Wikipedia kabwiki https://kab.wikipedia.org/wiki/Asebter_agejdan MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Uslig Mmeslay Amseqdac Amyannan umsqedac Wikipedia Amyannan n Wikipedia Tugna Amyannan n tugna MediaWiki Amyannan n MediaWiki Talɣa Amyannan n talɣa Tallat Amyannan n tallat Taggayt Amyannan n taggayt Awwur Amyannan uwwur Asenfaṛ Amyannan usenfaṛ TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Buεfif 0 12446 116470 69406 2026-05-14T07:56:31Z EmausBot 1720 تصليح تحويلة مزدوجة إلى [[Tameryust]] 116470 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Tameryust]] cn0mqpmg0vzvhxy5rjeggmd4far46la Umuɣ azeggaɣ n IUCN 0 15257 116466 80209 2026-05-13T18:53:25Z Abillardoo 16203 /* */ 116466 wikitext text/x-wiki [[Image:Status iucn3.1.svg|thumb]] [[Image:Status TNC.svg|thumb]] '''Umuɣ azeggaɣ n telmas yettwaggzen s ungar''' d umuɣ id yessufuɣ [[tiddukla tagreɣlant i waray n tgama]] yessismilen u yeɣɣaren [[addad n taggaẓt|addad n uray]] n telmas n [[imɣan|yemɣan]] d [[aɣersiw|iɣersiwen]] tennulfa-d deg useggas n 1963. == Asismel d tsartut n telmas == * [[Angar|Tilmas inegren]] (EX) * [[Tenger deg wezɣar|Tilmas inegren deg wezɣar]] (EW) d tilmas yellan kan deg [[tarayt tagamant|tarayin tigmawin]] akked [[talmat n iɣersiwen|tilmayin n iɣersiwen]] acku negren deg wezɣar * [[Talmas deg umihi uzɣin]]: (CR) d tilmas yudsen s waṭas ar [[angar|wengar]] deg [[agama|ugama]] * [[Tilmas deg umihi|Tilmas yettwaggzen s umihi wengar]]: (EN) d tilmas yettwaggzen s waṭas deg ugama * [[Talmest ur tettwageẓ]]: (VU) d tilmas yettwaggzen ar umihi ɣas mači s waṭas * [[Talmest tudes ar umihi]]: (NT) * [[Talmest ur tettwaggez]] (LC) * [[Talmest s isefka idrusen]] (DD) * [[Ur yessazel]] (NE) kjck5i4q6sncs98fes3sq9piduzdmzm 116467 116466 2026-05-13T18:53:35Z Abillardoo 16203 116467 wikitext text/x-wiki [[Image:Status iucn3.1.svg|thumb]] [[Image:Status TNC.svg|thumb]] '''Umuɣ azeggaɣ n telmas yettwaggzen s ungar''' d umuɣ id yessufuɣ [[tiddukla tagreɣlant i waray n tgama]] yessismilen u yeɣɣaren [[addad n taggaẓt|addad n uray]] n telmas n [[imɣan|yemɣan]] d [[aɣersiw|iɣersiwen]] tennulfa-d deg useggas n 1963. == Asismel d tsartut n telmas == * [[Angar|Tilmas inegren]] (EX) * [[Tenger deg wezɣar|Tilmas inegren deg wezɣar]] (EW) d tilmas yellan kan deg [[tarayt tagamant|tarayin tigmawin]] akked [[talmat n iɣersiwen|tilmayin n iɣersiwen]] acku negren deg wezɣar * [[Talmas deg umihi uzɣin]]: (CR) d tilmas yudsen s waṭas ar [[angar|wengar]] deg [[agama|ugama]] * [[Tilmas deg umihi|Tilmas yettwaggzen s umihi wengar]]: (EN) d tilmas yettwaggzen s waṭas deg ugama * [[Talmest ur tettwageẓ]]: (VU) d tilmas yettwaggzen ar umihi ɣas mači s waṭas * [[Talmest tudes ar umihi]]: (NT) * [[Talmest ur tettwaggez]] (LC) * [[Talmest s isefka idrusen]] (DD) * [[Ur yessazel]] (NE) == Imniren == 239ojav66sr7dllzv5k2xpf0dh0gg73 116468 116467 2026-05-13T18:55:02Z Abillardoo 16203 /* */ 116468 wikitext text/x-wiki [[Image:Status iucn3.1.svg|thumb]] [[Image:Status TNC.svg|thumb]] '''Umuɣ azeggaɣ n telmas yettwaggzen s ungar''' d yiwen n wumuɣ id tessufuɣ [[tiddukla tagreɣlant i waray n tgama]] iy ssismilen, iy yeɣɣaren [[addad n taggaẓt|addad n uray]] n [[talmest|telmas]] n [[imɣan|yemɣan]] d [[aɣersiw|iɣersiwen]]. Tuddsa ayi tennulfa-d deg useggas n 1963. == Asismel d tsartut n telmas == * [[Angar|Tilmas inegren]] (EX) * [[Tenger deg wezɣar|Tilmas inegren deg wezɣar]] (EW) d tilmas yellan kan deg [[tarayt tagamant|tarayin tigmawin]] akked [[talmat n iɣersiwen|tilmayin n iɣersiwen]] acku negren deg wezɣar * [[Talmas deg umihi uzɣin]]: (CR) d tilmas yudsen s waṭas ar [[angar|wengar]] deg [[agama|ugama]] * [[Tilmas deg umihi|Tilmas yettwaggzen s umihi wengar]]: (EN) d tilmas yettwaggzen s waṭas deg ugama * [[Talmest ur tettwageẓ]]: (VU) d tilmas yettwaggzen ar umihi ɣas mači s waṭas * [[Talmest tudes ar umihi]]: (NT) * [[Talmest ur tettwaggez]] (LC) * [[Talmest s isefka idrusen]] (DD) * [[Ur yessazel]] (NE) == Imniren == 5igej3168267isyawgh4r1r6z6io9ui Tikelmanin 0 15258 116464 92070 2026-05-13T18:47:59Z Abillardoo 16203 /* */ 116464 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''Tikelmanin''' ([[isem ussnan]]: '''Amphibia''') d [[aɣersiw|iɣersiwen]] ilan (isɛan) [[aglim]] war [[Tinesnest|tikbert]] anagar drus kan n telmas gar-asent, Tessegraw tudert gar n [[aman|waman]] d wakal, Llan-t wazal n 3200 n telmas n tmankalin id yesskanayen yiwet [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n [[timtegzitin]] am: [[amqerqur|imqerqar]], [[agru|igra]] d [[Taydest|tiydsin]] == Tasartut d usismel n tmankalin == == Tifekkiwin n tmankalin == == Tudert d tmeddurt == == Amezruy n tmankalin == == Ẓeṛ daɣen == * [[Agru]] * [[Amqerqur]] [[Category:iɣersiwen]] cgkkfwj36dk8h1gffn5hshluhrjvw5s 116465 116464 2026-05-13T18:48:29Z Abillardoo 16203 /* */ 116465 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''Tikelmanin''' ([[isem ussnan]]: '''Amphibia''') d [[asmil (tasnudert)|asmil]] [[aɣersiw|iɣersiwen]] ilan (isɛan) [[aglim]] war [[Tinesnest|tikbert]] anagar drus kan n telmas gar-asent, Tessegraw tudert gar n [[aman|waman]] d wakal, Llan-t wazal n 3200 n telmas n tmankalin id yesskanayen yiwet [[tafesna (tasnudert)|tfesna]] n [[timtegzitin]] am: [[amqerqur|imqerqar]], [[agru|igra]] d [[Taydest|tiydsin]] == Tasartut d usismel n tmankalin == == Tifekkiwin n tmankalin == == Tudert d tmeddurt == == Amezruy n tmankalin == == Ẓeṛ daɣen == * [[Agru]] * [[Amqerqur]] [[Category:iɣersiwen]] tk11xh9c5x9v3p8fzo7dohd97uxrmms 116469 116465 2026-05-13T18:57:20Z Abillardoo 16203 /* */ 116469 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox}} '''Tikelmanin''' ([[isem ussnan]]: '''Amphibia''') d [[asmil (tasnudert)|asmil]] i d-issiliɣen tagrawt n [[aɣersiw|iɣersiwen]] [[timsuṭad|isuḍaḍ]] [[tikuẓdarin|ikuẓḍaren]] ilan (isɛan) [[aglim]] war [[Tiferkekt|tikbert]] (anagar drus kan n telmas gar-asent). [[talmest|Tilmas ]] n usmil-a d tid yessegrawen tudert gar n [[aman|waman]] d wakal. Ɣef tikti n [[Umuɣ azeggaɣ n IUCN|wumuɣ azeggaɣ n IUCN]], azal n 40% seg 8100 n telmas yellan n tkelmanin ttwaggzent s yimizi n ungar. == Tasartut d usismel n tmankalin == == Tifekkiwin n tmankalin == == Tudert d tmeddurt == == Amezruy n tmankalin == == Ẓeṛ daɣen == * [[Agru]] * [[Amqerqur]] [[Category:iɣersiwen]] f7relua3or9m7jfxduov7ppkjs4qxwl Timessferranin 0 19126 116472 94051 2026-05-14T07:56:51Z EmausBot 1720 تصليح تحويلة مزدوجة إلى [[Timesfrarawin]] 116472 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Timesfrarawin]] rzsfvq29fh7mh0stv6e3lxld9z63o4c Timcenfar 0 19127 116471 94048 2026-05-14T07:56:41Z EmausBot 1720 تصليح تحويلة مزدوجة إلى [[Timesfrarawin]] 116471 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Timesfrarawin]] rzsfvq29fh7mh0stv6e3lxld9z63o4c Atiliskup James Webb 0 25474 116473 116462 2026-05-14T10:35:26Z Gurzil90x 14292 Arniɣ-d ayen ilaqen 116473 wikitext text/x-wiki [[Tugna:JWST spacecraft model 3.png|vignette|Tugna tumḍint tummidt n utiliskup James Webb yettwaḍleq deg tallunt.]] Atiliskup James Webb (s teglizit: James Webb Space Telescope - JWST) d yiwen n wallal n tussna ameqqran akk i d-yettwaxedmen i tmuɣli d unadi deg tallunt. Yettwaḍleq deg 25 Dujember 2021. D asenfar i d-xedmen lwaḥid Tuddsa Tamirikanit n Tallunt (NASA), Tuddsa n Tallunt n Turuft (ESA), akked Tuddsa n Tallunt n Kanada (CSA). == Iswiyen-is igejdanen: == === '''Amezruy n umeɣraḍ:''' === Atiliskup James Webb yettwaqeddec iwakken ad yili am tmacint n wakud i yettarran imassanen ɣer yizri lqayen n umeɣraḍ-nneɣ. Imi tafat tettawi akud iwakken ad d-taweḍ ɣur-nneɣ seg yimukan ibeɛden, ayen i nettwali ass-a deg tallunt d ayen yeḍran zik. Ɣef waya, ma nmuqel ɣer yimukan yebɛeden ugar, nettwali tugniwin tiqburin n umeɣraḍ, ayen yettaǧǧan atiliskup-a ad iẓer tikkelt tamenzut i d-nnulfan yitran d yimazellawen kra n lweqt kan deffir n "Big Bang". Ayen i t-yettajjan ad yessewti iswi-ya d tamusni-ines deg tmuɣli s teẓririyt n uzeggaɣ-adda. Imi ameɣraḍ-nneɣ yettimɣur yerna yettkemmil deg uwsay-is, tafat i d-yeffɣen seg yimazellawen imenza akk deg umezruy tetteɣzif teɣzi n temdeswalin-is am "kawiču"(plastik) akken tettaweḍ-d ɣur-nneɣ, almi tkeččem srid deg wannar n uzeggaɣ-adda. Atiliskup James Webb yewjed s wallalen ussnanen ilqayen iwakken ad d-yeṭṭef tafat-a tabadut i ur yezmir ara ad tt-iwali wallen n wemdan neɣ yitiliskupen n tmuɣli tagnawt (am uqbur-nni Hubble). S usnirem-a, atiliskup James Webb yettnadi ad yefhem tamhazt n umeɣraḍ seg wussan-is imezwura. Yebɣa ad d-iwali amek i d-yennulfa uɣebbar d lgaz deg tallunt i d-yefkan iferdisen imenza, d wamek i ttnejmaɛen yiferdisen-a s tezmert n taẓayt iwakken ad d-fken imazellawen yemgaraden i nettwali ass-a. Akka, allal-a isewseɛ tamusni-nneɣ, yettarra-d ɣef yisteqsiyen lqayen i yesseɣbalen talsawt ɣef dduḥ n wamaḍal, yerna yettak-aɣ-d tagnit ad negzu amek i d-bennun yimtiwgen i izemren ad awin tudert. bkx8zl2cl1yz05cnc34tcalidrq3qzt 116474 116473 2026-05-14T11:23:07Z Gurzil90x 14292 seɣtiɣ kra n tucdiwin 116474 wikitext text/x-wiki [[Tugna:JWST spacecraft model 3.png|vignette|Tugna tumḍint tummidt n utiliskup James Webb yettwaḍleq deg tallunt.]] Atiliskup James Webb (s teglizit: James Webb Space Telescope - JWST) d yiwen n wallal n tussna ameqqran akk i d-yettwaxedmen i tmuɣli d unadi deg tallunt. Yettwaḍleq deg 25 Dujember 2021. D asenfar i d-xedmen lwaḥid Tuddsa Tamirikanit n Tallunt (NASA), Tuddsa n Tallunt n Turuft (ESA), akked Tuddsa n Tallunt n Kanada (CSA). == Iswiyen-is igejdanen: == === '''Amezruy n umeɣraḍ:''' === Atiliskup James Webb yettwaqeddec iwakken ad yili am tmacint n wakud i yettarran imassanen ɣer yizri lqayen n umeɣraḍ-nneɣ. Imi tafat tettawi akud iwakken ad d-taweḍ ɣur-nneɣ seg yimukan ibeɛden, ayen i nettwali ass-a deg tallunt d ayen yeḍran zik. Ɣef waya, ma nmuqel ɣer yimukan yebɛeden ugar, nettwali tugniwin tiqburin n umeɣraḍ, ayen yettaǧǧan atiliskup-a ad iẓer tikkelt tamenzut i d-nnulfan yitran d yimazellawen kra n lweqt kan deffir n "Big Bang". Ayen i t-yettajjan ad yessewti iswi-ya d tamusni-ines deg tmuɣli s teẓririyt n uzeggaɣ-adda. Imi ameɣraḍ-nneɣ yettimɣur yerna yettkemmil deg uwsay-is, tafat i d-yeffɣen seg yimazellawen imenza akk deg umezruy tetteɣzif teɣzi n temdeswalin-is am "kawiču" akken tettaweḍ-d ɣur-nneɣ, almi tkeččem srid deg wannar n uzeggaɣ-adda. Atiliskup James Webb yewjed s wallalen ussnanen ilqayen iwakken ad d-yeṭṭef tafat-a tabadut i ur yezmir ara ad tt-iwali wallen n wemdan neɣ yitiliskupen n tmuɣli tagnawt (am uqbur-nni Hubble). S usnirem-a, atiliskup James Webb yettnadi ad yefhem tamhazt n umeɣraḍ seg wussan-is imezwura. Yebɣa ad d-iwali amek i d-yennulfa uɣebbar d lgaz deg tallunt i d-yefkan iferdisen imenza, d wamek i ttnejmaɛen yiferdisen-a s tezmert n '''Taẓeyt'''(neɣ n teldayt) iwakken ad d-fken imazellawen yemgaraden i nettwali ass-a. Akka, allal-a isewseɛ tamusni-nneɣ, yettarra-d ɣef yisteqsiyen lqayen i yesseɣbalen talsawt ɣef dduḥ n wamaḍal, yerna yettak-aɣ-d tagnit ad negzu amek i d-bennun yimtiwgen i izemren ad awin tudert. azhas0ejmcprur7wk4ho6eekmdup15n