 19863 227208 213093 2026-04-22T08:38:19Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227208 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Atmalı | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 1 692 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Atmalı''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonındaǵı awıl. == Táriyxı == Awıl 1817-jıldan berli sol atama menen ataladı<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=781&haritasi=atmal%C4%B1| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920171652/https://nisanyanmap.com/?yer=781&haritasi=atmal%C4%B1| arxivsáne = 20 Eylül 2022 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 36 km, Besni qala orayınan 19 km uzaqlıqta jaylasqan<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233796| bet = Atmalı Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150603000611/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233796| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" |2021-jıl | align="right" |1.692 |- | align="center" |2020-jıl | align="right" |1718 |- | align="center" |2019-jıl | align="right" |1714 |- | align="center" |2018-jıl | align="right" |1717 |- | align="center" |2017-jıl | align="right" |1.696 |- | align="center" |2016-jıl | align="right" |1714 |- | align="center" |2015-yil | align="right" |1734 |- | align="center" |2014-jıl | align="right" |1714 |- | align="center" |2013-jıl | align="right" |1721 |- | align="center" |2012-jıl | align="right" |1716 |- | align="center" |2011-jıl | align="right" |1726 |- | align="center" |2010-jıl | align="right" |1719 |- | align="center" |2009-jıl | align="right" |1739 |- | align="center" |2008-jıl | align="right" |1770 |- | align="center" |2007-jıl | align="right" |1744 |- | align="center" |2000-jıl | align="right" |2180<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233796| bet = Atmalı Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150603000611/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233796| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref> |- | align="center" |1990-jıl | align="right" |1505<ref name="YER" /> |- | align="center" |1985-jıl | align="right" |1444<ref name="YER" /> |- | align="center" |1965-jıl | align="right" |1.012<ref name="TÜİK1965">{{Web deregi | url = https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| bet = 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| arxivsáne = 18 Şubat 2020 | sáne = 1968 | til = Türkçe| baspaxana = kutuphane.tuik.gov.tr| qaralǵan sáne = 18 Şubat 2020 }}</ref> |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] azf1snonunf3prievca98vpjf44eu6x 0 19913 227207 213099 2026-04-22T08:37:57Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227207 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Aşağıçöplü | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 173 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Aşağıçöplü''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonına qaraslı awıl. == Táriyxı == Awıl 1928-jıldan berli sol ataman menen ataladı<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=755&haritasi=a%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%C3%A7%C3%B6pl%C3%BC| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920172302/https://nisanyanmap.com/?yer=755&haritasi=a%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%C3%A7%C3%B6pl%C3%BC| arxivsáne = 20 Eylül 2022 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 47 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 16 km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| bet = Aşağıçöplü Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010017/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" | 2021-jıl | align="right" | 173 |- | align="center" | 2020-jıl | align="right" | 177 |- | align="center" | 2019-jıl | align="right" | 175 |- | align="center" | 2018-jıl | align="right" | 176 |- | align="center" | 2017-jıl | align="right" | 178 |- | align="center" | 2016-jıl | align="right" | 180 |- | align="center" | 2015-jıl | align="right" | 196 |- | align="center" | 2014-jıl | align="right" | 185 |- | align="center" | 2013-jıl | align="right" | 199 |- | align="center" | 2012-jıl | align="right" | 201 |- | align="center" | 2011-jıl | align="right" | 207 |- | align="center" | 2010-jıl | align="right" | 218 |- | align="center" | 2009-jıl | align="right" | 209 |- | align="center" | 2008-jıl | align="right" | 209 |- | align="center" | 2007-jıl | align="right" | 207 |- | align="center" | 2000-jıl | align="right" | 326 |- | align="center" | 1990-jıl | align="right" | 398 |- | align="center" | 1985-jıl | align="right" | 476 |- | align="center" | 1965-jıl | align="right" | 451<ref name="TÜİK1965">{{Web deregi | url = https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| bet = 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş| sáne = 1968 | qaralǵan sáne = 18 Şubat 2020 | baspa = kutuphane.tuik.gov.tr| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| arxivsáne = 18 Şubat 2020 }}</ref> |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] 4euj4hiezly6pwgvghadteolh1tzjzb 0 19976 227209 213106 2026-04-22T08:38:36Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227209 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Bahri | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 157 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Bahri''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonındaǵı awıl. == Táriyxı == Awıl ataması 1928-jıldaǵı dereklerde '''Bahri''' atı menen tilge alınadı, bul kurdshada "úles" degen mánini ańlatadı<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=47782&haritasi=bahri| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20160408041214/http://nisanyanmap.com/?yer=47782&haritasi=bahri| arxivsáne = 8 Nisan 2016 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 10 Ağustos 2022 }}</ref>. Aldın Akyazi awılınıń máhállesi bolǵan bolsa, 2008-jılda awıl ataǵın alǵan. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 76 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 32 km uzaqlıqta<ref>{{Web deregi | url = http://www.arasikackm.com/m/besni-esni_bahri| bet = Besni Bahri arası mesafe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200810153519/http://www.arasikackm.com/m/besni-esni_bahri| arxivsáne = 10 Ağustos 2020 | til = Türkçe| baspaxana = arasikackm.com| qaralǵan sáne = 10 Ağustos 2020 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" |2021-jıl | align="right" |157 |- | align="center" |2020-jıl | align="right" |169 |- | align="center" |2019-jıl | align="right" |187 |- | align="center" |2018-jıl | align="right" |183 |- | align="center" |2017-jıl | align="right" |187 |- | align="center" |2016-jıl | align="right" |182 |- | align="center" |2015-jıl | align="right" |206 |- | align="center" |2014-jıl | align="right" |227 |- | align="center" |2013-jıl | align="right" |239 |- | align="center" |2012-jıl | align="right" |229 |- | align="center" |2011-jıl | align="right" |238 |- | align="center" |2010-jıl | align="right" |233 |- | align="center" |2009-jıl | align="right" |250 |- | align="center" |2008-jıl | align="right" |246 |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] 7qp86zf2jhv5w6mcn3xeawctvswfo21 0 19977 227210 213107 2026-04-22T08:38:53Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227210 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Başlı | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 222 | sanalǵan jıl = 2022 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Başlı''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonına qaraslı awıl. == Táriyxı == Awıl 1894-jıldan berli sol ataman menen ataladı<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=755&haritasi=a%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%C3%A7%C3%B6pl%C3%BC| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920172302/https://nisanyanmap.com/?yer=755&haritasi=a%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%C3%A7%C3%B6pl%C3%BC| arxivsáne = 20 Eylül 2022 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 30 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 30 km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| bet = Aşağıçöplü Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010017/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" | 2021-jıl | align="right" | 238 |- | align="center" | 2020-jıl | align="right" | 255 |- | align="center" | 2019-jıl | align="right" | 268 |- | align="center" | 2018-jıl | align="right" | 284 |- | align="center" | 2017-jıl | align="right" | 280 |- | align="center" | 2016-jıl | align="right" | 304 |- | align="center" | 2015-jıl | align="right" | 315 |- | align="center" | 2014-jıl | align="right" | 348 |- | align="center" | 2013-jıl | align="right" | 347 |- | align="center" | 2012-jıl | align="right" | 370 |- | align="center" | 2011-jıl | align="right" | 380 |- | align="center" | 2010-jıl | align="right" | 428 |- | align="center" | 2009-jıl | align="right" | 463 |- | align="center" | 2008-jıl | align="right" | 482 |- | align="center" | 2007-jıl | align="right" | 495 |- | align="center" | 2000-jıl | align="right" | 511 |- | align="center" | 1990-jıl | align="right" | 940 |- | align="center" | 1985-jıl | align="right" | 862 |- | align="center" | 1965-jıl | align="right" | 640<ref name="TÜİK1965">{{Web deregi | url = https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| bet = 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş| sáne = 1968 | qaralǵan sáne = 18 Şubat 2020 | baspa = kutuphane.tuik.gov.tr| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| arxivsáne = 18 Şubat 2020 }}</ref> |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] ohf5airu62iqn28xz99qw9box2b5to6 0 19978 227211 213108 2026-04-22T08:39:11Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227211 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Berete | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 352 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Berete''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonına qaraslı awıl. == Táriyxı == Awıl 1928-jıldan berli sol ataman menen ataladı<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=755&haritasi=a%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%C3%A7%C3%B6pl%C3%BC| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920172302/https://nisanyanmap.com/?yer=755&haritasi=a%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%C3%A7%C3%B6pl%C3%BC| arxivsáne = 20 Eylül 2022 | til = Türkçe| baspaxana = nisanyanmap.com| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 60 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 31 km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| bet = Aşağıçöplü Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010017/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" | 2021-jıl | align="right" | 352 |- | align="center" | 2020-jıl | align="right" | 361 |- | align="center" | 2019-jıl | align="right" | 367 |- | align="center" | 2018-jıl | align="right" | 369 |- | align="center" | 2017-jıl | align="right" | 378 |- | align="center" | 2016-jıl | align="right" | 390 |- | align="center" | 2015-jıl | align="right" | 385 |- | align="center" | 2014-jıl | align="right" | 393 |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] oez7inval5mb0s3su92iiac84v5jr9h 0 19979 227212 213109 2026-04-22T08:39:30Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227212 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Beşyol | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 136 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Beşyol''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonına qaraslı awıl. == Táriyxı == Awıl 1928-jıldan sol atamaǵa iye<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=747&haritasi=be%C5%9Fyol| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 | baspa = nisanyanmap.com| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920171449/https://nisanyanmap.com/?yer=747&haritasi=be%C5%9Fyol| arxivsáne = 20 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 63 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 13 km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| bet = Aşağıçöplü Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010017/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" | 2021-jıl | align="right" | 136 |- | align="center" | 2020-jıl | align="right" | 143 |- | align="center" | 2019-jıl | align="right" | 148 |- | align="center" | 2018-jıl | align="right" | 153 |- | align="center" | 2017-jıl | align="right" | 151 |- | align="center" | 2016-jıl | align="right" | 156 |- | align="center" | 2015-jıl | align="right" | 163 |- | align="center" | 2014-jıl | align="right" | 175 |- | align="center" | 2013-jıl | align="right" | 170 |- | align="center" | 2012-jıl | align="right" | 180 |- | align="center" | 2011-jıl | align="right" | 180 |- | align="center" | 2010-jıl | align="right" | 197 |- | align="center" | 2009-jıl | align="right" | 209 |- | align="center" | 2008-jıl | align="right" | 218 |- | align="center" | 2007-jıl | align="right" | 205 |- | align="center" | 2000-jıl | align="right" | 249<ref name="TÜİK1965">{{Web deregi | url = https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| bet = 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş| sana = 1968| qaralǵan sáne = 18 Şubat 2020 | baspaxana = kutuphane.tuik.gov.tr| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| arxivsáne = 18 Şubat 2020 }}</ref> |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] ph7h0llm0ye52uqzbdr0jx2n6kgybfk 0 19980 227213 213110 2026-04-22T08:39:50Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227213 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Boncuk | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = Túrkiya | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 539 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Boncuk''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonına qaraslı awıl. == Táriyxı == Awıl 1917-jılda ''Sahantil'', 1968-jılda bolsa ''Sahandil'' dep atalǵan<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=747&haritasi=be%C5%9Fyol| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 | baspa = nisanyanmap.com| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920171449/https://nisanyanmap.com/?yer=747&haritasi=be%C5%9Fyol| arxivsáne = 20 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 49 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 30 km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| bet = Aşağıçöplü Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010017/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" | 2021-jıl | align="right" | 539 |- | align="center" | 2020-jıl | align="right" | 566 |- | align="center" | 2019-jıl | align="right" | 572 |- | align="center" | 2018-jıl | align="right" | 587 |- | align="center" | 2017-jıl | align="right" | 617 |- | align="center" | 2016-jıl | align="right" | 636 |- | align="center" | 2015-jıl | align="right" | 650 |- | align="center" | 2014-jıl | align="right" | 678 |- | align="center" | 2013-jıl | align="right" | 721 |- | align="center" | 2012-jıl | align="right" | 724 |- | align="center" | 2011-jıl | align="right" | 746 |- | align="center" | 2010-jıl | align="right" | 747 |- | align="center" | 2009-jıl | align="right" | 758 |- | align="center" | 2008-jıl | align="right" | 791 |- | align="center" | 2007-jıl | align="right" | 801 |- | align="center" | 2000-jıl | align="right" | 856 |- | align="center" | 1990-jıl | align="right" | 769 |- | align="center" | 1985-jıl | align="right" | 654 |- | align="center" | 1965-jıl | align="right" | 674<ref name="TÜİK1965">{{Web deregi | url = https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| bet = 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş| sana = 1968| qaralǵan sáne = 18 Şubat 2020 | baspaxana = kutuphane.tuik.gov.tr| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| arxivsáne = 18 Şubat 2020 }}</ref> |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} {{Túrkiya-geo-stub}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] ljh9p4typj5pyh9jkyj90m8dn2xt6ul 0 19981 227214 213111 2026-04-22T08:40:09Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227214 wikitext text/x-wiki {{Xalıq punkti infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Burunçayır | negizgi atı = | túri = | súwret = | gerb = | bayraq = Flag of Turkey.svg | gerb túsindirmesi = | bayraq túsindirmesi = | gerb eni = | bayraq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | mámleket = {{Bayraq|Túrkiya}} [[Túrkiya]] | status = | qaraydı = | region túri = Wálayat | region = Adıyaman | kestede region = | rayon túri = Rayon | rayon = Besni | rayon 2 = | rayon 3 = | rayon 4 = | rayon 5 = | kestede rayon = | kestede rayon 2 = | kestede rayon 3 = | kestede rayon 4 = | kestede rayon 5 = | jámáát túri = | jámáát = | kestede jámáát = | mámleket kartası = | region kartası = | rayon kartası = | mámleket kartası ólshemi = | region kartası ólshemi = | rayon kartası ólshemi = | ishki bóliniwi = | basshı túri = | basshı = | dúzilgen waqtı = | dáslepki derekler = | aldınǵı atı = | aldınǵı atları = | status qashan berilgen = | jer maydanı = | ıqlımı = | xalıq sanı = 136 | sanalǵan jıl = 2021 | xalıq tıǵızlıǵı = | aglomeraciya = | milliy quramı = | konfessiyalıq quramı = | rásmiy til = | rásmiy tiller = | etnoxoronim = | waqıt zonası = | DST = | telefon kodı = | pochta indeksi = | pochta indeksleri = | avtomobil kodı = | identifikator túri = | sanlı identifikator = | sayt = }} '''Burunçayır''' — [[Adıyaman wálayatı|Adıyaman]] wálayatınıń Besni rayonına qaraslı awıl. == Táriyxı == Awıl 1928-jıldan sol atamaǵa iye<ref name="nişan">{{Web deregi | url = https://nisanyanmap.com/?yer=747&haritasi=be%C5%9Fyol| bet = Index-Anatolicus: Türkiye yerleşim birimleri envanteri| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 | baspa = nisanyanmap.com| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220920171449/https://nisanyanmap.com/?yer=747&haritasi=be%C5%9Fyol| arxivsáne = 20 Eylül 2022 }}</ref>. == Geografiyası == Awıl Adıyaman qala orayınan 51 km uzaqlıqta jaylasqan. Besni qala orayınan 16 km uzaqlıqta<ref name="YER">{{Web deregi | url = http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| bet = Aşağıçöplü Köyü| arxivurl = https://web.archive.org/web/20150605010017/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=233750| arxivsáne = 5 Haziran 2015 | til = Türkçe| baspaxana = YerelNet.org.tr| qaralǵan sáne = 8 Eylül 2022 }}</ref>. == Xalqı == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Awıl xalqınıń jıllar boyınsha maǵlıwmatları |- | align="center" | 2021-jıl | align="right" | 513 |- | align="center" | 2020-jıl | align="right" | 541 |- | align="center" | 2019-jıl | align="right" | 542 |- | align="center" | 2018-jıl | align="right" | 544 |- | align="center" | 2017-jıl | align="right" | 547 |- | align="center" | 2016-jıl | align="right" | 559 |- | align="center" | 2015-jıl | align="right" | 564 |- | align="center" | 2014-jıl | align="right" | 601 |- | align="center" | 2013-jıl | align="right" | 642 |- | align="center" | 2012-jıl | align="right" | 643 |- | align="center" | 2011-jıl | align="right" | 619 |- | align="center" | 2010-jıl | align="right" | 601 |- | align="center" | 2009-jıl | align="right" | 617 |- | align="center" | 2008-jıl | align="right" | 617 |- | align="center" | 2007-jıl | align="right" | 640 |- | align="center" | 2000-jıl | align="right" | 647<ref name="TÜİK1965">{{Web deregi | url = https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| bet = 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş| sana = 1968| qaralǵan sáne = 18 Şubat 2020 | baspaxana = kutuphane.tuik.gov.tr| til = Türkçe| arxivurl = https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf| arxivsáne = 18 Şubat 2020 }}</ref> |} == Derekler == {{Derekler}} {{Besni rayonı xalıq punktleri}} [[Kategoriya:Adana wálayatındaǵı awıllar]] ncj1ol0f51ljnrmiv78ldq8foarsqlo 4 23879 227171 227021 2026-04-21T12:02:30Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 227171 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23161}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 2 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 3 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4880}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 4 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4395}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 5 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 6 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4053}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 7 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 8 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 9 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 10 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 11 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 12 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 13 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 14 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 15 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 16 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 17 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 18 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 21 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 22 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 23 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 24 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 25 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 26 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 27 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 28 || [[User:Begdullaman|<span style="color:gray">Begdullaman</span>]] || [[Special:Contributions/Begdullaman|{{formatnum:328}}]] || {{Permissions|Begdullaman}} |- | 29 || [[User:Nurlibek Urgenichbaev|<span style="color:gray">Nurlibek Urgenichbaev</span>]] || [[Special:Contributions/Nurlibek Urgenichbaev|{{formatnum:297}}]] || {{Permissions|Nurlibek Urgenichbaev}} |- | 30 || [[User:Ayxan Dáryabay qızı|Ayxan Dáryabay qızı]] || [[Special:Contributions/Ayxan Dáryabay qızı|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Ayxan Dáryabay qızı}} |- | 31 || [[User:Qareken Balasi|<span style="color:gray">Qareken Balasi</span>]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 32 || [[User:BEGJIGIT|<span style="color:gray">BEGJIGIT</span>]] || [[Special:Contributions/BEGJIGIT|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|BEGJIGIT}} |- | 33 || [[User:Saxibjamal Esemuratova|<span style="color:gray">Saxibjamal Esemuratova</span>]] || [[Special:Contributions/Saxibjamal Esemuratova|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Saxibjamal Esemuratova}} |- | 34 || [[User:Pirnazarova|<span style="color:gray">Pirnazarova</span>]] || [[Special:Contributions/Pirnazarova|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Pirnazarova}} |- | 35 || [[User:Holder|<span style="color:gray">Holder</span>]] || [[Special:Contributions/Holder|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|Holder}} |- | 36 || [[User:Miracle0302|<span style="color:gray">Miracle0302</span>]] || [[Special:Contributions/Miracle0302|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Miracle0302}} |- | 37 || [[User:Begjigit|<span style="color:gray">Begjigit</span>]] || [[Special:Contributions/Begjigit|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Begjigit}} |- | 38 || [[User:Kmoksy|<span style="color:gray">Kmoksy</span>]] || [[Special:Contributions/Kmoksy|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Kmoksy}} |- | 39 || [[User:AbzalM|<span style="color:gray">AbzalM</span>]] || [[Special:Contributions/AbzalM|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|AbzalM}} |- | 40 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:196}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 41 || [[User:NurkaArzay|<span style="color:gray">NurkaArzay</span>]] || [[Special:Contributions/NurkaArzay|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|NurkaArzay}} |- | 42 || [[User:Gúlxan Medetbekovna|<span style="color:gray">Gúlxan Medetbekovna</span>]] || [[Special:Contributions/Gúlxan Medetbekovna|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Gúlxan Medetbekovna}} |- | 43 || [[User:Bakhit|<span style="color:gray">Bakhit</span>]] || [[Special:Contributions/Bakhit|{{formatnum:164}}]] || {{Permissions|Bakhit}} |- | 44 || [[User:Melek jurnalist|<span style="color:gray">Melek jurnalist</span>]] || [[Special:Contributions/Melek jurnalist|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Melek jurnalist}} |- | 45 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 46 || [[User:Jannazarova Sh|<span style="color:gray">Jannazarova Sh</span>]] || [[Special:Contributions/Jannazarova Sh|{{formatnum:136}}]] || {{Permissions|Jannazarova Sh}} |- | 47 || [[User:Jámiy|<span style="color:gray">Jámiy</span>]] || [[Special:Contributions/Jámiy|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Jámiy}} |- | 48 || [[User:İmmortalance|<span style="color:gray">İmmortalance</span>]] || [[Special:Contributions/İmmortalance|{{formatnum:131}}]] || {{Permissions|İmmortalance}} |- | 49 || [[User:Romaine|<span style="color:gray">Romaine</span>]] || [[Special:Contributions/Romaine|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Romaine}} |- | 50 || [[User:Kagansky|<span style="color:gray">Kagansky</span>]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:124}}]] || {{Permissions|Kagansky}} {{/end}} ffqdpvbqbmz32gqlmkg3i1ynrghyu1n 4 26380 227173 227023 2026-04-21T12:02:32Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 227173 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:84937}}]] |- | 2 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] |- | 3 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] |- | 4 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:2985}}]] |- | 5 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] |- | 6 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] |- | 7 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] |- | 8 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1503}}]] |- | 9 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] |- | 10 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] |- | 11 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] |- | 12 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 13 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] |- | 14 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:889}}]] |- | 15 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] |- | 16 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] |- | 17 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] |- | 18 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] |- | 19 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:536}}]] |- | 21 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] |- | 22 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:374}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] |- | 24 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:327}}]] |- | 25 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:316}}]] |- | 26 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:265}}]] |- | 27 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:241}}]] |- | 28 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:225}}]] |- | 29 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:224}}]] |- | 30 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:224}}]] |- | 31 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:215}}]] |- | 32 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:211}}]] |- | 33 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:204}}]] |- | 34 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:196}}]] |- | 35 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:192}}]] |- | 36 || [[User:BOTijo|<span style="color:gray">BOTijo</span>]] || [[Special:Contributions/BOTijo|{{formatnum:186}}]] |- | 37 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:180}}]] |- | 38 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:178}}]] |- | 39 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:169}}]] |- | 40 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:158}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:156}}]] |- | 42 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:154}}]] |- | 43 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:146}}]] |- | 44 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:132}}]] |- | 45 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:128}}]] |- | 46 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:118}}]] |- | 47 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 48 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] |- | 49 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 5n2nqzwzgrjfbjgui3aiuve7bk4hiyd 4 27432 227172 227022 2026-04-21T12:02:31Z Jembot 4424 Bot: Maǵlıwmatlar jańalandı 227172 wikitext text/x-wiki {{/begin|50}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:84937}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:23161}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 3 || [[User:Qaraqalpaqpan|<span style="color:gray">Qaraqalpaqpan</span>]] || [[Special:Contributions/Qaraqalpaqpan|{{formatnum:17821}}]] || {{Permissions|Qaraqalpaqpan}} |- | 4 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:4880}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 5 || [[User:MrshaxasBot|<span style="color:gray">MrshaxasBot</span>]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:4520}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 6 || [[User:Inosham|<span style="color:gray">Inosham</span>]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:4395}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 7 || [[User:Bekan88|Bekan88]] || [[Special:Contributions/Bekan88|{{formatnum:4325}}]] || {{Permissions|Bekan88}} |- | 8 || [[User:Frhdkazan|Frhdkazan]] || [[Special:Contributions/Frhdkazan|{{formatnum:4053}}]] || {{Permissions|Frhdkazan}} |- | 9 || [[User:Abdullaeva Shaxnoza-Banu|<span style="color:gray">Abdullaeva Shaxnoza-Banu</span>]] || [[Special:Contributions/Abdullaeva Shaxnoza-Banu|{{formatnum:3374}}]] || {{Permissions|Abdullaeva Shaxnoza-Banu}} |- | 10 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:3173}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 11 || [[User:Bot 3-f|Bot 3-f]] || [[Special:Contributions/Bot 3-f|{{formatnum:2985}}]] || {{Permissions|Bot 3-f}} |- | 12 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:2912}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 13 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 14 || [[User:Рахман3|<span style="color:gray">Рахман3</span>]] || [[Special:Contributions/Рахман3|{{formatnum:2150}}]] || {{Permissions|Рахман3}} |- | 15 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:1869}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 16 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:1605}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 17 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:1574}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 18 || [[User:PirjanovNurlan|<span style="color:gray">PirjanovNurlan</span>]] || [[Special:Contributions/PirjanovNurlan|{{formatnum:1553}}]] || {{Permissions|PirjanovNurlan}} |- | 19 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:1503}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 20 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:1213}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 21 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:1195}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 22 || [[User:Anas1712|<span style="color:gray">Anas1712</span>]] || [[Special:Contributions/Anas1712|{{formatnum:1155}}]] || {{Permissions|Anas1712}} |- | 23 || [[User:Qarahat|<span style="color:gray">Qarahat</span>]] || [[Special:Contributions/Qarahat|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|Qarahat}} |- | 24 || [[User:Gozzalina|<span style="color:gray">Gozzalina</span>]] || [[Special:Contributions/Gozzalina|{{formatnum:1090}}]] || {{Permissions|Gozzalina}} |- | 25 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 26 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1005}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 27 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 28 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:906}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 29 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:889}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 30 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:810}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 31 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:791}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 32 || [[User:Kuwanishbek|<span style="color:gray">Kuwanishbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kuwanishbek|{{formatnum:783}}]] || {{Permissions|Kuwanishbek}} |- | 33 || [[User:AlefZet|<span style="color:gray">AlefZet</span>]] || [[Special:Contributions/AlefZet|{{formatnum:678}}]] || {{Permissions|AlefZet}} |- | 34 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:645}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 35 || [[User:Aysabirlijol|<span style="color:gray">Aysabirlijol</span>]] || [[Special:Contributions/Aysabirlijol|{{formatnum:628}}]] || {{Permissions|Aysabirlijol}} |- | 36 || [[User:Umarxon III|<span style="color:gray">Umarxon III</span>]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:615}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 37 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:601}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 38 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:559}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 39 || [[User:Baurzhanuly|<span style="color:gray">Baurzhanuly</span>]] || [[Special:Contributions/Baurzhanuly|{{formatnum:538}}]] || {{Permissions|Baurzhanuly}} |- | 40 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:536}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 41 || [[User:Biypona|<span style="color:gray">Biypona</span>]] || [[Special:Contributions/Biypona|{{formatnum:517}}]] || {{Permissions|Biypona}} |- | 42 || [[User:Bazarbaeva Eleonora|<span style="color:gray">Bazarbaeva Eleonora</span>]] || [[Special:Contributions/Bazarbaeva Eleonora|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|Bazarbaeva Eleonora}} |- | 43 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:419}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 44 || [[User:QRNKS|<span style="color:gray">QRNKS</span>]] || [[Special:Contributions/QRNKS|{{formatnum:413}}]] || {{Permissions|QRNKS}} |- | 45 || [[User:Mrshaxas|<span style="color:gray">Mrshaxas</span>]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:404}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 46 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 47 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:374}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 48 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:358}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 49 || [[User:Muxammedqudaynazarov|<span style="color:gray">Muxammedqudaynazarov</span>]] || [[Special:Contributions/Muxammedqudaynazarov|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Muxammedqudaynazarov}} |- | 50 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:343}}]] || {{Permissions|TjBot}} {{/end}} icwrp50ymo0omfcvs5ktu60pvumz8u2 0 40819 227190 226990 2026-04-21T21:52:55Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 227190 wikitext text/x-wiki {{Shayır infoqutısı |qaraqalpaqsha atı = Nasimiy |negizgi atı = Seyid Əli İmadəddin Nəsimi |súwret = Portrait of Nasimi.jpg |súwret eni = |súwret táriypi = [[Mikayıl Abdullayev]]tiń súwretlewi, 1973-jıl |tuwılǵandaǵı atı = Áli |tolıq atı = Seyit Áli Imádaddin Nasimiy |ádebiy laqabı = Nasimiy |tuwılǵan sánesi = |tuwılǵan jeri = |qaytıs bolǵan sánesi = |qaytıs bolǵan jeri = [[Haleb|Halab]], [[Memluklar sultanlıǵı]] (házirgi Siriya) |jerlengen jeri = [[Haleb|Halab]]tegi sufiy taqıyası |puqaralıǵı = |milleti = |dóretiwshilik túri = shayır |baǵdarı = [[hurufiylik]], [[sufiylik]] |janrları = diywan, ǵázzel |shıǵarmalarınıń tili = [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan]], [[Parsı tili|parsı]], [[Arab tili|arap]] |ataqları = [[Sayyid]] }} '''Seyit Áli Imádaddin Nasimiy'''{{efn|Sonday-aq, '''Nesimiy''' dep te jazıladı{{sfnm|Burrill|1972|1p=17|Britannica|2023}}}} ({{langx|az-Arab|سئید علی عمادالدّین نسیمی|Seyid Əli İmadəddin Nəsimi}}; {{circa|1369/70|1418/19}}), kópshilikke tek '''Nasimiy''' atı menen belgili ({{langx|az-Arab|نسیمی|Nəsimi|label=none}}) XIV–XV ásirlerdegi [[Hurufiylik|hurufiy]] [[shayır]] bolıp, ol óziniń ana tili bolǵan [[Ázerbayjan tili|ázerbayjan tilinen]] tısqarı, [[Parsı tili|parsı]] hám [[Arab tili|arap]] tillerinde de qosıqlar jazǵan. Ol óz dáwiriniń eń ullı [[Túrkiy tiller|túrkiy]] shayırlarınıń biri hám [[Ázerbayjan ádebiyatı|ázerbayjan ádebiyatınıń]] eń kóze kóringen wákillerinen biri retinde tán alınǵan<ref>{{web deregi | bet =News:A celebration of the poetry of Azerbaijani poet Imadaddin Nasimi | url =https://www.unive.it/pag/37854/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=8477&cHash=9b5dd55034971e08add9b69aaee1c9dc | qaralǵan sáne = 2024-jıl 25-sentyabr |website=Università Ca' Foscari Venezia | til =en}}</ref>. 1369–1370-jıllar átirapında tuwılǵan Nasimiy jaqsı bilim alǵan hám jaslayınan [[Sufiylik|sufiylikke]] qızıqqan. [[Hurufiylik]] háreketiniń sadıq izbasarına aylanǵannan soń, onıń tiykar salıwshısı hám Nasimiydiń ustazı bolǵan [[Fazlallah Astarabadi]] óltirilgennen keyin, Nasimiy hurufiylikti [[Anatoliya]]da hám keyinirek [[Haleb|Halebte]] taratıw ushın [[Ázerbayjan|Ázerbayjannan]] ketti. Halebte ol hurufiy [[Shayx (Sufiylik)|shayxı]] retinde ózine shákirtler jıynadı, biraq [[Súnniy islam|súnniy]] toparlardıń qarsılıǵına dus keldi, olar aqır-aqıbetinde [[Memluklar sultanlıǵı|Memluk]] sultanın 1418–1419-jıllar átirapında onıń diniy isenimleri ushın ólim jazasın beriwi kerek dep isendirdi. Nasimiy ólim jazasınan keyin Halebtegi [[Taqıya|sufiy taqıyasına]] ({{transliteration|az|ALA-LC|təkyə}}) jerlengen. Onıń bizge shekem jetip kelgen miynetlerine ázerbayjan hám parsı tillerindegi eki {{transliteration|az|ALA-LC|[[Diywan (ádebiyat)|diywan]]}} (qosıqlar toplamı) hám arap tilindegi geybir qosıqları kiredi. Nasimiydiń qosıqları: tiykarınan: hurufiylik átirapında qurılǵan bolıp, olarda islamıy tekstlerge kóplegen siltemeler ushırasadı. Onıń poeziyası ańsat túsiniletuǵın ańlatpalar menen uyqaslı nama din menen baylanıslı quramalı temalar menen sheber túrde birlestiredi. Nasimiy túrkiy ádebiyatqa úlken tásir kórsetti hám keleshektegi kóplegen iri shayırlarǵa, atap aytqanda, [[Habibiy (shayır)|Habibiyge]], Haqiqiyge ([[Jahan shax|Jáhán shaxtıń]] laqabı), Xatayiyge ([[Ismayıl I|Ismayıl Idiń]] laqabı) hám basqa da shayırlarǵa tásiri boldı. == Atı == Nasimiydiń tuwılǵan waqtındaǵı atı Áli bolǵan{{sfn|Hess|2021}}, biraq ol [[Imad al-Din|Imádaddin]]{{efn|Sonday-aq, Imadeddin{{sfnm|Burrill|1972|1p=17|Britannica|2023}}, İmâdüddin{{sfn|Bilgin|Üzüm|2007}}, ʿEmād-al-dīn{{sfn|Doerfer|1988}} yamasa ʿImād al-Dīn dep te jazıladı{{sfn|Mir-Kasimov|2022|p=276}}}} ('Dinniń tiregi') epitetin (''[[laqap|laqabın]]'') qabıl etken hám bul atama keyinirek onıń negizgi atınıń ornın basqan{{sfn|Bilgin|Üzüm|2007}}. Geybir dereklerde onıń Nesimuddin, Jalaleddin hám Omar sıyaqlı basqa atları da bar ekenligi aytıladı<nowiki/>{{sfnm|1a1=Bilgin|1a2=Üzüm|1y=2007|2a1=Usluer|2y=2013}}. Onıń eń kóp tarqalǵan [[ádebiy laqap|ádebiy laqabı]] Nasimiy bolǵan. Onıń etimologiyası tartıslı, biraq eń isenimli túsindirmelerge kóre, bul Nasimiydiń ustazı [[Fazlallah Astarabadi|Fazlallax Astarabadiydiń]] laqabı bolǵan Naimiy atamasına jaqın dep qabıl etilgen{{sfn|Hess|2021}}. Sonday-aq, ol arap tilindegi «samal, samal lebi» degen mánisti ańlatatuǵın ''nasim'' sózinen kelip shıqqan bolıwı da múmkin{{sfn|Burrill|1972|p=26}}. Ol geyde Húseyniy, Hashimiy, Seyit, Áli hám Imád sıyaqlı basqa da ádebiy laqaplardan paydalanǵan{{sfn|Usluer|2013}}. Onıń Imádaddin epiteti yamasa ''[[Sayyid|seyit]]'' ataǵı (Islam payǵambarı [[Muxammed|Muxammedtiń]] áwladınan ekenligin ańlatadı) onı Nasimiy atın júrgizgen basqa adamlardan ajıratıw ushın jiyi qosılıp aytıladı{{sfn|Hess|2021}}. == Miyrası == [[File:Stamp of Azerbaijan - 2019 - Colnect 900079 - 650th Anniversary of Imameddin Nesimi Poet 1369-1417.jpeg|thumb|170px|alt=Stamp featuring an image of Nasimi on one side and a feather on the other|Nasimiydiń tuwılǵanına 650 jıl tolıwına baǵıshlanǵan Ázerbayjan pochta markası, 2019-jıl]] Nasimiy [[Túrkiy tiller|túrkiy ádebiyatınıń]] eń ullı wákilleriniń biri esaplanadı{{sfn|Burrill|1972|p=53}}. Zamanagóy alım Sakina Berengiannıń aytıwınsha, Nasimiy tek ǵana [[Ázerbayjan ádebiyatı|ázerbayjan ádebiyatınıń]] emes, al pútkil túrkiy ádebiyattıń birinshi iri shayırı bolǵan{{sfn|Berengian|1988|p=39}}. Onıń poeziyaǵa kórsetken tásiri pútkil túrkiy dúnyasına taraldı hám [[Habibiy (shayır)|Habibiy]], Haqiqiy ([[Jahan shax|Jáhán shaxtıń]] laqabı), Xatayiy ([[Ismayıl I|Ismayıl Idiń]] laqabı) hám basqa da iri shayırlarǵa óz tásirin tiygizdi<nowiki/>{{sfnm|1a1=Hess|1y=2021|2a1=Bilgin|2a2=Üzüm|2y=2007|3a1=Burrill|3y=1972|3p=76}}. Sonday-aq, Nasimiy ázerbayjan klassikalıq {{transliteration|az|ALA-LC|ʿarūż}} (aruz) poeziyası menen {{transliteration|az|ALA-LC|ghazal}} (ǵázzel) poeziyasınıń tiykar salıwshısı, sonday-aq, [[Oǵız túrki|oǵız túrkiy]] klassikalıq ádebiyatındaǵı birinshi [[Lirika (ádebiyat)|lirik shayır]] sıpatında tán alınǵan<nowiki/>{{sfnm|1a1=Burrill|1y=1972|1p=53|2a1=Hess|2y=2016}}. Onıń shıǵarmaları ázerbayjan hám [[Osmanlı ádebiyatı|osmanlı ádebiyatınıń]] rawajlanıwına áhmiyetli tásir kórsetti<nowiki/>{{sfnm|1a1=Javadi|1a2=Burrill|1y=1988|2a1=Berengian|2y=1988|2p=16}}. Nasimiydiń stili ázerbayjan poeziyasınıń ulıwma stiline úlken tásir etti{{sfn|Burrill|1972|p=76}}. Túrk ádebiyatı professorları Azmi Bilgin hám İlyas Üzümniń aytıwınsha, temuriylar shayırı [[Áliysher Nawayı|Áliysher Nawayınıń]] Nasimiy tuwralı aytqan maqtaw sózleri onıń sonday-aq «<nowiki/>[[Oraylıq Aziya]] túrkiy dúnyasındaǵı áhmiyetli shaxs» esaplanǵanlıǵın kórsetedi.{{sfn|Bilgin|Üzüm|2007}} == Eskertiwler == {{notelist}} == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == * {{wikisourcelang-inline|az|İmadəddin Nəsimi}} * {{commons-inline}} {{Sırtqı siltemeler}} {{DEFAULTSORT:Nasimiy, Imádaddin}} [[Kategoriya:Ázerbayjanlı shayırlar]] [[Kategoriya:XIV ásir parsı tilindegi shayırlar]] [[Kategoriya:Dinnen shıqqanlıǵı ushın ólim jazasına húkim etilgenler]] [[Kategoriya:Terisi sıyrılıp óltirilgen adamlar]] [[Kategoriya:XIV ásirde tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:1419-jılı qaytıs bolǵanlar]] [[Kategoriya:Bektashiyler tarikatı]] [[Kategoriya:XV ásir parsı tilindegi shayırlar]] lm5kghg5xdg1kf0fyakkth78817ognd 0 40820 227189 226991 2026-04-21T21:52:45Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 227189 wikitext text/x-wiki [[File:Rtriangle.svg|right|thumb|upright=1.25|Tuwrı múyeshli {{math|△''ABC''}} úshmúyeshligi, onıń tuwrı múyeshi {{mvar|C}}, gipotenuzası {{mvar|c}}, al katetleri {{mvar|a}} hám {{mvar|b}}.]] '''Tuwrı múyeshli úshmúyeshlik''' — eki [[Táp (geometriya)|tárepi]] [[perpendikulyar]] bolıp, [[tuwrı múyesh]] ({{frac|1|4}} [[aylanıw (birlik)|aylanıw]] yamasa 90 [[Múyesh gradusı|gradus]]) payda etetuǵın [[úshmúyeshlik]]. Tuwrı múyeshke qarsı jatqan tárep ''[[gipotenuza]]'' (súwrettegi <math>c</math> tárepi) dep ataladı. Tuwrı múyesh penen hám qaptal jatqan tárepler ''katetler'' dep ataladı. <math>a</math> tárepin <math>B</math> múyeshine ''hám qaptal jatqan'' hám <math>A</math> múyeshine ''qarsı'' jatqan tárep, al <math>b</math> tárepin <math>A</math> múyeshine hám qaptal jatqan hám <math>B</math> múyeshine qarsı jatqan tárep retinde anıqlawǵa boladı. Hár bir tuwrı múyeshli úshmúyeshlik óziniń [[diagonal|diagonalı]] boyınsha bólinedi hám ol [[tuwrı tórtmúyeshlik]]tiń yarımı bolıp tabıladı. Eger tuwrı tórtmúyeshlik [[Kvadrat|kvadrat]] bolsa, onıń tuwrı múyeshli yarımı eki sáykes tárepi hám eki sáykes múyeshi bar [[teń qaptallı úshmúyeshlik]] boladı. Eger tuwrı tórtmúyeshlik kvadrat bolmasa, onıń tuwrı múyeshli yarımı [[hár túrli tárepli úshmúyeshlik]] boladı. [[Tiykar (geometriya)|Tiykarı]] [[sheńber]]diń [[diametr|diametri]] bolǵan hám [[Tóbe (geometriya)|tóbesi]] sheńberde jatatuǵın hár qanday úshmúyeshlik, tóbedegi tuwrı múyeshke hám gipotenuza retinde tikkelesken tiykarǵa iye tuwrı múyeshli úshmúyeshlik bolıp esaplanadı. Kerisinshe, hár qanday tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberiniń]] diametri onıń gipotenuza menen sáykes keledi. Bul [[Fales teoreması]]. Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri menen gipotenuzası [[Pifagor teoreması]]na sáykes keledi: eki katetindegi kvadratlardıń maydanlarınıń qosındısı gipotenuza maydanındaǵı kvadratınıń maydanına teń: <math>a^2 + b^2 = c^2.</math> Eger tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń úsh tárepiniń de uzınlıqları pútin sanlar bolsa, bul úshmúyeshlik '''Pifagor úshmúyeshligi''' dep ataladı, al onıń tárepleriniń uzınlıqları jıynalǵan halda ''[[Pifagor úshligi]]'' dep ataladı. Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleri menen múyeshleri arasındaǵı qatnaslar, uzınlıqlar menen múyeshler arasındaǵı metrikalıq qatnaslardı úyreniwshi [[trigonometriya]]nı anıqlawdıń hám túsiniwdiń bir usılın beredi. == Tiykarǵı qásiyetleri == === Tárepleri === {{main|Pifagor teoreması}} [[File:Byrne 82 diagram 1.svg|thumb|upright=0.8|[[Pifagor teoreması]]n dálillewde qollanılǵan [[Kelinniń orınlıǵı]], Byrneniń 1847-jılǵı basılımlarında paydalanılǵan reńli nusqasında. Dálillew qara hám sarı maydanlardıń teń ekenligin, sonday-aq, qızıl hám kók maydanlardıń da teń ekenligin kórsetedi.]] Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń úsh tárepi [[Pifagor teoreması]] arqalı baylanısqan, ol zamanagóy algebraik belgilewde tómendegishe jazılıwı múmkin: <math display="block">a^2 + b^2 = c^2,</math> bul jerde <math>c</math> — ''gipotenuza'' (tuwrı múyeshke qarsı jatqan tárep) uzınlıǵı, al <math>a</math> hám <math>b</math> — ''katetlerdiń'' (qalǵan eki táreptiń) uzınlıqları. Bul teorema áyyemgi dáwirlerde dálillengen hám [[Evklidtiń baslamaları|Evklidtiń «Baslamalar»ındaǵı]] I.47-tastıyıqlawı bolıp tabıladı: «Tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerde tuwrı múyeshti tartıp turǵan táreptegi kvadrat tuwrı múyeshti quraytuǵın táreplerdegi kvadratlarǵa teń»<ref>{{citation | last = Artmann | first = Benno | year = 2012 | orig-year = 1999 | title = Euclid: The Creation of Mathematics | publisher = Springer | isbn = 978-1-4612-1412-0 | url = {{google books|plainurl=y|id=F8XgBwAAQBAJ}} | url-access = limited | doi = 10.1007/978-1-4612-1412-0 | page = 4 }}.</ref>. Bul teńlemeni qanaatlandıratuǵın {{tmath|a}}, {{tmath|b}} hám {{tmath|c}} pútin sanları [[Pifagor úshligi]] dep ataladı. Qurılıs hám jer ólshew sıyaqlı ámeliy qollanıwlarda, múyeshtiń dál 90 gradus ekenligin támiyinlew ushın bul qatnas jiyi 3-4-5 qaǵıydasın paydalanıw arqalı qollanıladı. === Maydanı === Hár qanday úshmúyeshliktegi sıyaqlı, onıń maydanı tiykarı menen oǵan sáykes biyikliginiń kóbeymesin ekige bólgenge (yarımına) teń. Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikte, eger bir kateti tiykarı retinde alınsa, onda ekinshisi biyiklik boladı, sonlıqtan tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń maydanı eki katetiniń kóbeymesiniń yarımına teń. Formula retinde <math>T</math> maydanı: :<math>T=\tfrac{1}{2}ab</math> bul jerde <math>a</math> hám <math>b</math> — úshmúyeshliktiń katetleri. Eger [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńber]] <math>AB</math> gipotenuzaǵa <math>P,</math> noqatında janassa, onda [[Yarım perimetr|yarım perimetrdi]] <math>s = \tfrac12(a+b+c),</math> dep alsaq, bizde <math>|PA| = s-a</math> hám <math>|PB| = s-b,</math> boladı hám maydanı tómendegishe beriledi: :<math>T= |PA| \cdot |PB| = (s-a)(s-b).</math> Bul formula tek tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerge ǵana qollanıladı<ref>Di Domenico, Angelo S., "A property of triangles involving area", ''[[Mathematical Gazette]]'' 87, July 2003, pp. 323–324.</ref>. === Biyiklikleri === [[Image:Teorema.png|thumb|right|Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń <math>f</math> biyikligi]]Eger tuwrı múyeshli tóbesinen gipotenuzaǵa shekem [[Biyiklik (geometriya)|biyiklik]] túsirilse, onda úshmúyeshlik eki kishkene úshmúyeshlikke bólinedi; olardıń ekewi de dáslepki úshmúyeshlikke [[Uqsaslıq (geometriya)|uqsas]] boladı hám sol sebepli bir-birine de uqsas boladı. Bunnan: * Gipotenuzadaǵı biyiklik — gipotenuzanıń eki kesindisiniń [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] ([[Qatnas|ortasha proporsionalı]]) bolıp tabıladı<ref name=Posamentier>Posamentier, Alfred S., and Salkind, Charles T. ''Challenging Problems in Geometry'', Dover, 1996.</ref>{{rp|pp. 216–217}}. * Úshmúyeshliktiń hár bir kateti gipotenuza menen sol katetke hám qaptal jatqan gipotenuza kesindisiniń ortasha proporsionalı bolıp tabıladı. Teńlemelerde, :<math>f^2=de,</math> (bul geyde [[Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema]] dep ataladı) :<math>b^2=ce,</math> :<math>a^2=cd</math> bul jerde <math>a,b,c,d,e,f</math> — sızılmada kórsetilgenindey<ref>Wentworth p. 156</ref>. Sonlıqtan: :<math>f=\frac{ab}{c}.</math> Bunnan tısqarı, gipotenuzaǵa túsirilgen biyiklik tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri menen tómendegishe baylanısqan<ref>Voles, Roger, "Integer solutions of <math>a^{-2} + b^{-2} = d^{-2}</math>," ''Mathematical Gazette'' 83, July 1999, 269–271.</ref><ref>Richinick, Jennifer, "The upside-down Pythagorean Theorem," ''Mathematical Gazette'' 92, July 2008, 313–317.</ref>: :<math>\frac{1}{a^2} + \frac{1}{b^2} = \frac{1}{f^2}.</math> Bul teńlemeniń <math>a,b,c,f,</math> pútin mánislerindegi sheshimlerin [[Pútin sanlı úshmúyeshlik|usı jerden]] kóriwińizge boladı. Hár qanday katetten túsirilgen biyiklik ekinshi katet penen sáykes keledi. Olar tuwrı múyeshli tóbede kesiliskenligi sebepli, tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń [[Ortocentr|ortocentri]] — onıń úsh biyikliginiń kesilisiw noqatı — tuwrı múyeshli tóbe menen sáykes keledi. === Ishki hám sırtqı radiusları === Katetleri <math>a</math> hám <math>b</math>, al gipotenuzası <math>c</math> bolǵan tuwrı múyeshli úshmúyeshlikke [[Ishki sızılǵan sheńber|ishki sızılǵan sheńberdiń]] radiusı tómendegige teń: :<math>r = \frac{a+b-c}{2} = \frac{ab}{a+b+c}.</math> [[Fales teoreması]]na sáykes, gipotenuza [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberdiń]] diametri bolıp tabıladı, sonlıqtan sırtqı sızılǵan sheńberdiń radiusı gipotenuza uzınlıǵınıń yarımına teń: :<math>R = \frac{c}{2}.</math> Sonlıqtan, sırtqı radius penen ishki radiustıń qosındısı katetler qosındısınıń yarımına teń<ref name="Crux">''Inequalities proposed in "[[Crux Mathematicorum]]"'', [http://www.imomath.com/othercomp/Journ/ineq.pdf].</ref>: :<math>R+r = \frac{a+b}{2}.</math> Katetlerdiń birin ishki radius hám ekinshi katet arqalı tómendegishe ańlatıw múmkin: :<math>a=\frac{2r(b-r)}{b-2r}.</math> == Xarakteristikaları == Tárepleri <math>a \le b < c</math>, [[Yarım perimetr|yarım perimetri]] <math display=inline>s = \tfrac12(a+b+c)</math>, [[Maydan|maydanı]] <math>T,</math> eń uzın tárepine qarsı jatqan [[Biyiklik (geometriya)|biyikligi]] <math>h_c</math>, [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńber radiusı]] <math>R,</math> [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńber radiusı]] <math>r,</math> sáykes túrde <math>a,b,c</math> táreplerine janasatuǵın [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|eksradiusları]] (sırtqı sheńber radiusları) <math>r_a, r_b, r_c</math> hám [[Mediana (geometriya)|medianaları]] <math>m_a, m_b, m_c</math> bolǵan <math>\triangle ABC</math> úshmúyeshligi tómendegi altı kategoriyadaǵı tastıyıqlawlardıń hár qanday biri orınlanǵan jaǵdayda ǵana tuwrı múyeshli úshmúyeshlik bolıp esaplanadı (zárúr hám jetkilikli shárt). Solay etip, olardıń hár biri hár qanday tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń qásiyeti bolıp tabıladı. === Tárepleri hám yarım perimetri === * <math>a^2+b^2=c^2\quad (\text{Pifagor teoreması})</math> * <math>(s-a)(s-b) = s(s-c)</math> * <math>s=2R+r.</math><ref>{{web deregi | url =http://www.artofproblemsolving.com/Forum/viewtopic.php?f=46&t=411120 | bet =Triangle right iff s = 2R + r, ''Art of problem solving'', 2011 | qaralǵan sáne = 2012-jıl 2-yanvar | arxivsáne = 2014-jıl 28-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140428221212/http://www.artofproblemsolving.com/Forum/viewtopic.php?f=46&t=411120 |url-status=dead }}</ref> * <math>a^2+b^2+c^2=8R^2.</math><ref name=Andreescu/> === Múyeshleri === * <math>A</math> hám <math>B</math> múyeshleri [[Tolıqtırıwshı múyeshler|tolıqtırıwshı]] boladı<ref>{{web deregi | url =http://www.ricksmath.com/right-triangles.html | bet =Properties of Right Triangles | qaralǵan sáne = 2012-jıl 15-fevral | arxivsáne = 2011-jıl 31-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20111231222001/http://www.ricksmath.com/right-triangles.html |url-status=dead }}</ref>. * <math>\cos{A}\cos{B}\cos{C}=0.</math><ref name=Andreescu/><ref name="CTK">CTK Wiki Math, ''A Variant of the Pythagorean Theorem'', 2011, [http://www.cut-the-knot.org/wiki-math/index.php?n=Trigonometry.AVariantOfPythagoreanTheorem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805051705/http://www.cut-the-knot.org/wiki-math/index.php?n=Trigonometry.AVariantOfPythagoreanTheorem|date=2013-08-05}}.</ref> * <math>\sin^2{A}+\sin^2{B}+\sin^2{C}=2.</math><ref name=Andreescu/><ref name=CTK/> * <math>\cos^2{A}+\cos^2{B}+\cos^2{C}=1.</math><ref name=CTK/> * <math>\sin{2A}=\sin{2B}=2\sin{A}\sin{B}.</math> === Maydanı === * <math>T=\frac{ab}{2}</math> * <math>T=r_ar_b=rr_c</math> * <math>T=r(2R+r)</math> * <math>T=\frac{(2s-c)^2-c^2}{4}=s(s-c)</math> * <math>T=|PA| \cdot |PB|,</math> bul jerde <math>P</math> — eń uzın <math>AB.</math> tárepindegi [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńberdiń]] janasıw noqatı<ref>{{citation |last=Darvasi |first=Gyula |journal=The Mathematical Gazette |pages=72–76 |title=Converse of a Property of Right Triangles |volume=89 |number=514 |date=March 2005|doi=10.1017/S0025557200176806 |s2cid=125992270 |doi-access=free }}.</ref> === Ishki radius hám eksradiuslar === * <math>r=s-c=(a+b-c)/2</math> * <math>r_a=s-b=(a-b+c)/2</math> * <math>r_b=s-a=(-a+b+c)/2</math> * <math>r_c=s=(a+b+c)/2</math> * <math>r_a+r_b+r_c+r=a+b+c</math> * <math>r_a^2+r_b^2+r_c^2+r^2=a^2+b^2+c^2</math> * <math>r=\frac{r_ar_b}{r_c}.</math><ref name=Bell>{{citation|last=Bell |first=Amy|journal=Forum Geometricorum|pages=335–342|title=Hansen's Right Triangle Theorem, Its Converse and a Generalization|url=http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200639.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725014729/http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200639.pdf |archive-date=2008-07-25 |url-status=live|volume=6|year=2006}}</ref> === Biyikligi hám medianaları === {{right_angle_altitude.svg}} * <math>h_c=\frac{ab}{c}</math> * <math>m_a^2+m_b^2+m_c^2=6R^2.</math><ref name=Crux/>{{rp|Prob. 954, p. 26}} * [[Mediana (geometriya)|Medianalardıń]] biriniń uzınlıǵı [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńber radiusına]] teń. * Eń qısqa [[Biyiklik (geometriya)|biyiklik]] (eń úlken múyeshli tóbeden túsirilgen biyiklik) ózi túsirilgen qarsı (eń uzın) táreptiń bólekleriniń [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] bolıp tabıladı. Bul [[Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema|tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema]]. === Sırtqı hám ishki sızılǵan sheńberler === * Úshmúyeshlik yarım sheńberge ishki sızılıwı múmkin, bunda onıń bir tárepi diametr menen tolıq sáykes keledi ([[Fales teoreması]]). * [[Sırtqı sızılǵan sheńber|Sırtqı sızılǵan sheńber orayı]] eń uzın táreptiń [[Orta noqat|ortası]] bolıp tabıladı. * Eń uzın tárep [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberdiń]] [[Diametr|diametri]] bolıp tabıladı <math>(c=2R).</math> * Sırtqı sızılǵan sheńber [[Toǵız noqat sheńberi|toǵız noqat sheńberine]] [[Janasıw|janasadı]]<ref name=Andreescu>Andreescu, Titu and Andrica, Dorian, "Complex Numbers from A to...Z", Birkhäuser, 2006, pp. 109–110.</ref>. * [[Ortocentr]] sırtqı sızılǵan sheńberde jatadı<ref name=Crux/>. * [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|Ishki sızılǵan sheńber orayı]] hám ortocentr arasındaǵı aralıq <math>\sqrt{2}r</math> ge teń<ref name=Crux/>. == Trigonometriyalıq qatnaslar == {{main|Trigonometric functions#Right-angled triangle definitions|l1 = Trigonometriyalıq funkciyalar – Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktegi anıqlamalar}} Súyir múyeshler ushın [[Trigonometriyalıq funkciyalar|trigonometriyalıq funkciyalar]] tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleriniń qatnası retinde anıqlanıwı múmkin. Berilgen múyesh ushın usı múyeshti óz ishine alǵan tuwrı múyeshli úshmúyeshlik quriw múmkin hám onıń táreplerin joqarıdaǵı anıqlamalarǵa sáykes usı múyeshke qarsı jatqan katet, hám qaptal jatqan katet hám gipotenuza dep atawǵa boladı. Táreplerdiń bul qatnasları tańlanǵan anıq tuwrı múyeshli úshmúyeshlikke emes, al tek ǵana berilgen múyeshke baylanıslı boladı, sebebi bul usılda qurılǵan barlıq úshmúyeshlikler bir-birine [[Uqsaslıq (geometriya)|uqsas]] boladı. Eger berilgen <math>\alpha</math> múyeshi ushın qarsı jatqan katet, hám qaptal jatqan katet hám gipotenuza sáykes túrde <math>O,</math> <math>A,</math> hám <math>H,</math> dep belgilense, onda trigonometriyalıq funkciyalar tómendegishe boladı: :<math>\sin\alpha =\frac {O}{H},\,\cos\alpha =\frac {A}{H},\,\tan\alpha =\frac {O}{A},\,\sec\alpha =\frac {H}{A},\,\cot\alpha =\frac {A}{O},\,\csc\alpha =\frac {H}{O}.</math> [[Giperbolalıq funkciyalar|Giperbolalıq funkciyalardı]] tuwrı múyeshli úshmúyeshlik tárepleriniń qatnası retinde ańlatıw ushın [[Giperbolalıq sektor|giperbolalıq sektordıń]] [[Giperbolalıq úshmúyeshlik|giperbolalıq úshmúyeshligin]] kóriń. == Arnawlı tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler == {{main|Arnawlı tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler}} Trigonometriyalıq funkciyalardıń mánislerin geybir múyeshler ushın arnawlı múyeshleri bar tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerdi paydalanıw arqalı anıq esaplaw múmkin. Olarǵa trigonometriyalıq funkciyalardı <math>\tfrac16\pi,</math> ge eseli hár qanday múyesh ushın esaplawǵa múmkinshilik beretuǵın 30-60-90 úshmúyeshligi hám trigonometriyalıq funkciyalardı <math>\tfrac14\pi.</math> ge eseli hár qanday múyesh ushın esaplawǵa bolatuǵın teń qaptallı tuwrı múyeshli úshmúyeshlik yamasa 45-45-90 úshmúyeshligi kiredi. === Kepler úshmúyeshligi === <math>H,</math> <math>G,</math> hám <math>A</math> sáykes túrde <math>a > b.</math> bolǵan eki oń <math>a</math> hám <math>b</math> sanlarınıń [[Garmonikalıq ortasha|garmonikalıq ortashası]], [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] hám [[Arifmetikalıq ortasha|arifmetikalıq ortashası]] bolsın. Eger tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri <math>H</math> hám <math>G</math> al gipotenuzası <math>A,</math> bolsa, onda<ref>Di Domenico, A., "The golden ratio — the right triangle — and the arithmetic, geometric, and harmonic means," ''Mathematical Gazette'' 89, July 2005, 261. Also Mitchell, Douglas W., "Feedback on 89.41", vol 90, March 2006, 153–154.</ref>: :<math> \frac{A}{H} = \frac{A^{2}}{G^{2}} = \frac{G^{2}}{H^{2}} = \phi, \qquad \frac{a}{b} = \phi^{3}, </math> bul jerde <math>\phi = \tfrac12\bigl(1 + \sqrt{5}\bigr)</math> — [[Altın qatnas|altın qatnas]] bolıp tabıladı. Bul tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleri [[Geometriyalıq progressiya|geometriyalıq progressiya]] quraǵanlıǵı sebepli, bul [[Kepler úshmúyeshligi]] dep ataladı. == Qosımsha qarań == * [[Súyir hám doǵal múyeshli úshmúyeshlikler]] (qıya úshmúyeshlikler) * [[Teodor spiralı]] * [[Úsh tuwrı múyeshli sferalıq úshmúyeshlik]] == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Right triangles}} * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170930064506/http://www.kurztutorial.info/mathematik/trigonometrie/en/dreieck.html Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler ushın kalkulyator]}} * [http://www.triangle-calculator.com/?what=rt Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler ushın keńeytilgen kalkulyator] {{Kópmúyeshlikler}} [[Kategoriya:Úshmúyeshlik túrleri]] [[Kategoriya:Ortogonallıq]] [[Kategoriya:Trigonometriya]] 0ld30ohy04pnb258s4d0cqraiospuok 227216 227189 2026-04-22T09:55:27Z InternetArchiveBot 9299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 227216 wikitext text/x-wiki [[File:Rtriangle.svg|right|thumb|upright=1.25|Tuwrı múyeshli {{math|△''ABC''}} úshmúyeshligi, onıń tuwrı múyeshi {{mvar|C}}, gipotenuzası {{mvar|c}}, al katetleri {{mvar|a}} hám {{mvar|b}}.]] '''Tuwrı múyeshli úshmúyeshlik''' — eki [[Táp (geometriya)|tárepi]] [[perpendikulyar]] bolıp, [[tuwrı múyesh]] ({{frac|1|4}} [[aylanıw (birlik)|aylanıw]] yamasa 90 [[Múyesh gradusı|gradus]]) payda etetuǵın [[úshmúyeshlik]]. Tuwrı múyeshke qarsı jatqan tárep ''[[gipotenuza]]'' (súwrettegi <math>c</math> tárepi) dep ataladı. Tuwrı múyesh penen hám qaptal jatqan tárepler ''katetler'' dep ataladı. <math>a</math> tárepin <math>B</math> múyeshine ''hám qaptal jatqan'' hám <math>A</math> múyeshine ''qarsı'' jatqan tárep, al <math>b</math> tárepin <math>A</math> múyeshine hám qaptal jatqan hám <math>B</math> múyeshine qarsı jatqan tárep retinde anıqlawǵa boladı. Hár bir tuwrı múyeshli úshmúyeshlik óziniń [[diagonal|diagonalı]] boyınsha bólinedi hám ol [[tuwrı tórtmúyeshlik]]tiń yarımı bolıp tabıladı. Eger tuwrı tórtmúyeshlik [[Kvadrat|kvadrat]] bolsa, onıń tuwrı múyeshli yarımı eki sáykes tárepi hám eki sáykes múyeshi bar [[teń qaptallı úshmúyeshlik]] boladı. Eger tuwrı tórtmúyeshlik kvadrat bolmasa, onıń tuwrı múyeshli yarımı [[hár túrli tárepli úshmúyeshlik]] boladı. [[Tiykar (geometriya)|Tiykarı]] [[sheńber]]diń [[diametr|diametri]] bolǵan hám [[Tóbe (geometriya)|tóbesi]] sheńberde jatatuǵın hár qanday úshmúyeshlik, tóbedegi tuwrı múyeshke hám gipotenuza retinde tikkelesken tiykarǵa iye tuwrı múyeshli úshmúyeshlik bolıp esaplanadı. Kerisinshe, hár qanday tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberiniń]] diametri onıń gipotenuza menen sáykes keledi. Bul [[Fales teoreması]]. Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri menen gipotenuzası [[Pifagor teoreması]]na sáykes keledi: eki katetindegi kvadratlardıń maydanlarınıń qosındısı gipotenuza maydanındaǵı kvadratınıń maydanına teń: <math>a^2 + b^2 = c^2.</math> Eger tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń úsh tárepiniń de uzınlıqları pútin sanlar bolsa, bul úshmúyeshlik '''Pifagor úshmúyeshligi''' dep ataladı, al onıń tárepleriniń uzınlıqları jıynalǵan halda ''[[Pifagor úshligi]]'' dep ataladı. Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleri menen múyeshleri arasındaǵı qatnaslar, uzınlıqlar menen múyeshler arasındaǵı metrikalıq qatnaslardı úyreniwshi [[trigonometriya]]nı anıqlawdıń hám túsiniwdiń bir usılın beredi. == Tiykarǵı qásiyetleri == === Tárepleri === {{main|Pifagor teoreması}} [[File:Byrne 82 diagram 1.svg|thumb|upright=0.8|[[Pifagor teoreması]]n dálillewde qollanılǵan [[Kelinniń orınlıǵı]], Byrneniń 1847-jılǵı basılımlarında paydalanılǵan reńli nusqasında. Dálillew qara hám sarı maydanlardıń teń ekenligin, sonday-aq, qızıl hám kók maydanlardıń da teń ekenligin kórsetedi.]] Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń úsh tárepi [[Pifagor teoreması]] arqalı baylanısqan, ol zamanagóy algebraik belgilewde tómendegishe jazılıwı múmkin: <math display="block">a^2 + b^2 = c^2,</math> bul jerde <math>c</math> — ''gipotenuza'' (tuwrı múyeshke qarsı jatqan tárep) uzınlıǵı, al <math>a</math> hám <math>b</math> — ''katetlerdiń'' (qalǵan eki táreptiń) uzınlıqları. Bul teorema áyyemgi dáwirlerde dálillengen hám [[Evklidtiń baslamaları|Evklidtiń «Baslamalar»ındaǵı]] I.47-tastıyıqlawı bolıp tabıladı: «Tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerde tuwrı múyeshti tartıp turǵan táreptegi kvadrat tuwrı múyeshti quraytuǵın táreplerdegi kvadratlarǵa teń»<ref>{{citation | last = Artmann | first = Benno | year = 2012 | orig-year = 1999 | title = Euclid: The Creation of Mathematics | publisher = Springer | isbn = 978-1-4612-1412-0 | url = {{google books|plainurl=y|id=F8XgBwAAQBAJ}} | url-access = limited | doi = 10.1007/978-1-4612-1412-0 | page = 4 }}.</ref>. Bul teńlemeni qanaatlandıratuǵın {{tmath|a}}, {{tmath|b}} hám {{tmath|c}} pútin sanları [[Pifagor úshligi]] dep ataladı. Qurılıs hám jer ólshew sıyaqlı ámeliy qollanıwlarda, múyeshtiń dál 90 gradus ekenligin támiyinlew ushın bul qatnas jiyi 3-4-5 qaǵıydasın paydalanıw arqalı qollanıladı. === Maydanı === Hár qanday úshmúyeshliktegi sıyaqlı, onıń maydanı tiykarı menen oǵan sáykes biyikliginiń kóbeymesin ekige bólgenge (yarımına) teń. Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikte, eger bir kateti tiykarı retinde alınsa, onda ekinshisi biyiklik boladı, sonlıqtan tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń maydanı eki katetiniń kóbeymesiniń yarımına teń. Formula retinde <math>T</math> maydanı: :<math>T=\tfrac{1}{2}ab</math> bul jerde <math>a</math> hám <math>b</math> — úshmúyeshliktiń katetleri. Eger [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńber]] <math>AB</math> gipotenuzaǵa <math>P,</math> noqatında janassa, onda [[Yarım perimetr|yarım perimetrdi]] <math>s = \tfrac12(a+b+c),</math> dep alsaq, bizde <math>|PA| = s-a</math> hám <math>|PB| = s-b,</math> boladı hám maydanı tómendegishe beriledi: :<math>T= |PA| \cdot |PB| = (s-a)(s-b).</math> Bul formula tek tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerge ǵana qollanıladı<ref>Di Domenico, Angelo S., "A property of triangles involving area", ''[[Mathematical Gazette]]'' 87, July 2003, pp. 323–324.</ref>. === Biyiklikleri === [[Image:Teorema.png|thumb|right|Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń <math>f</math> biyikligi]]Eger tuwrı múyeshli tóbesinen gipotenuzaǵa shekem [[Biyiklik (geometriya)|biyiklik]] túsirilse, onda úshmúyeshlik eki kishkene úshmúyeshlikke bólinedi; olardıń ekewi de dáslepki úshmúyeshlikke [[Uqsaslıq (geometriya)|uqsas]] boladı hám sol sebepli bir-birine de uqsas boladı. Bunnan: * Gipotenuzadaǵı biyiklik — gipotenuzanıń eki kesindisiniń [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] ([[Qatnas|ortasha proporsionalı]]) bolıp tabıladı<ref name=Posamentier>Posamentier, Alfred S., and Salkind, Charles T. ''Challenging Problems in Geometry'', Dover, 1996.</ref>{{rp|pp. 216–217}}. * Úshmúyeshliktiń hár bir kateti gipotenuza menen sol katetke hám qaptal jatqan gipotenuza kesindisiniń ortasha proporsionalı bolıp tabıladı. Teńlemelerde, :<math>f^2=de,</math> (bul geyde [[Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema]] dep ataladı) :<math>b^2=ce,</math> :<math>a^2=cd</math> bul jerde <math>a,b,c,d,e,f</math> — sızılmada kórsetilgenindey<ref>Wentworth p. 156</ref>. Sonlıqtan: :<math>f=\frac{ab}{c}.</math> Bunnan tısqarı, gipotenuzaǵa túsirilgen biyiklik tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri menen tómendegishe baylanısqan<ref>Voles, Roger, "Integer solutions of <math>a^{-2} + b^{-2} = d^{-2}</math>," ''Mathematical Gazette'' 83, July 1999, 269–271.</ref><ref>Richinick, Jennifer, "The upside-down Pythagorean Theorem," ''Mathematical Gazette'' 92, July 2008, 313–317.</ref>: :<math>\frac{1}{a^2} + \frac{1}{b^2} = \frac{1}{f^2}.</math> Bul teńlemeniń <math>a,b,c,f,</math> pútin mánislerindegi sheshimlerin [[Pútin sanlı úshmúyeshlik|usı jerden]] kóriwińizge boladı. Hár qanday katetten túsirilgen biyiklik ekinshi katet penen sáykes keledi. Olar tuwrı múyeshli tóbede kesiliskenligi sebepli, tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń [[Ortocentr|ortocentri]] — onıń úsh biyikliginiń kesilisiw noqatı — tuwrı múyeshli tóbe menen sáykes keledi. === Ishki hám sırtqı radiusları === Katetleri <math>a</math> hám <math>b</math>, al gipotenuzası <math>c</math> bolǵan tuwrı múyeshli úshmúyeshlikke [[Ishki sızılǵan sheńber|ishki sızılǵan sheńberdiń]] radiusı tómendegige teń: :<math>r = \frac{a+b-c}{2} = \frac{ab}{a+b+c}.</math> [[Fales teoreması]]na sáykes, gipotenuza [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberdiń]] diametri bolıp tabıladı, sonlıqtan sırtqı sızılǵan sheńberdiń radiusı gipotenuza uzınlıǵınıń yarımına teń: :<math>R = \frac{c}{2}.</math> Sonlıqtan, sırtqı radius penen ishki radiustıń qosındısı katetler qosındısınıń yarımına teń<ref name="Crux">''Inequalities proposed in "[[Crux Mathematicorum]]"'', [http://www.imomath.com/othercomp/Journ/ineq.pdf].</ref>: :<math>R+r = \frac{a+b}{2}.</math> Katetlerdiń birin ishki radius hám ekinshi katet arqalı tómendegishe ańlatıw múmkin: :<math>a=\frac{2r(b-r)}{b-2r}.</math> == Xarakteristikaları == Tárepleri <math>a \le b < c</math>, [[Yarım perimetr|yarım perimetri]] <math display=inline>s = \tfrac12(a+b+c)</math>, [[Maydan|maydanı]] <math>T,</math> eń uzın tárepine qarsı jatqan [[Biyiklik (geometriya)|biyikligi]] <math>h_c</math>, [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńber radiusı]] <math>R,</math> [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńber radiusı]] <math>r,</math> sáykes túrde <math>a,b,c</math> táreplerine janasatuǵın [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|eksradiusları]] (sırtqı sheńber radiusları) <math>r_a, r_b, r_c</math> hám [[Mediana (geometriya)|medianaları]] <math>m_a, m_b, m_c</math> bolǵan <math>\triangle ABC</math> úshmúyeshligi tómendegi altı kategoriyadaǵı tastıyıqlawlardıń hár qanday biri orınlanǵan jaǵdayda ǵana tuwrı múyeshli úshmúyeshlik bolıp esaplanadı (zárúr hám jetkilikli shárt). Solay etip, olardıń hár biri hár qanday tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń qásiyeti bolıp tabıladı. === Tárepleri hám yarım perimetri === * <math>a^2+b^2=c^2\quad (\text{Pifagor teoreması})</math> * <math>(s-a)(s-b) = s(s-c)</math> * <math>s=2R+r.</math><ref>{{web deregi | url =http://www.artofproblemsolving.com/Forum/viewtopic.php?f=46&t=411120 | bet =Triangle right iff s = 2R + r, ''Art of problem solving'', 2011 | qaralǵan sáne = 2012-jıl 2-yanvar | arxivsáne = 2014-jıl 28-aprel | arxivurl =https://web.archive.org/web/20140428221212/http://www.artofproblemsolving.com/Forum/viewtopic.php?f=46&t=411120 |url-status=dead }}</ref> * <math>a^2+b^2+c^2=8R^2.</math><ref name=Andreescu/> === Múyeshleri === * <math>A</math> hám <math>B</math> múyeshleri [[Tolıqtırıwshı múyeshler|tolıqtırıwshı]] boladı<ref>{{web deregi | url =http://www.ricksmath.com/right-triangles.html | bet =Properties of Right Triangles | qaralǵan sáne = 2012-jıl 15-fevral | arxivsáne = 2011-jıl 31-dekabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20111231222001/http://www.ricksmath.com/right-triangles.html |url-status=dead }}</ref>. * <math>\cos{A}\cos{B}\cos{C}=0.</math><ref name=Andreescu/><ref name="CTK">CTK Wiki Math, ''A Variant of the Pythagorean Theorem'', 2011, [https://web.archive.org/web/20130805051705/http://www.cut-the-knot.org/wiki-math/index.php?n=Trigonometry.AVariantOfPythagoreanTheorem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805051705/http://www.cut-the-knot.org/wiki-math/index.php?n=Trigonometry.AVariantOfPythagoreanTheorem|date=2013-08-05}}.</ref> * <math>\sin^2{A}+\sin^2{B}+\sin^2{C}=2.</math><ref name=Andreescu/><ref name=CTK/> * <math>\cos^2{A}+\cos^2{B}+\cos^2{C}=1.</math><ref name=CTK/> * <math>\sin{2A}=\sin{2B}=2\sin{A}\sin{B}.</math> === Maydanı === * <math>T=\frac{ab}{2}</math> * <math>T=r_ar_b=rr_c</math> * <math>T=r(2R+r)</math> * <math>T=\frac{(2s-c)^2-c^2}{4}=s(s-c)</math> * <math>T=|PA| \cdot |PB|,</math> bul jerde <math>P</math> — eń uzın <math>AB.</math> tárepindegi [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|ishki sızılǵan sheńberdiń]] janasıw noqatı<ref>{{citation |last=Darvasi |first=Gyula |journal=The Mathematical Gazette |pages=72–76 |title=Converse of a Property of Right Triangles |volume=89 |number=514 |date=March 2005|doi=10.1017/S0025557200176806 |s2cid=125992270 |doi-access=free }}.</ref> === Ishki radius hám eksradiuslar === * <math>r=s-c=(a+b-c)/2</math> * <math>r_a=s-b=(a-b+c)/2</math> * <math>r_b=s-a=(-a+b+c)/2</math> * <math>r_c=s=(a+b+c)/2</math> * <math>r_a+r_b+r_c+r=a+b+c</math> * <math>r_a^2+r_b^2+r_c^2+r^2=a^2+b^2+c^2</math> * <math>r=\frac{r_ar_b}{r_c}.</math><ref name=Bell>{{citation|last=Bell |first=Amy|journal=Forum Geometricorum|pages=335–342|title=Hansen's Right Triangle Theorem, Its Converse and a Generalization|url=http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200639.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725014729/http://forumgeom.fau.edu/FG2006volume6/FG200639.pdf |archive-date=2008-07-25 |url-status=live|volume=6|year=2006}}</ref> === Biyikligi hám medianaları === {{right_angle_altitude.svg}} * <math>h_c=\frac{ab}{c}</math> * <math>m_a^2+m_b^2+m_c^2=6R^2.</math><ref name=Crux/>{{rp|Prob. 954, p. 26}} * [[Mediana (geometriya)|Medianalardıń]] biriniń uzınlıǵı [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńber radiusına]] teń. * Eń qısqa [[Biyiklik (geometriya)|biyiklik]] (eń úlken múyeshli tóbeden túsirilgen biyiklik) ózi túsirilgen qarsı (eń uzın) táreptiń bólekleriniń [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] bolıp tabıladı. Bul [[Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema|tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń biyikligi haqqındaǵı teorema]]. === Sırtqı hám ishki sızılǵan sheńberler === * Úshmúyeshlik yarım sheńberge ishki sızılıwı múmkin, bunda onıń bir tárepi diametr menen tolıq sáykes keledi ([[Fales teoreması]]). * [[Sırtqı sızılǵan sheńber|Sırtqı sızılǵan sheńber orayı]] eń uzın táreptiń [[Orta noqat|ortası]] bolıp tabıladı. * Eń uzın tárep [[Sırtqı sızılǵan sheńber|sırtqı sızılǵan sheńberdiń]] [[Diametr|diametri]] bolıp tabıladı <math>(c=2R).</math> * Sırtqı sızılǵan sheńber [[Toǵız noqat sheńberi|toǵız noqat sheńberine]] [[Janasıw|janasadı]]<ref name=Andreescu>Andreescu, Titu and Andrica, Dorian, "Complex Numbers from A to...Z", Birkhäuser, 2006, pp. 109–110.</ref>. * [[Ortocentr]] sırtqı sızılǵan sheńberde jatadı<ref name=Crux/>. * [[Ishki hám sırtqı sızılǵan sheńberler|Ishki sızılǵan sheńber orayı]] hám ortocentr arasındaǵı aralıq <math>\sqrt{2}r</math> ge teń<ref name=Crux/>. == Trigonometriyalıq qatnaslar == {{main|Trigonometric functions#Right-angled triangle definitions|l1 = Trigonometriyalıq funkciyalar – Tuwrı múyeshli úshmúyeshliktegi anıqlamalar}} Súyir múyeshler ushın [[Trigonometriyalıq funkciyalar|trigonometriyalıq funkciyalar]] tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleriniń qatnası retinde anıqlanıwı múmkin. Berilgen múyesh ushın usı múyeshti óz ishine alǵan tuwrı múyeshli úshmúyeshlik quriw múmkin hám onıń táreplerin joqarıdaǵı anıqlamalarǵa sáykes usı múyeshke qarsı jatqan katet, hám qaptal jatqan katet hám gipotenuza dep atawǵa boladı. Táreplerdiń bul qatnasları tańlanǵan anıq tuwrı múyeshli úshmúyeshlikke emes, al tek ǵana berilgen múyeshke baylanıslı boladı, sebebi bul usılda qurılǵan barlıq úshmúyeshlikler bir-birine [[Uqsaslıq (geometriya)|uqsas]] boladı. Eger berilgen <math>\alpha</math> múyeshi ushın qarsı jatqan katet, hám qaptal jatqan katet hám gipotenuza sáykes túrde <math>O,</math> <math>A,</math> hám <math>H,</math> dep belgilense, onda trigonometriyalıq funkciyalar tómendegishe boladı: :<math>\sin\alpha =\frac {O}{H},\,\cos\alpha =\frac {A}{H},\,\tan\alpha =\frac {O}{A},\,\sec\alpha =\frac {H}{A},\,\cot\alpha =\frac {A}{O},\,\csc\alpha =\frac {H}{O}.</math> [[Giperbolalıq funkciyalar|Giperbolalıq funkciyalardı]] tuwrı múyeshli úshmúyeshlik tárepleriniń qatnası retinde ańlatıw ushın [[Giperbolalıq sektor|giperbolalıq sektordıń]] [[Giperbolalıq úshmúyeshlik|giperbolalıq úshmúyeshligin]] kóriń. == Arnawlı tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler == {{main|Arnawlı tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler}} Trigonometriyalıq funkciyalardıń mánislerin geybir múyeshler ushın arnawlı múyeshleri bar tuwrı múyeshli úshmúyeshliklerdi paydalanıw arqalı anıq esaplaw múmkin. Olarǵa trigonometriyalıq funkciyalardı <math>\tfrac16\pi,</math> ge eseli hár qanday múyesh ushın esaplawǵa múmkinshilik beretuǵın 30-60-90 úshmúyeshligi hám trigonometriyalıq funkciyalardı <math>\tfrac14\pi.</math> ge eseli hár qanday múyesh ushın esaplawǵa bolatuǵın teń qaptallı tuwrı múyeshli úshmúyeshlik yamasa 45-45-90 úshmúyeshligi kiredi. === Kepler úshmúyeshligi === <math>H,</math> <math>G,</math> hám <math>A</math> sáykes túrde <math>a > b.</math> bolǵan eki oń <math>a</math> hám <math>b</math> sanlarınıń [[Garmonikalıq ortasha|garmonikalıq ortashası]], [[Geometriyalıq ortasha|geometriyalıq ortashası]] hám [[Arifmetikalıq ortasha|arifmetikalıq ortashası]] bolsın. Eger tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń katetleri <math>H</math> hám <math>G</math> al gipotenuzası <math>A,</math> bolsa, onda<ref>Di Domenico, A., "The golden ratio — the right triangle — and the arithmetic, geometric, and harmonic means," ''Mathematical Gazette'' 89, July 2005, 261. Also Mitchell, Douglas W., "Feedback on 89.41", vol 90, March 2006, 153–154.</ref>: :<math> \frac{A}{H} = \frac{A^{2}}{G^{2}} = \frac{G^{2}}{H^{2}} = \phi, \qquad \frac{a}{b} = \phi^{3}, </math> bul jerde <math>\phi = \tfrac12\bigl(1 + \sqrt{5}\bigr)</math> — [[Altın qatnas|altın qatnas]] bolıp tabıladı. Bul tuwrı múyeshli úshmúyeshliktiń tárepleri [[Geometriyalıq progressiya|geometriyalıq progressiya]] quraǵanlıǵı sebepli, bul [[Kepler úshmúyeshligi]] dep ataladı. == Qosımsha qarań == * [[Súyir hám doǵal múyeshli úshmúyeshlikler]] (qıya úshmúyeshlikler) * [[Teodor spiralı]] * [[Úsh tuwrı múyeshli sferalıq úshmúyeshlik]] == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Right triangles}} * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20170930064506/http://www.kurztutorial.info/mathematik/trigonometrie/en/dreieck.html Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler ushın kalkulyator]}} * [http://www.triangle-calculator.com/?what=rt Tuwrı múyeshli úshmúyeshlikler ushın keńeytilgen kalkulyator] {{Kópmúyeshlikler}} [[Kategoriya:Úshmúyeshlik túrleri]] [[Kategoriya:Ortogonallıq]] [[Kategoriya:Trigonometriya]] rozdbsnar6wmsoa6jikdtk83bcqm17i 0 40828 227187 227001 2026-04-21T21:52:25Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 227187 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Cuboid no label.svg|thumb]] '''Tuwrı múyeshli parallelepiped''' — barlıq [[eki jaqlı múyesh|eki jaqlı múyeshleri]] [[tuwrı múyesh|tuwrı múyeshlerden]] ibarat hám tárepleri [[tuwrı tórtmúyeshlik|tuwrı tórtmúyeshlikler]] bolǵan [[parallelepiped|parallelepipedtiń]] arnawlı jaǵdayı. Bul figura '''tuwrı múyeshli kuboid''' yamasa '''ortogonal parallelepiped''' dep te ataladı{{efn|Biraq ''tuwrı múyeshli prizma'' hám ''sozıq prizma'' atamaları túsiniwsizlew (ekimánisli), sebebi olar barlıq múyeshlerdi anıq kórsetpeydi}}. Kóplegen avtorlar olardı tuwrı múyeshli dep túsindirmesten, ápiwayı ǵana «paralelepiped» dep ataydı, al basqaları [[kuboid]] atamasın altı [[tórtmúyeshlik|tórtmúyeshli]] jaǵı bolǵan kópjaqlılardıń ulıwmalasqan klasın ańlatıw ushın qollanadı{{sfnp|Robertson|1984|p=[https://archive.org/details/polytopessymmetr0000robe/page/75 75]}}. == Qásiyetleri == {{multiple image | image1 = Square prism.svg | caption1 = Kvadrat tuwrı múyeshli prizma, tuwrı múyeshli prizmanıń arnawlı jaǵdayı. | image2 = Cube-h.svg | caption2 = Kub, kvadrat tuwrı múyeshli parallelepipedtiń arnawlı jaǵdayı. | align = right | total_width = 400 }} Tuwrı múyeshli parallelepiped — altı [[tuwrı tórtmúyeshlik]] tárepi bar [[Dóńes kópjaqlı|dóńes kópjaqlı]]. Tuwrı múyeshli parallelepipedtiń [[eki jaqlı múyesh|eki jaqlı múyeshleriniń]] barlıǵı [[tuwrı múyesh|tuwrı múyeshler]] bolıp tabıladı, al onıń parallel tárepleri [[Kongruentlik (geometriya)|kongruent]] boladı<ref>{{multiref |{{harvp|Dupuis|1893|p=[https://archive.org/details/elementssynthet01dupugoog/page/n68 68]}} |{{harvp|Bird|2020|p=[https://books.google.com/books?id=GVbGDwAAQBAJ&pg=PA143 143]&ndash;[https://books.google.com/books?id=GVbGDwAAQBAJ&pg=PA144 144]}} }} </ref>. Tárepleriniń [[ortogonallıq|ortogonallıǵı]] sebepli, tuwrı múyeshli parallelepiped [[ortogonal kópjaqlı|dóńes ortogonal kópjaqlı]] retinde klassifikaciyalanadı{{sfnp|Jessen|1967}}. Anıqlaması boyınsha, bul onı ''tuwrı múyeshli [[Prizma (geometriya)|prizma]]'' etip belgileydi. Tuwrı múyeshli parallelepipedler awızeki tilde «qutılar» ([[Qutı|fizikalıq obyekt]] atamasına sáykes) dep atalıwı múmkin. Eger eki qarsılıqlı jaǵı [[Kvadrat|kvadratqa]] aylansa, nátiyjedegi figura tuwrı múyeshli prizmanıń '''kvadrat tuwrı múyeshli parallelepiped''' dep atalatuǵın jáne bir arnawlı jaǵdayın payda etiwi múmkin{{efn|Sonday-aq bul ''kvadrat kuboid'', ''kvadrat qutı'' yamasa ''tuwrı kvadrat prizma'' dep te ataladı. Biraq, geyde bul ekimánisli túrde ''kvadrat prizma'' dep te ataladı}}. Olar <math> \Pi_4 </math> [[prizma grafı]] retinde kórsetiliwi múmkin{{sfnp|Pisanski|Servatius|2013|p=[https://books.google.com/books?id=3vnEcMCx0HkC&pg=PA21 21]}}{{efn|1=<math> \Pi_n </math> belgisi {{nowrap|1=<math> n </math>-}}tárepli prizmanıń [[Karkas (topologiya)|karkasın]] ańlatadı{{sfnp|Pisanski|Servatius|2013|p=[https://books.google.com/books?id=3vnEcMCx0HkC&pg=PA21 21]}}}}. Altı jaǵınıń barlıǵı kvadrat bolǵan jaǵdayda, nátiyjesi [[Kub|kub]] boladı{{sfnp|Mills|Kolf|1999|p=[https://books.google.com/books?id=dvFfTAR6XwEC&pg=PA16 16]}}. Eger tuwrı múyeshli parallelepipedtiń uzınlıǵı <math> a </math>, eni <math> b </math> hám biyikligi <math> c </math> bolsa, onda<ref>{{multiref |{{harvp|Bird|2020|p=[https://books.google.com/books?id=GVbGDwAAQBAJ&pg=PA144 144]}} |{{harvp|Dupuis|1893|p=[https://archive.org/details/elementssynthet01dupugoog/page/n98 82]}} }}</ref>: * onıń kólemi tuwrı tórtmúyeshliktiń maydanı menen onıń biyikligi kóbeymesine teń: <math display="block"> V=abc. </math> * onıń betiniń maydanı barlıq jaqlarınıń maydanları qosındısına teń: <math display="block"> A=2(ab+ac+bc). </math> * onıń [[Keńislik diagonalı|keńislik diagonalın]] tiykarı {{Nobreak|<math> a </math> hám <math> b </math>}} ólshemli tuwrı tórtmúyeshlikli jaǵınıń diagonalı bolǵan, biyikligi <math> c </math> ǵa teń tuwrı múyeshli úshmúyeshlik quriw, sońınan [[Pifagor teoreması]]n paydalanıp gipotenuza uzınlıǵın esaplaw arqalı tabıw múmkin: <math display="block"> d=\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}. </math> == Kórinisi == Tuwrı múyeshli parallelepiped formaları jiyi qutılar, shkaflar, bólmeler, imaratlar, konteynerler, kabinetler, kitaplar, bekkem kompyuter korpusları, baspa úskeneleri, elektron shaqırıwshi sensorlı ekranlı qurılmalar, kir juwıw hám keptiriw mashinaları hám t.b. ushın qollanıladı. Olar [[Geresh (geometriya)|úsh ólshemli keńislikti toltıra (tessellyaciya ete) alatuǵın]] denelerdiń qatarına kiredi. Bul figura birqansha qolaylı, sebebi ol kóplegen kishik tuwrı múyeshli parallelepipedlerdi óz ishine alıwı múmkin, mısalı, qutıdaǵı [[Qant kubigi|qant kubikleri]], shkaftaǵı qutılar, bólmedegi shkaflar hám imarattaǵı bólmeler. Amerikalı psixolog [[Jilford Djoy Pol|Djoy Pol Gilford]] aqıl-oy (intellekt) strukturası haqqında pikirlewdiń 120 múmkin bolǵan usılın kórsetiwshi «Gilford kubı» dep atalǵan 5×4×6 ólshemli úsh ólshemli kubtı modelledi. Hárbir ólshem (figuradaǵı) mental faktorlardı ańlatadı, olarǵa bes operaciya ([[Biliw (psixologiya)|biliw (kogniciya)]], [[Yad (psixologiya)|yad]], [[Konvergent pikirlew|konvergent pikirlew]], [[Divergent pikirlew|divergent pikirlew]] hám [[Bahalaw|bahalaw]]); tórt mazmun (fıguralıq, simvollıq, [[Semantika|semantikalıq]] hám [[Minez-qulıq|minez-qulıqlıq]]); hám altı ónim (birlik, klass, qatnas, sistema, transformaciya hám implikaciya) kiredi{{sfnp|Reisman|1966|p=http://books.google.com/books?id=JniMIzW-Ba4C&pg=PA333}}. Figuralıq mazmundı vizual hám auditorlıq mazmunǵa almastırıwshı eki faktorlı mazmundı qosıw arqalı, onı 5×5×6 ólshemli kubqa shekem keńeytiw 150 múmkin bolǵan usıldı beredi<ref>{{web deregi | bet = Guilford's cube | website = Oxford Reference | url = https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095911689?rskey=V4LCmo&result=2 }}</ref>. == Baylanıslı kópjaqlılar == Pútin sanlı qırları hám pútin sanlı jaqlarınıń diagonalları bolǵan tuwrı múyeshli parallelepiped [[Eyler gerbishi]] dep ataladı; mısalı, tárepleri 44, 117 hám 240 bolǵan. Keńislik diagonalı da pútin san bolǵan Eyler gerbishi [[Eyler gerbishi#Minsiz kuboid|minsiz kuboid]] dep ataladı. Minsiz kuboidtıń haqıyqıy bar ekenligi yamasa joqlıǵı házirshe belgisiz{{sfnp|Webb|Smith|2013|p=[https://books.google.com/books?id=kUT--gR64ekC&pg=PA108 108]}}. Ápiwayı [[Kub#Qurılısı|kubtıń]] hár túrli [[Kópjaqlınıń jayıwı|jayıwlarınıń]] sanı 11 ge teń. Biraq, úsh hár túrli uzınlıqqa iye bolǵan tuwrı múyeshli parallelepiped ushın bul san sezilerli dárejede artıp, keminde 54 ke jetedi<ref>{{web deregi | url =https://donsteward.blogspot.com/2013/05/nets-of-cuboid.html | bet =nets of a cuboid | at =Don | familiya =Steward | sáne = 2013-jıl 24-may | qaralǵan sáne = 2018-jıl 1-dekabr }}</ref>. == Qosımsha qarań == * [[Gipertuwrı tórtmúyeshlik]] &mdash; tuwrı tórtmúyeshliktiń ulıwmalasqan túri; * [[Eń kishi sheklewshi qutı]] &mdash; barlıq noqatlar jaylasqan kuboidtıń ólshemi; * [[Padovan kuboid spiralı]] &mdash; birlik kubqa qosılǵan izbe-iz kuboidlar tárepleriniń diagonalların tutastırıw arqalı payda bolǵan spiral. * [[Órmekshi hám shıbın mashqalası]] &mdash; kuboid betindegi eki noqat arasındaǵı eń qısqa joldı tabıw mashqalası. == Derekler == === Eskertiwler === {{notelist}} === Siltemeler === {{Derekler|25em}} === Bibliografiya === == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Rectangular cuboids}} * {{MathWorld | urlname=Cuboid | title=Kuboid}} * [https://www.korthalsaltes.com/model.php?name_en=rectangular%20prism Tuwrı múyeshli prizma hám kuboid] Qaǵaz modelleri hám súwretleri {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Kuboidlar| ]] [[Kategoriya:Ortogonallıq]] 6gbckmbpe12lnzqvxhca3ypkteunn8v 0 40840 227186 227031 2026-04-21T21:52:15Z JigildikBot 14033 Bot: Cite web úlgisi hám sáne parametrleri (date, access, archive) qarqalpaqshalandı 227186 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Kitap infoqutısı | kitaptıń qaraqalpaqsha atı = Jamila | negizgi atı = {{lang-ky|Жамийла}} | súwret = KG Ag Dzhamila a.jpg | súwret astındaǵı táriyp = Qırǵızstannıń «Jamila» povestine baǵıshlanǵan estelik teńgesi (2009) | avtor = [[Shıńǵız Aytmatov]] | janr = [[povest]] | mámleket = [[SSRA]] | tili = qırǵız tili | original baspa jılı = 1958 }} '''«Jamila»''' ({{lang-ky|Жамийла}}) — qırǵız jazıwshısı [[Shıńǵız Aytmatov]]tıń 1958-jılı basıp shıǵarılǵan povesti. Bul shıǵarma oǵan jáhán kóleminde ataq alıp keldi. == Syujeti == Shıǵarmada gúrrińdi bas qaharman Jamilanıń kúyewiniń úkesi, súwretshi Seyit bayan etedi. Povesttegi waqıyalar [[Ekinshi jáhán urısı|Ullı Watan urısı]] jıllarında qırǵız awılında bolıp ótedi. Jamila hám 15 jaslı óspirim Seyit patriarxallıq shańaraqta jasaydı. Jamilanıń kúyewi Sadıq awıldıń basqa da er adamları sıyaqlı frontta urısıp atırǵan boladı. Urısta jaraqat alǵan Daniyar awılǵa qaytıp keledi. Kolxozda jumısshı kúshi jetispegeni sebepli, oǵan Jamila menen Seyitke dán tasıwda járdemlesiw tapsırıladı. Dáslep Jamila tuyıq hám kóp sóylemeytuǵın Daniyardıń ústinen kúlip juredi, biraq kóp uzamay jaslar bir-birin jaqsı kórip qaladı. Birqansha waqıttan soń ashıqlar awıldan birge ketip qaladı. Olardıń ketip baratırǵanın tosınnan kórip qalǵan Seyit óziniń de Jamilaǵa ashıq bolǵanın túsinedi hám balalıǵı menen xoshlasıp jılaydı. Awıllasları hám fronttan qaytqan Sadıq Jamilanıń qılmısın qaralaydı, biraq Seyit onıń tańlawın túsinedi. Kóp uzamay onıń ózi de súwretshi bolıw ushın tuwılǵan awılın taslap ketedi. Seyit diplom jumısı retinde Jamila menen Daniyardıń súwreti sáwlelendirilgen kartina sızadı. Povest usı kartinanı eslew menen baslanadı hám juwmaqlanadı. == Pikirler == Francuz jazıwshısı [[Lui Aragon]] «Jamila» povestin dúnyadaǵı eń gózzal muhabbat qıssası dep ataǵan<ref>{{web deregi | url =https://rus.azattyk.org/a/2549975.html| bet =Луи Арагон: Повесть «Жамиля» лучшая сага о любви всех времен и народов| sáne = 2008-jıl 23-dekabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr |website=[[Радио «Азаттык» (Кыргызстан)|Радио «Азаттык»]]| arxivsáne = 2020-jıl 10-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201110131605/https://rus.azattyk.org/a/2549975.html|url-status=live}}</ref><ref name ="Le Monde"/><ref>Erich Follath and Christian Neef, «[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,druck-720631,00.html Kyrgyzstan Has Become an Ungovernable Country] {{Wayback|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,druck-720631,00.html |date=20120217231656 }}», ''[[Der Spiegel|SPIEGEL ONLINE International]]'', 8 October 2010.</ref>. Osmonakun Ibraimov muzıkanıń hám povest ushın, hám Aytmatovtıń ózi ushın da úlken áhmiyetke iye ekenligin atap ótedi. Onıń pikirinshe, muzıka — shıǵarmanıń tiykarǵı mánisin ańlatıwshı element<ref>{{web deregi | avtor =Осмонакун Ибраимов| url =https://rus.azattyk.org/a/28843526.html| bet =«Джамиля» - рождение любви из музыки| sáne = 2017-jıl 9-noyabr | qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr |website=[[Радио «Азаттык» (Кыргызстан)|Радио «Азаттык»]]| arxivsáne = 2021-jıl 1-mart | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210301210439/https://rus.azattyk.org/a/28843526.html|url-status=live}}</ref>. == Awdarmalar hám beyimlesiwleri == Rus tilinde «Jamila» birinshi ret 1958-jılı A. Dmitriyevanıń awdarmasında basıp shıǵarıldı<ref name="fantlab">{{web deregi | url =https://fantlab.ru/work88408| bet =Чингиз Айтматов «Джамиля»| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr |website=fantlab.ru|lang=ru| arxivsáne = 2020-jıl 17-noyabr | arxivurl =https://web.archive.org/web/20201117145504/https://fantlab.ru/work88408|url-status=live}}</ref>. [[Lui Aragon]] tárepinen islengen francuz tiline awdarması bir jıldan keyin járiyalandı<ref name ="Le Monde">{{web deregi |lang=fr| url =https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2008/06/13/tchinguiz-aitmatov-siecrivain-originaire-du-kirghizstan_1057756_3382.html| bet =Tchinguiz Aïtmatov, écrivain originaire du Kirghizstan|website=[[Le Monde]]| avtor =Marie Jégo, Patrick Kéchichian | sáne = 2008-jıl 13-iyun | qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr }}</ref>. Povest dúnyanıń barlıq tiykarǵı tillerine awdarılǵan, al nemec tilindegi awdarması [[Germaniya Demokratiyalıq Respublikası|GDR]] mektep baǵdarlamasına kirgizilgen<ref>{{web deregi | avtor =Осмонакун Ибраимов| url =https://vz.ru/society/2008/6/10/176480.html| bet =Скончался Чингиз Айтматов| sáne = 2008-jıl 10-iyun | qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr |website=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]| arxivsáne = 2021-jıl 7-iyun | arxivurl =https://web.archive.org/web/20210607202346/https://vz.ru/society/2008/6/10/176480.html|url-status=live}}</ref>. 1960-jılı kompozitor [[Mixail Rauxverger]] «Jamila» operasın jazdı<ref>{{web deregi | url =http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=110915| bet =Раухвергер Михаил Рафаилович| baspaxana =Biografija.ru :Биографическая энциклопедия| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr | arxivurl =https://www.webcitation.org/67vnSv9JE?url=http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=110915#| arxivsáne = 2012-jıl 25-may |url-status=live}}</ref>. Usı atamadaǵı kino film 1968-jılı [[Irina Poplavskaya]] tárepinen túsirildi. Bas rollerdi [[Natalya Arınbasarova]] hám [[Súymenqul Shoqmarov|Súymenqul Shoqmorov]] atqardı. Ekinshi, nemec-qırǵız ekranlastırıwı 1994-jılı shıqtı, rejissyorı — Monika Toyber<ref>{{imdb title|tt0110180|Джамиля}}</ref>. == Tán alınıwı == [[Fayl:Stamps of Kyrgyzstan, 2009-577.jpg|thumb|150px|Estelik markası]] 1963-jılı Shıńǵıs Aytmatov «Jamila»ǵa kirgizilgen «Sahra hám tawlar qıssaları» toplamı ushın [[Leninlik sıylıq|Lenin sıylıǵın]] aldı<ref name="fantlab"/>. 2009-jılı Qırǵızstanda Shıńǵız Aytmatovqa hám onıń shıǵarmalarına, sonıń ishinde «Jamila» povestine baǵıshlanǵan estelik teńgeleri shıǵarıldı<ref>{{web deregi | url =http://www.rian.ru/world/20090421/168789718.html| bet =Нацбанк Киргизии выпустит коллекционные монеты в память об Айтматове| baspaxana =[[РИА Новости]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr | sáne = 2009-jıl 21-aprel | arxivurl =https://www.webcitation.org/61DQXsmQC?url=http://ria.ru/world/20090421/168789718.html| arxivsáne = 2011-jıl 26-avgust }}</ref>. 2009-jılı Shıńǵız Aytmatovtıń dóretiwshiligine baǵıshlanǵan pochta markaları dástesi de shıǵarıldı. Markalardıń biri «Jamila» povestin sáwlelendiredi<ref>{{web deregi | url =https://kloop.kg/blog/2009/08/14/v-chest-chingiza-ajtmatova-vypushheny-pochtovye-marki/| bet =В честь Чингиза Айтматова выпущены почтовые марки| baspaxana =[[Kloop]]| qaralǵan sáne = 2020-jıl 1-noyabr | sáne = 2009-jıl 14-avgust | arxivurl =https://web.archive.org/web/20150416015126/https://kloop.kg/blog/2009/08/14/v-chest-chingiza-ajtmatova-vypushheny-pochtovye-marki/| arxivsáne = 2015-jıl 16-aprel |url-status=live}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} {{Sırtqı siltemeler}} [[Kategoriya:Shıńǵız Aytmatov povestleri]] [[Kategoriya:SSRA povestleri]] [[Kategoriya:1958-jılı jazılǵan povestler]] [[Kategoriya:Qırǵız tilindegi ádebiy shıǵarmalar]] [[Kategoriya:Romantikalıq ádebiyat]] [[Kategoriya:Ekinshi jáhán urısı haqqındaǵı kitaplar]] [[Kategoriya:1958-jılı SSRAda payda bolǵanlar]] 53qj56yd43o5rgfdpfsrk5a5cn0e0rt 0 40850 227175 227055 2026-04-21T12:34:48Z Janmarka 15888 227175 wikitext text/x-wiki '''Kamalova Dilfuza Enuarovna''' – filolog, ádebiyatshı, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.), docent. == Ómir hám miynet jolı == Ol 1989-jılı 10-dekabrde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasında tuwılǵan. 2012-jılı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń «Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı» bakalavr tálim baǵdarın tamamlaǵan. 2014-jılı usı universitettiń «Qaraqalpaq ádebiyatı» qánigeligi boyınsha magistratura basqıshın juwmaqlaydı. Magistrlik dissertaciya teması: «B.Genjemuratov lirikası (janrlıq hám kórkemlik ózgesheligi)». Bunda shayırdıń shıǵrmalarınıń formalıq jaqtan ózgesheligi, ideya-tematikası hám kórkemlik ózgesheligi máselelerin keń túrde ashıp beredi. D.Kamalova miynet jolın Qaraqalpaq mámleketlik universiteti «Málimleme resurs orayı»nda ápiwayı xızmetker lawazımınan baslaydı. 2019-jıldan baslap Ózbekstan İlimiler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar ilimler ilimiy-izertlew institutı Qaraqalpaq ádebiyatı bólimine tayanısh doktoranturasına oqıwǵa qabıl etiledi. 2022-jılı «Qaraqalpaq ádebiyatında novella janrı» temasında filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.) dissertatsiyasın tabıslı qorǵap shıǵadı. Sol 2022-jılı Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialına Ilimiy keńes xatkeri bolıp jumısqa ornalasadı hám sol jıldıń dekabr ayınan baslap Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı direktorınıń «Ilimiy isler hám innovaciyalar» boyınsha orınbasarı etip tayınlanadı. Házirgi waqıtta qaraqalpaq ádebiyatınıń kishi janrları boyınsha ilimiy-izertlew jumısların alıp barmaqta. rkpm41tldwbw4sp37t6k97yv5f4fwow 227176 227175 2026-04-21T13:33:52Z Kvazimodo 10433 qosımshalar 227176 wikitext text/x-wiki {{d|Enciklopediyalıq áhmiyetke iye bolmaǵan shaxs}} '''Kamalova Dilfuza Enuarovna''' – filolog, ádebiyatshı, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.), docent. == Ómir hám miynet jolı == Ol 1989-jılı 10-dekabrde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasında tuwılǵan. 2012-jılı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń «Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı» bakalavr tálim baǵdarın tamamlaǵan. 2014-jılı usı universitettiń «Qaraqalpaq ádebiyatı» qánigeligi boyınsha magistratura basqıshın juwmaqlaydı. Magistrlik dissertaciya teması: «B.Genjemuratov lirikası (janrlıq hám kórkemlik ózgesheligi)». Bunda shayırdıń shıǵrmalarınıń formalıq jaqtan ózgesheligi, ideya-tematikası hám kórkemlik ózgesheligi máselelerin keń túrde ashıp beredi. D.Kamalova miynet jolın Qaraqalpaq mámleketlik universiteti «Málimleme resurs orayı»nda ápiwayı xızmetker lawazımınan baslaydı. 2019-jıldan baslap Ózbekstan İlimiler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar ilimler ilimiy-izertlew institutı Qaraqalpaq ádebiyatı bólimine tayanısh doktoranturasına oqıwǵa qabıl etiledi. 2022-jılı «Qaraqalpaq ádebiyatında novella janrı» temasında filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.) dissertatsiyasın tabıslı qorǵap shıǵadı. Sol 2022-jılı Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialına Ilimiy keńes xatkeri bolıp jumısqa ornalasadı hám sol jıldıń dekabr ayınan baslap Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı direktorınıń «Ilimiy isler hám innovaciyalar» boyınsha orınbasarı etip tayınlanadı. Házirgi waqıtta qaraqalpaq ádebiyatınıń kishi janrları boyınsha ilimiy-izertlew jumısların alıp barmaqta. qsqfz6aw7lznf8v6vwb3kylv7qwmrg3 227197 227176 2026-04-22T04:07:27Z Janmarka 15888 227197 wikitext text/x-wiki {{d|Enciklopediyalıq áhmiyetke iye bolmaǵan shaxs}} '''Kamalova Dilfuza Enuarovna''' – filolog, ádebiyatshı, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.), docent. == Ómir hám miynet jolı == Ol 1989-jılı 10-dekabrde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasında tuwılǵan. 2012-jılı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń «Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı» bakalavr tálim baǵdarın tamamlaǵan. 2014-jılı usı universitettiń «Qaraqalpaq ádebiyatı» qánigeligi boyınsha magistratura basqıshın juwmaqlaydı. Magistrlik dissertaciya teması: «B.Genjemuratov lirikası (janrlıq hám kórkemlik ózgesheligi)». Bunda shayırdıń shıǵrmalarınıń formalıq jaqtan ózgesheligi, ideya-tematikası hám kórkemlik ózgesheligi máselelerin keń túrde ashıp beredi. D.Kamalova miynet jolın Qaraqalpaq mámleketlik universiteti «Málimleme resurs orayı»nda ápiwayı xızmetker lawazımınan baslaydı. 2019-jıldan baslap Ózbekstan İlimiler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar ilimler ilimiy-izertlew institutı Qaraqalpaq ádebiyatı bólimine tayanısh doktoranturasına oqıwǵa qabıl etiledi. 2022-jılı «Qaraqalpaq ádebiyatında novella janrı» temasında filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.) dissertaciyasın tabıslı jaqlap shıǵadı. Sol 2022-jılı Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialına Ilimiy keńes xatkeri bolıp jumısqa ornalasadı hám sol jıldıń dekabr ayınan baslap Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı direktorınıń «Ilimiy isler hám innovaciyalar» boyınsha orınbasarı etip tayınlanadı. Házirgi waqıtta qaraqalpaq ádebiyatınıń kishi janrları boyınsha ilimiy-izertlew jumısların alıp barmaqta. cx68gx03ky0j2xjfiga1ws2r024vt4m 227198 227197 2026-04-22T04:08:47Z Janmarka 15888 227198 wikitext text/x-wiki {{d|Enciklopediyalıq áhmiyetke iye bolmaǵan shaxs}} '''Kamalova Dilfuza Enuarovna''' – filolog, ádebiyatshı, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.), docent. == Ómir hám miynet jolı == Ol 1989-jılı 10-dekabrde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasında tuwılǵan. 2012-jılı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń «Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı» bakalavr tálim baǵdarın tamamlaǵan. 2014-jılı usı universitettiń «Qaraqalpaq ádebiyatı» qánigeligi boyınsha magistratura basqıshın juwmaqlaydı. Magistrlik dissertaciya teması: «B.Genjemuratov lirikası (janrlıq hám kórkemlik ózgesheligi)». Bunda shayırdıń shıǵrmalarınıń formalıq jaqtan ózgesheligi, ideya-tematikası hám kórkemlik ózgesheligi máselelerin keń túrde ashıp beredi. D.Kamalova miynet jolın Qaraqalpaq mámleketlik universiteti «Málimleme resurs orayı»nda ápiwayı xızmetker lawazımınan baslaydı. 2019-jıldan baslap Ózbekstan İlimiler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar ilimler ilimiy-izertlew institutı Qaraqalpaq ádebiyatı bólimine tayanısh doktoranturasına oqıwǵa qabıl etiledi. 2022-jılı «Qaraqalpaq ádebiyatında novella janrı» temasında filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.) dissertaciyasın tabıslı jaqlap shıǵadı. Sol 2022-jılı Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialına Ilimiy keńes xatkeri bolıp jumısqa ornalasadı hám sol jıldıń dekabr ayınan baslap Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası Nókis filialı direktorınıń Ilimiy isler hám innovaciyalar boyınsha orınbasarı etip tayınlanadı. Házirgi waqıtta qaraqalpaq ádebiyatınıń kishi janrları boyınsha ilimiy-izertlew jumısların alıp barmaqta. 505zt58jzhv3cobcnpc1annn31181rp 0 40854 227174 2026-04-21T12:23:16Z Janmarka 15888 Taza bet jaratıldı: «'''Marziyaev Janabay Kalıbaevich''' - pedagog, jurnalist, ilimpaz. == Ómir hám miynet jolı == Marziyaev Janabay Kalıbaevich 1978-jılı 27-yanvarda Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasında tuwılǵan. 1994-jılı Shımbay rayonındaǵı 5-sanlı mektepti tamamlaydı. Óz miynet jolın 1995-jıldıń yanvar ayınan baslap Shımbay rayonındaǵı “Qasım Áwezov” atındaǵı sovxozda isshi bolıp islewden baslaydı. 1995-1996 oqıw jılında Nók...» 227174 wikitext text/x-wiki '''Marziyaev Janabay Kalıbaevich''' - pedagog, jurnalist, ilimpaz. == Ómir hám miynet jolı == Marziyaev Janabay Kalıbaevich 1978-jılı 27-yanvarda Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasında tuwılǵan. 1994-jılı Shımbay rayonındaǵı 5-sanlı mektepti tamamlaydı. Óz miynet jolın 1995-jıldıń yanvar ayınan baslap Shımbay rayonındaǵı “Qasım Áwezov” atındaǵı sovxozda isshi bolıp islewden baslaydı. 1995-1996 oqıw jılında Nókis qalasındaǵı 30-sanlı uchilishesiniń Qurılıs bóliminde oqıydı. Bunnan soń jáne Shımbay rayonındaǵı “Qasım Áwezov” atındaǵı sovxozda isshi bolıp jumısın dawam ettiredi. 1998-jılı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Jurnalistika bólimine oqıwǵa qabıl etilip, 2002-jılı oqıwdı tabıslı tamamlap “jurnalist” qánigeligine iye boladı. Sol jılı yaǵnıy 2002-2003-jıllarda Qaraqalpaqstan televideniesinde redaktor bolıp jumıs isleydi. 2003-2005-jıllarda Ózbekstan Milliy universiteti jurnalistika qánigeligi boyınsha magistratura basqıshında tálim aladı. 2005-2006-jıllarda Qaraqalpaq mámleketlik universiteti “Jurnalistika” kafedrasi assistenti bolıp isleydi, 2007-2009-jıllarda Ózbekstan Milliy universiteti aspiranturasında oqıydı. 2010-jıldan baslap qaytadan Qaraqalpaq mámleketlik universiteti “Jurnalistika” kafedrasi assistenti bolıp jumısqa qabıl etiledi. 2019-jıl 10-may kúni “Ózbekstan jurnalistika hám ǵalaba kommunikaciyalar” universiteti janındaǵı ilimiy dárejeler beriwshi Ilimiy keńeste “Ǵárezsizlik jılları qaraqalpaq baspasózinde ekologiyalıq mashqalalar analizi” temasında filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD.) dissertaciyasın tabıslı jaqlap shıqtı. 2019-2022-jıllarda kafedra docenti lawazımında isleydi, 2022-jıl dekabr ayınan baslap “Jurnalistika” kafedrası baslıǵı lawazımında islep kelmekte. == Dóretiwshiligi == J.Marziyaevtıń usı kúnge shekem jurnalistikanıń áhmiyetli máselelerine baǵıshlanǵan 100 den artıq maqala hám tezisleri járiyalanǵan. Sonıń menen birge sońǵı jıllarda jurnalistika tálim baǵdarında oqılıp atırǵan pánler boyınsha “Jurnalistika hám ǵalaba kommunikaciya tiykarları” (avtorlar menen birgelikte), “Shet el jurnalistikası” (avtorlar menen birgelikte) hám “Jámiyetshilik penen baylanıslar (PR)” (avtorlar menen birgelikte), “Ekologiyalıq jurnalistika tiykarları” atlı sabaqlıqları, “Media tili hám stili”, “ǴXQ tipologiyası”, “Mediada dizayn hám vizualizaciya”, “Jurnalistlik sheberlik”, “Jurnalistlik tekseriw”, “Zamanagóy jurnalistika teoriyasí hám ámeliyatí” (avtorlar menen birgelikte), “Ekologiya hám jurnalistika”, “Kórkem-publicistikalıq janrlar” atlı oqıw qollanbaları, “Birlashgan portal imkoniyatlari” (avtorlar menen birgelikte), “Baspasóz tipologiyası” (avtorlar menen birgelikte), “Awdarma teoriyası” (avtorlar menen birgelikte), “Shet el jurnalistikası tariyxı” (avtorlar menen birgelikte) metodikalıq qollanbaları, “Mustaqillik yillari qoraqalpoq matbuotida ekologik muammolar talqini (1991-2017 yy.)” atlı monografiyası basılıp shıqtı. == Jetiskenligi == Janabay Marziyaev 2013-jılı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorınıń “Húrmet jarlıǵı” menen, 2023-jılı Qaraqalpaqstan Respublikası Bilimlendiriw Ministrliginiń “Qaraqalpaqstan Respublikası xalıq bilimlendiriw aǵlası” kókrek belgisi menen, 2025-jılı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidumınıń qararına muwapıq «Watan pidayısı» kókirek belgisi menen sıylıqlanǵan. ndj3ikmj6q9aqoekmpp6bd5co00tk8s 0 40855 227178 2026-04-21T13:34:43Z Kvazimodo 10433 [[Ájiniyaz Qosıbay ulı]] degen betke baǵdarladı 227178 wikitext text/x-wiki #baǵdarlaw [[Ájiniyaz Qosıbay ulı]] 324qop8iipsh6vmpju8h48yn2p6697f 3 40856 227180 2026-04-21T16:45:25Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227180 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 16:45, 2026-jıl 21-aprel (UTC) 8jw45csufwkl66bwvfc9qsysddwltd7 10 40857 227181 2026-04-21T17:04:58Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg» 227181 wikitext text/x-wiki Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg 3w5vkfhmjt98iobqq63qkyehtdtuxmm 10 40858 227182 2026-04-21T17:09:57Z Frhdkazan 4819 Taza bet jaratıldı: «Melitaea diamina MOČVIRSKI PISANČEK RD.webm» 227182 wikitext text/x-wiki Melitaea diamina MOČVIRSKI PISANČEK RD.webm pf23lcdm1klf6q8ak74n3c1chak5wdm 3 40859 227183 2026-04-21T17:45:36Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227183 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 17:45, 2026-jıl 21-aprel (UTC) lo0139w2tddpkpme0dv4nbxnla9xce9 3 40860 227184 2026-04-21T19:45:55Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227184 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 19:45, 2026-jıl 21-aprel (UTC) 016mdydyhtx0zpyrqnz1abreldr5jzz 1 40861 227192 2026-04-22T02:13:13Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227192 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40862 227193 2026-04-22T02:13:23Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227193 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40863 227194 2026-04-22T02:13:33Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227194 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40864 227195 2026-04-22T02:13:43Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227195 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 1 40865 227196 2026-04-22T02:13:53Z Bot 3-f 14133 Bot: Qostı {{Talqılaw}} 227196 wikitext text/x-wiki {{Talqılaw}} 1mstbrplpl5zdevl10vqvxamy49mz67 3 40866 227200 2026-04-22T06:47:35Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227200 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 06:47, 2026-jıl 22-aprel (UTC) sfscywfif5oa6kchrnvp2oy7mhw2duk 10 40867 227204 2026-04-22T08:36:07Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Navqutı | name = Besni qala hám awılları | title = [[Besni]] qala hám awılları | listclass = hlist | group1 = Qalashalar | list1 = * [[Çakırhüyük (Besni)|Çakırhüyük]] * [[Kesmetepe (Besni)|Kesmetepe]] * [[Köseceli (Besni)|Köseceli]] * [[Suvarlı (Besni)|Suvarlı]] * [[Şambayat (Besni)|Şambayat]] | group2 = Awıllar | list2 = * [[Akdurak (Besni)|Akdurak]] * [[Akkuyu (Besni)|Akkuyu]] * [[Akpınar (Besni)|Akpınar]] * [[Aktepe (Besni)|Aktepe]]...» 227204 wikitext text/x-wiki {{Navqutı | name = Besni qala hám awılları | title = [[Besni]] qala hám awılları | listclass = hlist | group1 = Qalashalar | list1 = * [[Çakırhüyük (Besni)|Çakırhüyük]] * [[Kesmetepe (Besni)|Kesmetepe]] * [[Köseceli (Besni)|Köseceli]] * [[Suvarlı (Besni)|Suvarlı]] * [[Şambayat (Besni)|Şambayat]] | group2 = Awıllar | list2 = * [[Akdurak (Besni)|Akdurak]] * [[Akkuyu (Besni)|Akkuyu]] * [[Akpınar (Besni)|Akpınar]] * [[Aktepe (Besni)|Aktepe]] * [[Akyazı (Besni)|Akyazı]] * [[Alıçlı (Besni)|Alıçlı]] * [[Alişar (Besni)|Alişar]] * [[Aşağıçöplü (Besni)|Aşağıçöplü]] * [[Atmalı (Besni)|Atmalı]] * [[Bahri (Besni)|Bahri]] * [[Başlı (Besni)|Başlı]] * [[Bereketli (Besni)|Bereketli]] * [[Berete (Besni)|Berete]] * [[Beşkoz (Besni)|Beşkoz]] * [[Beşyol (Besni)|Beşyol]] * [[Boncuk (Besni)|Boncuk]] * [[Burunçayır (Besni)|Burunçayır]] * [[Camuşçu (Besni)|Camuşçu]] * [[Çamlıca (Besni)|Çamlıca]] * [[Çaykaya (Besni)|Çaykaya]] * [[Çilboğaz (Besni)|Çilboğaz]] * [[Çomak (Besni)|Çomak]] * [[Çorak (Besni)|Çorak]] * [[Dikilitaş (Besni)|Dikilitaş]] * [[Doğankaya (Besni)|Doğankaya]] * [[Dörtyol (Besni)|Dörtyol]] * [[Eğerli (Besni)|Eğerli]] * [[Geçitli (Besni)|Geçitli]] * [[Gümüşlü (Besni)|Gümüşlü]] * [[Güneykaş (Besni)|Güneykaş]] * [[Hacıhalil (Besni)|Hacıhalil]] * [[Harmanardı (Besni)|Harmanardı]] * [[Hasanlı (Besni)|Hasanlı]] * [[İzollu (Besni)|İzollu]] * [[Karagüveç (Besni)|Karagüveç]] * [[Karalar (Besni)|Karalar]] * [[Kargalı (Besni)|Kargalı]] * [[Kesecik (Besni)|Kesecik]] * [[Kızılhisar (Besni)|Kızılhisar]] * [[Kızılin (Besni)|Kızılin]] * [[Kızılkaya (Besni)|Kızılkaya]] * [[Kızılpınar (Besni)|Kızılpınar]] * [[Konuklu (Besni)|Konuklu]] * [[Kurugöl (Besni)|Kurugöl]] * [[Kutluca (Besni)|Kutluca]] * [[Kuzevleri (Besni)|Kuzevleri]] * [[Oyratlı (Besni)|Oyratlı]] * [[Ören (Besni)|Ören]] * [[Pınarbaşı (Besni)|Pınarbaşı]] * [[Sarıkaya (Besni)|Sarıkaya]] * [[Sarıyaprak (Besni)|Sarıyaprak]] * [[Sayören (Besni)|Sayören]] * [[Sugözü (Besni)|Sugözü]] * [[Taşlıyazı (Besni)|Taşlıyazı]] * [[Tekağaç (Besni)|Tekağaç]] * [[Tokar (Besni)|Tokar]] * [[Toklu (Besni)|Toklu]] * [[Topkapı (Besni)|Topkapı]] * [[Uzunkuyu (Besni)|Uzunkuyu]] * [[Üçgöz (Besni)|Üçgöz]] * [[Yayıklı (Besni)|Yayıklı]] * [[Yazıbeydili (Besni)|Yazıbeydili]] * [[Yazıkarakuyu (Besni)|Yazıkarakuyu]] * [[Yelbastı (Besni)|Yelbastı]] * [[Yeniköy (Besni)|Yeniköy]] * [[Yoldüzü (Besni)|Yoldüzü]] * [[Yukarısöğütlü (Besni)|Yukarısöğütlü]] }} <noinclude> [[Kategoriya:Besni qala hám awılları]] [[Kategoriya:Túrkiya awılları navigaciya qutıları|Besni]] [[Kategoriya:Adıyaman navigaciya qutıları]] </noinclude> 0e31ruxyhonszrlszduugsy31pfj13i 3 40868 227215 2026-04-22T08:47:53Z Bot 3-f 14133 Xosh keldińiz! 227215 wikitext text/x-wiki == Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] [[Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba|Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |[[Fayl:Flag of Karakalpakstan.svg|60px|right|link=]] Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa xosh keldińiz, [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]! |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Wikipedia:Dáslepki qádemler]] [[Wikipedia:Dáslepki qádemler|Dáslepki qádemler]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Wikipedianıń qaraqalpaq tili bólimi paydalanıwshılarınıń atınan sizge jalınlı sálem jollaymız. Bul joybarda qatnasıw sizge yosh baǵıshlaydı dep úmit etemiz. Birinshi gezekte joybarda qatnasıwdıń tiykarǵı principleri menen tanısıp shıǵıńız: maqalalardı redaktorlawda [[Wikipedia:Bes tirek|batıl bolıńız]] hám bárqulla [[Wikipedia:Konsensus|iygilikli niyetler]] menen háreket etińiz. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Usı túymeni basıp qol qoyıw múmkin]]Wikipediada maqalalarda qol qoyıw shárt emes, sebebi maqala avtorı haqqındaǵı maǵlıwmat avtomatikalıq tárizde qáliplesedi hám bettiń redaktorlanıw tariyxında saqlanadı. Biraq siz [[Wikipedia:Forum|forumlаrdа]] yamasa ayırım [[Wikipedia:Talqılaw betleri|betlerdiń talqılawlarında]] pikir bildirgenińizde qolıńızdı qoyıwıńız kerek. Bunıń ushın pikirińiz sońında qatara tórt tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisin qoyıw yaki redaktorlaw pаnеliniń ásbaplar qatarındaǵı tiyisli túymeni basıw jetkilikli. Bunda atıńızdı (laqabıńızdı) qoldan jazıp otırıwıńız shárt emes. Ózińizdiń [[Paydalanıwshı:{{BASEPAGENAME}}|paydalanıwshı betińizde]] ózińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ornalastırıwıńız múmkin — mısalı, [[Wikipedia:Vavilon|til biliw kónlikpelerińiz]] yamasa qızıǵıwshılıǵıńız sheńberindegi tarawlar. Eger sizde sorawlar payda bolsa, onda sistemanıń [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents/kaa/ járdem] betinen paydalanıńız. Nabada ol jerde qanıqtırarlı juwap ala almasańız, sorawıńızdı [[Wikipedia:Forum|joybardıń forum betinde]] yamasa [[Special:MyTalk|jeke talqılaw betińizde]] jazıp qaldırıńız: ol jerge <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> úlgisin qollanıp sorawıńızdı qosıńız — basqalar sizge anıq járdem beredi. Nabada siz maqalanı redaktorlawdı qısqa máwlet ishinde juwmaqlay almasańız hám onı sońıraq dawam etpekshi bolsańız, bettiń basına <code><nowiki>{{redaktorlanbaqta}}</nowiki></code> úlgisin qosıp qoyıńız: bul basqa paydalanıwshılarǵa sol betti siz redaktorlap atırǵanlıǵıńız haqqında maǵlıwmat beredi. Isińiz juwmaqlanǵannan soń úlgini alıp taslawdı umıtpańız. Jáne bir márte xosh keldińiz! {{#if:|{{{1}}}}} <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Karakalpak Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Karakalpak skills are not good enough, that’s not a problem. We have an [[Wikipedia:Elshixana|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı]] [[Wikipedia:Maqalalardıń atalıwı|Maqalalardıń atalıwı]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw]] [[Wikipedia:Maqalalardı redaktorlaw|Maqalalardı redaktorlaw]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar]] [[Wikipedia:Ulıwma qaǵıydalar|Ulıwma qaǵıydalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] [[Wikipedia:Súwretlerden paydalanıw siyasatı|Súwretlerden paydalanıw siyasatı]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Wikipedia:Avtorlıq huqıqları]] [[Wikipedia:Avtorlıq huqıqları|Avtorlıq huqıqları]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Wikipedia:Glossariy]] [[Wikipedia:Glossariy|Glossariy]] |} --[[Paydalanıwshı:Bot 3-f|Bot 3-f]] ([[Paydalanıwshı talqılawı:Bot 3-f|talqılaw]]) 08:47, 2026-jıl 22-aprel (UTC) lharyq45cikz0qmyjxfgsovz5gv8w58 0 40869 227217 2026-04-22T09:59:52Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «{{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Ali Nagiev | negizgi atı = {{lang-az|Əli Nağı oğlu Nağıyev}} | súwret = Ali Naghiyev (cropped).jpg | súwret túsindirmesi = Ali Nagiev | lawazım = [[Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti]]niń baslıǵı | prezident = [[Ilham Aliyev]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = [[2019|2019-jıl]] [[20-iyun]] | aldınǵısı = [...» 227217 wikitext text/x-wiki {{Mámleketlik isker infoqutısı | qaraqalpaqsha atı = Ali Nagiev | negizgi atı = {{lang-az|Əli Nağı oğlu Nağıyev}} | súwret = Ali Naghiyev (cropped).jpg | súwret túsindirmesi = Ali Nagiev | lawazım = [[Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti]]niń baslıǵı | prezident = [[Ilham Aliyev]] | lawazımǵa kirisiw sánesi = [[2019|2019-jıl]] [[20-iyun]] | aldınǵısı = [[Mádet Guliev]] | lawazım_2 = Ázerbayjan Respublikası milliy qáwipsizlik ministriniń orınbasarı | lawazımǵa kirisiw sánesi_2 = [[2005|2005-jıl]] [[16-mart]] | lawazımnan ketiw sánesi_2 = [[2011|2011-jıl]] [[11-aprel]] | tuwılǵan sánesi = [[1958|1958-jıl]] [[8-noyabr]] | tuwılǵan ornı = [[Babek rayonı]], [[Naxchevan MSSR]], [[Ázerbayjan SSR]], [[SSSR]] | puqaralıǵı = {{AZE}} | bilim alǵan jeri = [[Ázerbayjan mámleketlik pedagogikalıq universiteti]] | kásibi = áskeriy xızmetker, mámleketlik isker | ilimiy ataǵı = [[General-polkovnik]] }} '''Ali Naghi ulı Nagiev''' ({{lang-az|Əli Nağı oğlu Nağıyev}}; [[1958|1958-jıl]] [[8-noyabr]]) — ázerbayjanlı [[general-polkovnik]], [[Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmeti]]niń baslıǵı, tutqınlar hám dereksiz joǵalǵan puqaralar boyınsha mámleketlik komissiyanıń baslıǵı. == Ómiri == Ali Nagiev 1958-jılı 8-noyabrde [[Naxshivan Avtonomiyalıq Keńes Socialistik Respublikası|Naxchevan Avtonomiyalı Sovet Socialistik Respublikası]]nıń [[Babek rayonı]]nda tuwılǵan<ref name=":02">{{Cite web|title=Əli Nağı oğlu Nağıyev|url=https://dtx.gov.az/en/management/ali-naghi-oglu-naghiyev.html|website=dtx.gov.az}}</ref>. 1981-jılı Ázerbayjan pedagogikalıq institutın tamamlaǵan<ref name=":02" />. Ol miynet jolın 1975-jılı baslaǵan. 1986-jılı SSSR Mámleketlik qáwipsizlik komitetiniń (KGB) joqarı kursların tamamlaǵannan soń, Ázerbayjan SSR Mámleketlik qáwipsizlik komitetiniń hám Ázerbayjan Respublikası Milliy qáwipsizlik ministrliginiń operativ quramlarında juwapkerli lawazımlarda xızmet etken<ref name=":02" />. Ázerbayjan Respublikası Prezidentiniń 2005-jıl 16-marttaǵı pármanı menen ol Ázerbayjan Respublikası milliy qáwipsizlik ministriniń orınbasarı etip tayınlandı<ref>{{Cite web|date=2005-03-16|title=Ə. N. Nağıyevin Azərbaycan Respublikası milli təhlükəsizlik nazirinin müavini təyin edilməsi haqqında|url=https://e-qanun.az/framework/9667|website=e-qanun.az}}</ref>. 2006-jılı oǵan General-mayor joqarı áskeriy ataǵı berildi. 2011–2019-jılları Ázerbayjan Respublikası Bas prokurorı janındaǵı Korrupciyaǵa qarsı gúres bas basqarması baslıǵınıń orınbasarı bolıp isledi. 2014-jılı oǵan III dárejeli mámleketlik ádilik máslahátshisi arnawlı ataǵı berildi<ref>{{Cite web|date=2014-08-15|title=Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələrin verilməsi haqqında|url=https://president.az/az/articles/view/12484|website=president.az}}</ref>. Ázerbayjan Respublikası Prezidentiniń 2019-jıl 20-iyundaǵı buyrıǵı menen Ali Nagiev Ázerbayjan Respublikası Mámleketlik qáwipsizlik xızmetiniń baslıǵı etip tayınlandı<ref>{{Cite web|date=2019-06-20|title=Ə.N.Nağıyevin Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi təyin edilməsi haqqında|url=https://president.az/az/articles/view/33610|website=president.az}}</ref>. Sol jıldıń 27-iyunında oǵan General-leytenant, al 2020-jıl 7-dekabrde General-polkovnik áskeriy ataǵı berildi<ref>{{Cite web|date=2020-12-07|title=Ə.N.Nağıyevə general-polkovnik ali hərbi rütbəsinin verilməsi haqqında|url=https://president.az/az/articles/view/48560|website=president.az}}</ref>. == Jeke ómiri == Onıń ulları Ilham hám Ilgar Nagievler kóshpes múlk hám qurılıs tarawındaǵı iri biznes imperiyasın basqaradı<ref>{{Cite web |date=2024 |title=COP Co-Opted: How corruption and undue influence threaten multilateral climate action |url=https://acdatacollective.org/wp-content/uploads/2024/10/COP-Co-Opted-How-Corruption-and-Undue-Influence-Threaten-Multilateral-Climate-Action_FIN.pdf |website=Transparency International}}</ref>. == Sıylıqları == * «Áskeriy xızmetleri ushın» medalı (1998)<ref>{{Cite web|date=1998-12-24|title=Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin bir qrup hərbi qulluqçusunun təltif edilməsi haqqında|url=https://e-qanun.az/framework/3405|website=e-qanun.az}}</ref>; * «Ázerbayjan bayraǵı» ordeni (2002)<ref name=":02" />; * «Watan ushın» medalı (2004)<ref>{{Cite web|date=2004-03-25|title=Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında|url=https://e-qanun.az/framework/5886|website=e-qanun.az}}</ref>; * «Mártlik ushın» medalı (2005)<ref>{{Cite web|date=2005-03-16|title=Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin bir qrup əməkdaşının təltif edilməsi haqqında|url=https://e-qanun.az/framework/9665|website=e-qanun.az}}</ref>; * «Watanǵa xizmeti ushın» III dárejeli (2018) hám I dárejeli (2020) ordenleri<ref name=":02" />; * «Zafar» ordeni (2020) — Ázerbayjan aymaqların azat etiw hám aymaqlıq pútinligin qayta tiklew jolındaǵı áskeriy operaciyalarda kórsetken professional basshılıǵı hám mártligi ushın<ref>{{Cite web|date=2020-12-09|title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında|url=https://president.az/az/articles/view/48681|website=president.az}}</ref>. == Derekler == {{Derekler}} == Sırtqı siltemeler == {{Commons kategoriya|Ali Naghiyev}} * [https://modern.az/az/news/204189 Əli Nağıyev DTX rəisi oldu] {{in lang|az}} * [http://azpolitika.info/?p=526687 ƏLİ NAĞIYEV DTX RƏİSİ TƏYİN OLUNDU!] {{in lang|az}} * [https://www.occrp.org/en/project/the-azerbaijani-laundromat/ali-nagiyev] {{DEFAULTSORT:Naǵıyev, Áli}} [[Kategoriya:1958-jılı tuwılǵanlar]] [[Kategoriya:Babek rayonınan shıqqanlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjanlı generallar]] [[Kategoriya:«Ázerbayjan bayraǵı» ordeni menen sıylıqlanǵanlar]] [[Kategoriya:Ázerbayjan mámleketlik pedagogikalıq universitetin tamamlaǵanlar]] [[Kategoriya:Ekinshi Tawlı Qarabaǵ urısınıń ázerbayjanlı áskeriy xızmetkerleri]] 8qbnyg4ia4u3j79bumk0j67bljn129r 0 40870 227219 2026-04-22T10:35:27Z Kvazimodo 10433 Taza bet jaratıldı: «2020-jılı 19-fevral kúni, kópshilikke [[Pop Smoke]] atı menen belgili Bashar Baraka Djekson AQShtıń Kaliforniya shtatı Los-Andjeles qalasındaǵı [[Hollywood Hills|Hollivud-Xillste]] ''[[The Real Housewives]]'' juldızı [[Teddi Mellencamp]] hám onıń kúyewi Edvin Arroyavege tiyisli úydi [[Airbnb]] arqalı jallap alıp jasap atırǵan edi<ref>{{cite news|url=https://www.tmz.com/2020/02/19/pop-smoke-dead-dies-20-murdered-home-invasion-robbery/|title=Rap...» 227219 wikitext text/x-wiki 2020-jılı 19-fevral kúni, kópshilikke [[Pop Smoke]] atı menen belgili Bashar Baraka Djekson AQShtıń Kaliforniya shtatı Los-Andjeles qalasındaǵı [[Hollywood Hills|Hollivud-Xillste]] ''[[The Real Housewives]]'' juldızı [[Teddi Mellencamp]] hám onıń kúyewi Edvin Arroyavege tiyisli úydi [[Airbnb]] arqalı jallap alıp jasap atırǵan edi<ref>{{cite news|url=https://www.tmz.com/2020/02/19/pop-smoke-dead-dies-20-murdered-home-invasion-robbery/|title=Rapper Pop Smoke Murdered In Home Invasion ...By 4 Masked Gunmen|access-date=February 19, 2020|website=[[TMZ]]|date=February 19, 2020|archive-date=November 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109105750/https://www.tmz.com/2020/02/19/pop-smoke-dead-dies-20-murdered-home-invasion-robbery/|url-status=live}}</ref><ref name="nydn3">{{cite news|last=Dillon|first=Nancy|date=May 7, 2021|title=Murdered Brooklyn rapper Pop Smoke was kicked on ground after being shot: witness|work=[[New York Daily News]]|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/music/ny-pop-smoke-murder-suspect-preliminary-hearing-los-angeles-20210506-gl43srm6lralbpnnrdmizixsnq-story.html|access-date=May 6, 2021|archive-date=May 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507163914/https://www.nydailynews.com/entertainment/music/ny-pop-smoke-murder-suspect-preliminary-hearing-los-angeles-20210506-gl43srm6lralbpnnrdmizixsnq-story.html|url-status=live}}</ref>. Tańǵı saat 4:30 lar átirapında bes kapyushonlı er adam, sonıń ishinde biri shańǵı nıqabın kiygen hám qolında tapanshası bar adam, ekinshi qabattaǵı balkon arqalı úyge bastırıp kirdi<ref name="lat">{{cite web|last1=Fry|first1=Hannah|last2=Brown|first2=August|last3=Winton|first3=Richard|date=February 19, 2020|title=Rapper Pop Smoke gunned down in Hollywood Hills home|url=https://www.latimes.com/california/story/2020-02-19/up-and-coming-rapper-pop-smoke-killed-in-hollywood-hills-home-by-masked-gunmen-police-say|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219190217/https://www.latimes.com/california/story/2020-02-19/up-and-coming-rapper-pop-smoke-killed-in-hollywood-hills-home-by-masked-gunmen-police-say|archive-date=February 19, 2020|access-date=February 20, 2020|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref><ref name="vibe">{{cite web|url=https://www.vibe.com/2020/02/pop-smoke-dead-home-invasion-robbery|title=Pop Smoke Dies At 20 After Home Invasion|website=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=February 19, 2020|access-date=November 12, 2020|archive-date=September 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925171409/https://www.vibe.com/2020/02/pop-smoke-dead-home-invasion-robbery|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://abc7news.com/pop-smoke-killed-shooting-hollywood-hills/5947471/|title=Rapper Pop Smoke killed during shooting inside multi-million dollar Hollywood Hills home, sources say|publisher=[[ABC News (United States)|ABC News]]|last=Yoo|first=Noah|date=February 19, 2020|access-date=November 12, 2020|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118193239/https://abc7news.com/pop-smoke-killed-shooting-hollywood-hills/5947471/|url-status=live}}</ref>. Bastırıp kirgenler hayaldıń basına qural taqap, onı óltiremen dep qorqıttı<ref name="complex21">{{cite news|last=Price|first=Joe|date=May 7, 2021|title=Witness Account of Pop Smoke's Fatal Shooting Detailed in Court Hearing|work=[[Complex (magazine)|Complex]]|url=https://www.complex.com/life/witness-account-of-pop-smoke-fatal-shooting-detailed-court-hearing|access-date=May 6, 2021|archive-date=May 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507180744/https://www.complex.com/life/witness-account-of-pop-smoke-fatal-shooting-detailed-court-hearing|url-status=live}}</ref><ref name="nydn3"/>. Bunnan kóp ótpey, hayal kelispewshilikten keyin bul adamlardıń Djeksonǵa úsh ret oq atqanın esitti<ref name="nydn3" />. [[Los-Andjeles policiya departamenti]] (LAPD) úyge bastırıp kiriw haqqındaǵı xabardı [[AQShtıń Shıǵıs jaǵalawı|Shıǵıs jaǵalawdan]] etilgen qońıraw arqalı aldı<ref name="new2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/02/26/arts/music/pop-smoke-murder-investigation.html|title=In Pop Smoke Murder Investigation, Evidence Sends Mixed Messages|last=Harris|first=Elizabeth A.|access-date=February 26, 2020|work=[[The New York Times]]|date=July 9, 2020|archive-date=February 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226180004/https://www.nytimes.com/2020/02/26/arts/music/pop-smoke-murder-investigation.html|url-status=live}}</ref>. Policiya altı minuttan keyin úyge jetip keldi hám Djeksonnıń denesinen birneshe oq jaraqatların taptı<ref>{{Cite web|url=https://www.reviewjournal.com/entertainment/music/rapper-pop-smoke-slain-in-hollywood-hills-reports-say-1960889/|title=Rapper Pop Smoke slain in Hollywood Hills, reports say|agency=The Associated Press|date=February 19, 2020|access-date=February 20, 2020|archive-date=February 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220193430/https://www.reviewjournal.com/entertainment/music/rapper-pop-smoke-slain-in-hollywood-hills-reports-say-1960889/|url-status=live}}</ref>. Ol qıstawlı túrde [[Sedars-Sinay medicinalıq orayı|Sedars-Sinay medicinalıq orayına]] jetkerildi hám ol jerde shıpakerler onıń kókireginiń shep tárepine [[torakotomiya]] operasiyasın isledi<ref>{{cite news|url=https://www.tmz.com/2020/03/02/pop-smoke-death-certificate-cause-of-death-brooklyn-burial/|title=Pop Smoke Will Be Laid To Rest In Brooklyn|access-date=March 2, 2020|website=[[TMZ]]|date=July 19, 2020|archive-date=March 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304120341/https://www.tmz.com/2020/03/02/pop-smoke-death-certificate-cause-of-death-brooklyn-burial/|url-status=live}}</ref>. Birneshe saattan keyin onıń qaytıs bolǵanlıǵı járiyalandı<ref name="vul">{{cite news|last=Haylock|first=Zoe|date=July 9, 2020|title=Everything We Know About Pop Smoke's Death|work=[[Vulture (magazine)|Vulture]]|url=https://www.vulture.com/article/pop-smoke-death-info-explained.html|access-date=July 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507093115/https://www.vulture.com/article/pop-smoke-death-info-explained.html|archive-date=May 7, 2021}}</ref><ref>{{cite news|last=Thomas|first=Hobbs|date=February 19, 2021|title=The Pop Smoke phenomenon: How the late rapper became a superstar in death|work=[[The Independent]]|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/pop-smoke-rapper-death-b1802391.html|access-date=February 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507102401/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/pop-smoke-rapper-death-b1802391.html|archive-date=May 7, 2021}}</ref>. Ol 20 jasta edi. 21-fevral kúni Los-Andjeles okruginiń Medicina ekspertizası hám koroner departamenti Djeksonnıń ólimine kókirek qápesinen alǵan oq jaraqatı sebep bolǵanın málim etti<ref name=lat/>. [[Los-Andjeles policiya departamenti]] (LAPD) dáslep Djeksonnıń ólimin onıń [[Crips]] toparı menen baylanısı bolǵanı ushın jınayatshı toparlarǵa qatnası bar dep gúman qılǵan<ref name="vul" />. Biraq keyinirek LAPD onıń ólimine úyge qaraqshılıq etiw háreketiniń kútilmegende jánjelge aylanıp ketiwi sebep bolǵan dep esapladı<ref>{{cite news|url=https://www.tmz.com/2020/07/19/pop-smoke-murder-lapd-detectives-tracked-down-alleged-murderers-killers/|title=Pop Smoke Murder Case How LAPD Found Alleged Killers ...The Old-Fashioned Way!!!|access-date=July 19, 2020|publisher=[[TMZ]]|date=July 19, 2020|archive-date=July 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719083154/https://www.tmz.com/2020/07/19/pop-smoke-murder-lapd-detectives-tracked-down-alleged-murderers-killers/|url-status=live}}</ref>. Bastırıp kirgenler úyden qashıp ketpesten aldın Djeksonnıń altın saatın hám basqa da zergerlik buyımların urlap ketken dep esaplanǵan<ref name="complex21" />. 2021-jılı may ayında bastırıp kirgen tórt adamnıń eń jası bolǵan 15 jaslı óspirim jas óspirimlerdi saqlaw orayındaǵı kameralası menen bolǵan jazıp alınǵan sáwbet dawamında Djeksonnıń brilyantlar menen bezelgen [[Rolex]] saatı ushın onı óltirgenin boynına alǵanı aytıladı<ref name="nydn2">{{cite news|last=Dillon|first=Nancy|date=May 7, 2021|title=Pop Smoke was murdered by 15-year-old shooter who admitted slaying to detention center cellmate: detective testifies|work=[[New York Daily News]]|url=https://www.nydailynews.com/news/crime/ny-murder-of-brooklyn-rapper-pop-smoke-center-of-la-court-hearing-20210507-4ugcundl5fgsrjmbt3lrayekmi-story.html|access-date=May 7, 2021|archive-date=May 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508002206/https://www.nydailynews.com/news/crime/ny-murder-of-brooklyn-rapper-pop-smoke-center-of-la-court-hearing-20210507-4ugcundl5fgsrjmbt3lrayekmi-story.html|url-status=live}}</ref>. 15 jaslı óspirim kameralasına Djekson dáslep olardıń zergerlik buyımların beriw talabına razı bolǵanın, biraq keyin olarǵa qarsılıq kórsetpekshi bolǵanın, usı tartıs waqtında Djeksonnıń basına [[Pistol-whipping|tapansha sabı menen urıp]], [[Beretta 92]] tapanshasınan oq atqanın aytıp bergen<ref name="beast">{{cite news|last=Olding|first=Rachel|date=May 7, 2021|title=Rapper Pop Smoke Was Shot by 15-Year-Old Over Diamond-Studded Rolex: Detective|work=[[The Daily Beast]]|url=https://www.thedailybeast.com/rapper-pop-smoke-was-shot-by-15-year-old-over-diamond-studded-rolex-detective-says|access-date=May 7, 2021|archive-date=May 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507230617/https://www.thedailybeast.com/rapper-pop-smoke-was-shot-by-15-year-old-over-diamond-studded-rolex-detective-says|url-status=live}}</ref>. Bastırıp kirgenler onıń Rolex saatın urlap ketip, keyin onı 2000 dollarǵa satıp jibergen<ref name="nydn2" /><ref name="beast" />. == Derekler == {{Derekler}} {{Pop Smoke}} {{DEFAULTSORT:Pop Smoke}} [[Kategoriya:2020-jılı Los-Andjeleste]] [[Kategoriya:2020-jılı AQShtaǵı adam óltiriwler]] [[Kategoriya:2020-jıllardaǵı Kaliforniyadaǵı jınayatlar]] [[Kategoriya:2020-jıl fevral ayında AQShtaǵı jınayatlar]] [[Kategoriya:Los-Andjelestegi adam óltiriwler]] [[Kategoriya:Pop Smoke|Óltiriliwi]] m0e6mdsp63dawhqms72yqmlcef126pt