Wikipedia
kabwiki
https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Media
Uslig
Mmeslay
Amseqdac
Amyannan umsqedac
Wikipedia
Amyannan n Wikipedia
Tugna
Amyannan n tugna
MediaWiki
Amyannan n MediaWiki
Talɣa
Amyannan n talɣa
Tallat
Amyannan n tallat
Taggayt
Amyannan n taggayt
Awwur
Amyannan uwwur
Asenfaṛ
Amyannan usenfaṛ
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
Tisuḍaḍ
0
15252
116220
115278
2026-04-28T12:11:13Z
Abillardoo
16203
116220
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Tisuḍaḍ''' neɣ '''Timsuḍaḍ''' ([[isem ussnan]]: ''Mammalia'') d [[adu-wadur|ader-adur]] i d-ikkan seg [[astirf (tasnudert)|wadur]] n [[timtegzitin|tnaɣlalin]]. Ader-adur ayi iga d [[angazsartu]] n [[tinefrawin|iɣersiwen inefrawen]] [[agensuzɣal|igensuzɣalen]].<br/>
Deg useggas n 2006 ttwasnen-d azal n 5702 n [[Talmest|telmas]] n temsiffatin, Ttwasgerwent deg: 1229 n [[tawsit (tudersent)|tewsitin]], 153 n [[tawacult (tasnudert)|twaculin]] d 29 n [[tafesna (tasnudert)|tfesna]], Deg useggas n 2008 tessemdu (tkemmel) tuddsa n [[Tiddukla tagreɣlant i waray n tgama]] (IUCN) 17000 n tecrawin tusnatin n temseffatin n umadal n [[umuɣ azeggaɣ n IUCN|umuɣ-is azeggaɣ]] yessawṭen ar 5488 n telmas.
Timesiffatin yakk tarrwent s [[tarrawt]] anagar [[Tiynakkayin]] tismusin (tid yettarwen s tmellalin), Azal ameqran n temsiffatin tisdisin n tfesna (6 n tfesna) ṭṭafarent tagrawt n [[tinefra]] d tid:
* [[Timseɣẓaẓ]]: ([[aɣeṛda|iɣerdayen]], [[arruy|arruyen]], [[amekdad|imekdaden]], [[ilef n waman|ilfan n waman]]
* [[Tizeɣnennayin]]: ([[Azeɣnennay]]... )
* [[Timenteẓẓatin]]: ([[Amenteẓẓa]], [[Aɣezkal]] ...).
Krad (3) n tfesna timeqranin yettwasxedmen deg [[Tasartut n tesnudert]]:
* [[Tigejdanin]]: Dɣa d tayyi i yeṭṭafar [[afgan|uwsit afgan]]
* [[Tisenfednin]]
* [[Timseksumin]]: ([[Amcic|imcac]], [[izem|izmawen]], [[aɣilas|iɣilasen]], [[ademri|idemriyen]], [[ursu|ursuten]] ...)
== Imniren ==
[[Category:Aɣersiw]]
rkww40xup0myfao5g4sfcchd6irffp9
116221
116220
2026-04-28T12:11:41Z
Abillardoo
16203
Abillardoo yebeddel isem n usebtar seg [[Timsuṭad]] ar [[Tisuḍaḍ]]
116220
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
'''Tisuḍaḍ''' neɣ '''Timsuḍaḍ''' ([[isem ussnan]]: ''Mammalia'') d [[adu-wadur|ader-adur]] i d-ikkan seg [[astirf (tasnudert)|wadur]] n [[timtegzitin|tnaɣlalin]]. Ader-adur ayi iga d [[angazsartu]] n [[tinefrawin|iɣersiwen inefrawen]] [[agensuzɣal|igensuzɣalen]].<br/>
Deg useggas n 2006 ttwasnen-d azal n 5702 n [[Talmest|telmas]] n temsiffatin, Ttwasgerwent deg: 1229 n [[tawsit (tudersent)|tewsitin]], 153 n [[tawacult (tasnudert)|twaculin]] d 29 n [[tafesna (tasnudert)|tfesna]], Deg useggas n 2008 tessemdu (tkemmel) tuddsa n [[Tiddukla tagreɣlant i waray n tgama]] (IUCN) 17000 n tecrawin tusnatin n temseffatin n umadal n [[umuɣ azeggaɣ n IUCN|umuɣ-is azeggaɣ]] yessawṭen ar 5488 n telmas.
Timesiffatin yakk tarrwent s [[tarrawt]] anagar [[Tiynakkayin]] tismusin (tid yettarwen s tmellalin), Azal ameqran n temsiffatin tisdisin n tfesna (6 n tfesna) ṭṭafarent tagrawt n [[tinefra]] d tid:
* [[Timseɣẓaẓ]]: ([[aɣeṛda|iɣerdayen]], [[arruy|arruyen]], [[amekdad|imekdaden]], [[ilef n waman|ilfan n waman]]
* [[Tizeɣnennayin]]: ([[Azeɣnennay]]... )
* [[Timenteẓẓatin]]: ([[Amenteẓẓa]], [[Aɣezkal]] ...).
Krad (3) n tfesna timeqranin yettwasxedmen deg [[Tasartut n tesnudert]]:
* [[Tigejdanin]]: Dɣa d tayyi i yeṭṭafar [[afgan|uwsit afgan]]
* [[Tisenfednin]]
* [[Timseksumin]]: ([[Amcic|imcac]], [[izem|izmawen]], [[aɣilas|iɣilasen]], [[ademri|idemriyen]], [[ursu|ursuten]] ...)
== Imniren ==
[[Category:Aɣersiw]]
rkww40xup0myfao5g4sfcchd6irffp9
Amdeɣ
0
18591
116218
116217
2026-04-28T12:05:13Z
Abillardoo
16203
116218
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|thumb|Amdeɣ]]
'''Amdeɣ''' ([[isem ussnan]]: '''Giraffa''') d [[tawsit (tudersent)|tawsit]] n [[timsuṭad|tsuḍaḍ]] [[tisenfednin]] yeṭṭafaren [[tawacult (tasnudert)|tawacult]] n [[timedɣin|tmedɣin]] deg [[adu-tfesna|wader-fesniw]] n [[timesluffaẓ|tmesluffaẓ]]. Tawsit-a tegber seg 4 n [[talmest|telmas]] tigejdanin iy ttidiren deg kra n tamiwin [[Tafriqt|Tefriqt]], seg tmurt n [[Ččad]] ɣer [[Tafriqt n Wenẓul]]. Seld n imelyan n iseggasen n [[Tamhazt|temhazt]], amdeɣ ila-d (ikseb) [[asemmili]] ussaf s [[iri (agman)|yiri]] ɣezzifen i wakken ad [[takessawt|teksu]] akken iwata deg [[aseklu|iddagen d isekla]] yeflalen (ɛlayen).
[[Asnudran|Imusnawen n tesnudert]] [[asismel n tesnudert|ssnemlen]]-d 9 n [[tadulmest|tdu-lemsin]] yemgaraden deg talɣa d uglim, aya seg tsut tis 19. Maca deg tikwal niḍen, tidulemsin-a, ttusemlent d tilmas iy beddun s iman-nsent. Tilmas n umdeɣ s umata t tid yettwaggzen s imizi n ungar, anda amḍan-nsent d win yettadren s tmentilt n ugmar d uzelli n tnezduɣt-nsent tagamant, anda seg useggas n seg 1985 alammi 2015, amḍan n yimedɣen yuder-d s wazal n 40%.
== Aglam ==
Amdeɣ iga d aɣersiw [[Tamsartut tamirant|amiran]] yeflalen (ɛlayen) yakk, S tmella (s lfḍel) n yiri-ynes ɣezzifen yettawṭen deg teɣzi seg 5,50 m ar 5,80 m, ɣas akken iri-ynes ɣezzif anect-a yakk maca amdan n [[takerduft|tkerdufin-is]] d win yegdan amdan n tkerdufin ɣer yakk [[timsuṭad]] n iden (7 i wazal n 40 cm), [[Azuk]] n umdeɣ yettili gar n 750 ar 1100 kg ɣer [[tawtemt|twetmin]] akken i yezmer ad yiweṭ ar 2000 kg ɣer [[awtem|iwetmen]]
== Ideggan n tudert ==
Ideggan n tudert n umdeɣ d win igan d imuren ur yeddukel ara, tiɣerfin-is mnizwin-t, Seg [[Ččad]] deg Ugafa ar [[Tafriqt n wenẓul]] deg unẓul, Maca s umata ttilin-t s tuget deg [[Kenya]] d [[Tanzanya]] d [[Butswana]] d [[Zambya]] yakk d [[Nnijer]], ideggan i tra (i tḥemmel) ad tt-idir degsen d [[alma|ilmayen]] yeldin d Sabana yakk d [[amadaɣ|imudaɣ]], Učči-ynes agejdan d [[iferr|iferran]] n yiwen n [[aseklu|waddag]] isem-is [[afagag]] anda tkessu dges deg teflelt ur tt-iwṭent ara ɣures [[tisuṭad]] n iden
== Asismel d tsartut ==
'''Tufrart d temhazt''' <br/>
Amdeɣ d aɣersiw yeṭṭafaren [[Adu-tfesna]] n [[timesluffaẓ|tmesluffaẓ]], Anda id tessken tezrawt (taɣuri) d akken aṭas n igmanen-is ttuɣalen iẓuran-is ar ''tallit Tayosint'' deg [[Asya talemmast]] d [[Tamrikt n Ugafa|Marikan n Ugafa]]
== Ẓeṛ daɣen ==
[[Category:iɣersiwen]]
[[Category:tisenfednin]]
[[Category:timesluffaẓ]]
[[Category:Timestuga]]
[[Category:Timsuṭad]]
c9ixyataifg2funp10xl1k3d5zhf561
116219
116218
2026-04-28T12:09:22Z
Abillardoo
16203
/* Aglam */
116219
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox}}
[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|thumb|Amdeɣ]]
'''Amdeɣ''' ([[isem ussnan]]: '''Giraffa''') d [[tawsit (tudersent)|tawsit]] n [[timsuṭad|tsuḍaḍ]] [[tisenfednin]] yeṭṭafaren [[tawacult (tasnudert)|tawacult]] n [[timedɣin|tmedɣin]] deg [[adu-tfesna|wader-fesniw]] n [[timesluffaẓ|tmesluffaẓ]]. Tawsit-a tegber seg 4 n [[talmest|telmas]] tigejdanin iy ttidiren deg kra n tamiwin [[Tafriqt|Tefriqt]], seg tmurt n [[Ččad]] ɣer [[Tafriqt n Wenẓul]]. Seld n imelyan n iseggasen n [[Tamhazt|temhazt]], amdeɣ ila-d (ikseb) [[asemmili]] ussaf s [[iri (agman)|yiri]] ɣezzifen i wakken ad [[takessawt|teksu]] akken iwata deg [[aseklu|iddagen d isekla]] yeflalen (ɛlayen).
[[Asnudran|Imusnawen n tesnudert]] [[asismel n tesnudert|ssnemlen]]-d 9 n [[tadulmest|tdu-lemsin]] yemgaraden deg talɣa d uglim, aya seg tsut tis 19. Maca deg tikwal niḍen, tidulemsin-a, ttusemlent d tilmas iy beddun s iman-nsent. Tilmas n umdeɣ s umata t tid yettwaggzen s imizi n ungar, anda amḍan-nsent d win yettadren s tmentilt n ugmar d uzelli n tnezduɣt-nsent tagamant, anda seg useggas n seg 1985 alammi 2015, amḍan n yimedɣen yuder-d s wazal n 40%.
== Aglam ==
Amdeɣ iga d aɣersiw [[Tamsartut tamirant|amiran]] yeflalen (ɛlayen) yakk, s tmella (s lfḍel) n yiri-ines ɣezzifen yettawḍen deg teɣzi seg 5,50 m ɣer 5,80 m. Ɣas akken iri-ines ɣezzif anect-a yakk, maca amḍan n [[taɣlamt|teɣlalin]] yellan deg-s d win yegdan tiɣlalin yellan deg yirawen n telmas tsuḍaḍ nmiden yakk (7 i wazal n 40 cm). [[Azuk]] n umdeɣ yettili gar n 750 ɣer 1100 kg ɣer [[tawtemt|twetmin]], akken i yezmer ad yiweḍ ɣer 2000 kg ɣer [[awtem|iwetmen]].
== Ideggan n tudert ==
Ideggan n tudert n umdeɣ d win igan d imuren ur yeddukel ara, tiɣerfin-is mnizwin-t, Seg [[Ččad]] deg Ugafa ar [[Tafriqt n wenẓul]] deg unẓul, Maca s umata ttilin-t s tuget deg [[Kenya]] d [[Tanzanya]] d [[Butswana]] d [[Zambya]] yakk d [[Nnijer]], ideggan i tra (i tḥemmel) ad tt-idir degsen d [[alma|ilmayen]] yeldin d Sabana yakk d [[amadaɣ|imudaɣ]], Učči-ynes agejdan d [[iferr|iferran]] n yiwen n [[aseklu|waddag]] isem-is [[afagag]] anda tkessu dges deg teflelt ur tt-iwṭent ara ɣures [[tisuṭad]] n iden
== Asismel d tsartut ==
'''Tufrart d temhazt''' <br/>
Amdeɣ d aɣersiw yeṭṭafaren [[Adu-tfesna]] n [[timesluffaẓ|tmesluffaẓ]], Anda id tessken tezrawt (taɣuri) d akken aṭas n igmanen-is ttuɣalen iẓuran-is ar ''tallit Tayosint'' deg [[Asya talemmast]] d [[Tamrikt n Ugafa|Marikan n Ugafa]]
== Ẓeṛ daɣen ==
[[Category:iɣersiwen]]
[[Category:tisenfednin]]
[[Category:timesluffaẓ]]
[[Category:Timestuga]]
[[Category:Timsuṭad]]
7ye605sannrscrlrsz7ekhuha0ran8p
Titrit
0
19141
116226
94087
2026-04-29T03:36:47Z
EmausBot
1720
تصليح تحويلة مزدوجة إلى [[Titrawin]]
116226
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Titrawin]]
c5bi13lh7lzgvii131l8sfp507xbuh2
Timsuṭad
0
25437
116222
2026-04-28T12:11:41Z
Abillardoo
16203
Abillardoo yebeddel isem n usebtar seg [[Timsuṭad]] ar [[Tisuḍaḍ]]
116222
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tisuḍaḍ]]
fzk3piuzs0gemi8n5pb9lf1gbvz0yjn
Inemmucen
0
25438
116223
2026-04-28T18:38:10Z
Aymen Bahi Bin Ali Bin mouh
15834
Yettwarna s tsuqilt n usebter " [[:ar:Special:Redirect/revision/74329143|النمامشة]]"
116223
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}
[[ملف:Nememcha.jpg|vignette]]
Nemenca neɣ Lmamcha neɣ Memecha<ref>https://books.google.dz/books?id=7pStDQAAQBAJ&pg=PA81&dq=%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B4%D8%A9&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwjn2sTUrpbqAhVSVhoKHTt9DpwQ6AEwAXoECAEQAg#v=onepage&q=%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B4%D8%A9&f=false</ref> (s tmaziɣt: ⴰ ⵀⵎⵎⵛ) d yiwet n tkunfidiṛalit n teqbilt tameqqrant ay yettekkan ɣer Yimaziɣen Icawiyen ay izedɣen deg Tefriqt n Ugafa. Yebna ɣef tlata n leɛrac[5] i yedduklen deg yiwet n temnaḍt di tmurt n [[Lezzayer]] yewwin isem-is, idurar n Nemencha neɣ Aurès Nemencha, anda i d-llan seg tdukli n Yimaziɣen n Zenata d Auregha (Ḥawara). Ass-a zedɣen deg twilayin n [[Tbessa]] d Xenchela.
*
*
[[Taggayt:Iɣerfan d tiwsitin timaziɣin]]
bj2dso3f7i6z3dwn9uhj8pzl32sjccz
Amedyaz
0
25439
116224
2026-04-28T18:57:21Z
Aymen Bahi Bin Ali Bin mouh
15834
Yettwarna s tsuqilt n usebter " [[:en:Special:Redirect/revision/1350062182|Poet]]"
116224
wikitext
text/x-wiki
Amedyaz d amdan i izerwen u i d-isuffuɣen tamedyazt. Imedyazen zemren ad sbadun iman-nsen s yisem-agi, neɣ ad ten-id-sbadun wiyaḍ. Amedyaz yezmer ad yili d amesnazu (axemmim, amesnasli, ameskar neɣ amaru) i d-yettlusun tiseddarin (s tmiwa neɣ s tira), neɣ d win i d-isukkun taẓuri-s zdat n lɣaci.
Mahal n umedyaz d win n unirmes (communication), i d-isbegginen ixemmimen ama s unamek n tira (am uglam n yiwet n tmuɣli neɣ n wemkan) neɣ s unamek n tumnayt (metaphor). Imedyazen llan seg zman n umezruy amezwaru, deg tmeslayin meṛṛa, yerna d-fkan imahalen i d-yemgerraden seg yidles ɣer wayeḍ. Seg yal tɣerma d tutlayt, imedyazen semrasen yal ssenf n uɣanib i d-yettbeddilen s lweqt, d aya i d-yeglan s yimedyazen ur nḥisseb ara, yemgerraden am tsekla i d-suffuɣen seg mi i d-llant tarrayin n tira.
== Amzruy ==
=== Imedyazen n zik ===
Tɣerma n [[Sumer]] tella d tagejdit deg umezruy n tmedyazt n zik. 'Taggala n Gilgamec', i d tamedyazt n tuggala i yettwassnen aṭas, tettwura deg tsuta tis tlata n Ur (Ur III) deg lqern wis 21 uqbel lmilad. Tifiriyin n tmedyazt-agi kemmlent deg tira d tuffɣa alamma d lqern wis 6 neɣ wis 1 n lqern uqbel lmilad. Ladɣa, imi i d-tekka seg tmiwa (tradition orale), amedyaz-is ur yettwassen ara.
Taqsiḍt n Sinuhe tella d tamedyazt n tullist i yettwassnen aṭas deg tgelda tanammast n Maṣer (Middle Kingdom), tettwura deg lqern wis 18 uqbel lmilad. Teḥka-d ɣef yiwen n wergaz n Maṣer isem-is Sinuhe, i yerwlen seg tamurt-is u yezdeɣ deg tmurt n lbeṛṛani alamma d tuɣalin-is, uqbel lmut-is s drus. Taqsiḍt n Sinuhe d yiwet seg tmedyazin n tullist i yellan deg Maṣer n zik. Imusnawen nnan-d belli Sinuhe d win i d-yuran taqsiḍt-is s yiman-is, iwakken ad d-yeglem tudert-is; daymi i d-nnan belli Sinuhe d argaz i yellan s tideț deg umezruy.
Deg [[Ruma n zik|Rum n zik]], imedyazen n uswir llan s umata d wid i d-ttaken tallelt sɣur imḍebbren, gar-asen imeqqranen n tmetti d yiserdasen. Acku, Gaius Cilnius Maecenas, imeddukkal n Caesar Augustus, yella d amallal (patron) ameqqran n imedyazen n tallit n Augustus, gar-asen Horace d Virgil. Ovid, win yettwassnen aṭas deg tamedyazt, yettwanfa seg Rum sɣur Augustus amezwaru ɣef ljal n yiwet n tmedyazt-is.
4lwfrn6imaxpwog0154p3dm8r5u9zhp
Mmeslay:Tsunami
1
25440
116225
2026-04-28T19:57:48Z
~2026-26061-63
16602
/* acu idattan n uxenzir */ tigezmi tamaynut
116225
wikitext
text/x-wiki
== acu idattan n uxenzir ==
acu idattan n uxenzir [[Uslig:Contributions/~2026-26061-63|~2026-26061-63]] ([[Amyannan umsqedac:~2026-26061-63|discussion]]) 28 Yebrir 2026 à 19:57 (UTC)
d3anasmeq1loqch5itv8nsefh9uxv0i