ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ka">
  <siteinfo>
    <sitename>ვიკიპედია</sitename>
    <dbname>kawiki</dbname>
    <base>https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">მედია</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">სპეციალური</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">განხილვა</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">მომხმარებელი</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">მომხმარებლის განხილვა</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ვიკიპედია</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ვიკიპედია განხილვა</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ფაილი</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ფაილის განხილვა</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">მედიავიკი</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">მედიავიკის განხილვა</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">თარგი</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">თარგის განხილვა</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">დახმარება</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">დახმარების განხილვა</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">კატეგორია</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">კატეგორიის განხილვა</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">პორტალი</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">პორტალი განხილვა</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">მოდული</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">მოდულის განხილვა</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1640</id>
    <revision>
      <id>5391701</id>
      <parentid>5345571</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64636" sha1="jrgmfqqiwa9vuau3abpqjr7rsdwymmn" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|სახელი = ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი
|მშობლიური სახელი = &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|სურათი = MM-Kazbegi-ka.svg
|ქვეყანა = საქართველო
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე
|მმართველის ტიპი = მერი
|მმართველი = კობა გელაძე {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
|მოსახლეობა = {{კლება}} 3795 (2014)
|სიმჭიდროვე = 3,5
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,24 %&lt;br /&gt;[[ოსები]] 0,34 %&lt;br /&gt;[[რუსები]] 0,18 %&lt;br /&gt;[[სომხები]] 0,08 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2021-01-24 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 99,53 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion2014 |access-date=2021-01-24 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
|რუკა = Kazbegi Municipality in Georgia.svg
}}
'''ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი''' — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]], [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე]]ში. ადმინისტრაციული ცენტრია დაბა [[სტეფანწმინდა]]. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი უმთავრესად მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე [[ხევი (მხარე)|ხევის]] ტერიტორიას.

==ისტორია==
{{მთავარი|ხევი (მხარე)}}
ხევი საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ 1930 წლამდე შედიოდა [[დუშეთის მაზრა|დუშეთის მაზრის]] შემადგენლობაში. [[1930]] წელს შეიქმნა ყაზბეგის რაიონი. 1932 წლის მონაცემებით მასში შედიოდა 6 სასოფლო საბჭო. [[1938]] წლიდან იბეჭდებოდა ყაზბეგის რაიონული გაზეთი „ახალი ხევი“.

[[ფაილი:Georgia SSR 1950.jpg|მინი|250 პქ|მარცხნივ|ყაზბეგის რაიონის გაზრდილი ტეროტორია საქართველოს სსრ-ში 1950 წ.]]
1944 წლის 7 მარტს, როცა ხელი მოეწერა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებას ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის ლიკვიდაციისა და მისი ტერიტორიის ადმინისტრაციული მოწყობის შესახებ. მიზეზი იყო – სოციალისტური სამშობლოს ღალატი, გერმანელ-ფაშისტებისადმი დახმარება, დივერსიების მოწყობა საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ.

ბრძანებულების 
*პირველი პუნქტი ეხებოდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-ის გაუქმებასა და მოსახლეობის გადასახლებას, 
*მეორე პუნქტი – გროზნის ოლქის შექმნას, 
*მესამე და მეოთხე – ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ტერიტორიის დანაწილებას ჩრდილოეთ ოსეთს და დაღესტანს შორის. 
*მეხუთეში კი ნათქვამი იყო: 
{{ციტირება|...შევიდეს საქართველოს სსრ-ის შემადგენლობაში შემდეგი რაიონები: ყოფილი ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ასსრ-დან – ითუმ-ყალეს რაიონი არსებული საზღვრებით, შაროის რაიონის დასავლეთი ნაწილი; გალანჩეჟის, გალაშკისა და პრიგოროდნის რაიონების სამხრეთი ნაწილი, აგრეთვე ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის გიზელდონის რაიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი.}} ეს ნორმატიული აქტი, როგორც სხვა, გაზეთებში არ გამოქვეყნებულა.

საქართველოს სსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ 1944 წლის 21 მარტს მიიღო დადგენილება ზემოაღნიშნული რაიონების საქართველოსადმი შემოერთების შესახებ, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, ითუმ-ყალეს რაიონი, შაროის რაიონის დასავლეთი ნაწილი, გალანჩეჟის, გალაშკისა და პრიგოროდნის რაიონების სამხრეთი ნაწილი, აგრეთვე ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის გიზელდონის რაიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი საქართველოს შემადგენლობაში ერთიანდებოდა.

ბრძანებულების 
*მესამე პუნქტით განისაზღვრა საქართველოსა და რსფსრ-ს შორის შეცვლილი საზღვრის ახალი ხაზი, რომელიც დეტალურად იყო აღწერილი. 
*მეოთხე პუნქტში ნათქვამი იყო: „ყოფილი ითუმ-ყალეს რაიონის ცენტრს – სოფელ ითუმ-ყალეს სახელი შეეცვალოს და ეწოდოს ახალხევი“.

იმავე ნორმატიული აქტით ჩრდილოეთ ოსეთის გიზელდონის რაიონისა და ჩაჩნეთ-ინგუშეთის პრიგოროდნის რაიონის სამხრეთი ნაწილები შეუერთდა საქართველოს სსრ ყაზბეგის რაიონს.

{{ციტირება|&lt;center&gt;'''ბრაძანებულება'''

საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმისა

საქართველოს სსრ ყაზბეგის რაიონში ზოგიერთი სასოფლო საბჭოს შექმნისა, გაყოფისა, ლიკვიდაციისა და ზოგიერთი სოფლის გადარქმევის შესახებ.&lt;/center&gt;

საქართველოს სსრ ყაზბეგის რაიონის შემადგენლობაში ახალი ტერიტორიის შეტანასთან დაკავშირებით.

1. ყაზბეგის რაიონის ახალ ტერიტორიაზე შეიქმნას შემდეგის საოფლო საბჭოები:

ა) დარიალისა,

ბ) ახალსოფლისა,

გ) ლარსისა.

2. სოფლების დაქსაქსულობისა და მეურნეობათა სიმრავლის გამო, არშის სასოფლო საბჭო გაიყოს ორ სასოფლო საბჭოდ:

ა) სიონისა — ცენტრი სოფელ სიონში, შემდეგი სოფლების შემადგენლობით: სიონი, არშა, გარბანი, აჩხოტი, ვარდისუბანი, თოთი, გაიბოტენი, ანდეზიტი;

ბ) გოროსციხისა — ცენტრი სოფელ გორისციხეში, შემდეგი სოფლების შემადგენლობით: გორისციხე, ფხელშე, ტყარშეტი, ყანობი, ხურთისი.

3. მოსახლეობის უმეტესი ნაწილის სხვა სოფლებში გადასახლების გამო, ლიკვიდირებულ იქნას გუდაურის საოფლო საბჭო, ხოლო დარჩენილი მეურნეობები გადაეცეს კობის სასოფლო საბჭოს.

4. სახელწოდება შეეცვალოს და დაერქვას სოფლებს:

ა) დარიალის სასოფლო საბჭოში:

ჯარიარხს — დარიალი (სასოფლო საბჭოს ცენტრი)

ფორტაუხს — თამარიანი

პამეტს — განახლება

ზემო ოზმას — შრომა

ქვემო ოზმას — თერგულა

ბეინახს — მთისძირი.

ბ) ახალ სოფლის სასოფლო საბჭოში:

ხამხის — ახალსოფელი (სასოფლო საბჭოს ცენტრი)

გ) ლარსის სასოფლო საბჭოში:

ძველ ლარსს — ლარსი (სასოფლო საბჭოს ცენტრი)

დ) კურორტ არმხის — კურორტი დარიალი.|||საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე გ. სტურუა. საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი ვ. ეგნატაშვილი. 1944 წლის 3 ივლისი , ქ. თბილისი.}}

1970 წლისთვის ყაზბეგი რაიონში 5 სასოფლო საბჭო არსებობდა.

საქართველოს პრეზიდენტის [[მიხეილ სააკაშვილი|მ. სააკაშვილის]] 2005 წლის 16 დეკემბრის №2304-რს ბრძანების საფუძველზე მოხდა საქართველოს რაიონების რეორგანიზაცია, რის შედეგადაც არსებული რაიონები შეიცვალა მუნიციპალიტეტებად.&lt;ref&gt;[https://matsne.gov.ge/document/view/27802?publication=0 საქართველოს ორგანული კანონი ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ]&lt;/ref&gt; სსიპ „ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის“ (ს/ნ. 241499473) გადამხდელად რეგისტრაციის თარიღია 2006 წლის 14 დეკემბერი, ხოლო რეგისტრაციის თარიღი — 2014 წლის 26 სექტემბერი.&lt;ref&gt;[http://mreg.reestri.gov.ge/ საჯარო სამართლის ეროვნული სააგენტო, მუნიციპალიტეტების რეესტრი — ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი]&lt;/ref&gt;

==გეოგრაფია==
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ-აღმოსავლეთით ისაზღვრება [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი]]თ, სამხრეთით საზღვრავს [[ახალგორის მუნიციპალიტეტი]], დასავლეთით [[ჯავის მუნიციპალიტეტი]], ჩრდილოეთით კი [[რუსეთის ფედერაცია]]. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1081,7 კმ².&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nala.ge/munic/ |title=საქართველოს ადგილობრივ თვითმმართველობათა ეროვნული ასოციაცია |accessdate=2014-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711131226/http://nala.ge/munic/ |archivedate=2015-07-11 }}&lt;/ref&gt;

მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მთლიანად მაღალმთიანია. სიმაღლე [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1700 მ-იდან 5000 მ-ის ფარგლებში იცვლება. შედარებით დაბალ ზონაში (1700 მ-ის ფარგლებში) ზომიერი ნოტიოა. [[ზამთარი]] ცივი და მშრალია, ხოლო [[ზაფხული]] — გრილი. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 4,9&amp;nbsp;°C-ია, ხოლო ნალექების საშუალო წლიური მოცულობა — 800 მმ. ზღვის დონიდან 1800-2000 მ-ის ფარგლებში ჰაერის საშუალო [[ტემპერატურა]] 3,5&amp;nbsp;°C-მდე ეცემა, ხოლო ნალექიანობა 1160 მმ-ს აღწევს. 3600 მ-ზე მაღლა ნივალური ზონაა გავრცელებული.&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt;

ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირია. მუნიციპალიტეტი მდიდარია [[მდინარე]]ებით, [[ტბა|ტბებით]], მყინვარებითა და მინერალური წყაროებით. მთავარი მდინარეა [[თერგი]], რომლის სიგრძე მუნიციპალიტეტის ფარგლებში 85 კმ-მდეა. სათავეს იღებს [[ხოხის ქედი]]ს მყინვარებში. მუნიციპალიტეტი მდიდარია ტბებით. აღსანიშნავია [[ყელიცადი]]ს ტბა, [[არჩვების ტბა]] და სხვა. მუნიციპალიტეტში ფართოდაა წარმოდგენილი მყინვარებიც. ყველაზე ფართო გამყინვარებით ხასიათდება მყინვარწვერის მასივი (ფართობი დაახლოებით 80 კმ²). მყინვარწვერიდან ეშვება საკმაოდ ბევრი მყინვარი მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანია [[გერგეთი]]სა და [[დევდარაკი|დევდარაკის მყინვარები]].&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt;

მუნიციპალიტეტში გავრცელებული ბუნებრივი საფრთხეა [[ზვავი|თოვლის ზვავები]], [[ღვარცოფი]], [[წყალდიდობა]] და მდინარეთა ნაპირების წარეცხვა. [[მეწყერი|მეწყრული მოვლენები]] მუნიციპალიტეტში ნაკლებადაა გავრცელებული. სამუშაო ჯგუფის ინფორმაციით, ღვარცოფები მდინარეთა მაღლა წელში იცის და ძირითადად სათიბ-საძოვრებს აზიანებს. [[წყალდიდობა|წყალდიდობის]] ზონაში კი ძირითადად სოფელი [[კარკუჩა]] ხვდება.&lt;ref name=&quot;usaid&quot;&gt;{{Cite web |url=http://nala.ge/uploads/kazbegi.pdf |title=პროგრამა — საქართველოს რეგიონებში კლიმატის ცვლილებისა და ზემოქმედების შერბილების ზომების ინსტიტუციონალიზაცია |accessdate=2014-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307055856/http://nala.ge/uploads/kazbegi.pdf |archivedate=2016-03-07 }}&lt;/ref&gt;

===რელიეფი===
[[ფაილი:Kulay5675467.jpg|thumb|300px|სტეფანწმინდა]]
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის [[რელიეფი]] მაღალმთიან ხასიათს ატარებს. რელიეფი ძირითადად კლდოვანი და ძნელად მისადგომია. განვითარებულია ეროზიული, ვულკანური და ძველ მყინვარული რელიეფის ფორმები. სპორადულად გვხვდება [[კარსტი]]ც.

მთავარი ოროგრაფიული ერთეულია [[ხევის კავკასიონი]] და აგრეთვე მერიდიანული [[შავანის ქედი|შანის]], [[ყუროს ქედი|ყუროსა]] და [[კიდეგანის ქედი|კიდეგანის ქედები]]; გვერდითი ქედებიდან — [[ხოხის ქედი]].

[[ხევის კავკასიონი]] ვრცელდება მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე და იგი მოიცავს მდინარე [[თერგი]]ს ზემო დინების აუზს. გვხვდება [[დელუვიონი]] და ეფუზივები. ხევის კავკასიონზე აღმართულია მწვერვალები: [[ესიქომი]] (3572 მ), [[საძელე]] (3307 მ), [[ქვენამთა]] (3152 მ) და [[ქაბარჯინა]] (3141 მ). გადასასვლელებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია უღელტეხილი [[ჯვრის უღელტეხილი|ჯვარი]] (2379 მ), რომელზედაც გადადის [[საქართველოს სამხედრო გზა]].

[[შავანის ქედი|შანის ქედი]] — წარმოადგენს აღმოსავლეთ კავკასიონის ჩრდილოეთ განშტოებას. იგი მდინარე თერგის მარჯვენა შენაკადების ხდისწყლისა და არმხის წყალგამყოფი მერიდიანული ქედია. შანის ქედი მის უდიდეს ნაწილში რთული რელიეფით ხასიათდება, რაც გამოიხატება მის უსწორასწორო პროფილში. აქ მდებარე უმეტესი მწვერვალები ძნელად მისადგომი, ციცაბოკალთებიანი და კლდოვანია. შანის ქედისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია შანის მასივი, რომელზეც აღმართულია ქედის ერთ-ერთი ყველაზე მთავარი მწვერვალები. უმაღლესი მწვერვალია შანი (4451 მ). სხვა მწვერვალებია: [[აკაკი წერეთლის მწვერვალი]] (3780 მ), [[ილია ჭავჭავაძის მწვერვალი]] (3800 მ) და სხვ. [[1953|1953 წელს]] ქედის ერთ-ერთ უსახელო მწვერვალს ქალაქ რუსთავის სახელი დაერქვა. შანის ქედზე არის მცირე მყინვარები. მყინვარებისაგან განთავისუფლებული ადგილები მოფენილია [[მორენა|მორენული]] მასალით (ღორღებითა და სხვ.).

[[ყუროს ქედი]] — წარმოადგენს კავკასიონის ჩრდილოეთ გამყოლი ქედის ერთ-ერთ შემადგენელ განშტოებას, რომელიც ჰყოფს მდინარეებს თერგსა და ხდეს. ყუროს ქედის უმაღლესი წერტილია [[ყურო|ყუროსწვერი]] (4091 მ). ქედზე მდებარე სხვა მწვერვალებიდან, ყველაზე დიდ ყურადღებას იქცევს შინო (4048 მ), რომელიც წარმოადგენს თოვლით შესელილ ციცაბოკალთებიან პირამიდას. ქედზე გაბატონებულია ეროზიული და მყინვარული ფორმები. ზოგან კალთებზე გვხვდება მომცრო მყინვარები. ყუროს ქედი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით, რომელიც გამსჭვალულია კრისტალების შემცველი [[კვარცი]]ს ძარღვებით.

[[კიდეგანის ქედი]] — გამოეყოფა [[თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი]]ს ჩრდილოეთ ნაწილს. მთავარ ქედს იგი გამოეყოფა საძელისღელის უღელტეხილთან შემდეგ ვრცელდება ჩრდილოეთისაკენ და უკვე ინგუშეთის ფარგლებში ებჯინება 375 კმ სიგრძის [[კუესტა|კუესტისებურ]] კლდოვან ქედს. აღმართულია მწვერვალები: [[კიდეგანისმაღალი]] (4275 მ), [[ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი]] (4200 მ), [[გველისმთა (თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი)|გველისმთა]] (3970 მ), [[საამღოსმაღალი]] (3884 მ), [[თათელისმაღალი]] (3755 მ). არის მყინვარები, მ.შ. ყველაზე მთავარია მყინვარი კიდეგანა.

შანის, ყუროსა და კიდეგანის ქედები ერთიანდება ხდის მთათა ჯგუფში.
[[სურათი:Kazbegi (1).jpg|მინი|300პქ|მარცხნივ|[[მყინვარწვერი]]]]
[[ხოხის ქედი]] — წარმოადგენს კავკასიონის გვერდით ჩრდილო ქედს. თრუსოს ქედი აკავშირებს კავკასიონის მთავარ ქედთან. იგი აღმოსავლეთ საქართველოში ყველაზე ვრცელი გამყინვარებით ხასიათდება. მასზე აღმართულია მთლიანად აღმოსავლეთ საქართველოს უმაღლესი წერტილი — [[მყინვარწვერი]] (5047 მ), რომელიც მძლავრი გამყინვარებით ხასიათდება. იგი ითვლება ჩამქრალ ვულკანურ კონუსად. ბოლო ხანებში ამ რაიონის ტერიტორიაზე აღინიშნებოდა დათბობა, რამაც გამოიწვია მყინვარების ფართობის შემცირება. ხოხის ქედზეა მწვერვალები: [[მაილი]] (4506 მ), [[ჯიმარა|ჯიმარაიხოხი]] (4780 მ), [[სუათისი (მწვერვალი)|სუათისი]] (4466 მ), [[ჩათა (მთა)|ჩათა]] (4099 მ), [[ორწვერი (მთა)|ორწვერი]] (4222 მ), [[წითიხოხი]] (3905 მ), [[სივერაუტი]] (3767 მ), [[სირხისარი]] (3662 მ) და სხვ.

გადასასვლელებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია [[მაილის უღელტეხილი]] (4400 მ), რომელიც წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ უღელტეხილს საქართველოს ფარგლებში.

[[ხოხის ქედი]]ს ღერძული ზოლი აგებულია დიორიტებითა და დიაბაზებით. კალთები აგებულია იურული წყებებით. ხოხის ქედის შტოქედებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ორწვერის ქედი, რომელზეც აღმართულია მწვერვალი შავნაბადა (3683).

ხოხის ქედი აღმოსავლეთით მთავრდება [[მყინვარწვერის მასივი]]თ, რომელსაც გააჩნია საკმაო ბევრი მოკლე შტოქედი, მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანია [[ბართქორთი]] და [[არჩქორთი]]. მასივის აღმოსავლეთ კალთაზე მდებარეობს მთა [[ტყარშეტი]] (3360 მ), რომელსაც გააჩნია ვულკანური აღნაგობა. მთიდან ეშვება ამავე სახელწოდების ვულკანური ნაკადი, რომელმაც გადაკეტა თერგის ხეობა, შემდეგ მდინარემ ნაკადი გაჭრა და შექმნა ტყარშეტის კანიონი. მყინვარწვერის მასივზე ძირითადად არის ვულკანურო ფორმები.
[[სურათი:Dariali (Georgia-Russia border).jpg|right|thumb|300px|[[დარიალის ხეობა]]]]
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში აღსანიშნავია ასევე მდინარე თერგის ხეობის ერთ-ერთი მონაკვეთი კასარა ანუ [[კასრისხევი]], რომელსაც ახასიათებს ვიწრო კლდეკარისებრი მოყვანილობა. კასარას ეროზიული კლდეკარი გაჩენილია მთა მცირე ხორისარიდან ცამოსული 8 კმ სიგრძის ლავური ღვარის შედეგად. კასარა ვრცელდება 2-3 კმ-ზე.

მდინარე თერგს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ფარგლებში აქვს ორი ხეობის მონაკვეთი — დარიალი და თრუსო.

[[დარიალის ხეობა]] წარმოადგენს თერგის ხეობის [[ანტეცედენტური ხეობა|ანტეცედენტურ მონაკვეთს]], რომელიც 1000 მ სიღრმეზეა ჩაჭრილი. დარიალის ხეობაში გაშიშვლებულია ზედაპროტეროზოური და პალეოზოური კრისტალური ფიქლები და გრანიტოიდები, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში იურული თიხაფიქლებია.

თრუსოს ხეობა — მოქცეულია კავკასიონის მთავარსა და ხოხის ქედს შორის. ხეობა იწყება თრუსოს უღელტეხილთან და თავდება დაახლ. ა.გ. 44° 30′-სთან. აქვს 25 კმ სიგრძე. მისი უდაბლესი ნაწილი 2000 მეტრზეა. თრუსოს ხეობა აგებულია იურული ფიქალ-ქვიშაქვების ძლიერ დანაოჭებული შრეებით.

===შიგა წყლები===
ჰიდროგრაფიული ქსელი ხშირია. მუნიციპალიტეტი მდიდარია [[მდინარე]]ებით, [[ტბა|ტბებით]], [[მყინვარი|მყინვარებითა]] და მინერალური წყაროებით. აქაური მდინარეები მოკლეა ([[თერგი]]ს გამოკლებით), თუმცა მათ სწრაფი დინება ახასიათებთ და გამჭვირვალე წყლით გამოირჩევიან. ზოგიერთ [[მდინარე]]ზე გვხვდება საკმაოდ მაღალი და ლამაზი ჩანჩქერები. ტბებს მყინვარული ან ვულკანური გენეზისი აქვთ და ხასიათდებიან მცირე ფართობითა და ხშირად საყურადღებო სიღრმით.

მყინვარებს ახასიათებს უკუსვლა, ფართობის შემცირება, გაპობა და სხვ. ზოგიერთი მათგანი ხეობურიდან ცირკულ მყინვარად იქცა.

ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში ბევრია მინერალური წყაროებიც. არის დიდდებიტიაანი წყლებიც.
[[სურათი:TerekRiver NorthGeorgia.jpg|thumb|250px|left|[[თერგი]]]]
მთავარი მდინარეა [[თერგი]], რომლის სიგრძე აქ 85 კმ-მდეა. სათავეს იღებს [[ხოხის ქედი]]ს მყინვარებში. სათავიდან შესართავამდე თერგის სიგრძე 623 კმ-ია, ხოლო აუზის ფართობი — 43 200 კმ². საშუალო წლიური ჩამონადენია — 9,6 კმ³. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ფარგლებში მდინარე თერგის მთავარი შენაკადებია: ამალი, დევდარაკი, თეფიდონი, [[ჩხერი]], ჩხატი, სუათისი, [[მნაისისწყალი]], ქესია, რესისწყალი, ყაბახი, ჯიმარისწყალი (მარცხ.); ესიქომი, არმხი, არხადონი, [[ბიდარა]], დესიკომიდონი, ხდისწყალი, [[სნოსწყალი]] (მარჯვ.).

აღნიშნული მდინარეებიდან ყველაზე მეტი ფიზიკურ-გეოგრაფიული მნიშვნელობა გააჩნიათ მდინარეებს: სნოსწყალს, ხდისწყალსა და ჩხერს.

[[სნოსწყალი]] იწყება ხევის კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე. მის სათავეს წარმოადგენენ მდინარეები [[ჯუთისწყალი]] (სიგრძე 13 კმ) და [[ქვენამთისწყალი]] (სიგრძე 4 კმ). სნოსწყლისა და მისი ორი მდგენელის ერთიანი სიგრძე თითქმის 45 კმ-ია. მდინარის ნიშნული სოფელ სნოსთან 1760 მ-ია, ახალციხესთან 1800 მ. მთავარი შენაკადებია: [[შინოსწყალი]] და [[ართხმოსწყალი]].

მდინარე [[ხდე|ხდისწყალი]] (სიგრძე 19 კმ) და მისი სათავეები მდებარეობენ მყინვარ კიბიშზე.

მდინარე [[ჩხერი]] (სიგრძე 10 კმ) იწყება ორწვერის ქედზე, მწვერვალ შავნაბადას კალთებზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 3565 მ-ზე.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გაედინება აგრეთვე მდინარე [[მთიულეთის არაგვი]].

მუნიციპალიტეტში უხვადაა [[ტბა|ტბებიც]] და მათ ზღვის დონიდან საკმაოდ მაღალი მდებარეობა აქვთ. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში ყველაზე დიდია ვულკანური [[ყელიცადი]]ს ტბა, რომლის უდიდესი სიღრმეა 13,9 მ.

აღსანიშნავია ასევე [[არჩვების ტბა]], რომელიც განლაგებულია [[ყელის ზეგანი|ყელის ზეგანზე]], ზღვის დონიდან 3078 მ-ზე. სიღრმე დაახლ. 6 მ. მნიშვნელოვანია აგრეთვე არაგვისთავის 3 ტბა, რომელთაგან ყველაზე დიდია ქვემო არაგვისთავის ტბა (ფართობი 0,07 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 4,5 მ).

მუნიციპალიტეტში ფართოდაა წარმოდგენილი [[მყინვარი|მყინვარებიც]]. ყველაზე ფართო გამყინვარებით ხასიათდება მყინვარწვერის მასივი (ფართობი დაახლოებით 80 კვ.კმ). [[მყინვარწვერი]]დან ეშვება საკმაოდ ბევრი მყინვარი მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანია [[გერგეთი]]სა და [[დევდარაკი]]ს მყინვარები.

[[გერგეთი]] მდებარეობს მყინვარწვერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე. მისი სიგრძე 7 კმ-ს ჭარბობს, ფართობი კი საკმაოდ ცვალებადია (მაგ., 1970-იანი წლების ბოლოსათვის გერგეთის ფართობი უდრიდა 11 კვ.კმ-ს, ხოლო 1990-იანი წლების ბოლოს მისი ფართობი განისაზღვრებოდა 7 კვ.კმ-ით). იგი დაკიდული ხეობის ტიპისაა.

[[დევდარაკი]] მდებარეობს მდინარე ყაბახის სათავეში. აქვს 7 კმ სიგრძე და 7,6 კვ.კმ ფართობი. იგი ძირითადად ცნობილია თავისი პულსაციური მოქმედებით, რომელიც აგერ უკვე მრავალი წელია მიმდინარეობს. იგი მიეკუთვნება ხეობის ტიპის მყინვარს. დევდარაკი ფრიად ლამაზი ლანდშაფტებით ხასიათდება. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში არის უფრო მცირე მყინვარებიც მ.შ. სუათისი, მნა, კიბიში, აბანო, ჩათა, შავანა, რესი და ა.შ.

მდინარე ერეთოსწყალზე ([[მთიულეთის არაგვი]]ს შენაკადი) ეშვება ჩანჩქერი „[[ერეთოს ჩანჩქერი|ერეთო]]“, რომელსაც აქვს 45 მ სიმაღლე. აღსანიშნავია ასევე არშის წყალვარდნილი, რომელზედაც არსებობს საკმაოდ საინტერესო ლეგენდა.

ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში აღსანიშნავია ასევე მინერალური წყლებიც. დიდდებიტიანი ჰიდროკარბონატული მინერალური წყლებით გამოირჩევა თრუსოს ხეობა. ამას გარდა ხეობაში არის [[ტრავერტინი]]ს მძლავრი დანაგროვები. მნიშვნელოვანია ასევე [[ბიდარის ხეობა]]ში არსებული წყლები.

=== ჰავა ===
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში ჩამოყალიბებულია ჰავის სიმაღლებრივი ზონალობა: დაწყებული ზომიერ ნოტიოდან, დამთავრებული მაღალმთის ნოტიო მუდმივთოვლიანი ჰავით.

[[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1740 მ-ზე იცის ზომიერად ნოტიო ჰავა, იცის ცივი მშრალი [[ზამთარი]] და ხანგრძლივი გრილი [[ზაფხული]], სადაც ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 4,9 °C, იანვრის -5,2 °C, ივლისის 14,4 °C, აბსოლუტურ მინიმუმი -34 °C. ნალექები დაახლ. 800 მმ წელიწადში.

ზღვის დონიდან 1970 მ-ზე საშუალო წლიური [[ტემპერატურა]] უდრის 3,5 °C, ნალექები 1160 მმ წელიწადში. ნალექების მაქსიმუმი მაისშია (147 მმ), მინიმუმი იანვარში (50 მმ).

2000 მ-ზე უფრო მაღლა ნამდვილზაფხულს მოკლებული ჰავაა.

3650 მ სიმაღლეზე საშუალო წლიური ტემპერატურაა -6,1 °C, იანვრის -15 °C. აბსოლუტურ მინიმუმი - 42 °C. თოვლის საფრის ხანგრძლივობა 277 დღე.

=== ნიადაგები ===
ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი უკავია მთა-მდელოს კორდიან და პრიმიტიულ ნიადაგებს. ტყის ღია ყომრალი ნიადაგები გვხვდება მდინარე [[თერგი]]სა და მის რამდენიმე შენაკადის ხეობაში. მდინარეთა ხეობების ძირებზე არის ასევე ალუვიური ნიადაგი. მაღალმთიან ადგილებში ნიადაგი ტყის საფარს მოკლებულია. მთა მდელოს კორდიანი [[ნიადაგი]] ვრცელდება ზღვის დონიდან 1100 - 2600 მ-მდე.

=== ლანდშაფტები ===
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზეა [[ლანდშაფტი]]ს შემდეგი სახეები:
# ტყის და ყომრალი ნიადაგები საშუალო მთებითა და ფიჭვნარ-არყნარით;
# მთა ხეობათა [[ლანდშაფტი]] ტყე-მდელოს მცენარეულობითა და ალუვიური ნიადაგებით;
# სუბალპური მდელო ბუჩქნარი მთის-მდელოს ნიადაგებზე;
# ალპური მდელოს ლანდშაფტი მთის მდელოს ნიადაგებზე;
# მაღალმთიანი გლაციალური [[ლანდშაფტი]] სუბნივალური და ნივალური სარტყლებით.

==ფლორა და ფაუნა==

=== ფლორა ===
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე [[ტყე]] არც თუ ისე კარგადაა გავრცელებული. საკმაოდ დიდი ფართობი უკავია მთის ფიჭვნარსა და არყნარს. საშუალომთიან საფეხურებზე გვხვდება წიფლის ტყეები. ფლორისა და ფაუნის შემონახვისა და გავრცელების მიზნით [[1976|1976 წელს]] დაარსდა ყაზბეგის ნაკრძალი. ნაკრძალი უტყეოა. ტყეებზე მოდის ნაკრძალის ტერიტორიის მხოლოდ 3 %. ნაკრძალში [[ფიჭვი]]ს, [[არყი]]სა და [[წიფელი]]ს გარდა არის [[დეკა (მცენარე)|დეკა]], [[ქაცვი]], [[ვერხვი]], [[თხილი]], [[კოწახური]], [[ტირიფი]], [[ღვია]], [[ჭნავი]] და სხვ. მდინარე [[თერგი]]ს ჭალაში ბალახეულობასთან ერთად არის ქაცვის ბუჩქნარი. მაღალმთიან ადგილებში სუბნივალური და ნივალური მცენარეულობაა.

=== ფაუნა ===
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გვხვდება საკმაოდ ძვირფასი ფაუნის წარმოადგენლები. მაღალმთიან ადგილებში ბინადრობს აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი; ბევრია [[არჩვი]]. [[ხევსურეთი]]ს სასაზღვრო ზოლში გვხვდება [[ნიამორი]]. არის აგრეთვე [[მურა დათვი]], [[მელა]], [[მგელი]], [[დედოფალა]], [[კვერნა]], [[ციყვი]], [[კურდღელი]], [[ტყის კატა]], პრომეთესეული მემინდვრია და სხვ.

ორნითოფაუნა უხვადაა წარმოადგენილი, მ.შ. ბინადრობენ ისეთი ფრინველები რომლებიც საქართველოს წითელ წიგნში არიან შეტანილი, მაგ.: [[ორბი]], რომელიც ბუდობს კლდეებზე, [[კავკასიური როჭო]], რომელიც ჩვენი ფაუნის უძვირფასესი წარმომადგენელია, [[კავკასიური შურთხი]], რომლის აფრენის ზღვარი 4000 მ-ზე გადის და ა.შ. არის ასევე [[ბატკანძერი]], [[მთის არწივი]], [[სვავი]], [[ჩხიკვი]] და და სხვ.

== მოსახლეობა ==
მოსახლეობის რიცხოვნობა — 3795 კაცი; სიმჭიდროვე — 3,5 კაცი კვ.კმ-ზე (2014 წელი). მუნიციპალიტეტში 25 დასახლებული პუნქტია: 1 დაბა და 24 სოფელი.

===აღწერის მონაცემები===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა
|-
| 1989 || 6411
|-
| 2002 || 5264 {{კლება}}
|-
| 2014 || 3795 {{კლება}}
|-
| 2025&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მოსახლეობის რიცხოვნობა რეგიონების და თვითმმართველი ერთეულების მიხედვით|publisher= [[საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური]]|format=XLS}}&lt;/ref&gt; || 3746 {{კლება}} 
|}

== ადგილობრივი თვითმმართველობა ==

=== ადმინისტრაციული ერთეულები ===
* ''დაბა'' — [[სტეფანწმინდა]];
* ''თემი'' — 5: [[გორისციხე]], [[გუდაური]], [[კობი]], [[სიონი (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი)|სიონი]], [[სნო]].

=== საკრებულო ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; | პარტია
! style=&quot;background:#ccc&quot; | 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021|url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2024-07-18|pages=39–40}}{{Dead link|date=ივლისი 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background:#ccc&quot; | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;44&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; | ამჟამინდელი საკრებულო
|-
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ქართული ოცნება]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''12'''
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''17'''
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;background-color: {{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[კონსერვატორები საქართველოსთვის|კონსერვატორები]]
|
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[საქართველოსთვის]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი|პატრიოტთა ალიანსი]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{თავისუფალი საქართველო (პარტია)/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[თავისუფალი საქართველო (პარტია)|თავისუფალი საქართველო]]
|
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{თავისუფალი საქართველო (პარტია)/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: #0a6e2b &quot; |&amp;nbsp;
|[[თამაზ მეჭიაური ერთიანი საქართველოსთვის|მეჭიაური ერთიანი საქართველოსთვის]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ნაციონალური მოძრაობა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ევროპელი სოციალისტები/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ევროპელი სოციალისტები]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ხალხისთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ხალხისთვის]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |სულ
! align=&quot;right&quot; |18
! align=&quot;right&quot; |21
! colspan=&quot;44&quot; |&amp;nbsp;
|}

== ეკონომიკა ==
სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 400 კვ.კმ.

წამყვანი დარგია [[სოფლის მეურნეობა]], მათ შორის ძირითადია [[მეცხოველეობა]] ([[მეცხვარეობა]] და [[მესაქონლეობა]]). სასათბურე მეურნეობებში მოჰყავთ აგრეთვე ბოსტნეული. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის [[რუსეთი|რუსეთთან]] დამაკავშირებელი [[საქართველოს სამხედრო გზა]]. აქ მდებარეობს სამთო-სათხილამურო ტურისტული ცენტრი [[გუდაური]].

== კულტურა ==
მუნიციპალიტეტში 11 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო [[სკოლა]]ა, 11 [[ბიბლიოთეკა]], 1 [[თეატრი]] და 1 [[მუზეუმი]] (ყაზბეგის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი).

== ღირსშესანიშნაობანი ==
სოფელ სიონში დგას IX-X სს. ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი - სამნავიანი ბაზილიკა, ე.წ. ხევის სიონი.

სოფელ გარბანის ზემოთ აღმართულია - [[გარბანის ეკლესია]], რომელიც მიეკუთვნება IX-X სს. მიჯნას.

მნიშვნელოვანია ასევე [[გერგეტის სამება]]. ტაძარი ნაგებია კარგად გათლილი ანდეზიტის კვადრებით. გერგეტის სამება ხევის უმთავრესი სამლოცავი იყო.

მდინარე სნოსწყლის ნაპირზე განცალკევებით მდგარ კლდოვან გორაკზე აღმართულია [[სნოს ციხე]]. მნიშვნელოვანია აგრეთვე არშისა და [[დარიალის ციხე]]სიმაგრეები.

[[არშის ციხე]] აღმართულია ციცაბი კლდეზე. ციხის შიგნით რამდენიმე ათასი კაცი დაეტეოდა, რაც გამოდგებოდა მტრის შემოსევის დროს ხევის მოსახლეობის დიდი ნაწილის შესახიზნათ. ქართველი მეცნიერის [[ვახუშტი]]ს მიხედვით, არშის ციხე შექმნილია ადამიანის ხელის გარეშე და კაცთაგან შეუვალია.

მნიშვნელოვანია ასევე [[ბეთლემი (გამოქვაბული)|ბეთლემის გამოქვაბული]], რომელიც მდებარეობს მყინვარწვერის მასივზე, დაახლ. 4100 მ-ზე. [[ბეთლემი (გამოქვაბული)|ბეთლემის გამოქვაბული]] გამოკვლეულ იქნა [[1948|1948 წელს]] ქართველი მთამსვლელის [[ალექსანდრა ჯაფარიძე|ალექსანდრა ჯაფარიძის]] ([[1895]]-[[1974]]) მიერ.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|10|617-618|სანებლიძე მ. კვერენჩხილაძე რ.}}
* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964;
* საბაშვილი მ., საქართველოს სსრ ნიადაგები, თბ., 1965;
* უკლება დ., აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანი მხარეების ლანდშაფტები და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონები, თბ., 1974.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commonscat|Kazbegi District|ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი}}
* {{ოფიციალური|http://www.kazbegi.gov.ge/}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{მცხეთა-მთიანეთი}}
{{ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი| ]]</text>
      <sha1>jrgmfqqiwa9vuau3abpqjr7rsdwymmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შვედეთი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1661</id>
    <revision>
      <id>5391986</id>
      <parentid>5347990</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146167" sha1="ax1cgjiv6mm6kt5yzv47ltgg31n6f1t" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ქვეყანა2
|მშობლიური სახელი = {{lang|sv|Konungariket Sverige}}
|სრული სახელი = შვედეთის სამეფო 
|სახელი = შვედეთი
|დროშა =  Flag of Sweden.svg
|ალტ დროშა = 
|გერბი =Great coat of arms of Sweden.svg
|სიმბოლოს ტიპი = გერბი
|რუკა = EU-Sweden.svg
|ალტ რუკა =
|რუკა2 = 
|ალტ რუკა2 = 
|ეროვნული დევიზი =  För Sverige i tiden
|დევიზი ქართულად =
|ეროვნული ჰიმნი = [[შვედეთის ჰიმნი]]&lt;br/&gt;''Du gamla, Du fria ''&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;center&gt;[[File:United States Navy Band - Sweden.ogg]]&lt;/center&gt;
|ოფიციალური ენები = {{hlist |[[შვედური ენა|შვედური ]]}}
|ეთნოქორონიმი = [[შვედები|შვედი]]
|ეთნიკური ჯგუფები = {{unbulleted list  }}
|რელიგია = [[სეკულარიზმი|სეკულარული]]
|დედაქალაქი = [[სტოკჰოლმი]]
|latd= |latm=|latNS=N |longd=|longm= |longEW=E &lt;!--Google Maps--&gt;
|უდიდესი ქალაქი = [[სტოკჰოლმი]]
|მთავრობის ტიპი = [[კონსტიტუციური მონარქია]]
|ლიდერის ტიტული1 = [[შვედეთის მონარქების სია|მეფე]]
|ლიდერის სახელი1 = [[კარლ XVI გუსტავი]] 
|ლიდერის ტიტული2 =  [[შვედეთის მთავრობა|პრემიერ-მინისტრი]]
|ლიდერის სახელი2 = [[ულფ კრისტერსონი]]
|საკანონმდებლო ორგანო = [[რიქსდაგი]]
|დამოუკიდებლობის ტიპი = [[შვედეთის ისტორია|ისტორია]]
|მნიშვნელოვანი მოვლენა1 = [[კალმარის უნია|კალმარის უნიის]] წევრი
|მოვლენის თარიღი1 =  1397-1523
|მნიშვნელოვანი მოვლენა2 = შვედეთის იმპერია
|მოვლენის თარიღი2 = 1611-1721
|მნიშვნელოვანი მოვლენა3 = [[ევროკავშირი]]ს წევრი
|მოვლენის თარიღი3 =  1995 წლიდან
|მნიშვნელოვანი მოვლენა4 = [[ნატო]]ს წევრი
|მოვლენის თარიღი4 = 2024 წლიდან
|ფართობის ადგილი = 55-ე 
|ფართობი = 450 295 &lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17955808 |website=BBC News |access-date=27 აგვისტო 2025 |date=6 December 2023 |archive-date=19 November 2023 |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|წყლის პროცენტულობა = 8,97 
|მოსახლეობის შეფასება = {{ზრდა}} 10 592 686&lt;ref&gt;{{cite web | title=Population statistics | website=Statistikmyndigheten SCB | url=https://www.scb.se/en/BE0101-en | access-date=}}&lt;/ref&gt;
|მოსახლეობის შეფასების ადგილი = 90-ე 
|მოსახლეობის შეფასების წელი = ივნისი, 2025
|მოსახლეობის აღწერა = 
|მოსახლეობის აღწერის წელი = 
|მოსახლეობის სიმჭიდროვე = 25
|მოსახლეობის სიმჭიდროვის ადგილი = 198-ე 
|მშპ-ის მუპ-ის წელი = 2023
|მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე = $66 209
|მშპ-ის ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი =24-ე
|მშპ-ის ნომინალი = {{ზრდა}} $620,3 მილიონი &lt;ref&gt;{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}&lt;/ref&gt;
|მშპ-ის ნომინალის წელი = 2025
|მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე = {{ზრდა}} $58 100
|აგი-ს წელი = 2023
|აგი-ს ცვლილება ={{ზრდა}}
|აგი = 0.959
|აგი-ს სქოლიო = &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |publisher=[[გაეროს განვითარების პროგრამა]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|აგი-ს ადგილი = მე-5
|ჯინის წელი = 2022
|ჯინის ცვლილება = 
|ჯინი = 27.6
|ჯინის სქოლიო = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=|archive-date= |archive-url= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|ჯინის ადგილი =
|ვალუტა = [[შვედური კრონი]]
|ვალუტისკოდი = SEK
|სასაათო სარტყელი =  [[UTC+01:00]]
|UTC-ის გადაწევა = 
|სასაათო სარტყელი DST = 
|UTC-ის გადაწევა DST-ზე = 
|მოძრაობის მიმართულება = მარჯვენა
|სატელეფონო კოდი = 46
|ქვეყნის ზედა დონის დომენი = [[.se]]
|შენიშვნა ა = 
}}
'''შვედეთი''' ({{lang-sv|Sverige}}), ოფიციალურად '''შვედეთის სამეფო''' ({{lang-sv|Konungariket Sverige}}&lt;ref name=&quot;UNGEGN&quot;&gt;{{Cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names, Sweden. |access-date=2020-08-07 |archive-date=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225082918/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/%20 }}&lt;/ref&gt;) — [[ქვეყანა]] [[ჩრდილოეთი ევროპა|ჩრდილოეთ ევროპაში]], [[სკანდინავიის ნახევარკუნძული|სკანდინავიის ნახევარკუნძულზე]]. ესაზღვრება [[ნორვეგია]] დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან, ხოლო [[ფინეთი]] აღმოსავლეთიდან. სამხრეთ-დასავლეთიდან [[ერესუნის სრუტე|ერესუნის]], [[კატეგატის სრუტე|კატეგატისა]] და [[სკაგერაკის სრუტე|სკაგერაკის]] სრუტეები გამოჰყოფს [[დანია|დანიისგან]]. დანიასთან დაკავშირებულია ერესუნის სრუტეზე გამავალი ამავე სახელწოდების [[ერესუნის ხიდი|ხიდით]]. სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან აკრავს [[ბალტიის ზღვა]] და [[ბოტნიის ყურე]]. ზღვით სამხრეთიდან ესაზღვრება [[დანია]], [[გერმანია]] და [[პოლონეთი]], აღმოსავლეთიდან [[ესტონეთი]], [[ლატვია]], [[ლიეტუვა]] და [[რუსეთი]]. შვედეთის შემადგენლობაშია კუნძულები [[გოტლანდი]] და [[ელანდი]] ბალტიის ზღვაში. 449 964 კმ² ფართობით შვედეთი უდიდესი ქვეყანაა [[ჩრდილოეთ ევროპა]]ში, სიდიდით მესამე — [[ევროპის კავშირი|ევროკავშირში]], ხოლო სიდიდით მეხუთე — მთლიანად [[ევროპა]]ში. დედაქალაქია [[სტოკჰოლმი]]. ოფიციალური ენაა [[შვედური ენა|შვედური]]. ეროვნული დღესასწაულია [[6 ივნისი]], დროშის დღე. ოფიციალური კალენდარი — [[გრიგორიანული კალენდარი|გრიგორიანული]]. ფულის ერთეულია [[შვედური კრონა]]. მოსახლეობა არის 10,3 მილიონი ადამიანი,&lt;ref name=population&gt;[https://www.scb.se/BE0101-en Population] შვედეთის სტატისტიკის სამსახური. აგვისტო 2020.&lt;/ref&gt; [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] დაბალია – 22 ად/კმ² ([[ქვეყნების სია მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით|198-ე მსოფლიოში]]). შვედეთის მოსახლეობის 85% ქალაქებში ცხოვრობს; მოსახლეობა კონცენტირებულია შვედეთის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში.

გეოგრაფიულად არის [[ფენოსკანდინავია|ფენოსკანდინავიის]] ნაწილი. ზღვის გავლენის გამო ქვეყნის კლიმატი ზომიერია. მიუხედავად გეოგრაფიული მდებარეობისა, შვედეთში ხშირად ვხვდებით თბილ ზაფხულს. ქვეყნის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილების კლიმატი ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავდება: ჩრდილოეთ ნაწილს ახასიათებს უფრო ცივი და თოვლიანი ზამთარი. ქვეყნის სამხრეთ მიწები ძირითადად სოფლის მეურნეობისთვის გამოიყენება, ხოლო ჩრდილოეთ ტერიტორიები უმეტესად ტყით არის დაფარული. ისტორიულ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით შვედეთი იყოფა [[შვედეთის რეგიონები|სამ რეგიონად]]: გეტალანდი, სვეალანდი და ნორლანდი.

მმრათველობის მხრივ არის [[კონსტიტუციური მონარქია]] და [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო]] [[დემოკრატია]], სადაც საკანონმდებლო ძალაუფლება გადაცემული აქვს 349-წევრიან [[რიქსდაგი|რიქსდაგს]]. არის უნიტარული სახელმწიფო, რომელიც შედგება 21 [[ლენი]]სა და 290 [[შვედეთის მუნიციპალიტეტების სია|მუნიციპალიტეტი]]სგან. ერთ სულ მოსახლეზე [[მშპ]]-ის (ნომინალი) მიხედვით არის მსოფლიოს მე-12 ქვეყანა; აგრეთვე ქვეყანაში მაღალ დონეზეა ცხოვრების ხარისხი, ჯანმრთელობა, განათლება, სამოქალაქო თავისუფლებების დაცვა, ეკონომიკური კონკურენცია, [[ჯინის კოეფიციენტი|შემოსავლის თანასწორობა]], [[გენდერული თანასწორობა]], კეთილდღეობა და [[ადამიანის განვითარების ინდექსი|ადამიანის განვითარება]].&lt;ref name=&quot;OECD Better Life Index&quot;&gt;{{cite web|title=OECD Better Life Index|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/#/11111111111|publisher=OECD Publishing|accessdate=27 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901021731/http://www.oecdbetterlifeindex.org/#/11111111111|archive-date=|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wefcomp&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.weforum.org/issues/global-competitiveness |title=გლობალური კონკურენტუნარიანობის ანგარიში 2012–2013 |publisher=მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი |date=5 სექტემბერი 2012 |accessdate= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210040419/http://www.weforum.org/issues/global-competitiveness |archivedate=10 დეკემბერი2014 |df=}}&lt;/ref&gt; შვედეთი ევროპის კავშირს 1995 წლის 1 იანვარს შეუერთდა, თუმცა 2003 წლის რეფერენდუმის შემდეგ უარი თქვა [[ევროზონა|ევროზონის]] წევრობაზე. შვედეთი არის [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]], [[NATO]]-ს, [[ჩრდილოეთის საბჭო]]ს, [[ევროპის საბჭო]]ს, [[მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია|მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციისა]] და [[ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია|ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის]] (OECD) წევრ.

== სახელწოდება ==
შვედური თვითდასახლებაა Sverige ანუ Svea-rike — „სვეას სახელმწიფო“. თვით ხალხის ეთნონიმი შესაძლოა ძველნორვეგიული წარმოშობისა იყოს Svithjoth, სადაც Svi-ის მნიშვნელობა უცნობია, ხოლო გერმანიკულ ენაზე thjod „ხალხს“ შეესატყვისება.

== გეოგრაფია ==
{{მთავარი|შვედეთის გეოგრაფია}}
[[ფაილი:Map of Sweden Topography (polar stereographic) ka.svg|მინი|200პქ|შვედეთის ფიზიკური რუკა]]
[[ფაილი:Sandön - KMB - 16001000454384.jpg|thumb|კუნძული სანდჰამნი, სტოკჰოლმის არქიპელაგი]]
შვედეთი მდებარეობს ჩრდილოეთ ევროპაში, ზომიერი სარტყლის ჩრდილოეთ ნაწილში. ქვეყანა მოქცეულია ჩრდილოეთ განედების 55° და 70°-სა და აღმოსავლეთ გრძედების 11° და 25°-ს შორის. გეოგრაფიულად არის [[ფენოსკანდინავია|ფენოსკანდინავიის]] ნაწილი. ნაპირები უმთავრესად კლდოვანია. სამაპიროს გაყოლებით ბევრი წვრილი კუნძული და შხერია. შვედეთის რელიეფის ფორმირებაზე დიდი გავლენა მოახდინა მეოთხელმა გამყინვარებამ. 

აღმოსავლეთით გარს ეკვრის [[ბალტიის ზღვა]] [[ბოტნიის ყურე|ბოტნიის ყურით]], რომელიც ქვეყნის სანაპირო ზოლსა და სკანდინავიის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილს ადგენს. ქვეყნის ჩრდილოეთით [[სკანდინავიის მთები]] შვედეთს ნორვეგიისგან ყოფს. ამ მთებშია შვედეთის უმაღლესი მწვერვალი მთა [[კებნეკაისე]] (2097 მ.). შვედეთის საზღვარი ნორვეგიასთან (სიგრძე 1,619 მ) არის ევროპის ყველაზე გრძელი უწყვეტი საზღვარი. სკანდინავიის მთებს აღმოსავლეთით ეკვრის ნორლანდის ზეგანი (200-800 მ.). სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ფინეთი. ზღვით ესაზღვრება [[დანია]], [[გერმანია]], [[პოლონეთი]], [[რუსეთი]], [[ლიეტუვა]], [[ლატვია]] და [[ესტონეთი]]; აგრეთვე იგი სამხრეთ-აღმოსავლეთით, [[ერესუნის ხიდი]]თ უკავშირდება დანიას. შვედეთის ცენტრალური ნაწილი უჭირავს ტბებიან დაბლობს, სამხრეთი ნაწილი სმოლანდის მაღლობს და [[სკანია|სკონეს]] ნახევაკუნძულს. ყველაზე დაბალი სიმაღლე შვედეთში ფიქსირდება ჰამარსჯონის ტბის ყურეში, კრისტიანსტადის მახლობლად, ზღვის დონიდან 2,41 მ. 449 964 კმ² ფართობით შვედეთი სიდიდით მსოფლიოში 55-ე, ევროპაში მე-5, ხოლო ჩრდილოეთ ევროპაში პირველ ადგილს იკავებს.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Country Comparison: Area|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=Sweden&amp;countryCode=sw&amp;regionCode=eu&amp;rank=55#sw|work=[[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო]]|publisher=Cia.gov|accessdate=19 აგვისტო 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602150716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=Sweden&amp;countryCode=sw&amp;regionCode=eu&amp;rank=55#sw|archive-date=2 ივნისი 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602150716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=Sweden&amp;countryCode=sw&amp;regionCode=eu&amp;rank=55#sw|archivedate=2010-06-02}}&lt;/ref&gt; 

შვედეთის დაახლოებით 15% მდებარეობს არქტიკის წრის ჩრდილოეთით. სამხრეთ შვედეთი ძირითადად გამოიყენება სოფლის მეურნეობისთვის, ხოლო, ჩრდილოეთით ვხვდებით ტყის საფარს. ქვეყნის ყველაზე დიდი კუნძულებია გოტლანდი და ელანდი. ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 65% ტყით არის დაფარული. ჩრდილოეთ განედის 60°-ის ჩრდილოეთით  ეწერ ნიადაგზე ჭარბობს [[ტაიგა]], სამხრეთით, კორდიან-ეწერ ნიადაგებზე შერეული ტყეებია, სკონეს ნახეარკუნძულზე — ფართოფოთლიანი. შვედეთის ტერიტორიის 14% უჭირავს ჭაობებს, უმთავრესა დნორლანდში.

შვედეთის ბუნებრივი რესურსებია [[თუთია]], [[რკინის მადანი]], [[ტყვია]], [[სპილენძი]], [[ვერცხლი]], საშენი ხე-ტყე, [[ურანი]], ჰიდრორესურსები, [[მანგანუმი]], [[მინერალური წყალი]].

===კლიმატი===
შვედეთის უმეტეს ნაწილში (გარდა ჩრდილოეთისა) მოქცეულია [[ზომიერი სარტყლები|ზომიერი კლიმატის სარტყელში]], რომელიც ხასიათდება ოთხი განსხვავებული სეზონით და მთელი წლის განმავლობაში ზომიერი ტემპერატურით. უკიდურეს სამხრეთ წერტილებში ზამთარი, როგორც წესი, სუსტია; თოვლის და ყინვის პერიოდი შედარებით მცირეა; შესაძლებელია შემოდგომიდან გაზაფხულის პერიოდი მკაფიო ზამთრის გარეშე მოვიდეს. ქვეყნის ტერიტორია კლიმატის მიხედვით იყოფა სამ ტერიტორიად: უკიდურეს სამხრეთ ნაწილი ოკეანური კლიმატით, ცენტრალური ნაწილი ნოტიო კონტინენტური კლიმატით და უკიდურესი ჩრდილოეთი ნაწილი სუბარქტიკული კლიმატით. ამასთან, შვედეთი გაცილებით უფრო თბილია და მშრალია ვიდრე მსგავს განედებს შორის მოქცეული სხვა ადგილები; ასეთი კლიმატი ძირითადად გამოწვეულია [[გოლფსტრიმი]]სა&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/climate/impact/gulf_stream.shtml |publisher=[[BBC]] |title=The Gulf Stream |accessdate=29 ოქტომბერი 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928040727/http://www.bbc.co.uk/climate/impact/gulf_stream.shtml |archive-date=28 სექტემბერი2008 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/gs/ |title=The Gulf Stream Myth |journal=Monthly Weather Review |volume=28 |issue=9 |pages=393–394 |accessdate=29 ოქტომბერი 2008 |bibcode=1900MWRv...28..393W |last1=Watts |first1=Harvey Maitland |year=1900 |doi=10.1175/1520-0493(1900)28[393:TGSM]2.0.CO;2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225021029/http://www.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/gs/ |archive-date=25 თებერვალი 2011 |url-status=live  |doi-access=free  |issn = 0027-0644 }}&lt;/ref&gt; და ძირითადი დასავლეთის ქარების ნაკადის გამო, რომელიც დედამიწის ბრუნვის მიმართულებით არის გამოწვეული. გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, შვედეთში დღეების ხანგრძლოვობა ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავდება. დედაქალაქში, [[სტოკჰოლმი|სტოკჰოლმში]], დღის შუქი ივნისის ბოლო პერიოდში 18 საათზე მეტ დროს გრძელდება, მაგრამ დეკემბერში დღის ხანგრძლივოდა დაახლოებით 6 საათია. შვედეთი მზის სხივებს ყოველწლიურად 1,100-1,900 საათის განმავლობაში იღებს.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fao.org/WAICENT/FAOINFO/SUSTDEV/EIdirect/climate/EIsp0002.htm |publisher=[[გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია]] |title=Global Climate Maps |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061117173015/http://www.fao.org/waicent/faoinfo/sustdev/EIdirect/climate/EIsp0002.htm |archivedate=17 ნოემბერი 2006}}&lt;/ref&gt; ივლისის საშუალო ტემპერატურა სამხრეთში 15-17,5 გრადუსია, ჩრდილოეთში 10-11°C; ხოლო იანვრის თვეში საშუალო ტემპერატურა სამხრეთით 0-დან 5°C-მდეა, ხოლო ჩრდილოეთში -6-14°C. შვედეთში ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, 38 გრადუსი, დაფიქსირდა 1947 წელს მალილაში, ხოლო ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, —52.6 გრადუსი, აღრიცხეს 1966 წლის 2 თებერვალს ვოგატჯალმში.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://geographic.org/global_weather/weather_data.php?month=02&amp;year=1966&amp;id=SWE00140744&amp;path=weather_stations/sw000000000_szz99999999/SWE00140744.dly&amp;name=Vuoggatjalme&amp;country=Sweden |title=ამინდის მონაცემები: შვედეთი, ვოგატჯალმი, 1966, თებერვალი |publisher=geographic.org |accessdate=2020-06-27}}&lt;/ref&gt; ნალექები მთაში 1500-1700 მმ-მდეა, სამხრეთ ნაწილში 70-800 მმ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში 300-600 მმ წელიწადში.

===შიგა წყლები===
შვედეთის ტერიტორიის დაახლოებით 9% უჭირავს [[შვედეთის ტბების სია|ტბებს]]. უდიდესი ტბებია [[ვენერნი]], [[ვეტერნი]], [[ელმარენი]], [[მელარენის ტბა|მელარენი]]. ვენერნი არის ევროპის მესამე უდიდესი ტბა რუსეთში მდებარე [[ლადოგის ტბა|ლადოგისა]] და [[ონეგის ტბა|ონეგის ტბების]] შემდეგ. შვედეთში ჭარბობს მოკლე წყალუხვი [[შვედეთის მდინარეების სია|მდინარეები]]. ჰიდროენერგიის მარაგით შვედეთი ნორვეგიის შემდეგ მეორე ადგილზეა ევროპაში. 
{{wide image|Kebnekaise Panorama.jpg|800px|[[სკანდინავიის მთები]]}}

=== ფლორა და ფაუნა ===
სკანდინავიის მთებში მთა-ტაიგის მცენარეულობის ზემოთ [[არყი]]ს ტანბრეცილი ტყეებია, რომელიც დაჭაობებულ მთის [[ტუნდრა]]ში გადადის. ვაკეზე და ზღვის სანაპიროს გაყოლებით მანანიანი და მდელოებია.

შვედეთში [[ძუძუმწოვრები]] მრავალფეროვანი სახით არ არიან წარმოდგენილნი, თუმცა, მათი რაოდენობა მეტად მაღალია. [[ლაპლანდია]]ში არის [[ჩრდილოეთის ირემი]]. ტყეებში ასევე ბინადრობს [[ცხენირემი]], [[შველი]], [[ციყვი]], [[კურდღელი]], [[მელა]], [[კვერნა]], ჩრდილოეთ ტაიგაში — [[ფოცხვერი]], [[მურა დათვი]], [[სამურავი]], [[ლემინგები|ლემინგი]]. ფრინველები 340 სახეობამდეა, თევზები ― 160 სახეობა. 

პირველი ეროვნული პარკი შვედეთში ჯერ კიდევ [[1909]] წელს შეიქმნა. [[1964]] წელს გარემოს დაცვის შესახებ კანონი შევიდა ძალაში და რეგულარულად დაიწყო ეროვნული პარკების გაჩენა. ახლა ქვეყანაში [[შვედეთის ეროვნული პარკების სია|16 ეროვნული პარკი]] და 900 ნაკრძალია. ვინდელფოლენის დაცულ ტერიტორია 562 772 ჰექტარი ფართობით არის ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი დაცული ტერიტორია.

== ისტორია ==
{{მთავარი|შვედეთის ისტორია}}
[[ფაილი:Sweden2.gif|მინი|250პქ|შვედეთის სამეფო 1560-1660 წლებში]]
[[ფაილი:Gustav Vasa.jpg|thumb|მეფე [[გუსტავ ვაზა]]]]
ადამიანის კვალი შვედეთის ტერიტორიაზე ძვ. წ. IX-VIII ათასწლეულს განეკუთვნება. [[ტაციტუსი]]ს ცნობით ძვ. წ. II ათასწლეულში კონტინენტური ევროპიდან შვედეთის ტერიტორიაზე გადავიდნენ მესაქონლე ტომები, რომლებმაც დაიმორჩილეს მკვიდრი მოსახლეობა. ახალი წელთაღრიცხვით პირველ საუკუნეებში შვედეთის ტერიტორიაზე ჩრდილო გერმანული ტომები სვიონები, გაუტები და სხვები ცხოვრობდნენ. ახალი წელთაღრიცხვის დამდეგიდან მოიშალა პირველყოფილი თემური წყობილება. ტომები და ტომთა კავშირები დაემორჩილნენ სამხედრო ბელადებს, კონუნგებს. დამყარდა სავაჭრო კავშირები [[ძველი რომი|რომთან]] და მის [[რომის პროვინციები|გერმანულ პროვინციებთან]], V საუკუნიდან [[ფრანკები|ფრანკებთან]], დასავლეთ სლავებთან, აღმოსავლეთ [[ბალტიისპირეთი]]ს ხალხებთან. შვედი [[ვიკინგები]] ვაჭრობდნენ და თავს ესხმოდნენ მეზობლებს, მათ შორის [[კიევის რუსეთი|კიევის რუსეთს]], [[ბიზანტია]]ს და სხვა. 

XI საუკუნეში იწყება შვედეთის [[ქრისტიანობა|გაქრისტიანება]]. [[ფეოდალიზმი|ფეოდალური]] ურთიერთობების ჩამოყალიბება შვედეთში ნელა მიმდინარეობდა. [[გლეხობა]]ს გააჩნდა პირადი თავისუფლება. მოლაშქრეებისგან და მეფის მსახურებისგან ჩამოყალიბდა ფეოდალური კლასი. 1164 წელს [[უფსალა]]ში შეიქმნა [[ეპარქია|საეპისკოპოსო]]. 1335 წელს გაუქმდა [[მონობა]]. თავისუფალი მოსახლეობა დაიწყო გადასახადის გადამხდელ არამსახედრო ვალდებულ უმრავლესობად და დაუბეგრავ ფრელსებად ([[რაინდობა]]). შვედეთის ადრეფეოდალური [[ცენტრალიზაცია]] დასრულდა [[ფოლკუნგები]]ს დინასტიის (1250-1363) დამაარსებლის [[ბირგერ იარლი]]ს და მისი შვილების მმართველობის დროს. XII საუკუნის შუა წლებიდან შვედეთის მმართველებმა დაიწყეს [[ფინეთი]]ს დაპყრობა, რაც XIV საუკუნეში დასრულდა. [[ნორვეგია]]სთან გაერთიანების (1319-1355) შემდეგ მეფედ არჩიეს ნორვეგიის მეფე [[მაგნუს ერიქსონი]]. მისი მმართველობის დროს სამეფო ხელისუფლება შეიზღუდა სამეფო საბჭოთი (რიქსროდი), შემუშავდა კანონთა კრებული (ლანდსლაგი), ქვეყანა დაიყო [[შვედეთის პროვინციები|პროვინციებად]], რომლებსაც სათავეში ჩაუდგნენ მეფისნაცვლები. ამის შემდეგ მოხდა გაერთიანება [[დანია]]სთან. 1397 წელს გაფორმდა [[კალმარის უნია]], რომელმაც ჩრდილოეთის ქვეყნები ერთ სახელმწიფოდ გააერთიანა. დანია შეეცადა შვედეთზე გაბატონებას, რასაც მოჰყვა ანტიდანიური [[ენგელბრექტ ენგელბრექტსონი]]ს აჯანყება. 1448 წელს დანიასთან უნია პრაქტიკულად გაუქმდა. [[1471]] წელს დანიაზე გამარჯვების შედეგად შვედეთმა გარკვეულ დამოუკიდებლობას მიაღწია. 1471-1520 წლებში შვედეთს მართავდნენ სტურეს საგვარეულოს რეგენტები. მათი მმართველობის დროს განტკიცდა ცენტრალური ხელისუფლება, განვითარდა ეროვნული კულტურა. 1477 წელს უფსალაში დაარსდა ჩრდილოეთ ევროპაში პირველი [[უნივერსიტეტი]]. მრავალ ქალაქში დამყარდა [[ამქარი|ამქრული წყობილება]]. 

[[1520]] წელს დანიის მეფე კრისტიან II-მ, [[რომის კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური ეკლესიის]] დახმარებით, ძალის გამოყენებით აღადგინა დანია-შვედეთის უნია, რასაც მოჰყვა [[სტოკჰოლმის სისხლიანი აბანო]]. დანიელთა ბატონობას ბოლო მოეღო [[1521]] წელს [[გუსტავ ერიქსონ ვაზა|გუსტავ ერიქსონის]] აჯანყების შედეგად. კათოლიკე პრელატები მიემხრნენ დანიელებს, რაც [[1527]]-[[1539]] წლებში იქცა საეკლესიო მიწების [[სეკულარიზაცია|სეკულარიზაციის]] და ლუთერანული [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] გატარების საბაბად. ამ მიზნით მოწვეულ იქნა [[ვესტეროსის რიქსდაგები]] და განტკიცდა [[ლუთერანობა]]. შვედეთის სამეფო ტახტზე კი ავიდა გუსტავ ერიქსონი, რომელმაც დაამკვიდრა [[ვაზა (დინასტია)|ვაზათა დინასტია]], რის შემდეგაც შვედეთის მონარქია არჩევითის ნაცვლად მემკვიდრეობითი გახდა. გუსტავის მიერ ძალაუფლების განმტკიცებას და გლეხთა მდგომარეობის გაუარესებას მოჰყვა გლეხთა აჯანყებები. XVI საუკუნის შუა წლებიდან შვედეთმა დაიწყო ბრძოლა [[ბალტიის ზღვა]]ზე ბატონობისთვის. განაახლა აგრესია აღმოსავლეთით, რასაც მოჰყვა [[შვედეთ-რუსეთის ომი (1555-1557)]]. ერიკ XIV-მ (1560-1568) ისარგებლა [[ლივონიის ომი]]თ და [[1561]] წელს დაიკავა რეველი და ჩრდილოეთ [[ესტონეთი]]. [[1592]]-[[1599]] წლებში შვედეთსა და [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|რეჩ პოსპოლიტას]] შორის დაიდო პირადი უნია. [[1570]]-[[1595]] წლებში ამ უნიამ გაიმარჯვა [[რუსეთის სამეფო]]სთან ომში, მაგრამ შვედეთს პოლონეთიდან ემუქრებოდა კონტრრეფორმაციის საფრთხე, ამიტომ შვედეთა უნია გააუქმა. უნიის გაუქმებას მოჰყვა შვედეთსა და რეჩ პოსპოლიტას შორის ხანგრძლივი დაპირისპირება ბალტიისპირეთის დაუფლებისთვის. 

შვედეთი ამ დროს აღმავლობის გზაზე იდგა. XVI საუკუნეში გაიზარდა მისი [[საგარეო ვაჭრობა]], XVII საუკუნის I ნახევარში განვითარდა სამთამადნო მრეწველობა, ამავე საუკუნის შუა წლებში ჩაისახა [[კაპიტალიზმი|ადრეკაპიტალისტური]] წარმოება, დაიწყო კაპიტალის დაგროვება. [[გუსტავ II ადოლფი]]ს მეთაურობით შვედეთმა წარმატებას მიაღწია რუსეთთან [[1610]]-[[1615]] და რეჩ-პოსპოლიტასთან [[1610]]-[[1611]] და [[1617]]-[[1629]] წლების ომებში. 1630 წელს შვედეთი მონაწილეობდა [[ოცდაათწლიანი ომი|ოცდაათწლიან ომში]] ანტიჰაბსბურგული კოალიციის მხარეს. ომი დასრულდა [[1648]] წელს [[ვესტფალიის ზავი]]თ. 1643-1645 და 1657-1660 წლებში დანიის წინააღმდეგ ომების შედეგად შვედეთმა დაიპყრო დანიის სამფლობელო [[სკანია]] სკანდინავიის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში და აღმოსავლეთ ნორვეგიის ნაწილი. XVII საუკუნის ომების შედეგად შვედეთი [[ევროპა]]ში ერთ-ერთ უძლიერეს სახელმწიფოდ იქცა. დედოფალ [[კრისტინა (შვედეთი)|კრისტინას]] (1632-1654) მმართველობის დროს სახნავი მინდვრების 70% თავადაზნაურთა ხელში გადავიდა. [[კარლ XI]]-მ (1660-1697) გაატარა რედუქცია, რომლის შედეგად მიწების 50% სამეფო ხელისუფლებას დაუბრუნდა. რედუქციამ ხელი შეუწყო შვედეთის კაპიტალისტურ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებას. 1680 წელს შვედეთში დამყარდა [[აბსოლუტური მონარქია]]. XVIII საუკუნის დამდეგს შვედეთი რკინის მთავარი ექსპორტიორი და მარცვლეულის მთავარი იმპორტიორი იყო ევროპაში. სამხედრო-ეკონომიკური უპირატესობის გამო მან წარმატება მოიპოვა [[ჩრდილოეთის ომი|ჩრდილოეთის ომში]] (1700-1721), დაამარცხა რუსეთი [[პოლტავის ბრძოლა|პოლტავისა]] და [[განგუტის ბრძოლა|განგუტის]] ბრძოლებში. მაგრამ ფართო ტერიტორიებზე გაშლილი დაპყრობილი მიწები ვეღარ შეინარჩუნა. 1721 წლის [[ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულება|ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულებით]] შვედეთმა რუსეთს დაუთმო თავისი ყველა სამფლობელო ბალტიისპირეთში, სამხრეთ-დასავლეთი [[კარელია]] და [[ვიბორგი]]. [[კარლ XII]]-ის სიკვდილის შემდეგ შვედეთში დასრულდა აბსოლუტიზმის პერიოდი. 1719-1723 წლებში მეფის ხელისუფლება მკვეთრად შეიზღუდა რიქსროდითა და [[რიქსდაგი]]თ. XVIII საუკუნის 30-იან წლებში შეიქმნა „ქუდების“ პარტია, რომელმაც 1738 წელს კავშირი შეკრა საფრანგეთთან და ჩამოაგდო კანცლერ ჰურნის მთავრობა. „ქუდების“ პარტიის მთავრობის მიერ დაწყებული [[რუსეთ-შვედეთის ომი (1741-1743)|ომი რუსეთთან]] (1741-1743) დასრულდა შვედეთის მარცხით და [[აბოს ხელშეკრულება|აბოს ხელშეკრულებით]]. შვედეთი დამარცხდა 1756-1763 წლების შვიდწლიან ომშიც. 1773 წელს მეფე [[გუსტავ III]]-მ განახორციელა მშვიდობიანი სახელმწიფო გადატრიალება, აკრძალა პოლიტიკური პარტიები, შეზღუდა რიქსდაგის უფლებამოსილებები, გაზარდა მეფის ძალაუფლება და თავად-აზნაურთა პრივილეგიები. 

მიუხედავად ამ გადატრიალებისა, XIX საუკუნეში გაღრმავდა ფეოდალური ურთიერთობის დაშლა. [[1807]]-[[1827]] წლის აგრარულმა რეფორმებმა და ტყის მასივების [[პრივატიზაცია]]მ მოშალა სამიწათმოქმედო თემი. 1809 წლის გადატრიალების შედეგად [[გუსტავ IV ადოლფი]] ჩამოაგდეს. იმავე წლის ივნისში მიღებულ იქნა [[კონსტიტუცია]], რომელიც მეფის ხელისუფლებას ზღუდავდა რიქსდაგის სასარგებლოდ. 1818 წელს შვედეთის მეფედ არჩეულ იქნა [[ნაპოლეონი]]ს ყოფილი მარშალი ჟან ბატისტ ჟიულ ბერნადოტი, რომელიც გამეფდა [[კარლ XIV]]-ის სახელით და საფუძველი ჩაუყარა [[ბერნადოტები]]ს დინასტიას, რომელიც დღემდე შვედეთის სამეფო დინასტიაა. 1860-იან წლებში რკინიგზის მშენებლობა ქვეყნის აღმშენებლობის საწინდარი გახდა. თანდათან გაჩნდა პირველი საწარმოები ელექტროტექნიკისა და ქიმიის დარგში. გაყვანილ იქნა [[ტელეგრაფი]]. 1864 წელს გამოცხადდა სავაჭრო-სამრეწველო საქმიანობის სრული თავისუფლება. დაარსდა მსვილი კერძო ბანკები და [[სააქციო საზოგადოება|სააქციო საზოგადოებები]]. დაიწყო სოფლის მოსახლეობის მასობრივი [[ემიგრაცია]] აშშ-ში. 1865-1866 წლებში ჩამოყალიბდა არაწოდებრივ, მხოლოდ ქონებრივ ცენზზე დაფუძნებული ორპალატიანი რიქსდაგი. XIX საუკუნის ბოლო მესამედში [[ინდუსტრიალიზაცია]]მ უმაღლეს საფეხუს მიაღწია. 1876 წელს დაარსდა საქვეყნოდ ცნობილი კომპანია [[ერიქსონი]]. ინდუსტრიალიზაციას თან სდევდა მუშათა მოძარაობის აღმავლობა (მეტალურგთა გაფიცვა 1905, [[საყოველთაო გაფიცვა]], 1909). გაჩნდა პოლიტიკური პარტიები. [[1889]] წელს დაარსდა [[შვედეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტია]], 1904 წელს — [[შვედეთის ზომიერი პარტია]]. პარტიები იბრძოდნენ საპარლამენტო რეფორმებისთვის. [[1905]] წელს მშვიდობიანად დაიშალა ნორვეგია-შვედეთის უნია. 1907-1909 წლებში განხორციელდა საპარლამენტო რეფორმა. 

[[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს შვედეთმა სამხედრო [[ნეიტრალიტეტი]] შეინარჩუნა, თუმცა პრაქტიკულად ეჭირა პროგერმანული პოზიცია. 1916 წელს წყალქვეშა ომმა და ბლოკადამ შვედეთში საწვავის და წარმოების კრიზისი გამოიწვია. ამ დროს შვედეთს მართავდა [[დაგ ჰამარშელდი]]ს მთავრობა. 1918 წელს შვედეთმა შეწყვიტა ვაჭრობა [[რსფსრ|საბჭოთა რუსეთთან]]. 1920 წელს შვედეთის სათავეში პირველად მოვიდა სოციალ-დემოკრატიული პარტია. 1921 წელს შემოღებულ იქნა ხმის მიცემის საყოველთაო უფლება. 1920 წელს შვედეთი გახდა [[ერთა ლიგა|ერთა ლიგის]] ერთ-ერთი დამფუძნებელი. ერთა ლიგამ 1921 წელს შვედეთსა და ფინეთს შორის სადავო [[ალანდის კუნძულები]] ფინეთს მიაკუთვა. შევდეთი უკმაყოფილო იყო ამ გადაწყვეტილებით, თუმცა შეეგუა მას. 1924 წელს დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობები [[სსრკ|საბჭოთა კავშირთან]]. ომისმშედგომ პერიოდში აღმავლობა განიცადა შვედეთში წარმოებამ და კაპიტალმა. ამავდროულად, 1920-1932 წლებში 11-ჯერ შეიცვალა ქვეყნის მთავრობა. 1932-1946 წლებში 101 დღის გამოკლებით მთავრობას სათავეში ეგდა სოციალ-დემოკრატი [[პერ ალბინ ჰანსონი]]. მისი მმართველობის პერიოდში მთავარი საგარეო გამოწვევა იყო საბჭოთა კავშირისა და [[მესამე რაიხი|ნაცისტური გერმანიის]] საფრთხეებთან გამკლავება. 1936-1939 წლებში მთავრობამ გაატარა მნიშვნელოვანი სოციალური რეფორმები, გაიზარდა სახელმწიფოს როლი ეკონომიკაში. შვედეთმა [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროსაც შეინარჩუნა ნეიტრალიტეტი. მიუხედავად ამისა [[სსრკ-ფინეთის ომი|სსრკ-ფინეთის ომში]] სამხედრო დახმარებას უწევდა ფინეთს. 

ომისშემდგომ პერიოდში შვედეთის მთავრობას ხელმძღვანელობდა სოციალ-დემოკრატი [[ტაგე ერლანდერი]]. ის პრემიერ-მინისტრი იყო 1946-1969 წლებში. ამ დროს ხელისუფლებამ არაერთი სოციალური და შრომითი რეფორმა გაატარა. ამ პერიოდის ეკონომიკურმა ზრდამ ქვეყანაში ცხოვრების დონის ამაღლება გამოიწვია. ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკა იკვებებოდა სამხედრო ნეიტრალიტეტის იდეით. შვედეთი თავს იკავებდა როგორც [[ნატო]]ს, ასევე [[ვარშავის პაქტი]]საგან. 1946 წელს შვედეთი შევიდა [[გაერო]]ში. 1948 და 1958 წლებში მიიღეს შეიარაღებული ძალების მოდერნიზაციის პროგრამა. 1949 წელს შვედეთი შევიდა [[ევროპის საბჭო]]ში. 1952 წელს შვედეთი გახდა [[ჩრდილოეთის საბჭო]]ს თანადამფუძნებელი. 1950-აინ წლებში აქტიურად იდგა ბირთვული საკითხი. შვედეთის მთავრობამ უარი თქვა არმიის ბირთვული იარაღით აღჭურვაზე, თუმცა 1959 წელს არ დაუჭირა მხარი სსრ-სა და ფინეთის წინადადებაზე ჩრდილოეთის ქვეყნების უბირთვო ზონად გამოცხადების შესახებ. 1950-იან წლებში გაფართოვდა სახელმწიფო ეკონომიკის სექტორი, ჩამოყალიბდა [[შერეული ეკონომიკა]],  1960-იან წლებში შეიქმნა სახელმწიფო საინვესტიციო ბანკი, სახელმწიფო საწარმოები. 1969-1976 წლებში შვედეთის პრემიერ-მინისტრი იყო [[ულოფ პალმე]]. [[1970]] წლიდან რიქსდაგი გახდა ერთპალატიანი. 1970-იანი წლების ბოლოს შვედეთში ეკონომიკური მდგომარეობა გაუარესდა, განსაკუთრებით პრობლემური გახდა ენერგოდამოუკიდებლობის საკითხი. ბირთვული ენერგეტიკის კრიტიკამ ახალი რეაქტორების შენება დაბლოკა. 1974-1975 წლები განხორციელდა საკონსტიტუციო რეფორმა, რომლის შედეგადაც ახალი სახე მიიღო ქვეყნის კონსტიტუციამ, მეფეს დარჩა მხოლოდ წარმომადგენლობითი და ცერემონიული როლი. მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო 1976 წლის არჩევნები, სადაც სოციალ-დემოკრატები დამარცხდნენ, რამაც დაასრულა ამ პარტიის 40 წლიანი მმართველობა. 1976-1982 წლებში შვედეთი იმართებოდა ცენტრისტული პარტიის მიერ და პრემიერ-მინისტრი იყო ტ. ფელდინი. 1982-1986 წლებში პრემიერ-მინისტრის პოსტი კვლავ ულოფ პალმემ დაიკავა, რომელიც მოკლეს 1986 წელს. 

1990-იანი წლების დასაწყისში შვედეთში უძრავი ქონების კრიზისი დაიწყო. შვედეთის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]] დაეცა 5%-ით. ამაზე საპასუხოდ, ზომიერი პარტიის მთავრობის და პრემიერ [[კარლ ბილდტი]]ს მმართველობის დროს შემცირდა სახელმწიფოს როლი და მოხდა სკოლებისა და სახელმწიფო სერვისების ნაწილობრივი პრივატიზაცია. 1994 წელს მოსახლეობამ რეფერენდუმზე 52,3%-ით მხარი დაუჭრა შვედეთის გაწევრიანებას [[ევროპის კავშირი|ევროკავშირში]], რაც განხორციელდა 1995 წელს. თუმცა 2003 წელს ასევე რეფერენდუმით შვედეთმა უარი თქვა [[ევროზონა]]ში გაწევრიანებაზე. შვედეთი მჭიდროდ თანამშრომლობდა [[ნატო]]სთან სამხედრო ტექნოლოგიებისა და ინდუსტრიის დარგში. ამასთან, აწარმოებდა იარაღის ექსპორტს. 2010-იან წლებში გაზრდილი იმიგრაციის შედეგად შვედეთი თანდათანობით გახდა მრავალეთნიკური და მულტიკულტურული სახელმწიფო. შვედეთში მნიშვნელოვანი კრიზისი გამოიწვია [[2015]] წლის იმიგრაციულმა ნაკადებმა. შვედეთის მთავრობას მონაცვლეობით მართავენ სოციალ-დემოკრატიული და ზომიერი პარტიები. 2021-2022 წლებში შვედეთის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას პირველად იკავებდა ქალი — [[მაგდალენა ანდერსონი]]. 2022 წელს, [[რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)|რუსეთის უკრაინაში შეჭრის]] საპასუხოდ, შვედეთმა განაცხადა NATO-ს წევრობის განზრახვის შესახებ და 2024 წლიდან ოფიციალურად გახდა NATO-ს წევრი.

== პოლიტიკური სისტემა==
{{შვედეთის პოლიტიკა}}
{{მთავარი|შვედეთის პოლიტიკური სისტემა}}
შვედეთი  [[კონსტიტუციური მონარქია]]ა. მოქმედებს [[შვედეთის კონსტიტუცია]], რომელიც 4 აქტისგან შედგება. საკანონმდებლო ორგანოა ერთპალატიანი პარლამენტი [[რიქსდაგი]], რომელსაც ჰყავს 349 წევრი და დაარსებულია 1435 წელს. პარლამენტი საყოველთაო არჩევნებით ოთხ წელიწადში ერთხელ კომპლექტედება. სახელმწიფოს მეთაურია მეფე. შვედეთის სამეფოს სათავეში 1818 წლიდან დგას [[ბერნადოტები]]ს სახლი. შვედეთის მეფეები იყვნენ [[ოსკარ II]] (1872-1907), [[გუსტავ V]] (1907-1950), [[გუსტავ VI ადოლფი]] (1950-1973), [[კარლ XVI გუსტავი]] (1973-დან). მეფეს რეალური ძალაუფლება არ გააჩნია. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის [[შვედეთის მთავრობა]]ს, რომელიც უფებამოსილია დაითხოვოს რიქსდაგი და დანიშნოს რიგგარეშე არჩევნები. მთავრობის ხელმძღვანელია პრემიერ-მინისტრი, რომელსაც ნიშნავს რიქსდაგი. მთავრობა ანგარიშვალდებულია პრემიერ-მინისტრის წინაშე. მოქმედი პრემიერ-მინისტრია [[ულფ კრისტერსონი]] (2022 წლიდან).

შვედეთში რვა ძირითადი პოლიტიკური პარტიაა. [[შვედეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტია]] და [[შვედეთის ზომიერი პარტია]] მონაცვლეობით აკომპლექტებენ შვედეთის მთავრობას 1980-იანი წლებიდან დღემდე. სხვა მნიშვნელოვანი პარტიებია [[შვედეთის ცენტრის პარტია]] და [[შვედეთის ლიბერალური სახალხო პარტია]], რომლებიც [[ევროპული განახლება|ევროპული განახლების]] წევრები არიან, ასევე [[შვედეთის მემარცხენე პარტია]] და შედარებით ახალი პოლიტიკური ძალა ― [[შვედი დემოკრატები]] (დაარსდა 1988 წელს). 

[[შვედეთის ადმინისტრაციული დაყოფა|ადმინისტრაციულად შვედეთი იყოფა ]] 21 ოლქად, [[ლენი|ლენად]]. ლენები შეიქმნა 1634 წელს, რამაც ჩაანაცვლა შვედეთის [[შვედეთის პროვინციები|ისტორიულ პროვინციებად]] დაყოფის სისტემა. ლენები იყოფა [[შვედეთის კომუნები|კომუნებად]]. შვედეთში სულ [[შვედეთის მუნიციპალიტეტების სია|290 კომუნაა]]. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით უდიდესია დედაქალაქის, სტოკჰოლმის მუნიციპალიტეტი, ხოლო ყველაზე მცირე მუნიციპალიტეტებში მცხოვრებთა რიცხვი 3 ათასზე ნაკლებია. შვედეთში ერთ მუნიციპალიტეტში მცხოვრებთა საშუალო რაოდენობა შეადგენს 35,6 ათას ადამიანს.

შვედეთის სახელმწიფო სიმბობლოებია [[შვედეთის გერბი]] და [[შვედეთის დროშა]].

== დემოგრაფია ==
{{მთავარი|შვედეთის მოსახლეობა}}
2020 წლის ნოემბრის მონაცემებით შვედეთის მთლიანი მოსახლეობა 10,380,245 ადამიანის ტოლია.&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt; 10 მილიონს მოსახლეობამ პირველად 2017 წლის 20 იანვარს გადაააჭარბა.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&amp;artikel=6610701|title=Swedish population hits 10-million mark - Radio Sweden|last=|first=|website=sverigesradio.se|language=ინგლისური|access-date=19 სექტემბერი 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thelocal.se/20170120/swedens-population-reaches-historic-ten-million-milestone|title=Sweden's population reaches historic ten million milestone|date=20 იანვარი 2017|website=www.thelocal.se|language=ინგლისური|access-date=19 სექტემბერი 2019}}&lt;/ref&gt; მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ [[შვედები]]. შვედეთი, რომელიც 1980-იან წლებში ეთნიკურად ერთგვაროვანი ქვეყანა იყო, [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციის]] პარალელურად სულ უფრო მრავალეთნიკური და მრავალენოვანი ხდება. დღესდღეობით ქვეყნის ყოველ მეოთხე მოქალაქე (24,9%) არის იმიგრანტი, ხოლო ყოველ მესამე მოქალაქეს (32,3%) მინიმუმ ერთი მშობელი ჰყავს დაბადებული საზღვარგარეთ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/?rxid=86abd797-7854-4564-9150-c9b06ae3ab07 |title=Statistical database|work=შვედეთის სტატისტიკის სამსახური |date=8 ივნისი 2017 |access-date=11 ივლისი 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712140211/http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/?rxid=86abd797-7854-4564-9150-c9b06ae3ab07 |archive-date=12 ივლისი 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; მნიშვნელოვანი ეთნიკური უმცირესობებია [[საამები]] და [[ფინელები]]. 

მოსახლეობის სიმჭიდროვე არის 22,5 ადამიანი კმ²-ზე; აღნიშნული მაჩვენებელი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში ბევრად მაღალია, ვიდრე ჩრდილოეთში. მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 85% ქალაქებში ცხოვრობს. ქვეყნის დედაქალაქ სტოკჰოლმის მოსახლეობა დაახლოებით 950 000 ადამიანია, ხოლო სტოკჰოლმის [[მეტროპოლია]] 2,3 მილიონ ადამიანს მოიცავს. მოსახლეობის სიდიდით მეორე და მესამე ქალაქებია [[გეტებორგი]] და [[მალმე]]. გეტებორგის მეტროპოლიის მოსახლეობა დაახლოებით 1 მილიონია. [[სკონე (ლენი)|სკონეს]] დასავლეთ ნაწილში, [[ერესუნის სრუტე|ერესუნის სრუტის]] გასწვრივ მოსახლეობა დაახლოებით 4 მილიონს შეადგენს. დიდი ქალაქების გარდა, მოსახლეობის მაღალი სიმჭიდროვეა ესტერგეტლენდის სასოფლო-სამეურნეო ნაწილში, დასავლეთ სანაპიროზე, მალარენის ტბის გარშემო და [[უფსალა]]ს გარშემო მდებარე სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებზე.  

1820-დან 1930-იან წლებამდე დაახლოებით 1,3 მილიონი შვედი, იმ დროს ქვეყნის მოსახლეობის მესამედი, [[ემიგრაცია]]ში წავიდა ჩრდილოეთ ამერიკაში (უმეტესი მათგანი დასახლდა [[აშშ]]-ში). აშშ-ის აღწერის ბიუროს 2006 წლის მონაცემებით, 4,4 მილიონზე მეტი [[შვედი ამერიკელები|შვედი ამერიკელი]] ცხოვრობს აშშ-ში. კანადაში შვედების 330 000-ზე მეტი შთამომავალი ცხოვრობს.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;Code=01&amp;Data=Count&amp;Table=2&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 |publisher=კანადის სტატისტიკის სამსახური |title=Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census |accessdate=30 ივნისი 2008 |date=2 აპრილი 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723224016/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/index-eng.cfm |archive-date=23 ივლისი 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101151108/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;Code=01&amp;Data=Count&amp;Table=2&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 |archivedate=2009-11-01 }}&lt;/ref&gt;

===ენა===
{{მთავარი|შვედური ენა}}
ქვეყნის ოფიციალური ენა არის [[შვედური ენა]],&lt;ref name=&quot;Swedish&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.riksdagen.se/sv/Dokument-Lagar/Lagar/Svenskforfattningssamling/Spraklag-2009600_sfs-2009-600/|title=Språklag (2009:600)|date=28 მაისი 2009|publisher=[[რიქსდაგი]]|language='''შვედური'''|accessdate=10 ნოემბერი 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110205547/http://www.riksdagen.se/sv/Dokument-Lagar/Lagar/Svenskforfattningssamling/Spraklag-2009600_sfs-2009-600/|archive-date=10 ნოემბერი 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Swedish2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thelocal.se/20090701/20404|title=Swedish becomes official 'main language'|last=Landes|first=David|date=1 ივლისი 2009|newspaper=[[The Local]]|accessdate=15 ივლისი 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210004646/http://www.thelocal.se/20090701/20404|archive-date=10 დეკემბერი 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt; შვედური მიეკუთვნება [[გერმანული ენები]]ს ჯგუფს, რომელიც ძალიან ჰგავს [[დანიური ენა|დანიურ]] და [[ნორვეგიული ენა|ნორვეგიულ ენებს]], თუმცა ერთმანეთისგან გამოთქმასა და ორთოგრაფიაში განსხვავდებიან. შვედური ენის გაგება ნორვეგიელებს ნაკლებად უჭირთ, ხოლო დანიელებს - ცოტათი უფრო მეტად. ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში ლაპარაკობენ [[სკონეს დიალექტი|სკონეს დიალექტზე]], რომელსაც [[დანიური ენა|დანიურთან]] აქვს მჭიდრო კავშირი, რადგან აღნიშნული ტერიტორია დიდი ადრე დანიელებს ეკუთვნოდათ. ენობრივ უმცირესობებს შორის ყველაზე გავრცელებულია შვედური ფინური, რომელზეც მოსახლეობის დაახლოებით 5% საუბრობს.&lt;ref name=&quot;Finns&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/PressRelease____255905.aspx |title=På lördag kan 440 000 flagga blått och vitt |trans-title= |publisher=შვედეთის  სტატისტიკის სამსახური |language='''შვედური'''|date=5 დეკემბერი 2008 |accessdate=16 ივნისი 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820073639/http://www.scb.se/Pages/PressRelease____255905.aspx |archivedate=20 აგვისტო 2010}}&lt;/ref&gt; სხვა ოფიციალურად აღიარებულ ენობრივ უმცირესობებში აგრეთვე შედიან: [[მეუნკელის დიალექტები]], [[საამური ენები]], [[აწინკნური ენა]] და [[იდიში]]. 

===რელიგია===
{{მთავარი|რელიგია შვედეთში}}
XI საუკუნემდე შვედები მისდევდნენ ძველ ნორვეგიულ რელიგიას და თაყვანს სცემდნენ [[ასები|ასებს]]; მათი მთავარი საკულტო ცენტრი იყო [[უფსალის საკათედრო ტაძარი]]. [[ქრისტიანობა]] შვედეთში X საუკუნეში შევიდა [[ანსგარი]]ს საგანმანათლებლო მოღვაწეობის შედეგად. მანვე მოაქცია პირველი შვედები ქრისტიანულ რჯულზე. გაქრისტიანებასთან ერთად შეიცვალა ქვეყნის კანონები: სხვა ღვთაებების თაყვანისცემა აიკრძალა და ეს აკრძალვა ძალაში XIX საუკუნემდე რჩებოდა. 1530-იან წლებში [[პროტესტანტული რეფორმაცია|პროტესტანტული რევოლუციის]] შემდეგ ქვეყანაში [[რომის კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური ეკლესიის]] ავტორიტეტი დაეცა და შვედეთში [[ლუთერანიზმი]] გავრცელდა. ლუთერანიზმთან შეგუება დასრულდა 1593 წელს ჩატარებულ უფსალას სიონდზე და შემდეგ იგი ქვეყნის ოფიციალური რელიგია გახდა. XVIII საუკუნის ბოლოს რელიგიური შეზღუდვები ნაწილობრივ მოიხსნა და კათოლიკური ეკლესიისა და [[იუდაიზმი]]ს მიმდევრებს ქვეყანაში თავისუფლად ცხოვრების საშუალება მიეცათ. თუმცა, 1860 წლამდე ლუთერანობიდან სხვა რელიგიაზე გადასვლა კვლავ უკანონოდ რჩებოდა.

2000 წელს [[შვედეთის ეკლესია]]მ სახელმწიფოს რელიგიის სტატუსი დაკარგა. შვედეთი გახდა [[ფინეთი]]ს შემდეგ ჩრდილოეთის მეორე ქვეყანა, რომელმაც სახელმწიფო რელიგიას სტატუსი ჩამოართვა.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iclrs.org/content/blurb/files/Sweden.1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110072754/http://www.iclrs.org/content/blurb/files/Sweden.1.pdf|url-status=dead|title=Religion and the Secular State in Sweden|archive-date=10 იანვარი 2016|language='''ინგლისური'''|accessdate=2020-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160110072754/http://www.iclrs.org/content/blurb/files/Sweden.1.pdf|archivedate=2016-01-10}}&lt;/ref&gt;შვედეთის მოსახლეობის მხოლოდ 18%-ს სწამს რაიმე სახის [[ღმერთი]]ს.&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf ევრობარომეტრის კვლევა] {{en icon}}&lt;/ref&gt; ზოგადად რელიგიას მნიშვნელოვნად მოსახლეობის მხოლოდ 10% თვლის.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120910213733/http://www.sweden.se/eng/Home/Society/Religion/Reading/Are-Swedes-losing-their-religion/ Are Swedes losing their religion?] {{en icon}}&lt;/ref&gt; 2018 წლის მონაცემებით მოსახლეობის 57,7% მიეკუთვნება შვედეთის ეკლესიას. აღნიშნული რიცხვი წლიურად დაახლოებით 1.5%-ით მცირდება.&lt;ref name=svenskakyrkan18&gt;{{cite web|url=https://www.svenskakyrkan.se/filer/Medlemmar%20i%20svk%20i%20f%C3%B6rh%C3%A5llande%20till%20folkm%C3%A4ngd%2031.12.2018%20per%20f%C3%B6rsamling,%20kommun,%20l%C3%A4n%20och%20riket(1).PDF|title=Medlemmar i Svenska kyrkan i förhållande till folkmängd den 31.12.2018 per församling, kommun och län samt riket|language='''შვედური'''|accessdate=27 აპრილი 2019|publisher=[[შვედეთის ეკლესია]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thelocal1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thelocal.se/26878/20100527/ |title=Swedes depart church in droves |newspaper=The Local |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100802045112/http://www.thelocal.se/26878/20100527/ |archivedate=2 აგვისტო 2010}}&lt;/ref&gt;1996 წლამდე ბავშვები ავტომატურად ხდებოდნენ ლუთერანები თუ რომელიმე მშობელი მაინც იყო შვედეთის ეკლესიის წევრი. ხოლო 1996 წლიდან მხოლოდ მონათლულნი ითვლებიან ეკლესიის წევრებად.ეკლესიის წევრთა დაახლოებით 2% რეგულარულად ესწრება საკვირაო მსახურებებს.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=შვედეთის ეკლესია |url=http://www.svenskakyrkan.se/SVK/eng/liturgy.htm |title=Liturgy and Worship |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100422193814/http://www.svenskakyrkan.se/SVK/eng/liturgy.htm |archivedate=22 აპრილი 2010}}&lt;/ref&gt; დაახლოებით 275,000 ადამიანი ევანგელისტური პროტესტანტიზმის სხვადასხვა მიმდინარეობას აღიარებს; დაახლოებით 100,000 ადამიანი აღიარებს [[მართლმადიდებლობა]]ს, ხოლო 92,000 [[კათოლიკეები|კათოლიკეა]].

===ჯანდაცვა===
[[შობადობა]] 1000 სულ მოსახლეზე შეადგენს 12,1-ს, ხოლო გარდაცვალება 9,4-ს, ბავშვთა სიკვდილიანობა — 2,6-ს (2017-2018). სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობაა 83,1 წელი. ჯანმრთელობის დაცვის საკითხებს კურირებს ჯანდაცვის და სოციალურ საქმეთა სამინისტრო. [[საავადმყოფო]]ების მართვაში დიდი როლი აქვს [[ლენი|ლენების]] საბჭოებს. შვედეთის უდიდესი ჰოსპიტალი Södersjukhuset [[სტოკჰოლმი (ლენი)|სტოკჰოლმის ლენის]] საკუთრებაა.

== ეკონომიკა ==
{{მთავარი|შვედეთის ეკონომიკა}}
[[File:Natural resources of Sweden.png|thumb|250px|შვედეთის ბუნებრივი რესურსების რუკა]]
შვედეთი განვითარებული ინდუსტრიული ქვეყანაა, რომელსაც აქვს ინტენსიური სოფლის მეურნეობა და ფართო საგარეო-ეკონომიკური კავშირები. [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]]ს მოცულობით ($529,9 მილიარდი) მსოფლიოში 23-ე ადგილი უკავია. ერთ სულ მოსახლეზე მშპ $51 242-ს შეადგენს. ამ მაჩვენებლით შვედეთი მსოფლიოში მე-12 ადგილს იკავებს. შვედეთის სამუშაო ძალა 5,5 მილიონ ადამიანს შეადგენს. დასაქმებულთა 86% დასაქმებულია მომსახურების სფეროში, 12% [[მრეწველობა]]ში, 2% [[სოფლის მეურნეობა]]ში. მშპ-ის სტრუქტურაში წამყვანი როლი 65,4%-ით მომსახურების სექტორს უჭირავს. მრეწველობაზე მოდის მშპ-ის 33%, ხოლო სოფლის მეურნეობაზე 1,6%. 

შვედეთის ეკონომიკაში მაღალია სახელმწიფოს როლი. ესაა ექსპორტზე ორიენტირებული [[შერეული ეკონომიკა]]. 2014 წლის მონაცემებით სახელმწიფო ფლობს ეროვნული სიმდიდრის 24%-ს.&lt;ref&gt;[https://www.peoplespolicyproject.org/2018/11/08/public-wealth-in-the-us-and-nordic-countries/ Public Wealth in the US and Nordic Countries]&lt;/ref&gt; სახელმწიფო ფლობს წილებს სატელეკომუნიკაციო კომპანია Telia Sonera-სა და საავიაციო კომპანია SAS ჯგუფში. მაღალია სახელმწიფოს დანახარჯები კვლევებსა და ტექნოლოგიურ განვითარებაში. ამ მხრივ ის მსოფლიოში პირველ ადგილს იყოფს ფინეთთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gov_spe_in_res_and_dev-economy-government-spending-research-development |title=Government spending in research and development statistics – countries compared |publisher=NationMaster.com |date=1 აპრილი 2007 |accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930043550/http://www.nationmaster.com/graph/eco_gov_spe_in_res_and_dev-economy-government-spending-research-development |archive-date=30 სექტემბერი 2012 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt; ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს უცხოური კაპიტალი. შვედეთში მოქმედებს მსოფლიო მნიშვნელობის ფირმები: სააბი, [[Volvo]], [[Ericsson]], [[Electrolux]] და [[SKF]]. შვედეთს გააჩნია მაღალგანვითარებული და მუმდმივად მოდერნიზებადი ინფრასტრუქტურა. სამრეწველო ინფრასტრუქტურა კარგი მდგომარეობით, ხოლო პერსონალი დიდი პროფესიონალიზმითა და [[ინგლისური ენა|ინგლისური ენის]] კარგი ცოდნით გამოირჩევა. [[XX საუკუნე]]ში სამხედრო [[ნეიტრალიტეტი]]ს შენარჩუნებით შვედეთმა მოახერხა მოსახლეობის ცხოვრების დონის ამაღლება, რასაც მოწინავე ტეენოლოგიების განვითარებამაც შეუწყო ხელი. შედარებით მცირე როლი აქვს [[ტურიზმი|ტურიზმს]] (მშპ-ის 2,9%). შვედეთს ძირითადად, მეზობელი ქვყენების ტურისტები სტუმრობენ. ყველაზე მონახულებაად ქვეყნებს შორის შვედეთი მსოფლიოში 21-ე ადგილზეა.

===მრეწველობა===
შვედეთის ეკონომიკის ბურჯად ხე-ტყის რესურსები, ჰიდროენერგია და რკინის მადანი მოიაზრება. მრეწველობა ორიენტირებულია საგარეო ვაჭრობაზე. რკინის მადნის მოპოვების ძირითადი ნაწილი თავმოყრილია ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში (კირუნა და ელივარე). იღებენ ასევე ფერად ლითონებსაც. მნიშვნელოვანი როლი გააჩნია [[მანქანათმშენებლობა]]ს. შვედეთი არის ავტომწარმოებელი კომპანია „[[ვოლვო]]ს“ სამშობლო, რომელსაც სათაო ოფისი [[გეტებორგი|გეტებორგში]] აქვს. განვითარებულია გემთმშენებლობა და ავიამშენებლობა. ხე-ტყის დამუშავების ძირითადი რეგიონებია ბოტნიის ყურისა და ვენერნის ტბის ჩრდილოეთი სანაპიროები. მრეწველობაში დასაქმებულია სამუშაო ძალის 12% და მასზე მოდის მშპ-ის 33%.

ენერგომომარაგების წყაროებია ჰიდრორესურსები (44%) და ატომური ელსადგურები (47%). მოქმედებს სამი ატომური ელექტროსადგური ფორსმარკი, ოსკარსჰამნი და რინგჰალსი. 1973 წლის ნავთობკრიზისმა გააძლიერა შვედეთის მცდელობა, იყოს ენერგოდამოუკიდებელი.

===სოფლის მეურნეობა===
სოფლის მეურნეობა გამოირჩევა ინტენსიურობით, მაღალი პროდუქტიულობითა და საქონლურობით, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ის მცირე როლს თამაშობს ქვეყნის ეკონომიკაში. სოფლის მეურნეობა სამუშაო ძალის დასაქმების და მშპ-ში წილის მხრივ 2%-ის ფარგლებშია. სოფლის მეურნეობის წამყვანი დარგებია [[მეცხოველეობა]] და მერძევეობა. მემცენარეობაში წამყვანია საკვები კულტურების წარმოება. მოჰყავთ ქერი, შაქრის ჭარხალი, შვრია. მისდევენ [[თევზჭერა]]ს. 

===ტრანსპორტი===
{{მთავარი|ტრანსპორტი შვედეთში}}
შვედეთში ტრანსპორტის ყველა სახეობაა წარმოდგენილი. განვითარებულია საავტომობილო, სარკინიგზო, საჰაერო და საზღვაო ტრანსპორტი. აეროპორტი ყველა მსხვილ ქალაქშია განლაგებული. ყველაზე დიდი აეროპორტია არლანდას აეროპორტი სტოკჰოლმში. სამხრეთ შვედეთში ასევე აქტიურად გამოიყენება [[კოპენჰაგენი]]ს აეროპორტი, რადგანაც კოპენჰაგენი [[ერესუნის ხიდი]]ს საავტომობილო და სარკინიგზო მიმოსვლით მარტივად უკავშირდება ქალაქ [[მალმე]]ს. შვედეთი რკინიგზით ასევე უკავშირდება ნორვეგიასა და ფინეთს. შვედეთს გააჩნია რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნავსადგური, მათ შორის სტოკჰოლმი, [[ჰელსინგბორგი]], გეტებორგი და მალმე. საზღვაო მიმოსვლა არის გერმანიასთან, დანიასთან, ლატვიასთან, ლიეტუვასთან და პოლონეთთან.

ქვეყანაში მოქმედი ერთადერთი მეტროპოლიტენია [[სტოკჰოლმის მეტროპოლიტენი]]. [[ტრამვაი]] დადის გეტებორგში, [[ნორჩეპინგი|ნორჩეპინგში]], სტოკჰოლმსა და [[ლუნდი|ლუნდში]]. უმსხვილესი გადამყვანია სახელმწიფო სამგზავრო კომპანია SJ AB.

===საგარეო ვაჭრობა===
შვედეთის მთავარი სავაჭრო-ეკონომიკური პარტნიორები არიან [[გერმანია]], [[აშშ]], [[ნორვეგია]], [[გაერთიანებული სამეფო]], [[ნიდერლანდები]], [[დანია]] და [[ფინეთი]]. შვედეთი უმეტესად ვაჭრობს [[ევროკავშირი]]ს და ჩრდილოეთ ევროპის ქვყნებთან. სხვა ქვეყნებიდან მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობები აქვს მხოლოდ [[აშშ]]-სთან, ასევე, შედარებით ნაკლები მოცულობით — [[ჩინეთი|ჩინეთთან]]. 2017 წელს ექსპორტმა შეადგინა $169,7 მილიარდი, ხოლო იმპორტმა $154,8 მილიარდი. ძირითადი საექსპორტო საქონელია ავტომობილები, ფოლადი, რკინის მადანი, ქაღალდის პროდუქცია, ხე-ტყე, ქიმიური ნაწარმი, სამხედრო ნაწარმი. ძირითადი მიპორტული საქონელია ნავთობი და ნავთობპროდუქტები, ქიმიური ნაწარმი, საავტომობილო ძრავები, კვების პროდუქტები, ტანსაცმელი.

==შეიარაღებული ძალები==
[[File:Swedish CV9040.JPG|thumb|შვედური წარმოების ქვეითთა საბრძოლო მანქანა CV9040]]
შვედეთის არმია საკონტრაქტო პრინციპით კომპლექტდება. ქვეყანას ასევე გააჩნია რეზერვისა და მოხალისეების სისტემა. შეიარაღებულ მომზადებას გადიან [[კარლბერგის სამხედრო აკადემია]]ში. შვედეთი არ ყოფილა შეიარაღებული კონფლიქტის ღია მონაწილე 1814 წელს შვედეთ-ნორვეგიის ომის შემდეგ. შვედეთი ინარჩუნებდა სამხედრო [[ნეიტრალიტეტი|ნეიტრალიტეტს]] რუსეთის მიერ უკრაინაში ფართომასშტაბიანი ომის გაჩაღებამდე. 2024 წლიდან შვედეთი NATO-ს წევრია.

[[შვედეთის შეიარაღებული ძალები]] შედგება სახმელეთო ჯარების, სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და სამხედრო-საზღვაო ძალებისგან. სამხედრო ძალა შედგება 22500 ადამიანისგან. უმაღლესი მთავარსარდალია მეფე, თუმცა 1975 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებების შემდეგ მისი როლი მხოლოდ წარმომადგენლობითი და ცერემონიულია. შეიარაღებულ ძალებს საერთო ხელმძღვანელობას უწევს მთავრობა და უშალოდ შეაიაღებული ძალების მთავარსარდალი. ჯარები შეარაღებულია ტანკებით, ქვეითთა საბრძოლო მანქანებით, ჯავშანტრანსპორტიორებით და სხვა აღჭურვილობით. სამხედრო-საჰაერო ძალების განკარგულებაშია 207 საბრძოლო თვითმფრინავი. სამხედრო-საჰაერო ბაზები განთავსებულია [[უფსალა]]ში, [[კალინგე]]ში, [[ლინჩეპინგი|ლინჩეპინგსა]] და [[ლულეო]]ში. სამხედრო-საზღვაო ძალების განკარგულებაშია 5 წყალქვეშა ნავი, 7 კორვეტი და 150-ზე მეტი სხვა ხომალდი. მთავარი საზღვაო ბაზებია [[კარლსკრონა]]სა და სტოკჰოლმში.

==განათლება==
{{მთავარი|შვედეთის განათლების სისტემა}}
1-დან 5 წლამდე ბავშვებისთვის შვედეთში გარანტირებულია ადგილი საჯარო საბავშვო ბაღში. 1962 წლიდან შვედეთში დაინერგა სავალდებულო 9-წლიანი სწავლება სკოლაში. სკოლაში სწავლება სავალდებულოა ბავშვებისთვის 7 წლიდან. სასწავლო წელი შვედეთში აგვისტოდან ივნისის შუამდე გრძელდება და ორ სემესტრად იყოფა. წერა-კითხვის უცოდინართა რაოდენობა შვედეთში ქვეყნის მოსახლეობის 1%-ზე ნაკლებია. 9 კლასის დასრულების შემდგომ მოსწავლეების 90% სწავლას აგრძელებს გიმნაზიაში, სადაც იღებენ პროფესიულ განათლებას ან ემზადებიან უმაღლესი განათლების დაწესებულებაში შესასვლელად. შვედეთში 15 სახელმწიფო [[უნივერსიტეტი]]ა. მათგან უძველესია [[უფსალის უნივერსიტეტი|უფსალისა]] და [[ლუნდის უნივერსიტეტი|ლუნდის]], ყველაზე ახალი კი [[მალმეს უნივერსიტეტი]]. დიდი უნივერსიტეტებია [[სტოკჰოლმის უნივერსიტეტი]], გეტებორგისა და უმეოს უნივერსიტეტები. [[შვედეთის სამეფო ინსტიტუტი]] უმაღლესი სამედიცინო სასწავლებელია, [[შვედეთის სამეფო ტექნოლოგიური ინსტიტუტი]] კი სკანდინავიაში უდიდესი ტექნოლოგიური სასწავლებლის წოდებას ჰელსინკის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტს ეცილება. შვედეთის ზრდასრული მოსახლეობის 83%-ს უმაღლესი განათლება აქვს მიღებული (2017). განათლების სისტემა [[დეცენტრალიზაცია|დეცენტრალიზებულია]] და ის წლიურად სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაახლოებით 70 მილიონი [[შვედური კრონა|კრონით]] ფინანსდება.

==კულტურა და ხელოვნება==
{{მთავარი|შვედური კულტურა}}
შვედეთში ყოველწლიურად გაიცემა [[ნობელის პრემია]], რომელიც შვედი გამომგონებლის, [[ალფრედ ნობელი]]ს მიერაა დაწესებული. ნობელის პრემიის ლაურეატების შერჩევა და დაჯილდოება (გარდა მშვიდობის დარგისა) ხორციელდება შვედეთის ორგანიზაცის მიერ და ტარდება სტოკჰოლმში.

[[შვედეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა]] 1661 წელს დაარსდა და 18 მილიონზე მეტ წიგნს ინახავს. შვედეთის მუზეუმებია [[ეროვნული მუზეუმი (შვედეთი)|ეროვნული მუზეუმი]], თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი, ეთნოგრაფიული მუზეუმი, ქალაქ სტოკჰოლმის მუზეუმი, ჩრდილოეთის მუზეუმი, სკანსენი.

შვედეთში პრესა ძალიან პოპულარულია. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გამოცემაა [[დაგენს ნიუჰეტერი]]. რადიომაუწყებლობა მუშაობს 1924 წლიდან, ტელევიზია 1956 წლიდან.

=== ლიტერატურა ===
{{მთავარი|შვედური ლიტერატურა}}
უძველესი შვედური ლიტერატურული ძეგლები შემორჩენილია ქვაზე [[რუნები]]ს სახით. X-XI სს ფეოდალიზმის ჩამოყალიბებასა და ქრისტიანობის გავრცელებასთან დაკავშირებით წარმოიშვა რელიგიური ლიტერატურა [[ლათინური ენა|ლათინურ ენაზე]]. იქმნებოდა ისტორიული ქრონიკები და [[კურტუაზია|კურტუაზული]] პოეზია, პარალელურად — ხალხური ბალადები და სიმღერები. XV საუკუნეში პოპულარული იყო ატრიოტული პოეზია. XVI საუკუნეში ევროპული [[აღორძინება|აღორძინებისა]] და [[რეფორმაცია|რეფორმაციის]] გავლენით განმტკიცდა [[ჰუმანიზმი|ჰუმანისტური]] პრინციპები. დიდი ისტორიულ-ლიტერატურული მნიშვნელობა მოიპოვა შვედური რეფორმაციის ბელადის, თანამედროვე შვედური ლიტერატურის ფუძემდებლის [[ოლაუს პეტრი]]ს (1493-1552) ნაწარმოებებმა. XVII ს. ი. მესინიუსმა (1579-1636) დასაბამი მისცა შვედურ დრამატურგიას. ამავე საუკუნეში წარმოიშვა ლირიკული პოეზია. აღორძინების იდეოლოგია წარმოჩნდა გ. შარნიელმის (1598-1672) შემოქმედებაში. საუკუნის დასასრულს [[ბაროკო]]ს გავლენით შეიქმნა პასტორული ნაწარმოებები. XVIII საუკუნეში ჩამოყალიბდა [[განმანათლებლობა|განმანათლებლური]] ლიტერატურა, რომლის უდიდესი წარმომადგენელი იყო უ. დალინი (1708-1763). პირველი შვედი რომანისტი იყო ი. ჰ. მერკი. ამ პერიოდის პოეზია წარმოდგენილია ლიტერატურული ჯგუფის „აზრის მშენებელთა“ შემოქმედებით. გვიანდელი განმანათლებლობის უდიდესი მოღვაწე ი. ჰ. ჩელგრენი მიჰყვებოდა [[კლასიციზმი]]ს პრინციპებს.

პოეზიის დემოკრატიულ ტრადიციებს ავითარებდა კ. მ. ბელმანი (1740-95). კლასიციზმის ეპიგონებისა და განმანათლებლური ილუზიების წინააღმდეგ ბრძოლა დაასრულეს რომანტიკოსებმა. [[ესაიას ტეგნერი]]ს პოემამ „ფრიტიოფის საგამ“ დიდი როლი შეასრულა შვედური პოეზიის ენისა და სტილის დახვეწაში. სოციალურ-კრიტიკული პრობლემატიკა გამოჩნდა [[კარლ ალმკვისტი]]ს შემოქმედებაში, რომელმაც გეზი მისცა [[რეალიზმი|რეალიზმს]]. XIX საუკუნის 30-50-იან წლებში იწერებოდა ყოფითი რომანები. 40-იანი წლების პოეზიაში თავი იჩინა სოციალურმა და პოლიტიკურმა მოტივებმა. 70-80-იანი წლების მიჯნაზე აშკარად გამოიკვეთა კრიტიკული რეალიზმის ტენდენციები. ახალი ეტაპი აღინიშნა [[ავგუსტ სტრინდბერგი]]ს მოღვაწეობით, რომლის ირგვლივ გაერთიანდნენ ე.წ. ოთხმოციანელები“, რომლებსაც შემდგომში „ახალგაზრდა შვედეთი“ ეწოდათ. მის შემოქმედებაში გაჩნდა [[ნატურალიზმი|ნატურალისტური]] ტენდენციები. ახალი თაობის ანუ 90-იანი წლების რომანტიკოსების ბელადი იყო [[კარლ გუსტავ ვერნერ ფონ ჰეიდენსტამი]] (1859-1940). 

XX საუკუნის დამდეგს შეიქმნა მუშათა კლასის ცხოვრების ამსახველი პირველი ნაწარმოებები (მ. კოკი 1882-1940; დ. ანდერსონი 1882-1920; მ. სანდელი 1870-1927). [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს პერიოდში შიშის, დაბნეულობისა და შეშფოთების განწყობილება აისახა [[პერ ლაგერკვისტი]]ს და ბ. შებერგის შემოქმედებაში. 1929 წელს ე.წ. პრიმიტივიზმისა და ვიტალიზმის პროგრამით გამოვიდა ჯგუფი „ხუთი ახალგაზრდა“ (ა. ლუნდკვისტი, [[ჰარი მარტინსონი]], ე. ასკლუნდი, ი. ჩელგრენი, გ. სანდგრენი). სოციალური რეალიზმის მამამთავარი გახდა ი. ჩელგრენი. 30-იან წლებში ინტენსიურად ვითარდებოდა რეალისტურ-სოციალისტური რომანი. განსაკუთრებული სიმწვავით დაისვა სოციალური პრობლემები ე.წ. სტატორის სკოლის წარმომადგენელთა ნაწარმოებებში. ამ პერიოდის პოეზია მეტწილად [[ექსპრესიონიზმი|ექსპრესიონისტული]] ხასიათისა იყო. გარდა ამისა, ასპარეზზე გამოვიდა [[ასტრიდ ლინდგრენი]], რომლის შემოქმედებაც ბევრად შორს გასცდა მშობლიური შვედეთის საზღვრებს. ასტრიდი საბავშვო მწერალი იყო, ამიტომ თავისი ნაწარმოებების გამო პოლიტიკურ ნომენკლატურასთან პრობლემები არ შექმნია. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს წინა პერიოდში ანტიფაშისტური ლიტერატურის ნიმუშები შეიქმნა. ომის წლებში ფეხი მოიკიდა [[ეგზისტენციალიზმი|ეგზისტენციალისტურმა]] იდეებმა. რეალიზმის განვითარებას დიდი ბიძგი მისცა [[ივარ ლუ-იოჰანსონი]]ს რომანებმა. 50-60-იან წლებში მაღალ საფეხურზე ავიდა სატირული ლიტერატურა და ინტელექტუალური რომანი. 60-იან წლებში პოეზიაში გაჩნდა ორი მიმართულება — კონკრეტიზმი და „ახალი სისადავე“. დიდი რეზონანსი მოიპოვა დოკუმენტურმა პროზამ. რეალისტურ ტრადიციებს ავითარებენ ი. პალმი (1931) გ. ჰოკანსონი (1937) და სხვა. XX საუკუნის გამორჩეული შვედი მწერლები იყვნენ [[ნელი ზაქსი]], [[ეივინდ იუნსონი]], [[ტომას ტრანსტრიომერი]].

XXI საუკუნე შვედურმა მხატვრულმა ლიტერატურამ ე.წ. ამერიკული სტილი შეიძინა და ძირითადად თრილერებსა და ფენტეზიზე გადაერთო. ამ პერიოდის თვალსაჩინო წარმომადგენლებია [[კატარინა მასეტი]], [[სტიგ ლარსონი]] და [[იუნას გარდელი]] გვევლინებიან. რაოდენობის მიხედვით, შვედეთი 7 ლაურეატით მეხუთე ადგილზეა [[ნობელის პრემია ლიტერატურაში|ლიტარატურის დარგში ნობელის პრემიის]] ლაურეატების მფლობელ ქვეყნებს შორის.

===არქიტექტურა===
[[File:Uppsala Cathedral - Flickr - Staffan O Andersson.jpg|thumb|[[უფსალის საკათედრო ტაძარი]]]]
[[ვიკინგების ეპოქა|ვიკინგების ეპოქისთვის]] (VIII-XI საუკუნეები) დამახასიათებელი იყო კარკასული შენობები, სტელები თხრობითი სცენებით. გაქრისტიანების შემდეგ, XI-XII საუკუნეში დაიწყო რომანული სტილის ტაძრების მშენებლობა (უფსალაში, ლუნდში). XIII-XIV საუკუნეებში აგებდნენ გოტიკური სტილის ტაძრებს (სტორჩიურკის ტაძარი სტოკჰოლმში). XIII საუკუნემდე შვედეთში შენობების უმრავლესობა ხისგან შენდებოდა. XIII საუკუნიდან იწყება ქვის გამოყენება. ადრეული ქვის შენობებს მიეკუთვნება რომანული ეკლესიები შვედურ სოფლებში. ბევრი მათგანი აგებულია [[სკონე (პროვინცია)|სკონეს პროვინციაში]] და სტილისტურად დანიურ ეკლესიებს წააგავს. საკათედრო ტაძრები ისტორიულად ეპისკოპოსების რეზიდენციებს წარმოადგენდა. XIV საუკუნის სკარას კათედრალი აგურითაა ნაშენები. 1230-1480 წლებში შენდებოდა [[ლინჩეპინგი]]ს საკათედრო ტაძარი. 

XVI საუკუნეში შვედეთმა განიმტკიცა დამოუკიდებლობა მეფე [[გუსტავ ვაზა]]ს ხელმძღვანელობით. მეფის ინიციატივით წამოიწყეს აღმშენებლობა, აშენდა ახალი სასახლეები და ციხესიმაგრეები, რაც წარმოადგენდა როგორც თავდაცვით შენობებს, ასევე ახალი მონარქიის სიმბოლოს. ამ პერიოდში აშენებულ ციხე-დარბაზებში გაჩნდა [[რენესანსი]]ს არქიტექტურული ნიშნები. შუა საუკუნეებში გაიზარდა ვიწრო ქუჩებით დაფენილი ქალაქები, ვითარდება დეკორატიული ფერწერა და ქანდაკება, წიგნის მინიატურა. შემდეგი ორი საუკუნის განმავლობაში შვედეთის არქიტექტურა გადაიხარა [[ბაროკო]]სა და [[როკოკო]]ს სტილისკენ. XVII საუკუნეში შენდებოდა ბაროკოსა და [[კლასიციზმი]]ს სტილის სახლები და სასახლეები. ამ პერიოდში მუშაობდნენ არქიტექტორები ჟ. დე ლა ვალე, ი. სილვიუსი, დ. ერენსტრალი. XVIII საუკუნეში განვითარდა კლასიცისტური არქიტექტურა (კ. ადელკრანცი) და ქანდაკება (ი. სერგელი). ქალაქების ახალ რაიონებში გაჩნდა რეგულარული დაგეგმარება. XIX საუკუნეში კლასიციზმი შეცვალა [[ეკლექტიზმი|ეკლექტიზმმა]]. 

XX საუკუნეში დაიწყო ახალი გზების ძიება არქიტექტურაში, რასა მოჰყვა ნეოკლასიკური მიმართულების და თანამედროვე არქიტექტურული სკოლის ჩამოყალიბება. მასში [[ფუნქციონალიზმი (არქიტექტურა)|ფუნქციონალიზმი]] შეხამებული იყო [[ორგანული არქიტექტურა|ორგანული არქიტექტურის]] ნიშნებთან ([[გუნარ ასპლუნდი]], [[სვენ მარკელიუსი]], ს. ბაქსტრემი). შვედმა არქიტექტორებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ქალაქ-თანამგზავრების, საცხოვრებელი რაიონების, კოშკური სახლების დამუშავებაში.

===მუსიკა===
შვედური მუსიკა XIX საუკუნემდე სკანდინავიურ მუსიკასთან ერთად ვითარდებოდა. შვედური მუსიკალური [[ფოლკლორი]] მრავალფეროვანია. უძველესი სამუსიკო საკრავებია ლური, ზანზალაკები. ხალხური მუსიკის მატარებლები იყვნენ სკალდები და ლეკარები. მოგვიანებით ანსამბლებში გაჩნდა ვიოლინი, კლარნეტი, ფლეიტა, არფა. პროფესიული მუსიკა ჩამოყალიბდა საეკლესიო ქორალის გავლენით. XVI საუკუნიდან სტოკჰოლმში არსებობდა სამეფო კარის ორკესტრი. XVIII საუკუნეში მოეწყო პირველი საერო კონცერტები (ი. რუმანი, 1731). 1771 წელს სტოკჰოლმში დაარსდა [[შვედეთის სამეფო მუსიკალური აკადემია|სამეფო მუსიკალური აკადემია]]. 1768 წლიდან სტოკჰოლმში [[ბალეტი|საბალეტო]] წარმოდგენებს დგამდნენ ფრანგი მსახიობები. 1773 წელს გაიხსნა [[შვედური სამეფო ბალეტი]], რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლ. გალოდიე. პირველი შვედი ბალეტმაისტერი იყო ა. სელინდერი. XIX საუკუნეში გ[[რომანტიზმი]]ს გავლენით გაიზარდა ინტერესი ეროვნული ფოლკლორისადმი. ა. არვიდსონმა გამოაქვეყნა სიმღერის ანთოლოგია. ფოლკლორის გავლენა განიცადა ა. ლინდბლადი, ა. სედერმანის, ე. შეგრენის, ი. ჰალსტრემის, [[ფრანც ბერვალდი]]ს შემოქმედება. ბერვალდი იყო პირველი შვედი სიმფონისტი, რომელიც ამავდროულად იყო მევიოლინე და დირიჟორი. XX საუკუნეში შვედური ბალეტის აღორძინებას ხელი შეუწყო მ. ფოკინის მოღვაწეობამ. დასი „შვედური ბალეტი“ 1920-1925 წლებში გამოდიოდა პარიზში. 

დღესდღეობით შვედეთში მოქმედებს რამდენიმე საოპერო თეატრი. 1960-იანი წლებიდან შვედეთში განვითარდა [[ჯაზი]]. 1970-იანი წლებიდან პოპულარობა მოიპოვა [[პოპ-მუსიკა]]მ. ჯგუფმა [[ABBA]]-მ ფართოდ გაითქვა სახელი. [[როქსეტი]], [[Ace of Base]] და [[The Cardigans]] აგრეთვე შვედური ჯგუფებია, რომლებმაც საერთაშორისო პოპულარობა მოიპოვეს.

===თეატრი ===
XV-XVI საუკუნეებში შვედეთში გავრცელდა სასკოლო თეატრები. XVI საუკუნის დასასრულიდან იმართებოდა წარმოდგენები მეფის სასახლეში. 1649 წელს სტოკჰოლმში გაიხსნა პირველი სასახლის თეატრი, ხოლო პირველი ეროვნული თეატრი იყო უფსალის სტუდენტური თეატრი (1682-1691). გუსტავ III-ის დროს შეიქმნა ხალხისთვის ხელმისაწვდომი თეატრები სტოკჰოლმსა (1788) და გეტებორგში (1799). 1870-იან წლებამდე სცენაზე ბატონობდა ფრანგული [[ვოდევილი]], ა. კოცებუს ფსვედო-ისტორიული ტრაგედიები და სხვა. 1870-იანი წლებიდან რეპერტუარში დამკვიდრდა „ახალი დრამა“, მათ შორის [[ჰენრიკ იბსენი]] და ბ. ბიერნსონი. თეატრში [[რეალიზმი]]ს განმტკიცება დაკავშირებულია ა. სტრინდბერგთან, რომელმაც ა. ფალკთან ერთად სტოკჰოლმში გახსნა „ინტიმური თეატრი“ (1907-1910). XX საუკუნის I ნახევარში ცნობილი რეჟისორი იყო უ. მუალნდერი. 1930-იან წლებში თეატრში მივიდა ა. შებერგი, ხოლო 1940-იან წლებში — [[ინგმარ ბერგმანი]]. 1960-იან წლებში შვედურ თეატრში პოპულარული გახდა [[ბერტოლდ ბრეხტი]]. 1980-იანი წლებიდან აღმოცენდა ახალი მიმდინარეობა „თავისუფალი დასები“

===კინო===
{{მთავარი|შვედური კინემატოგრაფი}}
[[ფაილი:Ingmar Bergman Smultronstallet.jpg|მინი|200პქ|[[ინგმარ ბერგმანი]] გადაღებებზე]]
პირველი შვედური ფილმი 1896 წლის 28 ივნისს გამოვიდა. შვედეთი, დანიასთან ერთად, ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა გახდა, სადაც ადრევე დაარსდა ეროვნული კინოსტუდია. 1907 წლიდან დაიწყო შვედური კინოს რეგულარული გადაღება. პირველი მსოფლიო ომის დასასრული შვედური [[მუნჯი კინო]]სთვის „ოქროს საუკუნედ“ მიიჩნევა. შვედები იმხანად აქტიურად ახდენდნენ კლასიკური ნაწარმოებების ეკრანიზებას. ამ დროის მოღვაწეები იყვნენ ვიქტორ შესტრემი და მაურიც სტილერი. ომის დასასრულს შიორსტრიომი და სტილერი, ასევე შვედური კინოს კაშკაშა ვარსკვლავი [[გრეტა გარბო]] გადაბარგდნენ [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდში]]. შვედურმა კინოწარმოებამ მსოფლიო ბაზარზე ლიდერის პოზიცია დათმო. ამას ფინანსური და მხატვრული კრიზისიც თან დაერთო. შვედური კინო 1930-იან წლებში ხმოვანი ფილმების გამოჩენამ იხსნა. თუმცა 1930-იანი წლების კინოსურათები მეტწილად ვულგარულ ელფერს ატარებდნენ და გაწელილი სიუჟეტები ახასიათებდათ; ამისათვის ამ პერიოდის კინოს მეტსახელად „ლუდის კინო“. „ლუდის ფილმთაგან“ ყველაზე ცნობილია „ოტელ პარადიზი“ (Pensionat Paradiset; 1937).

განსაკუთრებულ მოვლენად იქცა [[ინგმარ ბერგმანი]]ს შემოქმედება. ის XX საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან რეჟისორადაა აღიარებული. მისი საუკეთესო ფილმებია „[[მეშვიდე ბეჭედი]]“ (1957), „[[მარწყვის მდელო]]“ (1957), „[[სიჩუმე (ფილმი)|სიჩუმე]]“ (1963), „[[პერსონა (ფილმი)|პერსონა]]“ (1966), „[[ჩურჩული და კივილი]]“ (1972), „[[პირისპირ (1976 წლის ფილმი)|პირისპირ]]“ (1976). 

50-იანების დასასრულს შვედურ კინოს კრიზისის პერიოდი დაუდგა, რასაც ტელევიზიის განვითარებამ შეუწყო ხელი. მაყურებელთა რაოდენობის დაკლებისა და კინოთეატრების დახურვის შემდეგ კინოკომპანიებს რისკზე წასვლის სურვილი დაეკარგათ. კინო 1963 წლის კინორეფორმამ გადაარჩინა, რაც სახელმწიფოს მხრიდან მაღალმხატვრული ფილმების დაფინანსებას ითვალისწინებდა. მნიშვნელოვანი როლი ამ საქმეში ახლადშექმნილ შვედეთის კინოინსტიტუტს დაეკისრა. ამ მიდგომამ ნაყოფიც მალე გამოიღო და ისეთ რეჟისორებს გაუხსნა გზა, როგორებიცაა ბუ ვიდენბერგი და იან ტრუელი.

== მემკვიდრეობა ==
{{მთავარი|იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვედეთში}}
შვედეთში [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის]] 15 ძეგლია. მათ შორისაა [[დროტნინგჰოლმი]]ს მამული სტოკჰოლმში, [[გამელსტადის ეკლესიის სოფელი]], ქალაქი [[ვისბიუ]], [[ლაპონია|ლაპონიის]] დაცული ტერიტორია და სხვები.

== ცნობილი შვედები ==
* მსახიობები – [[ინგრიდ ბერგმანი]], [[გრეტა გარბო]], [[მაქს ფონ სიუდოვი]]; 
* რეჟისორი – [[ინგმარ ბერგმანი]]; 
* პოლიტიკოსები – [[დაგ ჰამარშელდი]], [[ულოფ პალმე]]
* მუსიკალური ჯგუფები – [[ABBA]]; [[როქსეტი]], [[Ace of Base]], [[Sabaton]]; 
* მეცნიერები – [[იენს იაკობ ბერცელიუსი]], [[ანდერს ცელსიუსი]], [[ანდერს ანგსტრემი]] [[კარლ ლინე]], [[ადოლფ ნურენი]]; [[ალფრედ ნობელი]]; 
* მწერლები – [[ასტრიდ ლინდგრენი]], [[სელმა ლაგერლოფი]], [[პერ ლაგერკვისტი]], [[ჰარი მანტინსონი]]; 
* სპორტსმენები – [[ბიორნ ბორგი]], [[ზლატან იბრაჰიმოვიჩი]].
* ფინელი შვედები – [[ელიას ლონროტი]], [[იან სიბელიუსი]], [[გუსტავ მანერჰაიმი]].

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|735-739}}
* {{cite book | last = Petersson | first = Olof | title = Den offentliga makten | location = სტოკჰოლმი| publisher = SNS Förlag | year = 2010 | language = '''შვედური'''| isbn = 978-91-86203-66-5 | ref = Petersson }}
* {{cite book | last1 = Larsson | first1 = Torbjörn | first2 = Henry | last2 = Bäck | title = Governing and Governance in Sweden | url = https://archive.org/details/governinggoverna0000torb | location = ლუნდი| language = '''ინგლისური'''| publisher = Studentlitteratur AB | year = 2008 | isbn = 978-91-44-03682-3 | ref = Larsson &amp; Bäck }}
*''Tuchtenhagen, R'', „Kleine Geschichte Schwedens“ Verlag C.&amp;nbsp;H. Beck, მიუნხენი 2008, ISBN 3-406-53618-2. {{de icon}}
* Bagge, Sverre; &quot;The Scandinavian Kingdoms&quot;. In ''The New Cambridge Medieval History''. Eds. Rosamond McKitterick et al. კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2005. {{ISBN|0-521-36289-X}}. {{en icon}}
* Nordstrom, Byron J. ''Scandinavia since 1500''. მინესოტას უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2000. {{ISBN|0-8166-2098-9}}. {{en icon}}
* {{Cite book|title=The Northern Wars. War, State and Society in Northeastern Europe 1558–1721|first=Robert I|last=Frost|publisher=Longman|year=2000|isbn=978-0-582-06429-4|ref=harv}} {{en icon}}
* Ståhl, Solveig. [https://web.archive.org/web/20060106110733/http://www3.lu.se/info/lum/LUM_07_99/01_engelska.html &quot;English spoken – fast ibland hellre än bra&quot;]. ლუნდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1999 {{sv}}
* {{cite book |last1=Sawyer |first1=Birgit |last2=Sawyer |first2=Peter H. |author2-link=Peter Hayes Sawyer |title=Medieval Scandinavia: from Conversion to Reformation, Circa 800–1500 |publisher=მინესოტას უნივერსიტეტის გამომცემლობა | language = '''ინგლისური'''|year=1993 |url=https://books.google.com/books?id=jGJrXOjYvQgC|isbn=978-0-8166-1739-5}}
* Einhorn, Eric and John Logue. ''Modern Welfare States: Politics and Policies in Social Democratic Scandinavia''. Praeger Publishers, 1989 {{ISBN|0-275-93188-9}}.  {{en icon}}
* Koblik, Steven, ''Sweden's Development from Poverty to Affluence 1750–1970''. მინესოტას უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1975 {{ISBN|0-8166-0757-5}} {{en icon}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{commons|Sweden|შვედეთი}}
{{Wikiatlas|Sweden}}
{{Wikivoyage|sweden}}
* {{curlie|Regional/Europe/Sweden}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/576478/Sweden Sweden] შვედეთი ''[[Encyclopædia Britannica]]''-ზე
* [http://www.visitsweden.com/ შვედეთის ოფიციალური ტურისტული პორტალი] 
* [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/SWE/Year/2012/Summary შვედეთის ვაჭრობის სტატისტიკა]
* [http://www.studyinsweden.se/ Study in Sweden] 

;სამთავრობო საიტები
* [http://www.sweden.se/ Sweden.se] — შვედეთის ოფიციალური საიტი
* [http://www.sweden.gov.se/ შვედეთის მთავრობა]
* [http://www.riksdagen.se/default____56.aspx შვედეთის პარლამენტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701043401/http://www.riksdagen.se/default____56.aspx |date=2006-07-01 }}
* [http://www.royalcourt.se/ შვედეთის სამეფო კარი]

'''შვედური მედია'''
* [http://www.radiosweden.org/ Radio Sweden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511191705/http://www.radiosweden.org/ |date=2008-05-11 }} 
* [http://www.svt.se/ Sveriges Television] 
* [http://www.dn.se/ დაგენს ნიუჰეტერი] 
* [http://www.svd.se/ Svenska Dagbladet]
* [http://www.thelocal.se/ The Local – Sweden's news in English]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ევროპის ქვეყნები}}
{{ევროპის კავშირის წევრები}}
{{ნატო-ს წევრები და კანდიდატები}}
{{მონარქიები}}
{{ბალტიის ზღვის ქვეყნები}}
{{შვედეთი-ბერნადოტები}}
{{შვედეთის მონარქები}}
{{შვედი ნობელის პრემიის ლაურეატები}}

[[კატეგორია:შვედეთი| ]]
[[კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>ax1cgjiv6mm6kt5yzv47ltgg31n6f1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1960</id>
    <revision>
      <id>5392191</id>
      <parentid>5375229</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>/* რუსეთის იმპერიაში */</comment>
      <origin>5392191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110029" sha1="hyvfqaxz55hmev90903jl04qkwkwlra" xml:space="preserve">{{რჩეული/2.0}}{{მრავალმნიშვნელოვნება}}
{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = ქალაქი
 |ქართული სახელი = ბათუმი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |დაქვემდებარება = 
 |პანორამა = {{მრავალი სურათი
 |perrow        = 1/2/2/1
 |border        = infobox
 |ჯამური სიგანე = 310

 |ფაილი1              = View of Batumi skyline from the Botanical Garden (cropped).jpg
 |წარწერა1             = [[ბათუმის ყურე]] — ხედი [[ბათუმის ბოტანიკური ბაღიდან]]

 |ფაილი2              = USS Oak Hill, 26th MEU Marines Visit Batumi, Georgia (40817303032).jpg
 |წარწერა2             = ქალაქის პანორამა და [[მცირე კავკასიონი]]ს ქედი

 |ფაილი3              = Batumi Boulevard Colonnades (cropped).jpg
 |წარწერა3             = ზღვისპირა ბულვარის კოლონადები

 |ფაილი4              = Batumi Port.jpg
 |წარწერა4             = [[ბათუმის ნავსადგური]]

 |ფაილი5              = Nino and Ali Statues in Batumi, 2016.jpg
 |წარწერა5             = ალი და ნინო
}}
 |რუკა =
 |პანორამის სიგანე = 300
 |რუკის სიგანე = 300
 |რუკის წარწერა = 
 |წარწერა = 
 |გერბის სიგანე = 
 |დროშის სიგანე = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 38 |lat_sec = 45
  |lon_dir = E |lon_deg = 41 |lon_min = 38 |lon_sec = 30
  |CoordAddon = type:city(121806)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური რესპუბლიკა
 |რეგიონი = აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = 
 |რაიონი = 
 |მმართველის ტიპი = მერი
 |მმართველი = გიორგი ცინცაძე {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
 |დაარსდა = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 1878
 |ფართობი = 64,9&lt;ref&gt;[http://batumi.ge/ge/?page=show&amp;sec=1 ბათუმი — გეოგრაფია და ბუნება]&lt;/ref&gt;
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 3
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 183 181&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm |title=Population statistics of Eastern Europe &amp; former USSR |access-date=2025-02-03 |archive-date=2022-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321204718/http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm }}&lt;/ref&gt;
 |აღწერის წელი = 2024
 |სიმჭიდროვე = 2639
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 93,4 %&lt;br/&gt;[[სომხები]] 3 %&lt;br/&gt;[[რუსები]] 1,9 %&lt;br/&gt;[[უკრაინელები]] 0,4 %&lt;br/&gt;[[ბერძნები]] 0,2 %
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 68,7 %, [[მუსლიმები]] 25,4 %&lt;ref&gt;[https://www.geostat.ge/media/20679/2014-wlis-aRweris-ZiriTadi-Sedegebi.pdf საქართველოს 2014 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები]&lt;/ref&gt;
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ბათუმი''' — [[ქალაქი]] და [[საქართველოს მუნიციპალიტეტები|მუნიციპალიტეტი]]&lt;ref&gt;[http://mreg.reestri.gov.ge/ საჯარო სამართლის ეროვნული სააგენტო, მუნიციპალიტეტების რეესტრი — ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტი]&lt;/ref&gt; [[საქართველო]]ში, არის [[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის]] ადმინისტრაციული ცენტრი. ბათუმი არის მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ქალაქი საქართველოში და ყველაზე დიდი ქალაქი დასავლეთ საქართველოში, მსხვილი [[ბათუმის საზღვაო ნავსადგური|საერთაშორისო ნავსადგური]] [[შავი ზღვა|შავი ზღვის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მნიშვნელოვანი სამრეწველო, კულტურული და ტურისტული ცენტრი.

ბათუმი გაშენებულია ღრმა, კარგად დაცული ბუნებრივი ნავსაყუდელის [[ბათუმის ყურე|ბათუმის ყურის]] ნაპირას, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 3 მეტრზე, [[თბილისი]]დან 350 კმ-ში (რკინიგზით).  

== ეტიმოლოგია ==
ქალაქის სახელწოდება „ბათუმი“ მოდის სიტყვიდან ({{lang-el|Bathus}}) — „ბათუსი“, რაც ღრმას ნიშნავს. პირველად ის მოხსენიებული აქვს რომაელ მწერალ ილინიას (23-79), რომელიც კოლხეთის მდინარეების ჩამოთვლისას ასახელებს მდინარე — „Bathys“. შემდგომში [[ბერძნები|ბერძენი]] გეოგრაფი [[ფლავიუს არიანე]] თავის ნაწარმოებში „Periplus Euxinus“ წერს: {{ციტატა|Apsarus-ის შემდეგ ჩვენ ღამით გადავკვეთეთ მდინარე Acamsis, რომელიც Apsarus-საგან დაშორებულია 15 სტადიონით; ხოლო მდინარე Bathys მდინარე Acamsis-გან დაშორებულია 75 სტადიონით.}}
ფლავიუს არიანეს მიერ ნახსენები მდინარე სახელად Bathys ესაა, მდინარე [[ბარცხანა|ბარცხანასა]] და მდინარე [[ყოროლისწყალი|ყოროლისწყალს]] შორის არსებული პატარა მდინარე (მდ. კუბა-წყალი ან მდ. ჩულ-კუბა). აღსანიშნავია ისიც, რომ ტექსტში მდინარე Bathys-ის მახლობლად არსად არ არის ნახსენები არანაირი ნამოსახლარი.

ცნობილია რომ XV საუკუნის შუა წლებში მდინარე ბათუსის წყალზე არსებობდა დასახლება სახელად Bathys ან Bathy. როდესაც აღნიშნული ტერიტორია ერისთავების ხელში გადავიდა ის მოიხსენიებოდა როგორც „პატონი“ ([[ვახუშტი ბატონიშვილი]]ს მიხედვით) ან „ბატონი“ (Hrisantos Hierotolymites თავის ნაშრომში — „Sintagmation peri offikion“, ვენეციური გამოცემა 1778 წ, გვ. 92): „ყურისკენ მიმავალი გზა იბერიულ ენაზე წარმოითქმის როგორც ''ბატონი'' და მდებარეობს მდინარე ფაზისსა და ბოას შორის“ („Fygades“ Triantafillides, გვ. 28).

იბერიული სახელწოდება „პატომი“ თურქების დროს ტრანსფორმირდა და წარმოიქმნა ფორმა „პატუმ“, რომლითაც მოიხსენიებენ ისინი დღესაც.

თავად მდინარე Bathys-ის სახელწოდება მომდინარეობს ყურის სახელწოდებიდან — {{lang-el|Bathys limen}} — ღრმა ყურე. მართლაც, ბათუმს [[შავი ზღვა|შავ ზღვაზე]] [[სევასტოპოლი]]ს შემდეგ, ყველაზე ღრმა (მაქ. სიღრმე 58 მ) და მოხერხებული [[ბათუმის ყურე|ნავთსაყუდელი]] აქვს.

==გეოგრაფია==
[[ფაილი:Batumi Boulevard From Above.jpg|250px|მინიატიურა|მარცხნივ|ბათუმის სანაპირო&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;small&gt;ზვიად ავალიანის ფოტო&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;]]
ქალაქი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ 7 კილომეტრზე. ქალაქის ფართობი შეადგენს 6494,31 [[ჰა|ჰექტარს]]. ფართობის მიხედვით ბათუმი საქართველოში მესამე ქალაქია.&lt;ref name=&quot;batumicc&quot;&gt;[http://batumicc.ge/files/uploads/2020_weli_biujeti/___2020-2023____.pdf ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის 2020-2023 წლების საშუალოვადიანი პრიორიტეტების დოკუმენტი]&lt;/ref&gt; ბათუმის ძირითადი ნაწილი სამხრეთიდან ეკვრის ყურეს და გაშენებულია [[კახაბრის ვაკე]]ზე ის, დანარჩენი ნაწილი ყურის აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით — მდინარეების ბარცხანისა და ყოროლისწყლის გასწვრივ მდებარეობს, ბათუმის ტერიტორია ასევე გრძელდება მდინარე [[ჭოროხი]]ს სამხრეთით.

ბათუმის ჰავა ზღვის ნოტიო [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკულია]]. იცის თბილი, უთოვლო [[ზამთარი]] და თბილი [[ზაფხული]]. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 14,5 °C, იანვარში — 7,1 °C, აგვისტოში — 23,2 °C. ნალექები — 2560 მმ წელიწადში. შეფარდებითი სინოტივე — 81 %. ხშირია კოკისპირული წვიმა. [[თოვლი]] იშვიათად მოდის და მალე დნება. სანაპირო ზოლში კარგად არის გამოხატული [[ბრიზი|ზღვის ბრიზები]], რის გამოც სიცხე ნაკლებად შეიგრძნობა.

ბათუმის ტერიტორიაზე არის ბუნებრივი ტბა (ფართობი 0,06 კმ²), რომელიც ამჟამად ბათუმპარკის ნაწილია. ქალაქსა და მის მიდამოებში გავრცელებულია მრავალნაირი სუბტროპიკული მცენარე. ჭარბობს ხელოვნურად გაშენებული პარკები, [[ჩაი]]ს პლანტაციები და [[ციტრუსები|ციტრუსოვანთა]] ნარგავები. გორაკ-ბორცვებზე აქა-იქ შემორჩენილია კოლხური ბუნებრივი ტყე და ბუჩქნარი. მცენარეულობის სიმდიდრითა და სიმრავლით გამოირჩევა [[ბათუმის ბოტანიკური ბაღი]].

ზღვის წყლის საშუალო წლიური ტემპერატურა ნაპირთან 16,7 °C-ია. სამკურნალო ფაქტორია კლიმატოთერაპია და ზღვაში ბანაობა. ზღვის წყალი გამოირჩევა მაღალი მინერალიზაციით. სამედიცინო ჩვენება: სასუნთქი გზების არატუბერკულოზური დაავადებანი, ნერვული სისტემის ფუნქიური და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებანი, ჰიპერტონიული დაავადება, ლიმფადენიტი, სისხლნაკლებობა. სეზონი გრძელდება მთელ წელს, ბანაობის სეზონი მაისიდან ოქტომბრამდე. ქალაქის ტერიტორიაზე კეთილმოწყობილი საკურორტო ადგილებია [[მახინჯაური]], [[მწვანე კონცხი (ბათუმი)|მწვანე კონცხი]], [[გონიო]], [[კვარიათი]].

{{Weather box
|width = 
|location = ბათუმი
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 25.2
|Feb record high C = 27.4
|Mar record high C = 32.2
|Apr record high C = 38.3
|May record high C = 37.2
|Jun record high C = 39.9
|Jul record high C = 40.6
|Aug record high C = 39.5
|Sep record high C = 38.1
|Oct record high C = 35.4
|Nov record high C = 30.1
|Dec record high C = 28.3
|year record high C = 40.6
|Jan high C = 10.3
|Feb high C = 11.2
|Mar high C = 12.5
|Apr high C = 16.2
|May high C = 20.1
|Jun high C = 24.3
|Jul high C = 26.2
|Aug high C = 26.5
|Sep high C = 23.5
|Oct high C = 20.3
|Nov high C = 15.8
|Dec high C = 12.7
|Jan mean C = 6.6
|Feb mean C = 6.7
|Mar mean C = 8.8
|Apr mean C = 12.3
|May mean C = 16.0
|Jun mean C = 20.2
|Jul mean C = 22.6
|Aug mean C = 23.1
|Sep mean C = 19.9
|Oct mean C = 16.4
|Nov mean C = 11.9
|Dec mean C = 9.0
|Jan low C = 4.1
|Feb low C = 3.8
|Mar low C = 5.5
|Apr low C = 9.3
|May low C = 13.1
|Jun low C = 17.3
|Jul low C = 19.9
|Aug low C = 20.3
|Sep low C = 16.9
|Oct low C = 13.4
|Nov low C = 9.1
|Dec low C = 6.4
|Jan record low C = -7.7
|Feb record low C = -8.2
|Mar record low C = -6.7
|Apr record low C = -2.5
|May record low C = 3.4
|Jun record low C = 8.1
|Jul record low C = 12.9
|Aug record low C = 12.6
|Sep record low C = 7.5
|Oct record low C = 2.0
|Nov record low C = -3.9
|Dec record low C = -4.2
|year record low C = -8.2
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 238
|Feb precipitation mm = 189
|Mar precipitation mm = 153
|Apr precipitation mm = 113
|May precipitation mm = 108
|Jun precipitation mm = 142
|Jul precipitation mm = 168
|Aug precipitation mm = 205
|Sep precipitation mm = 262
|Oct precipitation mm = 277
|Nov precipitation mm = 312
|Dec precipitation mm = 268
|year precipitation mm = 2435
|Jan sun = 99
|Feb sun = 105
|Mar sun = 126
|Apr sun = 148
|May sun = 199
|Jun sun = 235
|Jul sun = 214
|Aug sun = 223
|Sep sun = 201
|Oct sun = 176
|Nov sun = 125
|Dec sun = 107
|year sun = 1958
|source 1 = ''Climate data''&lt;ref name=&quot;climate data&quot;&gt;{{cite web |url = http://en.climate-data.org/location/1759/ |title = Climate Data |accessdate = 26 ნოემბერი, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170421194610/https://en.climate-data.org/location/1759/ |archive-date =  21 აპრილი, 2017 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|source 2 = ''Meteoweb''&lt;ref name = meteoweb&gt;{{cite web
| url= http://meteoweb.ru/cl006.php
| title= The duration of sunshine in some cities of the former USSR
| language = {{ref-ru}}
| publisher= Meteoweb.ru
| accessdate=27 September 2012}}&lt;/ref&gt;
}}

== ისტორია ==
=== წარმოშობა ===
ბათუმსა და მის მიდამოებში, მდინარე [[ყოროლისწყალი|ყოროლისწყლის]] შესართავთან, მის მარცხენა ნაპირზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ადასტურებს, რომ ეს მიდამოები ადამიანის მიერ ათვისებული იყო ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. II ათასწლეული|ძვ. წ. II]] - [[ძვ. წ. I ათასწლეული|I ათასწლეულების]] მიჯნაზე. ადრინდელ ანტიკურ ხანაში ბათუმის მიდამოები [[კოლხეთის სამეფო]]ს საზღვრებში შედიოდა. აქაურ მოსახლეობას გაცხოველებული სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდა მეზობელ და შორეულ ქვეყნებთან. ამ პუნქტს ძველი ბერძნები მოიხსენიებდნენ ბათუსის სახელით. [[II საუკუნე]]ში რომის იმპერატორ [[ადრიანე]]ს დროს დღევანდელი ბათუმის ტერიტორიაზე რომაელთა სამხედრო ბანაკი იყო.

მოგვიანებით ის [[ეგრისის სამეფო]]ს ([[ლაზიკა|ლაზიკის]] ოლქის) ნაწილი გახდა. ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში, სხვა ზღვისპირა პუნქტებისაგან განსხვავებით, ბათუმი დაწინაურებული იყო, რასაც ხელს უწყობდა მისი მდებარეობა ქვეყნის შიდა რაიონებისაკენ მიმავალი გზების დასაწყისში. [[VI საუკუნე]]ში ბიზანტიის იმპერატორმა [[იუსტინიანე I]]-მა აქ [[ლოსორიონი|ლოსორიონის ციხე]] ({{lang-grc|Λοσόριον}}, მოგვიანებით ცნობილი, როგორც „თამარის ციხე“) ააგო,&lt;ref&gt;[[პროკოპი კესარიელი]], ''The Buildings'', 3, 7, 7.&lt;/ref&gt; რომელიც მისი სტრატეგიული ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა [[ეგრისის დიდი ომი|ეგრისის დიდ ომებში]] სასაზღვრო პუნქტების გამაგრებაში. VIII საუკუნის ბოლოს ის [[აფხაზთა სამეფო]]ს, 1008 წლიდან კი [[საქართველოს სამეფო]]ს შემადგენლობაში შევიდა. ფეოდალურ ხანაში ბათუმის ციხის გარშემო არსებობდა სოფლის ტიპის დასახლება, მაგრამ იგი ქალაქადაც იხსენიება ([[ამბროჯო კონტარინი]]).

===გურიის სამთავროში===
[[ფაილი:Principality of Guria (XV-XIX centuries)-ka.svg|მინი|გურიის სამთავრო XV-XIX საუკუნეებში]]
[[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] ბოლოდან [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისამდე ბათუმი [[სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო|ოდიშის საერისთავოში]] შედიოდა, საქართველოს სამეფოს დაშლის შემდეგ კი მას [[გურიელები]] დაეპატრონენ.&lt;ref&gt;Н. Н. Шенгелия. Османские документальные источники о крепостях Батуми и Гонио // Тюркологический сборник 1978. — М.: ИВ РАН, 1984. — С. 250.&lt;/ref&gt; 1372 წელს ტრაპიზონელი ისტორიკოსის მიქაელ პანარეტოსის ცნობით ტრაპიზონის იმპერატორი [[ალექსი III (ტრაპიზონი)|ალექსი III]] ბათუმში შეხვდა გურიელს, რომელმაც პატივი მიაგო იმპერატორს.&lt;ref&gt;[[მიქაელ პანარეტოსი]]''  [[oldwikisource:მიქელ_პანარეტოსი|„ტრაპიზონის ქრონიკა“]]  XIV საუკუნე&lt;/ref&gt; [[XV საუკუნე]]ში საქართველოს სამეფო-სამთავროებად დაშლის შემდეგ [[გურიის სამთავრო]]ს შემადგენლობაშია. 1444 წელს ბათუმის აღება და გაძარცვა სცადა [[ბურგუნდიის საჰერცოგო]]ს ფლოტმა, მაგრამ ბურგუნდიელები დაამარცხა [[გურიელები|გურიელმა]].&lt;ref&gt;{{სტატია|სათაური=ერთი უცნობი ფაქტი|ავტორი=[[თამაზ ბერაძე|ბერაძე თ.]]|გამოცემა=[[ლიტერატურული საქართველო]]|სახეობა=გაზეთი|წელი=1983|ნომერი=33|გვერდები=10}}&lt;/ref&gt; 1546 წელს ბათუმი [[ოსმალეთის იმპერია]]მ დაიკავა. იმავე წელს [[როსტომ გურიელი|როსტომ გურიელმა]] ქალაქი დაიბრუნა, თუმცა მისი გარდაცვალების შემდეგ ბათუმი ისევ ოსმალთა ხელში გადავიდა. ოსმალებმა ქალაქი აქციეს ბათუმის სანჯაყის, ანუ ლივანის ადმინისტრაციულ ცენტრად და სხვა სანჯაყებთან, ტრაპიზონსა და გონიოსთან, ერთად [[ტრაპიზონის საფაშო|ტრაპიზონის ფაშას]] დაუქვემდებარეს. 1609 წელს [[მამია II გურიელი|მამია II გურიელმა]] გაანადგურა ბათუმში მყოფი ოსმალთა გარნიზონი. მიუხედავად ამისა, ოსმალები კვლავ დაეუფლნენ ქალაქს. 1614 წლის 3 დეკემბერს ბათუმში დაიდო [[გურია-ოსმალეთის შეთანხმება]], ზავის შედეგად გურიის სამთავრომ დაკარგა ბათუმი, რომელიც 1648 წლამდე ოსმალეთის ხელში იყო. XVII საუკუნეში ბათუმი სტრატეგიულ პუნქტს არ წამრმოადგენდა და [[გონიო]]ზე ნაკლები მნიშვნელობა ჰქონდა.&lt;ref&gt;{{წიგნი  | first=| ავტორი=ჩხატარაიშვილი ქ.| series=| სათაური=„გურიის სამთავრო“| გამომცემლობა=|ადგილი=თბ.|წელი=1959| origyear=| isbn=| edition=|გვერდები=111|ბმული=}}&lt;/ref&gt; XVII საუკუნის შუიდან XVIII საუკუნის 20-იან წლებამდე წარმოადგენდა [[თავდგირიძეები]]ს საკუთრებას. თავდგირიძეებს ბათუმი გურიელმა მალევე ჩამოართვა, რაც თავადების ურჩობის გამო უნდა მომხდარიყო. ამას შედეგად ის მოჰყვა, რომ თავდგირიძეთა სახლის ორმა წარმომადგენელმა [[ისლამი]] მიიღო და ოსმალეთის იმპერიის დახმარებით დაესაკუთრა ბათუმს. 1718 წელს სანჯაყ-ბეგ აჰმედ თავდგირიძემ და მისმა ძმამ მუსტაფა ბეგმა სულთანისგან მიიღეს [[სანჯაყი]] და [[ნაჰიე]]: ბათუმი, გონიო, [[ანარია (მთა)|ანარია]], ქისატური, [[ახალშენი (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)|ახალშენი]], [[ყოროლისთავი]], [[სამება (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)|სამება]], ლიმანის თევზის სარეწი და მდინარე [[ჭოროხი|ჭოროხში]] მცურავი ნავის ბაჟი.&lt;ref&gt;{{წიგნი | ავტორი= სოსელია ო.| სათაური=ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან| chapter=| გამომცემლობა=მეცნიერება |ტომი=II|ადგილი=თბილისი |წელი=1981| origyear=| isbn=| edition=|გვერდები=178-179|ბმული=http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/229693}}&lt;/ref&gt; [[გიორგი IV გურიელი]] ცდილობდა ბათუმისა და [[ჩაქვი]]ს დაბრუნებას, მაგრამ ვერ მოახერხა.

=== ოსმალეთის იმპერიაში ===
[[ვახუშტი ბატონიშვილი]]ს მიხედვით, [[XVIII საუკუნე]]ში ბათუმი მცირე ქალაქი იყო, რომელსაც საუცხოო ციტადელი ჰქონდა. 1784 წელს [[სოლომონ I]]-მა ქვემო გურიის ოსმალეთისგან გათავისუფლების მიზნით დალაშქრა ჩაქვი და ბათუმის მიმდებარე სოფლები, მაგრამ სასტიკად დამარცხდა [[ნაჭიშკრევის ბრძოლა]]ში. 1786 წელს ოსმალეთის იმპერიამ შავიზღვისპირეთში მისი პოზიციების გასამტკიცებლად დამატებითი ზარბაზნებითა გემებით გაამაგრა [[ფოთი]]სა და ბათუმის ციხეები.

1807 წელს ბათუმი მოინახულა ადრიან დიუპრემ. ამ დროს ბათუმში 2000-მდე მცხოვრები იყო, მაგრამ სოფელს უფრო ჰგავდა, ვიდრე ქალაქს, მას არ იცავდა არავითარი სიმაგრე, ერთადერთი ხის კოშკი, უქვემეხო, თხრილშემოვლებული აღმართული ქვის საძირკველზე იდგა ბაზართან. [[XIX საუკუნე]]ში ბათუმი [[ლაზისტანის სანჯაყი]] დედაქალაქი იყო. სანჯაყი 11 კაზას მოიცავდა: ბათუმი, [[ჩურუქ-სუ]], [[ზემო აჭარა]], [[ქვემო აჭარა]], [[მაჭახელი]], [[ლივანა]], [[გონიო]], [[ხოფა]], [[არჰავი]], ემშინა და ათინა. სანჯაყს მართავდა მუთასარიფი, ანუ გუბერნატორი, რომელიც პირდაპირ ემორჩილებოდა პორტას, ანუ ცენტრალურ ხელისუფლებას. ბათუმის კაზა მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე ჭოროხიდან ჩაქვამდე. ბათუმში იყო მეჯლისი, ანუ საგუბერნიო საბჭო, სასამართლო, თურქული და ბერძნული სკოლები, სამი მეჩეთი და წმინდა ნიკოლოზის სახელობის მართლმადიდებლური ეკლესია.
[[ფაილი:Batumi Port (old).jpg|thumb|300px|ბათუმის ყურე, XIX ს.]]
1828 წელს, რუსეთსა და ოსმალეთს შორის [[ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულება (1829)|ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულების]] შედგენისას, რუსეთმა მოითხოვა და ოსმალეთმა დაუთმო მას მთელი ტერიტორია [[ჭოროხი|ჭოროხამდე]] (ძველად [[აკამფსისი|აკამფსისის]]), რომელიც შეერთვის [[შავი ზღვა|შავ ზღვას]] ბათუმის იქით, დასავლეთით. ამ დათმობის მიხედვით, ბათუმი უკვე 1828 წელს უნდა შეერთებოდა რუსეთს, მაგრამ ხელშეკრულებაში და საზავო რუკის შედგენის დროს, საზღვარი გაყვანილ იქნა მდინარეთა სახელწოდების შერევის გამო არა მდინარე ჭოროხთან, არამედ მდინარე [[ჩოლოქი|ჩოლოქთან]], რომელიც შეედინება ზღვას ბათუმის აქეთ, ჩრდილო-დასავლეთით. ამ ხაზის მიხედვით, ბათუმი დარჩა ოსმალეთს. შეცდომა შემჩნეულ იქნა ხელმოწერისა და დამტიცების შემდეგ, მაგრამ უკვე გვიან იყო ამ საკითხის ხელახლა აღძვრა და ამ შეცდომის შედეგად ბათუმი ოსმალეთს შერჩა.&lt;ref&gt;ნოზაძე ვ. საქართველოს აღდგენისათვის ბრძოლა მესხეთის გამო, თბილისი, 1989, გვ. 8&lt;/ref&gt;

1865 წელს ბათუმის კაზაში შედიოდა 48 სოფელი, ცხოვრობდა 6651 ადამიანი, აქედან 3324 [[მუჰაჯირობა|მუჰაჯირი]], 3037 მუსლიმი [[გურულები|გურული]], 186 მართლმადიდებელი [[ბერძნები|ბერძენი]], 93 [[სომხები|სომეხი]] და 11 კათოლიკე. გავრცელებული იყო სიმინდის და ფეტვის მოყვანა, თევზჭერა, სამშენებლო ხე-ტყის დამზადება.&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825034#?page=399 Кавказский календарь на 1867 год : 22-й год. - 1866 გვ. 400-401]&lt;/ref&gt;

=== რუსეთის იმპერიაში ===
ბათუმი რუსეთის იმპერიამ შეიერთა ოსმალეთთან [[რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1877-1878)|1877-78 წლების ომის]] შემდეგ, [[ბერლინის ხელშეკრულება (1878)|ბერლინის ხელშეკრულებით]]. 1878 წლის 20 სექტემბერს მეფისნაცვალმა დაამტკიცა ბათუმის მმართველობის წესდება, რომელიც 15 მუხლისგან შედგებოდა. 1878 წლის [[ბერლინის კონგრესი]]ს მიხედვით ნავსადგური გამოცხადდა [[პორტო-ფრანკო]]დ (უცხოური საქონლის უბაჟოდ შემოტანა-გატანის უფლების მქონე ნავსადგურად), რამაც ხელი შეუწყო ქალაქის ზრდას.

{{ციტატა|ბათუმი მათ, ვინც იქ არ ყოფილა, წარმოუდგენიათ ელდორადოს სახით საოცრად იაფი თამბაქოთი, სასმელითა და სხვადასხვა საზღვარგარეთული საქონლით. იგი, როგორც ვთქვით, მდებარეობს ბათუმის უბის დასავლეთ მხარეს. თურქული ქალაქის პირობაზე, რომელიც აღმოცენდა რაღაც 20-23 წლის წინ, ბათუმი კარგი სანახავია. მთავარი, რაც მას განასხვავებს ნამდვილი თურქული ქალაქისაგან, არის უსწორმასწორო, ყრუ ქუჩებისა და ქუჩაბანდების უქონლობა. სანაპიროზე ჩამწკრივებულია ქვის სახლები მაღაზიებით, ყავახანებით და სასტუმროებით. შემდეგ სანაპიროს პარალელურად მიემართება ორი-სამი ქუჩა, რომელთან უმეტესი ნაწილი ბაზარს უკავია. აქ არის პატარა, ღია ხის დუქნები. საცხოვრებელი ნაგებობები, მგონი ყოფილი ჩვენი კონსულის – ჯუდიჩის ერთადერთი ქვის სახლის გარდა, აგებულია ხის ჩარჩოებით, რომელთა შუალედი ამოშენებულია ერთი რიგი აგურით. მათ შორის ორსართულიანი ნაგებობებიცაა. ჯერჯერობით ქალაქს რაღაცნაირი გაპარტახებული იერსახე აქვს. თუმცა სახლები ენერგიულად რემონტდება, მაგრამ მშენებლობა საშენი მასალის უკმარისობის გამო ისე სწრაფად არ მიმდინარეობს, როგორც სასურველია.

ქალაქში რამდენიმე მეჩეთი და ერთი საკმაოდ დიდი, ქვის ბერძნული ეკლესიაა. მღვდლების თქმით ეკლესიის მშენებლობა 15 წლის წინ დაწყებულა და 8 წლის წინ დამთავრებულა, თუმცა აქამდე მთლად გაწყობილი არ არის. შენების დაწყებამდე მოიმარაგეს სულთნის ფირმანები, მაგრამ ბათუმის მუსლიმებმა ოჯერ გააჩერეს მუშაობა იმ მიზეზით, ბერძნები ეკლესიის ნაცვლად ციხესიმაგრეს აშენებენო. ეკლესიასთან არსებობს სკოლა და ბერძნები უკვე ფიქრობენ სკოლისათვის [[რუსები|რუსი]] მასწავლებლების მოწვევას. ბათუმში 200-მდე ბერძნული ოჯახია და ეკლესია სწორედ მათი შეწირულობით, ნაწილობრივ ნასესხები ფულითაა აშენებული. რუსების ბათუმში შესვლის დროიდან ეკლესიის შემოსავალი თითქმის ორჯერ გაიზარდა. ჩვენი ჯარის გამოჩენის პირველივე დღეს ბერძნებმა დაკიდეს ზარი და დაიწყეს რეკვა, რისი უფლებაც თურქული მთავრობის დროს არ ჰქონდათ.
[...]

[ერთ-ერთი] მიზეზი ქალაქში მშენებლობის ნელი და თითქმის შეუმჩნეველი ზრდისა, მიუხედავად საცხოვრებლის მწვავე ნაკლებობისა, არის პოლიტიკური მდგომარეობის გაურკვევლობა და მერყეობა. რასაკვირველია, ძნელია იმის თქმა, რამდენად საფუძვლიანია ეს შიში მომავლისადმი, მაგრამ უეჭველია, რომ საფრთხე, ბუნდოვანი და გაურკვეველი, მაინც არსებობს. მოვაჭრე ხალხს არ უნდა საქმის დაწყება და ამას იმით ხსნის, რომ ახლა ამის დრო არ არის, რადგან გაზაფხულზე შეიძლება ისევ იფეთქოს ომმა და მაშინ მთელი შრომა წყალში ჩაეყრებათ. ბათუმის ბაზარში მოარული ხმებით, თურქეთის მთავრობამ ადგილობრივი მოსახლეობისათვის გამოსცა ბრძანება, არ შეეშალათ ხელი რუსებისათვის ბათუმში მოწყობასა და ქალაქის გაუმჯობესებაში, რადგან თურქებისათვის გაცილებით სახეირო იქნება ჩაიბარონ კეთილმოწყობილი ქალაქი, თანაც რუსული ფულის წყალობით. რამდენადაც უაზრო არ უნდა იყოს ეს ხმები, აქედან ჩანს საერთო განწყობა მომავლის რწმენის უქონლობისა. აღსანიშნავია, რომ ეს განწყობა ისე შორს გავრცელდა, რომ სოხუმამდეც კი მიაღწია.
[...]

ამჟამად ბათუმი, როგორც ამბობენ, არ ჰგავს იმ კლოაკას, რომელიც დახვდათ ჩვენს მეომრებს. იგი გაწმენდილია ყველა სიბინძურისაგან და საკმაოდ სუფთად გამოიყურება. ჭუჭყი და ტალახი ბათუმში საერთოდ არ იცის.}}&lt;ref&gt;ევგენი ვეიდენბაუმი: „ბათუმიდან ართვინამდე“, გვ.35-39 არტანუჯი, 2005&lt;/ref&gt;

პორტო-ფრანკოს სტატუსი ბათუმს 1878 წლის 29 ოქტომბრიდან 1886 წლის 27 ივნისამდე ჰქონდა. პორტო-ფრანკოს რეჟიმმა ბათუმში გააძვირა ცხოვრება, ფასი აეწია უძრავ ქონებას, დაიწყო დუქნების, საცხოვრებელი სახლების, სასტუმროებისა და საწყობების მშენებლობა. 1884 წელს [[გერმანელები|გერმანელმა]] დორნერმა ააგო ევროპულ ყაიდაზე მოწყობილი აბანო. პორტო-ფრანკოს რეჟიმმა ასევე გაზარდა ბათუმის მოსახლეობის რაოდენობა.&lt;ref name=&quot;გოგოლიშვილი&quot;&gt;გოგოლიშვილი ო.'' „გერმანელები აჭარაში“ „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები“ N1 გვ. 69-80 — თბილისი, 2017 ISSN1512-3154&lt;/ref&gt; 1881 წლის 1 ივლისს გაიხსნა რუსულენოვანი საქალაქო სასწავლებელი. 1882 წელს დაარსდა ბათუმის ქალთა სასწავლებელი.&lt;ref&gt;{{სტატია|ავტორი=გოგოლიშვილი ო.|გამოცემა=ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები|წელი=2020|ადგილი=თბილისი|გვერდები=284|ნომერი=1|ISBN=|სათაური=განათლების ისტორიიდან აჭარაში}}&lt;/ref&gt;

ბაქო-ბათუმის რკინიგზის გაყვანის (1883) და ნავსადგურის რეკონსტრუქციისა და ბაქოსთან ნავთობსადენი მილით დაკავშირების (1897-1907) შემდეგ ბათუმი შავიზღვისპირეთის მნიშვნელოვანი ნავსადგური გახდა. აქედან გაჰქონდათ კასპიის ზღვის ნავთობპროდუქტები სხვა ქვეყნებში. ბათუმი გადაიქცა სამრეწველო ქალაქად. დომინირებდნენ როტშილდის, ნობელის, მანთაშევის, ნურკერდტის სანავთობე კომპანიები. 1884 წელს აიგო რიხნერის ქარხანა, ხოლო 1888 წელს ციმერმანისა, რომელმაც 1915 წლამდე იარსება.&lt;ref name=&quot;გოგოლიშვილი&quot; /&gt;

1881 წელს გაჩნდა [[ბათუმის ბულვარი]]ს გაშენების იდეა. იდეა ეკუთვნოდა სამხედრო გუბერნატორ სმეკალოვს. ადგილი შეირჩა ტბა ნური-გელის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ბაღის გასაშენებლად მოიწვეს გერმანელი მებაღე რესლერი, რომელსაც [[ფოთი]]ს საზოგადოებრივი ბაღი ჰქონდა გაშენებული. მასთან დაიდო 10-წლიანი ხელშეკრულება. რესლერი გარდაიცვალა 1884 წელს და ბაღის დასრულება ვერ მოასწრო. 1882 წელს ბათუმში იყო ორი მართლმადიდებლური, ერთი კათოლიკური ეკლესია, სამი მეჩეთი, თამბაქოს სამი ფაბრიკა, 8 სასტუმრო, 240 სავაჭრო დაწესებულება. 1885 წელს აშენდა ალექსანდრე ნეველის სახელობის ეკლესია, რომელიც რუსეთის იმპერიის გამარჯვების სიმბოლო იყო და ამასთან რუსებისა და სხვა აქ მცხოვრები ხალხების გაქართველებისთვის უნდა შეეშალა ხელი. 1890-იან წლებში ჩნდება ბათუმის [[ლუთერანობა|ლუთერული ეკლესია]], რომელიც მუშაობდა 1911 წლის 1 აპრილამდე.&lt;ref name=&quot;გოგოლიშვილი&quot; /&gt; 1884-1889 წლებში აშენდა [[ბათუმის საზღვაო ნავსადგური]]. ადმირალ გრევეს პროექტით ნავსადგური მდინარე [[ყოროლისწყალი|ყოროლისწყალზე]] უნდა ასენებულიყო, მაგრამ თანხების ნაკლებობის გამო ის პროექტი არ მიიღეს.''&lt;ref&gt;გოგოლაშვილი ო''. „ნიკოლოზ ლენდერი“ „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები“ N15 — თბილისი, „უნივერსალი“ 2014 ISSN 1512-3154&lt;/ref&gt;

ცარიზმი ბათუმსა და მთლიანად აჭარაში თანამიმდევრულად ახორციელებდა რუსიფიკაციის პოლიტიკას. საპასუხოდ აქ წარმოიქმნა ეროვნული მოძრაობის ძლიერი კერა, რომელსაც მესვეურობდნენ ი. მესხი, ვ. ასათიანი, მ. და ჰ. აბაშიძეები, [[გულო კაიკაციშვილი]], [[დავით კლდიაშვილი]] და სხვები. ქართველი მოღვაწეები რუს შოვინისტ მოხელეებს და თურქ ანექსიონისტებს ეწინააღმდეგებოდნენ. ქართული სულისკვეთბის აღორძინებაში დიდ როლს თამაშობდა [[ბათუმის ქართული გიმნაზია]] და [[ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება]]. 1888 წლის აგვისტოში ბათუმში პირველად ჩატარდა [[ადგილობრივი თვითმმართველობა|ადგილობრივი თვითმმართველობის]] არჩევნები. მოსახლეობამ აირჩია 8 წევრისგან შემდგარი ქალაქის საბჭო, ხოლო [[ქალაქისთავი|ქალაქისთავს]] ნიშნავდა კავკასიის [[მთავარმმართველი]]. მომდევნო არჩევნები 1894 წელს ჩატარდა. მოსახლეობამ 36 ხმოსანი აირჩია, ხმოსნებმა კი — ქალაქის თავი [[ლუკა ასათიანი]]. იგივე განმეორდა 1898 წლის არჩევნებზეც. 1897 წელს თვითმმართველობის თაოსნობით გაიხსნა ვაჟთა კლასიკური გიმნაზია, ხოლო 1900 წელს ქალთა გიმნაზია. 1901-1916 წლებში ქალაქის თავი [[ივანე ანდრონიკაშვილი (აგრონომი)|ივანე ანდრონიკაშვილი]] იყო. ის იყო მეფის რუსეთის დროინდელი ბათუმის უკანასკნელი მმართველი. 1901-1903 წლებში ბათუმში 15-მდე სხვადასხვა სახელმწიფოს საკონსულო მოქმედებდა.

[[ფაილი:Batumi 1911.jpg|thumb|300px|ბათუმი 1911 წელს.]]
XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში ბათუმი მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრი იყო. 1899 წლისთვის ბათუმში ირიცხებოდა 366 საწარმო. 1908 წელს ტვირთბრუნვის მიხედვით ბათუმი პეტერბურგისა და ოდესის პორტების შემდეგ მესამე ადგილს იკავებდა რუსეთის იმპერიაში (42,9 მლნ ფუთი). [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დამდეგს ბათუმი საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე ნავსადგური იყო და ბევრ უცხოურ გემს მასპინძლობდა, მათ შორის-მრავალ გერმანულ სავაჭრო გემსაც. ამ დროს ბათუმი უკვე მოზრდილი ქალაქი იყო მოკირწყლული ქუჩებით, ელსადგურით, წყალსადენებით, სკოლებით, საავადმყოფოთი, ფოსტით, ბანკებით, თეატრით. ნურიის მოედანზე მოქმედებდა დახურული ბაზარი. ბათუმის მოსახლეობის ნახევარზე მეტს შეადგენდა გურიის, იმერეთის, სამეგრელოსა და აჭარის სოფლებიდან სამუშაოდ ჩასული მუშა-ახალგაზრდობა.

მეოცე საუკუნის დასაწყისში ბათუმი იქცა რევოლუციური მოძრაობის კერად. ნავთობის საწარმოებში შეიქმნა [[რსდმპ]]-ის ორგანიზაციები, რომლებიც პოლიტიკური ხასიათის აქციებს აწყობდნენ. 1901-1912 წლებში მოქმედებდა [[ბათუმის მუშათა თეატრი]], სადაც სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდნენ დავით კლდიაშვილი, ალექსანდრე წუწუნავა, ალექსანდრე ჟორჟოლიანი, შალვა დადიანი. 1902 წლის თებერვალსა და მარტში მოხდა [[ბათუმის მუშათა გაფიცვა]] სადაც 6000-მდე მუშამ მიიღო მონაწილეობა. 1905 წლის ივლისში ბათუმის მუშები ჩაებნენ სამხრეთ რუსეთის საყოველთაო გაფიცვაში. გემ „პოტიომკინზე“ მომხდარი ამბოხების შემდეგ, უცხოეთის გემებმა სავსებით უარი თქვეს ბათუმზე. ნავთობის დიდმა ფირმებმა, ნობელმა და სხვებმა, დახურეს თავიანთი საწარმოები. უმუშევართა არმია რევოლუციონერებად იქცა. [[30 ნოემბერი|30 ნოემბერს]] მოხდა მუშათა შეიარაღებული აჯანყება, რომელსაც მხარი დაუჭირეს გურიის და ქვემო აჭარის შეიარაღებულმა „წითელმა ასეულებმა“, თუმცა რეაქციის წლებში ცარიზმმა ბათუმში რეპრესიები გააძლიერა. სევასტოპოლის რევოლუციის დროს ქალაქი მთლიანად ამბოხებულთა ხელში გადავიდა და გარესამყაროს მოსწყდა. ციხის გარნიზონმა ვერ გაბედა ციხესიმაგრის ქვემეხები ხალხისთვის მიეშვირათ. ქალაქის ფარგლებს გარეთ მდებარე ციხესიმაგრე იზოლირებულ იქნა, ნავსადგურში მყოფი გემები დროებითმა ხელისუფლებამ მფლობელებს ჩამოართვა და სევასტოპოლისკენ გაგზავნა აჯანყებულ წითელ ადმირალ ლეიტენანტ შმიდტთან კავშირის დასამყარებლად. 1905 წლის დეკემბერში ბათუმი რუსეთის ჯარის მიერ უკვე სრული დაშოშმინებული იყო.

===1918-1921 წლები===
[[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს ბათუმის ნავსადგურის მნიშვნელობა დაეცა. შესამჩნევად იკლო ბათუმიდან ნავთობის ექსპორტმა და ქალაქის სამრეწველო ცხოვრება დაეცა.&lt;ref&gt;''ტყეშელაშვილი ნ.'' ნარკვევები საქართველოს მრეწველობის ისტორიიდან“ გვ. 437 — თბილისი, 1958&lt;/ref&gt; ოსმალეთის იმპერია ცდილობდა, ხელთ ეგდო ბათუმი და ბათუმის ოლქი. 1918 წლის 3 მარტის [[ბრესტ-ლიტოვსკის ზავი]]ს თანახმად ბათუმის ოლქი და სამხრეთ საქართველოს მნიშვნელოვანი ნაწილი ოსმალეთს მიეკუთვნა. ამ პირობებს არ აღიარებდა [[ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა|ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციის]] კომისარიატი და სეიმი. 1918 წლის აპრილში ოსმალეთმა ბრძოლით აიღო ბათუმი და ბათუმის ოლქი და ნოემბრამდე შეინარჩუნა. 

[[ოსმალეთი-ამიერკავკასიის კომისარიატი ომი (1918)|ოსმალეთი-ამიერკავკასიის კომისარიატის]] 1918 წლის ომის მნიშვნელოვანი ეპიზოდი არის '''[[ანარიის ფორტის ბრძოლა]]'''. [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] ჩამოყალიბების პროცესში მყოფი ქართული ჯარის არაორგანიზებულობის გამო  ბათუმი თურქულმა დანაყოფებმა თითქმის უბრძოლველად აიღეს. [[ანარიის ფორტი]]ს დამცველებმა მათზე გაცილებით მრავალრიცხოვან მოწინააღმდეგეს წინააღმდეგობა გაუწიეს. ფორტის ყველა დამცველი დაიღუპა. ფორტს იცავდნენ: კაპიტანი [[სიმონ შავგულიძე]], კაპიტანი [[ზაქარია დოლიძე]], პორუჩიკი [[აბესალომ ხარაიძე]], პრაპორშიკი [[დავით ვანიძე]] და 50-მდე (სხვა მონაცემებით 84) ჯარისკაცი.&lt;ref name=&quot;dito&quot;&gt;[https://pirvelirespublika.blogspot.com/2020/04/blog-post.html მეომრის გზა - კაპიტანი სიმონ შავგულიძე], საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ბლოგი, [[დიმიტრი სილაქაძე]] &lt;/ref&gt;

1918 წლის ნოემბერში, [[მუდროსის დროებითი ზავი]]ს თანახმად ოსმალეთი გავიდა კავკასიიდან და ბათუმში [[გაერთიანებული სამეფო]]ს ჯარები შევიდნენ. 1918 წლის 22 დეკემბრიდან 1920 წლის 7 ივლისამდე ბათუმი დიდი ბრიტანეთის ქვეშევრდომი იყო. გაერთიანებულმა სამეფომ იქ შექმნა თავისი საგუბერნატორო. ამ დროს ბათუმის დაპატრონებას ცდილობდა, ერთი მხრივ, გენერალი [[ანტონ დენიკინი]], მეორე მხრივ - პანთუქრისტული წრეების წარმომადგენელი [[სერვერ-ბეგ ათაბაგი]], რომელიც ე. წ. „ყარსის მთავრობას“ მესვეურობდა. ბათუმ-აჭარის მუსლიმი ქართველობა წინ აღუდგა თეთრგვარდიელებისა და ოსმალო დამპყრობლების მცდელობას. [[1919]] წლის [[31 აგვისტო]]ს ბათუმში შეიკრიბა მუსლიმ ქართველთა წარმომადგენლობა, რომელმაც შეიმუშავა მიმართვა საქართველოს დამფუძნებული კრებისა და [[პარიზის სამშვიდობო კონფერენცია|პარიზის საზავო კონფერენციისადმი]]. ამ მიმართვაში ბათუმი, ისევე, როგორც მთელი აჭარა, აღიარებული იყო საქართველოს ნაწილად ავტონომიური მმართველობის უფლებით. საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ 1919 წლის 25 დეკემბერს აჭარის ოლქი ბათუმითურთ საქართველოს განუყოფელ ნაწილად გამოაცხადა, რაც აღიარებულია [[რუსეთი-საქართველოს ხელშეკრულება|რუსეთ-საქართველოს 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებითაც]]. 1920 წლის 25 თებერვალს ბათუმი [[ერთა ლიგა|ერთა ლიგის]] მანდატით პორტო-ფრანკოდ გამოცხადდა. 1920 წლის ივლისში ბათუმიდან ინგლისის ჯარი გავიდა და ბათუმის ოლქი გადაეცა [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას]].

[[რუსეთ-საქართველოს ომი (1921)|საბჭოთა რუსეთის საქართველოში შეჭრის]] შემდეგ, 1921 წლის 16 მარტს ბათუმის ოლქის ნაწილი და ქალაქი ბათუმი დაიკავა [[თურქეთი]]ს არმიამ.  თურქეთის ჯარების უფროსმა ქიაზიმბეიმ ბათუმი თურქეთის შემადგენლობაში გამოაცხადა, თავი კი ოლქის სამხედრო გუბერნატორად დანიშნა. 18 მარტს ქართულმა ჯარმა დაიწყო ბათუმის სტრატეგიული წერტილების დაკავება და დაიკავა ბარცხანის სიმაღლე. 19 მარტის მდგომარეობით თურქებს რჩებოდათ მხოლოდ ფოსტა-ტელეგრაფისა და მილიციის შენობები. 20 მარტს ბათუმი თურქეთმა სრულად გაათავისუფლა, თუმცა 16 მარტის [[მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)|მოსკოვის ხელშეკრულებით]] თურქეთს უკვე უარი ჰქონდა ბათუმზე ნათქვამი რუსეთის სასარგებლოდ.

===საბჭოთა პერიოდი===
ბათუმის მოსახლეობა და მოწინავე საზოგადოება არ შერიგებია კომუნისტურ რეჟიმს. აქაური ინტელიგენცია აქტიურად მონაწილეობდა [[1924]] წლის აგვისტოს ანტისაბჭოთა აჯანყებაში, რისთვისაც მწვავე რეპრესიები განიცადა. საბჭოთა რეჟიმი ანგარიშს არ უწევდა ბათუმ-აჭარის ისტორიული ცხოვრების თავისებურებას. მიმდინარეობდა ბრძოლა [[ისლამი]]ს წინააღმდეგ, ტრადიციების და რელიგიური წესების დასაძლევად, რაც მოსახლეობის დიდ უკმაყოფილებას იწვევდა. 1927, 1933 და 1956 წლებში წელს შედგა ბათუმის განაშენიანების გეგმები. 1929 წელს ამუშავდა ნავთობგადასამუშავებელი ქარხანა.&lt;ref&gt;{{ქსე|2|151||არა|სტატია=ბათუმის ნავთობგადასამუშავებელი ქარხანა}}&lt;/ref&gt; [[1937]]-[[1938]] წლებში საბჭოთა ხელმძღვანელობამ ბათუმში, ისევე როგორც მთელ საქართველოში, უმკაცრესი რეპრესიები განახორციელა ე. წ. „ხალხის მტრების“ წინააღმდეგ, რასაც ასეულობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. აშენდა ახალი შენობები სასტუმრო „ინტურისტი“ (1939, არქტიტექტორი ა. შჩუსევი), [[ბათუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრი|დრამატული თეატრის შენობა]] (1952, ლ. ტეპლიცკი), კინოთეატრი „თბილისი“ (1964, ნ. აბაშიძე). 1935 წელს ამოქმედდა მანქანათმშენებელი,&lt;ref&gt;{{ქსე|2|150||არა|სტატია=ბათუმის მანქანათმშენებელი ქარხანა}}&lt;/ref&gt; 1936 წელს კოფეინის,&lt;ref&gt;{{ქსე|2|150||არა|სტატია=ბათუმის კოფეინის ქარხანა}}&lt;/ref&gt; 1957 წელს — გემთმშენებელი ქარხნები.&lt;ref&gt;{{ქსე|2|150||არა|სტატია=ბათუმის გემთმშენებელი ქარხანა}}&lt;/ref&gt; 1929 წელს დაარსდა [[ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია|ბათუმის საზღვაოსნო სასწავლებელი]], 1945 წელს [[ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტი]].

===თანამედროვეობა===
2007 წლის მაისში ბათუმში გაიხსნა [[ბათუმის საერთაშორისო აეროპორტი]]. 2011 წელს გაიზარდა ბათუმის ტერიტორია და მას შეუერთდა [[ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი]]ს ტერიტორიის ნაწილი. ინტენსიურად ხდება თანამედრო სასტუმროებისა და გასართობი ცენტრების მშენებლობა, მოქმედებს [[შერატონი]]სა და სხვა ბრენდების სასტუმროები. 2009 წელს მოხდა ბათუმის ბულვარის 1,5 კილომეტრით დაგრძელება, რომლის საერთო სიგრძე 7 კილომეტრს აღემატება. 2010 წელს გაიხსნა [[დელფინარიუმი]].

2022 წლის შემოდგომაზე ქალაქი ბათუმი გახდა გამარჯვებული ნომინაციაში „ყველაზე სწრაფად მზარდი ტურისტული ადგილი ევროპაში“, რისთვისაც მიიღო ტურისტული ჯილდო — World Travel Awards.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Баратели |first1=Ия |title=Грузинский город Батуми получил туристический «Оскар» |url=https://www.newsgeorgia.ge/gruzinskij-gorod-batumi-poluchil-turisticheskij-oskar |access-date=1 ნოემბერი, 2022 |work=Новости Грузия |date=3 ოქტომბერი, 2022 |language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;

== ქალაქის მმართველობა ==

=== ადმინისტრაციული ერთეულები ===
ბათუმი შედგება 14 ადმინისტრაციული ერთეულისაგან:
# ძველი ბათუმის ადმინისტრაციული ერთეული.
# რუსთაველის ადმინისტრაციული ერთეული.
# ბაგრატიონის I ადმინისტრაციული ერთეული.
# ბაგრატიონის II ადმინისტრაციული ერთეული.
# აღმაშენებლის ადმინისტრაციული ერთეული.
# ჯავახიშვილის ადმინისტრაციული ერთეული.
# თამარის ადმინისტრაციული ერთეული.
# ხიმშიაშვილის ადმინისტრაციული ერთეული.
# ბონი-გოროდოკის ადმინისტრაციული ერთეული.
# აეროპორტის ადმინისტრაციული ერთეული.
# კახაბრის ადმინისტრაციული ერთეული.
# ბათუმის სამრეწველო ადმინისტრაციული ერთეული.
# გონიო-კვარიათის ადმინისტრაციული ერთეული.
# მწვანე კონცხის ადმინისტრაციული ერთეული.

=== საკრებულო ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; |პარტია
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2021&lt;ref name=&quot;gevote21&quot;&gt;{{Cite web|title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021|url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2022-10-09|pages=114-116}}{{Dead link|date=ოქტომბერი 2022|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;44&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; |ამჟამინდელი საკრებულო
|-
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ქართული ოცნება]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''16'''{{efn|ბათუმის შუალედური არჩევნები [[ქართული ოცნება|ქართულმა ოცნებამ]] მოიგო და კიდევ ერთი ადგილი მოიპოვა [[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ენმ-ს]] ხარჯზე.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://civil.ge/ka/archives/483479|title=ბათუმის შუალედური არჩევნები ქართული ოცნების კანდიდატმა დარღვევების შესახებ ცნობების ფონზე მოიგო|accessdate=2024-06-15|date=2022-04-03}}&lt;/ref&gt;}}
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''22'''
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[საქართველოსთვის]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი|გირჩი]]
|
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| style=&quot;background-color: {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ნაციონალური მოძრაობა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''7'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ახალი (პარტია)/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ახალი (პარტია)|ახალი]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''7'''{{efn|გამოეყო [[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ენმ-ს]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/32712715.html|title=ბათუმის საკრებულოს 7-მა წევრმა &quot;ნაციონალური მოძრაობა&quot; დატოვა|date=2023-12-04|accessdate=2024-06-21}}&lt;/ref&gt;}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ხალხის ძალა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ხალხის ძალა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''{{efn|გამოეყო [[ქართული ოცნება|ქართულ ოცნებას]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=ბათუმის საკრებულოს წევრმა ნინო ცხვარაძემ „ოცნება“ დატოვა|url=https://batumelebi.netgazeti.ge/news/445293/|accessdate=2024-06-14|date=2023-10-31}}&lt;/ref&gt;}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: lightgrey | &amp;nbsp;
| დამოუკიდებელი
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''2'''{{efn|ირაკლი თავდგირიძე - გამოეყო პარტიას „[[საქართველოსთვის]]“.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/31534997.html|accessdate=2024-06-14|title=გახარიას პარტია დატოვა ბათუმის საკრებულოს წევრად არჩეულმა ირაკლი თავდგირიძემ|date=2021-10-29}}&lt;/ref&gt;}}{{efn|ნატალია ძიძიგური - გარიცხეს პარტიიდან „[[საქართველოსთვის]]“.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://batumelebi.netgazeti.ge/news/501615/|accessdate=2024-06-15|title=ბათუმის საკრებულოს წევრი ნატალია ძიძიგური გახარიას პარტიიდან გარიცხეს|date=2023-10-26}}&lt;/ref&gt;}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |სულ
! align=&quot;right&quot; |35
! align=&quot;right&quot; |25
! colspan=&quot;44&quot; |&amp;nbsp;
|}

== დემოგრაფია==
[[რუსეთის იმპერია]]სთან შეერთების პირველ წლებში ბათუმი მრავალეთნიკური ქალაქი იყო. 1882 წლის მონაცემებით, ბათუმში 8671 ადამიანი ცხოვრობდა, აქედან 1166 [[ბერძნები|ბერძენი]], 980 [[რუსები|რუსი]], 907 [[სომხები|სომეხი]], 809 [[ქართველები|ქართველი]] (514 აღმოსავლეთ საქართველოდან, 167 [[გურულები|გურული]], 128 [[იმერლები|იმერელი]]), 377 [[აფხაზები|აფხაზი]], 112 [[სპარსელები|სპარსი]], 70 [[ლაზები|ლაზი]]. იმპერიის ხელისუფლება ასევე ხელს უწყობდა ბათუმში უცხოელების დასახლებას, რათა თავიანთი დასაყრდენი გაეჩინათ ადგილობრივ მოსახლეობაში. ისინი ხელს უწყობდნენ ბათუმში [[გერმანელები]]ს დასახლებას. 1882 წელს ბათუმში 145 სული გერმანელი ცხოვრობდა, 1887 წელს — 200, 1897 წელს კი 300.&lt;ref name=&quot;გოგოლიშვილი&quot; /&gt;

ბათუმის მოსახლეობა იზრდებოდა XIX და XX საუკუნეების განმავლობაში. XX საუკუნის ბოლოს ბათუმის მოსახლეობა შემცირდა. XXI საუკუნის დასაწყისში ბათუმის მოსახლეობა კვლავ გაიზარდა, ძირითადად, ბათუმის ტერიტორიის ზრდის ხარჯზე. ამჟამად ბათუმი მოსახლეობის რაოდენობით საქართველოში თბილისის შემდეგ მეორე ქალაქია.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 1882&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825016#?page=215 Кавказский календарь на 1885 год გვ. 216]&lt;/ref&gt; || 8 671 || ||
|-
| 1888&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825010#?page=282 Кавказский календарь на 1891 год გვ. 282]&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 10 167 || 8047 || 2120
|-
| 1893&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825007#?page=340 Кавказский календарь на 1894 год გვ. 340]&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 14 803 || ||
|-
| 1897&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825002#?page=340 Кавказский календарь на 1898 год გვ. 340]&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 26 162 || ||
|-
| 1911&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003824988#?page=176 Кавказский календарь на 1912 год]&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 30 124 || ||
|-
| 1926 || {{ზრდა}} 48 500 || -- || --
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1939|1939]]|| {{ზრდა}} 70 000 || -- || --
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1959|1959]]|| {{ზრდა}} 82 300  || -- || --
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1970|1970]]||{{ზრდა}} 101 000  || -- || --
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1979|1979]]|| {{ზრდა}} 122 800  || -- || --
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1989|1989]]|| {{ზრდა}} 136 930  || -- || --
|-
| [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2002|2002]] || {{კლება}} 121 806  || -- || --
|-
| [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|2014]] || {{ზრდა}} 152 839  || -- || --
|-
|2025&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot; /&gt;
|{{ზრდა}} 186 949
| --
| --
|}

== ეკონომიკა ==
[[ფაილი:Batumi Port.jpg|მინი|ბათუმის ნავსადგური]]
[[ფაილი:Batumi kapitanat Barry Kent.jpg|მინი|ბათუმის ნავსადგური]]
ბათუმი თბილისის შემდეგ ყველაზე მდიდარი ქალაქია საქართველოში. მისი წილი [[საქართველოს ეკონომიკა]]ში შეადგენს 6%-ს. ეკონომიკის წამყვანი დარგებია მშენებლობა და საშენი მასალების წარმოება, [[ვაჭრობა]], მსუბუქი მრეწველობა, [[ტურიზმი]], ტრანსპორტი და კომუნიკაციები.&lt;ref name=&quot;batumicc&quot; /&gt;

ბათუმი არის [[ბაქო]]-ბათუმის ნავთობსადენის ბოლო პუნქტი. აქ წარმოებს მსხვილი საზღვაო-სატრანსპორტო ოპერაციები. ბათუმი კასპიის [[ნავთობი]]ს გაზიდვის უძველესი და უმნიშვნელოვანესი ნავსადგურია [[შავი ზღვა|შავი ზღვის]] მთელ სანაპიროზე. იგი აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით და დიდ საოკეანო [[ტანკერი|ტანკერებს]] ემსახურება. სატრანსპორტო კვანძის საერთო ტვირთბრუნვაში სატრანზიტო ტვირთებთან ერთად დიდი ადგილი უკავია თვით ქალაქის და მისი უახლოესი მიდამოების სამეურნეო ტვირთებს. მთლიანად მექანიზებულია მშრალი ტვირთების ჩატვირთვა-გადმოტვირთვის ოპერაციები. 

===ტრანსპორტი===
ქალაქს, ისევე როგორ მთელ რეგიონს, ემსახურება [[ბათუმის საერთაშორისო აეროპორტი]]. აღმოსავლეთის მხრიდან ქალაქს ჩამოუდის [[საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს2]]-ის ნაწილი, ბათუმის შემოვლითი გზა, რომელიც, ამავდროულად, [[ევროპის ავტომაგისტრალი E70]]-ის ნააწილია. ბათუმი საავტომობილო გზით ასევე უკავშირდება [[ახალციხე]]ს. 

ბათუმი დაკავშირებულია [[საქართველოს რკინიგზა|საქართველოს რკინიგზის]] ქსელში თბილისი-ბათუმის რკინიგზის ხაზით, მოქმედებს რკინიგზის სადგური და სრულდება რეგულარული რეისები ერევნის, თბილისის, ქუთაისის და ოზურგეთის მიმართულებით.

==განათლება და კულტურა==
ბათუმში მოქმედებს [[ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია|საზღვაო აკადემია]] და [[ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]. მოქმედებს [[ბათუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრი|სახელმწიფო დრამატული თეატრი]] და [[ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალური ცენტრი|მუსიკალური ცენტრი]].

ბათუმში მოქმედებს რამდენიმე მუზეუმი, მათ შორის [[აჭარის სახელმწიფო მუზეუმი]], [[აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|ხელოვნების მუზეუმი]], [[ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი|არქეოლოგიური მუზეუმი]] და [[მემედ აბაშიძის სახლ-მუზეუმი]].

== ღირსშესანიშნაობანი ==
[[ბათუმის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღი]], [[ბათუმის დელფინარიუმი|დელფინარიუმი]], ცირკი და „ბათუმის რივიერა“ — დასასვენებელი და გასართობი კომპლექსი შავი ზღვის სანაპიროზე.

== ბათუმის საფოსტო მარკები ==
[[ფაილი:Batumi-overprint.jpg|thumb|250px|ბათუმის მარკები]]
[[ბრიტანეთი]]ს ოკუპაციის დროს ადრე გამოშვებული რუსული საფოსტო მარკების მარაგი ამოიწურა და 1919 წლის თებერვალში ადმინისტრაციამ ახალი მარკები დაბეჭდა. ეს იყო დასაჭრელი მარკები [[კორდილინა]]ს ხის გამოსახულებით და წარწერით БАТУМСКАЯ ПОЧТА. მოგვიანებით ბრიტანელებმა მასზე შტამპი „BRITISH OCCUPATION“ (ბრიტანეთის ოკუპაცია) დაარტყეს. შტამპებზე ფასი ცვალებადი იყო, თუმცა მოგვიანებით, 1920 წელს, ინფლაციის დონის ზრდის გამო, ყოფილი 5 კაპიკიანი მარკები ახალი დენომინაციებით გამოიცა (50 რუბლამდე). ბრიტანეთის მმართველობის ხანმოკლეობის მიუხედავად სამი სახის მარკა დიდი რაოდენობით არსებობს (შესაძლოა დამატებითი მარკები ოკუპაციის შემდეგაც დაიბეჭდა), თუმცა ხელმეორედ გადაბეჭდილი შტამპები არც ისე ბევრია და 2003 წლისთვის კოლექციონერთა შორის მათი ფასი $500 აშშ დოლარზე მეტს აღწევდა.

== დაძმობილებული ქალაქები ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;

! bgcolor=#f9f9f9|№
! bgcolor=#f9f9f9|ქალაქი
! bgcolor=#f9f9f9|ქვეყანა
! bgcolor=#f9f9f9|წელი
|-
|1
|'''[[აღჯაბედი]]'''
|{{flagicon|აზერბაიჯანი}} [[აზერბაიჯანი]]
|
|-
|2
|'''[[ვანაძორი]]'''
|{{flagicon|სომხეთი}} [[სომხეთი]]
|2006
|-
|3
|'''[[პირეუსი]]'''
|{{flagicon|საბერძნეთი}} [[საბერძნეთი]]
|1996
|-
|4
|'''[[ბარი (ქალაქი)|ბარი]]'''
|{{flagicon|იტალია}} [[იტალია]]
|1987
|-
|5
|'''[[კისლოვოდსკი]]'''
|{{flagicon|რუსეთი}} [[რუსეთი]]
|1997
|-
|6
|'''[[სავანა (ჯორჯია)|სავანა]]'''
|{{flagicon|აშშ}} [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]
|1992
|-
|7
|'''[[სან-სებასტიანი]]'''
|{{flagicon|ესპანეთი}} [[ესპანეთი]]
|1987
|-
|8
|'''[[ართვინი (ქალაქი)|ართვინი]]'''
|{{flagicon|თურქეთი}} [[თურქეთი]]
|1999
|-
|9
|'''[[ტრაპიზონი]]'''
|{{flagicon|თურქეთი}} [[თურქეთი]]
|2000
|-
|10
|'''[[კარტახენა (კოლუმბია)|კარტახენა]]'''
|{{flagicon|კოლუმბია}} [[კოლუმბია]]
|1987
|-
|11
|'''[[ძიბო]]'''
|{{flagicon|ჩინეთი}} [[ჩინეთი]]
|
|-
|12
|'''[[ბლაგოევგრადი]]'''
|{{flagicon|ბულგარეთი}} [[ბულგარეთი]]
|
|-
|13
|'''[[იალტა]]'''
|{{flagicon|უკრაინა}} [[უკრაინა]]
|2008
|-
|14
|'''[[ვერონა]]'''
|{{flagicon|იტალია}} [[იტალია]]
|2010
|-
|15
|'''[[ქუშადასი]]'''
|{{flagicon|თურქეთი}} [[თურქეთი]]
|2010
|-
|16
|'''[[ორდუ]]'''
|{{დროშა|თურქეთი}}
|2011
|-
|17
|'''[[ტერნოპილი]]'''
|{{flagicon|უკრაინა}} [[უკრაინა]]
|2011
|-
|18
|'''[[აშდოდი]]'''
|{{flagicon|ისრაელი}} [[ისრაელი]]
|2012
|-
|19
|'''[[ნიუ-ორლეანი]]'''
|{{flagicon|აშშ}} [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]
|2012
|-
|20
|'''[[იალოვა]]'''
|{{დროშა|თურქეთი}}
|2012
|-
|21
|'''[[ნახიჩევანი]]'''
|{{დროშა|აზერბაიჯანი}}
|2012
|}

=== გამოჩენილი ბათუმელები ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის გამოჩენილი ადამიანები
|-
! ფოტო !! სახელი და გვარი !! წლები !! აღწერა 
|-
| [[ფაილი:MemedAbashidze. Photo by N. Gaidabura. Batumi, 1903..jpg|100px]] || [[მემედ აბაშიძე]] || [[1873]]-[[1937]] || ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, პუბლიცისტი, სტალინური რეპრესიების მსხვერპლი 
|-
| [[ფაილი:Haidar Abashidze.jpg|100px]] || [[ჰაიდარ აბაშიძე]] || [[1893]]-[[1964]] ||  პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, პედაგოგი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.
|-
|  [[ფაილი:სესილია თაყაიშვილი.jpg|100px]] || [[სესილია თაყაიშვილი]] || [[1906]]-[[1984]] || მსახიობი
|-
|  [[ფაილი:ოდისეი დიმიტრიადი.jpg|100px]] || [[ოდისეი დიმიტრიადი]] || [[1908]]-[[2005]] || დირიჟორი
|-
| [[ფაილი:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|100px]] || [[ანზორ ერქომაიშვილი]] || [[1940]]-[[2021]] || მუსიკოსი, ფოლკლორისტი
|-
| [[ფაილი:Gundars Daudze tiekas ar Gruzijas parlamenta Eiropas integrācijas komisijas priekšsēdētāju (16034187915).jpg|100px]] || [[ლევან ბერძენიშვილი]] || [[1953]]- || ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, პუბლიცისტი, პოლიტიკოსი
|}

== გალერეა==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
ფაილი:ბათუმი 10 Batumi.jpg|ბათუმის შუქურა
ფაილი:Show in Batumi dolphinarium.jpg|დელფინარიუმი
File:Lake in Batumi.jpg|ნურის ტბა
File:Batumi Archaeological Museum. Interior.jpg|არქეოლოგიური მუზეუმი
File:Batumi Airport 2011.jpg|ბათუმის საერთაშორისო აეროპორტი
File:Gonio Fortress (DDohler 2011)-14.jpg|გონიოს ციხე
File:Batumi2009.jpg|ბათუმი 2009 წელს
ფაილი:Building that looks like Acropolis, Batumi.JPG
ფაილი:Piazza, Batumi.JPG|პიაცა
ფაილი:Building that looks like upside-down White House, Batumi.JPG|შენობა, რომელიც ამოტრიალებულ თეთრ სახლს განასახიერებს
ფაილი:Former National Bank Building, Batumi, Georgia.jpg|ბათუმის ქუჩები ღამით
ფაილი:Batumi2009jul.JPG|ბათუმის ღამით
ფაილი:Batumi2009.JPG|ბათუმი ღამით
ფაილი:Streets of Batumii.jpg
ფაილი:Batumi Cycleway.jpg|ველობილიკი ბულვარის გასწვრივ
ფაილი:Dolphins swim near ferry in port of Batumi 150505-A-PU919-7446.jpg|''Delphinus delphis''
&lt;/gallery&gt;

{{გასუფთავება}}

==ლიტერატურა==
{{ქსე|2|148-149|[[იური სიხარულიძე|სიხარულიძე, ი]]. ბაგრატიონი, ე., ჯაოშვილი, ვ.}}
*''ინაიშვილი, ა.'' „ბათუმის უძველესი ისტორიისათვის ახალი არქეოლოგიური გათხრების საფუძველზე“; „კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები“, თბილისი, 1966
*''ჯაოშვილი, ვ.'', „ბათუმი“, თბილისი, 1966
*''მურიე ჟ.'', „ბათუმი და ჭოროხის აუზი“, (თარგმანი ფრანგულიდან ი. ლორთქიფანიძისა) ბათუმი, 1962
*''ჩხეიძე ჯ.'', „ბათუმი. ისტორიული ნარკვევი“, ბათუმი, 1959
*''სიჭინავა, ვ''. ბათუმის ისტორიიდან, ბათუმი, 1958
*''სიხარულიძე, ი.'' „ბათუმის წარსულიდან“, ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის შრომები, ტ. 5, 1956
*[[სიმონ ყაუხჩიშვილი|''ყაუხჩიშვილი, ს.'']], „ანტიკური მასალები ბათუმის ისტორიისთვის“, ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის შრომები,  ტ. 10 1950-1951
*{{წიგნი|ავტორი=ფრენკელი ა.|სათაური=„ნარკვევები ჩურუქ-სუსა და ბათუმზე“|წელი=2012|ადგილი=თბილისი|ორიგინალი=Очерки Чурук-Су и Батума [1879]| გვ=}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commonscat|Batumi}}
* [http://www.batumi.ge/ge/ ბათუმის ოფიციალური საიტი]
* [http://www.parkbatumi.ge/ ბათუმის 6 მაისის პარკი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517085424/https://parkbatumi.ge/ |date=2020-05-17 }}
* [http://www.bbg.ge/ ბათუმის ბოტანიკური ბაღი]
* [http://www.boulevard.ge/ ბათუმის ბულვარი]
* [http://www.amindi.ge/?cid=2 ამინდი ბათუმში]
* [http://www.georgien.bilder-album.com/modules.php?name=republic_georgia&amp;act=thumbnails&amp;album=2&amp;newlang=georgian სურათები ბათუმზე]

== სქოლიო ==

===შენიშვნები===
{{შენიშვნების სია}}

===დამოწმება===
{{სქოლიოს სია}}

{{ბათუმის უბნები}}
{{აჭარა}}
{{საქართველოს ქალაქები}}

[[კატეგორია:ბათუმი| ]]</text>
      <sha1>hyvfqaxz55hmev90903jl04qkwkwlra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალასკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2306</id>
    <revision>
      <id>5391694</id>
      <parentid>5275842</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="ijkrhp0ullyu7por3tdj9uc3mvrtuqn" xml:space="preserve">{{გადასაწერი}}
{{მმ|ალასკა|ალასკა (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა აშშ-ის შტატი|რუკა=Alaska in United States (US50) (+grid) (W3).svg}}
'''ალასკა''' ({{lang-en|Alaska}}) — [[შტატი]] [[აშშ]]-ში, მდებარეობს [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] რეგიონში. სახელი [[ინუიტები]]ს ენაზე „კონტინენტს“ ნიშნავს. [[1741]]- აღმოაჩინა კაპიტანმა ვიტუს ბერინგმა. [[1744]] – [[რუსეთი]]ს კოლონია გახდა. [[1845]] – 1838 ათასი მოსახლე იყო, მათ შორის 640 [[რუსები|რუსი]]. [[1867]] – იყიდა აშშ-მ 7,2 მლნ დოლარად. [[1884]] – ოლქი. [[1912]] – ტერიტორია. [[1959]] – [[აშშ]]-ს შტატი.&lt;ref&gt;{{cite AV media| year =1959| title =Video: 49th Star. Alaska Statehood, New Flag, Official, 1959/01/05 (1959)| url =https://archive.org/details/1959-01-05_49th_Star_Alaska_Statehood| publisher =[[Universal Newsreel]]| accessdate =20 თებერვალი, 2012}}&lt;/ref&gt;

* '''ფართობი''' - 1,717,856 კმ.კვ. აქ მდებარეობს ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი [[მაკ-კინლი]] (6190 მ).
* '''მოსახლეობა''' – 710 ათასი (თეთრი 66.7 %, აფროამერიკელი 3,3 %, ლათინურამერიკელი 5,5 %, ინდიელი, ალეუტი და ინუიტი 14,8 %, აზიელი 5,4 %).
* '''ქალაქის მოსახლეობა''' - 64,5 %.
* '''ქალაქები''' – [[ჯუნო (ალასკა)|ჯუნო]] (დედაქალაქი) 32 ათასი, [[ანკორიჯი]], 292 ათასი, [[ფერბენქსი]], 31 ათასი.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{დაიწყე ყუთი}}
{{მემკვიდრეობის დაფა
| წინამორბედი= [[არიზონა]]
| ტიტული= [[აშშ-ის შტატებად გახდომის სია თარიღების მიხედვით|აშშ-ის შტატად გახდომის თარიღი]]
| წლები= 3 იანვარი, 1959 (49-ე)
| შემდეგი= [[ჰავაის შტატი|ჰავაი]]
}}
{{დაასრულე ყუთი}}

{{აშშ-ის ადმინისტრაციული ერთეულები}}

[[კატეგორია:ალასკა| ]]
[[კატეგორია:აშშ-ის შტატები]]</text>
      <sha1>ijkrhp0ullyu7por3tdj9uc3mvrtuqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391695</id>
      <parentid>5391694</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="fjnhgqc3enn9onrna5fjhlzj2f1y298" xml:space="preserve">{{გადასაწერი}}
{{მმ|ალასკა|ალასკა (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა აშშ-ის შტატი|რუკა=Alaska in United States (US50) (+grid) (W3).svg}}
'''ალასკა''' ({{lang-en|Alaska}}) — [[შტატი]] [[აშშ]]-ში, მდებარეობს [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] რეგიონში. სახელი [[ინუიტები]]ს ენაზე „კონტინენტს“ ნიშნავს. [[1741]]- აღმოაჩინა კაპიტანმა ვიტუს ბერინგმა. [[1744]] – [[რუსეთი]]ს კოლონია გახდა. [[1845]] – 1838 ათასი მოსახლე იყო, მათ შორის 640 [[რუსები|რუსი]]. [[1867]] – იყიდა აშშ-მ 7,2 მლნ დოლარად. [[1884]] – ოლქი. [[1912]] – ტერიტორია. [[1959]] – [[აშშ]]-ს შტატი.&lt;ref&gt;{{cite AV media| year =1959| title =Video: 49th Star. Alaska Statehood, New Flag, Official, 1959/01/05 (1959)| url =https://archive.org/details/1959-01-05_49th_Star_Alaska_Statehood| publisher =[[Universal Newsreel]]| accessdate =20 თებერვალი, 2012}}&lt;/ref&gt;

* '''ფართობი''' - 1,717,856 კმ.კვ. აქ მდებარეობს ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი [[დენალი]] (ძველი სახელი მაკ-კინლი) (6190 მ).
* '''მოსახლეობა''' – 710 ათასი (თეთრი 66.7 %, აფროამერიკელი 3,3 %, ლათინურამერიკელი 5,5 %, ინდიელი, ალეუტი და ინუიტი 14,8 %, აზიელი 5,4 %).
* '''ქალაქის მოსახლეობა''' - 64,5 %.
* '''ქალაქები''' – [[ჯუნო (ალასკა)|ჯუნო]] (დედაქალაქი) 32 ათასი, [[ანკორიჯი]], 292 ათასი, [[ფერბენქსი]], 31 ათასი.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{დაიწყე ყუთი}}
{{მემკვიდრეობის დაფა
| წინამორბედი= [[არიზონა]]
| ტიტული= [[აშშ-ის შტატებად გახდომის სია თარიღების მიხედვით|აშშ-ის შტატად გახდომის თარიღი]]
| წლები= 3 იანვარი, 1959 (49-ე)
| შემდეგი= [[ჰავაის შტატი|ჰავაი]]
}}
{{დაასრულე ყუთი}}

{{აშშ-ის ადმინისტრაციული ერთეულები}}

[[კატეგორია:ალასკა| ]]
[[კატეგორია:აშშ-ის შტატები]]</text>
      <sha1>fjnhgqc3enn9onrna5fjhlzj2f1y298</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>უშბა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4504</id>
    <revision>
      <id>5391898</id>
      <parentid>4792748</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Giorgi Lemonjava</username>
        <id>182807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ჩავამატე მწვერვალი ორ უმაღლეს წერტილს შორის არსებული გეომეტრიული მანძილი</comment>
      <origin>5391898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8746" sha1="slq2l18n2qdthmlwtz0x2ywmsmch7x2" xml:space="preserve">{{მმ*|უშბა (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = უშბა
| სურათი = Ushba summit.jpg
| სურათის_წარწერა = უშბა
| ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}}
| ტერიტორიული ერთეული = [[მესტიის მუნიციპალიტეტი]]
| სიმაღლე = 4710
| შეფარდებითი სიმაღლე = 
|lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 07|lat_sec = 35.4
|lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 39|lon_sec = 38.16
| პოზრუკა = საქართველო
| პოზრუკა2 = საქართველო სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე
| იზოლაცია = 
| დაკავშირებული მთა = 
| სია = 
| მთის მასივი = 
| ქედი = [[უშბის ქედი]]
| ლანდშაფტი = ნივალური
| ტიპი = 
| ვულკანური რკალი = 
| ვულკანური სარტყელი = 
| ამგებელი ქანები = [[გრანიტი]] და კრისტალური [[ფიქალი]]
| ასაკი = 
| პირველი ასვლა = [[1888]]
| უმარტივესი მარშრუტი = 
| ბოლო ამოფრქვევა = 
| საიტი = 
| ვიკისაწყობი = Category:Ushba
}}
'''უშბა''' — ორთავიანი [[მწვერვალი]] [[საქართველო]]ში, [[სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე]]ში, [[მესტიის მუნიციპალიტეტი|მესტიის მუნიციპალიტეტში]]. მდებარეობს [[სვანეთის კავკასიონი|სვანეთის კავკასიონზე]], მწვერვალ [[იალბუზი]]ს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი]]ს პატარა შტოზე. აქვს სამხრეთი და ჩრდილოეთი მწვერვალები. სამხრეთი უშბის სიმაღლეა 4710 მ, ხოლო ჩრდილოეთი უშბისა 4690 მ. მიუხედავად იმისა, რომ ე.წ. „უშბის ტრავერსის“ სავალი მანძილი რელიეფის სირთულისა და უნაგირაზე დაშვების გამო 1500-დან 2000 მეტრამდე  მერყეობს, მწვერვალებს შორის სწორხაზოვანი ჰორიზონტალური (გეომეტრიული) დაშორება 636.9 მეტრია.

მწვერვალი აგებულია პალეოზოური [[გრანიტი|გრანიტებითა]] და კრისტალური [[ფიქალი|ფიქლებით]]. დამახასიათებელია ნივალური [[ლანდშაფტი]].&lt;ref name=&quot;ქსე&quot; /&gt; [[ლონდონი|ლონდონში]] არის ალპინისტთა კლუბი „უშბა“. 

უშბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კმ-ში მდებარეობს [[მესტია]]. უშბის მწვერვალები თავიანთი სილამაზითა და მიუდგომლობით იზიდავს მრავალ [[ალპინიზმი|მთასვლელსა]] და [[ტურიზმი|ტურისტს]]. უშბის ფერდობებიდან ეშვება: [[გულის მყინვარი]] და [[უშბის მყინვარი]]. განვითარებულია [[ალპინიზმი]]. ჩრდილოეთი მწვერვალი უფრო ადვილი გადასალახია ვიდრე სამხრეთი.&lt;ref name=&quot;ქსე&quot;&gt;{{ქსე|10|195|უთმელიძე მ.|არა|}}&lt;/ref&gt;

უშბაზე ასვლა 1868 წელს პირველად სცადეს [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] ალპინისტებმა [[დაგლას ფრეშფილდი]]ს ხელმძღვანელობით, მაგრამ მათი ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. 1888 წელს ინგლისელებმა — ჯონ კოკინმა და ულრიხ ალმერმა მეოთხე ცდაზე მიაღწიეს ჩრდილოეთის პიკს [[გულის მყინვარი]]ს გავლით. ეს იყო პირველი წარმატებული ასვლა უშბაზე. სამხრეთი უშბა მეთექვსმეტე ცდაზე პირველად დაიპყრეს [[გერმანია]]-[[შვეიცარია|შვეიცარიის]] გაერთიანებული გუნდის წევრებმა (რ. გებლინგი, ა. ვებერი, ფ. რეინერტი, ა. შულიცე) ადოლფ შულიცეს მეთაურობით. იქიდან მოყოლებული, 60 წლის განმავლობაში სამხრეთ უშბაზე ასვლის ცდებიდან მხოლოდ ოთხი დამთავრდა წარმატებით.&lt;ref name=&quot;sok&quot; /&gt;

1934 წელს უშბაზე ავიდა პირველი ქართული ჯგუფი და-ძმა [[ალექსანდრა ჯაფარიძე|ალექსანდრა]] და [[ალექსანდრე ჯაფარიძე|ალიოშა ჯაფარიძეების]], გიო ნიგურიანისა და [[იაგორ კაზალიკაშვილი]]ს შემადგენლობით. ამასთან, ალექსანდრა ჯაფარიძე იყო პირველი ქალი, რომელმაც უშბის პიკზე ფეხი შედგა. 1937 წელს სამხრეთ უშბაზე სამხრეთის ურთულესი კედლით პირველად ავიდნენ გაბრიელ, ბექნუ და ბესარიონ ხერგიანები, [[ჭიჭიკო ჩართოლანი]] და [[მაქსიმე გვარლიანი]]. ამით საფუძველი ჩაეყარა კლდოვან ასვლებს უშბაზე. სულ სამხრეთ უშბაზე გავლილია 19 მარშრუტი (მათ შორის 7 – 6 A კატეგორიისა), ჩრდილოეთ უშბაზე – 13 (მათგან 4 – 6 A კატეგორიისა).&lt;ref name=&quot;sok&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sok.ge/ge/%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%91%E1%83%90/ |title=უშბა — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი |accessdate=2021-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407161714/http://www.sok.ge/ge/%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%91%E1%83%90/ |archivedate=2016-04-07 }}&lt;/ref&gt;

== გალერეა ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-overlay&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
ფაილი:Mt, Ushba, Georgia.jpg
ფაილი:Ushba.jpg
ფაილი:Ushba 2016 close.jpg
&lt;/gallery&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კავკასიონის მთიანეთი}}

[[კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები]]
[[კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები]]</text>
      <sha1>slq2l18n2qdthmlwtz0x2ywmsmch7x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391903</id>
      <parentid>5391898</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <comment>წყარო</comment>
      <origin>5391903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8146" sha1="lwy5bmvsh2zjjibxiway0stet3k15i0" xml:space="preserve">{{მმ*|უშბა (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = უშბა
| სურათი = Ushba summit.jpg
| სურათის_წარწერა = უშბა
| ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}}
| ტერიტორიული ერთეული = [[მესტიის მუნიციპალიტეტი]]
| სიმაღლე = 4710
| შეფარდებითი სიმაღლე = 
|lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 07|lat_sec = 35.4
|lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 39|lon_sec = 38.16
| პოზრუკა = საქართველო
| პოზრუკა2 = საქართველო სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე
| იზოლაცია = 
| დაკავშირებული მთა = 
| სია = 
| მთის მასივი = 
| ქედი = [[უშბის ქედი]]
| ლანდშაფტი = ნივალური
| ტიპი = 
| ვულკანური რკალი = 
| ვულკანური სარტყელი = 
| ამგებელი ქანები = [[გრანიტი]] და კრისტალური [[ფიქალი]]
| ასაკი = 
| პირველი ასვლა = [[1888]]
| უმარტივესი მარშრუტი = 
| ბოლო ამოფრქვევა = 
| საიტი = 
| ვიკისაწყობი = Category:Ushba
}}
'''უშბა''' — ორთავიანი [[მწვერვალი]] [[საქართველო]]ში, [[სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე]]ში, [[მესტიის მუნიციპალიტეტი|მესტიის მუნიციპალიტეტში]]. მდებარეობს [[სვანეთის კავკასიონი|სვანეთის კავკასიონზე]], მწვერვალ [[იალბუზი]]ს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი]]ს პატარა შტოზე. აქვს სამხრეთი და ჩრდილოეთი მწვერვალები. სამხრეთი უშბის სიმაღლეა 4710 მ, ხოლო ჩრდილოეთი უშბისა 4690 მ. აგებულია პალეოზოური [[გრანიტი|გრანიტებითა]] და კრისტალური [[ფიქალი|ფიქლებით]]. დამახასიათებელია ნივალური [[ლანდშაფტი]].&lt;ref name=&quot;ქსე&quot; /&gt; [[ლონდონი|ლონდონში]] არის ალპინისტთა კლუბი „უშბა“.

უშბის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კმ-ში მდებარეობს [[მესტია]]. უშბის მწვერვალები თავიანთი სილამაზითა და მიუდგომლობით იზიდავს მრავალ [[ალპინიზმი|მთასვლელსა]] და [[ტურიზმი|ტურისტს]]. უშბის ფერდობებიდან ეშვება: [[გულის მყინვარი]] და [[უშბის მყინვარი]]. განვითარებულია [[ალპინიზმი]]. ჩრდილოეთი მწვერვალი უფრო ადვილი გადასალახია ვიდრე სამხრეთი.&lt;ref name=&quot;ქსე&quot;&gt;{{ქსე|10|195|უთმელიძე მ.|არა|}}&lt;/ref&gt;

უშბაზე ასვლა 1868 წელს პირველად სცადეს [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] ალპინისტებმა [[დაგლას ფრეშფილდი]]ს ხელმძღვანელობით, მაგრამ მათი ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. 1888 წელს ინგლისელებმა — ჯონ კოკინმა და ულრიხ ალმერმა მეოთხე ცდაზე მიაღწიეს ჩრდილოეთის პიკს [[გულის მყინვარი]]ს გავლით. ეს იყო პირველი წარმატებული ასვლა უშბაზე. სამხრეთი უშბა მეთექვსმეტე ცდაზე პირველად დაიპყრეს [[გერმანია]]-[[შვეიცარია|შვეიცარიის]] გაერთიანებული გუნდის წევრებმა (რ. გებლინგი, ა. ვებერი, ფ. რეინერტი, ა. შულიცე) ადოლფ შულიცეს მეთაურობით. იქიდან მოყოლებული, 60 წლის განმავლობაში სამხრეთ უშბაზე ასვლის ცდებიდან მხოლოდ ოთხი დამთავრდა წარმატებით.&lt;ref name=&quot;sok&quot; /&gt;

1934 წელს უშბაზე ავიდა პირველი ქართული ჯგუფი და-ძმა [[ალექსანდრა ჯაფარიძე|ალექსანდრა]] და [[ალექსანდრე ჯაფარიძე|ალიოშა ჯაფარიძეების]], გიო ნიგურიანისა და [[იაგორ კაზალიკაშვილი]]ს შემადგენლობით. ამასთან, ალექსანდრა ჯაფარიძე იყო პირველი ქალი, რომელმაც უშბის პიკზე ფეხი შედგა. 1937 წელს სამხრეთ უშბაზე სამხრეთის ურთულესი კედლით პირველად ავიდნენ გაბრიელ, ბექნუ და ბესარიონ ხერგიანები, [[ჭიჭიკო ჩართოლანი]] და [[მაქსიმე გვარლიანი]]. ამით საფუძველი ჩაეყარა კლდოვან ასვლებს უშბაზე. სულ სამხრეთ უშბაზე გავლილია 19 მარშრუტი (მათ შორის 7 – 6 A კატეგორიისა), ჩრდილოეთ უშბაზე – 13 (მათგან 4 – 6 A კატეგორიისა).&lt;ref name=&quot;sok&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sok.ge/ge/%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%91%E1%83%90/ |title=უშბა — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი |accessdate=2021-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407161714/http://www.sok.ge/ge/%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%91%E1%83%90/ |archivedate=2016-04-07 }}&lt;/ref&gt;

== გალერეა ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-overlay&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
ფაილი:Mt, Ushba, Georgia.jpg
ფაილი:Ushba.jpg
ფაილი:Ushba 2016 close.jpg
&lt;/gallery&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კავკასიონის მთიანეთი}}

[[კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები]]
[[კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები]]</text>
      <sha1>lwy5bmvsh2zjjibxiway0stet3k15i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4587</id>
    <revision>
      <id>5392101</id>
      <parentid>5349006</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41703" sha1="fuxtj5c54t0jnwa8apfnng0rh7piiu0" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|სახელი = ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი
|მშობლიური სახელი = &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|სურათი = GR-chokhatauri-ka.svg
|ქვეყანა = საქართველო
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = გურიის მხარე
|მმართველის ტიპი = მერი
|მმართველი = მინდია ჟღერია {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
|მოსახლეობა = 19 001&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=26 ივლისი 2016}}&lt;/ref&gt;
|აღწერის წელი = [[2014]]
|სიმჭიდროვე = 23,03
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,66 %&lt;br /&gt;[[რუსები]] 0,19 %&lt;br /&gt;[[სომხები]] 0,06 %&lt;br /&gt;[[ოსები]] 0,02 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=georgia-ethnic-2014 |access-date=2022-07-25 |archive-date=2020-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 86,08 %&lt;br /&gt;[[მუსლიმები]] 12,82 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion 2014 |access-date=2022-07-16 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
|რუკა=Chokhatauri Municipality in Georgia.svg
}}
'''ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი''' — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული დასავლეთ [[საქართველო]]ში, [[გურიის მხარე]]ში. ადმინისტრაციული ცენტრია დაბა [[ჩოხატაური]].

==ისტორია==
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია [[1930]] წლამდე შედიოდა [[ოზურგეთის მაზრა]]ში, [[1930]]-[[1963]] წლებში - ცალკე რაიონი იყო, [[1963]]-[[1964]] წლებში შედიოდა [[ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი|მახარაძის რაიონში]], [[1965]]-დან ცალკე რაიონია. [[2006]] წლიდან ეწოდება ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი. დამეგობრებულია [[ლიეტუვა|ლიეტუვის]] [[პასვალისის რაიონი|პასვალისის რაიონთან]].

== გეოგრაფია ==
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთით ესაზღვრება [[სამტრედიის მუნიციპალიტეტი|სამტრედიისა]] და [[ვანის მუნიციპალიტეტი|ვანის]], აღმოსავლეთით — ვანის, სამხრეთით — [[ხულოს მუნიციპალიტეტი|ხულოსა]] და [[ადიგენის მუნიციპალიტეტი|ადიგენის]], დასავლეთით — [[ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი|ოზურგეთისა]] და [[ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი|ლანჩხუთის]] მუნიციპალიტეტები.

მუნიციპალიტეტის ფართობია 825,1 კმ². ტერიტორიის 60 % ზეგნებსა და მთებს უკავია. [[ტყე]]ებს 34 772 ჰა უკავია (მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის 66,4 %), მწვერვალი [[მეფისწყარო]] მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2850 მეტრზე, კურორტი [[ბახმარო]] 1926-2050 მეტრზე.

===რელიეფი===
მუნიციპალიტეტის დიდი ნაწილი მთაგორიანია. მთავარი ოროგრაფიული ერთეულებია [[მესხეთის ქედი]] და მისი შტოქედები: ვანის, ზოტის, [[ლობოროტის ქედი|ლობოროტის]], [[გურიის ქედი|გურიის]], ასევე [[მდინარე]] [[სუფსა|სუფსის]] და მისი შენაკადების ხეობები. ჭარბობს ღრმად დანაწევრებული მთა-ხეობათა რელიეფი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის შუა ნაწილი აგებულია ინტენსიურად დანაოჭებული შუაეოცენური ანდეზიტური განფენებით და მასიური ანდეზიტური ტუფ-ბრექჩიებით. აქა იქ მესამეული ასაკის გაბროს გაშიშვლებებიცაა. მუნიციპალიტეტის დაბალი, გორაკ-ბორცვიანი ნაწილი აგებულია მეტწილად ზედაეოცენურ-მიოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. მდინარე სუფსის სუბგანედური ხეობის ძირი ტერასულ დაბლობ-ვაკეს უჭირავს, იგი აგებულია მეოთხეული ასაკის ალუვიური წყებებით — კენჭნაღით, ქვიშებითა და თიხებით.

მთავარი [[სასარგებლო წიაღისეული|წიაღისეული]] სიმდიდრეა მინერალური საღებავები (რკინის სურინჯი — სურების საბადო), პირიტი (ზოტი), საშენი ქვები (სიენიტ-დიორიტები მდინარეების სუფსისა და გუბაზეულის ხეობებში), სააგურე და საკერამიკე მიწა. აგრეთვე [[მინერალური წყლები]] ნაბეღლავში, კოხნარსა და ზოტში. მათგან ყველაზე ცნობილია [[ნაბეღლავი (წყალი)|ნაბეღლავის მინერალური წყალი]].

===ჰავა===
ჰავა ხასიათდება სიმაღლებრივი ზონალურობით. ბარში 500-600 მეტრამდე ზღვის სუბტროპიკული ჰავაა, მთებში ნოტიო, მაგრამ ზომიერად თბილი და გრილი. საშუალო წლიური ტემპერატურა ბარში (ნაბეღლავი) 12,1 °C, მაღალ მთაში (მთა მეფისწყარო, ბახმარო) 0-4 °C. იმავე პუნქტებში იანვრის საშუალო ტემპერატურებია 3,6 °C, -10 °C და -5,2 °C, აგვისტოსი 20,2 °C, 8 °C და 13,4 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -19-35 °C შორის მერყეობს, ხოლო აბსოლუტური მაქსიმუმი 39-26 °C. წელიწადში საშუალოდ 1500-1870 მმ ნალექი მოდის. მდგრადი [[თოვლი]]ს საფარი ბარში იშვიათია. მთაში 5-6 თვეს გრძელდება. გაბატონებულია დასავლეთის და აღმოსავლეთის ქარები, ხშირია მთა-ხეობათა ქარი.

===შიდა წყლები===
[[ფაილი:Gubazeuli river in Zoti.jpg|thumb|300პქ|მდინარე გუბაზეული სოფელ ზოტში]]
მდნარეთა ქსელი ხშირია. ძირითადი [[მდინარე]]ა [[სუფსა]]. მისი შენაკადებია: [[გუბაზეული]] (მისი შენაკადებით საშუალა, კალაშა და კვირისწყალი) და ბარამიძისწყალი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზეა [[ბახვისწყალი|ბახვისწყლის]], აგრეთვე [[ხევისწყალი|ხევისწყლის]] ზემო ხეობა. მდინარეები საზრდოობენ წვიმის, თოვლის და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნა — წლის ყველა სეზონში. მდინარე გუბაზეულზე აგებულია მცირე [[ჰიდროელექტროსადგური|ჰესები]].

===ნიადაგები===
მდინარე სუფსისპირა დაბლობ ვაკეზე ალუვიური, ხოლო ტერასებზე საშუალო და დიდი სისქის სუბტროპიკული წერი ნიადაგებია. გორაკ-ბორცვიან ზონაში განვითარებულია წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგები. დაბალ და საშუალო სიმაღლის მთებში ტყის ყომრალი ნიადაგია გაბატონებული. უფრო ზემოთ გაეწერებული ტყის ყომრალი ნიადაგია. ტყის სარტყლის ზემოთ, მაღალმთიანეთში კორდიან და კორდიან-ტორფიანი მთის მდელოს ნიადაგებია ჩამოყალიბებული. ციცაბო ადგილებში გვხვდება ძლიერ ხირხატიანი ნიადაგი.

===ლანდშაფტები===
მუნიციპალიტეტში ჩამოყალიბებულია ნოტიო სუბტროპიკული დაბლობი ვაკის, მთა-ტყის და მთა-მდელოს ლანდშაფტის ტიპების შემდეგი სახეები:
#დახრილი დაბლობი ვაკე კოლხური მცენარეულობით, ალუვიური და ეწერი ნიადაგებით
#ბორცვიანი მთისწინეთი კოლხური მცენარეულობით, წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგებით
#დაბალი და საშუალო მთები წიფლისა და მუქწიწვიანების ტყეებით, ტიპური და გაეწრებული ტყის ყომრალი ნიადაგებით
#სუბალპური ტყეები და მდელოები მთის ტყისა და მთის მდელოს ნიადაგებით
#ალპური მდელოები მთის მდელოს ნიადაგებით

===ფლორა და ფაუნა===
მცენარეული საფარი სიმაღლებრივი ზონების სახითაა გავრცელებული. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე 2000-ზე მეტი მცენარეა. სუფსისპირა დაბლობი ვაკე წარსულში დაფარული იყო ჭალის ტიპის კოლხური [[ტყე|ტყით]], სადაც ჭარბობდა მურყანი, ტირიფი, ლაფანი, იფანი. ამჟამად ეს ტყე აღარ არსებობს და ნაკაფი ტერიტორიები გამოყენებულია სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებისთვის. გორაკ-ბორცვები და მთისწინები ეჭირა მარადმწვანე ქვეტყით და ლიანებით მდიდარ კოლხურ ტყეებს. მათი მცირე კორომები შემორჩენილია მიწათმოქმედებისთვის უვარგის ხევ-ხრამებსა და ციცაბოებზე. ტყის შემქმნელი მთავარი ჯიშებია: [[წიფელი]], [[მუხა]], [[რცხილა]], [[წაბლი]]. ქვეტყე მდიდარია მარადმწვანე ([[შქერი]], [[წყავი]], [[ბზა]], თაგვისარა) და ფოთოლმცვივანი ([[მოცვი]], [[თხილი]]) ბუჩქნარებით. ხშირია ლიანები — ღვედკეცი, სურო, ეკალღიჭი და სხვა. ნატყევარი ადგილები გამოყენებულია სამოსახლოდ და სამხრეთული ხეხილის ბაღებისთვის. 600-700 მეტრზე ზემოთ გაბატონებულია [[წიფელი]], რომელსაც სიმაღლის მატებასთან ერთად ერევა [[სოჭი]] და [[ნაძვი]]. ეს სარტყელიც მდიდარია ქვეტყით. 1500-1600 მეტრიდან ჭარბობს ნაძვისა და სოჭის ტყეები. ტყის სარტყლის ზემოთ აქა-იქ წიფლის, არყის, ნეკერჩხლის და ცირცელის სუბალპური პარკული ტყეებია. ტყის სარტყლის ზემოთ სუბალპური მდელოები (ბარისპირა, სამყურა, ძიგვა, შვრიელა, ნამიკრეფია, წივანა), სუბალპური ბუჩქნარები (დეკა, მაჯაღვერა) და ალპური მდელოებია (მარმუჭი, ფურისულა, ნაღველა, ბაია, თივაქასრა, ფხიჯა), რომლებსაც სათიბ-საძოვრებად იყენებენ. სოფელ ჩხაკაურასა და კურორტ ბახმაროს შორის რელიქტური [[პონტოს მუხის აღკვეთილი|პონტური მუხის კორომია]].

მთის ტყიან ზოლში ბინადრობს [[შველი]], [[კვერნა]], [[ტყის კატა]], [[გარეული ღორი]], [[კურდღელი]], [[მგელი]], [[დათვი]], [[მელა]]; ფრინველებიდან [[კოდალა]], [[ჩხიკვი]], [[ტყის ქათამი]], [[შაშვი]], [[ქორი]]. მთის მდელოებში ბინადრობს [[არჩვი]], [[შურთხი]], [[ტოროლასებრნი|ტოროლა]]. ბარის ზონაში ბინადრობენ [[ტურა]], [[მაჩვი]], [[ზღარბი]], [[მოლაღური]], [[გუგული]], [[ოფოფი]] და სხვა. მდინარეებში გავრცელებულია [[კალმახი]], [[ღორჯო]], [[წვერა]], [[ქაშაყი]], [[ლოქო]], [[ქორჭილა]], [[უკრაინული სალამურა|სალამურა]] და სხვ.

== მოსახლეობა ==
მოსახლეობის რაოდენობა მუნიციპალიტეტში არის 19 ათასი კაცი; სიმჭიდროვე — 23 კაცი კვ.კმ-ზე. ცხოვრობენ [[ქართველები]] (99,66 %). მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ [[გურულები]], ასევე ცხოვრობენ [[აჭარლები]]. მოსახლეობის 86,1 % [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი ქრისტიანია]], 12,8 % - [[ისლამი|მუსლიმი]]. მოქმედებს 4 მუდმივი და ორი სეზონური [[მეჩეთი]]. მუნიციპალიტეტში 63 დასახლებული პუნქტია: 2 [[დაბა]] და 61 [[სოფელი]]. განსახლების ძირითადი ზონა ვრცელდება ზღვის დონიდან 400 მეტრამდე. მოსახლეობის 90 %-ზე მეტი ცხოვრობს სოფლებში.

===აღწერის მონაცემები===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1939|1939]] || 34 549 || 17 083 || 17 466
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1959|1959]] || 30 662 {{კლება}} || 13 887 || 16 775
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1970|1970]] || 29 594 {{კლება}} || 13 706 || 15 888
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1979|1979]] || 28 157 {{კლება}} || 13 173 || 14 984
|-
| [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1989|1989]] || 26 595 {{კლება}} || 12 574 || 14 021
|-
| [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2002|2002]] || 24 118 {{კლება}} || ||
|-
| [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|2014]] || 19 001 {{კლება}} || ||
|-
| 2024 || 17 001 {{კლება}} || ||
|}

== თვითმმართველობა ==

=== ადმინისტრაციული ერთეულები ===
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი მოიცავს შემდეგ ადმინისტრაციულ ერთეულებს:
*დაბა (1): [[ჩოხატაური]].
*თემები (16): [[ამაღლება (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ამაღლება]], [[ბუკისციხე (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ბუკისციხე]], [[დაბლაციხე]], [[დიდივანი]], [[ერკეთი]], [[ვან-ზომლეთი]], [[ზემო სურები]], [[ზემო ხეთი]], [[კოხნარი]], [[ნაბეღლავი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ნაბეღლავი]], [[საჭამიასერი]], [[ფარცხმა]], [[ქვენობანი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ქვენობანი]], [[ხევი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ხევი]], [[ხიდისთავი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ხიდისთავი]], [[ჯვარცხმა]].
*სოფლები (6): [[გოგოლესუბანი]], [[გორაბერეჟოული]], [[გუთური]], [[ზოტი]], [[შუა ამაღლება]], [[შუა სურები]].

=== საკრებულო ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;2&quot; | პარტია
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021|url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2022-07-16|pages=96-98}}{{Dead link|date=ოქტომბერი 2022|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;40&quot; | ამჟამინდელი საკრებულო
|-
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ქართული ოცნება]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''26'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''37'''
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]]
|
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ნაციონალური მოძრაობა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''6'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[საქართველოსთვის]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''3'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: #13254d&quot; | &amp;nbsp;
| [[სახალხო პარტია (საქართველო)|სახალხო პარტია]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
!colspan=&quot;2&quot; | სულ
!align=right | 36
!align=right | 38
!colspan=45 | &amp;nbsp;
|-
|}

== ეკონომიკა ==
[[ფაილი:LTD Healthy Water.jpg|thumb|300 პქ|„ნაბეღლავის“ ქარხანა]]
საბჭოთა პერიოდში ეკონომიკის წამყვანი დარგი [[მეჩაიეობა]] იყო. ფუნქციონირებდა [[ჩაი]]ს 4 ფაბრიკა. სხვა დარგებიდან აღსანიშნავი იყო [[მეხილეობა]], მარცვლეულის მეურნეობა (ძირითადი კულტურა — [[სიმინდი]]), [[მევენახეობა]] (განსაკუთრებით ხევისწყლის ხეობის სოფლებში, სადაც მოქმედებდა ღვინის ქარხანა), [[მეცხოველეობა]], [[მეფრინველეობა]]. 1945 წლის მონაცემებით ჩოხატაურის რაიონში 541 ჰექტარი ეკავა [[ვაზი|ვაზს]].&lt;ref&gt;{{წიგნი|სათაური=გურიის, სამეგრელოს და აჭარის ვაზის ჯიშები|ავტორი=რამიშვილი მ.|ადგილი=თბ|წელი=1948|გამომცემლობა=[[საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი|სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი]]|გვ=9}}&lt;/ref&gt;

[[ნაბეღლავი (წყალი)|ნაბეღლავის მინერალური წყლის]] ბაზაზე მოქმედებს წყლის და უალკოჰოლო სასმელების ჩამოსასხმელი ქარხანა. ფუნქციონირებს სამთო-კლიმატური კურორტი [[ბახმარო]]. მოქმედებს საოჯახო სასტუმროები [[ხიდისთავი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ხიდისთავსა]] და [[ბუკისციხე (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ბუკისციხეში]]. რამდენიმე სოფელში მოქმედებს საოჯახო მარანი.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე რკინიგზის ხაზი არ არის, უახლოესი სადგურებია [[საჯავახო (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)|საჯავახო]] და [[ოზურგეთი]]. სატრანსპორტო სისტემაში მთავარ როლს ასრულებს ავტოტრანსპორტი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის [[სამტრედია]]-[[ქობულეთი]]ს საავტომობილო გზა.

==განათლება და კულტურა==
მუნიციპალიტეტში 32 საჯარო [[სკოლა]]ა, მოქმედებს 14 საბავშვო ბაღი, 33 [[ბიბლიოთეკა]], [[ჩოხატაურის სახალხო თეატრი]] და 3 [[მუზეუმი]]: [[ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი|მხარეთმცოდნეობის]], [[ნიკო მარის სახლ-მუზეუმი|ნიკო მარის]] და [[ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი|ნოდარ დუმბაძის]]. მოქმედებს ორი საავადმყოფო.

== ღირსშესანიშნაობანი ==
[[ფაილი:Niko Mari Memorial Museum Exterior.jpg|thumb|ნიკო მარის მუზეუმი]]
მუნიციპალიტეტის მთავარი ღირსშესანიშნაობა მის ტერიტორიაზე არსებული მონასტრებია. [[გურიის უდაბნოს მონასტერი]] კლდეში ნაკვეთი ეკლესიისგან და XIX საუკუნის დარბაზული ეკლესიის ნანგრევისგან შედგება. [[ერკეთის ეკლესია|ერეთის დედათა მონასტერში]] კი IX საუკუნის ფრესკებია შემორჩენილი. XIX საუკუნის დარბაზული ეკლესიაა შემორჩენილი სოფელ [[შუბანი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|შუბანში]], ხოლო შუა სურებში დგას [[შუა სურების წმინდა გიორგის ეკლესია|წმინდა გიორგის ხის ეკლესია]].

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე 2 ციხე-სიმაგრეა: [[ღომის ციხე]] სოფელ [[ზოტი|ზოტში]] და [[ბუკისციხის ციხე|ბუკისციხე]], რომელსაც „თამარის ციხესაც“ უწოდებენ. საერო არქიტექტურის ნიმუშია [[გორაბერეჟოული]]ს ტერიტორიაზე მდგარი XVII საუკუნის მიწურულის ციხე-გალავანი და ერისთავების სასახლე, რომელიც XIX საუკუნით თარიღდება.

==გამოჩენილი ადამიანები==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის გამოჩენილი ადამიანები
|-
! ფოტო !! სახელი და გვარი !! წლები !! აღწერა 
|-
| [[ფაილი:Ramishivili Isidore.jpg|100px]] || [[ისიდორე რამიშვილი]] || [[1859]]-[[1937]] || პედაგოგი, პოლიტიკოსი, [[საქართველოს დამფუძნებელი კრება|საქართველოს დამფუძნებელი კრების]] წევრი
|-
| [[ფაილი:Mgeladze V.jpg|100px]] || [[ვლასა მგელაძე]] || [[1868]]-[[1943]] || პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, [[საქართველოს დამფუძნებელი კრება|საქართველოს დამფუძნებელი კრების]] წევრი
|-
| [[ფაილი:Lomtashidze.jpeg|100px]] || [[ჭოლა ლომთათიძე]] || [[1879]]-[[1915]] || რევოლუციონერი, პოლიტიკოსი, მწერალი 
|-
|  [[ფაილი:Benia Chkhikvishvili.jpg|100px]] || [[ბენიამინ ჩხიკვიშვილი]] || [[1880]]-[[1924]] || რევოლუციონერი, პოლიტიკოსი, [[გურიის რესპუბლიკა|გურიის რესპუბლიკის]] ლიდერი, [[თბილისის მერი]], [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] სხვადასხვა თანამდებობის პირი
|-
| [[ფაილი:Noe Ramishvili1.jpg|100px]] || [[ნოე რამიშვილი]] || [[1881]]-[[1930]] || პოლიტიკოსი, [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] შინაგან საქმეთა მინისტრი  
 
|-
| [[ფაილი:Boris Paichadze (1915–1990).png|100px]] || [[ბორის პაიჭაძე]] || [[1915]]-[[1990]] || ყველა დროის ერთ-ერთი უდიდესი ქართველი ფეხბურთელი 
|-
| [[ფაილი:ანა კალანდაძე.jpeg|100px]] || [[ანა კალანდაძე]] || [[1924]]-[[2008]] || პოეტი
|-
| [[ფაილი:Yuri Sikharulidze (2012).jpg|100px]] || [[იური სიხარულიძე]] || [[1927]]-[[2022]] || ისტორიკოსი
|}

==გალერეა==

&lt;gallery&gt;
ფაილი:Gubazeuli.JPG|მდინარე [[გუბაზეული]] სოფელ [[ნაბეღლავი (ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი)|ნაბეღლავთან]]
ფაილი:Guriis udabno-old church.JPG|[[უდაბნოს მონასტერი (გურია)|უდაბნოს ეკლესიის]] ნანგრევები
ფაილი:Erketi church.JPG|[[ერკეთის ეკლესია]]
ფაილი:Gadrekili.JPG|[[ბახმარო]]
ფაილი:View Chokhatauri.jpg|დაბა ჩოხატაურის ხედი
Boris Paichadze Stadium Chokhatauri.jpg|ბორის პაიჭაძის სახელობის სტადიონი
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|150-151|ჯაყელი, ქ., კვერენჩხილაძე, რ.}}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{commons|Category:Chokhatauri district|ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი}}
*[https://chokhatauri.gov.ge/ ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გურია}}
{{ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი|*]]</text>
      <sha1>fuxtj5c54t0jnwa8apfnng0rh7piiu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვიკიპედია:ვიკიპედიის ისტორია</title>
    <ns>4</ns>
    <id>5168</id>
    <revision>
      <id>5392059</id>
      <parentid>5230738</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T02:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>5392059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13999" sha1="1gsrtlvqezxs88obalit6w61liit54a" xml:space="preserve">==2026==
* [[14 მაისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 195 000 სტატიაა.
* [[31 იანვარი]] : ქართულ ვიკიპედიაში '''190 000''' სტატიაა.

==2025==
* [[6 სექტემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 185 000 სტატიაა.
* [[11 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში '''180 000''' სტატიაა.

==2024==
* [[8 სექტემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 175 000 სტატიაა.

==2023==
* [[13 დეკემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 170 000 სტატიაა.'''
* [[14 იანვარი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 165 000 სტატიაა.

==2022==
* [[4 აპრილი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 160 000 სტატიაა.'''

==2021==
* [[27 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 155 000 სტატიაა.
* [[8 მარტი]] : {{გაფერადება|red|'''ქართულ ვიკიპედიაში 150 000 სტატიაა.'''}}

==2020==
* [[27 ნოემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 145 000 სტატიაა.'''
* [[7 სექტემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 140 000 სტატიაა.'''
* [[20 თებერვალი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 135 000 სტატიაა.'''

==2019==
* [[20 ივნისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 130 000 სტატიაა.'''

==2018 ==
* [[30 ოქტომბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 125 000 სტატიაა.'''
* [[9 იანვარი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 120 000 სტატიაა.'''

==2017 ==
* [[18 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 115 000 სტატიაა.

==2016==
* [[18 ნოემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 110 000 სტატიაა.'''
* [[7 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 105 000 სტატიაა.

==2015==
* [[13 ოქტომბერი]] : {{გაფერადება|red|'''ქართულ ვიკიპედიაში 100 000 სტატიაა'''}} ([[ალ-ქისკის ნაჰია]]).
* [[10 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 97 000 სტატიაა.
* [[26 მაისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 95 000 სტატიაა.'''
* [[10 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 93 000 სტატიაა.
* [[2 მარტი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 90 000 სტატიაა.'''
* [[20 იანვარი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 88 000 სტატიაა.

==2014==
* [[19 სექტემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 85 000 სტატიაა.'''
* [[31 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 84 000 სტატიაა.
* [[29 მაისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 83 000 სტატიაა.
* [[7 იანვარი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 80 000 სტატიაა.'''

==2013==
* [[13 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 77 000 სტატიაა.
* [[25 აპრილი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 75 000 სტატიაა.'''
* [[24 თებერვალი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 72 000 სტატიაა.
* [[31 იანვარი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 70 000 სტატიაა.'''

==2012 წელი==
* [[17 ნოემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 62 000 სტატიაა.
* [[10 სექტემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 60 000 სტატიაა.'''
* [[5 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 58 000 სტატიაა.
* [[18 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 55 000 სტატიაა.

==2011 წელი==
*[[7 დეკემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 53 000 სტატიაა.
*[[29 აგვისტო]] : ქართულ ვიკიპედიაში 51 000 სტატიაა.
*[[7 ივლისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 50 000 სტატიაა.'''
*[[13 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 48 000 სტატიაა.
*[[5 თებერვალი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 46 000 სტატიაა.
*[[5 იანვარი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 45 000 სტატიაა.'''

==2010 წელი==
*[[17 მაისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 40 000 სტატიაა.'''
*[[24 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 38 000 სტატიაა.

==2009 წელი==
*[[8 დეკემბერი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 35 000 სტატიაა.'''
*[[11 ოქტომბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 34 000 სტატიაა.
*[[2 სექტემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 33 000 სტატიაა.
*[[26 ივლისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 32 000 სტატიაა. 
*[[23 ივნისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 31 000 სტატიაა.
*[[19 მაისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 30 000 სტატიაა.'''
*[[14 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 29 000 სტატიაა. 
*[[14 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 28 000 სტატიაა.
*[[11 თებერვალი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 27 000 სტატიაა.
*[[8 იანვარი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 26 000 სტატიაა.

==2008 წელი==
*[[14 ნოემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 25 000 სტატიაა.
*[[10 ოქტომბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 24 000 სტატიაა.
*[[4 აგვისტო]] : ქართულ ვიკიპედიაში 23 000 სტატიაა.
*[[17 ივნისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 22 000 სტატიაა.
*[[6 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 21 000 სტატიაა.
*[[12 თებერვალი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 20 000 სტატიაა.'''
*[[11 იანვარი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 19 000 სტატიაა.

==2007 წელი==
*[[11 ნოემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 18 000 სტატიაა.
*[[4 ოქტომბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 17 000 სტატიაა.
*[[4 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 14 000 სტატიაა.

==2006 წელი==
*[[12 დეკემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 13 000 სტატიაა.
*[[7 ნოემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 12 000 სტატიაა.
*[[27 სექტემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 11 000 სტატიაა.
*[[23 სექტემბერი]] : ქართული [[ვიკიციტატა]] გაიხსნა
*[[აგვისტო]] : ქართულ ვიკიპედიაში 9000 სტატიაა.
*[[11 აგვისტო]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 10000 სტატიაა'''. ამ მაჩვენებლით იგი გახდა ე.წ. ათიათასიანთა კლუბის წევრი, რომელშიც დღეისათვის უკვე 38 სხვადასხვა ენოვანი ვიკიპედია შედის.
*[[8 ივნისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 7000 სტატიაა.
*[[21 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 6000 სტატიაა.
*[[1 მარტი]] : ინგლისურ ვიკიპედიაში 1.000.000 სტატიაა.
*[[23 თებერვალი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 5000 სტატიაა.
*[[31 იანვარი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 4500 სტატიაა.

==2005 წელი==
*[[13 დეკემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 4000 სტატიაა.
*[[1 ნოემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 3500 სტატიაა.
*[[1 სექტემბერი]] : ქართულ ვიკიპედიაში სტატიების რიცხვმა 2700-ს მიაღწია.
*[[27 აგვისტო]] : შვედური ვიკიპედია 100 ათასიანთა ”კლუბის” წევრი გახდა.
*[[25 აგვისტო]] : ინგლისურ ვიკიპედიაში სტატიების რიცხვმა 700 ათასს გადააჭარბა.
*[[4 აგვისტო]] : ფრანკფურტში ჩატარდა პირველი საერთაშორისო ვიკიმედია კონფერენცია.
*[[22 ივლისი]] : თბილისში ჩატარდა ქართველი ვიკიპედიელების პირველი არაოფიციალური შეხვედრა.
*[[19 ივნისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 2000 სტატიაა'''.
*[[5 ივნისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 1800 სტატიაა.
*[[14 მაისი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 1200 სტატიაა.
*[[8 მაისი]] : '''ქართულ ვიკიპედიაში 1000 სტატიაა'''. ამ მაჩვენებლით იგი გახდა ე.წ. ათასიანთა კლუბის წევრი, რომელშიც დღეისათვის უკვე 65 სხვადასხვა ენოვანი ვიკიპედია შედის.
*[[27 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 700 სტატიაა.
*[[21 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 600 სტატიაა.
*[[20 აპრილი]] : ფრანგულმა ვიკიპედიამ 100 ათასიანი მიჯნა გადალახა. იგი სტატიების რაოდენობით მეოთხე ვიკიპედიაა ინგლისურის, გერმანულისა და იაპონურის შემდეგ.
*[[16 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 500 სტატიაა.
*[[11 აპრილი]] : რუსულ ვიკიპედიაში სტატიების რაოდენობამ 15 ათასს მიაღწია.
*[[11 აპრილი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 400 სტატიაა.
*[[26 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 300 სტატიაა.
*[[18 მარტი]] : ინგლისურ ვიკიპედიაში 500 ათასი სტატიაა.
*[[15 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 200 სტატიაა.
*[[1 მარტი]] : ქართულ ვიკიპედიაში 100 სტატიაა.
*[[28 თებერვალი]] : დაფუძნდა ვიკიპედია [[ოსური ენა|ოსურ ენაზე]]. ეს არის მეოთხე ვიკიპედია რუსეთის ფედერაციიდან [[რუსული ენა|რუსულის]], [[თათრული ენა|თათრულისა]] და [[ჩუვაშური ენა|ჩუვაშურის]] შემდეგ.
*[[15 იანვარი]] : ვიკიპედიის პროექტს 4 წელი შეუსრულდა. 2001 წლის 15 იანვარს დაფუძნდა ინგლისური ვიკიპედია.

[[კატეგორია:ვიკიპედია|ისტორია]]</text>
      <sha1>1gsrtlvqezxs88obalit6w61liit54a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვარლის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5380</id>
    <revision>
      <id>5391724</id>
      <parentid>5325282</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73234" sha1="iwh001g43rzthu438f0z9xs10pfqd2f" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|სტატუსი = მუნიციპალიტეტი
|სახელი = ყვარლის მუნიციპალიტეტი
|სურათი = KM-Kvareli-ka.svg
|ქვეყანა = საქართველო
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = კახეთის მხარე
|მმართველის ტიპი = მერი
|მმართველი = ილია მზექალაშვილი {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
|მოსახლეობა = {{კლება}} 29 827&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=27 ივლისი 2016}}&lt;/ref&gt;
|აღწერის წელი = [[2014]]
|სიმჭიდროვე = 29,80
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 93,84 %&lt;br /&gt;[[ხუნძები]] 3,26 %&lt;br /&gt;[[ოსები]] 1,21 %&lt;br /&gt;[[უდიები]] 0,55 %&lt;br /&gt;[[სომხები]] 0,47 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-04-21 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 94,99 %&lt;br /&gt;[[მუსლიმები]] 3,49 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion2014 |access-date=2021-02-22 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
|რუკა = Kvareli Municipality in Georgia.svg
}}
[[ფაილი:Kvareli distric entrance.jpg|მინი|მარჯვნივ|250 პქ|ყვარლის შესასვლელი]]
'''ყვარლის მუნიციპალიტეტი''' — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]], [[კახეთის მხარე|კახეთის მხარის]] ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. [[1917]] წლამდე ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია [[თბილისის გუბერნია|თბილისის გუბერნიის]] [[თელავის მაზრა]]ში შედიოდა, [[1921]] წლის ადმინისტრაციული დაყოფით ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია ისევ [[თელავის მაზრა]]ს მიაკუთვნეს. [[1930]] წლიდან კი ყალიბდება ცალკე რაიონად. ამჟამად მუნიციპალიტეტი. ქალაქი [[ყვარელი]], რომელიც [[მდინარე]]ების [[ბურსა (მდინარე)|ბურსისა]] და [[დურუჯი]]ს შუამდინარეთში მდებარეობს, ქალაქია [[1964]] წლიდან.
==ისტორია==
ისტორიული წყაროებითა და არქეოლოგიური გამოკვლევებით დადასტურებულია, რომ ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებობდა უძველესი დასახლებები. აკადემიკოს [[სიმონ ჯანაშია]]ს სახელობის [[სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი|საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში]] დაცულია დღევანდელი შილდისა და ენისლის მიდამოებში აღმოჩენილი არქეოლოგიური ნივთები, რომლებიც გვიან [[ბრინჯაოს ხანა]]ს ეკუთვნის, ხოლო ძველი გავაზის (ამჟამად ახალსოფელი), ბალღოჯიანისა და გრემის ტერიტორიაზე მოპოვებულია ანტიკური ხანის საოჯახო და საომარი ნივთები. გრემ-ნეკრესის მიდამოებში მდებარეობდა უძველესი საკულტო ნაგებობები. ამ მხარის რელიგიურ ცენტრს წარმოადგენს ნეკრესი, რომელიც დააარსა მეფე [[ფარნაჯომი|ფარნაჯომმა]] (ძვ.წ.აღ. II-I სს.). IV საუკუნეში მეფე თრდატმა აქ ააგო ეკლესია, სადაც [[VI საუკუნე]]ში დამკვიდრდა ერთი ასურელი მამათაგანი - [[აბიბოს ნეკრესელი|აბიბოსი]]. მის დროს დაარსდა [[ნეკრესის საეპისკოპოსო]] (იარსება XIX საუკუნემდე). ნეკრესს იმთავითვე მიეცა დიდი მნიშვნელობა. ნეკრესის საეპისკოპოსოს ეპარქიაში, შედიოდა არა მხოლოდ გაღმამხარი, არამედ დაღესტნის ნაწილიც ([[დიდოეთი]]). ნეკრესის სამონასტრო კომპლექსი ქართული ხუროთმოძღვრების რამდენიმე ძეგლს აერთიანებს, რომელთაგან IV საუკუნის II ნახევრის მცირე ზომის ბაზილიკა ერთ-ერთი უძველესია საქართველოში დღემდე მოღწეულ ეკლესიათაგან. დიდი სამეკლესიანი ბაზილიკა VII საუკუნის დასაწყისს განეკუთვნება. ეპისკოპოსის ორსართულიანი სასახლისათვის (VIII-IX სს, ახლა ნანგრევებია) XVI საუკუნეში კოშკი მიუშენებიათ. მონასტრის ტერიტორიაზე არის საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების შენობათა ნაშთები, მცირე სამლოცველოები და სხვა.&lt;ref name=&quot;ისტორია&quot;&gt;[https://www.kvareli.gov.ge/ge/istoria ყვარლის მუნიციპალიტეტის ზოგადი დახასიათება] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220915094738/https://www.kvareli.gov.ge/ge/istoria |date=2022-09-15 }} - ყვარლის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი&lt;/ref&gt;

XV-XVI საუკუნეებში თავისი ძლიერების მწვერვალს მიაღწია [[კახეთის სამეფო]]მ, რომლის სატახტო ქალაქი ამ პერიოდში იყო [[გრემი]]. გრემის უნიკალური ციხე-სიმაგრე მთავარანგელოზის ეკლესიით, ნაქალაქარის ტერიტორიაზე შემორჩენილი ნანგრევები, არქეოლოგიური მასალა და ისტორიული წყაროები ადასტურებენ, რომ ეს იყო ფეოდალური ხანის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო-ეკონომიკური ცენტრი. აქ XV საუკუნიდან ამრავლებდნენ ხელნაწერებს. გრემზე გადიოდა მნიშვნელოვანი საქარავნო გზები, მათ შორის იყო „[[აბრეშუმის გზა]]“, რომელიც ჩინეთს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა]] და [[შავი ზღვა|შავი ზღვის]] ქვეყნებთან აკავშირებდა.&lt;ref name=&quot;ისტორია&quot; /&gt;

მიუხედავად იმისა, რომ გრემი კახეთის დედაქალაქი იყო, მის ისტორიაზე, ცხოვრებასა და გარეგან სახეზე საკმაოდ მწირი ცნობებია შემონახული. თუმცა, შემორჩენილი ნაგებობები და არქეოლოგიური მასალა ადასტურებს ქალაქის სიძლიერესა და მნიშვნელობას. [[1614]]-[[1616]] წლებში ირანის შაჰის [[აბას I (ირანი)|აბას I]] ლაშქრობების დროს გრემი სასტიკად ააოხრეს და ნანგრევებად აქციეს. მას შემდეგ გრემმა, როგორც კახეთის სატახტო ქალაქმა, ცოტა ხანს კიდევ იარსება, მაგრამ ძველი დიდება ვეღარ აღიდგინა. [[1667]] წელს სატახტო ქალაქისათვის უსაფრთხო ადგილი მოინახა და მეფე არჩილმა კახეთის დედაქალაქად [[თელავი]] აირჩია, რომელიც შედარებით დაცული იყო დაღესტნელ ფეოდალთა გამუდმებული თავდასხმებისგან.&lt;ref name=&quot;ისტორია&quot; /&gt;

არეში, ანუ არიში - ასე უწოდებდნენ ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელს, რომლის ტერიტორიაზეც დღევანდელი სოფელი მთისძირი მდებარეობს. იგი სტრატეგიული პუნქტი ყოფილა ძველ [[ჰერეთი|ჰერეთში]], სავაჭრო გზაზე, რომლითაც ადრეულ ფეოდალურ ხანაში ქართლი და კახეთი ალბანეთის შიდა რაიონებს უკავშირდებოდა. არეშზე გადიოდა და დღესაც გადის ცხვრის გზა, რომლითაც ცხვარი დაღესტნის მთებში აჰყავდათ. „[[მატიანე ქართლისა]]ის“ ცნობით X საუკუნის დასაწყისში კონსტანტი აფხაზთა მეფისა და კვირიკე კახთა ქორეპისკოპოსის შეერთებულმა ჯარმა ჰერეთის ლაშქარი დაამარცხა და დადებული ზავის თანახმად [[ადარნასე პატრიკი|ადარნასე ჰერთა პატრიკმა]] კვირიკეს დაუთმო ორჭობი, ხოლო კონსტანტის - გავაზნი და არეში“.&lt;ref name=&quot;ისტორია&quot; /&gt;

ყვარლის დაარსებასა და წარმოშობაზე მრავალი ლეგენდა არსებობს. ერთ-ერთი ლეგენდის მიხედვით, მეფეს დურუჯის ჭალებში ნადირობისას მოსწონებია მისი შემოგარენი, განსაკუთრებით კი ის ადგილი, სადაც ახლა ყვარელია გაშენებული და უბრძანებია: „ეს საყვარელი ადგილია და სოფელი უნდა გაშენდესო“.&lt;ref name=&quot;ისტორია&quot; /&gt;

ისტორიული წყაროები გვამცნობენ, რომ ყვარლის ახლანდელ ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ ადრეულ საუკუნეებში (IV საუკუნეში) ჩამოსახლდნენ მთის [[ფშავლები]] სოფელ ყვარადან; ყვარადან ჩამოსახლებულებს ყვარლელები შეარქვეს და ეს სახელი დასახლებასაც შერჩა. შემდგომში ამ სახელწოდებამ ცვლილება განიცადა და საბოლოოდ ჩამოაყალიბდა ტოპონიმი ყვარელი.&lt;ref name=&quot;ისტორია&quot; /&gt;

== ადგილობრივი თვითმმართველობა ==

=== ადმინისტრაციული ერთეულები ===
ყვარლის მუნიციპალიტეტში 1 ქალაქი და 21 სოფელია. 

* ყვარლის ადმინისტრაციული ერთეული - ქალაქი [[ყვარელი]] 
* მთისძირის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფელი [[მთისძირი (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)|მთისძირი]]
* ბალღოჯიანის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფელი [[ბალღოჯიანი]]
* ახალსოფლის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფლები: [[ახალსოფელი (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)|ახალსოფელი]], [[თხილისწყარო]], [[შოროხი]], [[საცხენე]], [[თივი]] 
* ჭიკაანის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფლები: [[ჭიკაანი]], [[ზინობიანი]], [[ჩანტლისყურე]]
* კუჭატნის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფლები: [[კუჭატანი]], [[სანავარდო]], [[წიწკანაანთსერი]] 
* გავაზის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფელი [[გავაზი (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)|გავაზი]]
* შილდის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფელი [[შილდა]] 
* ენისლის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფელი [[ენისელი]] 
* საბუის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფლები: [[საბუე (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)|საბუე]], [[ალმატი]]
* გრემის ადმინისტრაციული ერთეული - სოფლები: [[გრემი (ყვარლის მუნიციპალიტეტი)|გრემი]], [[შაქრიანი]], [[გრძელი ჭალა|გრძელი ჭალა]].

=== საკრებულო ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; | პარტია
! style=&quot;background:#ccc&quot; | 2021&lt;ref name=&quot;gevote21&quot;&gt;{{Cite web|title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021|url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-04-14|pages=14-15}}{{Dead link|date=ივნისი 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background:#ccc&quot; | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;40&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; | ამჟამინდელი საკრებულო
|-
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ქართული ოცნება]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''19'''
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''25'''
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]]
| 
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[კონსერვატორები საქართველოსთვის|კონსერვატორები]]
| 
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color: {{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ნაციონალური მოძრაობა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''7'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[საქართველოსთვის]]
| style=&quot;text-align: right&quot; |'''1'''
| 
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |სულ
! align=&quot;right&quot; |27
! align=&quot;right&quot; |27
! colspan=&quot;40&quot; |&amp;nbsp;
|}

==გეოგრაფია==
ყვარლის მუნიციპალიტეტი ისაზღვრება 3 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტითა ([[თელავის მუნიციპალიტეტი]], [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი]], [[ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი]]) და [[დაღესტანი|დაღესტნის ავტონომიური რესპუბლიკით]]. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1000,8 კმ². სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს 80 266 ჰა (36 %) უკავია, [[ტყე|ტყით]] დაფარული საერთო ფართობი შეადგენს 58 600 ჰა-ს (27 %).&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt;

ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მიეკუთვნება ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული ჰავის ოლქს. დაბალმთიანეთში, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1000-1200 მეტრზე განვითარებულია ზომიერად ცივი [[ზამთარი]] და თბილი [[ზაფხული]], ჰაერის საშუალო წლიური [[ტემპერატურა]] 8-9&amp;nbsp;°C-ს შეადგენს. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1700-1800 მეტრზე იცის ცივი [[ზამთარი]] და ხანგრძლივი ცივი [[ზაფხული]], ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა კი 5-6&amp;nbsp;°C-ია. 1800 მეტრის ზემოთ ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 3-4&amp;nbsp;°C-მდე ეცემა. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 795 მმ-დან 938 მმ-მდე მერყეობს ზონალობის მიხედვით. ნალექების მაქსიმუმი [[მაისი|მაისში]] მოდის, ხოლო მინიმუმი [[იანვარი|იანვარში]].&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt;

ყვარლის მუნიციპალიტეტისათვის დამახასიათებელია [[მდინარე]]თა ხშირი ქსელი, რომლებიც წარმოდგენილია მდინარე [[ალაზანი|ალაზნითა]] და მისი შენაკადებით (შოროხევი, ბურსა, დურუჯი, სხვა).&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt; მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2014 წლის მდგომარეობით 29 827 კაცია. მუნიციპალიტეტში სულ 22 დასახლებული პუნქტია.&lt;ref name=&quot;usaid&quot; /&gt;

=== რელიეფი ===
[[ფაილი:Ilia lake and Duruji Gorge view from Kudigora.jpg|მინი|ილიას ტბის, დურუჯის ხეობისა და ქალაქ ყვარლის ხედი კუდიგორის მთიდან]]
ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის დანაწილება ორ ძირითად ნაწილად შეიძლება – ვაკისა და მაღალმთიან ნაწილებად. მუნიციპალიტეტში მაღალი ადგილები გვხვდება ჩრდილოეთში [[კახეთის კავკასიონი]]სა და მისი სამხრეთი განშტოებების სახით. რაც შეეხება [[ალაზნის ვაკე]]ს იგი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სამხრეთ ნაწილშია წარმოდგენილი.

[[კახეთის კავკასიონი]] მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთ ნაწილში ვრცელდება მწვერვალ საჯიხვის თავიდან მწვერვალ ჯვარისთავამდე. კახეთის კავკასიონი აგებულია ძირითადად იურული ნაფენებით, გვხვდება ასევე პალეოზოური ქანები და ცარცული ნალექები.

კახეთის კავკასიონზე აღმართულია [[მწვერვალი|მწვერვალები]] – [[ხუბიარა]] (3104 მ), [[ჩელთისთავისწვერი]] (3053 მ), [[ასაკიდისთავისწვერი]] (3047 მ) და [[ნინიკასციხე]] (3117 მ).

უღელტეხილებიდან გამოსაყოფია ყადორი ([[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2363 მ) რომელიც აკავშირებს კახეთს დაღესტანთან. აღსანიშნავია ასევე მუშაქისა და დურუჯის უღელტეხილები.

[[კახეთის კავკასიონი]]ს განშტოებებიდან მუნიციპალიტეტის ფარგლებში ვრცელდება ''გირგალი-საჯიხვის'', ''ბურიანის'', ''ენძელის'', ''ლანჯაურის'', ''სათიბისგორის'', ''საყარაულოს'', ''ფოხალის'', ''წითელგორისა'' და ''ჩადუნის'' ქედები. ამ ქედებისათვის დამახასიათებელია ვიწრო თხემები და ციცაბო კალთები.

ყვარლის დასავლეთით, მდინარე დურუჯის მარჯვენა მხარეზე მდებარეობს [[კუდიგორა|კუდიგორას დაბალი სერი]], რომელიც წარმოადგენს [[მდინარე]]ების [[დურუჯი]]სა და [[ჩელთი]]ს წყალგამყოფს, ფოხალის ქედის უკიდურეს სამხრეთ დაბოლოებას. კუდიგორას სერის სიმაღლე ცვალებადობს 500 მ-დან 800 მ-მდე. მასზეა აღმართული მთა კუდიგორა. იგი აგებულია ზედაიურული და ვალანჟინური ქვიშაქვებითა და კირქვებით.

მნიშვნელოვანი [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] ერთეულებია მდინარეების [[დურუჯი]]ს, [[ჩელთი]]ს, [[ინწობა|ინწობისა]] და [[ბურსა (მდინარე)|ბურსას]] ხეობები.

1) ''დურუჯის ხეობა''. შემოზღუდულია ნინიკასციხე-ზურგისძვლის მთავარი ქედის მონაკვეთით, წითელგორისთავისა და ფოხალის ქედებით. გაედინება მდინარე დურუჯი, რომლის სიგრძეა 14,6 კმ (პირდაპირი ხაზით), ფაქტობრივად 19,8 კმ. [[დურუჯი]]ს მთავარი მდგენელი სათავეები ერთდებიან 735 მეტრ აბსოლუტურ სიმაღლეზე.

2) ''ჩელთის ხეობა''. შემოსაზღვრულია ხუბიარა-ნინიკასციხის მთავარი ქედის მონაკვეთით, ბურიანისსერისა და ფოხალის ქედებით. გაედინება მდინარე ჩელთი რომლის სიგრძე (ნინიკასციხის მთიდან სოფელ შილდამდე) პირდაპირი ხაზით 17,5 კმ-ია, ფაქტობრივად 18,9 კმ.

3) ''ინწობის ხეობა''. შემოზღუდულია ყადორისმთა-ხუბიარის მთავარი ქედის მონაკვეთით, საჯიხვისა და ბურიანისსერის ქედებით. მდინარე [[ინწობა]]ს სიგრძე (ყადორის უღელტეხილიდან სოფელ საბუემდე) პირდაპირი ხაზით 20 კმ, ფაქტობრივად 24,4 კმ. ინწობის მთავარი შენაკადია მდინარე [[ბოლია]], რომელიც ჩაედინება მდინარის მარჯვენა მხარეს.

4) ''ბურსას ხეობა''. ხეობა იწყება მთავარი ქედის ფერდობიდან, დიდგორის მთასთან და შემოზღუდულია ლანჯაურისა და წითელგორისთავის ქედებით. მდინარე ბურსას სიგრძე (დიდგორის მთის ძირიდან ბურსას ქვაბულამდე) პირდაპირი ხაზით 10,1 კმ, ფაქტობრივად 12, კმ.

ყვარლის მუნიციპალიტეტის სამხრეთი ნაწილი გაშლილია [[ალაზნის ვაკე|ალაზნის მთათაშუა აკუმულაციურ ვაკეზე]], რომლის სიმაღლე მუნიციპალიტეტის ფარგლებში უდრის 240-400 მეტრს. ვაკის სიმაღლე სანავარდოსთან – 310 მ, გავაზთან – 255 მ. [[ალაზნის ვაკე]] ხასიათდება ბრტყელი ზედაპირითა და [[გამოზიდვის კონუსი|გამოზიდვის კონუსებით]]. იგი აგებულია ახალგაზრდა ალუვიური ნალექებით – რიყნარით, ქვიშებითა და თიხებით.

ყვარლის მუნიციპალიტეტი ლამაზი, საინტერესო და ძალზედ მიმზიდველი ბუნებით ხასიათდება. და მართლაც აქაური მთები, მდინარეები, ღირსშესანიშნავი არქიტექტურული ძეგლები მნიშვნელოვანი სილამაზით გამოირჩევიან.

=== შიგა წყლები ===
[[ფაილი:Riv. Alazani.jpg|მინი|250პქ|მდინარე [[ალაზანი]] ყვარლის მუნიციპალიტეტში]]
ყვარლის მუნიციპალიტეტისათვის დამახასიათებელია [[მდინარე]]თა ხშირი ქსელი, რაც დამოკიდებულია რელიეფურ და კლიმატურ პირობებთან. მთავარი სამდინარო არტერიაა მდინარე [[ალაზანი]], რომელიც გაედინება სამხრეთ ნაწილში [[თელავი]]სა და [[გურჯაანი]]ს მუნიციპალიტეტების საზღვარზე დაახლოებით 35 კმ-ზე (პირდაპირი ხაზით). მთისწინა სერებიან-ბორცვიანი ზონა დანაწევრებულია ალაზნის მარცხენა შენაკადებით ([[ინწობა]], [[დურუჯი]], [[ჩელთი]] და სხვ.), რომლებიც საკმაოდ შორს იჭრებიან ვაკის ტერიტორიაზე.

განსაკუთრებით დიდ ყურადღებას იქცევს [[დურუჯი]], რომელიც იქმნება შავი და თეთრი დურუჯის შეერთების შედეგად. დურუჯის [[კალაპოტი]] ნაყარშია ჩაჭრილი. ზემო დინებაში მისი აუზი მარაოსებრია, ქვემო [[დინება]]ში შედარებით ფართო. დურუჯის [[კალაპოტი]] კლდიანი და ჭორომიანია. ქალაქ ყვარლის მიდამოებში ხეობის ფსკერი მთლიანად უკავია [[გამოზიდვის კონუსი|გამოზიდვის კონუსს]], რომელზედაც მდინარე იტოტება. ყვარლის ქვემოთ [[დურუჯი]] რამდენიმე ღელის სახით მიემართება ალაზნისაკენ და ჩაედინება მის მარცხენა მხარეს. [[მდინარე]] იკვებება წვიმისა და თოვლის წყლებით. საშუალო წლიური ხარჯია 1,06 მ³/წმ. [[დურუჯი]] ვეებერთელა გამოზიდვის კონუსს ქმნის, კონუსის სიგრძე ყვარელთან 10 კმ-ია, სიგანე 6,5 კმ. იგი მძლავრი ღვარცოფული [[მდინარე]]ა, რომელმაც არაერთხელ მიაყენა ზიანი ქალაქ ყვარელს. დურუჯზე მრავალჯერ ტარდებოდა ღონისძიებები ღვარცოფის შესაჩერებლად, მაგრამ ძირითადად უშედეგოდ. დურუჯის ზემო დინებაში პერიოდულად იქმნება ტიპური სტრუქტურული [[ღვარცოფი]], რომლის დროს ხარჯმა შეიძლება მიაღწიოს 200 მ³/წმ-ს.
[[ფაილი:Riv. Alazani 2.jpg|მინი|250პქ|ალაზანი]]
[[კახეთის კავკასიონი]]ს სამხრეთ კალთიდან ჩამოედინებიან მდინარეები - [[ბურსა (მდინარე)|ბურსა]] (სიგრძე 27 კმ), [[ჩელთი]] (სიგრძე 28 კმ), [[ინწობა]] (სიგრძე 22 კმ), [[ლოპოტა]] (სიგრძე 33 კმ), [[არეში]] (სიგრძე 36 კმ), [[ავანისხევი]] (სიგრძე 28 კმ) და სხვ. მუნიციპალიტეტში გაედინება ასევე აღნიშნული [[მდინარე]]ების მცირე შენაკადები როგორებიცაა - მდინარეები ფატმასური მარჯვენა შენაკად ყორიანით (მდ. ბურსას აუზი), ნაკოლაურისწყალი ([[ლოპოტა|ლოპოტის]] მარჯვენა შენაკადი), ბოლია ([[ინწობა|ინწობის]] მარჯვენა შენაკადი), ბასკინტელა ([[ჩელთი]]ს მარჯვენა შენაკადი), შოროხევი, ქვაცერისწყალი (ბოლო ორი მდინარე წარმოადგენს ავანისხევის მარცხენა შენაკადს), უჭარა ([[ალაზანი|ალაზნის აუზი]]) და სხვა.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გაედინებიან უფრო პატარა მდინარეებიც (ღელეებიც), რომლებიც თვით მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე იბადებიან. ისინი გამოზიდვის კონუსებიდან გამოედინებიან. ასეთი პატარა ღელეები განსაკუთრებით უხვადაა მუნიციპალიტეტის აღმოსავლეთ ნაწილში. გარდა [[მდინარე]] დურუჯისა დიდ გამოზიდვის კონუსს ქმნის მდინარე შოროხევი და მდინარე ახალსოფლისხევი ახალსოფლის მიდამოებში. ქალაქი [[ყვარელი]] ასევე სოფლები [[ენისელი]], [[შილდა]] და სხვები გაშლილნი არიან გამოზიდვის კონუსებზე. მუნიციპალიტეტის მდინარეები შერეული საზრდოობის ტიპს მიეკუთვნებიან. პატარა მდინარეების კვებაში ძირითადად მიწისქვეშა წყლები მონაწილეობენ.

მდინარე [[დურუჯი]]ს მარჯვენა მხარეს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 430 მეტრ სიმაღლეზე შექმნილია [[ყვარლის წყალსაცავი]], რომელიც კეთილმოწყობილია. სიგრძე დაახლოებით 1 კმ. [[წყალსაცავი]] გამოყენებულია სარწყავად, დასასვენებლად.

=== ჰავა ===
ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მიეკუთვნება ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული ჰავის ოლქს.

დაბალ მთიანეთში [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1000-1200 მეტრზე განვითარებულია ზომიერად ცივი [[ზამთარი]] და თბილი [[ზაფხული]], სადაც [[ჰაერი]]ს საშუალო წლიური [[ტემპერატურა]]ა 8-9 °C. საშუალმთიანეთში ზღვის დონიდან 1700-1800 მეტრზე იცის ცივი [[ზამთარი]] და ხანგრძლივი ცივი [[ზაფხული]], სადაც ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 5-6 °C. 1800 მეტრის ზემოთ კი ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 3-4 °C.

ყვარლის მუნიციპალიტეტის სამხრეთში ([[ალაზნის ვაკე]]) საშუალო წლიური ტემპერატურაა 12,5 °C, აბსოლუტურ მაქსიმუმი 38 °C. მინიმუმი - 23 °C. ნალექების საშუალო წლიური ჯამი 795 მმ-დან 938 მმ-მდე მერყეობს. ნალექების მაქსიმუმი (19 % წლიური ჯამიდან) მაისშია, ხოლო მინიმუმი იანვარში (წლიური ჯამი 2 %).

მთებში წლიურად მოდის 1100-2000 მმ ნალექი.

=== ნიადაგები ===
ყვარლის მუნიციპალიტეტში გაბატონებულია ალუვიური მდელო [[ტყე|ტყის]] უკარბონატო თიხნარი [[ნიადაგი|ნიადაგები]], მაგრამ [[რელიეფი]]სა და საერთოდ მიკროგეოგრაფიული პირობების გამო მცირე ნაკვეთების სახით აქა-იქ სხვა ტიპის ნიადაგებიც გვხვდება. მთის ძირებთან [[გამოზიდვის კონუსი|გამოზიდვის კონუსებზე]] ახალსოფლის, ქალაქ [[ყვარელი|ყვარლის]], [[ენისელი]]სა და სხვა მიდამოებში გავრცელებულია მცირე სისქის ძლიერ ხირხატიანი ალუვიური და პროლუვიური ნიადაგები. [[მდინარე]]ების [[ჩელთი]]სა და [[ინწობა|ინწობის]] ხეობებში არის ალუვიური მდელოს უკარბონატო თიხნარი ნიადაგები. [[მდინარე]] [[დურუჯი]]ს აუზში კი გამოხატულია [[ნიადაგი]]ს რამდენიმე ტიპი მ.შ. ტყის ყავისფერი ნიადაგები, ყომრალი ყავისფერი, ნაკლებად განვითარებული წარეცხილი ნიადაგები, მთა ტყის მდელოს ნიადაგები, განუვითარებელი წაბლისფერი ნიადაგები და პროლუვიური და დელუვიური ნიადაგები.

[[ალაზნის ვაკე|ალაზნის ვაკის]] მარცხენანაპირეთში გაბატონებულია უკარბონატო ალუვიური ნიადაგები, მაგრამ ზოგან, სადაც კი ზედაპირზე გამოდის იურული კირქვები, მათი გამოფიტვის ქერქზე განვითარებულია ალუვიური მდელოს თიხნარი კარბონატული ნიადაგები. [[გავაზი]]ს სამხრეთით ვრცელდება ნოტიო-მდელოს მძიმე თიხნარი ნიადაგები.

=== ლანდშაფტები ===
ყვარლის მუნიციპალიტეტში გამოიყოფა [[ლანდშაფტი]]ს შემდეგი სახეები:
# აკუმულაციური ვაკე მდელო ტყის მცენარეულობით და ალუვიური ნიადაგებით;
# გამოზიდვის კონუსებიანი ვაკე [[ტყე]] ბუჩქნარით და ალუვიური ნიადაგებით;
# ზომიერად ნოტიო [[ჰავა]] მუხნარ-რცხილნარით და ჯაგ-რცხილნარით, ტყის ყომრალ ნიადაგებზე;
# ზომიერად ნოტიო [[ჰავა]] ფართოფოთლოვანი ტყით (წიფელის სიჭარბით) ტყის ყომრალ ნიადაგებზე;
# სუბალპური ტყე-მდელო მთის მდელოს ნიადაგებზე;
# ალპური მდელოები მთის მდელოს ნიადაგებზე.

=== ფლორა ===
ყვარლის მუნიციპალიტეტში გავრცელებულია [[კახეთი]]ს ლეშამბიანი ტყის ტიპი. [[ტყე]]ები შედარებით კარგადაა შემონახული მდინარე შოროხევის შესართავის ახლოს, [[წიწკანაანთსერი]]სა და [[გავაზი]]ს აღმოსავლეთით, ალაზნისპირას, მდინარე დურუჯის შესართავთან და სხვ. ამ ტყის შემქმნელია დაბლობის მუხა, [[ვერხვი]], ზოგან [[იფანი]], [[მურყანი]], [[რცხილა]] და სხვ. ფართოდ გვხვდება [[ლეშამბო]], [[კატაბარდა]], [[ღვედკეცი]], [[ეკალღიჭი]] და სხვ.

ყვარლის მუნიციპალიტეტში ზღვის დონიდან 1400 მ-მდე არის წიფლნარი, რომელსაც ურევია [[მუხა]] და [[რცხილა]]. არის ასევე [[გერანი]], [[კუნელი]], [[შინდი]], [[გარეული ტყემალი]] და სხვ.

=== ფაუნა ===
ყვარლის მუნიციპალიტეტში [[ფაუნა]] საკმაოდ გავრცელებულია. ჩრდილოეთში [[კახეთის კავკასიონი]]ს [[ტყე]]ებში გვხვდება [[მურა დათვი]], [[არჩვი]], [[შველი]]. საკმაოდ დიდი რაოდენობით გვხვდება [[გარეული ღორი]], თითქმის ყველგანაა [[კურდღელი]], [[მგელი]], [[ტურა]], [[მელა]], [[დედოფალა]], [[ძილგუდა]] და სხვ. არის ფრინველთა რამდენიმე სახეობა. აღსანიშნავია [[მწყერი]], [[შურთხი]] და სხვ. ქვეწარმავლებიდან გვხვდება [[კუ]], [[ხვლიკი]] და [[გველი]].

[[მდინარე]]ებში მოიპოვევბა მრავალი სახეობის [[თევზები|თევზი]], რომელთაგან აღსანიშნავია [[ხრამული]], [[კარჩხალა]], [[გოჭალა]], [[მურწა]], [[ლოქო]], [[წვერა]], [[ჭერეხი]] და ა.შ.

==მოსახლეობა==
სოფლების უმეტესი ნაწილი გაშლილია [[ალაზნის ვაკე]]ზე, შედარებით მცირე მონაკვეთი კი მოქცეულია გორაკ-ბორცვიან ზონაში. ყვარლის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა [[2014]] წლის აღწერით შეადგენდა 29 827 კაცს. განსახლების ძირითადი ზონა ვრცელდება ზღვის დონიდან 200-600 მეტრის ფარგლებში.

მოსახლეობის 74 % ცხოვრობს სოფელში, დანარჩენი [[მოსახლეობა]] მოქცეულია ქალაქში. უდიდესი ნაწილი [[ქართველები]] არიან. მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ [[ხუნძები]], [[ოსები]] და სხვ. მოსახლეობის სიმჭიდროვე უდრის 29,80 კაცს (1 კვ.კმ-ზე).

===აღწერის მონაცემები===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა
|-
| 1989 || 42 237
|-
| 2002 || 38 014 {{კლება}}
|-
| 2014 || 29 827 {{კლება}}
|-
| 2021&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მოსახლეობის რიცხოვნობა რეგიონების და თვითმმართველი ერთეულების მიხედვით|publisher= [[საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური]]|format=XLS|accessdate=2021-11-11|date=1 იანვარი, 2021}}&lt;/ref&gt; || 30 500 {{ზრდა}} 
|}

==ეკონომიკა==
ყვარლის ადმინისტრაციულ ერთეულში მოსახლეობის შემოსავლების ძირითადი წყაროებია სამუშაო ჯგუფის მიერ დასახელდა [[მევენახეობა]]-[[მეღვინეობა]], ერთწლიანი კულტურები, [[ბოსტნეული კულტურები|ბოსტნეულ]]-[[ბაღჩეული კულტურები]] და [[მეცხოველეობა]]. მუნიციპალიტეტში გავრცელებული ბუნებრივი საფრთხეებია ძლიერი [[წვიმა]], [[წყალდიდობა]], [[სეტყვა]], მდინარის ნაპირების წარეცხვა და [[ღვარცოფი]]. 2012 წლის მუნიციპალურმა ბიუჯეტმა ადგილობრივი შემოსავლებისა და გამოთანაბრებითი ტრანსფერის ჩათვლით 9 447 000 ლარი შეადგინა.&lt;ref name=&quot;usaid&quot;&gt;{{Cite web |url=http://nala.ge/uploads/kvareli.pdf |title=პროგრამა — საქართველოს რეგიონებში კლიმატის ცვლილებისა და ზემოქმედების შერბილების ზომების ინსტიტუციონალიზაცია |accessdate=2014-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180926230908/http://nala.ge/uploads/kvareli.pdf |archivedate=2018-09-26 }}&lt;/ref&gt;

ყვარლის მუნიციპალიტეტში კარგად არის განვითარებული [[სოფლის მეურნეობა]], ძირითადად [[მევენახეობა]]. სოფლის მეურნეობის მთავარი დარგი იძლევა მთელი სასოფლო-სამეურნეო წარმოებიდან მიღებული შემოსავლის 80 %. სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 35 945 [[ჰა]]. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ასევე განვითარებულია [[მეცხოველეობა]], [[მეფრინველეობა]] და სხვ. ინტენსიურად ვითარდება [[მეღვინეობა]], აქ თავმოყრილია მრავალი [[ღვინო|ღვინის]] ქარხანა. აქვეა საქვეყნოდ ცნობილი ყურძნის მიკროზონა „[[ქინძმარაული]]“.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მოქმედებს ტურისტულ-დასასვენებლი კომპლექსები „ყვარლის ტბა“ და „ილიას ტბა“.
==განათლება==
მუნიციპალიტეტში 21 საჯარო, 1 კერძო სკოლა და 21 საბავშვო ბაგა-ბაღი, 1 ბაგა და 3 ალტერნატიული ბაღია. [[2022]] წლის მდგომარეობით, სკოლის მოსწავლეთა რაოდენობაა 3350, ხოლო ბაგა-ბაღებში ირიცხება 1100 აღსაზრდელი. მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს 7 ბიბლიოთეკა (6 სოფლის, 1 ქალაქის), 1 მოსწავლე ახალგაზრდობის სახლი და 7 სამუსიკო სკოლა.

==კულტურა==
===თეატრი===
ყვარელში მოქმედებს ქართული თეატრის ფუძემდებლისა [[კოტე მარჯანიშვილი]]ს სახელობის სახალხო  თეატრი, რომელიც ძირითადად დაკომლექტებულია მოყვარული მსახიობებით.&lt;ref&gt;[https://artinfo.ge/2015/06/qhvarlis-sakhalkho-theatri-i/ ყვარლის სახალხო თეატრი იხსნება]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.speqtri.ge/sazogadoeba/kultura/article/18474 კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახალხო თეატრი ყვარელში]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://knews.ge/?p=26193 ყვარელში 25 წლიანი პაუზის შემდეგ სახალხო თეატრი გაიხსნა]&lt;/ref&gt;

===ანსამბლები===
ყვარლის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს სალოტბარო სკოლის ბაზაზე შექმნილი ბავშვთა ფოლკლორული ანსამბლი „ხეურო“,  სოფ. შილდის ქალთა ფოლკლორული ანსამბლი „ნელქარისი“&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=D84nIRCcNrI ამსახველი ვიდეო]&lt;/ref&gt;,    სოფ. ახალსოფლის ფოლკლორული ანსამბლი „კახელო“&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=W1Jcnyn_KTI ამსახველი ვიდეო]&lt;/ref&gt; და ასევე ცეკვის ფოლკლორული ანსამბლები:  ანსამბლი „როკვა“&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063576218576&amp;paipv=0&amp;eav=Afaqm-zVA6nQE7F8WorwPcpzPQPyrQJzimJKQR7WcDT7tyyCNfUefiQ2mnpN8_P0nhA ოფიციალური Facebook გვერდი]&lt;/ref&gt;,  ანსამბლი „ახალსოფელი“&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=ipS4BIYP9Hg ამსახველი ვიდეო]&lt;/ref&gt;,   ანსამბლი „კავკასიონი“&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/people/%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98ensemble-kavkasioni/100047209452536/ ოფიციალური Facebook გვერდი]&lt;/ref&gt;.

===ფესტივალები და სახალხო დღესასწაულები===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ყვარლის მუნიციპალიტეტის მნიშვნელოვანი ტრადიციული ღონისძიებები
|-
! დასახელება !! თარიღი !! აღწერა
|-
| „ილიაობა“ || [[8 ნოემბერი]] || სახალხო დღესასწაული „ილიაობა“ ყვარელში [[1939]] წლიდან აღინიშნება.&lt;ref&gt;[https://www.ghn.ge/news/26589 ყვარელში ილიაობა აღინიშნება]&lt;/ref&gt;
|-
|}

==სპორტი==
[[2022]] წლისთვის სასპორტო სკოლაში&lt;ref&gt;[https://droa.ge/?p=126264 ყვარლის მერია: სპორტული სკოლის საჭიდაო დარბაზი გარემონტდა]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cartogiraffe.com/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98/%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98/%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90/ |title=მდებარეობა რუკაზე |accessdate=2022-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220915102929/https://www.cartogiraffe.com/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98/%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98/%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%90/ |archivedate=2022-09-15 }}&lt;/ref&gt; ფუნქციონირებს სპორტის 9 განყოფილება: ფრენბურთის, ხელბურთის, კალათბურთის, თავისუფალი ჭიდაობის, ძიუდოს, ქართული ჭიდაობის, კრივის, კარატეს და ჭადრაკის ჯგუფები. სპორტის 9 განყოფილებაში ჩაბმულია 600-მდე მოსწავლე სპორტსმენი. ყვარლის სასპორტო სკოლაში აღზრდილია მსოფლიო ჩემპიონი [[ზურაბ იაკობიშვილი]].&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00015159/ ზურაბ იაკობიშვილი]&lt;/ref&gt;

==ღირსშესანიშნაობანი==
[[ფაილი:ილია ჭავჭავაძის სახ. სახლ-მუზეუმი, საგვარეულო კოშკი1.jpg|მინი|ალტ=ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმის საგვარეულო კოშკი|ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმის საგვარეულო კოშკი]]
მუნიციპალიტეტში უპირველეს ყოვლისა უნდა აღინიშნოს სოფელი [[გრემი]], რომელიც [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 480 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. ვარაუდობენ, რომ გრემის ტერიტორიაზე [[მოსახლეობა]] გვიანდელ ბრინჯაოს ხანაში უნდა გაჩენილიყო. გრემი ფეოდალური ხანის [[კახეთი]]ს ერთ-ერთი სავაჭრო-ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი იყო. [[1466]] წელს გრემი [[კახეთის სამეფო]]ს [[დედაქალაქი]] გახდა. გრემის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ისეთი მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლი, როგორიცაა [[გრემის მთავარანგელოზის ეკლესია]]. იგი აგებულია 1565 წელს [[ლევანი (კახეთის მეფე)|კახთა მეფე ლევანის]] მიერ.

სხვა ისტორიული ძეგლებიდან აღსანიშნავია სოფელ შილდაში მდებარე ღვთისმშობლის ტაძრის ნანგრევები, რომელიც ადგილობრივი მოსახლეობისათვის ცნობილი იყო, როგორც ბარცხანას „ყველაწმინდა“. არის ასევე ძველი გავაზის ღვთისშობლის ეკლესია (VI ს.). ენისელშია აღდგომის ტაძარი ([[1574]]-[[1605]]), მიდამოებში კი მდებარეობს ნასოფლარი შიხიანი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არის ისტორიული ქალაქი [[ნეკრესი]] (დააარსა [[მეფე]] [[ფარნაჯომი|ფარნაჯომმა]] ძვ.წ. II-I სს).

სხვა ხუროთმოძღვრული ძეგლებია:
* გუმბათოვანი ეკლესია „კვარაცხოველი“ სოფ. [[ჭიკაანი|ჭიკაანში]] (XV-XVII სს.)
* ძვ. წ. III ათასწლეულის დროინდელი მზის ტაძრის ნანგრევები და ამავე პერიოდის ნაქალაქარი სახელწოდებით „[[ნელქარისი]]“ და სხვა.
დამატებით, ყვარლის ღირსშესანიშნავი ადგილებია:
* [[ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი (ყვარელი)|ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი]]
* [[კოტე მარჯანიშვილის სახლ-მუზეუმი|კოტე მარჯანიშვილის მუზეუმი]]
* [[ფულის მუზეუმი]]
* კოტე მარჯანიშვილის სახელობის ყვარლის სახალხო თეატრი
* გრემის მუზეუმი&lt;ref&gt;[https://heritagesites.ge/ka/service/17 გრემის მუზეუმი]&lt;/ref&gt;
* [[ყვარლის ციხე]]

==გამოჩენილი ადამიანები==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ყვარლის მუნიციპალიტეტის გამოჩენილი ადამიანები
|-
! ფოტო !! სახელი და გვარი !! წლები !! აღწერა 
|-
|  [[ფაილი:Ilia Tchavtchavadze.jpg|100px]]  || [[ილია ჭავჭავაძე]] ||[[1837]]-[[1907]]||  [[თერგდალეულები|თერგდალეული]] საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, პოლიტიკოსი, ბანკირი, მწერალი.
|-
|  [[ფაილი:K Mardjanishvili.jpg|100px]]  || [[კოტე მარჯანიშვილი]] ||[[1872]]-[[1933]]  || რეჟისორი
|-
|[[ფაილი:Vakhtang Tabliashvili.jpg|100px]] || [[ვახტანგ ტაბლიაშვილი]] ||[[1914]]-[[2002]] || ქართველი რეჟისორი

|}

==დაძმობილებული ადმინისტრაციული ერთეულები==
* [[ლიეტუვა]]ს რესპუბლიკა - [[პლუნგე]]ს რაიონის მუნიციპალიტეტი
* [[ლატვია|ლატვიის]] რესპუბლიკა - [[ენგურეს მხარე]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|637-638|უკლება დ., უკლება მ.}}
* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964;
* უკლება დ., აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანი მხარეების ლანდშაფტები და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონები, თბ., 1974;
* Геоморфология грузии, ТБ., 1971.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.kakheti.gov.ge/index.php?cat=57&amp;par=6 კახეთის რეგიონის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009132019/http://www.kakheti.gov.ge/index.php?cat=57&amp;par=6 |date=2018-10-09 }}
* [https://kvareli.gov.ge/ ყვარლის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220924103849/https://kvareli.gov.ge/ |date=2022-09-24 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კახეთი}}
{{ყვარლის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტი|*]]</text>
      <sha1>iwh001g43rzthu438f0z9xs10pfqd2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5421</id>
    <revision>
      <id>5392149</id>
      <parentid>5054653</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33570" sha1="hittasvgz072vf894nw47bq9fh1l43k" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|სახელი = ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი
|მშობლიური სახელი = &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|სურათი = SZSM-Chkhorotsqu-ka.svg
|ქვეყანა = საქართველო
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე
|მმართველის ტიპი = მერი
|მმართველი = ჯუმბერ იზორია {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
|მოსახლეობა = 21 400 &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მოსახლეობის რიცხოვნობა რეგიონების და თვითმმართველი ერთეულების მიხედვით|publisher=[[საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური]]|format=XLS|accessdate=2021-11-11|date=1 იანვარი, 2021}}&lt;/ref&gt;
|აღწერის წელი = [[2021]]
|სიმჭიდროვე = 36,0
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,70 %&lt;br /&gt;[[რუსები]] 0,17 %&lt;br /&gt;[[უკრაინელები]] 0,04 %&lt;br /&gt;[[სომხები]] 0,03 %&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 99,05 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion 2014 |access-date=2022-04-25 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
|რუკა=Chkhorotsqu Municipality in Georgia.svg
}}
'''ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი''' — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული [[საქართველო]]ში, [[სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე]]ში. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი [[ჩხოროწყუ]].

==ისტორია==
უძველესი ადამიანის საცხოვრისი აღმოჩენილია ყალიჩონასა და ლეწურწუმეს გამოქვაბულებში. ნაპოვნია პირწამახული [[ქვა|ქვები]], სოფელ [[თაია]]ში ნაპოვნია ტიპური ქვის ორმხრივ დამუშავებული [[ხელცული]]. [[მეორე ჭოღა|მეორე ჭოღის]] ტერიტორიაზე [[ხელნაჯახი]]. დასახელებული ქვის იარაღები [[პალეოლითი]]ს და [[ნეოლითი]]ს ხანისაა. სოფელ [[ოჩხომური (ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი)|ოჩხომურში]] მდ. [[ოჩხომური]] ქვედა მარჯვენა ტერასების ზოლში შემთხვევით აღმოჩნდა გვიან-ბრინჯაო და ადრე-რკინის ხანის კოლხური ბრინჯაოს ნაკეთობათა განძი 140-მდე ბრინჯაოს ნივთით. განძი თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისით, რომელიც გამოიკვლია [[სიმონ ჯანაშია]]ს სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელები [[ელგუჯა გოგაძე]] და [[ჯონი აფაქიძე]]). სოფელ [[ჭოღა]]ში [[1972]] წელს პროფესორ დავით ხახუტაიშვილის მეთაურობით დადასტურდა ქურა-სახელოსნოს ნაშთების, [[რკინა|რკინის]] იარაღების, საშენი მასალების, რკინის მადანის, ნაღვენთების და წიდების არსებობა, რომლებიც ქრონოლოგიურად ძვ. წ. VIII-IV საუკუნეებით თარიღდება.

ანტიკური ხანის [[კოლხეთის სამეფო]]ს მატერიალური კულტურის ისტორიაში ერთ-ერთი ძირითადი წყარო სამარხთა ინვენტარია. აღსანიშნავია, დერგისებრი ფორმის დასაკრძალავი ურნები სოფ. [[ნაკიანი]]დან, რომლებშიც მიცვალებულის ნეშტს კრემაციის შემდეგ ინახავდნენ. [[ლეახალე]]ს უბანში ადამიანის ჩონჩხთან ერთად აღმოჩნდა მდიდარი მასალა: [[ბრინჯაო]]ს სამაჯურები, სეგმენტური იარაღები, [[ოქრო]]სა და [[ვერცხლი]]ს ყელსაბამები და ბეჭდები. არქეოლოგიური გამოკვლევებით დასტურდება ადრეანტიკური ხანის ნამოსახლარი, მათ შორის აღმოჩენილია უცხოური მასალებიც, ნაჯაგუს (გარახის) ციხის ქვემოთ, მდ. ოჩხომურის მარჯვენა ნაპირზე. განსაკუთრებით მთაგორიან ადგილებში მობინადრე მოსახლეობასთან უცხოელი ვაჭრები აღწევდნენ პატარა ნავების მეშვეობით, [[მდინარე]]ების [[ოჩხომური]]სა და [[ხობისწყალი|ხობისწყლის]] გავლით. [[არქანჯელო ლამბერტი]] „სამეგრელოს აღწერაში“ წერს - „ტეხურას მოსდევს ხოფი (ხობისწყალი), ეს მდინარე მეტად მდიდარია ნაირნაირი თევზებით და ნავებით სავალია“. [[მუხური (ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი)|მუხურისა]] და [[თაია]]ს ტერიტორიაზე გადმოცემით, გადიოდა ე.წ. „პომპიაში შარა“ ანუ „პომპეუსის გზა“, რომელიც დაკავშირებულია პომპეუსის ლაშქრობასთან ძვ. წთ. აღ. 65 წელს. ადვილი შესაძლებელია [[პომპეუსი]] [[ტეხური]]ს ან [[ხობისწყალი|ხობისწყლის]] ხეობით დასახლებულ ტერიტორიაზე გავლით მიდიოდა, მეორე ვერსიის მიხედვით პომპეუსი ეგრისის გაქცეულ მეფეს ხსენებული ბილიკით მისდევდა, ეს კი მეტყველებს, რომ ძვ. წ.-სთვის „პომპეის ბილიკი“ ადგილობრივი მოსახლეობის დამაკავშირებელი [[გზა]] ყოფილა მეზობელ დასახლებულ პუნქტებთან.

[[1930]] წლამდე ახლანდელი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ტერიტორია შედიოდა [[ზუგდიდის მაზრა]]ში. 1930 წელს შეიქმნა ჩხოროწყუს რაიონი. 1963-1964 წლებში შედიოდა ცხაკაიის რაიონში, [[1965]] წლიდან გამოიყო დღევანდელი საზღვრებით.

==გეოგრაფია==
ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ფართობია – 619,4 კმ². აღმოსავლეთით ესაზღვრება [[მარტვილის მუნიციპალიტეტი|მარტვილის]], დასავლეთით [[წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი|წალენჯიხის]], სამხრეთ-დასავლეთით [[ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი|ზუგდიდის]], ჩრდილოეთით [[მესტიის მუნიციპალიტეტი|მესტიის]] და [[ლენტეხის მუნიციპალიტეტი|ლენტეხის]], სამხრეთით [[სენაკის მუნიციპალიტეტი|სენაკისა]] და [[ხობის მუნიციპალიტეტი|ხობის]] მუნიციპალიტეტები.

===რელიეფი===
ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი მდებარეობს დასავლეთ [[საქართველო]]ს უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ტერიტორია [[მთა|გორაკ-ბორცვიანია]], ვრცელდება [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 200 მეტრიდან 3000 მეტრ სიმაღლემდე. [[რელიეფი]] მრავალფეროვანია. ტერიტორიის სამხრეთი ნახევარი კოლხეთის ბარის ფარგლებშია (100-150 მ-ზე), წარმოადგენს სუსტად დანაწევრებულ ვაკესა და მთისწინეთს. ვაკე აგებულია მეოთხეული (რიყნარი, ქვიშები, თიხები) და მესამეული (ოლიგოცენური და ნეოგენური) დანალექი წყებებით — თიხებით, ქვიშაქვებით, კირქვებით, კონგლომერატებით, მერგელებით. მთისწინეთის ზონა ძირითადად აგებულია ცარცული კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით.

ჩრდილოეთ ნახევარში მთაგორიანი [[რელიეფი]]ა. ჩრდილოეთით აღმართულია [[ეგრისის ქედი]], რომლის სამხრეთი კალთა აგებულია შუაიურული პორფირიტებით და მათი ფუფებით, ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებით, ფიქლებით, ქვიშაქვებით, თხემური ნაწილი — ქვედაიურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კირქვებით. იგი დანაწევრებულია [[მდინარე]] [[ხობისწყალი|ხობისწყლისა]] და მისი შენაკადების ღრმა ეროზიული ხეობებით. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი ადგილია მთა ომაჭირხოლე (3166 მ). მუნიციპალიტეტში ვრცელდება მიგარიის კირქვული მასივი, სადაც მრავალი მღვიმეა წარმოდგენილი. აღსანიშნავია გარახის, ნაზოდელავოს, სავეკუოს, ყალიჩონის კლასტოკარსტული მღვიმეები და კარსტული მღვიმე შურუბუმუ (მყუდრო ადგილი). მღვიმეები გამოყენებულია [[ტურიზმი|ტურისტული]] თვალისაზრისით.

ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მდიდარია სხვადასხვა სახის სასარგებლო წიაღისეულით. სოფელ მუხურში დიდი რაოდენობითაა წარმოდგენილი დოლომიტის, კირქვისა და ანდეზიტ-ბაზალტის საბადო. ნიადაგის მოსაკირიანებლად გამოიყენება სოფელ თაიას აგრომადნები, ე.წ. ტკილი. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მოიპოვება საშენი ინერტული მასალები (ქვიშა, ღორღი, ფლეთილი სამშენებლო ქვა). ლუგელას ხეობაში მდებარეობს „[[ლუგელა]]ს“ მინერალური წყლის გამოსასვლელი ადგილი, მინერალური წყალი გამოიყენება სამკურნალო დანიშნულებით.

===ჰავა===
ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. ბარში იცის რბილი [[ზამთარი]] და ხანგრძლივი ცხელი [[ზაფხული]] ნალექების მაქსიმუმით [[შემოდგომა]]-[[ზამთარი|ზამთარში]], მთისიწნეთში – ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული, დაბალმთიან ზონაში – ზომიერად ცივი [[ზამთარი]] და ხანგრძლივი გრილი [[ზაფხული]], საშუალმთიან ზონაში იცის შედარებით ხანგრძლივი ცივი ზამთარი და გრილი მოკლე ზაფხული. [[ეგრისის ქედი]]ს მაღალმთიან ზონაში ნამდვილ ზაფხულს მოკლებული მკაცრი ჰავაა. ბარში [[იანვარი|იანვრის]] საშუალო ტემპერატურა 3,5 °C საშუალმთიან ზონაში –4 °C, შესაბამისად, [[ივლისი]]ს საშუალო ტემპერატურა 23-12 °C, ბარში წელიწადში საშუალოდ 1400-1600 მმ ნალექი მოდის. იგი სიმაღლის მიხედვით მატულობს და 2600 მმ-ს აღწევს.

===შიგა წყლები===
[[მდინარე]]თა ქსელი ხშირია. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას მთელ სიგრძეზე კვეთს მდინარე [[ხობისწყალი|ხობისწყლის]] ზემო და ნაწილობრივ შუა დინება. ხობისწყალი სათავეს იღებს [[ეგრისის ქედი|ეგრისის ქედზე]], მიედინება კოლხეთის დაბლობზე, ერთვის [[შავი ზღვა|შავ ზღვას]]. სიგრძე 150 კმ. გამოიყენება სარწყავად. მდინარის ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქი [[ჩხოროწყუ]]. მისი ყველაზე დიდი შენაკადია [[ოჩხომური]], რომელიც ჩამოედინება ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთიდან. სიგრძე 47 კმ.

ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის მდინარეები საზრდოობენ წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალომთიან ზონაში [[წყალდიდობა (წყლის რეჟიმი)|წყალდიდობა]] იცის გაზაფხულზე, მაღალმთიან ზონაში – გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში.

===ნიადაგები===
მრავალფეროვანია მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გავრცელებული ნიადაგები. გაბატონებულია წითელმიწები და ყვითელმიწები, ნეშომპალა-კარბონატული და ალუვიური ნიადაგები, მცირე რაოდენობით არის გაეწრებული ნიადაგები. წითელმიწებსა და ყვითელმიწა ნიადაგებზე გავრცელებულია [[ჩაი]]სა და [[თხილი]]ს კულტურა. ნეშომპალა-კარბონატულ ნიადაგებზე წარმოდგენილია მარცვლეული და პარკოსანი კულტურები, ძირითადად [[სიმინდი]], [[სოიო]], [[ლობიო]] და სხვა. დიდი ფართობი უკავია მთის ტყისა და მთის მდელოს ნიადაგების ნაირსახეობებს: [[ტყე|ტყის]] ყომრალ და კორდიან-კარბონატულ, საშუალო და მცირე სისქის ტყის ყომრალ, ტყის ზედა სარტყლის გაეწრებულ ტყის ყომრალ, მთის მდელოს კორდიან და კორდიან-ტორფიან და მთის მდელოს პრიმიტულ, მცირე სისქის კორდიან-ტორფიან ნიადაგებს.

===ფლორა და ფაუნა===
მცენარეთა საფარისათვის დამახასიათებელია ვერტიკალური სარტყლიანობა. აღსანიშნავია [[ბზა|ბზისა]] და [[წაბლი]]ს კორომების ფართო გავრცელება, დიდი ფართობი უკავია [[წიფელი|წიფლის]] ტყეს, მდინარე ხობისწყლის ზემო წელში ფართოდ არის წარმოდგენილი წიწვოვანი მცენარეები და ალპური ზონა, დამახასიათებელია ენდემური მცენარეების ფართო გავრცელება.

ტყეში ბინადრობს [[დათვი]], [[მგელი]], [[ფოცხვერი]], გვხვდება [[გარეული ღორი]], [[ტურა]], [[მელა]] და სხვა. მდ. [[ხობისწყალი|ხობისწყალში]] ძირითადად ბინადრობს [[კალმახი]].

== ადგილობრივი თვითმმართველობა ==

=== ადმინისტრაციული ერთეულები ===
მუნიციპალიტეტში შედის 1 ქალაქი და 30 სოფელი.

*ქალაქი — 1: [[ჩხოროწყუ]];
*თემი — 10: [[ახუთი]], [[კირცხი]], [[ლესიჭინე]], [[ლეწურწუმე]], [[მუხური (ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი)|მუხური]], [[ნაკიანი]], [[ნაფიჩხოვო]], [[ქვედა ჩხოროწყუ]], [[ჭოღა]], [[ხაბუმე]];
* სოფელი — 2: [[ზუმი]], [[თაია]].

=== საკრებულო ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;2&quot; | პარტია
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2021&lt;ref&gt;{{Cite web|title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021|url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2022-07-12|pages=110-112}}{{Dead link|date=ივნისი 2024 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;40&quot; | ამჟამინდელი საკრებულო
|-
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო|ქართული ოცნება]]
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''12'''
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''26'''
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
|style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[საქართველოსთვის]]
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''6'''
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
|style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]]
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
|style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
|style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ნაციონალური მოძრაობა]]
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''7'''
|
||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
|style=&quot;background-color: lightgrey | &amp;nbsp;
|დამოუკიდებელი
|style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''{{efn|ჯონი ჯალაღონია - გამოეყო პარტიას „[[საქართველოსთვის]]“.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-12-27 |title=ჩხოროწყუს საკრებულოს წევრი გახარიას პარტიას ტოვებს |url=https://netgazeti.ge/news/584439/ |url-status=live |access-date=2024-06-18 |website=Netgazeti}}&lt;/ref&gt;}}
|
||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
!colspan=&quot;2&quot; | სულ
!align=right | 27
!align=right | 28
!colspan=45 | &amp;nbsp;
|-
|}

== დემოგრაფია==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! რაიონი/მუნიციპალიტეტი&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-division.htm |title=Georgia division |access-date=2010-09-24 |archive-date=2021-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211030030840/http://pop-stat.mashke.org/georgia-division.htm }}&lt;/ref&gt; !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1959|1959 წ. აღწ.]] !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1970|1970 წ. აღწ.]] !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1979|1979 წ. აღწ.]] !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1989|1989 წ. აღწ.]] !! [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2002|2002 წ. აღწ.]] !! [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|2014 წ. აღწ.]] !! 2018'
|-
| ჩხოროწყუს || 27 647 || 30 784 || 31 404 || 29 840 || 30 124 || 22 309 || 21 900
|}

ეთნიკური შემადგენლობა 2014 წლისათვის:
* [[ქართველები]] - 99,70 %;
* [[რუსები]] - 0,17 %;
* [[უკრაინელები]] - 0,04 %;
* [[სომხები]] - 0,03 %.

== ტრანსპორტი==
მუნიციპალიტეტში სარკინიგზო ხაზი არ არის. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ქ. [[ზუგდიდი]]ს და [[სენაკი]]ს რკინიგზის სადგურები (36-37 კმ.). მუნიციპალიტეტზე გადის სენაკი-ჩხოროწყუ-ზუგდიდის საავტომობილო გზა. ადგილობრივი მნიშვნელობის გზების სიგრძეა - 280 კმ.

== ფოტოგალერეა ==
&lt;gallery&gt;
სურათი:Chxorowyu2.jpg|
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|178-179|მარგველანი, გ., ნეიძე, ვ.}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [https://chkhorotsku.ge/ ჩხოროწყუსადმი მიძღვნილი საიტი]

==შენიშვნები==
{{შენიშვნების სია}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{სამეგრელო-ზემო სვანეთი}}
{{თარგი:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი}}
{{სამეგრელო}}

[[კატეგორია:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი|*]]</text>
      <sha1>hittasvgz072vf894nw47bq9fh1l43k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცაგერის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5454</id>
    <revision>
      <id>5392151</id>
      <parentid>5054663</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27201" sha1="tb7cy8yjmper5fu6a9pwv9xns1o9zo7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|სახელი = ცაგერის მუნიციპალიტეტი
|სურათი = RLKS-Tsageri-ka.svg
|ქვეყანა = საქართველო
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
|მმართველის ტიპი = მერი
|მმართველი = ჭაბუკი ჭაბუკიანი {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
|მოსახლეობა = {{კლება}} 10 387
|აღწერის წელი = [[2014]]
|სიმჭიდროვე = 13,7
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,8 %&lt;br /&gt;[[რუსები]] 0,1 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-08-29 |archive-date=2020-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 99,21 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion2014 |access-date=2021-05-16 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
|რუკა = Tsageri Municipality in Georgia.svg
}}
'''ცაგერის მუნიციპალიტეტი''' — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული&lt;ref&gt;[http://mreg.reestri.gov.ge/ საჯარო სამართლის ეროვნული სააგენტო, მუნიციპალიტეტების რეესტრი — ცაგერის მუნიციპალიტეტი] (ს/ნ. 242574460; რეგ. თარიღი — {{comment|29 ნოემბერი, 2016}})&lt;/ref&gt; [[საქართველო]]ში, [[რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე]]ში. შეიქმნა 1930 წელს [[ლეჩხუმის მაზრა|ლეჩხუმის მაზრის]] დაშლის შედეგად. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი [[ცაგერი]].

== გეოგრაფია ==
დასავლეთით ესაზღვრება [[მარტვილის მუნიციპალიტეტი|მარტვილის]], ჩრდილოეთით [[ლენტეხის მუნიციპალიტეტი|ლენტეხის]], აღმოსავლეთით [[ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი|ამბროლაურის]], სამხრეთით [[წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი|წყალტუბოსა]] და [[ხონის მუნიციპალიტეტი|ხონის]] მუნიციპალიტეტები. ფართობი 755,4 კმ².

===რელიეფი===
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია უჭირვს ცაგერის ქვაბულს, რომელსაც გარს აკრავს სხვადასხვა სიმაღლის მთები, [[ეგრისის ქედი]]ს აღმოსავლეთ ნაწილი — ცეკურის, საზამთროსა და საქერიას მასივები. მასივებს ახასიათებს ძველი მყინვარული ფორმებიანი ღრმად დანაწევრებული კლდოვანი რელიეფი. დასავლეთ მხარეზე აღმარღულია [[ასხის მასივი]]ს აღმოსავლეთ განშტოებები. მუნიციპალიტეტის სამხრეთ ნაწილში, [[რიონი|რიონისა]] და [[ცხენისწყალი|ცხენისწყლის]] ხეობებს შორის, [[ნაქერალას ქედი]]ს სამხრეთ გაგრძლებაზე მდებარეობს [[ხვამლი]]. მისი სამხრეთ კალთა მაღალია და ქარაფოვანი. მდინარე რიონის გასწვრივ ვრცედება ერთმანეთისგან ღრმა ხეობებით გამოყოფილი დაბალი და საშუალო სიმაღლის მთები.

ვრცელი ცაგერის ქვაბული, რომელიც გადაკვეთილია მდინარე ცხენისწყლით, იწყება მურის კლდეკარიდან და გრძელდება სამხრეთით სარეწკელის კლდეკარამდე. ორივე კლდეკარი ჩაჭრილია მკვრივცარცულ კირქვებში. ქვაბულის განიერი (1,5-2 კმ.) მძლავრი ალუვიონით დაფარული ფსკერიდან მაღლდება გორაკ-ბორცვების და დაბალი მთების საშუალოდ დახრილი ტერასებიანი კალთები. სარეწკელას კლდეკარიდან სამხრეთით ცხენისწყლის ხეობაისევ განიერდება პორფირიტულ და ფერად წყებათა ქანებში და ქმნის ზუბის ქვაბულს. ცაგერის ქვაბული აღმოსავლეთით გამოყოფილია ორბელის ქვაბულისაგან შუა ლეჩხუმის სერით. მის აღმოსავლეთით ცარცულ კირქვებში მდინრე რიონი ქმნის ტვიშის კლდეკარს. კირქვული მასივებისთვის დამახასიათებელია მკვეთრი ეროზიული და კარსტული ფორმები, ქვაბულებისათვის მეწყრული მოვლენები. ცაგერის ქვაბული რაჭა-ლეჩხუმის სინკლინის დასავლეთი ნაწილია. აგებულია პალეოგენური და ნეოგენური მეერგელებით, ქვიშაქვებით, თიხებით და კონგლომერატებით. მათ თითქმის ყოველი მხრიდან აკრავს ცარცული ასაკის კირქვები და მერგელები. ტვიშის სამხრეთით გაშიშვლებულია შუაიურული, ჩრდილო-აღმოსავლეთში ბაიოსური და ქვედაიურული ნალექები. ცარცული კირქვები თითქმის ყველა მიმართულებით იცვლება უმთავრესად ბაიოსური პორფირიტული წყებით. სასარგებლო წიაღისეულია ფოსფორიტები და [[მინერალური წყლები]] [[მდინარე]] [[ლაჯანურა|ლაჯანურის]] ხეობაში.

ცაგერის ქვაბულის ფსკერზე ალუვიური ნიადაგეია. მთის კალთებზე ჭარბობს ტყის ყომრალი და კორდიან-კარბონატული ნიადაგები. მაღალ მთებში მთის ტყის ზედა სარტყლის ღია და გაეწერბული ტყის ყომრალი, გარეთვე კორდიანი და კორდიან-ტორფიანი მთის მდელოს ნიადაგები. ციცაბო, კლდოვანი ადგილები სრულად მოკლებულია ნიადაგსაფარს.

===ჰავა===
მუნიციპალიტეტი ეკუთვნის ზღვის სუბტროპიკული ტენიანი ჰავის ოლქს, სადაც სიმაღლის მიხედვით ჰაერის ტემპერატურა და ატმოსფერული ნალექები მკვეთრად იცვლება. დაბალ ნაწილში ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 11,4 °C (იანვრის 0 °C, აგვისტოს 22 °C). ნალექები 1235 მმ წელიწადში. მაქსიმალური ოდენობა ნალექებისა მოდის შემოდგომაზე, მინიმუალური ზაფხულში. მთიან ნაწილში ჰაერის ტემპერატურა ეცემა, ნალექების რაოდენობა კი იზრდება და ყველაზე მაღალ ადგილებში 2000 მმ აღწევს.

===შიგა წყლები===
მთავარი [[მდინარე]]ებია [[რიონი]] და [[ცხენისწყალი]]. რიონის უდიდესი შენაკადია [[ჯონოულა]], ცხენისწყლისა — [[ლაჯანურა]]. მდინრეები საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. ცხენისწყალი და რიონი ზემო დინებაში საზრდოობენ მყინვარების ნადნობი წყლითაც. მცირე მდინარეთა ნაწილს აქვს კარსტული რეჟიმი, ნაწილს სელური ხასიათი. მდინარეთა წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმოვარდნა — ზაფხულ-შემოდგომაზე.

===ფლორა და ფაუნა===
მცენარეულობა ძირითადად სიმაღლებრივი ზონების სახითაა გავრცელებული. დაბალ ნაწილში არის კოლხური ტყე, რომლის ქვეტყეში ვხვდებით როგორც ფოთოლმცვივან, ისე მარადმწვანე ბუჩქებს. სამხრეთ ნაწილში არის [[წაბლნარი]]ს ნარჩენები. მთისწინეთში გაბატონებულია წიფლნარ-რცხლინარები, რომლლებიც ხშირი დასახლების და მიწის ათვისების გამო ძლიერ შემცირებულია. მთის კალთებზე შერეული და წიწვოვანი ტყეებია. ფოთლოვნებიდან ჭარბობს მუხნარ-რცხილნარი, წიფლნარი, ჯაგარცხილნარი; წიწვოვნებიდან — [[ნაძვი]], [[სოჭი]], [[ფიჭვი]]. ქვეტყეში ხშირია [[შქერი]], [[წყავი]], [[ბზა]]. წიფლნარებში შერეულია წაბლი, [[რცხილა]], [[ცაცხვი]], [[ნეკერჩხალი]], [[იფანი]] და სხვა. ქვეტყეში არის [[იელი (მცენარე)|იელი]], [[მოცვი]], [[ჭანჭყატი]], [[თხილი]], იმერული ხეჭრელი და სხვა. კირქვიან ადგილებზე წიფლნარ-მუხნარი, აგრეთვე მუხნარია. ეგრისისა და ლეჩხუმის ქედების კალთებზე წიწვოვან ტყეებს ზემოთ მოსდევს სუბალპური ტყეები და მდელოები. მცირე ფართობი უკავია ალპურ მდელოებს. საქერიას, ცეკურის და საზამთროს მასივები აღწევენ სუბნივალურ სარტყელამდე.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ბინადრობს მთის ტყის ცხოველები: [[დათვი]], [[მგელი]], [[ტურა]], [[მელა]], [[შველი]], [[კურდღელი]], [[ზღარბი]], [[თხუნელასებრნი|თხუნელა]]. ფრინველებიდან [[ყვავი]], [[ყორანი]], [[ძერა]], [[ტყის ქათამი]], [[შაშვი]], [[ტოროლასებრნი|ტოროლა]] და სხვა. ქვეწარმავლებიდან ხვლიკები, გველები და სხვა. მდინარეებში ბევრია თევზი.

== პოლიტიკა ==

=== საკრებულო ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;2&quot; | პარტია
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2021&lt;ref name=&quot;gevote21&quot;&gt;{{Cite web|title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021|url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2022-07-14|pages=63-65}}{{Dead link|date=ოქტომბერი 2022|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;40&quot; | ამჟამინდელი საკრებულო
|-
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ქართული ოცნება]] 
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''19'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''28'''
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''2'''
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[საქართველოსთვის]] 
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''4'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{ახალი (პარტია)/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[ახალი (პარტია)|ახალი]] 
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''3'''{{efn|გამოეყო [[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ენმ-ს]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ხობის და ცაგერის ენმ-ის ფრაქციები გაუქმდა – დეპუტატები პარტია ახალს შეუერთდნენ|url=https://tabula.ge/ge/news/716109-khobis-tsageris-enm-praktsiebi-gaukmda-deputatebi|date=2024-03-29|access-date=2024-06-19}}&lt;/ref&gt;}}
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ნაციონალური მოძრაობა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{სტრატეგია აღმაშენებელი/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[სტრატეგია აღმაშენებელი]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოს ლეიბორისტული პარტია/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|[[საქართველოს ლეიბორისტული პარტია|ლეიბორისტული პარტია]] 
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
!colspan=&quot;2&quot; | სულ
!align=right | 30
!align=right | 31
!colspan=45 | &amp;nbsp;
|-
|}

== მოსახლეობა ==
მუნიციპალიტეტში შედის 1 ქალაქი და 58 სოფელი. მუნიციპალიტეტში [[ურბანიზაცია|ურბანიზაციის]] დონე დაბალია. 1987 წლის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა რაიონის მთელი მოსახლეობის 90 %-ს. 2014 წლის აღწერით სოფლებში მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის 87,3 % ცხოვრობს. განსახლების ძირითადი ზონაა ცაგერის ქვაბული და მიმდებარე მთების კალთები ზღვის დონიდან 500-600 მ-ის ფარგლებში.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა
|-
| 1989 || 17 166
|-
| 2002 || 16 558 {{კლება}}
|-
| 2014 || 10 387 {{კლება}}
|-
| 2021&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მოსახლეობის რიცხოვნობა რეგიონების და თვითმმართველი ერთეულების მიხედვით|publisher= [[საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური]]|format=XLS|accessdate=2021-11-11|date=1 იანვარი, 2021}}&lt;/ref&gt; || 8 500 {{კლება}} 
|}

== ეკონომიკა ==
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არის [[ლაჯანურის ჰიდროელექტროსადგური]]. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის [[ქუთაისი]]-[[ცაგერი]]-[[ლენტეხი]]ს და [[ონი]]-ცაგერის საავტომობილო გზები. ადგილობრივი გზების სიგრძეა 186 კმ.

==ღირსშესანიშნაობანი==
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე შემორჩენილი ისტორიული ძეგლებია [[ცხეთის ეკლესია]], თაბორის, ლაბეჭინის წმინდა გიორგის ეკლესიები, [[ნაკურალეშის წმინდა გიორგის ეკლესია]], ზუბის, გვესოს, ზოგიშის ციხეები. ცაგერში შემორჩენილია შუა საუკუნეების საკათედრო ტაძარი. 

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე რამდენიმე მუზეუმია: ცაგერში მოქმედებს მხარეთმცოდნეობის, [[ბარდნალა]]ში [[ლადო ასათიანი]]ს, [[სპათაგორი|სპათაგორაში]] მარშალ ა. გელოვანის სახლ-მუზეუმები.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|183-184|დევდარიანი, გ. უკლება, მ.}}

==შენიშვნები==
{{შენიშვნების სია}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{რაჭა-ლეჩხუმი-ქვემო სვანეთი}}
{{ცაგერის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტი|*]]</text>
      <sha1>tb7cy8yjmper5fu6a9pwv9xns1o9zo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შარლ დე გოლი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6294</id>
    <revision>
      <id>5391828</id>
      <parentid>5359814</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61396" sha1="qwgeg7vn3r0gvvuiq1k8l9jq1c52kel" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მმართველი 
|სახელი                  = შარლ დე გოლი
|ორიგინალური სახელი     = Charles André Joseph Pierre Marie de Gaulle
|სურათი                 = De Gaulle-OWI.jpg
|წარწერა                 = შარლ დე გოლი მეორე მსოფლიო ომისას
&lt;!-- პირველი თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა                  =  {{დროშა|საფრანგეთი}} 
|თანამდებობა             =  [[საფრანგეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]
|რიგი                    =
|კორონაცია               =
|მმართველობის წლები     = 1959 — 1969
|მმართველობის დასაწყისი  = [[8 იანვარი]], [[1959]] წელი
|მმართველობის დასასრული = [[28 აპრილი]], [[1969]] წელი
|პრეზიდენტი             =
|ვიცე-პრეზიდენტი         =
|პრემიერ-მინისტრი       = {{plainlist|
*[[მიქელ დებრე]]
*[[ჟორჟ პომპიდუ]]
*[[მაურის კუვე დე მურვილე]]}}
|წინამორბედი             = [[რენე კოტი]]
|მემკვიდრე               =  [[ჟორჟ პომპიდუ]]
&lt;!-- მეორე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა2                 =  {{დროშა|საფრანგეთი}}
|თანამდებობა2            =   [[საფრანგეთის მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი|მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი]] 
|რიგი2                   =
|კორონაცია2              =
|მმართველობის წლები2     = [[1958]] — [[1959]]
|მმართველობის დასაწყისი2 = [[1 ივნისი]], [[1958]] წელი
|მმართველობის დასასრული2= [[8 იანვარი]], [[1959]] წელი
|პრეზიდენტი2            = [[რენე კოტი]]
|ვიცე-პრეზიდენტი2        =
|პრემიერ-მინისტრი2       =
|წინამორბედი2            = [[პიერ პფლიმლინი]]
|მემკვიდრე2              =  [[მიქელ დებრე]]
&lt;!-- მესამე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა3                 =   {{დროშა|საფრანგეთი}}
|თანამდებობა3            =   [[საფრანგეთის თავდაცვის მინისტრი|თავდაცვის მინისტრი]] 
|რიგი3                   =
|კორონაცია3              =
|მმართველობის წლები3     = 1958 — 1959
|მმართველობის დასაწყისი3 = [[12 ივნისი]], [[1958]] წელი
|მმართველობის დასასრული3= [[8 იანვარი]], [[1959]] წელი
|პრეზიდენტი3            = [[რენე კოტი]]
|ვიცე-პრეზიდენტი3        =
|პრემიერ-მინისტრი3       =
|წინამორბედი3            = [[პიერ დე ჩევიგნი]]
|მემკვიდრე3              =  [[პიერ გუილამუატი]]
&lt;!-- პირადი მონაცემები --&gt;
|სხვა წოდებები           = [[ბრიგადის გენერალი]]
|რეგენტი                =
|მონარქი                = 
|სულთანი               =  
|პრემიერ-მინისტრები     =
|პარტია                 = 
|დაბადების თარიღი       = {{დაბადების თარიღი|1890|11|22}}
|დაბადების ადგილი       = [[ლილი]], [[საფრანგეთი]]
|გარდაცვალების თარიღი   = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1970|11|9|1890|11|22}}
|გარდაცვალების ადგილი   = [[კოლობე ლე დოს ეგლის]], [[საფრანგეთი]]
|დაკრძალვის ადგილი     = [[კოლობე ლე დოს ეგლის]], [[საფრანგეთი]]
|ქორწინება               = 
|შვილები                = 
|სრული სახელი          =Charles André Joseph Pierre Marie de Gaulle
|დინასტია               = 
|მამა                   = 
|დედა                  = 
|რელიგია               =
|ხელმოწერა             =Charles de Gaulle Signature 2.svg
&lt;!-- სამხედრო კარიერა --&gt;
|მეტსახელი             = 
|ეროვნება              = {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} [[ფრანგი]]
|კუთვნილება            = {{plainlist|
* {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} [[საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკა]]
* [[თავისუფალი საფრანგეთი]]}}
|სამხედრო წლები        = 1912 — 1944
|წოდება                = [[ბრიგადის გენერალი]]
|ჯარის სახეობა          = {{plainlist|
*ქვეითი ჯარი
*ბრონირებული კავალერია}}
|მეთაურობდა            = {{plainlist|
*{{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} [[მეოთხე ბრონირებული დივიზია]]
*[[თავისუფალი საფრანგეთს ძალები]]}}
|ნაწილი                = 
|ბრძოლები/ომები        = [[პირველი მსოფლიო ომი]]
* [[ვერდენის ოპერაცია|ვერდანის ბრძოლა]]
* [[სომის ბრძოლა]]

[[მეორე მსოფლიო ომი]]
* [[საფრანგეთის კამპანია]]
* [[დაკარის ბრძოლა]]
* [[პარიზის გათავისუფლება]]
|ჯილდოები             = 
|კავშირი                = 
|სამსახურიდან გადადგომა = 
}}
'''შარლ დე გოლი''' ({{lang-fr|Charles André Joseph Marie de Gaulle}}; დ. [[22 ნოემბერი]], [[1890]] — გ. [[9 ნოემბერი]], [[1970]]) — [[ფრანგები|ფრანგი]] სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, [[საფრანგეთის პრეზიდენტები|საფრანგეთის პრეზიდენტი]] (1958-69). საფრანგეთში მას ყველაზე ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „გენერალი დე გოლი“.

[[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომამდე]] მან სახელი გაითქვა, როგორც სატანკო ტაქტიკოსმა და მძიმე ტექნიკისა და ავიაციის კონცენტრირებულად გამოყენების მომხრე სტრატეგმა. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს იყო თავისუფალი საფრანგეთის მოძრაობის ლიდერი და დროებითი მთავრობის მეთაური [[1944]]-[[1946]] წლებში. [[1958]] წელს მისი მოწოდებით შეიქმნა ახალი მთავრობა, მნიშვნელოვანი წვლილი გაიღო ახალი კონსტიტუციის შექმნაში და იყო [[საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკა|მეხუთე რესპუბლიკის]] პირველი პრეზიდენტი 1958-69 წლებში. მისი პოლიტიკური იდეოლოგია ცნობილია, როგორც [[გოლიზმი]], და მან დიდი გავლენა იქონია ფრანგული პოლიტიკის შემდგომ განვითარებაზე.

== ბიოგრაფია ==
შარლ დე გოლი დაიბადა მორწმუნე [[კათოლიციზმი|კათოლიკეთა]] ოჯახში. [[1912]] წელს დაამთავრა სან-სიროს სამხედრო კოლეჯი. [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დაწყებისას იგი მონაწილეობს საბრძოლო მოქმედებებში და ძალიან მალე, [[1914]] წლის [[15 აგვისტო]]ს იგი პირველ საბრძოლო ჭრილობას იღებს და მხოლოდ ოქტომბერში ბრუნდება მწყობრში. [[1915]] წლის [[10 მარტი|10 მარტს]] იგი კვლავ დაიჭრება და გამოჯანმრთელების შემდეგ, ახალგაზრდა დე გოლი კვლავ უბრუნდება ბრძოლის ველს. [[1916]] წელს იგი მესამედ დაიჭრება. ამ დროისათვის ოფიციალურ პარიზს იგი უკვე გარდაცვლილად მიაჩნია, მაგრამ დე გოლი სიცოცხლეს გერმანელების ტყვეობაში აგრძელებს. [[1918]] წლის [[11 ნოემბერი|11 ნოემბერს]] მას ტყვეობიდან ათავისუფლებენ. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებას დე გოლი პოლკოვნიკის რანგში ხვდება. [[1940]] წლის [[15 ივნისი|15 ივნისს]] იგი ემიგრაციაში მიდის დიდ ბრიტანეთში, რისი მიზეზიც გახდა მისი უთანხმოება მთავრობის წარმომადგენლებთან. [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]] ის აყალიბებს ლეგენდარულ ორგანიზაციას „თავისუფალ საფრანგეთს“. [[1958]] წლის [[21 დეკემბერი|21 დეკემბერს]], მრავალწლიანი უკომპრომისო პოლიტიკური ბრძოლის შემდეგ, ფრანგი ერი გენერალ შარლ დე გოლს საკუთარ ლიდერად აღიარებს და საპრეზიდენტო არჩევნებში საკუთარი ქვეყნის ბედს ანდობს ადამიანს, რომელმაც არაერთი წელი შესწირა საკუთარი ქვეყნის ინტერესებს. მისი ძალისხმევით მრავალი ფრანგული კოლონია გათავისუფლდა და მოიპოვა დამოუკიდებლობა. [[1965]] წელს მას ხელმეორედ ირჩევენ საფრანგეთის პრეზიდენტად. [[1966]] წლის [[21 თებერვალი|21 თებერვალს]] დე გოლის გადაწყვეტილებით, საფრანგეთი გამოდის [[ჩრდილოეთ ატლანტიკის ხელშეკრულების ორგანიზაცია|ნატოს]] სამხედრო სტრუქტურებიდან (მაგრამ დარჩა ორგანიზაციის შემადგენლობაში) და ამ მომენტიდან ოფიციალური პარიზი აღარ ერიდება საკუთარი ანტიამერიკული პოზიციის გამოხატვას. [[1968]] წლის [[2 მაისი|2 მაისს]] საფრანგეთში იფეთქა სტუდენტთა ამბოხებამ, რომელიც ძალიან მალე სერიოზულ უწესრიგობაში გადაიზარდა. ამბოხებულებს უერთდება პროფკავშირები და საფრანგეთის მოსახლეობის გარკვეული, არც თუ მცირე რაოდენობა. [[1969]] წლის [[28 აპრილი|28 აპრილს]] დე გოლი იძულებული გახდა გადამდგარიყო პრეზიდენტის პოსტიდან. შარლ დე გოლი გარდაიცვალა [[1970]] წლის [[9 ნოემბერი|9 ნოემბერს]].

==კარიერა==

[[1905]] წლის 21 მარტს [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] მიიღეს კანონი, რომლის თანახმად სამხედრო აკადემიაში უშუალოდ სწავლის დაწყების წინ ახალწვეულებს ერთი წლის განმავლობაში უნდა ემსახურათ ჯარში. შესაბამისად, [[1909]] წელს დე გოლი  [[საფრანგეთი]]ს ჯარის 33-ე ქვეითი პოლკის რიგებში ჩაეწერა. ეს სამხედრო დანაყოფი ქალაქ არასში (Arras) მდებარეობდა.

ეს პოლკი ისტორიული მნიშვნელობის იყო, რადგან სწროედ ის იბრძოდა [[აუსტერლიცის ბრძოლა|აუსტერლიცის]], [[ვაგრამის ბრძოლა|ვაგრამისა]] და [[ბოროდინოს ბრძოლა|ბოროდინოს]] ბრძოლებში. [[1910]] წელს შარლმა კაპრალის წოდება მიიღო. მისმა მეთაურმა გააპროტესტა მისთვის სერჟანტის წოდების მინიჭება, რაც მოსალოდნელი დაწინაურება იქნებოდა, იმ მიზეზით, რომ შარლს თავი [[საფრანგეთი]]ს კონეტაბლეთ ეჭირა და ფიქრობდა რომ სწორედ ეს თანამდებობა იყო მისი საკადრისი. წინააღმდეგობის მიუხედავად, დე გოლმა სერჟანტის წოდება იმავე წლის სექტემბერში მაინც მიიღო.
 
დე გოლი სან-სირიში [[1910]] წლის ოქტომბერში დაბრუნდა. 221 ადგილიან კოლეჯში ის 119-ე იყო რეიტინგში ჩარიცხვის დროს, თუმცა უკვე პირველი სასწავლო წლის დასასრულისკენ მან 45-ე ადგილზე გადაინაცვლა. [[1912]] წელს, როცა ის ამთავრებდა აკადემიას, უკვე მე-13 იყო კლასში. ზოგადად აკადემიის პერსონალი მას დადებითად ახასიათებდა როგორც სწავლის, ისე მისი მანერებისა და ხასიათის გამო. ასევე გამოჰყოფდნენ მის სამხედრო დისციპლინასა და დაღლილობის გამძლეობას. შარლს სასწავლებელში ზედმეტსახელად „დიდ სატაცურს“ („the great asparagus“)ეძახნენ მისი სიმაღლის (196 სმ), მაღალი შუბლისა და დიდი ცხვირის გამო. 

აღსანიშნავია, რომ ალფონს ჟუანი (Alphonse Juin), [[საფრანგეთი]]ს მარშალი, დე გოლთან ერთად სწავლობდა ერთ კლასში და სწორედ ის იყო რეიტინგში პირველი. თუმცა, ამ ორ ადამიანს შორის იმ პერიოდში მეგობრობა ან განსაკუთრებული კომუნიკაცია არ დასტურდება. 

დე გოლის პრიორიტეტი იყო [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] და არა მის შორეულ კოლონიებში მსახურება. სწორედ ამიტომ, [[1912]] წლის ოქტომბერში ის შეუერთდა [[საფრანგეთი]]ს ჯარის 33-ე ქვეით პოლკს, სწორედ იმ პოლკს სადაც იწყებოდა მისი სამხედრო კარიერა, როგორც უმცროსი ლეიტინანტისა. პოლკის პოლკოვნიკი (მომავალში მარშალი) [[ანრი ფილიპ პეტენი]] იყო. სწორედ პეტენის ხელმძღვანელობის ქვეშ იმუშავა შარლმა შემდეგი 15 წელი და თავის მემუარებში მას მიაწერა მისთვის მეთაურობის ხელოვნების სწავლება. [[1913]] წლის ოქტომბერში დე გოლი დაწინაურდა და უფროსი ლეინტინანტის წოდება მიიღო. 

==პირველი მსოფლიო ომი==

[[1914]] წლის აგვისტოში, [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველმა მსოფლიო ომმა]] [[საფრანგეთი|საფრანგეთშიც]] შეამოაღწია, ხოლო 33-ე პოლკი ჯარის საუკეთესო ქვედანაყოფად იყო მიჩნეული. შესაბამისად, სწორედ ეს პოლკი შეებრძოლა გერმანელებს ქალაქ დინანთან (Dinant) [[ბელგია]]ში. ასე შედგა შარლ დე გოლის დებიუტი რეალურ ბრძოლაში, სადაც ის მოწინავეთა რიგებში იბრძოდა და მუხლის არეში ჭრილობაც მიიღო, რის გამოც ჰოსპიტალში იქნა გადაყვანილი. ბრძოლის თეატრს ის ოქტომბერში დაუბრუნდა როგორც მე-7 ასეულის მეთაური. უკვე დეკემბერში ის პოლკის ადიუტანტი გახდა. 

დე გოლის მეთაურობის ქვეშ მყოფმა ქვედანაყოფმა გაითქვა სახელი მოწინააღმდეგეთა სანგრებთან ახლოს მისვლით, ინფორმაციის მოსმენითა და შემდგომ ამ ტაქტიკურად მნიშვნელოვანი მონაცემების გაზიარებით. ამისთვის, მან [[1915]] წლის 18 იანვარს „ომის ჯვარი“ (Croix de Guerre, War Cross) მიიღო. უკვე 10 თებერვალს კი გამოსაცდელი ვადით კაპიტნად დაინიშნა. თუმცა ერთ თვეში, 10 მარტს, შარლმა ჭრილობა მარცხენა ხელში მიიღო, სადაც შემდგომში ინფექციაც შეიჭრა და ოთხი თვით ჩამოშორდა საბრძოლო მოქმედებებს. სიტუაცია იმდენად გამწვავდა, რომ ქორწინების შემდგომ, შარლი იძულებული იყო ქორწინების ბეჭედი მარცხენა ხელის ნაცვლად მარჯვენა ხელზე ეტარებინა, კათოლიკეთა ტრადიციების საწინააღმდეგოდ. სანამ ის ადიუტანტობას დაუბრუნდებოდა, [[აგვისტო]]ში  მე-10 ასეულის მეთაურად განმწესდა ჯარში. ძალიან მალე, 3 სექტემბერს, მას კაპიტნის წოდება მიენიჭა და ოქტომბერში მე-10 ასეულს დაუბრუნდა მეთაურად. 

[[1916]] წლის 2 მარტის  [[ვერდენის ოპერაცია|ვერდენის ოპერაციის]] დროს დე გოლმა ჯერ ხიშტით ჭრილობა მარცხენა ბარძაყში მიიღო, შემდგომ ყუმბარა აფეთქდა მის სიახლოვეს და მომწამლავი გაზის ეფექტის გასვლის შემდეგ ის ტყვედ აიყვანეს. ის იყო ერთ-ერთი იმ ძალიან ცოტა ჯარისკაცთაგანი, რომელიც ცოცხალი გადარჩა ბატალიონიდან.

აღსანიშნავია, რომ შემდგომში ეს ინციდენტი სპეკულაციის საგანი გახდა და ე.წ. ანტიგოლისტები ამტკიცებდნენ, რომ დე გოლი გამოუვალი სიტუაციის გამო თავად ჩაბარდა ტყვედ, თუმცა შარლი ამ ფაქტს შემდგომში არ ადასტურებდა. შარლმა გერმანელების ტყვეობაში 32 თვე დაჰყო. მან გერმანული სკოლიდან და [[გერმანია]]ში გატარებული საზაფხულო არდადაგებიდან იცოდა, ამიტომაც მას არ უჭირდა გერმანული გაზეთების კითხვა. 

ის თავის მოსაზრებებს აქტიურად უზიარებდა ტყვეობაში მყოფ სხვა ადამიანებს, ხოლო მისი პატრიოტული განწყობის გამო მას „კონსტებლი“ (Le Connétable/The Constable) შეარქვეს. სწორედ იმ პერიოდში დე გოლმა [[მიხეილ ტუხაჩევსკი]], [[წითელი არმია|წითელი არმიის]] მომავალი ხელმძღვანელი, გაიცნო. მათი ხედვები სწრაფად გადაადგილებადი და მექანიკის თვალსაზრისით დახვეწილი ჯარის შესახებ დაეთმხვა ერთმანეთს. ამას გარდა, დე გოლმა ტყვეობაში ყოფნის დროს დაწერა თავისი პირველი წიგნი, „უთანხმოება მტრების ბანაკში“ (Discorde chez l'ennemi), რომელიც [[1924]] წელს გამოქვეყნდა.
 
დე გოლმა 5-ჯერ სცადა გამოქცევა, თუმცა ხუთივეჯერ წარუმატებლად. შედეგად, ის უფრო ძლიერად დაცულ იზოლირებულ ნაგებობაში გადაიყვანეს და პრივილეგიები გაზეთებისა და თამბაქოს სახით ჩამოართვეს. გაქცევის სტრატეგიად მან სცადა გასარეცხი ტანსაცმლის ყუთში დამალვა, ტუნელის გათხრა, კედელში ხვრელის გათხრა, ექთნად გადაცმაც. მშობლებთან მიწერილ წერილებში ის აღნიშნავდა, რომ განიცდიდა, რომ ომი მის გარეშე მიდიოდა, რაც „სამარცხვინო უბედურებად“ (a shameful misfortune) მიაჩნდა. მისი მცდელობების მიუხედავად, დე გოლი ტყვეობიდან მხოლოდ [[ომი]]ს დამთავრების შემდეგ, [[1918]] წლის 1 დეკემბერს გამოვიდა. იქიდან ის მამის სახლში, [[დორდონი|დორდონში]], გაემგზავრა სადაც მას მისი სამი ძმა დახვდა, სამივე ომგამოვლილი და ომს გადარჩენილი. 

==ომებს შორის ==

[[პირველი მსოფლიო ომი]]ს ზავის შემდეგ, დე გოლი [[საფრანგეთი]]ს სამხედრო მისიის თანამშრომლის რანგში [[პოლონეთი|პოლონეთში]] გაემგზავრა. ის იქ სამხედრო ინსტრუქტორად მუშაობდა [[პოლონეთი]]ს საქვეითო დანაყოფში [[პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომი]]ს დროს ([[1919]]-[[1921]]). ამის შემდეგ ის სამშობლოში დაბრუნდა და ალმა მატერ კოლეჯში სამხედრო ისტორიას ასწავლიდა. ის სწავლას [[1922]] წლის ნოემბრიდან [[1924]] წლის ოქტომბრამდე კვლავ დაუბრუნდა და [[პარიზი]]ს სამხედრო სკოლაში მიიღო განათლება. ჩვეული კონფრონტაცია პედაგოგებთან და უფროსებთან არც ახლა იყო გამონაკლისი. სკოლის დამთავრების შემდეგ ის მაინცში, რაინლანდის ფრანგული საოკუპაციო ჯარისთვის საკვებისა და მომარაგების ზედამხედველად დაინიშნა. 

რამდენიმე წლის განმავლობაში დე გოლი იყო მარშალ პეტანისთვის საჯარო გამოსვლების დამწერი (ghostwriter). თუმცა, მათ სერიოზული კამათი მოუვიდათ ერთ-ერთი გამოსვლის ტექსტთან დაკავშირებით („ჯარისკაცი“/Le Soldat), რის შემდეგაც შარლმა ეს საქმიანობა შეწყვიტა. 

[[1927]] წლის 25 სექტემბერს დე გოლმა მაიორის წოდება მიიღო. ამავე წლის ნოემბრიდან კი გაუძღვა საოკუპაციო ძალებს [[ტრირი|ტრირში]]. [[1929]] წელს მას სურდა პედაგოგობას დაბრუნებოდა, თუმცა ფაკულტეტზე საქმეები სტაბილურად არ მიდიოდა და პეტანის რჩევის გათვალისწინებით შარლმა ორ წლიან პოსტზე [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[სირია]]ში განაცხადა თანხმობა. 

[[1930]]-იანი წლებიდან, დე გოლი დაბრუნდა [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] და სახელმწიფო აპარატში მუშაობდა, ჯერ უმაღლეს სამხედრო საბჭოში, ხოლო [[1936]] წლიდან ომის სამინისტროში. [[1932]] წლის დეკემბერში ის დააწინაურეს და ვიცეპოლკოვნიკის წოდება მიანიჭეს. 

დე გოლმა პროფესიული ინსპირაცია ყოფილ ფრანგ ვიცეპოლკოვნიკში ემილ მაიერის (Émile Mayer, [[1851]]–[[1938]]) სახით იპოვა და პეტანისგან განსხვავებით ტანკების გამოყენებასა და სწრაფ მანევრებს ანიჭებდა უპირატესობას სანგართან შედარებით. სწორედ ამ მეთოდის პოპულარიზაციას ეხებოდა მისი წიგნი „პროფესიონალური ჯარისკენ“ (Vers l'Armée de Métier/ Towards a Professional Army). სამხედრო ელიტის საგულისხმო ნაწილი არ ეთანხმებოდა დე გოლის მიერ განვითარებულ ტანკების გამოყენების სტრატეგიის თეორიას. არსებობს მოსაზრება, რომ სწორედ ამის გამო ეთქვა მას უარი [[1936]] წელს პოლკოვნიკის წოდების მიღებაზე. თუმცა, მისი მესვეურის, პოლ რეინოს (Paul Reynaud) ჩარევამ შეცვალა ვითარება და მან ეს ტიტული [[1927]] წლის 24 დეკემბერს მაინც მიიღო. 

==მეორე მსოფლიო ომი==

[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებისას დე გოლი დაინიშნა საფრანგეთის მე-5 არმიის ტანკების მეთაურად [[ელზასი|ელზასში]]. [[1939]] წლის 12 სექტემბერს მან იერიში მიიტანა ქალაქ ბიჩზე (Bitche), რომელიც იმ პერიოდში იყო [[გერმანია|გერმანიის]] კონტროლის ქვეშ. დე გოლმა განსაკუთრებულად გამოიჩინა თავი [[საფრანგეთი]]ს კამპანიის დროს, რასაც მოჰყვა პოლ რეინოს (Paul Reynaud), რომელიც იმ პერიოდში პრემიერ-მინისტრი იყო, მხრიდან მისთვის შეიარაღებული ძალების სამინისტროში სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობის შეთავაზება. დე გოლის ძირითადი მიმართულება ბრიტანელებთან კოორდინაცია იყო. 

[[1940]] წლის 9 ივნისს დე გოლი ჩაფრინდა [[ლონდონი|ლონდონში]] და პირველად შეხვდა [[დიდი ბრიტანეთი]]ს პრემიერ-მინისტრს, [[უინსტონ ჩერჩილი|უინსტონ ჩერჩილს]]. დე გოლი ეწინააღმდეგებოდა [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურ გერმანიასთან]] დაზავებას და ლობირებდა ბრძოლის გაგრძელებას. მას ასევე სურდა, რომ [[პარიზი]] ყოფილიყო დაცული, თუმცა ის გამოცხადდა ღია ქალაქად და რეინომაც და დე გოლმაც ის 11 ივნისსდატოვეს.

[[1941]] წლის 11-დან 13 ივნისის ჩათვლით რამდენიმე მაღალი რანგის შეხვედრა შედგა ბრიტანელებსა და ფრანგებს შორის. ამ კონფერენციების დროს სხვადასხვა საკითხი განიხილებოდა. პეტანისა და ვეიგანდის (Weygand) დუეტის ლობირება ზავთან დაკავშირებით უფრო და უფრო არტიკულირებული ხდებოდა. 

14 ივნისს დე გოლმა მიიღო ახალი დავალება - ჩასულიყო [[ლონდონი|ლონდონში]] და [[საფრანგეთი]]ს ჯარების პოტენციური ევაკუაცია [[ჩრდილოეთ აფრიკა]]ში შეეთანხმებინა. ორი დღის შემდეგ ის [[ბრიტანეთი]]ს პრემიერ-მინისტის ოფისში პოტენციური ანგლო-ფრანგული ერთიანობის შესახებ მოლაპარაკებას მართავდა. შეხვედრაშეთანხმებით დამთავრდა, თუმცა საფრანგეთში ამ დროისთვის პოლიტიკური ვითარება შეიცვალა. კერძოდ, რეინოს ნაცვლად პეტანი გახდა პრემიერ-მინისტრი და დაუმორჩილებლობისთვის დე გოლს ციხე ემუქრებოდა. 

შარლი [[ლონდონი|ლონდონში]] 17 ივნისს ჩავიდა (არის მოსაზრება რომ ის რეინომ ძალდატანებით ჩასვა თვითმფრინავში და ასე ერთგვარად გადაარჩინა იგი). ჩერჩილმა მას რადიოში (BBC) გამოსვლა შესთავაზა, თუმცა ამას ზოგიერთი მინისტრი წინ აღუდგა, რადგან პეტანის მთავრობასთან ბრიტალებს გარკვეული ოფიციალური კომუნიკაცია მაინც ჰქონდათ და ეს ცუდად აისახებოდა ამ ურთიერთობაზე. საბოლოოდ, დე გოლი გამოვიდა რადიოში 18 ივნისს და საფრანგეთს მოუწოდა არ ყოფილიყოდემორალიზებული. მეორე დღეს ის კვლავ გავიდა რადიოს ეთერში და ამჯერად საფრანგეთის ოფიციალური მთავრობის ლეგიტიმაცია ეჭვქვეშ დააყენა. 

[[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] და [[ბორდო]]ში მყოფმა ფრანგულმა მთავრობამ ზავს [[1940]] წლის 21 ივნისს მოაწერეს ხელი, რაც მეორე დღეს დე გოლმა საჯაროდ რადიოს ეთერში გააკრიტიკა. 23 ივნისს კი ბრიტანეთმა დაგმო ეს შეთანხმება და განაცხადა დევნილობაში მყოფი ფრანგული ეროვნული კომიტეტის (French National Committee) ჩამოყალიბების აუცილებლობაზე.

ბუნებრივია, მის ხელმძღვანელად დე გოლი მოიაზრებოდა, თუმცა მისი სახელი ასე ღიად ბრიტანელების განცხადებებში არ ფიგურირებდა. 26 ივნისს დე გოლმა ჩერჩილისგან მოითხოვა [[საფრანგეთი]]ს კომიტეტის აღიარება, რაც 28 ივნისს დააკმაყოფილეს. ის თავისუფალი [[საფრანგეთი]]ს (Free French) ლიდერად აღიარეს. თუმცა, პეტანის მთავრობა აღიარეს საბჭოთა კავშირმა, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა]] და სხვა გავლენიანმა ქვეყნებმა, რაც დე გოლის მომხრეთა სიას ამცირებდა. [[1940]] წლის 2 აგვისტოს დე გოლს დაუსწრებლად 4 წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა ვიშის მთავრობამ. 

ოპერაცია ტორჩის შემდეგ დე გოლმა შტაბ-ბინა [[ალჟირი|ალჟირში]] გადაიტანა, რომელიც ჯერ კიდევ [[საფრანგეთი]]ს კოლონია იყო, რათა [[საფრანგეთი]]ს ტერიტორიაზე ემოქმედა და არა [[ბრიტანეთი]]ს. [[1944]] წელს ანგლო-საქსონების სურვილის საწინააღმდეგოდ, დე გოლმა გაერთიანებული თავისუფალი [[საფრანგეთი]]ს (Free France) ჯარი ჩრდილოეთ აფრიკიდან დასავლეთის ფრონტზე გადაანაცვლა. 

ხოლო 19 აგვისტოდან 25 აგვისტომდე [[პარიზი]]ს გათავისუფლების ოპერაციის ინიციატორი იყო, რაც წარმატებით დაგვირგვინდა. ამ გამარჯვებას სტრატეგიულზე უფრო მეტად ფსიქოლოგიური დატვირთვა ჰქონდა. ეს მოვლენა გახდა დიდი სიხარულის საბაბი და ოტელ-დე-ვილშისაფრანგეთის მესამე რესპუბლიკის გაგრძელების გამოცხადების საფუძველი. 29 აგვისტოს [[აშშ]]-მ და [[ბრიტანეთი|ბრიტანეთმა]] ოფიციალურად აღიარეს თავისუფალი [[საფრანგეთი]]ს წარმომადგენლობა. 

==თანამდებობის პირის რანგში==

სექტემბერში ჩამოყალიბდა საფრანგეთის რესპუბლიკის დროებითი მთავრობა და დე გოლმა [[საფრანგეთი]]ს გარშემო დიდ ქალაქებში ტური დაიწყო, რათა თავისი საჯარო პროფილი აემაღლებინა და უფრო ცნობადი გამხდარიყო, რასაც მის მიმართ ნდობა უნდა გაეზარდა. 

[[1944]] წლის ბოლოს დე გოლში [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] ჩავიდა სტალინთან შესახვედრად. ზოგადად მას არ მოსწონდა წითლების მზარდი დომინაცია. ის ასევე ძალიან განაწყენებული იყო იმის გამო, რომ ის ანტიჰიტლერული კოალიციის მიერ გამართულ არცერთ კონფერენციაზე არ მოიწვიეს. მას უსამართლოდ მიაჩნდა რუზველტი-ჩერჩილი-[[სტალინი]]ს ქმედებები საფრანგეთთან მიმართებაში. საბოლოოდ, [[1945]] წლის მაისში ნაცისტური [[გერმანია]] დანებდა ამერიკელებსა და ბრიტანელებს რაიმთან, ხოლო [[საფრანგეთი|საფრანგეთსა]] და [[ბერლინი|ბერლინს]] შორის ცალკე ზავს მოეწერა ხელი. 

[[საფრანგეთი]]ს მეოთხე რესპუბლიკა [[1946]] წლის 13 ოქტომბერს ჩამოყალიბდა. იქამდე თითქმის ერთი წლით ადრე დროებითი მთავრობის თავმჯდომარედ ერთსულოვნად შარლ დე გოლი აირჩიეს, რომელიც მოულოდნელად [[1946]] წლის 20 იანვარს გადადგა თანამდებობიდან. ის რამდენიმე წლით ჩამოშორდა დიდ პოლიტიკას. თუმცა, [[1958]] წლის მაისში მეოთხე რესპუბლიკის დაცემის შემდეგ, ის კვლავ დაუბრუნდა პოლიტიკურ საქმიანობას და საფრანგეთის მეხუთე რესპუბლიკის მთავრობისთვის წარადგინა თავისი კანდიდატურა. [[1958]] წლის დეკემბერში, შარლ დე გოლი საფრანგეთის პრეზიდენტად აირჩიეს. 

დე გოლის პრეზიდენტობის წლებს დაემთხვა ალჟირის ომი ([[1954]]-[[1962]]) და საბოლოოდ [[ალჟირი]]ს დამოუკიდებლობის აღიარება. ასევე, [[1962]] წლის შემოდგომაზე დე გოლის თანხმობით და შემდგომ რეფერენფუმის შედეგების საფუძველზე [[საფრანგეთი]]ს პრეზიდენტის ასარჩევად პირდაპირი არჩევნების ცვლილება შევიდა კონსტიტუციაში. დე გოლი ანთებული იყო იდეით [[საფრანგეთი]] გამხდარიყო მსოფლიოში მეოთხე ატომური ძალა ([[აშშ]], [[საბჭოთა კავშირი]]სა და [[ბრიტანეთი]]ს შემდეგ). ამ მიზნით [[1945]] წელს მან ჩამოაყალიბა [[საფრანგეთი]]ს ალტერნატიული ენერგიებისა და ატომური ენერგიის კომისარიატი (Alternative Energies and Atomic Energy Commission), რამაც [[1960]] წლის 13 თებერვალს სასურველ შედეგს მიაღწია. 

[[1965]] წლის დეკემბერში დე გოლი პრეზიდენტობის მეორე შვიდწლიანი ვადით აირჩიეს, თუმცა მისი გამარჯვება არ იყო თავდაჯერებული, რადგან პირველ რაუნდში მან ხმათა მხოლოდ 45 % აიღო. [[1966]] წელს [[კამბოჯა]]ში ვიზიტისას მან დაგმო [[ამერიკა|ამერიკის]] ჩართულობა [[ინდოჩინეთი]]ს მეორე ომში. [[1967]] წლის 2 ივნისს (ექვსდღიან ომამდე 3 დღით ადრე) დე გოლმა იარაღების ემბარგო დაადო [[ისრაელი|ისრაელს]].

მისი პრეზიდენტობის პერიოდში ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტში [[საფრანგეთი]] არაბების მხარეს იხრებოდა, რაც არ იყო ჩვეული პოზიცია იქამდე [[ბრიტანეთი]]-[[საფრანგეთი]]ს თანამშრომლობის გათვალისწინებით ამ საკითხში. [[1967]] წლის 30 მაისს აღმოსავლეთ [[ნიგერია|ნიგერიის]] მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადებას ბიაფრას რესპუბლიკის სახით მოჰყვა ნიგერიის სამოქალაქო ომი. ბრიტანეთს, როგორც ამ ქვეყნის კოლონიზატორს, ჰქონდა თავისი ინტერესი, ხოლო დე გოლმა დამოუკიდებლობის მომთხოვნელებისთვის იარაღის მიწოდებით პრინციპში მათი მხარე დაიჭირა და ბრიტანეთს დაუპირისპირდა, რაც ასევე მოულოდნელი პოზიცია იყო მისი მხრიდან. 

სკანდალის გარეშე არ ჩაუვლია არც მის ვიზიტს [[კანადა]]ში, [[1967]] წლის ივლისში. კვებეკში ყოფნისას ოფიციალურ ღონისძიებაზე დე გოლმა წარმოთქვა შემდეგი სიტყვები: {{ციტატა|გაუმარჯოს თავისუფალ კვებეკს! გაუმარჯოს ფრანგულ [[კანადა]]ს! და გაუმარჯოს საფრანგეთს!“ &lt;br /&gt;Vive le Québec libre! Vive le Canada français! Et vive la France!}} ამ სიტყვებმა [[ოტავა]]ში და არა მხოლოდ, უარყოფითი რეაქცია გამოიწვიეს, დე გოლი დაუყოვნებლივ დაბრუნდა საფრანგეთში და კანადაში აღარასდროს აღარ ჩასულა. 

უსაფუძვლო [[ნაციონალიზმი]]ს გაღვივებად, ამჯერად ბრეტანის [[ნაციონალიზმი]]ს, მას ჩაუთვალეს [[1968]] წელს [[დიდი ბრიტანეთი|ბრიტანეთში]] ვიზიტისას მის მიერ წარმოთქმული ლექსი ბრეტანულ ენაზე. [[1967]] წლის შემოდგომაზე დე გოლი [[პოლონეთი|პოლონეთში]] ჩავიდა და კონსულტაციების გარეშე [[1945]] წელს გერმანიის ყოფილი აღმოსავლეთი ტერიტორიების ადგილას ჩამოყალიბებული პოლონეთი ოფიციალურად აღიარა. 

[[1968]] წლის მაისში საფრანგეთში დე გოლის მთავრობის წინააღმდეგ უკმაყოფილება იზრდებოდა და საბოლოოდ დემონსტრაციების სახე მიიღო. ქვეყანა [[სამოქალაქო ომი]]ს ზღვარზე იდგა. მართალია, ივნისში ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში ე.წ. გოლისტებმა 352-დან 487 ადგილი მოიპოვეს პარლამენტში, თუმცა თავად დე გოლის რეიტინგი საგრძნობლად დავარდა. ამის მიზეზად სახელდებოდა მისი ეგოცენტრულობა, ავტოკრატულობა, კონსერვატიულობა, ხნიერი ასაკი და გადაჭარბებული ანტიამერიკელობა. თითქმის ერთ წელიწადში, [[1969]] წლის 28 აპრილს ის პრეზიდენტობიდან გადადგა. შარლ დე გოლი თითქმის 90 წლის ასაკში [[1970]] წლის 9 ნოემბერს გარდაიცვალა.

==შარლ დე გოლის წიგნები==

*[[1924]]: წიგნი „უთანხმოება მტრის ბანაკში“ (La Discorde chez l'ennemi)  
*[[1925]]: ესსე „საფრანგეთის ციხესიმაგრეების ისტორიული როლი“ (Historical Role of French Fortresses).
*[[1932]]: წიგნი „მახვილის კიდე“ (The Edge of the Sword).
*[[1934]]: „პროფესიონალური ჯარისკენ“ (Vers l'Armée de Métier/Towards a Professional Army). 
*[[1938]]: „საფრანგეთი და მისი ჯარი“ (La France et son Armée/France and Her Army).

==ლიტერატურა==
* Cogan, Charles. ''Charles de Gaulle: A Brief Biography with Documents.'' (1995). 243 pp.
* Fenby, Jonathan. ''The General: Charles de Gaulle and the France He Saved.'' (2011). Simon and Schuster. {{ISBN|9781847394101}}
* [[Julian T. Jackson|Jackson, Julian]], ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' (2018) 887pp; the magisterial work on de Gaulle.
* Lacouture, Jean. ''De Gaulle: The Rebel 1890–1944'' (1984; English ed. 1991), 640 pp; excerpt and text search; vol 2. ''De Gaulle: The Ruler 1945–1970'' (1993), 700 pp, The standard scholarly biography.
* {{cite book|last=Ledwidge|first=Bernard|title=De Gaulle|url=https://archive.org/details/isbn_0297779524|publisher=Weidenfeld and Nicolson|place=London|year=1982|isbn=978-0-297-77952-0}}
* [[Mark Mazower|Mazower, Mark]], &quot;The Man Who Was France&quot; (review of [[Julian T. Jackson|Julian Jackson]], ''De Gaulle'', Belknap Press / Harvard University Press, 2018, 887 pp.), ''[[The New York Review of Books]]'', vol. LXVII, no. 1 (16 January 2020), pp. 45–46, 48. 
* Shennan, Andrew. ''De Gaulle'' (1993) 200 pp.
* Williams, Charles. ''The Last Great Frenchman: A Life of General De Gaulle'' (1997), 560pp. [https://www.amazon.com/Last-Great-Frenchman-General-Gaulle/dp/0471180718/ excerpt and text search]

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commons}}
* [http://www.charles-de-gaulle.org Fondation Charles-de-Gaulle]
* [http://www.quotationsbook.com/authors/2762/Charles_De_Gaulle News, speech excerpts and quotations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117091258/http://www.quotationsbook.com/authors/2762/Charles_De_Gaulle |date=2006-11-17 }}
* [http://www.charles-de-gaulle.org/rubrique.php3?id_rubrique=10 Speeches (in original French) collected by the Charles de Gaulle foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207055615/http://www.charles-de-gaulle.org/rubrique.php3?id_rubrique=10 |date=2008-12-07 }}
* [http://www.charles-de-gaulle.org/rubrique.php3?id_rubrique=87 Biographical elements from the Charles de Gaulle foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081114165941/http://www.charles-de-gaulle.org/rubrique.php3?id_rubrique=87 |date=2008-11-14 }}
* [http://www.memorial-charlesdegaulle.fr/en/index.html Mémorial Charles de Gaulle]
*[https://ucnauri.com/188541/გენერალი-შარლ-დე-გოლი-შარ/ გენერალი შარლ დე გოლი (შარლ ანდრე ჟოზეფ მარი დე გოლი 1890-1970)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122131737/https://ucnauri.com/188541/%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9A-%E1%83%93%E1%83%94-%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%A0/ |date=2021-01-22 }}
*[https://historyplusart.wordpress.com/2017/03/23/შარლ-დე-გოლის-სიტყვებიდა/ შარლ დე გოლის სიტყვებიდან]

{{საფრანგეთის პრეზიდენტები}}
{{DEFAULTSORT:დე გოლი, შარლ}}

[[კატეგორია:დაბადებული  22 ნოემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1890]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ნოემბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1970]]
[[კატეგორია:საფრანგეთის პრეზიდენტები]]
[[კატეგორია:საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრები]]
[[კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები]]
[[კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები]]
[[კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები]]
[[კატეგორია:ფრანგი გენერლები]]
[[კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები]]</text>
      <sha1>qwgeg7vn3r0gvvuiq1k8l9jq1c52kel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8845</id>
    <revision>
      <id>5392126</id>
      <parentid>5358516</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5392126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35417" sha1="twa4v9yr8wdlawl7pr1km4pv193stu7" xml:space="preserve">[[ფაილი:პერიოდულობის ცხრილი.png|thumb|300px|ცხრილი]]
'''ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა''', ''დიმიტრი მენდელეევის ელემენტთა პერიოდული სისტემა'', ''ქიმიური ელემენტების კლასიფიკაცია'' — [[მენდელეევი, დიმიტრი|მენდელეევის]] მიერ [[1869]] წლის [[1 მარტი|1 მარტს]] აღმოჩენილი [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდულობის კანონი|პერიოდულობის კანონის]] გრაფიკული ასახვა.

სისტემას არაფორმალურად „მენდელეევის ცხრილს“, „პერიოდულობის სისტემას“ ან უბრალოდ „პერიოდულ სისტემას“ უწოდებენ, მაგრამ უნდა აღინიშნოს, რომ სახელი „პერიოდულობის სისტემა“ გაუმართლებელია როგორც ქიმიური, ასევე გრამატიკული თვალსაზრისითაც. არსებობს ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემის წარმოსახვის რამდენიმე სახე. მათ შორის ყველაზე უფრო გამოყენებულია გაშლილი და შემჭიდროებული ცხრილები.

ელემენტთა პერიოდული სისტემაში ქიმიური ელემენტები დალაგებულია ატომური ნომრის (და არა ატომური მასის) მიხედვით, რაც ბუნებრივად აიხსნება ატომის აგებულებაზე არსებული თანამედროვე შეხედულებებით: ატომური ნომერი ელემენტთა პერიოდული სისტემაში აჩვენებს ატომის ბირთვში პროტონების რაოდენობას და, შესაბამისად, ელექტრონების რაოდენობას ნეიტრალური ატომის ელექტრონულ გარსში, რაც განაპირობებს ელემენტის ქიმიურ თვისებებს. თანამედროვე ელემენტთა პერიოდული სისტემაში ერთი ქიმიური ელემენტის სახით გაერთიანებულია იზოტოპები, რომლეებიც განსხვავდება ერთმანეთისგან ატომის ბირთვში ნეიტრონების რაოდენობით და, ელექტრონულ გარსში ელექტრონთა ერთნაირი რაოდენობის მიუხედავად, აქვს განსხვავებული ატომური მასა.

==ისტორია==
ქიმიური ელემენტების სისტემატიზაციის ცდები (მსგავსი ქიმიური თვისებების მიხედვით) ჯერ კიდევ XIX საუკუნის 30-იან წლებიდან დაიწყო. 1864 წელს დ. მაიერმა ატომურ მასათა მონაცემების საფუძველზე შეადგინა ტაბულა, რომელშიც აჩვენა ელემენტთა რამდენიმე ჯგუფის ატომური მასებისა და თვისებების ურთიერთშესაბამისობა, მაგრამ ზოგადი თეორიული დასკვნა მას არ გაუკეთებია. დ. მენდელეევის შეფასებით, ელემენტთა პერიოდული სისტემის განმტკიცებას ხელი შეუწყო პ. მელიქიშვილისა და მისი მოწაფის ლ. პისარჟევსკის შრომებმა. 

2012 წლის მონაცემებით, ელემენტთა პერიოდული სისტემა მოიცავდა 118 ქიმიურ ელემენტს. მისი წინამორბედი იყო დ. მენდელეევის მიერ 1869 შედგენილი ცხრილი, რომელიც მეცნიერმა შემდგომი ორი წლის მანძილზე სრულყო — ელემენტები დაყო მწკრივებად, პერიოდებად, ჯგუფებად და უწოდა ელემენტთა პერიოდული სისტემა. ელემენტთა პერიოდული სისტემის გრაფიკული გამოსახულებების მრავალი ვარიანტიდან, რომლებიც უპირატესად ცხრილების სახით იყო წაროდგენილი, განსაკუთრებით გავრცელდა სამი ფორმა: მოკლე, რომელიც მენდელეევმა წამოადგინა, გრძელი და კიბისებრი.
&lt;gallery&gt;
ელემენტთა პერიოდული სისტემის მოკლე ფორმა.jpg|ელემენტთა პერიოდული სისტემის მოკლე ფორმა
ელემენტთა პერიოდული სისტემის გრძელი ფორმა.jpg|ელემენტთა პერიოდული სისტემის გრძელი ფორმა
ელემენტთა პერიოდული სისტემის კიბისებური ფორმა.jpg|ელემენტთა პერიოდული სისტემის კიბისებური ფორმა
&lt;/gallery&gt;

მეტად მნიშვნელოვანი იყო ელემენტთა პერიოდული სისტემაში ელემენტების ადგილის დაკავშირება პერიოდისა და ჯგუფის ნომერთან. ამის საფუძველზე შესაძლებელი გახდა ზოგიერთი ელემენტის იმ დროს მიღებული ატომური ასის შესწორება. დ. მენდელეევმა ელემენტთა პერიოდული სისტემის საფუძველზე იწინასწარმეტყველა მანამდე უცნობი ელემენტების „ეკაბორის“ Sc, „ეკაალუმინის“ Ga, „ეკასილიციუმის“ Ge არსებობა და მათი ნაერთების თვისებები, რაც შემდგომში დაადასტურა და პერიოდულობის კანონმა საყოველთაო აღიარება მოუპოვა. გაირკვა, რომ რიგობრივი ნომერი რიცხობრივად ელემენტის ატომის ბირთვის მუხტის სიდიდის ტოლია (ე. რეზერფორდი, ჰ. მოზლი). ნეიტრონების აღმოჩენის შემდეგ გასაგები გახდა ატომური მასისა და იზოტოპების არსი, ელემენტთა თვისებების პერიოდულობა დაუკავშირდა ატომის ელექტრონული გარსის აგებულებას.

==კლასიფიკაცია==
დ. მენდელეევის სისტემაში ელემენტების თვისებების პერიოდულობა არ არის მარტივი. პირველი პერიოდი შედგება 2 ელემენტისაგან H და He. მას მოსდევს 2 რვა-რვა-წევრიანი პერიოდი. ეს არის მცირე პერიოდები. მათი ელენტები ერთმანეთის ჰომოლოგებს წარმოადგენენ, ესენია Li და Na, Be და Mg, B და Al და ა. შ. გარდა პირველისა, ყველა პერიოდი იწყება ლითონით და მთავრდება ინერტული აირით. პერიოდში ელემენტის თვისებები თანდათანობით იცვლება. Na ტიპური ლითონია, წარმოქმნის ძლიერ ტუტეს; Mg მკაფიოდ გამოხატულ ლითონურ თვისებებს იჩენს, მაგრამ ისეთი აქტიური არ არის, როგორც Na. Al უკვე ლითონ-არალითონია, მისი ჟანგი და ჰიდროჟანგი ამფოტერულია, Si არალითონია, P და S აქტიური არალითონებია, Cl ამ პერიოდში ყველაზე აქტიური არალითონია. მე-4 და მე-5 პერიოდები 18-18 წევრისაგან შესდგება. თითოეული მათგანის შედგენილობაში შედის VIII ჯგუფის 3-3 ელემენტი. თავისებურად იცვლება ელემენტების თვისებები მე-4 პერიოდის Sc-Zn მწკრივში. ასევე თავისებურად იცვლება ელემენტების თვისებები მე-5 პერიოდის Y-Cd მწკრივში. ამიტომ Sc-Zn და Y-Cd მწკრივის ელემენტებს გარდამავალი ელემენტები უწოდეს. ამ ორ დიდ პერიოდს მოჰყვება ყველაზე დიდი მე-6 პერიოდი, რომელიც 32 ელემენტს მოიცავს. ამ პერიოდში შედის ლანთანის მომდევნო 14 ელემენტი — [[ლანთანოიდები]], რომელთა შორის დიდი მსგავსებაა. ეს პერიოდი შეიცავს აგრეთვე გარდამავალ ელემენტთა მწვრივს. უკანასკნელი მე-7 პერიოდი. გარდა Fr, Ra და Ac-ისა, მოიცავს 14 ელემენტისაგან შედგენილ [[აქტინოიდები]]ს ოჯახს და გარდამავალი ელემენტების მწკრივის პირველ წევრებს. 

&lt;blockquote&gt;'''მოძველებული კლასიფიკაციით''': 8-წევრიანმა პერიოდებმა განაპირობა 8 ვერტიკალური ჯგუფის ჩამოყალიბება (I, II, III, IV,V, VI,VII დაVIII). ამ ჯგუფებში 18-წევრიანი პერიოდის ელემენტები თავისებურადაა დალაგებული. დიდი პერიოდის ელემენტები	2 მწკრივად ლაგდება: I მწკრივი 10 ელემენტს შეიცავს, II კი 8-ს. I მწკრივში უკანასკნელი 3 ელემენტი განლაგებულია VIII ჯგუფში ტრიადის საბით. ბუნებრივია, რომ დიდი და მცირე პერიოდების ელემენტებს შორის არ არის დიდი მსგავსება არც ვალენტობისა და არც სხვა თვისებების მიხედვით. ამიტომ თითთეული ჯგუფის ელემენტები გაყვეს 2 ქვეჯგუფად: მთავარი (ა) და თანაური (ბ) ქვეჯგუფის ელემენტებად.

მთავარი ქვეჯგუფების ელემენტების ქიმიური თვისებები არსებითადაა დამოკიდებული მათ განლაგებაზე ინერტული აირის მიმართ. სწორედ ამ ნიშნის მიხედვით არის დაყოფილი ელემენტები მთავარ და თანაქვეჯგუფებად. მთავარ ქვეჯგუფებს მიეკუთვნება ის	ელემენტები, რომელთა რიგობრივი რიცხვი	1-2 ერთეულით მეტია ან 5-1 ერთეულით ნაკლებია ინერტული აირის რიგობრივ რიცხვზე. დანარჩენი ელემენტები მიეკუთვნება თანაქვეჯგუფებს. ამრიგად, მთავარი ქვეჯგუფი შედგება დიდი და მცირე პერიოდის ელემენტებისაგან, თანაქვეჯგუფები კი — მხოლოთ დიდი პერიოდის ელემენტებისაგან. არალითონებს მხოლოდ მთავარი ქვეჯგუფები მოიცავს, თანაქვეჯგუფები კი ლითონებისაგან შედგება.

მცირე პერიოდების ელემენტებს დ. მენდელეევმა ტიპური ელემენტები უწოდა, ხოლო იმ ქვეჯგუფებს, რომლებიც ტიპურ ელემენტებს შეიცავენ — მთავარი ქვეჯგუფები.&lt;/blockquote&gt;

ტიპური ლითონები განლაგებულია I და II ჯგუფში. მარცხნიდან მარჯვნივ გადანაცვლებისას სუსტდება ლითონური თვისებები და ძლიერდება არალითონური თვისებები. ამიტომაც V და VI ჯგუფებში ტიპური არალითონებია, ხოლო VII-ში — ყველაზე აქტიური არალითონები. ინერტული აირი არის საზღვარი საპირისპირო თვისებების მქონე ელემენტებს — ლითონებსა და არალითონებს შორის.

ატომური მასის გადიდებისას ჯგუფში ძლიერდება ლითთნური თვისებები. მისი შემცირებით კი — არალითონური თვისებები. ყველაზე აქტიური ლითონია ცეზიუმი Cs. ყველაზე აქტიური არალითონი კი — ფთორი F. ამრიგად, ელემენტთა ლითონური თვისებები პერიოდულ სისტემაში ძლიერდება დიაგონალურად: მარჯვნიდან მარცხნივ, ზემოდან ქვემოთ. მისი საპირისპირო მიმართულებით კი ძლიერდება არალითონური თვისებები.

ელემენტთა პერიოდული სისტემის ფიზიკური არსის გარვვევა დაკავშირებულია კვანტური მექანიკის განვითარებასთან. კვანტური რიცხვებისა და პაულის პრინცივის საფუძველზე ელემენტთა თვისებების პერიოდულობა ბუნებრივ ახსნას პოულობს.

მოცემულ ენერგეტიკულ დონეზე (გარსზე) ელექტრონების მაქსიმალური რიცხვი N=2n&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, სადაც n მთავარი კვანტური რიცხვია. როდესაც n=1, 2, 3, 4, 5, შესაბამის გარსებს აღნიშნავენ K, L, M, N და O სიმბოლოებით.

n-ის ყოეელ მნიშვნვლობას შეესაბამება ენერგეტიკული დონე, რომელიც, თავის მხრივ, შედგება ქვედონეებისაგან. ქვედონეებს ახასიათებს მეორე კვანტური რიცხვი, რომელსაც გამოსახავენ l სიმბოლოთი და უწოდებენ ორბიტულ კვანტურ რიცხვს. მთავარი კვანტური რიცხვის ყოველ მნიშვნელობას შეესაბამება ორბიტული კვანტური რიცხვის დისკრეტული მნიშვნელობები. რომელიც იცვლება 0-იდან n-1-მდე.

l რიცხვის სიდიდე განსაზღვრავს ქვეგარსებზე ელექტრონების განლაგებას. l=0, 1, 2, 3 დაკავშირებულია ელექტრონების s, p, d, f მდგომარეობანი (მათ ხშირად უწოდებენ s, p, d, f  ელექტრონებს). ყოველ ასეთ მდგომარეობას შეესაბამება გარკვეული ფორმის ორბიტალი, რომლებიც აგრეთვე s, p, d, f  სიმბოლოებით აღინიშნება. მთავარი კვანტური რიცხვის მნიშვნელობების მიხედვით გვექნება 1s, 2s, 3s, ... 2p, 3p, 4p, ... 3d, 4d, 5d, 6d და 4f, 5f ქვეგარსები, სადაც ციფრები სიმბოლოების წინ გამოხატავს მთავარი კვანტური რიცხვის სიდიდეს.

ელექტრონების განაწილება თავისუფალ ენერგეტიკულ დონეებზე შედეგი პრინციპის შესაბამისად წარმოებს, პირველ რიგში შეივსება უდაბლესი ენერგეტიკული დონე, შემდეგ — მისი მომდევნოები (K, L, M და ა. შ.), Ar-ის შემდეგ კი — ენერგეტიკული დონე, რომელსაც განსაზღვრავს უფრო მეტი სიდიდის მთავარი კვანტური რიცხვი, მაგრამ დაბალი ორბიტული კვანტური რიცხვი. შესაბამისი დონე უფრო ადრე შეივსება, ვიდრე შუუვსებელი მის წინ მყოფი დონე. ამიტომაც ყოველ დიდ პერიოდში პირველ ორ ელემენტს გარე გარსზე (ლიტერატურაში ხშირად გარსის ნაცვლად ხმარობენ შრეს, ხოლო ქვეგარსის ნაცვლად — გარსს) აქვს s ელექტრონები და მხოლოდ III ჯგუფიდან იწყება d ქვეგარსის შევსება, რაც მთავრდება თანაქვეჯგუფის ელემენტებში. ქვეგარსების შევსების მიხედვით არჩევენ s, p, d და f ელემენტებს.

განხილული სურათი საშუალებას გვაძლვეს დავადგინოთ ატომთა ელექრონული გარსების პერიოდულობა. რიგობრივი რიცხვის გადიდებისას ივსება ახალი გარსები, რომლებშიც პერიოდულად მეორდება ელექტრონთა ერთნაირი ქვეგარსები (s; s, p; s, p, d; s, p, d, f). ამრიგად, ქიმიურ ელემენტების თვისებათა პერიოდულობას განაპირობებს ატომთა ელექტრონული გარსების აღნაგობის პერიოდულობა. ლანთანოიდებისა და აქტინოიდების ადგილმდებარეობის გარკეევა პერიოდულ სისტემაში არსებითად გააადვილა ატომის აღნაგობის თეორიის შემუშავებამ.

პვრიოდულობას ექვედებარება ელემენტთა ვალენტობის ცვლილება პერიოდებში. ვალენტობასთან უშუალოდ არის დაკავშირებული იონიზაციის პოტენციალები, რომელთა ცელილება აგრეთვე პერიოდულია.

პერიოდულობის კანონი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს არა მარტო ახალი ელემენტების სინთეზში, არამედ ლითონთა ქიმიაში, ლითონთა ფიზიკაში და სხვა.

==დამატებითი ელემენტების სია==
ქიმიურ ელემენტთა ნომენკლატურა 100-ზე მეტით ატომური რიცხვით:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ატომური ნომერი !! სახელი (ლათ) !! სახელი (ქართ) !! სიმბოლო !! ძვ. სახელი !! IUPAC ოფიციალური სახელი !! IUPAC სიმბოლო
|-
| 101 || Unnilunium || უნნილუნიუმი || Unu || eka-thulium || Mendelevium || Md
|-
| 102 || Unnilbium || უნნილბიუმი || Unb || eka-ytterbium || Nobelium || No
|-
| 103 || Unniltrium || უნნილტრიუმი || Unt || eka-lutetium || Lawrencium || Lr
|-
| 104 || Unnilquadrium || უნნილქუადრიუმი || Unq || eka-hafnium || Rutherfordium || Rf
|-
| 105 || Unnilpentium || უნნილპენტიუმი || Unp || eka-tantalum || Dubnium || Db
|-
| 106 || Unnilhexium || უნნილჰექსიუმი || Unh || eka-tungsten || Seaborgium || Sg
|-
| 107 || Unnilseptium || უნნილსეპტიუმი || Uns || eka-rhenium || Bohrium || Bh
|-
| 108 || Unniloctium || უნნილოქტიუმი || Uno || eka-osmium || Hassium || Hs
|-
| 109 || Unnilennium || უნნილენნიუმი || Une || eka-iridium || Meinterium || Mt
|-
| 110 || Ununnilium || უნუნნილიუმი || Uun || eka-platinum || Darmstadtium || Ds
|-
| 111 || Unununnium || უნუნუნნიუმი || Uuu || eka-gold || Roentgenium || Rg
|-
| 112 || Ununbium || უნუნბიუმი || Uub || eka-mercury || Copernicium || Cn
|-
| 113 || Ununtrium || უნუნტრიუმი || Uut || eka-thallium || Nihonium || Nh
|-
| 114 || Ununquadium || უნუნქვადიუმი || Uuq || eka-lead || Flerovium || Fl
|-
| 115 || Ununpentium || უნუნპენტიუმი || Uup || eka-bismuth || Moscovium || Mc
|-
| 116 || Ununhexium || უნუნჰექსიუმი || Uuh || eka-polonium || Livermorium || Lv
|-
| 117 || Ununseptium || უნუნსეპტიუმი || Uus || eka-astatine || Tennessine || Ts
|-
| 118 || Ununoctium || უნუნოქტიუმი || Uuo || eka-radon || Oganesson || Og
|-
| 119 || Ununennium || უნუნენნიუმი || Uue || eka-francium ||  || 
|-
| 120 || Unbinilium || უნბინილიუმი || Ubn || eka-radium ||  || 
|-
| 121 || Unbiunium || უნბიუნნიუმი || Ubu || eka-actinium ||  || 
|-
| 122 || Unbibium || უნბიბიუმი || Ubb || eka-thorium ||  || 
|-
| 123 || Unbitrium || უნბიტრიუმი || Ubt || eka-Protactinium ||  || 
|-
| 124 || Unbiquadium || უნბიქვადიუმი || Ubq || eka-uranium ||  || 
|-
| 125 || Unbipentium || უნბიპენტიუმი || Ubp || eka-neptunium ||  || 
|-
| 126 || Unbihexium || უნბიჰექსიუმი || Ubh || eka-plutonium ||  || 
|-
| 127 || Unbiseptium || უნბისეპტიუმი || Ubs || eka-americium ||  || 
|-
| 128 || Unbioctium || უნბიოქტიუმი || Ubo || eka-curium ||  || 
|-
| 129 || Unbiennium || უნბიენნიუმი || Ube || eka-berkelium ||  || 
|-
| 130 || Untrinilium || უნტრინილიუმი || Utn || eka-californium ||  || 
|-
| 131 || Untriunium || უნტრიუნნიუმი || Utu ||  ||  || 
|-
| 132 || Untribium || უნტრიბიუმი || Utb ||  ||  || 
|-
| 133 || Untritrium || უნტრიტრიუმი || Utt ||  ||  || 
|-
| 134 || Untriquadium || უნტრიქვადიუმი || Utq ||  ||  || 
|-
| 135 || Untripentium || უნტრიპენტიუმი || Utp ||  ||  || 
|-
| 136 || Untrihexium || უნტრიჰექსიუმი || Uth ||  ||  || 
|-
| 137 || Untriseptium || უნტრისეპტიუმი || Uts ||  ||  || 
|-
| 138 || Untrioctium || უნტრიოქტიუმი || Uto ||  ||  || 
|-
| 139 || Untriennium || უნტრიენნიუმი || Ute ||  ||  || 
|-
| 140 || Unquadnilium || უნქუადნილიუმი || Uqn ||  ||  || 
|-
| 141 || Unquadunium || უნქუადუნნიუმი || Uqu ||  ||  || 
|-
| 142 || Unquadbium || უნქუადბიუმი || Uqb ||  ||  || 
|-
| 143 || Unquadtrium || უნქუადტრიუმი || Uqt ||  ||  || 
|-
| 144 || Unquadquadium || უნქუადქვადიუმი || Uqq ||  ||  || 
|-
| 145 || Unquadpentium || უნქუადპენტიუმი || Uqp ||  ||  || 
|-
| 146 || Unquadhexium || უნქუადჰექსიუმი || Uqh ||  ||  || 
|-
| 147 || Unquadseptium || უნქუადსეპტიუმი || Uqs ||  ||  || 
|-
| 148 || Unquadoctium || უნქუადოქტიუმი || Uqo ||  ||  || 
|-
| 149 || Unquadennium || უნქუადენნიუმი || Uqe ||  ||  || 
|-
| 150 || Unpentnilium || უნპენტნილიუმი || Upn ||  ||  || 
|-
| 151 || Unpentunium || უნპენტუნნიუმი || Upu ||  ||  || 
|-
| 152 || Unpentbium || უნპენტბიუმი || Upb ||  ||  || 
|-
| 153 || Unpenttrium || უნპენტტრიუმი || Upt ||  ||  || 
|-
| 154 || Unpentquadium || უნპენტქვადიუმი || Upq ||  ||  || 
|-
| 155 || Unpentpentium || უნპენტპენტიუმი || Upp ||  ||  || 
|-
| 156 || Unpenthexium || უნპენტჰექსიუმი || Uph ||  ||  || 
|-
| 157 || Unpentseptium || უნპენტსეპტიუმი || Ups ||  ||  || 
|-
| 158 || Unpentoctium || უნპენტოქტიუმი || Upo ||  ||  || 
|-
| 159 || Unpentennium || უნპენტენნიუმი || Upe ||  ||  || 
|-
| 160 || Unhexnilium || უნჰექსნილიუმი || Uhn ||  ||  || 
|-
| 161 || Unhexunium || უნჰექსუნნიუმი || Uhu ||  ||  || 
|-
| 162 || Unhexbium || უნჰექსბიუმი || Uhb ||  ||  || 
|-
| 163 || Unhextrium || უნჰექსტრიუმი || Uht ||  ||  || 
|-
| 164 || Unhexquadium || უნჰექსქვადიუმი || Uhq ||  ||  || 
|-
| 165 || Unhexpentium || უნჰექსპენტიუმი || Uhp ||  ||  || 
|-
| 166 || Unhexhexium || უნჰექსჰექსიუმი || Uhh ||  ||  || 
|-
| 167 || Unhexseptium || უნჰექსსეპტიუმი || Uhs ||  ||  || 
|-
| 168 || Unhexoctium || უნჰექსოქტიუმი || Uho ||  ||  || 
|-
| 169 || Unhexennium || უნჰექსენნიუმი || Uhe ||  ||  || 
|-
| 170 || Unseptnilium || უნსეპტნილიუმი || Usn ||  ||  || 
|-
| 171 || Unseptunium || უნსეპტუნნიუმი || Usu ||  ||  || 
|-
| 172 || Unseptbium || უნსეპტბიუმი || Usb ||  ||  || 
|}

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|4|87-89|კოკოჩაშვილი ვ.}}
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552260/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1952_N2.pdf წულაძე ე., როგორ იქმნებოდა პერიოდული სისტემა, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N2, თბ., 1952, გვ. 29-34]
* {{cite book |last=Ball |first=Philip |title=The Ingredients: A Guided Tour of the Elements |url=https://archive.org/details/ingredientsguide0000ball |publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=0-19-284100-9}}
* {{cite journal |author=Bouma, J. |title=An Application-Oriented Periodic Table of the Elements |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1989-09_66_9/page/741 |journal=J. Chem. Ed. |volume=66 |page=741 |year=1989 |doi=10.1021/ed066p741 |bibcode = 1989JChEd..66..741B |issue=9 |issn = 0021-9584}}
* {{cite journal |author= Hjørland, Birger |year= 2011 |title= The periodic table and the philosophy of classification |journal= Knowledge Organization |volume= 38 |issue= 1 |pages= 9–21 |accessdate= 2011-03-13 |url= http://ucla.academia.edu/EricScerri/Papers/432740/Forum%5FThe%5FPhilosophy%5Fof%5FClassification }}
* {{cite book |author=Kean, Sam |title=The Disappearing Spoon - and other true tales from the Periodic Table|url=https://archive.org/details/disappearingspoo0000samk |publisher=Black Swan |location=London |year=2010 |isbn=978-0-552-77750-6}}
* {{cite book |author=Primo Levi, Primo |title=The Periodic Table [1975]|publisher=Penguin Books|location=London |year=1984|isbn=978-0-141-39944-7}}
* {{cite book |author=Mazurs, E.G |title=Graphical Representations of the Periodic System During One Hundred Years |url=https://archive.org/details/graphicrepresent00unse |publisher=University of Alabama Press |location=Alabama |year=1974}}
* {{cite book |last=Moore |first=John |title=Chemistry For Dummies |url=https://archive.org/details/chemistryfordumm0000moor |year=2003 |publisher=Wiley Publications |location=New York |isbn=978-0-7645-5430-8 |oclc=51168057 |page=[https://archive.org/details/chemistryfordumm0000moor/page/111 111]}}
* {{cite book |author=Scerri, Eric |title=The periodic table: its story and its significance |url=https://archive.org/details/periodictableits0000scer |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2007 |isbn=0-19-530573-6}}
{{refend}}

{{პორტალი|ქიმია|The Chemistry trophy.JPG}}
{{პერიოდული ცხრილი}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}
[[კატეგორია:ქიმიური ელემენტები| ]]</text>
      <sha1>twa4v9yr8wdlawl7pr1km4pv193stu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მუსტაფა ქემალ ათათურქი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10822</id>
    <revision>
      <id>5392029</id>
      <parentid>5388299</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehman</username>
        <id>75871</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიბერალიზაცია და გეგმიური ზრდა (1931–1939) */</comment>
      <origin>5392029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="447177" sha1="0f8hgmaf0k7fcaay20eazb984uo0a1p" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ლიდერი
| სახელი = მუსტაფა ქემალ ათათურქი&lt;br /&gt;Mustafa Kemal Atatürk&lt;br /&gt;[[ფაილი:Emblem of the Presidency of Turkey.svg|60პქ|link=თურქეთის პრეზიდენტი]]
| სურათი= Ataturk1930s.jpg
| სურათის ზომა =230პქ
| წარწერა სურათის ქვეშ=ათათურქი 1932 წელს
| ხელმოწერა = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| დაბადების თარიღი = {{Circa}} [[1881]]
| დაბადების ადგილი= [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]]
| გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1938|11|10|1881|5|19}}
| გარდაცვალების ადგილი=[[დოლმაბაჰჩე]], [[სტამბოლი]], [[თურქეთი]]
| მოქალაქეობა ={{დროშა|ოსმალეთის იმპერია}} →&lt;br /&gt; {{დროშა|თურქეთი}}
| ეროვნება =[[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალელი]], [[თურქები|თურქი]]
| რეზიდენცია =
| დაკრძალულია = [[ანკარის ეთნოგრაფიული მუზეუმი]], [[ანკარა]] &lt;small&gt;([[21 ნოემბერი]], [[1938]] – [[10 ნოემბერი]], [[1953]])&lt;/small&gt; → &lt;br /&gt; [[ანითქაბირი]], [[ანკარა]] &lt;small&gt;([[10 ნოემბერი]], [[1953]]-დან)&lt;/small&gt;
| საარჩევნო ოლქი =
| მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]]
| დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]]
| მეუღლე = [[ლატიფე უშაქი]]
| შვილები=
| ნათესავები = [[მაკბულე ათადანი]] (და)
| განათლება =
| პროფესია =
| საქმიანობა =
| რელიგია =
| ჯილდოები =[[#ჯილდოები|იხილეთ სია]]
| პარტია = [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|რესპუბლიკური პარტია]]
| საიტი=
| რიგი = [[ფაილი:Flag of the President of Turkey.svg|25პქ]]&amp;nbsp;[[თურქეთი]]ს [[თურქეთის პრეზიდენტი|1-ლი პრეზიდენტი]]
| თანამდებობა დაიკავა = [[29 ოქტომბერი]], [[1923]]
| თანამდებობა დატოვა = [[10 ნოემბერი]], [[1938]]
| ვიცე-პრეზიდენტი  =
| პრეზიდენტი =
| პრემიერ-მინისტრი =[[ისმეთ ინენიუ]]&lt;br /&gt; [[ფეთჰი ოქიარი]]&lt;br /&gt; [[ჯელალ ბაიარი]]
| წინამორბედი = ''თანამდებობა შეიქმნა''
| მემკვიდრე = [[ისმეთ ინენიუ]]
| რიგი2 = [[ფაილი:Flag of Turkey.svg|25პქ]]&amp;nbsp;[[თურქეთი]]ს [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|დიდი ეროვნული ასამბლეის]] [[თურქეთის პრემიერ-მინისტრი|1-ლი პრემიერ-მინისტრი]]
| თანამდებობა დაიკავა2 = [[3 მაისი]], [[1920]]
| თანამდებობა დატოვა2= [[24 იანვარი]], [[1921]]
| წინამორბედი2 = ''თანამდებობა შეიქმნა''
| მემკვიდრე2 = [[ფევზი ჩაქმაქი]]
| პრეზიდენტი2=
| ვიცე-პრეზიდენტი2 =
| პრემიერ-მინისტრი2=
| რიგი3 = [[ფაილი:Flag of Turkey.svg|25პქ]]&amp;nbsp;[[თურქეთი]]ს [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|დიდი ეროვნული ასამბლეის]] [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარე|1-ლი თავმჯდომარე]]
| თანამდებობა დაიკავა3 = [[24 აპრილი]], [[1920]]
| თანამდებობა დატოვა3 =[[29 ოქტომბერი]], [[1923]]
| წინამორბედი3 = ''თანამდებობა შეიქმნა''
| მემკვიდრე3 = [[ფეთჰი ოქიარი]]
| პრეზიდენტი3 =
| პრემიერ-მინისტრი3=
| რიგი4 = [[თურქეთი]]ს [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|რესპუბლიკური პარტიის 1-ლი ლიდერი]]
| თანამდებობა დაიკავა4 = [[9 სექტემბერი]], [[1923]]
| თანამდებობა დატოვა4 =[[10 ნოემბერი]], [[1938]]
| წინამორბედი4 = ''თანამდებობა შეიქმნა''
| მემკვიდრე4 = [[ისმეთ ინენიუ]]
| პრეზიდენტი4 =
| პრემიერ-მინისტრი4=
| რიგი5 = 
| თანამდებობა დაიკავა5 = 
| თანამდებობა დატოვა5 =
| წინამორბედი5 = 
| მემკვიდრე5 = 
| პრეზიდენტი5 =
| პრემიერ-მინისტრი5=
}}
'''მუსტაფა ქემალ ათათურქი''' ({{lang-tr|Mustafa Kemal Atatürk}}), ან '''მუსტაფა ქემალ ფაშა''' ({{lang-tr|Mustafa Kemal Paşa}}) [[1921]] წლამდე და '''[[ღაზი]] მუსტაფა ქემალ ფაშა'''&lt;ref&gt;Andrew Mango ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', Overlook Press, 2002, {{ISBN|978-1-58567-334-6}}, [https://books.google.com/books?id=cO50m62MA8AC&amp;pg=PT350&amp;dq=halaskar+gazi+ataturk&amp;hl=nl#v=onepage&amp;q=halaskar%20gazi%20ataturk&amp;f=false]&lt;/ref&gt; ({{lang-tr|Gazi Mustafa Kemal Paşa}}) [[1921]]—[[1934]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-kemal-ataturk|title=II. ATATÜRK ve TÜRK DİLİ|author=Hasan Eren|quote=24 Kasım 1934’te Türkiye Büyük Millet Meclisi 2587 sayılı kanunla Gazi Mustafa Kemal’e Atatürk soyadını verdi.}}&lt;/ref&gt; წლებში (დ. [[1881]],{{შენიშვნა|ათათურქის ზუსტი დაბადების თარიღი უცნობია. მის სიმბოლურ დაბადების დღედ [[19 მაისი]] ითვლება - დღე, როდესაც ის 1919 წელს [[სამსუნი|სამსუნში]] გადავიდა, ეროვნული წინააღმდეგობის დასაწყებად. ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ ის [[1880|1880 წელს]] დაიბადა.}} [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] – გ. [[10 ნოემბერი]], [[1938]], [[დოლმაბაჰჩე]], [[სტამბოლი]], [[თურქეთი]]) — [[თურქები|თურქი]] ფელდმარშალი, [[თურქული ეროვნული მოძრაობა|რევოლუციონერი]] სახელმწიფო მოღვაწე, მწერალი და [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამფუძნებელი მამა, რომელიც რესპუბლიკის დაფუძნებიდან, [[1923]] წლიდან, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქის სიკვდილი და დაკრძალვა|სიკვდილამდე]], [[1938]] წლამდე იყო [[თურქეთის პრეზიდენტი]]. მან გაატარა ყოვლისმომცველი პროგრესული [[ათათურქის რეფორმები|რეფორმები]], რამაც თურქეთი გარდაქმნა [[სეკულარიზმი|სეკულარულ]] და [[ინდუსტრიული რევოლუცია|ინდუსტრიალიზებულ]] ქვეყნად.&lt;ref name=&quot;ÁgostonMasters20092&quot;&gt;{{cite encyclopedia |year=2009 |encyclopedia=Encyclopedia of the Ottoman Empire |publisher=Facts On File |location=New York |access-date=23 January 2021 |last=Cuthell Jr. |first=David Cameron |editor1-last=Ágoston |editor1-first=Gábor |pages=56–60 |isbn=978-0-8160-6259-1 |lccn=2008020716 |editor2-first=Bruce |editor2-last=Masters |chapter=Atatürk, Kemal (Mustafa Kemal) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&amp;pg=PA56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Atatürk, Kemal |date=2014 |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi00oxfo |encyclopedia=World Encyclopedia |publisher=Philip's |language=en |doi=10.1093/acref/9780199546091.001.0001 |isbn=9780199546091 |access-date=9 June 2019 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Books |first=Market House Books Market House |title=Atatürk, Kemal |date=2003 |url=https://archive.org/details/whoswhointwentie00brig |work=Who's Who in the Twentieth Century |editor-last=Books |editor-first=Market House |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780192800916.001.0001 |isbn=9780192800916 |access-date=9 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wolf2&quot;&gt;Harold Courtenay Armstrong Gray Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator. page 225&lt;/ref&gt; იდეოლოგიურად, მისი სეკულარისტული და [[თურქული ნაზიონალიზმი|ნაციონალისტური]] პოლიტიკა და სოციალისტურ-პოლიტიკური თეორია [[ქემალიზმი]]ს სახელით გახდა ცნობილი. თავისი სამხედრო და პოლიტიკური მიღწევების გამო, ათათურქი [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ლიდერად ითვლება.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://blog.nationalgeographic.org/2012/05/16/einstein-and-ataturk-part-1/ |title=EINSTEIN AND ATATURK (Part 1), National Geographic Society Newsroom |accessdate=2023-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210522162629/https://blog.nationalgeographic.org/2012/05/16/einstein-and-ataturk-part-1/ |archivedate=2021-05-22 }}&lt;/ref&gt;

ათათურქი ცნობილი გახდა [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს, [[გალიპოლის ბრძოლა]]ში ([[1915]]) ოსმალეთის იმპერიის გამარჯვების უზრუნველყოფის შემდეგ.&lt;ref name=&quot;zurcher142&quot;&gt;Zürcher, ''Turkey: a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ოსმალეთის იმპერიის დასასრული|ოსმალეთის იმპერიის დამარცხებისა და დაშლის]] შემდეგ, ის სათავეში ჩაუდგა [[თურქული ეროვნული მოძრაობა|თურქულ ეროვნულ მოძრაობას]], რომელიც წინააღმდეგობას უწევდა [[მოკავშირეები პირველ მსოფლიო ომში|მოკავშირეების]] მიერ თურქეთის დაყოფას ომში გამარჯვებულ მოკავშირეთა შორის. თურქეთის დღევანდელ დედაქალაქში, [[ანკარა]]ში [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის მთავრობა|დროებითი მთავრობის]] შექმნით, მან დაამარცხა მოკავშირეების მიერ გაგზავნილი ძალები და ომიდან გამარჯვებული გამოვიდა, რომელსაც მოგვიანებით „[[თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის]]“ უწოდეს. შემდგომში მან გააუქმა უკვე დაშლილი [[ოსმალეთის იმპერია]] და მის ნაცვლად გამოაცხადა [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დაარსების შესახებ.

ახლად ჩამოყალიბებული [[თურქეთის ისტორია|თურქეთის რესპუბლიკის]] [[თურქეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტის]] ამპლუაში, ათათურქმა წამოიწყო პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული რეფორმების მკაცრი პროგრამა, რომლის საბოლოო მიზანი იყო თანამედროვე, პროგრესული და [[სეკულარიზმი|სეკულარული]] ეროვნული სახელმწიფოს აშენება. მან, დაწყებითი განათლება უფასო და სავალდებულო გახადა და ათასობით ახალი სკოლა გახსნა ქვეყნის მასშტაბით. ასევე შემოიღო ლათინურ ენაზე დაფუძნებული [[თურქული დამწერლობა|თურქული ანბანი]], რომელიც შეცვალა ძველი ოსმალურის თურქული ანბანი. თურქმა ქალებმა თანაბარი [[ქალთა უფლებები|სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებები]] მიიღეს ათათურქის პრეზიდენტობის დროს.&lt;ref&gt;''Mastering Modern World History'' by Norman Lowe, second edition&lt;/ref&gt; კერძოდ, №1580 კანონის საფუძველზე 1930 წლის 3 აპრილს [[ქალები თურქეთის პოლიტიკაში|ქალებს მიენიჭათ ხმის მიცემის უფლება]] ადგილობრივ არჩევნებზე და რამდენიმე წლის შემდეგ, 1934 წელს, სრული საყოველთაო ხმის უფლება მიიღეს.&lt;ref name=&quot;tempo2&quot;&gt;''Türkiye'nin 75 yılı'', Tempo Yayıncılık, İstanbul, 1998, pp. 48, 59, 250&lt;/ref&gt;

ათათურქის მთავრობა ატარებდა [[თურქიზაცია|თურქიზაციის]] პოლიტიკას, რითაც ცდილობდა შეექმნა ერთგვაროვანი, ერთიანი და უპირველეს ყოვლისა [[სეკულარული სახელმწიფო|სეკულარული]] ერი თურქული დროშის ქვეშ.&lt;ref name=&quot;Tormented by history: nationalism in Greece and Turkey2&quot;&gt;{{Cite book |last=Sofos |first=Umut Özkırımlı &amp; Spyros A. |title=Tormented by history: nationalism in Greece and Turkey |url=https://archive.org/details/tormentedbyhisto0000zkrm |publisher=Columbia University Press |year=2008 |isbn=9780231700528 |location=New York |page=[https://archive.org/details/tormentedbyhisto0000zkrm/page/167 167]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Citizenship and Minorities: A Historical Overview of Turkey2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Toktaş |first=Şule |year=2005 |title=Citizenship and Minorities: A Historical Overview of Turkey's Jewish Minority |url=https://www.academia.edu/761586 |journal=Journal of Historical Sociology |volume=18 |issue=4 |pages=394–429 |doi=10.1111/j.1467-6443.2005.00262.x |s2cid=59138386 |access-date=7 January 2013 | issn=0952-1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-19152&quot;&gt;{{Cite book |title=Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915 |date=3 August 2012 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-22518-3 |editor-last=Jongerden |editor-first=Joost |location=Leiden |page=300 |editor-last2=Verheij |editor-first2=Jelle}}&lt;/ref&gt; ათათურქის დროს, თურქეთში მცხოვრებ [[უმცირესობები თურქეთში|უმცირესობებს]] სთხოვდნენ საჯაროდ თურქულად ელაპარაკათ, მაგრამ ამავე დროს მათ მიეცათ უფლება შეენარჩუნებინათ საკუთარი მშობლიური ენა.&lt;ref name=&quot;Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=VKVSHjjUT2UC |title=Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities |publisher=Tauris |year=2006 |isbn=9781845111410 |editor-last=Kieser |editor-first=Hans-Lukas |edition=[Online-Ausg.] |location=London |page=45 |access-date=7 January 2013}}&lt;/ref&gt; [[გვარის კანონი (თურქეთი)|გვარის შესახებ კანონის]] მიხედვით არათურქულ ტოპონიმებს და უმცირესობებს დაევალათ თურქული გვარის მიღება.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Öktem |first=Kerem |year=2008 |title=The Nation's Imprint: Demographic Engineering and the Change of Toponymes in Republican Turkey |url=http://ejts.revues.org/index2243.html |journal=European Journal of Turkish Studies |issue=7 |doi=10.4000/ejts.2243 |access-date=18 January 2013 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aslan |first=Senem |date=29 December 2009 |title=Incoherent State: The Controversy over Kurdish Naming in Turkey |url=http://ejts.revues.org/index4142.html |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |issue=10 |doi=10.4000/ejts.4142 |access-date=16 January 2013 |quote=the Surname Law was meant to foster a sense of Turkishness within society and prohibited surnames that were related to foreign ethnicities and nations |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 1934 წელს, [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|თურქეთის პარლამენტმა]] მას გვარად „ათათურქი“ მიანიჭა, რაც ნიშნავს „თურქების მამას“, რაც მისი როლის აღიარება გახდა, რომელიც მან თანამედროვე [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] მშენებლობაში შეიტანა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mustafa Kemal Atatürk'ün Nüfus Hüviyet Cüzdanı. (24.11.1934) |url=http://www.isteataturk.com/haber/print.php?haberno=19 |access-date=26 June 2013 |publisher=www.isteataturk.com}}&lt;/ref&gt; ის [[1938 |1938 წლის]] [[10 ნოემბერი|10 ნოემბერს]] სტამბოლში, [[დოლმაბაჰჩე|დოლმაბაჰჩეს სასახლეში]], 57 წლის ასაკში [[ქემალ ათათურქის გარდაცვალება და დაკრძალვა|გარდაიცვალა]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkey commemorates Atatürk on 78th anniversary of his passing |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-commemorates-ataturk-on-78th-anniversary-of-his-passing-105951 |access-date=21 November 2017 |website=Hürriyet Daily News |language=en}}&lt;/ref&gt; [[თურქეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტის]] პოსტზე ის [[თურქეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრმა]], [[ისმეთ ინენიუ]]მ შეცვალა და სახელმწიფო პანაშვიდი გადაუხადა მას.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jayapalan |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=twi8hGdcwoUC&amp;q=mustafa+kemal+ataturk+succeeded+by+ismail+inonu&amp;pg=PA133 |title=Modern Asia Since 1900 |date=April 1999 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=9788171567515 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[1981|1981 წელს]], ათათურქის დაბადების 100 წლისთავზე, მის ხსოვნას [[გაერო]]მ და [[იუნესკო]]მ პატივი მიაგო და მიმდინარე წელი მსოფლიოში „ათათურქის წლად“ გამოაცხადა, ასევე მიიღო რეზოლუცია ათათურქის 100 წლის იუბილეზე, სადაც ის აღწერილია, როგორც „მებრძოლ ლიდერად კოლონიალიზმისა და იმპერიალიზმის წინააღმდეგ“ და „ხალხებს შორის ურთიერთგაგების გრძნობისა და მსოფლიოს ერებს შორის მტკიცე მშვიდობის შესანიშნავი წარმომჩენის, სადაც ის მთელი ცხოვრება მუშაობდა ხალხებს შორის ჰარმონიისა და თანამშრომლობის განსავითარებლად“.&lt;ref name=&quot;ATATURK: Creator of Modern Turkey2&quot;&gt;{{Cite web |title=ATATURK: Creator of Modern Turkey |url=http://www.columbia.edu/~sss31/Turkiye/ata/hayati.html |access-date=22 November 2017 |publisher=www.columbia.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151109083247/http://www.columbia.edu/~sss31/Turkiye/ata/hayati.html |archivedate=9 ნოემბერი 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Landau 19842&quot;&gt;{{Cite book |last=Landau |first=Jacob M. |url=https://books.google.com/books?id=8_n93Kq5PwMC&amp;q=1981+declared+ataturk+year&amp;pg=PR13 |title=Atatürk and the Modernization of Turkey |date=1984 |publisher=BRILL |isbn=978-9004070707 |language=en}}&lt;/ref&gt; ათათურქს ასევე მიენიჭა ჯილდო მსოფლიოში მშვიდობაზე ორიენტირებული საგარეო პოლიტიკისა და მეგობრობისთვის, განსაკუთრებით მეზობელ ქვეყნებთან მიმართებაში, როგორებიცაა [[ირანი]], [[იუგოსლავია]], [[ერაყი]] და [[საბერძნეთი]], ასევე ბალკანეთის პაქტის შექმნისთვის, რომელიც წინააღმდეგობას უწევდა ფაშისტური იტალიისა და ცარისტული ბულგარეთის ექსპანსიონიზმისთვის.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/balkan-pact-and-turkey.pdf Balkan Pact and Turkey]&quot; by Esra S. Değerli&lt;/ref&gt;

==სახელი==
ათათურქი დაიბადა, როგორც „მუსტაფა“. მეორე სახელი „ქემალი“ (რომელიც არაბულად ნიშნავს „სრულყოფილებას“ ან „სიმწიფეს“) მას მათემატიკის მასწავლებელის, კაპიტან მუსტაფა ეფენდის მიერ მიენიჭა. [[აფეთ ინანი]]ს მიხედვით, მისმა მასწავლებელმა ეს სახელი მას (ათათურქს) „მისი შესაძლებლობებისა და სიმწიფის აღფრთოვანებით დაარქვა“.&lt;ref&gt;Afet İnan, ''Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler'', Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1959, [https://books.google.com/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22 p. 8.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mustafa Kemal Atatürk |url=http://www.turkishembassy.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=300&amp;Itemid=317 |publisher=Turkish Embassy website |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927211519/http://www.turkishembassy.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=300&amp;Itemid=317 |archive-date=27 September 2007 |access-date=7 August 2007}}&lt;/ref&gt; სხვა წყაროების მიხედვით, მის მასწავლებელს სურდა ათათურქის სხვა მოსწავლეებისგან განსხვავება, რომელთაც ასევე ერქვათ „მუსტაფა“.&lt;ref&gt;Ali Fuat Cebesoy, ''Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları'', İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1967, [https://books.google.com/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22 p. 6.] ''Benim adım Mustafa. Senin adın da Mustafa. Arada bir fark olmalı, ne dersin, senin adının sonuna bir de Kemal koyalım.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rustow|first=Dankwart A.|author-link=|date=1968|title=Atatürk as Founder of a State|url=https://www.jstor.org/stable/20023842|journal=Daedalus|volume=97|issue=3|pages=793–828|jstor=20023842|issn=0011-5266|via=[[JSTOR]]}}&lt;/ref&gt; მწერალი [[ენდრიუ მანგო]] ვარაუდობს, რომ შესაძლოა მან თავად აირჩია ეს სახელი, ნაციონალისტი პოეტის, [[ნამიქ ქემალი]] პატივსაცემად.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', p. 37.&lt;/ref&gt; ჟურნალისტ ალკანის მიხედვით, ათათურქმა, როგორც ჩანს, ჯარში მოღვაწეობის წლებში მიიღო სახელი „ქემალი“.&lt;ref name=enis&gt;{{cite book|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|year=2020|author=Enis Dinç|page=180}}&lt;/ref&gt;

მას შემდეგ, რაც [[1934|1934 წელს]] პირადობის მოწმობა მიიღო გვარი „ათათურქი“, მისი სახელის ველში ჩაიწერა „ქემალ ათათურქი“, მაშინ, როდესაც სახელი „მუსტაფა“ საერთოდ გაქრა. [[1935|1935 წლის]] თებერვალში, ათათურქმა დაიწყო თავისი „ორიგინალური“ სახელის — „ქემალის“ გამოყენება. ჟურნალ „Tarama Dergisi“ (1934) მიხედვით ''ქემალი'' ნიშნავს „ფორტიფიკაციას“, „ციხესიმაგრეს“, „ჯარს“, „ფარს“. 1935 წლის [[4 თებერვალი|4 თებერვალს]], მთავრობის ოფიციალურმა საინფორმაციო სააგენტო „[[ანადოლუს სააგენტო]]მ“ შემდეგი განმარტება გააკეთა:&lt;ref name=enis /&gt;

{{ციტატა|ჩვენ მიერ გავრცელებული ინფორმაციის განმარტებისათვის, სახელი „ქემალი“, რომელსაც ათათურქი ატარებს, არ არის არაბული სიტყვა და არც არაბული სიტყვის ''kemal'' [„სიმწიფე“, „სრულყოფილება“] მნიშვნელობა გააჩნია. ათათურქის [ნამდვილი] სახელი არის ''Kamâl'', რომელიც თურქულად ნიშნავს ჯარს და ფორტიფიკაციას. რამდენადაც სახელში მოცემული ''a'' არბილებს ''k''-ს გამოთქმისას, სახელი აქცენტში უახლოვდება არაბული „ქემალის“ გამოთქმას. ეს არის მსგავსების სრული მასშტაბი. — ანადოლუს საინფორმაციო სააგენტო}}

თუმცა, ათათურქი [[1937|1937 წლის]] მაისის შემდგომ დაუბრუნდა „ქემალის“ ძველ მართლწერას. რბილი გადასვლის გამო, მან თავს არიდებდა სახელის გამოყენებას, როგორც შეეძლო, ან საერთოდ არ გამოიყენა იგი, ან ხელს აწერდა დოკუმენტებს, როგორც „K. Atatürk“. ამის ოფიციალური ახსნა არასოდეს გაკეთებულა. მიუხედავად ამისა, აშკარა იყო, რომ ათათურქის სახელის საკითხი [[თურქული ენა|თურქული ენის რეფორმას]] უკავშირდებოდა.&lt;ref name=enis /&gt;

==ადრეული წლები==
[[ფაილი:Turkishcon Salonika.jpg|thumb|left|upright|სახლი (დღეს [[ათათურქის მუზეუმი (სალონიკი)|მუზეუმი]]), სადაც ათათურქი დაიბადა და რომელიც მდებარეობს [[საბერძნეთი]]ს ქალაქ [[სალონიკი|სალონიკში]]]]
ათათურქი დაიბადა „აჰმეთ სუბაშის“ უბანში ან ისლაჰანეს ქუჩაზე (დღეს აპოსტოლუ პავლუს ქუჩა) მდებარე სახლში (დღეს მუზეუმი), „ქოჯა ქასიმფაშას“ უბანში, [[სალონიკი|სალონიკში]] (დღეს [[საბერძნეთი]]),&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Méropi Anastassiadou |url=https://books.google.com/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71 |title=Salonique, 1830–1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes |last2=Méropi Anastassiadou-Dumont |publisher=BRILL |year=1997 |isbn=978-90-04-10798-4 |page=71}}&lt;/ref&gt; [[ოსმალეთის იმპერია]]ში. მისი მშობლები იყვნენ [[ალი რიზა ეფენდი]], სამხედრო ოფიცერი წარმოშობით კოჯაჯიკიდან ([[ჩრდილოეთი მაკედონია]]), მოხელე და ხე-ტყით მოვაჭრე, და [[ზიუბეიდე ჰანიმი]]. მუსტაფას მხოლოდ და ჰყავდა, [[მაკბულე ათადანი]], რომელიც [[1956|1956 წელს]] გარდაიცვალა.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cemal Çelebi Granda |url=https://books.google.com/books?id=hFcwAQAAIAAJ |title=Cemal Granda anlatıyor |publisher=Pal Medya ve Organizasyon |year=2007 |isbn=978-9944-203-01-2}}&lt;/ref&gt;

ათათურქის წარმომავლობის შესახებ მითები და თეორიები საოცრად მრავალფეროვანი და კონტრასტულია.&lt;ref name=&quot;Zadrozna&quot; /&gt; ენდრიუ მანგოს მტკიცებულებით, ის მუსლიმი, [[თურქული ენა|თურქულენოვანი]] და არასტაბილურად საშუალო კლასის ოჯახიდან იყო.&lt;ref&gt;Andrew Mango ''Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey'', Overlook Press, 2002, {{ISBN|978-1-58567-334-6}}, [https://books.google.com/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+ p. 25-27], p.27ff. – &quot;Feyzullah's family is said to have come from the country near Vodina (now Edhessa in western Greek Macedonia). The surname Sofuzade, meaning 'son of a pious man', suggests that the ancestors of Zübeyde and Ali Rıza had a similar background. Cemil Bozok, son of Salih Bozok, who was a distant cousin of Atatürk and, later, his ADC, claims to have been related to both Ali Rıza's and Zübeyde's families. This would mean that the families of Atatürk's parents were interrelated. Cemil Bozok also notes that his paternal grandfather, Safer Efendi, was of Albanian origin. This may have a bearing on the vexed question of Atatürk's ethnic origin. Atatürk's parents and relatives all used Turkish as their mother tongue. This suggests that some at least of their ancestors had originally come from Turkey, since local Muslims of Albanian and Slav origin who had no ethnic connection with Turkey spoke Albanian, Serbo-Croat or Bulgarian, at least so long as they remained in their native land.'' ''But in looks Atatürk resembled local Albanians and Slavs.[...] But there is no evidence that either Ali Riza or Zübeyde was descended from such Turkish nomads.&quot; page 28; &quot;It is much more likely that Atatürk inherited his looks from his Balkan ancestors.[...] But Albanians and Slavs are likely to have figured among his ancestors.&quot;&lt;/ref&gt; მამამისი, ალი რიზა ეფენდი, ზოგიერთი ავტორის აზრით, წარმოშობით [[ალბანელები|ალბანელი]] იყო,&lt;ref&gt;Mango, Andrew, ''Atatürk: the biography of the founder of modern Turkey'', (Overlook TP, 2002), p. 27.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com.tr&quot;&gt;Jackh, Ernest, ''The Rising Crescent'', (Goemaere Press, 2007), [https://books.google.com/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother p. 31, ''Turkish mother and Albanian father'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;p. 144&quot;&gt;Isaac Frederick Marcosson, ''Turbulent Years'', Ayer Publishing, 1969, [https://books.google.com/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza p. 144.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Yale |last=Richmond |title=From Da to Yes: Understanding the East Europeans |url=https://archive.org/details/fromdatoyesunder0000rich |publisher=Intercultural Press Inc. |year=1995 |page=[https://archive.org/details/fromdatoyesunder0000rich/page/212 212]}}&lt;/ref&gt; თუმცა, [[ფალიჰ რიფკი ათაი]]ს, [[ვამიკ ვოლქანი]]ს, [[ნორმან იცხკოვიცი]]ს, [[მიუჟგიან ჯუნბური]]ს, [[ნუმან ქართალი]]ს და [[ჰასან იზეტინ დინამო]]ს აზრით, ალი რიზა ეფენდის წინაპრები [[თურქები]] იყვნენ, რომლებიც საბერძნეთში ანატოლიიდან, [[აიდინის პროვინცია]]ში მდებარე [[სიოქე]]ს რაიონიდან ჩამოვიდნენ.&lt;ref name=&quot;Çankaya17&quot;&gt;Falih Rıfkı Atay, ''Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar'', İstanbul: Betaş, 1984, p. 17. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vamık D. Volkan &amp; Norman Itzkowitz, ''Ölümsüz Atatürk'' (''Immortal Atatürk''), Bağlam Yayınları, 1998, {{ISBN|975-7696-97-8}}, p. 37, dipnote no. 6 (Atay, 1980, s. 17)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cunbur, Müjgân. ''Türk dünyası edebiyatçıları ansiklopedisi, 2. cilt'' (2004), Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı: &quot;Babası Ali Rıza Efendi (doğ. 1839), annesi Zübeyde Hanımdır, baba dedesi Hafız Ahmet Efendi, 14–15. yy.da Anadolu'dan göç ederek Makedonya'ya yerleşen Kocacık Yörüklerindendir.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kartal, Numan. ''Atatürk ve Kocacık Türkleri'' (2002), T.C. Kültür Bakanlığı: &quot;Aile Selânik'e Manastır ilinin Debrei Bâlâ sancağına bağlı Kocacık bucağından gelmişti. Ali Rıza Efendi'nin doğum yeri olan Kocacık bucağı halkı da Anadolu'dan gitme ve tamamıyla Türk, Müslüman Oğuzların Türkmen boylarındandırlar.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dinamo, Hasan İzzettin. ''Kutsal İsyan: Millî Kurtuluş Savaşı'nın Gerçek Hikâyesi, 2. cilt'' (1986), Tekin Yayınevi.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macedonia Travel Blog 2013&quot;&gt;{{Cite web |title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа) |url=https://whereismacedonia.org/mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa/ |date=24 May 2013 |website=Macedonia Travel Blog |access-date=23 April 2018 |archive-date=4 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104163319/http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141104163319/http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa |archivedate=4 ნოემბერი 2014 }}&lt;/ref&gt; ითვლება, რომ დედამისი, ზუბეიდე, თურქული წარმოშობისაა&lt;ref name=&quot;books.google.com.tr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;p. 144&quot; /&gt; და [[შევქეთ სურეია აიდემირი]]ს მიხედვით, ის წარმოშობით [[იორუკი]] იყო.&lt;ref&gt;Şevket Süreyya Aydemir, ''Tek Adam: Mustafa Kemal'', Birinci Cilt (1st vol.): 1881–1919, 14th ed., Remzi Kitabevi, 1997, {{ISBN|975-14-0212-3}}, p. 31. {{in lang|tr}}&lt;/ref&gt; სხვა წყაროების მიხედვით, დედამისი [[ებრაელები|ებრაელი]] (Scholem, 2007) ან [[ბულგარელები|ბულგარელი]] (Tončeva, 2009) იყო.&lt;ref name=&quot;Zadrozna&quot;&gt;{{Cite journal|title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context|first=Anna|last=Zadrożna|date=31 July 2017|journal=Nationalities Papers|volume=45|issue=4|pages=524–539|doi=10.1080/00905992.2017.1287690|s2cid=132176422 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, დედამისი ასევე შეიძლება [[ალბანელები|ალბანელი]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fodor |first=Marcel William |url=https://books.google.com/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his |title=South of Hitler |publisher=Houghton Mifflin |year=1939 |location=United States, University of Wisconsin – Madison |pages=73 |language=English |quote=His mother, Subeida, was the daughter of a small tenant of a farm in Southern Albania. According to such reliable evidence as I was able to collect, this blonde-haired, blue-eyed, robust woman was an Albanian whose mother, in turn, was a Macedonian. Mustapha Kemal with his blue eyes and blond hair resembled his... |access-date=9 March 2024 |archive-date=9 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309052849/https://books.google.com/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[მაკედონელები|მაკედონელი]] [[ტორბეშები|ტორბეში]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 October 1953 |title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522203055/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html |url-status=dead |archive-date=22 May 2010 |access-date=28 December 2023}}&lt;/ref&gt; ან მუსლიმი ბულგარელი ყოფილიყო.&lt;ref name=&quot;Zadrozna1&quot;&gt;{{Cite journal|title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context|first=Anna|last=Zadrożna|date=31 July 2017|journal=Nationalities Papers|volume=45|issue=4|pages=524–39|doi=10.1080/00905992.2017.1287690|s2cid=132176422 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ოსმალეთის დროს სალონიკში მცხოვრები დიდი ებრაული თემის გამო, მისი ბევრი [[ისლამიზმი|პრო-ისლამისტი]] მოწინააღმდეგე, რომლებიც [[ათათურქის რეფორმები|მისი რეფორმების]] მოწინააღმდეგენი იყვნენ, აცხადებდნენ, რომ ათათურქის წინაპრები „[[დიონმე]]“ (გარდაქმნილები) იყვნენ — ებრაელები, რომლებმაც საჯაროდ [[ისლამი]] მიიღეს, თუმცა, ფარულად მაინც [[იუდაიზმი]]ს ერთგულები დარჩნენ.&lt;ref&gt;Gershom Scholem, &quot;Doenmeh&quot;, ''Encyclopaedia Judaica'', 2nd ed.; Volume 5: Coh-Doz, Macmillan Reference USA, Thomson Gale, 2007, {{ISBN|0-02-865933-3}}, p. 732.&lt;/ref&gt;

ადრეულ წლებში, დედამ აიძულა ათათურქს რელიგიურ სკოლაში სწავლა, რაც მან მოკლე ვადაში და უხალისოდ შეასრულა. მოგვიანებით, მამამისის მითითებით სწავლობდა „შემსი ეფენდის სკოლაში“ (კერძო სკოლა, საერო სასწავლო გეგმით). შვიდი წლის ასაკში, ათათურქს მამა გარდაეცვალა.&lt;ref&gt;Bernd Rill: Kemal Atatürk. Rowohlt, Reinbek 1985&lt;/ref&gt; დედამისს სურდა, რომ მას ესწავლა მოვაჭრის პროფესია, მაგრამ მათ დაუკითხავად, [[1893 |1893 წელს]], ათათურქმა ჩააბარა სალონიკის სამხედრო სკოლაში. [[1896|1896 წელს]] იგი ჩაირიცხა [[ბიტოლა|მონასტირის]] სამხედრო სკოლაში (თანამედროვე [[ჩრდილოეთ მაკედონია]]). [[1899|1899 წლის]]&lt;ref name=&quot;Genelkurmay1&quot;&gt;T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, ''Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri'', Ankara: Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, p. 1. (თურქულად)&lt;/ref&gt; [[14 მარტი|14 მარტს]] ჩაირიცხა [[ოსმალეთის სამხედრო აკადემია]]ში, რომელიც მდებარეობდა ოსმალეთის დედაქალაქ [[სტამბოლის ისტორია|კონსტანტინოპოლში]], [[შიშლის რაიონი|შიშლის რაიონში]], ''პანგალთის'' უბანში,&lt;ref name=&quot;Çankaya29&quot;&gt;Falih Rıfkı Atay, ''Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar'', İstanbul: Betaş, 1984, p. 29. (თურქულად)&lt;/ref&gt; და რომელიც დაასრულა [[1902|1902 წელს]]. მოგვიანებით, 1905 წლის 11 იანვარს, დაამთავრა [[ოსმალეთის სამხედრო კოლეჯი]] კონსტანტინოპოლში.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay1&quot; /&gt;

== სამხედრო კარიერა ==
=== ადრეული წლები ===
სწავლის დასრულებიდან მალევე, ის პოლიციამ ანტიმონარქისტული საქმიანობისთვის დააკავა. რამდენიმეთვიანი პატიმრობის შემდეგ, იგი მისი ყოფილი სკოლის დირექტორის, რიზა ფაშას მხარდაჭერით გაათავისუფლეს.&lt;ref name=&quot;Atay&quot;&gt;Falih Rıfkı Atay: Çankaya, Pozitif Yayınları, İstanbul, 2004 {{ISBN|975-6461-05-5}}&lt;/ref&gt; გათავისუფლების შემდეგ, ათათურქი დაინიშნა [[დამასკო]]ში განლაგებული [[მეხუთე არმია (ოსმალეთის იმპერია)|მეხუთე არმიის]] [[შტაბი]]ს [[კაპიტანი (არმია)|კაპიტნათ]],&lt;ref name=&quot;Genelkurmay1&quot; /&gt; [[ალი ფუატ ჯებესოი|ალი ფუატთან]] (ჯებესოი) და [[ლიუტფი მიუფიტ იოზდეში|ლიუტფი მიუფიტთან]] (იოზდეში) ერთად.&lt;ref&gt;Mango, ''ibid'', p. 37.&lt;/ref&gt; შემდგომში ის შეუერთდა რეფორმისტ ოფიცერთა მცირე საიდუმლო რევოლუციურ საზოგადოებას სახელად „სამშობლო და თავისუფლება“ (''Vatan ve Hürriyet''), რომელსაც ხელმძღვანელობდა ვაჭარი [[მუსტაფა ჯანთექინი|მუსტაფა ელვანი]] (ჯანთექინი). [[1907|1907 წლის]] [[20 ივნისი|20 ივნისს]] მას მიენიჭა უფროსი კაპიტნის (''Kolağası'') წოდება და 1907 წლის [[13 ოქტომბერი|13 ოქტომბერს]] დაინიშნა [[ბიტოლა|მანასტირში]] განლაგებული [[მესამე არმია (ოსმალეთის იმპერია)|მესამე არმიის]] შტაბში.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay2&quot;&gt;T.C. Genelkurmay Başkanlığı Yayınları, ''ibid'', p. 2.&lt;/ref&gt; მოგვიანებით შეუერთდა [[ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტი|ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტს]] (''ეპკ''), საწევრო ნომრით 322, თუმცა, შემდგომ წლებში, ცნობილი იყო თავისი ოპოზიციონერობით და ხშირი კრიტიკით კომიტეტის ხელმძღვანელობის მიერ გატარებული პოლიტიკის მიმართ. [[1908|1908 წლის]] [[22 ივნისი|22 ივნისს]] დაინიშნა ოსმალეთის რკინიგზის ინსპექტორად [[აღმოსავლეთი რუმელია|აღმოსავლეთ რუმელიაში]] (''Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi'').&lt;ref name=&quot;Genelkurmay2&quot; /&gt; 1908 წლის ივლისში მონაწილეობა მიიღო [[ახალგაზრდა თურქების რევოლუცია]], რომელმაც სულთან [[აბდულჰამიდ II]] ძალაუფლება წაართვა და აღადგინა [[მეორე საკონსტიტუციო ერა|კონსტიტუციური მონარქია]].

[[ფაილი:Mustafa Kemal, Picardie Manevraları’nda, Fransa, 28 Eylül 1910.png|thumb|ათათურქი (წინა რიგი, მარცხნიდან მეორე) 1910 წლის 28 სექტემბერს, ოსმალელ დამკვირვებლებთან ერთად პიკარდის სამხედრო სწავლებაზე.]]

ათათურქი გამოდიოდა წინადადებით ჯარის დეპოლიტიზაციის შესახებ, რაც არ მოეწონათ ეპკ-ის ლიდერებს. შედეგად, იგი გაგზავნეს [[ოსმალეთის ტრიპოლიტანია|ტრიპოლიტანიის ვილაეთში]] (დღევანდელი [[ლიბია]], მაშინ [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] ნაწილი), 1908 წლის ბოლოსთვის იქ აფეთქებული ტომობრივი აჯანყების ჩახშობის მიზეზით.&lt;ref name=&quot;Atay&quot; /&gt; თუმცა, მიკუშის ცნობით, იგი ამ მისიაში მოხალისედ წავიდა,&lt;ref&gt;D.V.Mikusch: Zwichen Europe und Asien (translation Esat Mermi Erendor), İkarus Yayınları, İstanbul, 1981 {{ISBN|978-605-5834-32-6}} p. 67&lt;/ref&gt;  სადაც მან აჯანყება წარმატებით ჩაახშო და [[1909|1909 წლის]] იანვარში კონსტანტინოპოლში დაბრუნდა.

1909 წლის აპრილში, კონსტანტინოპოლში, ჯარისკაცთა ჯგუფმა დაიწყო კონტრრევოლუცია (იხ. [[31 მარტის ინციდენტი]]). ათათურქმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აჯანყების ჩახშობაში.&lt;ref&gt;Patrick Kinross: ''Rebirth of a Nation'' (translation Ayhan Tezel), Sander yayınları, İstanbul, 1972 p. 68&lt;/ref&gt;

[[1910|1910 წელს]] იგი გამოიძახეს [[ოსმალეთის ალბანეთი|ოსმალეთის ალბანეთის პროვინციებში]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1910, Albania broke a major uprising. Minister of War, Shefqet Mahmut Pasha, was personally involved in its printing. For this purpose decided to call his war headquarters Qemali Mustafa who was known as one of the generals prepared and laid him drafting the plan of operations. Mustafa at this time was in the Fifth Army Headquarters in Salonica. |url=http://albania.dyndns.org/Presse/2004/01102004.htm |publisher=Albania.dyndns.org |access-date=10 November 2012 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726010303/http://albania.dyndns.org/Presse/2004/01102004.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mustafa Atatürk had assisted in the military operation in Albania in 1910 |url=http://www.zeriyt.com/mustafa-ataturku-krijuesi-i-turqise-moderne-t37510.0.html |publisher=Zeriyt.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806013843/http://www.zeriyt.com/mustafa-ataturku-krijuesi-i-turqise-moderne-t37510.0.html |archive-date=6 August 2011 |access-date=10 November 2012}}&lt;/ref&gt; იმ დროს [[ისა ბოლეტინი]] ხელმძღვანელობდა ალბანურ აჯანყებებს [[კოსოვო]]ში, ასევე [[ალბანეთის აჯანყება (1910)|აჯანყება]] იყო ალბანეთშიც.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1912 &amp;#124; Aubrey Herbert: A Meeting with Isa Boletini |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html |publisher=Albanianhistory.net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022231544/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html |archive-date=22 October 2012 |access-date=29 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022231544/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html |archivedate=22 ოქტომბერი 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Enstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien, 1912–1939 Von Michael Schmidt-Neke&lt;/ref&gt; 1910 წელს ათათურქი შეხვდა ალბანელ პოლიტიკოსს, მწერალს და [[ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია|ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის]] ერთ-ერთ ხელმომწერს [[ექრემ ვლორა]]ს.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I remember well the meeting very interesting, I had casually with Mustafa Qemali in 1910, at the time, still a mere lieutenant |url=http://www.albislam.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1137:prezantim-per-librin-kujtime-&amp;catid=580:libri&amp;Itemid=774 |publisher=Albislam.com |access-date=10 November 2012 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226000429/http://www.albislam.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1137:prezantim-per-librin-kujtime-&amp;catid=580:libri&amp;Itemid=774 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;KUJTIME nga: Eqrem Bej Vlora. Ekrem Bey Vlora, Lebenserinnerungen – Teilband II: 1912–1925&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, 1910 წლის შემოდგომაზე, ათათურქი იყო ოსმალეთის სამხედრო დამკვირვებელთა შორის, რომლებიც ესწრებოდნენ პიკარდის სამხედრო წვრთნებს [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]]&lt;ref name=AnaBritannica/&gt; და 1911 წელს, მცირე ხნით მუშაობდა ომის სამინისტროში (Harbiye Nezareti), კონსტანტინოპოლში.

===თურქეთ-იტალიის ომი===
{{მთავარი|თურქეთ-იტალიის ომი}}
[[ფაილი:Kurmay Binbaşı Mustafa Kemal (Atatürk), Mücahit Bedevi Kuvvetleri önünde emirlerini yazdırırken. Trablusgarp.png|thumb|ათათურქი (მარცხნივ) ოსმალეთის არმიასა და ბედუინთა ძალებთან ერთად 1912 წელს [[დარნა]]ში.]]

[[1911]] წელს ის მოხალისედ იბრძოდა [[თურქეთ-იტალიის ომი|თურქეთ-იტალიის ომში]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Landau |first=Jacob M. |title=Atatürk and the Modernization of Turkey |publisher=Westview Press |year=1984 |isbn=0865319863 |location=Boulder, CO |page=17 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის]] ტრიპოლიტანიაში (დღეს [[ლიბია]]).&lt;ref&gt;Jacob M. Landau, (1984), p. 48&lt;/ref&gt; იგი ძირითადად იბრძოდა [[დარნა]]სა და [[ტობრუკი|ტობრუკთან]] ახლოს მდებარე რაიონებში.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; რეგიონში შემოჭრილი [[იტალიის სამეფო (1861-1946)|იტალიის]] არმია 150 000 კაცს შეადგენდა,&lt;ref name=&quot;Italian-Turkish War page 96&quot;&gt;William Henry Beehler, ''The History of the Italian-Turkish War'', page 96&lt;/ref&gt; რასაც დაუპირისპირდა 20 000 ბედუინი და 8 000 თურქი ჯარისკაცი.&lt;ref name=&quot;Italian-Turkish War page 14&quot;&gt;Beehler, p. 14&lt;/ref&gt; იტალიის მიერ ომის გამოცხადებამდე ცოტა ხნით ადრე, ლიბიაში მდებარე ოსმალეთის ჯარის დიდი ნაწილი გაიგზავნა ოსმალეთის იემენის ვილაეთში (დღეს [[იემენი]]), სადაც მათ უნდა ჩაეხშოთ აჯანყება, ამიტომ ოსმალეთის მთავრობამ არასაკმარისი რესურსი დატოვა ლიბიის ფრონტზე. [[ბრიტანეთის იმპერია|ბრიტანეთმა]], რომელიც აკონტროლებდა ოსმალეთის პროვინციებს ეგვიპტესა და სუდანს, არ მისცა საშუალება ოსმალეთს დამატებითი ძალების ეგვიპტის გავლით ლიბიაში გადასროლა. ოსმალელი ჯარისკაცები, მათ შორის ათათურქი, ლიბიაში არაბების ფორმაში ჩაცმულნი (რაც რისკს შეიცავდა ციხეში მოხვედრის, ეგვიპტეში მდებარე ბრიტანეთის ხელისუფლების მიერ შენიშვნის შემთხვევაში) ან მცირედ ხელმისაწვდომი ბორნით (იტალიელები, რომლებსაც ჰყავდათ ძლიერი საზღვაო ძალა და ფაქტობრივად აკონტროლებდნენ საზღვაო მარშრუტებს ტრიპოლისკენ) ჩავიდნენ. თუმცა, მიუხედავად ყველა დაბრკოლებისა, ათათურქის ძალებმა ლიბიაში არაერთხელ მოახერხეს იტალიელების მოგერიება, მაგალითად, [[1911|1911 წლის]] [[22 დეკემბერი|22 დეკემბერს]] [[ტობრუკის ბრძოლა]]ში.

[[1912|1912 წლის]] 16-17 იანვარს [[დერნის ბრძოლა (1912)|დერნას ბრძოლის]] დროს, როდესაც ათათურქის არმიას იტალიის არმიამ თავს დაესხა, ორმა იტალიურმა თვითმფრინავმა ბომბი ჩამოაგდო ოსმალეთის ძალების განლაგებულ პოზიციებზე. თავდასხმის შედეგად დაზიანებული შენობის ნანგრევებიდან ათათურქი ამოიყვანეს, რომელსაც მარცხენა თვალი დაზიანებული იყო, რაც მისი თვალის ქსოვილის მუდმივი დაზიანება გამოიწვია. თუმცა, დაზიანებამ არ გამოიწვია მხედველობის დაკარგვა. ის თითქმის ერთი თვის განმავლობაში მკურნალობდა. ორი კვირის შემდეგ სცადა დაეტოვებინა [[წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის საერთაშორისო მოძრაობა|წითელი ნახევარმთვარის]] სამედიცინო პუნქტი, მაგრამ როდესაც თვალის მდგომარეობა გაუარესდა, იძულებული გახდა დაბრუნებულიყო და მკურნალობა გაეგრძელებინა. 1912 წლის 6 მარტს, ათათურქი გახდა ოსმალეთის ჯარების მეთაური [[დერნა]]ში. ათათურქმა მოახერხა ქალაქისა და მისი მიმდებარე რეგიონის დაცვა და შენარჩუნება 1912 წლის 18 ოქტომბრამდე, სანამ თურქეთ-იტალიის ომის დასრულებამდე. 1912 წლის [[8 ოქტომბერი|8 ოქტომბერს]], [[ბალკანეთის ომები|ბალკანეთის ომის]] დაწყების შემდეგ, ათათურქი, [[ენვერ-ფაშა|ენვერ ბეი]], [[ფეთჰი ოქიარი|ფეთჰი ბეი]] და სხვა ოსმალელი სამხედრო მეთაურები ლიბიიდან უნდა დაბრუნებულიყვნენ ოსმალეთის [[რუმელია|ევროპულ ტერიტორიაზე]]. იტალიასთან ომის წაგების შემდეგ, [[ტრიპოლიტანია]], [[ფეცანი]] და [[კირენაიკა]] (სამი პროვინცია, რომლებიც დღევანდელ ერთიან ლიბიას წარმოადგენენ) 1912 წლის 18 ოქტომბერს ხელმოწერილი [[ლოზანის ხელშეკრულება (1912)|ლოზანის ხელშეკრულებაში]] (1912) შესაბამისად [[იტალიის სამეფო (1861-1946)|იტალიის სამეფოს]] გადაეცა. 1923 წლის შემდეგ, ისტორიკოსები ამ ხელშეკრულებას  „უშის ხელშეკრულება“ დაარქვეს, რომ განესხვავათ 2023 წელს ხელმოწერილი [[ლოზანის საზავო ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებისგან]], რომელიც იყო  [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს მოკავშირეებსა და [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეას]] შორის ხელმოწერილი საზავო ხელშეკრულება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Erik Goldstein |url=https://books.google.com/books?id=KWWKAgAAQBAJ&amp;pg=PA37 |title=Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991 |publisher=[[Routledge]] |year=2005 |isbn=9781134899128 |page=37 |access-date=15 May 2018 |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801001336/https://books.google.com/books?id=KWWKAgAAQBAJ&amp;pg=PA37 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===ბალკანეთის ომები (1912-1913)===
{{მთავარი|ბალკანეთის ომები}}
{{იხილეთ აგრეთვე|ბალკანეთის პირველი ომი|ბალკანეთის მეორე ომი}}

[[1912|1912 წლის]] [[1 დეკემბერი|1 დეკემბერს]] ათათურქი გადავიდა თავის ახალ შტაბში, [[გელიბოლუს ნახევარკუნძული|გალიპოლის ნახევარკუნძულზე]] და მონაწილეობა მიიღო [[ბალკანეთის პირველი ომი|ბალკანეთის პირველ ომში]], კერძოდ მონაწილეობა მიიღო [[თრაკია|თრაკიის]] სანაპიროზე მდებარე ბოლაირში ამფიბიურ დესანტის გადასროლაში, ფეთჰი ოქიარის მეთაურობით. თუმცა, ეს თავდასხმა ბრძოლის დროს გეორგი ტედოროვის&lt;ref&gt;Richard C. Hall, ''The Balkan Wars 1912–1913: Prelude to the First World War'', Routledge, 2002, [https://books.google.com/books?id=2-zAeObDX_gC&amp;dq=Georgi+Todorov+Bulair&amp;pg=PA81 p. 81.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423183855/https://books.google.com/books?id=2-zAeObDX_gC&amp;dq=Georgi+Todorov+Bulair&amp;pg=PA81 |date=23 April 2023 }}&lt;/ref&gt; დივიზიამ უკუაგდო.&lt;ref&gt;Edward J. Erickson, ''Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913'', Praeger, 2003, {{ISBN|0-275-97888-5}}, p. 255.&lt;/ref&gt;

[[1913|1913 წლის]] ივნისში, [[ბალკანეთის მეორე ომი]]ს დროს, ათათურქმა მონაწილეობა მიიღო ოსმალეთის არმიის ძალების&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Kemal Atatürk |language=en |url=https://www.britannica.com/biography/Kemal-Ataturk |access-date=21 November 2017 |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921175512/https://www.britannica.com/biography/Kemal-Ataturk |url-status=live }}&lt;/ref&gt; მიერ და [[ენვერ-ფაშა]]ს ხელმძღვანელობით, [[ედირნე]]ს (ძველი ადრიანოპოლი, რომელიც [[1365]]-[[1453]] წლებში ოსმალეთის იმპერიის დედაქალაქი იყო და ამით მის გათავისუფლებას უდიდესი ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა) და [[დიდიმოტიხონი]]ს გათავისუფლებაში.

[[1913|1913 წელს]] იგი დაინიშნა ოსმალეთის სამხედრო ატაშედ ბალკანეთის სახელმწიფოებში (მთავარი ოფისით [[სოფია]]ში, [[ბულგარეთი]]) და [[1914|1914 წლის]] [[1 მარტი|1 მარტს]] მიენიჭა „ქაიმაქამის“ ([[ვიცე-პოლკოვნიკი]]/[[პოლკოვნიკი]]) წოდება.&lt;ref name=&quot;Genelkurmay1&quot; /&gt; ბულგარეთში ყოფნისას იგი საახალწლო წვეულების დროს გაიცნო დიმიტრინა კოვაჩევა, ბულგარელი გენერლის სტილიან კოვაჩევის ქალიშვილი (რომლის წინააღმდეგ იბრძოდა ბალკანეთის ომების დროს), რომელმაც ცოტა ხნის წინ დაამთავრა განათლება [[შვეიცარია]]ში და რომელიც შეუყვარდა მას.&lt;ref name=&quot;DimitrinaKovacheva&quot;&gt;{{Cite web |title=Atatürk'ün Bulgar aşkı belgesel oldu |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ataturkun-bulgar-aski-belgesel-oldu-4272436 |date=18 April 2006 |publisher=Hürriyet |access-date=15 March 2020 |archive-date=10 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710134141/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ataturkun-bulgar-aski-belgesel-oldu-4272436 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; საახალწლო მიღებაზე მოცეკვავე წყვილი მომდევნო დღეებში ფარულად დაიწყეს შეხვედრა.&lt;ref name=DimitrinaKovacheva/&gt; ათათურქმა ორჯერ სთხოვა დიმიტრინას მშობლებს მისი ხელი (მეორედ [[1915|1915 წელს]], [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს მსვლელობისას) და ორივეჯერ მიიღო უარი, შედეგად მთელი ცხოვრება განიცდიდა ამას.&lt;ref name=DimitrinaKovacheva/&gt;

=== პირველი მსოფლიო ომი (1914-1918) ===
{{მთავარი|პირველი მსოფლიო ომი}}
{{იხილეთ აგრეთვე|გალიპოლის ბრძოლა}}
[[ფაილი:Tasviri Efkar Oct 29, 1915.jpg|thumb|right|[[ჯევათ ჩობანლი|ჯევათ ფაშა]] და მუსტაფა ქემალი გაზეთ „Tasvîr-i Efkâr“-ის გარეკანზე, 29 ოქტომებრი 1915]]

[[1914|1914 წელს]] [[ოსმალეთის იმპერია]]  ჩაირთო [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომში]] ევროპულ და ახლო აღმოსავლეთის საბრძოლო ველებზე, ცენტრალური სახელმწიფოების მხარეს. ათათურქს, [[გალიპოლის ბრძოლა|გალიპოლის ბრძოლის]] დროს [[მეხუთე არმია (ოსმალეთის იმპერია)|მეხუთე არმიის]] მე-19 დივიზიის ორგანიზება და მეთაურობა დაევალა. შემდგომში გახდა საბრძოლო ფრონტის ხაზის მეთაური, მას შემდეგ, რაც სწორად იწინასწარმეტყველა, თუ სად შეუტევდნენ მათ მოკავშირეების ძალები. ამ პოზიციას იკავებდა, სანამ მოკავშირეები დატოვებდნენ დაკავებულ ტერიტორიებს. გალიპოლის ბრძოლის შემდეგ, [[1916|1916 წლის]] [[14 იანვარი|14 იანვრამდე]] ათათურქმა სამხედრო სამსახური [[ედირნე]]ში გაიარა. შემდეგ იგი დაინიშნა მეორე არმიის XVI სამხედრო კორპუსის მეთაურად და გაგზავნეს კავკასიის ფრონტზე, სადაც რუსეთის იმპერიის მასიური შეტევის შედეგად, რუსულმა არმიამ მიაღწია ანატოლიის საკვანძო ქალაქებს. 7 აგვისტოს, მან თავისი ჯარებით გადავიდა კონტრშეტევაზე.&lt;ref name=&quot;lengyel68&quot;&gt;Lengyel, ''They called him Atatürk'', 68&lt;/ref&gt; მისმა ორმა დივიზიამ დაიპყრო [[ბითლისი]] და [[მუში]], რამაც ჩაშალა რუსული სარდლობის გათვლები.&lt;ref name=&quot;kinross100&quot;&gt;Patrick Kinross, ''Atatürk: The Rebirth of a Nation'', 100&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Ataturk13.JPG|thumb|right|მუსტაფა ქემალი ოსმალეთის სამხედრო ოფიცრებთან ერთად, [[გალიპოლის ბრძოლა|გალიპოლის ბრძოლის]] დროს, ჩანაქქალე, 1915 წელი.]]
ამ გამარჯვების შემდეგ, [[კონსტანტინოპოლი]]ს [[ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტი]]ს მთავრობამ  [[ჰიჯაზი|ჰიჯაზში]] ახალი არმიის შექმნა (''Hicaz Kuvve-i Seferiyesi'') შესთავაზა  და მის მეთაურად ათათურქის დანიშვნა უნდოდა, თუმცა, მან უარი თქვა ამ წინადადებაზე და ეს არმია არასოდეს შექმნილა.&lt;ref name=&quot;AnaBritannica&quot;&gt;Ana Britannica (1987) Vol. 2 (Ami – Avr): ''Atatürk, Mustafa Kemal''. p. 490.&lt;/ref&gt; სამაგიეროდ, [[1917|1917 წლის]] [[7 მარტი|7 მარტს]] ათათურქი XVI სამხედრო კორპუსის მეთაურობიდან მეორე არმიის მთავარ სარდლად დაწინაურდა, ამავე დროს რუსულმა ჯარებმა მალევე დატოვეს თურქეთის ტერიტორია, მას შემდეგ, რაც [[რუსეთის რევოლუცია]] დაიწყო.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt;&lt;ref name=lengyel68/&gt;

[[1917|1917 წლის]] ივლისში დაინიშნა [[მეშვიდე არმია (ოსმალეთის იმპერია)|მეშვიდე არმიის]] სარდლად, სადაც ის 1917 წლის [[7 აგვისტო]]ს შეცვალა [[ფევზი ჩაქმაქი|ფევზი ფაშა]], რომელიც იყო გერმანელი გენერლის, [[ერიხ ფონ ფალკენხაინი]]ს „[[ილდირიმი (სამხედრო ჯგუფი)|ილდირიმის]]“ არმიის ჯგუფის მეთაურობის ქვეშ (მას შემდეგ, რაც გენერალი [[ედმუნდ ალენბაი]]ს მეთაურობის ქვეშ ბრიტანულმა ძალებმა 1917 წლის დეკემბერში [[იერუსალიმი]] აიღეს, [[1918|1918 წლის]] დასაწყისში ერიხ ფონ ფალკენხაინი [[ოტო ლიმან ფონ სანდერსი|ოტო ლიმან ფონ სანდერსმა]] ჩაანცვლა „ილდირიმის“ არმიის ჯგუფის მეთაურად).&lt;ref name=AnaBritannica/&gt; მუსტაფა ქემალს გენერალ ფალკენხაინთან კარგი ურთიერთობა არ ჰქონდა და [[ისმეთ ინენიუ|ისმეთ ფაშასთან]] ერთად [[სავეზირო|დიდ ვეზირს]], [[თალაათ-ფაშა]]ს, პალესტინის ფრონტზე არსებული მძიმე ვითარებისა და ადეკვატური რესურსების ნაკლებობის შესახებ ანგარიში მისწერეს. თუმცა, თალაათ-ფაშამ უგულებელყო მათი შენიშვნები და უარი თქვა მათ წინადადებაზე, ჩრდილოეთით, [[ოსმალეთის სირია]]ში ([[ბეირუთის ვილაიეთი]]ს, [[დამასკოს ვილაიეთი]]ს და [[ალეპოს ვილაიეთი]]ს ტერიტორიებზე) უფრო ძლიერი თავდაცვითი ხაზის შექმნაზე, სადაც გერმანელების ნაცვლად თურქები იქნებოდნენ არმიის მეთაურები.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt; მისი შენიშვნების უგულებელყოფის შემდეგ, ათათურქმა დატოვა მეშვიდე არმია და [[სტამბოლი|კონსტანტინოპოლში]] დაბრუნდა. იქ მას დაევალა მემკვიდრე პრინცის (და მომავალი სულთნის) [[მეჰმედ VI]]-ის თანხლება [[ავსტრია-უნგრეთის იმპერია|ავსტრია-უნგრეთსა]] და [[გერმანია]]ში მატარებლით მოგზაურობისას. გერმანიაში ყოფნისას, მუსტაფა ქემალმა მოინახულა [[დასავლეთის ფრონტი (პირველი მსოფლიო ომი)|დასავლეთის ფრონტზე]] არსებული გერმანული საბრძოლო ხაზები და დაასკვნა, რომ [[ცენტრალური სახელმწიფოები|ცენტრალური ძალები]] მალე წააგებდნენ ომს. მან არ დააყოვნა და თავისი აზრის ღიად მოახსენა კაიზერ [[ვილჰელმ II (გერმანიის იმპერია)|ვილჰელმ II-სა]] და მისი მაღალი რანგის გენერლებისთვის.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt; დაბრუნების გზაზე, ის 1918 წლის [[30 მაისი]]დან [[28 ივლისი|28 ივლისამდე]] ხანმოკლე დროით გაჩერდა [[კარლოვი-ვარი|კარლსბადსა]] და [[ვენა]]ში სამედიცინო მკურნალობისთვის.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt;

[[ფაილი:Mustafa Kemal Atatürk (1918).jpg|thumb|right|მუსტაფა ქემალი 1918 წელს, როგორც „ილდირიმის“ არმიის ჯგუფის მეთაური]]

მას შემდეგ, რაც [[მეჰმედ VI]]-მ 1918 წლის ივლისში ოსმალეთის იმპერიის ახალი სულთანი გახდა, მან მუსტაფა ქემალი კონსტანტინოპოლში დაიბარა და 1918 წლის ივლისსა და აგვისტოში რამდენიმე შეხვედრის შემდეგ, იგი პალესტინაში მეშვიდე არმიის მეთაურად დანიშნა.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jäschke|first=Gotthard|date=1975|title=Mustafa Kemal und England in Neuer Sicht|url=https://www.jstor.org/stable/1569959|journal=Die Welt des Islams|volume=16|issue=1/4|page=169|doi=10.2307/1569959|jstor=1569959|issn=0043-2539|access-date=26 September 2021|archive-date=25 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925074533/https://www.jstor.org/stable/1569959|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; მუსტაფა ქემალი 1918 წლის [[26 აგვისტო]]ს [[ალეპო]]ში ჩავიდა, შემდეგ კი სამხრეთით, [[ნაბლუსი|ნაბლუსში]], თავის შტაბ-ბინისკენ განაგრძო გზა. მეშვიდე არმია ფრონტის ხაზის ცენტრალურ ნაწილს აკონტროლებდა. [[19 სექტემბერი|19 სექტემბერს]], [[მეგიდოს ბრძოლა|მეგიდოს ბრძოლის]] დაწყებისას, მერვე არმია სანაპირო ფლანგს აკონტროლებდა, მაგრამ ფლანგი დაიშალა და ლიმან ფაშამ მეშვიდე არმიას უბრძანა ჩრდილოეთით უკან დახევა, რათა ბრიტანელებს არ მოექციათ მდინარე [[იორდანე]] ალყაში. მეშვიდე არმია მდ. იორდანესკენ დაიხია, მაგრამ 1918 წლის [[21 სექტემბერი|21 სექტემბერს]] უკან დახევისას, ბრიტანეთის საჰაერო დაბომბვისას ნაბლუსთან განადგურდა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RAF History – Bomber Command 60th Anniversary |url=http://www.raf.mod.uk/bombercommand/h144.html |publisher=Raf.mod.uk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012161627/http://www.raf.mod.uk/bombercommand/h144.html |archive-date=12 October 2012 |access-date=29 October 2012 }}&lt;/ref&gt; მიუხედავად ამისა, მუსტაფა ქემალმა, ალეპოს ჩრდილოეთით თავდაცვითი ხაზის შექმნა მოახერხა. [[პატრიკ ბალფური, მე-3 ბარონ კინროსი|ლორდ კინროსის]] თქმით, მუსტაფა ქემალი ომში ერთადერთი თურქი გენერალი იყო, რომელსაც არასდროს განუცდია დამარცხება.&lt;ref&gt;Patrick Kinross, ''Rebirth of a Nation'' (translation Ayhan Tezel), Sander yayınları, İstanbul, 1972 p. 210&lt;/ref&gt;

ომი [[მუდროსის დროებითი ზავი|მუდროსის ზავით]] დასრულდა, რასაც ხელი [[1918|1918 წლის]] [[30 ოქტომბერი|30 ოქტომბერს]] მოაწერეს და [[ოსმალეთის იმპერია]]ში მყოფ ყველა გერმანულ და ავსტრო-უნგრეთის ჯარს დრო მიეცა უკან დასახევად. [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბერს]], მუსტაფა ქემალი დაინიშნა „ილდირიმის“ არმიის ჯგუფის მეთაურად, რა დროსაც შეცვალა ამ თანამდებობაზე ლიმან ფონ სანდერსი. მუსტაფა ქემალმა ასევე დააორგანიზა იარაღის დარიგების პროცესს [[გაზიანთეფი|ანთეფის]] მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის, დამპყრობელი მოკავშირეების წინააღმდეგ თავდაცვითი ბრძოლის შემთხვევისთვის.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt;

მუსტაფა ქემალის ბოლო მოქმედება ოსმალეთის არმიის შემადგენლობაში, სამხრეთში დარჩენილი თავდაცვითი ხაზიდან ოსმალეთის ჯარების დაბრუნების ორგანიზება იყო. 1918 წლის ნოემბრის დასაწყისში, „ილდირიმის“ არმიის ჯგუფი ოფიციალურად დაიშალა და მუსტაფა ქემალი 1918 წლის [[13 ნოემბერი|13 ნოემბერს]] [[სტამბოლის ოკუპაცია|ოკუპირებულ კონსტანტინოპოლში]], ოსმალეთის დედაქალაქში დაბრუნდა.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt; გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, კონსტანტინოპოლში ყოფნის დროს, გააგრძელა მუშაობა „ომის სამინისტროს“ (''Harbiye Nezareti'') შტაბ-ბინაში, სადაც მუშაობა ქალაქში [[1919 |1919 წლის]] [[16 მაისი|16 მაისამდე]] გააგრძელა.&lt;ref name=AnaBritannica/&gt; [[ოსმალეთის იმპერიის დაყოფა|ოსმალეთის იმპერიის დაყოფის]] გეგმის შესაბამისად, [[ანტანტა|მოკავშირეებმა]] (ბრიტანეთი, იტალია, საფრანგეთი და საბერძნეთი) [[ანატოლია]] დაიკავეს. კონსტანტინოპოლის ოკუპაციამ, რასაც მოჰყვა ასევე [[სმირნის ოკუპაცია|იზმირის ოკუპაცია]] (იმ დროს ოსმალეთის ორი უდიდესი ქალაქი), [[თურქული ეროვნული მოძრაობა|თურქული ეროვნული მოძრაობის]] დაარსების და [[თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის|დამოუკიდებლობისთვის ომის]] დაწყების მიზეზი გახდა.&lt;ref&gt;Mustafa Kemal Pasha's speech on his arrival in Angora (now Ankara) in November 1919&lt;/ref&gt;

===გენოციდების საკითხი და მუსტაფა ქემალი===
მუსტაფა ქემალი არ იყო ჩართული [[სომხების გენოციდი|სომხების გენოციდში]]. თუმცა, კამათის საგანი გახდა მისი კრიტიკული ან მხარდამჭერი დამოკიდებულება გენოციდის მიმართ.{{sfn|Ulgen|2010}} ადგილობრივ აუდიტორიასთან გამოსვლებში მუსტაფა ქემალმა თურქები ნებისმიერი დანაშაულის ჩადენაში უდანაშაულოდ გამოიყვანა.{{sfn|Baer|2020|p=82}}{{sfn|Göçek|2011|pp=43–44}}{{sfn|Ulgen|2010|pp=384–386, 390}} მოგვიანებით გავრცელებული ინფორმაციით, მან ჩუმად გამოთქვა თავისი უკმაყოფილება ამ მოვლენების მიმართ. მაგალითად, [[აშშ]]-ის გენერალმა [[ჯეიმზ ჰარბორდი|ჯეიმზ ჰარბორდმა]], რომელიც ხელმძღვანელობდა სომხური კრიზისის ამერიკულ გამოძიებას, ათათურქს [[1919 |1919 წლის]] სექტემბერში შეხვდა.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Cite book |last=Akçam |first=Taner |title=A Shameful Act |year=1999 |isbn=9780805079326}}&lt;/ref&gt; ჰარბორდის თქმით, ათათურქმა დაგმო დეპორტაციები და გენოციდი, რომელიც „ერთიანობისა და პროგრესის მოძრაობის“ უმცირესობათა ფრაქციის ქმედებად შეაფასა. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი აღიარება საჯაროდ არ გაკეთებულა მისი მხრიდან, შემდგომ პერიოდში, ათათურქმა [[1920|1920 წელს]], თურქეთის პარლამენტში გამოსვლისას, მოვლენებს „სამარცხვინო აქტი“ უწოდა.&lt;ref name=&quot;:222&quot; /&gt; ომისშემდგომ პერიოდში, თურქი ნაციონალისტები გენოციდის დამნაშავეებისა და მათი მომხრეების მხარდაჭერაზე იყვნენ დამოკიდებული და გადარჩენილი სომეხი მოსახლეობის დაბრუნება მათი ნაციონალისტური ამბიციებისთვის სასიკვდილო საფრთხედ აღიქმებოდა და შესაბამისად,{{sfn|Zürcher|2011|p=316}}{{sfn|Cheterian|2015|p=155}} შეუძლებელი იყო მათი დაბრუნება. მუსტაფა ქემალის მომხრეების პასუხისმგებლობა იყო ანატოლიიდან ქრისტიანი მოსახლეობის განდევნა და მკვლელობა.{{sfn|Bozarslan ''et al.''|2015|p=311}}{{sfn|Nichanian|2015|pp=229–230, 242}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=The expulsion of non-Turkish ethnic and religious groups from Turkey to Syria during the 1920s and early 1930s {{!}} Sciences Po Mass Violence and Resistance - Research Network |url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/expulsion-non-turkish-ethnic-and-religious-groups-turkey-syria-during-1920s-and-early-1930s.html |website=www.sciencespo.fr |access-date=23 April 2025 |language=en |date=15 April 2019}}&lt;/ref&gt; თურქ გენერლებს უბრძანეს „სომხეთის ფიზიკურად და პოლიტიკურად განადგურება“.{{sfn|Kévorkian|2020|pp=164–165}}{{sfn|Nichanian|2015| p=238}} თურქეთის არმიამ [[სამხრეთი კავკასია|ამიერკავკასიაში]] თითქმის 100 000 სომეხი გაანადგურა, ხოლო კიდევ 100 000 [[კილიკია|კილიკიიდან]] გაიქცა [[საფრანგეთ-თურქეთის ომი|საფრანგეთის გასვლის]] დროს.{{sfn|Nichanian|2015| p=238}} [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დაარსების შემდეგ, „ერთიანობისა და პრეგრესის მოძრაობის“ წევრ ომის დამნაშავეებს იმუნიტეტი მიენიჭათ{{sfn|Dadrian|Akçam|2011|p=104}} და იმავე წლის ბოლოს, [[ლოზანის საზავო ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებამ]] დაადგინა თურქეთის ამჟამინდელი საზღვრები და ბერძნული მოსახლეობის განდევნა. ხელშეკრულების არამუსლიმი უმცირესობების დაცვის დებულებებს არ ჰქონდა აღსრულების მექანიზმი და პრაქტიკაში არ მუშაობდა.{{sfn|Kieser|2018|p=28}}{{sfn|Suny|2015|pp=367–368}} სომხები, რომლებმაც დეპორტაციის თავიდან აცილება მოახერხეს და რომლებიც დედაქალაქის გარეთ ცხოვრობდნენ, [[1923|1923 წლის]]{{sfn|Cheterian|2015|p=203}}{{sfn|Suciyan|2015|p=65}} შემდეგაც იძულებითი ისლამიზაციისა და გოგონების გატაცების მსხვერპლნი გახდნენ, ხოლო სირიაში გაძევების პროცესი [[1929|1929 წლამდე]] გაგრძელდა.{{sfn|Kévorkian|2020|p=161}}

===თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის===
{{მთავარი|თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის}}
{{იხილეთ აგრეთვე|დიდი ეროვნული ასამბლეის მთავრობა (თურქეთი)}}
[[ფაილი:Ataturk25.JPG|thumb|right|მუსტაფა ქემალი (მარჯვნივ) [[ანკარა]]ში [[ისმეთ ინენიუ|ისმეთ ფაშასთან]] (მარცხნივ) ერთად]]

[[1918|1918 წლის]] დეკემბრისთვის, იატაკქვეშა „ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტის“ (ეპკ) წინააღმდეგობის ორგანიზაციის, „[[ქარაქოლის საზოგადოება|ქარაქოლის]]“ ლიდერებმა მუსტაფა ქემალს [[ანტანტა|ანტანტის]] წინააღმდეგ საწინააღმდეგო მოძრაობის ხელმძღვანელობა შესთავაზეს. ისტორიკოსი [[ერიკ-იან ციურხერი]] ამტკიცებდა, რომ ქემალი განსაკუთრებით მოსაწონი კანდიდატი იყო, რადგან ის „ნდობით სარგებლობდა, როგორც ერთიანობის მომხრესა და პატრიოტს, აგრეთვე ის არც ისე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული არც [[ენვერ-ფაშა|ენვერსა]] და [[თალაათ-ფაშა|თალათის]] მმართველ ძალასთან და არც სომხების მასობრივ ხოცვა-ჟლეტვასთან იყო დაკავშირებული“.{{sfn|Ulgen|2010|p=373}}

[[1919|1919 წლის]] [[30 აპრილი|30 აპრილს]], ''„Fahri Yaver-i Hazret-i Şehriyari“''-მ („მისი უდიდებულესობა სულთნის საპატიო ადიუტანტი“), [[მირლივა]]ს წოდებით, მუსტაფა ქემალი მეცხრე არმიის ჯარების ინსპექტორად დაინიშნა, რათა დარჩენილი ოსმალეთის სამხედრო დანაყოფების რეორგანიზაციასა და შიდა უსაფრთხოების გაუმჯობესებაზე ეზრუნა. ამ დანიშვნამ, იგი ფაქტობრივად ანატოლიის სრულუფლებიან წარმომადგენლად აქცია, რაც მას რეგიონში მყოფ ყველა სამოქალაქო თუ სამხედრო პერსონალზე პასუხისმგებლობას ანიჭებდა.&lt;ref&gt;Andrew Mango, ''Atatürk'', John Murray, 1999, {{ISBN|978-0-7195-6592-2}}, p. 214.&lt;/ref&gt; 1919 წლის [[19 მაისი|19 მაისს]] ის [[სამსუნი|სამსუნში]] ჩავიდა. უპირველესი მიზანი ჰქონდა ოკუპანტი ძალების წინააღმდეგ ორგანიზებული [[თურქეთის ეროვნული მოძრაობა|ეროვნული მოძრაობის]] ჩამოყალიბება. 1919 წლის ივნისში მან გამოსცა [[ამასიის ცირკულარი]], რომლითაც გამოაცხადა, რომ ქვეყნის დამოუკიდებლობა საფრთხეში იყო. იმავე წლის 8 ივლისს ოსმალეთის არმია დატოვა, ხოლო ოსმალეთის მთავრობამ მისი დაპატიმრების ორდერი გასცა. თუმცა, [[ქიაზიმ ქარაბექირი|ქიაზიმ ქარაბექირმა]] და აღმოსავლეთ ანატოლიაში მოქმედმა სხვა სამხედრო მეთაურებმა მუსტაფა ქემალს მხარდაჭერა გამოუცხადეს და ის თავიანთ ლიდერად აღიარეს.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Findley|first=Carter V.|title=Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity: A History, 1789-2007|date=2010-09-21|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-15260-9|pages=222|language=en}}&lt;/ref&gt;

1919 წლის [[4 სექტემბერი|4 სექტემბერს]], ათათურქმა [[სივასი|სივასში]] [[სივასის კონგრესი|კონგრესი]] მოიწვია. თურქეთის სხვადასხვა პროვინციაში, მოკავშირეების მოწინააღმდეგეებმა გამოსცეს დეკლარაცია სახელწოდებით „Misak-ı Millî“ („ეროვნული პაქტი“). მუსტაფა ქემალი კონგრესის აღმასრულებელი კომიტეტის ხელმძღვანელად დაინიშნა,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Rustow, Dankwart A. (1968). pp.794–795&lt;/ref&gt; რამაც მას მომავალი პოლიტიკის გასატარებლად საჭირო ლეგიტიმაცია მისცა.&lt;ref&gt;Patrick Kinross: ''Rebirth of a Nation'' (translation Ayhan Tezel), Sander yayınları, İstanbul, 1972 p.293&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; პროცესის დასრულების შემდეგ გუბერნატორებისა და მეთაურების ჯგუფმა ერთგულება აღუთქვა მის წარმომადგენლობით კომიტეტს, ხოლო ისინი, ვინც არ დაემორჩილნენ, ნაციონალისტმა აგენტებმა დაამხეს. ამავე დროს სტამბოლის მთავრობამ [[ამასიის პრიტოკოლი]]თ ნაციონალისტური დღის წესრიგის დაცვაზე აიღო ვალდებულება.

[[ოსმალეთის პარლამენტი]]ს ბოლო [[ოსმალეთის იმპერიის საერთო არჩევნები (1919)|არჩევნებში]], რომელიც [[1919|1919 წლის]] დეკემბერში ჩატარდა, აბსოლუტური უმრავლესობა არჩევნებში „ანატოლიისა და რუმელიის უფლებათა დაცვის ასოციაციის“ (''Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'') კანდიდატებმა მოიპოვეს, რომელსაც მუსტაფა ქემალი ხელმძღვანელობდა, რომელიც თავად იმ დროისთვის ანგორაში დარჩა, რომელიც ამჟამად [[ანკარა|ანკარის]] სახელითაა ცნობილი. პარლამენტის მეოთხე (და ბოლო) ვადა კონსტანტინოპოლში [[1920|1920 წლის]] [[12 იანვარი|12 იანვარს]] გაიხსნა. იგი ბრიტანულმა ძალებმა 1920 წლის [[18 მარტი|18 მარტს]], „Misak-ı Millî“ („ეროვნული პაქტი“) მიღებიდან მალევე დაშალა. ეს დაემთხვა მოკავშირეთა ძალების მიერ [[სტამბოლის ოკუპაცია|ქალაქის ოკუპაციის]] ფაქტს. ამის საპასუხოდ, მუსტაფა ქემალმა ანგორაში დაფუძნებულ ახალ თურქულ პარლამენტში — „[[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|დიდი ეროვნული კრებაში]]“, ეროვნული არჩევნების ჩატარება გადაწყვიტა.&lt;ref name=&quot;feroz50&quot;&gt;Ahmad, ''The Making of Modern Turkey'', 50&lt;/ref&gt; 1920 წლის [[23 აპრილი|23 აპრილს]], მუსტაფა ქემალის ხელმძღვანელობით ეროვნული ასამბლეა გაიხსნა და ათათურქიც ასამბლეის სპიკერი გახდა. ამ ფაქტმა ფაქტობრივად ქვეყანაში [[დიარქია|დიარქიის]] მდგომარეობა შექმნა.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Heper |first1=Metin |title=The Routledge Handbook of Modern Turkey |last2=Sayari |first2=Sabri |date=7 May 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-30964-9 |pages=41 |language=en}}&lt;/ref&gt; 1920 წლის მაისში, ორ მთავრობას შორის ძალაუფლებისთვის ბრძოლამ თურქეთის [[სტამბოლის სასამართლო პროცესები (1919-1920)|სამხედრო სასამართლოს]] მიერ მუსტაფა ქემალისთვის დაუსწრებლად სიკვდილით დასჯით განაჩენის გამოტანა გამოიწვია.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|last1=Dadrian|first1=Vahakn N.|title=Judgment at Istanbul: The Armenian Genocide Trials|last2=Akçam|first2=Taner|date=2011|publisher=Berghahn Books|isbn=978-0-85745-251-1|pages=196, 199|language=en|author-link=Vahakn Dadrian|author-link2=Taner Akçam}}&lt;/ref&gt; მუსტაფა ქემალთან ერთად სიკვდილით დასჯა მიესაჯათ [[ედიფ ადივარ ჰალიდე|ჰალიდე ედიფს]] (ადივარი) და [[ალი ფუატ ჯებესოი|ალი ფუატს]] (ჯებესოი).&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book|last=Macfie|first=A.L.|title=Atatürk|publisher=[[Routledge]]|year=2014|isbn=978-1-138-83-647-1|pages=97|author-link=A. L. Macfie}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:The Abilene Daily Reporter (Abilene, Tex.), Vol. 24, No. 133, Ed. 1 Friday, October 13, 1922 - DPLA - 4f8cde42a03b2ac9f5ff0aa395b4babf (page 1) (cropped).jpg|thumb|left|[[ტეხასი|ტეხასში]] არსებული ''[[Abilene Reporter-News]]'' 1922 წლის 13 ოქტომბერს დაწერა, რომ მუსტაფა ქემალი „თურქეთის [[ჯორჯ ვაშინგტონი]]ა“]]

[[1920|1920 წლის]] [[10 აგვისტო]]ს, ოსმალეთის [[სავეზირო|დიდმა ვეზირმა]], [[დამატი ფერიდ-ფაშა|დამათ ფერიდ ფაშამ]] ხელი მოაწერა [[სევრის ხელშეკრულება]]ს, რითაც დასრულდა [[ოსმალეთის იმპერიის დაყოფა|ოსმალეთის იმპერიის დაყოფის]] გეგმა, მათ შორის იმ რეგიონების დაყოფა, რომლებსაც თურქი ნაციონალისტები თავიანთ სამშობლოდ მიიჩნევდნენ. მუსტაფა ქემალმა კი მოითხოვა ქვეყნის სრული დამოუკიდებლობა და თურქული უმრავლესობის ინტერესების დაცვა „თურქულ მიწაზე“. მან დაარწმუნა ეროვნული ასამბლეა შეეკრიბა ეროვნული არმია. ეროვნული არმია ამით დაუპირისპირდა მოკავშირეთა საოკუპაციო ძალების მიერ მხარდაჭერილ ხალიფატის არმიას და მისი უშუალო ამოცანა იყო [[სომხეთ-ოსმალეთის ომი|აღმოსავლეთ ფრონტზე]] [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა|სომხური ძალების]] და [[თურქეთ-საბერძნეთის ომი (1919–1922)|დასავლეთ ფრონტზე]] სმირნიდან (დღევანდელი [[იზმირი]]) აღმოსავლეთით მიმავალი [[საბერძნეთის არმია|ბერძნული ძალების]] წინააღმდეგ ბრძოლა, რომლებმაც ქალაქი [[1919|1919 წლის]] მაისში [[სმირნის ოკუპაცია|დაიკავეს]].&lt;ref&gt;''Documents on British Foreign Policy'', vol. vii, p. 303.&lt;/ref&gt;

[[1920|1920 წლის]] შემოდგომაზე [[სომხეთ-ოსმალეთის ომი|სომხეთში შეჭრისა]] და მოგვიანებით ბერძნების წინააღმდეგ ეროვნული ასამბლეის არმიის სამხედრო წარმატებები შესაძლებელი გახდა ქემალისტებისთვის რუსეთის [[ბოლშევიკები]]ს მიერ ოქროსა და შეიარაღების მუდმივი მიწოდების წყალობით, რაც 1920 წლის შემოდგომიდან მოყოლებული მიეწოდებოდა.&lt;ref&gt;В. Шеремет. ''Босфор.'' Moscow, 1995, p. 241.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Atatürk askerî birlikleri denetlerken, İzmit, 18 Haziran 1922.png|thumb|მუსტაფა ქემალი თურქულ ჯარებს ამოწმებს, [[1922|1922 წლის]] [[18 ივნისი]]]]

[[თურქეთ-საბერძნეთის ომი (1919–1922)|თურქეთ-საბერძნეთის ომის]] დროს გამართული რიგი ბრძოლების შემდეგ, ბერძნული არმია [[ანკარა|ანკარიდან]] დასავლეთით სულ რაღაც ოთხმოცი კილომეტრში, მდინარე [[საქარია]]მდე მიაღწია. [[1921|1921 წლის]] [[5 აგვისტო]]ს მუსტაფა ქემალი ეროვნულმა ასამბლეამ თავისი შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად დააწინაურა.&lt;ref name=&quot;AA&quot;&gt;{{Cite web |title=A short history of AA |url=http://www.aa.com.tr/tarihce_en/   |publisher=Anadolu Ajansı Genel Müdürlüğü |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080109132901/http://www.aa.com.tr/tarihce_en/ |archive-date=9 January 2008 |access-date=1 January 2008 |quote=''Ikdam'' newspaper dated 9 August 1921, reproducing the dispatches of AA dated 5 August and 6th, 1921, announced that Mustafa Kemal was promoted to ''Chief Commander'' }}&lt;/ref&gt; [[საქარიის ბრძოლა]] 1921 წლის [[23 აგვისტო]]დან [[13 სექტემბერი|13 სექტემბრამდე]] გაგრძელდა და ბერძნების დამარცხებით დასრულდა. ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, 1921 წლის 19 სექტემბერს [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|დიდმა ეროვნულმა ასამბლეამ]] მუსტაფა ქემალს [[მარშალი]]ს წოდება და [[ღაზი]]ს ტიტული მიანიჭა. მოკავშირეები, რომლებიც უგულებელყოფდნენ მუსტაფა ქემალის წარმატებების მასშტაბებს, იმედოვნებდნენ, რომ ანგორას სამშვიდობო შეთანხმების სახით სევრის ხელშეკრულების შეცვლილ ვერსიას მიაღებინებდნენ, მაგრამ მათი წინადადება უარყვეს. [[1922|1922 წლის]] აგვისტოში, მუსტაფა ქემალმა [[აფიონყარაჰისარი|აფიონყარაჰისართან]] მიმდინარე [[დუმლუფინარის ბრძოლა]]ში ბერძნულ საბრძოლო ხაზებზე ტოტალური შეტევა წამოიწყო და თურქულმა ძალებმა 1922 წლის [[9 სექტემბერი|9 სექტემბერს]] [[იზმირი|იზმირზე]] სრული კონტროლი აღადგინეს.&lt;ref&gt;Greco-Turkish wars, Britannica CD 99&lt;/ref&gt; 1922 წლის [[10 სექტემბერი|10 სექტემბერს]], მუსტაფა ქემალმა [[ერთა ლიგა]]ს დეპეშა გაუგზავნა, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ თურქული მოსახლეობა იმდენად გაღიზიანებული იყო მიმდინარე მოვლენებით, რომ [[დიდი ეროვნული ასამბლეის მთავრობა (თურქეთი)|ანკარის მთავრობა]] ვერ იქნებოდა პასუხისმგებელი შემდგომ შესაძლო [[სმირნის ხოცვა-ჟლეტა|მასობრივ]] [[ხოცვა-ჟლეტების სია თურქეთ-საბერძნეთის ომის დროს (1919–1922)|ხოცვა-ჟლეტებზე]].&lt;ref&gt;James, Edwin L. &quot;[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=980DEED81039EF3ABC4952DFBF668389639EDE Kemal Won't Insure Against Massacres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303214102/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=980DEED81039EF3ABC4952DFBF668389639EDE |date=3 March 2016 }},&quot; ''[[New York Times]]'', 11 September 1922.&lt;/ref&gt;

===თურქეთის რესპუბლიკის დაფუძნება===
{{მთავარი|ლოზანის საზავო ხელშეკრულება}}
[[1922|1922 წლის]] [[21 ნოემბერი|21 ნოემბერს]] [[ლოზანის კონფერენცია]] დაიწყო. თურქეთმა, რომელსაც წარმოადგენდა ეროვნული ასამბლეის სახილით [[ისმეთ ინენიუ]], უარი თქვა ნებისმიერ წინადადებაზე, რომელიც საფრთხეს შეუქმნიდა თურქეთის სუვერენიტეტს,&lt;ref&gt;Shaw, ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey'', 365&lt;/ref&gt; როგორიცაა თურქეთის ფინანსების კონტროლი, [[ოსმალეთის იმპერიის კაპიტულაციები|კაპიტულაციები]], [[თურქეთის სრუტეები|სრუტეები]] და სხვა საკითხები. მიუხედავად იმისა, რომ კონფერენცია 4 თებერვალს შეჩერდა, იგი 23 აპრილის შემდეგ განახლდა და ძირითადი ფოკუსი ეკონომიკურ საკითხებზე გაკეთდა.&lt;ref name=&quot;kinross100&quot; /&gt; [[1923|1923 წლის]] [[24 ივლისი|24 ივლისს]], ხელი მოეწერა [[ლოზანის საზავო ხელშეკრულება]]ს მოკავშირე სახელმწიფოებსა და ეროვნულ ასამბლეას შორის, სადაც ეს უკანასკნელი [[თურქეთი]]ს მთავრობად აღიარეს.

1923 წლის [[29 ოქტომბერი|29 ოქტომბერს]] [[თურქეთის რესპუბლიკის გამოცხადება|თურქეთის რესპუბლიკა გამოცხადდა]].&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Turkey – Declaration of the Turkish republic {{!}} history – geography |language=en |url=https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic |access-date=21 November 2017 |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |archive-date=14 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914215229/https://www.britannica.com/place/Turkey/Declaration-of-the-Turkish-republic |url-status=live }}&lt;/ref&gt; მას შემდეგ, ეს თარიღი [[რესპუბლიკის დღე (თურქეთი)|რესპუბლიკის დღედ]] და ეროვნულ დღესასწაულად აღინიშნება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Republic Day in Turkey |url=https://www.timeanddate.com/holidays/turkey/republic-day |website=www.timeanddate.com |language=en |access-date=21 November 2017 |archive-date=21 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220821012612/https://www.timeanddate.com/holidays/turkey/republic-day |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==პრეზიდენტობა==
{{იხილეთ აგრეთვე|ქემალიზმი|ათათურქის რეფორმები}}
[[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დაფუძნებით დაიწყო ქვეყნის მოდერნიზაციის მცდელობები. [[თურქეთის მთავრობა|ახალმა მთავრობამ]] გააანალიზა დასავლეთის სახელმწიფოების, როგორიცაა [[საფრანგეთი]], [[შვედეთი]], [[იტალია]] და [[შვეიცარია]], ინსტიტუტები და კონსტიტუციები და დაიწყო მათი მორგება თურქი ერის საჭიროებებსა და მახასიათებლებს. საზოგადოების მხრიდან მუსტაფა ქემალის განზრახვების შესახებ ცოდნის ნაკლებობის გამო, საზოგადოებამ აღფრთოვანებით აღნიშნავდა, რომ: „ჩვენ ვბრუნდებით [[ოთხი მართლმორწმუნე ხალიფა|პირველი ხალიფების]] დროში“ (რედ. შენ. ''ანუ, აღორძინების დრო'').&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 394&lt;/ref&gt; მუსტაფა ქემალმა [[ფევზი ჩაქმაქი]], [[ქიაზიმ იოზალფი]] და [[ისმეთ ინენიუ]] ისეთ პოლიტიკურ თანამდებობებზე დანიშნა, სადაც მათ შეეძლოთ [[ათათურქის რეფორმები|მისი რეფორმების]] გატარება. მან ისარგებლა თავისი, როგორც ეფექტური სამხედრო ლიდერის რეპუტაციით და მომდევნო წლები, [[1938|1938 წელს]] გარდაცვალებამდე, პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური რეფორმების გატარებაში გაატარა. ამით, მან თურქული საზოგადოება [[ოსმალეთის იმპერია|უზარმაზარი იმპერიის]] მუსლიმურ ნაწილად აღქმიდან, თანამედროვე, დემოკრატიულ და [[სეკულარიზმი|სეკულარულ]] ეროვნულ სახელმწიფოდ გარდაქმნა. ამან დადებითი გავლენა მოახდინა [[ადამიანის კაპიტალი|ადამიანურ კაპიტალზე]], რადგან მას შემდეგ სკოლაში მნიშვნელოვანი იყო მეცნიერება და განათლება. [[ისლამი|ისლამმა]] კი კონცენტრაცია მეჩეთებსა და რელიგიურ ადგილებში მოახდინა.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Baten, Jörg |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107507180 |page=226}}&lt;/ref&gt;

===საშინაო პოლიტიკა===
[[ფაილი:Atatürk Samsun-Çarşamba tren hattı açılışında.jpg|thumb|მუსტაფა ქემალი [[სამსუნი]]-[[ჩარშამბა (სამსუნი)|ჩარშამბას]] რკინიგზის ხაზის გახსნის ცერემონიაზე (1928 წელი)]]
მუსტაფა ქემალის მამოძრავებელი მიზანი ქვეყნის სრული დამოუკიდებლობა იყო.&lt;ref name=&quot;mango367&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 367&lt;/ref&gt; მან თავისი პოზიცია შემდეგნაირად განმარტა:

{{ციტატა|...სრული დამოუკიდებლობის ქვეშ, რა თქმა უნდა, ვგულისხმობთ სრულ ეკონომიკურ, ფინანსურ, სამართლებრივ, სამხედრო, კულტურულ დამოუკიდებლობას და თავისუფლებას ყველა საკითხში. ამ საკითხებში დამოუკიდებლობის ჩამორთმევა ერისა და ქვეყნის სრული დამოუკიდებლობის ჩამორთმევის ტოლფასია.&lt;ref&gt;Gerd Nonneman, Analyzing Middle East foreign policies and the relationship with Europe, Published 2005 Routledge, p. 204 {{ISBN|0-7146-8427-9}}&lt;/ref&gt;}}

მან ფართომასშტაბიანი რეფორმები ჩაატარა სოციალურ, კულტურულ და ეკონომიკურ ასპექტებში, რითაც ახალი რესპუბლიკის საკანონმდებლო, სასამართლო და ეკონომიკური სტრუქტურების საფუძველი ჩამოაყალიბა. მიუხედავად იმისა, რომ მოგვიანებით ზოგიერთის მიერ იგი ფართომასშტაბიანი რეფორმების ფუძემდებლად აღიარეს, მისი რეფორმისტული იდეების უმეტესობა უკვე [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა ოსმალეთის ინტელექტუალურ წრეებში და უფრო ღიად გამოიხატა [[ახალგაზრდა თურქების რევოლუცია|ახალგაზრდა თურქების რევოლუციის]] შემდეგ.&lt;ref name=&quot;Hanioglu2011p55&quot;&gt;{{Cite book |last=M. Şükrü Hanioğlu |url=https://books.google.com/books?id=dNFhZzug6tMC&amp;pg=PA55 |title=Atatürk: An Intellectual Biography |date=9 May 2011 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3817-2 |page=55 |access-date=4 June 2013 |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801001821/https://books.google.com/books?id=dNFhZzug6tMC&amp;pg=PA55 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

მუსტაფა ქემალმა შექმნა [[ექვსი ისარი|დროშა]], რომელიც ძველ ოსმალურ და ახალ რესპუბლიკურ მმართველობას შორის ცვლილებებს ასახავდა. ამ დროშაზე თითოეული ცვლილება თითო ისრით იყო სიმბოლიზებული. თურქეთის რესპუბლიკის ამ განმსაზღვრელ იდეოლოგიას „ექვს ისარს“ ანუ [[ქემალიზმი|ქემალიზმს]] უწოდებენ. ქემალიზმი, მუსტაფა ქემალის [[პოლიტიკური რეალიზმი|რეალიზმისა]] და [[პრაგმატიზმი]]ს კონცეფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;Webster, ''The Turkey of Atatürk: social process in the Turkish reformation'', 245&lt;/ref&gt; ნაციონალიზმის, პოპულიზმისა და [[ეტატიზმი]]ს საფუძვლები ექვსი ისრის ფარგლებში იყო განსაზღვრული. ეს საფუძვლები ახალი არ იყო მსოფლიო პოლიტიკაში და, უფრო სწორად, თურქეთის ელიტაში. მათ უნიკალურს ხდიდა ის, რომ ეს ურთიერთდაკავშირებული საფუძვლები პირდაპირ თურქეთის საჭიროებებისთვის იყო ჩამოყალიბებული. ამის კარგი მაგალითია [[სეკულარიზმი]]ს განმარტება და გამოყენება — ქემალისტური სეკულარული სახელმწიფო მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა უპირატესად ქრისტიანული სახელმწიფოებისგან.

====სახელმწიფოს ჩამოყალიბება (1923–1924)====
[[ფაილი:Mustafa Kemal and Mevlevi Order March 1923.png|thumb|left|მუსტაფა ქემალი 1923 წელს, [[მევლევები|მევლევის ორდენის]] წევრებთან ერთად, სანამ მათი ორგანიზაცია უკანონო გახდებოდა და მათი [[დერვიში|დერვიშების]] ლოჟა [[მევლანას მუზეუმი|მევლანას მუზეუმად]] გადაიქცეოდა. მევლევის ორდენმა მოახერხა არაპოლიტიკურ ორგანიზაციად გარდაქმნა, რომელიც დღემდე არსებობს.]]

მუსტაფა ქემალის [[1923|1923 წელს]] რესპუბლიკის გამოცხადებამდე დათარიღებული პირადი დღიურის ჩანაწერები აჩვენებს, რომ მას სწამდა ხალხის სუვერენიტეტის მნიშვნელობის. ახალი რესპუბლიკის შექმნისას, თურქმა რევოლუციონერებმა განუდგნენ კოსმოპოლიტური [[სტამბოლი|კონსტანტინოპოლისა]] და მისი ოსმალური მემკვიდრეობის დატოვებულ კორუფციასა და დეკადენციას (რეგრესს).&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 391–392&lt;/ref&gt; მაგალითად, მათ [[ანკარა]] (წინათ ცნობილი, როგორც ''ანგორა'') ქვეყნის ახალ დედაქალაქად აქციეს და განახორციელეს [[თურქეთის საფოსტო მარკებისა და ფოსტის ისტორია|თურქეთის საფოსტო სამსახურის]] რეფორმა. ოდესღაც [[ანატოლია|ანატოლიის]] სიღრმეში მდებარე პროვინციული ქალაქი, ამგვარად დამოუკიდებლობის მოძრაობის ცენტრად გადაიქცა. მუსტაფა ქემალს სურდა „ასამბლეის პირდაპირი მმართველობა“,&lt;ref name=&quot;Mango, Atatürk, 362&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 362&lt;/ref&gt; რაც წარმოედგინა [[წარმომადგენლობითი დემოკრატია]]დ და [[საპარლამენტო სუვერენიტეტი|საპარლამენტო სუვერენიტეტად]], სადაც ეროვნული პარლამენტი იქნებოდა ძალაუფლების საბოლოო წყარო.&lt;ref name=&quot;Mango, Atatürk, 362&quot; /&gt;

მომდევნო წლებში მან გარკვეულწილად შეცვალა თავისი პოზიცია — ქვეყანას უზარმაზარი აღდგენითი სამუშაო სჭირდებოდა და „ასამბლეის პირდაპირი მმართველობა“ ასეთ გარემოში ვერ იმუშავებდა. რევოლუციონერები ძველი ოსმალეთის რეჟიმის მხარდამჭერების, ასევე ახალი იდეოლოგიების, როგორიცაა [[კომუნიზმი]] და [[ფაშიზმი]], მხარდამჭერების გამოწვევებს წააწყდნენ. მუსტაფა ქემალმა, [[1920-იანები|1920-იან]] და [[1930-იანები|1930-იან]] წლებში ფაშისტური და კომუნისტური დოქტრინების შედეგები დაინახა და ორივე უარყო.&lt;ref&gt;Landau, ''Atatürk and the Modernization of Turkey'', 252&lt;/ref&gt; მან ხელი შეუშალა [[ტოტალიტარიზმი|ტოტალიტარული]] პარტიული მმართველობის გავრცელებას თურქეთში, რომელიც უკვე [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირში]], [[მესამე რაიხი|გერმანიასა]] და [[იტალია]]ში ბატონობდა.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 501&lt;/ref&gt; ზოგიერთმა მისი წინააღმდეგობა და ამ იდეოლოგიების ჩახშობა კონკურენციის აღმოფხვრის საშუალებად აღიქვა, ხოლო სხვები თვლიდნენ, რომ ეს აუცილებელი იყო ახალგაზრდა თურქული სახელმწიფოს არასტაბილური ახალი იდეოლოგიებისა და კონკურენტი ფრაქციების დასაცავად.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bozkurt |first=Gülnihal |date=2003 |title=Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası |magazine=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi}}&lt;/ref&gt; მუსტაფა ქემალის დროსვე დაიწყო დაპატიმრებების პროცესი, რომელიც ცნობილია როგორც ''[[1927 წლის დაკავებები]]'', სადაც ფართომასშტაბიანი დაპატიმრების პოლიტიკა დაიწყო [[თურქეთის კომუნისტური პარტია (ისტორიული)|თურქეთის კომუნისტური პარტიის]] წევრების წინააღმდეგ. კომუნისტური პოლიტიკური მოღვაწეები, როგორებიც იყვნენ [[ჰიქმეთ ქივილჯიმლი]], [[ნაზიმ ჰიქმეთი]] და შეფიქ ჰიუსნიუ, გაასამართლეს და მიუსაჯეს პატიმრობა. შემდეგ, [[1937|1937 წელს]], მუსტაფა ქემალის ხელმძღვანელობით დელეგაციამ, გადაწყვიტა ქივილჯიმლის ნაწერების აკრძალვა, როგორც მავნე კომუნისტური პროპაგანდა.&lt;ref&gt;Demirci, Fatih ''Kadro Hareketi ve Kadrocular'', Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2006, sayı 15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ergüder, J. ''1927 Komünist Tevkifatı, &quot;İstanbul Ağır Ceza Mahkemesindeki Duruşma&quot;'', Birikim Yayınları, İstanbul, 1978&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wikisosyalizm.org/images/5/5f/K%C4%B1v%C4%B1lc%C4%B1m_yasak.jpg Başvekalet Kararlar Dairesi Müdürlüğü 15 Aralık 1937 tarih, 7829 nolu kararname] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607200226/http://www.wikisosyalizm.org/images/5/5f/K%C4%B1v%C4%B1lc%C4%B1m_yasak.jpg |date=7 June 2016 }}. Erişim tarihi: 9 Şubat 2019. Ayrıca: [https://web.archive.org/web/20160607200226/http://www.wikisosyalizm.org/images/5/5f/K%C4%B1v%C4%B1lc%C4%B1m_yasak.jpg Arşiv bağlantısı].&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Atatürk 1924'te Bursa halkına hitap ediyor.jpg|thumb|[[ბურსა]]ში სიტყვით გამოსვლის დროს, 1024 წელი]]

ახალი რესპუბლიკის გული [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|დიდი ეროვნული ასამბლეა]] იყო, რომელიც მუსტაფა ქემალმა თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის დროს დააარსა.&lt;ref name=&quot;single&quot;&gt;Koçak, Cemil (2005) &quot;Parliament Membership during the Single-Party System in Turkey (1925–1945)&quot;, ''European Journal of Turkish Studies''&lt;/ref&gt; არჩევნები თავისუფალი და თანასწორი იყო, რომელიც საყოველთაო კენჭისყრაზე იყო დაფუძნებული.&lt;ref name=&quot;single&quot; /&gt; ეროვნული ასამბლეის დეპუტატები თურქული საზოგადოების ხმას წარმოადგენდნენ, მისი პოლიტიკური შეხედულებებისა და სურვილების გამოხატვით. მას ჰქონდა უფლება აერჩია და გაეკონტროლებინა როგორც მთავრობა, ასევე [[თურქეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]. თავდაპირველად, ის ასევე მოქმედებდა როგორც საკანონმდებლო ხელისუფლება, აკონტროლებდა აღმასრულებელ შტოს და, საჭიროების შემთხვევაში, 1921 წლის [[თურქეთის კონსტიტუცია (1921)|თურქეთის კონსტიტუციის]] მიხედვით, მაკონტროლირებელი ორგანოს ფუნქციასაც ასრულებდა.&lt;ref name=&quot;single&quot; /&gt; [[1924|1924 წლის]] [[თურქეთის კონსტიტუცია (1924)|თურქეთის კონსტიტუციამ]] სახელმწიფოს საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ორგანოებს შორის [[ხელისუფლების დანაწილება|უფლებამოსილებების გამიჯვნის]] სუსტი წესი დააწესა, მაშინ როდესაც სასამართლო სისტემაში ამ ორის გამიჯვნა მკაცრი იყო. მუსტაფა ქემალს, იმ დროს [[თურქეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტს]], ამ პოლიტიკურ სისტემაში დომინანტური პოზიცია ეკავა.

[[1925|1925 წელს]], 1924 წლის კონსტიტუციის მიღების შემდეგ, [[დე ფაქტო]]დ ერთპარტიული რეჟიმი დამყარდა. ეროვნულ ასამბლეაში წარმოდგენილი ერთადერთი პოლიტიკური პარტია იყო „სახალხო პარტია“, რომელიც მუსტაფა ქემალმა 1923 წლის 9 სექტემბერს დააარსა. თუმცა, პარტიული კულტურის თანახმად, პარტიის დაარსების თარიღი იყო სივასის კონგრესის გახსნის დღე, ანუ 1919 წლის 4 სექტემბერი. 1924 წლის [[10 ნოემბერი|10 ნოემბერს]], მას სახელი შეეცვალა და ეწოდა ''„Cumhuriyet Halk Fırkası“'' ანუ [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|„რესპუბლიკური სახალხო პარტია“]] (სიტყვა ''fırka'' [[1935|1935 წელს]] სიტყვით ''parti'' შეიცვალა).

====სამოქალაქო დამოუკიდებლობა და ხალიფატი (1924–1925)====
[[ფაილი:Reisicumhur Mustafa Kemal Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında, Ankara, 29 Ekim 1925.png|thumb|180px|მუსტაფა ქემალი [[რესპუბლიკის დღე (თურქეთი)|რესპუბლიკის დღის]] მეორე წლისთავზე, 1925 წლის 29 ოქტომბერი]]
[[სახალიფო|ხალიფატის]] გაუქმებას და სხვა კულტურული რეფორმების გადაწყვეტილებას ხისტი წინააღმდეგობა შეხვდა. კონსერვატიულმა ჯგუფებმა ეს დადებითად არ შეაფასეს და ქემალისტურ რეფორმატორებზე თავდასხმები დაიწყეს.&lt;ref name=&quot;Calipinternational&quot; /&gt; ეს მნიშვნელოვანი ზომა იყო მუსტაფა ქემალის პოლიტიკური სისტემის რეფორმირებისა და ეროვნული სუვერენიტეტის ხელშეწყობის მცდელობაში. მუსლიმი უმრავლესობისთვის კი ისლამის ადრეულ საუკუნეებში ხალიფატი [[სუნიზმი|სუნიტური ისლამის]] ძირითადი პოლიტიკური კონცეფცია იყო.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Review: Revivalism, Shi'a Style |url=http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=13296 |date=3 January 2007 |publisher=The National Interest |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213114848/http://www.nationalinterest.org/Article.aspx?id=13296 |archive-date=13 February 2008 |access-date=6 September 2013 }}&lt;/ref&gt; სულთანატის გაუქმება უფრო ადვილი საქმე იყო, რადგან იმ დროს სახალიფოს დატოვება სულთანატის მომხრეებს აკმაყოფილებდა. ამან გამოიწვია სისტემის გაყოფა, სადაც ერთ მხარეს ახალი რესპუბლიკა და მეორე მხარეს ისლამური მმართველობის ფორმა — ხალიფათი იყო, ხოლო მუსტაფა ქემალს და [[ისმეთ ინენიუ|ინენიუს]] აწუხებდა ის ფაქტი, რომ ხალიფატის დატოვება „აძლიერებდა იმ მოლოდინებს, რომ სუვერენი (მონარქი) ხალიფას საფარქვეშ დაბრუნდებოდა“.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 403&lt;/ref&gt; ხალიფა [[აბდულმეჯიდ II]] კი ამ დროს სულთანატის გაუქმების შემდეგ ([[1922]]) აირჩიეს.

ხალიფას ჰქონდა საკუთარი პირადი ბიუჯეტი და ასევე პირადი მოსამსახურეები, რომელიც მოიცავდა ასევე სამხედრო პერსონალს. მუსტაფა ქემალის განცხადებით, ამას არ ჰქონდა „რელიგიური“ ან „პოლიტიკური“ გამართლება. მას სჯეროდა, რომ ხალიფა აბდულმეჯიდ II საშინაო და საგარეო საქმეებში სულთნების კვალს მიჰყვებოდა, კერძოდ: იღებდა და პასუხობდა უცხოელ წარმომადგენლებსა და სარეზერვო ოფიცრებს, მონაწილეობდა ოფიციალურ ცერემონიებსა და საზეიმო მიღებებში.&lt;ref name=&quot;Mango, Atatürk, 401&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 401&lt;/ref&gt; მას სურდა ხალიფატის უფლებამოსილებების ინტეგრირება პარლამენტის უფლებამოსილებებში. ამ მხრივ მისი საქმიანობა [[1924|1924 წლის]] [[1 იანვარი|1 იანვარს]] დაიწყო, როდესაც ინენიუმ, ჩაქმაქმა და იოზალფმა დათანხმდნენ ხალიფატის გაუქმებას.&lt;ref name=&quot;Mango, Atatürk, 401&quot; /&gt; ხალიფამ საპასუხოდ განცხადება გააკეთა, რომ არ ჩაერეოდა პოლიტიკურ საქმეებში.&lt;ref name=&quot;Calipinternational&quot; /&gt; 1924 წლის [[1 მარტი|1 მარტს]], პარლამენტში, მუსტაფა ქემალმა განაცხადა:

{{ციტატა|ისლამი, როგორც რელიგია ფასს შეიძენს, თუ ის აღარ იქნება პოლიტიკური ინსტრუმენტი, როგორც ეს წარსულში იყო.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 404&lt;/ref&gt;}}

1924 წლის [[3 მარტი|3 მარტს]] ხალიფატი ოფიციალურად გაუქმდა და მისი უფლებამოსილებები თურქეთის პარლამენტს გადაეცა. სხვა მუსლიმური ერები კითხვის ქვეშ დააყენეს თურქეთის მიერ [[სახალიფოს გაუქმება|სახალიფოს ცალმხრივი გაუქმების]] კანონიერებაზე, როდესაც მსჯელობდნენ, დაედასტურებინათ თუ არა თურქეთის გადაწყვეტილება, ან თუ დაენიშნათ ახალი ხალიფა.&lt;ref name=&quot;Calipinternational&quot;&gt;Majid Khadduri (2006) War and peace in the law of Islam, The Lawbook Exchange, Ltd., {{ISBN|1-58477-695-1}}. pp. 290–91&lt;/ref&gt; [[1926|1926 წლის]] მაისში [[კაირო]]ში გაიმართა „სახალიფოს კონფერენცია“ და მონაწილეებმა მიიღეს რეზოლუცია, რომლითაც სახალიფო „ისლამში აუცილებლობად“ გამოცხადდა, თუმცა, ეს გადაწყვეტილება ვერ განხორციელდა.&lt;ref name=&quot;Calipinternational&quot; /&gt;

[[მექა]]სა (1926) და [[მსოფლიო ისლამური კონგრესი|იერუსალიმში]] (1931) კიდევ ორი ისლამური კონფერენცია გაიმართა, თუმცა, შეთანხმების მიღწევა ვერ ისევ მოხერხდა.&lt;ref name=&quot;Calipinternational&quot; /&gt; თურქეთმა არ დაეთანხმა სახალიფოს აღდგენას და ეს მისი ძირითადი არსებობის წინააღმდეგ თავდასხმად აღიქვა. ამასობაში, მუსტაფა ქემალმა და რეფორმისტებმა საკუთარი გზა განაგრძეს.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Eksi |first=Oktay |date=16 April 2008 |title=Paralardaki resimler |work=[[Hurriyet]] |url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=8711441&amp;yazarid=1 |access-date=24 April 2008 |quote=İsmet Paşa &quot;kurumlaşma&quot; ile neyi kastettiğini de şöyle anlattı:&lt;br /&gt;Biz Cumhuriyeti kurduğumuz zaman onu yaşatıp yaşatamayacağımız en büyük sorun idi. Çünkü Saltanatın ve Hilafetin lağvına karşı olanların sayısı çoktu ve hedefleri de Cumhuriyetti. Cumhuriyetin 10 yaşına bastığını görmek o yüzden önemliydi. Nitekim büyük Atatürk'ün emriyle 10'uncu yıl kutlamaları çok büyük bir bayram oldu. Biz de Cumhuriyetin ve devletin kurumlaştığını göstermeye bundan sonra hep itina ettik... |archive-date=21 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121170457/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=8711441&amp;yazarid=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1924 წლის [[8 აპრილი|8 აპრილს]], ასევე გააუქმეს [[შარიათი]]ს სასამართლოები კანონის ძალით.&lt;ref name=&quot;Hanioglu2011p158&quot;&gt;{{Cite book |last=M. Şükrü Hanioğlu |url=https://books.google.com/books?id=dNFhZzug6tMC&amp;pg=PA158 |title=Atatürk: An Intellectual Biography |date=2011 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3817-2 |page=158 |access-date=5 June 2013 |archive-date=1 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801001821/https://books.google.com/books?id=dNFhZzug6tMC&amp;pg=PA158 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1924 |url=http://www.kultur.gov.tr/TR,25259/1924.html |publisher=Ministry of Culture And Tourism |access-date=4 June 2013 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221115/http://www.kultur.gov.tr/TR,25259/1924.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====საგანმანათლებლო რეფორმა====
სახალიფოს გაუქმებას მოჰყვა ფართომასშტაბიანი ძალისხმევა სამთავრობო და რელიგიური საქმეების გამიჯვნის მიზნით. განათლება ამ ძალისხმევის ქვაკუთხედი გახდა. [[1923|1923 წელს]] არსებობდა საგანმანათლებლო დაწესებულებების სამი ძირითადი ჯგუფი. ყველაზე გავრცელებული საგანმანათლებლო დაწესებულება იყო არაბულზე და ყურანის შესწავლაზე დაფუძნებული [[მედრესე]]. მეორე ჯგუფი იყო „იდადი“ და „სულთანი“ (''idadî'' და ''sultanî''), [[თანზიმათი]]ს ეპოქის რეფორმისტული სკოლები. ბოლო ჯგუფში შედიოდა კოლეჯები და უმცირესობათა სკოლები უცხო ენებზე, რომლებიც იყენებდნენ მოსწავლეთა განათლების უახლეს სწავლების მოდელებს. ძველი სამედრესო განათლებამ მოდერნიზაცია განიცადა.&lt;ref name=dew/&gt; მუსტაფა ქემალმა შეცვალა კლასიკური ისლამური განათლება საგანმანათლებლო დაწესებულებების წახალისებული მოდერნიზაციით.&lt;ref name=dew/&gt; მან საგანმანათლებლო რეფორმა დაუკავშირა ერის [[დოგმატი|დოგმებისგან]] განთავისუფლებას, რომელსაც იგი უფრო მნიშვნელოვნად მიიჩნევდა, ვიდრე თურქეთის ომს დამოუკიდებლობისთვის. მისი სიტყვებით:

{{ციტატა|დღეს ჩვენი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ყველაზე პროდუქტიული ამოცანაა ეროვნული განათლების [გაერთიანება და მოდერნიზაცია] საქმეები. ჩვენ უნდა ვიყოთ წარმატებულები ეროვნული განათლების საქმეებში და ჩვენ ვიქნებით კიდევაც. ერის განთავისუფლება მხოლოდ ამ გზით მიიღწევა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atatürk's views on education |url=http://www.meb.gov.tr/Stats/apk2001ing/Section_0/AtaturksViewon.htm |last=Republic of Turkey Ministry of National Education |publisher=T.C. Government |access-date=20 November 2007 |archive-date=28 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028090833/http://www.meb.gov.tr/Stats/apk2001ing/Section_0/AtaturksViewon.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

[[1924|1924 წლის]] ზაფხულში მუსტაფა ქემალმა [[ანკარა]]ში ამერიკელი განათლების რეფორმატორი [[ჯონ დიუი]] მიიწვია, რომ მას თურქეთის განათლების რეფორმასთან დაკავშირებით რჩევა მიეცა.&lt;ref name=&quot;dew&quot;&gt;Wolf-Gazo, ''John Dewey in Turkey: An Educational Mission'', 15–42.&lt;/ref&gt; მისი საჯარო განათლების რეფორმები მიზნად ისახავდა მოქალაქეების მომზადებას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აქტიურობისთვის, საზოგადოებაში განათლების დონის გაზრდის გზით. მას სურდა სავალდებულო დაწყებითი განათლების შემოღება როგორც ბიჭებისთვის, ისე გოგონებისთვის, ვინაიდან ეს ძალისხმევა რესპუბლიკისთვის მუდმივი ამოცანა იყო. მან აღნიშნა, რომ [[განათლება თურქეთში|თურქეთში განათლების]] ერთ-ერთი მთავარი მიზანი უნდა ყოფილიყო ისეთი თაობის აღზრდა, რომელსაც ის „საზოგადოებრივ კულტურას“ უწოდებდა. სახელმწიფო სკოლებმა შექმნეს საერთო სასწავლო გეგმა, რომელიც მოგვიანებით ცნობილი გახდა, როგორც „განათლების გაერთიანება“.

განათლების გაერთიანების რეფორმა ძალაში შევიდა 1924 წლის [[3 მარტი|3 მარტს]] „განათლების გაერთიანების შესახებ“ კანონით (No. 430). ახალი კანონით, განათლება გახდა ინკლუზიური და დაორგანიზებული სამოქალაქო საზოგადოების მოდელზე. ამ ახალი დიზაინით, ყველა სკოლამ თავისი სასწავლო გეგმა წარუდგინა „[[თურქეთის ეროვნული განათლების სამინისტრო|ეროვნული განათლების სამინისტროს]]“ — სამთავრობო სააგენტოს, რომელიც სხვა ქვეყნების განათლების სამინისტროების მოდელის მიხედვით იყო შექმნილი. ამავდროულად, რესპუბლიკამ გააუქმა ორი სხვა სამინისტრო და სასულიერო პირები [[რელიგიის საკითხთა სამმართველო (თურქეთი)|რელიგიის საკითხთა სამმართველოს]] დაუქვემდებარა, რაც [[სეკულარიზმი თურქეთში|თურქეთში სეკულარიზმის]] ერთ-ერთი საფუძველი გახდა. განათლების ერთიანი სასწავლო გეგმის ფარგლებში გაერთიანებამ „ოსმალეთის იმპერიის სასულიერო პირები“ ეპოქა დაასრულა, თუმცა, ეს თურქეთში რელიგიური სკოლების დასასრული არ ყოფილა. ისინი უმაღლეს სასწავლებლებად გადააქციეს, სანამ მუსტაფა ქემალის გარდაცვალების შემდეგ მთავრობამ ისინი საშუალო სკოლის სახით არ აღადგინა.

====დასავლური ჩაცმულობა====
[[ფაილი:Ataturk-hatreform.jpg|thumb|მუსტაფა ქემალს გაფერადებული ფოტო მისი [[პანამა (ქუდი)|პანამის ქუდით]], 1925 წელს [[კასთამონუ]]ში სიტყვით გამოსვლის შემდეგ.]]
[[1925|1925 წლის]] შემოდგომიდან დაწყებული, მუსტაფა ქემალმა თურქებს თანამედროვე ევროპული სამოსის ტარებისკენ მოუწოდა.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;İğdemir, ''Atatürk'', 165–70&lt;/ref&gt; მას მტკიცედ ჰქონდა გადაწყვეტილი, ახლო აღმოსავლური სამოსის ტრადიციები დაევიწყებინა ერს და დაესრულებინა ჩაცმულობის რეფორმების სერია, რომელიც თავდაპირველად [[მაჰმუდ II]]-მ წამოიწყო.&lt;ref name=UNESCO/&gt; ასე, სულთან მაჰმუდ II-მ [[1826|1826 წელს]] დააწესა [[ფესი]]ს ტარება, როგორც ოსმალეთის იმპერიის მოდერნიზაციის ძალისხმევის ნაწილი. 1925 წლის [[ქუდის კანონი|ქუდის კანონმა]] ფესის ნაცვლად დასავლური სტილის ქუდების გამოყენება შემოიღო. პირველ რიგში, მუსტაფა ქემალმა ქუდი საჯარო მოხელეებისთვის სავალდებულო გახადა.&lt;ref name=UNESCO/&gt; სტუდენტებისა და სახელმწიფო მოხელეების სათანადო ჩაცმულობის სახელმძღვანელო პრინციპები მის სიცოცხლეშივე მიიღეს. ბევრმა საჯარო მოხელემ ქუდი ნებაყოფლობით მიიღო. 1925 წელს, მუსტაფა ქემალმა ანატოლიის ერთ-ერთ ყველაზე კონსერვატიულ ქალაქში, [[კასთამონუ]]ში საჯარო გამოსვლისას [[პანამა (ქუდი)|პანამის ქუდი]] ეხურა, სადაც ახსნა, რომ ქუდი ცივილიზებული ერების თავსაბურავი იყო. ჩაცმულობის რეფორმის ბოლო ნაწილში ხაზგასმული იყო თანამედროვე დასავლური კოსტიუმების [[ჰალსტუხი|ჰალსტუხებთან]] ერთად ჩაცმის, ასევე [[ფედორა]]სა და დერბის სტილის ქუდების ტარების აუცილებლობა, [[1934|1934 წლის]] აკრძალული ტანსაცმლის შესახებ კანონში არსებული ანტიკვარული რელიგიური ტანსაცმლის, როგორიცაა ფარდა და ჩალმა, ჩაცმის ნაცვლად.

მიუხედავად იმისა, რომ მუსტაფა ქემალმა პირადად ეწეოდა თანამედროვე ჩაცმულობას პოპულარიზებას, ახალ კანონში არასდროს გაუკეთებია კონკრეტული მითითება ქალის ჩაცმულობაზე, რადგან მას სჯეროდა, რომ ქალები საკუთარი ნებით მოერგებოდნენ ახალი სამოსის სტილს. ის ხშირად იღებდა სურათებს საჯარო გამოსვლებში მეუღლესთან, [[ლატიფე უშაქი|ლატიფე უშაქთან]] ერთად, რომელიც თავს იფარავდა ისლამური ტრადიციის შესაბამისად. ის ასევე ხშირად იღებდა სურათებს საჯარო ვიზიტების დროს თანამედროვე დასავლურ სამოსში გამოწყობილ ქალებთან ერთად. თუმცა, ნამდვილი მისაბაძი მაგალითი მომავლის თურქი ქალებისთვის სამოსის მხრივ მუსტაფა ქემალის ნაშვილებმა ქალიშვილებმა, [[საბიჰა გიოქჩენი|საბიჰა გიოქჩენმა]] და [[აფეთ ინანი|აფეთ ინანმა]] მისცეს. ათათურქმა ასევე დაწერა, რომ „ქალების რელიგიური დაფარვა სირთულეს არ შექმნის... ეს მარტივი სტილი [თავსაბურავი] არ ეწინააღმდეგება ჩვენი საზოგადოების მორალსა და მანერებს“.&lt;ref&gt;Quoted in Atatürkism, Vol. 1 (Istanbul: Office of the Chief of General Staff, 1982), 126.&lt;/ref&gt;

====რელიგიური ნიშნები====
[[1925|1925 წლის]] [[30 აგვისტო]]ს, მუსტაფა ქემალმა კასთამონუს გამოსვლაში წარმოადგინა რელიგიური ნიშნების შესახებ თავისი შეხედულება, რომლებიც საკულტო ადგილების გარეთ გამოიყენებოდა. ამ გამოსვლაში სხვა პოზიციაც იყო. მან განაცხადა:

{{ციტატა|ცოდნის, მეცნიერებისა და მთელი განვითარებული ცივილიზაციის წინაშე, მე ვერ შევეგუები თურქეთის ცივილიზებულ საზოგადოებაში ისეთი პრიმიტიული ადამიანების არსებობას, რომლებიც შეიხების ხელმძღვანელობით მატერიალურ და სულიერ სარგებელს ეძებენ. თურქეთის რესპუბლიკა არ შეიძლება იყოს შეიხების, [[დერვიშები|დერვიშებისა]] და სასულიერო მოწაფეების ქვეყანა. საუკეთესო და ყველაზე ჭეშმარიტი წესრიგი — ცივილიზაციის წესრიგია. ადამიანად ყოფნისთვის საკმარისია ცივილიზაციის მოთხოვნების შესრულება. ჩემი სიტყვების ჭეშმარიტებას დერვიშების ორგანიზაციის ლიდერები გაიგებენ და თავად დახურავენ თავიანთ ლოჟებს, და უნდა აღიარონ, რომ მათი მოსწავლეები უკვე გაიზარდნენ.&lt;ref name=&quot;mango435&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 435&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[s:tr:Atatürk'ün Kastamonu Nutku|Kastamonu Nutku]]&lt;/ref&gt;}}

1925 წლის [[2 სექტემბერი|2 სექტემბერს]], მთავრობამ გამოსცა ბრძანება, რის მიხედვით ყველა [[სუფიზმი|სუფირთა]] გაერთიანება, სასწავლებლები და სხვა რელიგიური იდეოლოგიური ლოჟები დაიხურა. მუსტაფა ქემალმა ბრძანა, რომ დერვიშების ლოჟები მუზეუმებად გადაექციათ, მაგალითად, როგორც [[კონია]]ში მდებარე [[მევლანას მუზეუმი]]. რელიგიური იდეოლოგიების ინსტიტუციური გამოხატვა თურქეთში აიკრძალა. ნებისმიერი რელიგიური იდეოლოგიის პოლიტიკურად ნეიტრალური ფორმის არსებობა დასაშვები იყო, რომელიც სოციალურ ასოციაციად უნდა ეფუნქციონირა.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arsiv.sabah.com.tr/2005/10/28/gun107.html|title=SABAH – 28/10/2005 – Mevlevi Alayı ile Atatürk'e destek oldular|website=arsiv.sabah.com.tr|access-date=10 February 2019|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221090908/http://arsiv.sabah.com.tr/2005/10/28/gun107.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

====ოპოზიცია ათათურქისადმი (1924–1927)====
[[ფაილი:Gazi Mustafa Kemal Büyükada'da (14 Temmuz 1927).png|thumb|საზღვაო ძალების ქვეითები ხვდებიან მუსტაფა ქემალს [[ბიუიუქადა]]ზე, 1927 წლის 14 ივლისი.]]
1924 წელს, სანამ „[[მოსულის საკითხი]]“ განიხილებოდა, [[შეიხ საიდი|შეიხ საიდმა]] [[შეიხ საიდის აჯანყება|აჯანყების]] ორგანიზება დაიწყო. შეიხ საიდი [[დიარბაქირის პროვინცია|დიარბაქირელი]] [[ნაქშბანდის თარიქათი|ნაქშბანდის]] ორდენის წარმომადგენელი მდიდარი [[ქურთები|ქურთული]] ტომის ბელადი იყო. მას რელიგიის საკითხი აწუხებდა და ამიტომ ის არა მხოლოდ სახალიფოს გაუქმებას ეწინააღმდეგებოდა, არამედ დასავლურ წყობაზე დაფუძნებული სამოქალაქო კოდექსების მიღებასაც, რელიგიური გაერთიანებების დახურვას, მრავალცოლიანობის აკრძალვას და ახალ სავალდებულო სამოქალაქო ქორწინებასაც ეწინააღმდეგებოდა. შეიხმა თავისი მიმდევრები მთავრობის პოლიტიკის წინააღმდეგ წაახალისა, რომელსაც ის ანტიისლამურს მიიჩნევდა. ისლამური კანონის აღდგენის მცდელობისას, შეიხის ძალები დაიკავეს სოფლები და იქ მდებარე სამთავრობო ოფისები და ისეთი მნიშვნელოვანი ქალაქებისკენ მიემართნენ, როგორებიცაა [[ელაზიღი]] და [[დიარბაქირი]].&lt;ref&gt;Patrick Kinross, ''Atatürk: The Rebirth of a Nation'', 397&lt;/ref&gt; მთავრობის წევრებმა შეიხ საიდის აჯანყება კონტრრევოლუციის მცდელობად მიიჩნიეს. მათ დაუყოვნებლივი სამხედრო მოქმედებების დაწყება მოითხოვეს, აჯანყების გაფართოების თავიდან ასაცილებლად. მუსტაფა ქემალის მხარდაჭერით, [[თურქეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრის]] მოვალეობის შემსრულებელი [[ფეთჰი ოქიარი|ალი ფეთჰი]] [[ისმეთ ინენიუ|ისმეთ ფაშამ]] შეცვალა, რომელმაც [[1925|1925 წლის]] [[3 მარტი|3 მარტს]] აჯანყების ჩასახშობად „წესრიგის დაცვის შესახებ კანონი“ აამოქმედა. ამან მთავრობას განსაკუთრებული უფლებამოსილება მისცა, სადაც მათ შეეძლოთ ძალით დივერსიული ჯგუფების დახურვა.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Üngör|first=Umut|title=Young Turk social engineering : mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913–1950|url=https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf|access-date=8 April 2020|website=University of Amsterdam|pages=235–36|archive-date=3 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103062815/https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; კანონი [[1927|1927 წლის]] მარტში გაუქმდა.&lt;ref name=&quot;:023&quot;&gt;{{Cite web|last=Üngör|first=Umut|title=Young Turk social engineering : mass violence and the nation state in eastern Turkey, 1913–1950|url=https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf|access-date=8 April 2020|website=University of Amsterdam|pages=258|archive-date=3 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103062815/https://pure.uva.nl/ws/files/867135/65687_13.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ამ კანონის მოწინააღმდეგები იყვნენ ასევე პარლამენტში, რომლებიც უკმაყოფილობას გამოხატავდნენ ამ ცვლილებების მიმართ. [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|რესპუბლიკური პარტიის]] დახურულ შეხვედრებზე ბევრი ოპოზიციურად განწყობილი წევრი იკვეთებოდა, ისე, რომ მუსტაფა ქემალმა გამოთქვა შიში საკუთარ პარტიაშივე უმცირესობაში მოქცევის.&lt;ref name=&quot;PRP&quot;&gt;Mango, Atatürk, 418&lt;/ref&gt; მან გადაწყვიტა, ეს ჯგუფი არ გაესუფთავებინა მოწინააღმდეგებისაგან.&lt;ref name=&quot;PRP&quot; /&gt; მას შემდეგ, რაც არსებულმა უკმაყოფილებამ მისცა შესაძლებლობა ოპოზიციური ჯგუფის შექმნისთვის, [[მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი|ქიაზიმ ყარაბექირმა]], თავის მეგობრებთან ერთად, 1924 წლის [[17 ოქტომბერი|17 ოქტომბერს]] შექმნა ასეთი ჯგუფი. ჯგუფმა მალევე მოითხოვა უნდობლობის ვოტუმი რესპუბლიკური პარტიის შიგნით მუსტაფა ქემალისთვის. [[8 ნოემბერი|8 ნოემბერს]], წინადადება 148 ხმით 18-ის წინააღმდეგ და 41 არდასმწრე ხმით უარყვეს.&lt;ref name=&quot;PRP&quot; /&gt; პარტიას პარლამენტში ერთი ადგილის გარდა ყველა ადგილი ეკავა. მას შემდეგ, რაც სახალხო პარტიის უმრავლესობამ მუსტაფა ქემალი აირჩია,&lt;ref name=&quot;PRP&quot; /&gt; მან განაცხადამ, რომ „თურქ ერს მტკიცედ აქვს გადაწყვეტილი, უშიშრად იაროს რესპუბლიკის, ცივილიზაციისა და პროგრესის გზაზე“.&lt;ref name=&quot;PRP&quot; /&gt;

1924 წლის [[17 ნოემბერი|17 ნოემბერს]], გამოყოფილმა ოპოზიციურმა ჯგუფმა 29 დეპუტატით დააარსა „[[პროგრესული რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|პროგრესული რესპუბლიკური პარტია]]“ (პრპ) და ასე დაიწყო არსებობა პირველმა მრავალპარტიულმა სისტემამ. ახალი პარტიის წევრებს შორის იყვნენ მუსტაფა ქემალის რამდენიმე უახლოესი თანამოაზრე, რომლებიც მას მხარს უჭერდნენ დამოუკიდებლობის ომის დროს, მათ შორის იყვნენ რაუფ ბეი ([[რაუფ ორბეი]]), [[რეფეტ ბელე|რეფეტ ფაშა]] და ალი ფუათ ფაშა ([[ალი ფუატ ჯებესოი]]). პრპ-ის ეკონომიკური პროგრამა ლიბერალიზმს გულისხმობდა, [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|სრპ]]-ის [[ეტატიზმი]]სგან განსხვავებით, ხოლო მისი სოციალური პროგრამა კონსერვატიზმზე იყო დაფუძნებული, სრპ-ის [[მოდერნიზმი]]სგან განსხვავებით. პარტიის ლიდერები პრინციპში მტკიცედ მხარს უჭერდნენ ქემალისტურ რევოლუციას, მაგრამ, განსხვავებული მოსაზრებები ჰქონდათ კულტურულ რევოლუციასა და [[სეკულარიზმი]]ს პრინციპთან დაკავშირებით.&lt;ref&gt;Weiker, ''Book Review of Zürcher's &quot;Political Opposition in the Early Turkish Republic: The Progressive Republican Party, 1924–1925&quot;'', 297–98&lt;/ref&gt; პრპ არ ეწინააღმდეგებოდა მუსტაფა ქემალის ძირითად პოზიციებს, როგორც ეს მის პროგრამაში იყო გაცხადებული. ისინი მხარს უჭერდნენ ქვეყანაში სეკულარიზმის დამკვიდრებას და სამოქალაქო სამართალს, ანუ, როგორც ითქვა, „ეპოქის მოთხოვნილებებს“ (მუხლი 3) და განათლების ერთიან სისტემას (მუხლი 49).&lt;ref name=&quot;Mango 419&quot;&gt;Mango, Atatürk, 419&lt;/ref&gt; ეს პრინციპები თავიდანვე ლიდერებმა დაადგინეს. ერთადერთი, კანონიერი ოპოზიცია ყველანაირი განსხვავებული შეხედულების თავშესაფარად იქცა.

[[1926|1926 წელს]], სმირნაში (დღეს [[იზმირი]]), მუსტაფა ქემალის [[იზმირის შეთქმულება|მკვლელობის შეთქმულება]] გამოვლინდა. შეთქმულება ყოფილი დეპუტატის მიერ იყო დაგეგმილი, რომლებიც [[ოსმალეთის სახალიფო|სახალიფოს]] [[სახალიფოს გაუქმება|გაუქმებას]] ეწინააღმდეგებოდნენ. თავდაპირველად გამოძიება, რომელიც დამგეგმავი პირების წინააღმდეგ იყო დაწყებული, მალევე ფართომასშტაბიან გამოძიებად გადაიქცა. ერთი შეხედვით, გამოძიების მიზანი დივერსიული საქმიანობის გამოვლენა იყო, მაგრამ სინამდვილეში, გამოძიება მუსტაფა ქემალის კულტურული რეფორმების მოწინააღმდეგების საწინააღმდეგოდ გამოიყენეს. გამოძიებამ ტრიბუნალის წინაშე არაერთი პოლიტიკური აქტივისტი დააყენა, მათ შორის ყარაბექირი, პრპ-ის ლიდერი. „[[ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტი]]ს“ რამდენიმე გადარჩენილი ლიდერი, მათ შორის [[მეჰმედ ჯავიდი]], აჰმედ შიუქრიუ და ისმაილ ჯანბულათი, ღალატში დამნაშავედ ცნეს და ჩამოახრჩვეს.&lt;ref&gt;Touraj Atabaki, Erik Jan Zürcher, 2004, Men of Order: authoritarian modernization under Atatürk and Reza Shah, I.B. Tauris, {{ISBN|1-86064-426-0}}, page 207&lt;/ref&gt; რადგან გამოძიებამ პრპ-ის წევრებსა და შეიხ საიდის აჯანყებას შორის კავშირი აღმოაჩინა, სასამართლო პროცესის განაჩენის შემდეგ „პრპ“ დაიშალა. ორგანიზებული ოპოზიციის სქემა ჩაიშალა. ეს პროცესი მუსტაფა ქემალის პრეზიდენტობის დროს ერთადერთი ფართომასშტაბიანი პოლიტიკური წმენდა გახდა. მისი განცხადება — „ჩემი მოკვდავი სხეული მტვრად გადაიქცევა, მაგრამ თურქეთის რესპუბლიკა სამუდამოდ იარსებებს“ — მკვლელობის მცდელობის შემდეგ ანდერძად მიიჩნევა.&lt;ref&gt;[http://www.tsk.mil.tr/eng/Anitkabir/p24.html The Tomb Room]. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080505055349/http://www.tsk.mil.tr/eng/Anitkabir/p24.html |date=5 May 2008 }}&lt;/ref&gt;

====მოდერნიზაციის მცდელობები (1926–1930)====
[[ფაილი:Ataturk opens Ankara Museum of Fine Arts and Sculpture.gif|thumb|right|მუსტაფა ქემალი 1927 წელს [[ანკარის ხელოვნებისა და ქანდაკების სახელმწიფო მუზეუმი]]ს გახსნისას]]

[[1926|1926 წლის]] შემდგომ, მუსტაფა ქემალმა რადიკალურად გადაუხვია [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] მიერ შემოღებულ წინა რეფორმებს.&lt;ref name=&quot;Daisy&quot; /&gt; ისტორიაში პირველად, ისლამური სამართალი გამოეყო საერო სამართალს და შემოიფარგლა მხოლოდ რელიგიური საკითხებით.&lt;ref name=&quot;Daisy&quot;&gt;Daisy Hilse Dwyer, (1990), &quot;Law and Islam in the Middle East&quot;, p. 77, {{ISBN|978-0-89789-151-6}}&lt;/ref&gt; მან განაცხადა:

{{ციტატა|ჩვენ უნდა გავათავისუფლოთ სამართლიანობის ჩვენი კონცეფციები, ჩვენი კანონები და ჩვენი სამართლებრივი ინსტიტუტებისადმი ხედვა იმ კავშირებისგან, რომლებიც გვაკავებენ ჩვენ მჭიდროდ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი შეუთავსებელია ჩვენი საუკუნის საჭიროებებთან.&lt;ref&gt;Atillasoy, Atatürk : The First President and Founder of the Turkish Republic, 13.&lt;/ref&gt;}}

[[ფაილი:Ataturk at Cankaya Library 16 July 1929.jpg|thumb|right|მუსტაფა ქემალი ანკარაში მდებარე [[ჩანქაიას სასახლე|ჩანქაიას საპრეზიდენტო რეზიდენციის]] ბიბლიოთეკაში, [[1929|1929 წლის]] [[16 ივლისი]]]]

1926 წლის [[1 მარტი|1 მარტს]] მიიღეს თურქეთის [[სისხლის სამართლის კოდექსი]], რომელიც იტალიური სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით იყო შექმნილი. 1926 წლის 4 ოქტომბერს [[შარიათი|ისლამური სასამართლოები]] დაიხურა. სამოქალაქო სამართლის დამკვიდრებას დრო სჭირდებოდა, ამიტომ მუსტაფა ქემალმა [[სეკულარიზმი საფრანგეთში|ლაიციზმის]] (სეკულარიზმის კონსტიტუციური პრინციპი [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]]) ჩართვა მასში [[1937|1937 წლის]] 5 თებერვლამდე გადადო.

[[ფაილი:Atatürk in Istanbul University Faculty of Law.jpg|thumb|right|მუსტაფა ქემალი [[სტამბოლის უნივერსიტეტი]]ს იურიდიული სკოლის ლექციაზე, 1930 წელი]]

სქესობრივი სეგრეგაციის ისლამური პრაქტიკის შესაბამისად, ოსმალეთის იმპერიაში არსებული ნორმა ხელს უშლიდა მამაკაცებსა და ქალებს შორის სოციალურ ურთიერთობას. ამ საკითხის მოსაგვარებლად სოციალური რეფორმების შემუშავება მუსტაფა ქემალმა ძალიან ადრე დაიწყო, რაც მის პირად დღიურშიც ჩანდა. ის და მისი თანამშრომლები ისეთ საკითხებს განიხილავდნენ, როგორიცაა ქალებისთვის [[ჰიჯაბი]]ს ტარების გაუქმებას და ქალების გარე სამყაროსთან ინტეგრაციას. ამ ამოცანის გადაჭრის მისი გეგმები მისვე დღიურში, [[1915|1915 წლის]] ნოემბერში იყო აღწერილი:

{{ციტატა|სოციალური ცვლილება შეიძლება მოხდეს (1) ცხოვრებისეული ცოდნის მქონე ნიჭიერი დედების განათლებით; (2) ქალებისთვის თავისუფლების მინიჭებით; (3) მამაკაცს შეუძლია შეცვალოს თავისი მორალი, აზრები და გრძნობები ქალთან ერთად ცხოვრების გზით; რადგან არსებობს ორმხრივი სიყვარულის მიზიდულობის თანდაყოლილი მიდრეკილება.&lt;ref name=&quot;mango164&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 164&lt;/ref&gt;}}

[[ფაილი:The Incredible Turk.webm|thumb|upright|''დაუჯერებელი თურქი'' — დოკუმენტური ფილმი ათათურქზე და თურქეთის მოდერნიზაციის შესახებ]]

მუსტაფა ქემალს ახალი სამოქალაქო კოდექსი სჭირდებოდა, რათა ქალებისთვის თავისუფლების მინიჭების გზაზე მეორე მნიშვნელოვანი ნაბიჯის გადასადგმელად. პირველი ნაბიჯი გოგონებისთვის განათლების უფლების მიცემა გახდა, რაც საგანმანათლებლო სისტემის გაერთიანებით შესაძლებელი გახდა. [[1926|1926 წლის]] [[4 ოქტომბერი|4 ოქტომბერს]] მიიღეს თურქეთის ახალი [[თურქეთის სამოქალაქო კოდექსი (1926)|სამოქალაქო კოდექსი]], რომელიც [[შვეიცარიის სამოქალაქო კოდექსი]]ს საფუძველზე შეიქმნა. ახალი კოდექსის თანახმად, ქალთა უფლებები მამაკაცებთან გათანაბრდა ისეთ საკითხებში, როგორიცაა მემკვიდრეობა და განქორწინება, რადგან მუსტაფა ქემალს სქესი სოციალურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან ფაქტორად არ მიაჩნდა. მისი აზრით, საზოგადოება თავისი მიზნისკენ მამაკაცებისა და ქალების გაერთიანებით მიიწევდა. ის თვლიდა, რომ მეცნიერულად შეუძლებელი იყო თურქეთისთვის პროგრესის მიღწევა და გაცივილიზება, თუ ოსმალეთის გენდერული გამიჯვნის წესი დარჩებოდა.&lt;ref&gt;Tüfekçi, ''Universality of Atatürk's philosophy''&lt;/ref&gt; ერთ-ერთი შეხვედრის დროს მან განაცხადა:

{{ციტატა|''ქალებისთვის მიმართვისას:'' გაიმარჯვეთ ჩვენთვის განათლების ბრძოლაში და თქვენ კიდევ უფრო მეტს გააკეთებთ თქვენი ქვეყნისთვის, ვიდრე ჩვენ ეს შევძელით. სწორედ ამიტომ თქვენ მოგმართავთ.&lt;br /&gt;''კაცებისთვის მიმართვისას:'' თუ ქალები ამიერიდან არ მიიღებენ მონაწილეობას ერის სოციალურ ცხოვრებაში, ჩვენ ვერასდროს მივაღწევთ სრულ განვითარებას. ჩვენ გამოუსწორებლად ჩამორჩენილნი დავრჩებით, ვერ შევძლებთ დასავლეთის ცივილიზაციებთან თანასწორი პირობებით ცხოვრებას.&lt;ref&gt;Kinross, ''Atatürk: The Rebirth of a Nation'', p. 343&lt;/ref&gt;}}

გარდა ამისა, [[თურქეთის ერთპარტიული პერიოდი|ერთპარტიული პერიოდის]] განმავლობაში თურქეთის შრომისუნარიანობის მაჩვენებელი 70%-ს აღწევდა. თუმცა, თურქეთის დემოკრატიზაციის შემდეგ ეს მაჩვენებელი თურქეთის საზოგადოებაში კონსერვატიული ნორმების უკუქცევის გამო შემცირდა.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Göksel |first1=İdil |title=Female labor force participation in Turkey: The role of conservatism |journal=Women's Studies International Forum |date=November 2013 |volume=41 |pages=45–54 |doi=10.1016/j.wsif.2013.04.006 }}&lt;/ref&gt;

[[1927|1927 წელს]] გაიხსნა [[ანკარის ხელოვნებისა და ქანდაკების სახელმწიფო მუზეუმი]]. მუზეუმში წარმოდგენილი იყო [[ქანდაკება|ქანდაკებები]], რომელიც იშვიათად გამოიყენებოდა თურქეთში, ისლამური ტრადიციის გამო კერპთაყვანისმცემლობის თავიდან აცილფფფფფების. მუსტაფა ქემალს სჯეროდა, რომ „კულტურა წარმოადგენს თურქეთის რესპუბლიკის საფუძველს“&lt;ref name=&quot;atillasoy15&quot;&gt;Atillasoy, ''Atatürk : first president and founder of the Turkish Republic'', 15&lt;/ref&gt; და თანამედროვე თურქეთის იდეოლოგიურ მისწრაფებას აღწერდა, როგორც „პატრიოტიზმის ქმნილებას, რომელიც შერწყმულია მაღალ ჰუმანისტურ იდეალთან“. მან ჩართო ამაში როგორც საკუთარი ერის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა, ასევე ის, რასაც თვლიდა, როგორც გლობალური ცივილიზაციის აღფრთოვანებული ღირებულებები. [[თურქულენოვანი ხალხები|თურქების]] პრეისლამური კულტურა ვრცელი კვლევის საგანი გახდა და განსაკუთრებული აქცენტი კეთდებოდა [[სელჩუკები|სელჩუკთა]] და [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის]] ცივილიზაციამდე არსებულ ფართოდ გავრცელებულ თურქულ კულტურაზე. ათათურქმა ხელი შეუწყო [[ანატოლიის ისტორია|ანატოლიის ცივილიზაციების]] - [[ფრიგიელები]]ს, [[ლიდიელები]]ს, [[შუმერები|შუმერების]] და [[ხეთები]]ს შესწავლას. წარსული კულტურებისადმი საზოგადოების ყურადღების მისაპყრობად, მან პირადად დაარქვა ბანკებს უძველესი ცივილიზაციების სახელები, მათ შორის 1932 წელს შუმერების სახელი დაარქვა „[[სიუმერბანკი|სიუმერბანკს]]“ ({{lang-tr|Sümerbank}}), ხოლო 1935 წელს ხეთების სახელი დაარქვა „[[ეთიბანკი|ეთიბანკს]]“ ({{lang-tr|Etibank}}). მან ასევე ხაზი გაუსვა სოფლების ხალხურ ხელოვნებას, როგორც თურქული შემოქმედების წყაროს.

იმ დროისთვის თურქეთი იყენებდა [[ოსმალური ენა|ოსმალურ ენას]], რომელიც იყენებდა [[არაბული დამწერლობა|არაბულ დამწერლობას]], არაბული და [[სპარსული ენა|სპარსული]] ნასესხები ლექსიკით.&lt;ref name=dew/&gt; თუმცა, მოსახლეობის სულ მცირე 10% იყო წერა-კითხვის მცოდნე. გარდა ამისა, ამერიკელმა რეფორმატორმა [[ჯონ დიუი]]მ, რომელიც მუსტაფა ქემალმა მოიწვია განათლების რეფორმაში დასახმარებლად, აღმოაჩინა, რომ ტრადიციული არაბული დამწერლობით თურქული ენის კითხვისა და წერის შესწავლას დაახლოებით სამი წელი სჭირდება.&lt;ref name=dew/&gt; [[1928|1928 წლის]] გაზაფხულზე, მუსტაფა ქემალი [[ანკარა]]ში რამდენიმე ენისმცოდნეს და პროფესორს შეხვდა მთელი თურქეთიდან, რათა გაეცნო მათ თავისი გეგმა წერილობითი [[თურქული ენა|თურქული ენის]] ახალი ანბანის დანერგვის შესახებ, [[ლათინური დამწერლობა|ლათინური დამწერლობის]] საფუძველზე. ახალი [[თურქული დამწერლობა|თურქული ანბანი]] ჩაანაცვლებდა ძველ არაბულ დამწერლობას და იქნებოდა წერა-კითხვის პრობლემის გადაწყვეტა, რადგან ახალ ანბანს არ ექნებოდა არაბული დამწერლობის სირთულე და მისი სწავლა რამდენიმე თვეში შესაძლებელი გახდებოდა.&lt;ref name=&quot;ATATURK: Creator of Modern Turkey3&quot;&gt;{{Cite web |last1=Kandogan|first1=Eser|last2=Seferoglu|first2=Süleyman Sadi|date=12 January 1994|editor-last=|editor-first=|title=Ataturk: Creator of Modern Turkey / Mustafa Kemal Atatürk|url=http://www.columbia.edu/~sss31/Turkiye/ata/hayati.html|access-date=22 November 2017|website=Thousand Lakes Web Pages|publisher=New York: Columbia University|department=Türkiye On The Web: A Cultural Warehouse|archivedate=9 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151109083247/http://www.columbia.edu/~sss31/Turkiye/ata/hayati.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; როდესაც მუსტაფა ქემალმა ჰკითხა ენის ექსპერტებს, რამდენი დრო დასჭირდებოდა ახალი ანბანის თურქულ ენაში ჩანერგვას, პროფესორებისა და ენათმეცნიერების უმეტესობამ თქვა, რომ ამას სამიდან ხუთ წლამდე ვადა დასჭირდებოდა. გადმოცემის თანახმად, ამაზე მუსტაფა ქემალს ჩაეცინა და თქვა: „ჩვენ ამას სამიდან ხუთ თვემდე ვადაში გავაკეთებთ“.&lt;ref&gt;Falih Rıfkı Atay (1969). ''Çankaya''. Istanbul. p. 440&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Ataturk-20 September 1928.jpg|thumb|left|upright|მუსტაფა ქემალი 1928 წლის 20 სექტემბერს [[კაისერი]]ს მოსახლეობას [[თურქული დამწერლობა|ახალ თურქულ ანბანს]] აცნობს]]

მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში მუსტაფა ქემალი აქტიურად მონაწილეობდა ახალი თურქული ანბანის შემოღებაში და საჯაროდ განაცხადა მომავალი რეფორმის შესახებ. ანბანის შექმნა მისი ინიციატივით ენის კომისიას (''Dil Encümeni'') დაევალა.&lt;ref name=dew/&gt; 1928 წლის [[1 ნოემბერი|1 ნოემბერს]], მან ოფიციალურად ახალი თურქული ანბანი შემოიღო და არაბული დამწერლობის გამოყენება გააუქმა. ახალი ანბანის გამოყენებით პირველი [[თურქეთის გაზეთები|თურქული გაზეთი]] 1928 წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]] გამოიცა. მუსტაფა ქემალი თავად მოგზაურობდა სოფლად, რათა მოქალაქეებისთვის ახალი ანბანი ესწავლებინა. აქტიური კამპანიების შემდეგ, წერა-კითხვის მაჩვენებელი გაორმაგდა, სადაც 1927 წლის 10.6%-დან [[1940|1940 წელს]] 22.4%-მდე გაიზარდა.&lt;ref&gt;Landau, ''Atatürk and the Modernization of Turkey'', 190&lt;/ref&gt; წერა-კითხვის რეფორმის განსამტკიცებლად, დააორგანიზეს არაერთი კონგრესი სამეცნიერო საკითხებზე, განათლებაზე, ისტორიაზე, ეკონომიკაზე, ხელოვნებასა და ენაზე.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kayadibi |first=Fahri |date=2006 |title=Atatürk Döneminde Eğitim ve Bilim Alanında Gelişmeler |journal=Istanbul University Journal of the Faculty of Theology |language=tr |issue=13 |pages=1–21}}&lt;/ref&gt; სისტემატურად შეიქმნა ბიბლიოთეკები, შეიქმნა ასევე მობილური ბიბლიოთეკები და წიგნების ტრანსპორტირების სისტემები შორეულ რაიონებში.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Encyclopedia of Library History |date=1994 |publisher=Routledge |editor-last=Wiegand |editor-first=Wayne A. |page=462 |editor-last2=Davis |editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt; წერა-კითხვის რეფორმის ფარგლებში საავტორო უფლებების შესახებ ახალი კანონი მიიღეს და ამით კერძო საგამომცემლობო სექტორი გაძლიერდა.

მუსტაფა ქემალმა დაწყებითი განათლების დონეზე თანამედროვე სწავლების მეთოდების ხელშეწყობა დაიწყო და დიუი ამ ძალისხმევის განუყოფელი ნაწილი გახდა.&lt;ref name=dew/&gt; დიუიმ თავის „ანგარიშსა და რეკომენდაციაში თურქეთის საგანმანათლებლო სისტემისთვის“ წარმოადგინა პარადიგმატული რეკომენდაციების ნაკრები, რომელიც შექმნილი იყო თანამედროვეობისკენ მიმავალი საზოგადოებებისთვის.&lt;ref name=dew/&gt; ის დაინტერესებული იყო [[ზრდასრულთა განათლება|ზრდასრულთა განათლებით]], ქვეყანაში უნარების ბაზის ჩამოყალიბების მიზნით. თურქ ქალებს ასწავლიდნენ არა მხოლოდ ბავშვზე ზრუნვას, კერვას და დიასახლისობას, არამედ სახლის გარეთ ქვეყნის ეკონომიკაში ჩართვისთვის აუცილებელ უნარებსაც. მუსტაფა ქემალის ერთიანი საგანმანათლებლო პროგრამა სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი სისტემა გახდა, რომელიც შექმნილი იყო ქვეყნის სოციალური და ეკონომიკური პროგრესისთვის, უნარების ბაზის შესაქმნელად პასუხისმგებლიანი მოქალაქეების, ასევე საზოგადოების სასარგებლო და დაფასებული წევრების განათლების გზით.&lt;ref&gt;Özelli, ''The Evolution of the Formal Educational System and Its Relation to Economic Growth Policies in the First Turkish Republic'', 77–92&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dew/&gt; გარდა ამისა, თურქეთის განათლება ინტეგრირებულ სისტემად გადაიქცა, რომლის მიზანი სიღარიბის შემცირება და [[ქალთა განათლება|ქალთა განათლების]] გზით [[გენდერული თანასწორობა|გენდერული თანასწორობის]] მიღწევა იყო. თავად მუსტაფა ქემალმა განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო გოგონების განათლებას და მხარი დაუჭირა [[ერთად სწავლებას]] და ეს 1923-24 წლებში უნივერსიტეტების დონეზე და 1927 წლისთვის მთელ საგანმანათლებლო სისტემაში ნორმად დაამკვიდრა.&lt;ref&gt;Landau, ''Atatürk and the Modernization of Turkey'', 191&lt;/ref&gt; ათათურქის საგანმანათლებლო რეფორმებმა განათლება მნიშვნელოვნად უფრო ხელმისაწვდომი გახადა, ასე, [[1923]]-დან [[1938|1938 წლამდე]] დაწყებით სკოლებში არსებული მოსწავლეების რაოდენობა 224%-ით გაიზარდა (342 000-დან 765 000-მდე), საშუალო სკოლებში არსებული მოსწავლეების რაოდენობა 12,5-ჯერ გაიზარდა (დაახლოებით 6 000-დან 74 000-მდე), ხოლო უმაღლეს სკოლებში არსებული მოსწავლეების რაოდენობა თითქმის 17-ჯერ გაიზარდა (1 200-დან 21 000-მდე).&lt;ref&gt;{{Citation |last=Kapluhan |first=Erol |title=Türkiye Cumhuriyeti'nde Atatürk Dönemi Eğitim Politikaları (1923–1938) ve Coğrafya Eğitimi |pages=203–5 |year=2011 |type=PhD thesis |publisher=Marmara University |language=tr}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Atatürk TBMM'den çıkarken.jpg|thumb|რესპუბლიკის დაარსებიდან მე-7 წლისთავისადმი მიძღვნილი საზეიმო ღონისძიების შემდეგ ათათურქი ტოვებს პარლამენტის შენობას, 1930 წელი]]

ამ პერიოდში მუსტაფა ქემალმა მედიის ყურადღება გაამახვილებინა თანამედროვე განათლების პროპაგანდას. მან დააფუძნა ოფიციალური საგანმანათლებლო შეხვედრები, „მეცნიერების საბჭოების“ და „განათლების სამიტების“ სახელწოდებით, რათა განეხილათ განათლების ხარისხი, ტრენინგის საკითხები და გარკვეული ძირითადი საგანმანათლებლო პრინციპები. მისი თქმით, „ჩვენი (სკოლების სასწავლო გეგმა) მიზნად უნდა ისახავდეს ყველა მოსწავლისთვის სწავლისა და წარმატების შესაძლებლობების უზრუნველყოფას“. ის პირადად იყო ჩართული ორი სახელმძღვანელოს შემუშავებაში. პირველი, ''„Vatandaş İçin Medeni Bilgiler“'' (მოქალაქეთა სამოქალაქო ცოდნა, 1930), წარმოადგენდა შედარებითი მმართველობის მეცნიერებას და ხსნიდა საზოგადოებრივი ნდობის ადმინისტრირების საშუალებებს ახალი სახელმწიფო ინსტიტუტებისთვის გამოყენებული მმართველობის წესების ახსნით.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Gürses |first=Fatma |title=Kemalizm'in Model Ders Kitabı: Vatandaş İçin Medeni Bilgiler |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/73971 |work=Akademik Bakış |volume=4 |issue=7 |pages=233–49 |year=2010 |access-date=29 May 2020 |archive-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409111102/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/73971 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170409111102/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/73971 |date=9 აპრილი 2017 }}&lt;/ref&gt; მეორე, ''„Geometri“'' (გეომეტრია, 1937), საშუალო სკოლებისთვის განკუთვნილი ტექსტი იყო და სადაც წარმოადგინა თურქეთში [[გეომეტრია|გეომეტრიის]] აღსაწერად ამჟამად გამოყენებული მრავალი ტერმინები.&lt;ref&gt;Landau, ''Atatürk and the Modernization of Turkey'', 204–05&lt;/ref&gt;

====ოპოზიცია ათათურქისადმი (1930–1931)====
[[1930|1930 წლის]] [[11 აგვისტო]]ს მუსტაფა ქემალმა გადაწყვიტა მრავალპარტიული მოძრაობის ხელახლა შემოღება და [[ფეთჰი ოქიარი|ფეთჰი ოქიარს]] ახალი პარტიის დაარსება სთხოვა. ამით მუსტაფა ქემალმა სეკულარული რეფორმების დაცვა გადაწყვიტა. ახლადშექმნილმა [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალურმა რესპუბლიკურმა პარტიამ]] წარმატებას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მიაღწია. თუმცა, რეალური პოლიტიკური სპექტრის ჩამოყალიბების გარეშე, პარტია მუსტაფა ქემალის რეფორმების მოწინააღმდეგეთა ცენტრად იქცა, განსაკუთრებით საზოგადოებრივ ცხოვრებაში რელიგიის როლის საკითხთან დაკავშირებით. 1930 წლის [[23 დეკემბერი|23 დეკემბერს]], [[ეგეოსის რეგიონი]]ს პატარა ქალაქში, [[მენემენი|მენემენში]], ისლამისტი ფუნდამენტალისტების აჯანყებით გამოწვეული ძალადობრივი ინციდენტების სერია მოხდა. [[მენემენის ინციდენტი]] სეკულარული რეფორმების წინააღმდეგ სერიოზულ საფრთხედ მიიჩნიეს.

[[ფაილი:Ataturk and Fethi Okyar.jpg|thumb|მუსტაფა ქემალი [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტიის]] ლიდერ [[ფეთჰი ოქიარი|ფეთჰი ოქიარსა]] და მის ქალიშვილთან ერთად [[იალოვა]]ში, 1930 წლის 13 აგვისტო]]

1930 წლის ნოემბერში, ალი ფეთჰი ოქიარმა საკუთარი პარტია გააუქმა. თურქეთის უფრო ხანგრძლივი [[თურქეთის მრავალპარტიული პერიოდი|მრავალპარტიული პერიოდი]] [[1945|1945 წელს]] დაიწყო, როდესაც [[1950|1950 წელს]] [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|სრპ]]-მ უმრავლესობა [[თურქეთის დემოკრატიული პარტია (1946)|დემოკრატიულ პარტიას]] დაუთმო. ეს, მუსტაფა ქემალის ერთპარტიული მმართველობის [[პირდაპირი დემოკრატია|პირდაპირი დემოკრატიის]] ვერ უზრუნველყოფის არგუმენტით მოხდა. ამ პერიოდში [[პლურალიზმი]]ს ექსპერიმენტების წარუმატებლობის მიზეზი ის იყო, რომ ქვეყანაში ყველა ჯგუფი არ ეთანხმებოდა მინიმალურ კონსენსუსზე საერთო ღირებულებებთან (ძირითადად სეკულარიზმთან) და კონფლიქტების მოგვარების საერთო წესებთან დაკავშირებით. ამ კრიტიკის საპასუხოდ, მუსტაფა ქემალის ბიოგრაფი [[ენდრიუ მანგო]] წერს: „ორ ომს შორის დემოკრატიის შენარჩუნება ვერ მოხერხდა ბევრ შედარებით მდიდარ და უკეთ განათლებულ საზოგადოებაში. მუსტაფა ქემალის განმანათლებლური ავტორიტარიზმი გონივრულ სივრცეს ტოვებდა თავისუფალი პირადი ცხოვრებისთვის. მის სიცოცხლეში მეტის მოლოდინი შეუძლებელი იყო“.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 536&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ ის თავისი ქმედებებით დემოკრატად არ გამოიყურებოდა, მუსტაფა ქემალი ყოველთვის უჭერდა მხარს [[სამოქალაქო საზოგადოება|სამოქალაქო საზოგადოების]] შექმნის იდეას — ნებაყოფლობითი სამოქალაქო და სოციალური ორგანიზაციებისა და ინსტიტუტების სისტემას, სახელმწიფოს ძალისმიერი სტრუქტურებისგან განსხვავებით. დემოკრატიის მნიშვნელობის შესახებ წარმოთქმულ მრავალრიცხოვან გამოსვლებში, მუსტაფა ქემალმა 1933 წელს განაცხადა:

{{ციტატა|რესპუბლიკა სახელმწიფოს დემოკრატიულ მმართველობას ნიშნავს. ჩვენ დავაარსეთ რესპუბლიკა, რომელიც უკვე ათი წლისაა. მან დროთა განმავლობაში დემოკრატიის ყველა მოთხოვნა უნდა აღასრულოს.&lt;ref&gt;İnan, ''Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler'', 260&lt;/ref&gt;}}

====მოდერნიზაციის მცდელობები (1931–1938)====
[[ფაილი:Mustafa Kemal and establishment of Turkish History Institution.png|thumb|[[თურქული ისტორიული ორგანიზაცია|თურქული ისტორიული ორგანიზაციის]] დაარსების ცერემონიაზე, 1931 წელი. ათათურქი [[აფეთ ინანი|აფეთ ინანთან]] (მარცხნივ) და [[იუსუფ აქჩურა]]სთან (მარცხნიდან პირველი) ერთად.]]

[[1931|1931 წელს]] ათათურქმა დააარსა [[თურქული ენის ასოციაცია]] ({{lang-tr|Türk Dil Kurumu}}) [[თურქული ენა|თურქული ენისთვის]] კვლევითი სამუშაოების ჩასატარებლად. 1931 წელს დაარსდა [[თურქული ისტორიული ორგანიზაცია|თურქეთის ისტორიული საზოგადოება]] ({{lang-tr|Türk Tarih Kurumu}}) და 1932 წელს დაიწყო არქივების შენახვის და მართვის პროცესი [[თურქეთის ისტორია|თურქეთის ისტორიის]] შესახებ კვლევითი სამუშაოების ჩასატარებლად.&lt;ref name=&quot;TED&quot;&gt;{{Cite web |title=About Us |url=http://www.ted.org.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313AAF6AA849816B2EF01E9BE68C047FEF5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117232115/http://www.ted.org.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313AAF6AA849816B2EF01E9BE68C047FEF5 |archive-date=17 November 2007 |access-date=1 February 2008}}&lt;/ref&gt; [[1928|1928 წლის]] [[1 იანვარი|1 იანვარს]] ათათურქმა დააარსა [[თურქული განათლების ასოციაცია]],&lt;ref name=&quot;TED&quot; /&gt; რომელიც ფინანსური მხარდაჭერა აღმოაჩინა გაჭირვებულ ინტელექტუალურ და შრომისმოყვარე ბავშვებს, ასევე მატერიალური და სამეცნიერო წვლილი შეიტანა საგანმანათლებლო ცხოვრებაში. [[1933|1933 წელს]], ათათურქმა ბრძანა [[სტამბოლის უნივერსიტეტი]]ს თანამედროვე საუნივერსიტეტო დაწესებულებად რეორგანიზაცია და მოგვიანებით დედაქალაქში დააარსა [[ანკარის უნივერსიტეტი]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Saikal |first1=Amin |url=https://books.google.com/books?id=7oLorPxb3GEC&amp;q=Ankara |title=Democratization in the Middle East: Experiences, Struggles, Challenges |last2=Schnabel |first2=Albrecht |date=2003 |publisher=United Nations University Press |isbn=978-92-808-1085-1 |page=95 |language=en |lccn=2002155283 |orig-date=Digitized 13 July 2023 |access-date=4 October 2023 |archive-date=5 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005174847/https://books.google.com/books?id=7oLorPxb3GEC&amp;q=Ankara |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Atatürk Etimesgut Türkkuşu Tesislerinin açılışında, Ankara, 3 Mayıs 1935.png|thumb|left|ათათურქი „თურქქუშუს“ საფრენოსნო სკოლის გახსნისას [[ეთიმესგუთი|ეთიმესგუთში]], 1935 წლის 3 მაისი]]

ათათურქი სამეცნიერო ტერმინოლოგიის თურქულ ენაზე თარგმნით იყო დაკავებული.&lt;ref name=&quot;Geoffrey&quot;&gt;Geoffrey L. Lewis (1999), The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success, Oxford University Press {{ISBN|0-19-823856-8}}. p. 66&lt;/ref&gt; მას სურდა, რომ თურქული ენის რეფორმა მეთოდოლოგიაზე დაფუძნებული ყოფილიყო. თურქული ენის უცხოური გავლენისგან „გაწმენდის“ ნებისმიერი მცდელობა ენის ინტეგრალური სტრუქტურის მოდელირების გარეშე, მისთვის თავისთავად არასწორი იყო. ის პირადად ხელმძღვანელობდა [[მზის ენის თეორია|მზის ენის თეორიის]] ({{lang-tr|Güneş Dil Teorisi}}) განვითარებას, რომელიც [[ენათმეცნიერება|ლინგვისტური]] თეორია იყო და ამტკიცებდა, რომ ყველა ენა ერთი [[ცენტრალური აზია|ცენტრალური აზიის]] პირველყოფილი ენის შთამომავალი იყო. მისი იდეების კვალს მივყავართ ფრანგი მეცნიერის, [[ილერ დე ბარენტონი]]ს ნაშრომამდე, სახელწოდებით ''„L'Origine des Langues, des Religions et des Peuples“'', რომელიც ამტკიცებს, რომ ყველა ენა წარმოიშვა [[შუმერები]]ს მიერ გამოყენებული [[ეგვიპტური იეროგლიფები|იეროგლიფებისა]] და [[ლურსმული დამწერლობა|ლურსმული დამწერლობისგან]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 February 1936 |title=Turks Teach New Theories |work=[[The New York Times]] |location=Istanbul}}&lt;/ref&gt; და ასევე მივყავართ [[ვენა|ვენელი]] ავსტრიელი ლინგვისტი [[ჰერმან ფეოდორ კვერგიჩი]]ს ნაშრომამდე, სახელწოდებით ''„La psychologie de quelques éléments des langues Turques“'' („[[თურქული ენები]]ს ზოგიერთი ელემენტის ფსიქოლოგია“).&lt;ref&gt;Laut (2002)&lt;/ref&gt; ათათურქმა ოფიციალურად „მზის ენის თეორია“ თურქულ პოლიტიკურ და საგანმანათლებლო წრეებში [[1935|1935 წელს]] წარადგინა, თუმცა, მოგვიანებით მან უფრო ექსტრემისტული იდეები მასში გამოასწორა.&lt;ref name=&quot;Geoffrey&quot; /&gt;

[[საფეთ არიქანი|საფეთ არიქანმა]], [[თურქული ენის ასოციაცია|თურქული ენის ასოციაციის]] ხელმძღვანელმა და პოლიტიკოსმა, [[1934|1934 წლის]] [[26 სექტემბერი|26 სექტემბერს]], მეორე ენის დღის წვეულებაზე, თავის გახსნით სიტყვაში წარმოთქვა ფრაზა — „ჩვენი დიდი ლიდერი ათა თურქი მუსტაფა ქემალი“ ({{lang-tr|Ulu Önderimiz Ata Türk Mustafa Kemal}}). მოგვიანებით, გვარი „ათათურქი“ (რომელიც [[თურქულენოვანი ხალხები|თურქულ]] ისტორიაში [[ათაბაგი]]ს ტიტულიდან მომდინარეობს,&lt;ref name=&quot;atabey&quot;&gt;[http://acikerisim.istanbul.edu.tr/bitstream/handle/123456789/764/42384.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y Evren Aldemir, '''Kültür (Milli Eğitim) Bakanlarından Saffet Arıkan’ın Çalışmaları''', ''İstanbul Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2007''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218202245/http://acikerisim.istanbul.edu.tr/bitstream/handle/123456789/764/42384.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |date=18 February 2019 }}.&lt;/ref&gt; თუმცა, საყოველთაოდ ითარგმნება, როგორც „თურქების მამა“) მუსტაფა ქემალს გვარად, 1934 წელს [[გვარის კანონი (თურქეთი)|გვარის შესახებ კანონის]] მიღების შემდეგ მიენიჭა.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120320030651/http://www.haberturk.com/yasam/haber/592222-gazi-onerilen-14-soyadini-kabul-etmis &quot;Gazi, önerilen 14. soyadını kabul etmiş!&quot;]. ''Habertürk''. Retrieved 18 December 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mustafa Kemal Atatürk'ün Nüfus Hüviyet Cüzdanı. (24.11.1934) |url=https://isteataturk.com/Kronolojik/Tarih/1934/11/24/Mustafa-Kemal-Ataturkun-Nufus-Huviyet-Cuzdani-24111934/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005174851/https://isteataturk.com/Kronolojik/Tarih/1934/11/24/Mustafa-Kemal-Ataturkun-Nufus-Huviyet-Cuzdani-24111934/1 |archive-date=5 October 2023 |access-date=3 October 2023 |website=İşte Atatürk {{!}} Atatürk Hakkında Bilmek İstediğiniz Herşey |publisher=www.isteataturk.com}}&lt;/ref&gt;

[[1932|1932 წლიდან]] დაწყებული, ქვეყნის მასშტაბით რამდენიმე ასეული „ხალხის სახლები“ ({{lang-tr|Halkevleri}}) და „ხალხის ოთახები“ ({{lang-tr|Halkodaları}}) გაიხსნა, რაც ფართო ხელმისაწვდომობას იძლეოდა მრავალფეროვან მხატვრულ აქტივობებზე, სპორტულ და სხვა კულტურულ ღონისძიებებზე. ათათურქი მხარს უჭერდა და ხელს უწყობდა ვიზუალურ და [[პლასტიკური ხელოვნება|პლასტიკურ ხელოვნებას]], რომელიც ოსმალეთის ლიდერების მიერ აკრძალული იყო იმ მიზეზით, რომ ადამიანის ფორმის გამოსახვას [[კერპთაყვანისმცემლობა]]დ მიიჩნევდნენ. ამავე პერიოდში გაიხსნა მრავალი მუზეუმი, არქიტექტურამ თანამედროვე ტენდენციების დაცვა დაიწყო და კლასიკურმა დასავლურმა მუსიკამ, ოპერამ, ბალეტმა და თეატრმა ქვეყანაში უფრო დიდი პოპულარობა მოიპოვა. ასევე გაიზარდა წიგნებისა და ჟურნალების გამოცემები და დაიწყო კინოინდუსტრიის განვითარება.

1930-იან წლებამდე თურქეთში თითქმის ყველა [[ყურანი]] ძველ [[არაბული ენა|არაბულ ენაზე]] იბეჭდებოდა. თუმცა, [[1924|1924 წელს]] [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გამოიცა ყურანის სამი თურქული თარგმანი და მისი რამდენიმე თარგმანი თურქულ ენაზე საზოგადოების წინაშე საჯაროდ წაიკითხეს, რამაც მნიშვნელოვანი დავა გამოიწვია.&lt;ref name=&quot;cleveland178&quot;&gt;Cleveland, ''A History of the Modern Middle East'', 181&lt;/ref&gt; ამ თურქულ თარგმანებს რელიგიური თემის წევრები სასტიკად ეწინააღმდეგებოდნენ და ამ მოვლენამ აიძულა მრავალი წამყვანი მუსლიმი მოდერნისტი, მოეთხოვათ თურქეთის პარლამენტისთვის ყურანის შესაბამისი ხარისხის თარგმანის დაფინანსება.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wilson |first=M. Brett |year=2009 |title=The First Translations of the Qur'an in Modern Turkey (1924–1938) |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_2009-08_41_3/page/418 |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=41 |issue=3 |pages=419–35 |doi=10.1017/s0020743809091132|s2cid=73683493 }}&lt;/ref&gt; ათათურქის მხარდაჭერით, პარლამენტმა დაამტკიცა პროექტი და რელიგიის საკითხთა სააგენტომ, ყურანის თარგმანის მოსამზადებლად მეჰმედ აქიფი (ერსოი) დანიშნა, ხოლო ისლამისტი მეცნიერი [[მუჰამედ ჰამდი იაზირი|ჰამდი იაზირი]] დანიშნა ყურანის თურქულენოვანი კომენტარის ([[თაფსირი]]) ავტორად, რომელიც გამოიცა სახელწოდებით „Hak Dini Kur'an Dili“ (''ყურანი: ჭეშმარიტების რელიგიის ენა'').&lt;ref&gt;Ünal, ''The Qur'an with Annotated Interpretation in Modern English'', xxxix&lt;/ref&gt; თუმცა, იაზირის ნაშრომი მხოლოდ 1935 წელს დაიბეჭდა.&lt;ref&gt;Elmalılı Hamdi Yazır, (1935), &quot;Hak dini Kur'an dili: Yeni mealli Türkçe tefsir&quot; 9 volumes, printed in Istanbul&lt;!--Now use Istanbul as the Western practice changed by then--&gt;&lt;/ref&gt; [[1932|1932 წელს]] ათათურქმა დაიცვა ყურანის თარგმნის აუცილებლობა იმით, რომ მას სურდა „რელიგიის თურქი ხალხისთვის თურქულ ენაზე სწავლება, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში [[ისლამი|ისლამს]] მისი გაგების გარეშე მისდევდნენ“. ათათურქი თვლიდა, რომ რელიგიისა და მისი ტექსტების გაგება ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, რომ მისი ინტერპრეტაცია მცირე ჯგუფისთვის მიენდო. ამრიგად, მისი მიზანი იყო ყურანის უფრო ფართო დემოგრაფიული ჯგუფისთვის მისაწვდომი გახდომა, თანამედროვე ენებზე თარგმნით.&lt;ref name=&quot;Radu&quot;&gt;Michael Radu, (2003), &quot;Dangerous Neighborhood: Contemporary Issues in Turkey's Foreign Relations&quot;, p. 125, {{ISBN|978-0-7658-0166-1}}&lt;/ref&gt;

1934 წელს, ათათურქმა შეუკვეთა პირველი თურქული საოპერო ნაწარმოები „[[იოზსოი]]“. ოპერა, რომელიც [[ანკარა]]ში, „ხალხის სახლში“ დაიდგა, დაწერილია [[აჰმედ ადნან საიგუნი]]ს მიერ და შესრულებულია სოპრანო [[სემიჰა ბერქსოი]]ს მიერ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Paydak |first=Selda |date=January 2000 |title=Interview with Semiha Berksoy |publisher=Representation of the European Commission to Turkey |url=http://www.deltur.cec.eu.int/english/guncel/ghaber-jan00_18.html |access-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030418082022/http://www.deltur.cec.eu.int/english/guncel/ghaber-jan00_18.html |archive-date=18 April 2003}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb||259x259px|1935 წლის საყოველთაო არჩევნების შედეგად თურქეთის პარლამენტში 18 ქალი დეპუტატი შევიდა.]]

[[1934|1934 წლის]] [[5 დეკემბერი|5 დეკემბერს]] თურქეთმა დაიწყო ქალებისთვის სრული პოლიტიკური უფლებების მინიჭება. ქორწინებაში ქალების თანაბარი უფლებები უკვე დადგენილი იყო თურქეთის სამოქალაქო კოდექსით.&lt;ref&gt;Omur, ''[http://www.theturkishtimes.com/archive/02/12_01/c_women.html Modernity and Islam: Experiences of Turkish Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007232154/http://www.theturkishtimes.com/archive/02/12_01/c_women.html |date=7 October 2007 }}''&lt;/ref&gt; ათათურქის კულტურულ რეფორმებში ქალების როლი მისი ხელმძღვანელობით მომზადებულ სამოქალაქო წიგნში იყო აღწერილი,&lt;ref&gt;Atatürk, ''Vatandaş İçin Medeni Bilgiler''&lt;/ref&gt; სადაც ის წერდა:

{{ციტატა|ქალებისთვის პოლიტიკური უფლებების ჩამორთმევის ლოგიკური ახსნა არ არსებობს. ამ საკითხთან დაკავშირებით ნებისმიერი ყოყმანი და ნეგატიური მენტალიტეტი სხვა არაფერია, თუ არა წარსულის გაქრობადი სოციალური ფენომენი. ...ქალებს უნდა ჰქონდეთ ხმის მიცემის და არჩევის უფლება, რადგან დემოკრატია ამას კარნახობს, რადგან არსებობს ინტერესები, რომლებიც ქალებმა უნდა დაიცვან და რადგან არსებობს სოციალური მოვალეობები, რომლებიც ქალებმა უნდა შეასრულონ.&lt;ref&gt;İnan, ''Medeni bilgiler ve M. Kemal Atatürk'ün el yazıları''&lt;/ref&gt;}}

[[თურქეთის საპარლამენტო არჩევნები (1935)|1935 წლის საყოველთაო არჩევნებში]] 395 წევრიდან 18 ქალი პარლამენტარი აირჩიეს, მაშინ როდესაც ბრიტანეთის თემთა პალატაში 615 წევრიდან 9, ხოლო [[აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატა]]ში, რომელიც იმავე წელს აირჩიეს, 435 წევრიდან მხოლოდ 6 იყო ქალი.&lt;ref name=&quot;commonslibraryblog.com 2013&quot;&gt;{{Cite web |title=commonslibraryblog.com |url=http://commonslibraryblog.com/2013/11/18/the-history-and-geography-of-women-mps-since-1918-in-numbers |date=18 November 2013 |website=commonslibraryblog.com |language=sl |access-date=23 April 2018 |archive-date=23 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180423232505/http://commonslibraryblog.com/2013/11/18/the-history-and-geography-of-women-mps-since-1918-in-numbers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

====გაერთიანებისა და ნაციონალიზაციის მცდელობები====
[[ფაილი:Onur_Anıtı_dökümhanede.jpg|thumb|ათათურქის ძეგლი [[სამსუნი|სამსუნში]]]]
1923 წელს, როდესაც თანამედროვე [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკა]] დაარსდა, ნაციონალიზმი და სეკულარიზმი ორი დამფუძნებელი პრინციპი იყო.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Findley |first=Carter Vaughn |title=Turkey, Islam, nationalism, and modernity : a history, 1789–2007 |publisher=Yale University Press |year=2010 |isbn=978-0-300-15260-9 |location=New Haven, CT}}&lt;/ref&gt; ათათურქის მიზანი იყო [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] თურქული ნარჩენებისგან ეროვნული სახელმწიფოს (''ulus devlet'') შექმნა. ქემალიზმი „თურქი ხალხის“ განსაზღვრებას აღწერს, როგორც „ისინი, ვინც იცავენ და ხელს უწყობენ თურქი ერის მორალურ, სულიერ, კულტურულ და ჰუმანისტურ ღირებულებებს“.&lt;ref name=&quot;TurkishNational&quot;&gt;{{Cite web |title=Turkish National Education System |url=http://www.meb.gov.tr/Stats/apk2001ing/Section_1/1Generalprincipals.htm |last=Republic Of Turkey Ministry Of National Education |publisher=T.C. Government |access-date=19 January 2018 |archive-date=7 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207000723/http://www.meb.gov.tr/Stats/apk2001ing/Section_1/1Generalprincipals.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ახალი თურქული სახელმწიფოს დაარსების ერთ-ერთი მიზანი იყო „თურქული ეროვნული იდენტობის დომინირების უზრუნველყოფა საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა ასპექტში, მათ შორის ქუჩებში ხალხის მიერ სასაუბრო ენიდან დაწყებული სკოლებში შესასწავლი ენით, განათლებიდან სამრეწველო ცხოვრებამდე, ვაჭრობიდან სახელმწიფო მოხელეების კადრებით დამთავრებული, სამოქალაქო სამართლიდან მოქალაქეების კონკრეტულ რეგიონებში დასახლებამდე“.&lt;ref&gt;Ayhan Aktar, &quot;Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Uygulanan 'Türkleştirme' Politikaları,&quot; in Varlık Vergisi, ve 'Türkleştirme' Politikaları, 2nd ed. (Istanbul: İletişim, 2000), 101.&lt;/ref&gt; [[თურქიზაცია|თურქიზაციის]] გზით გაერთიანების პროცესი გაგრძელდა და მას ხელი შეუწყვეს ათათურქის მთავრობის დროს ისეთი პოლიტიკით, როგორიცაა „[[მოქალაქე, ილაპარაკე თურქულად!]]“ ({{lang-tr|''Vatandaş Türkçe konuş!''}}), ინიციატივა, რომელიც 1930-იან წლებში იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტებმა შექმნეს, მაგრამ მთავრობის მიერ იყო დაფინანსებული. ამ კამპანიის მიზანი არათურქულენოვანებზე ზეწოლა იყო, რათა მათ საჯაროდ თურქულად ესაუბრათ.&lt;ref name=&quot;Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Grammatology and literary modernity in Turkey&quot;&gt;{{Cite book |last=Ertürk |first=Nergis |title=Grammatology and literary modernity in Turkey |date= 2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-974668-2 |location=Oxford, UK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Citizenship and Minorities: A Historical Overview of Turkey2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tormented2 by history: nationalism in Greece and Turkey2&quot;&gt;{{Cite book |last=Sofos |first=Umut Özkırımlı &amp; Spyros A. |title=Tormented by history: nationalism in Greece and Turkey |publisher=Columbia University Press |year=2008 |isbn=9780231700528 |location=New York |page=167}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor1=Sibel Bozdoǧan|editor2=Gülru Necipoğlu|editor3=Julia Bailey|title=Muqarnas : an annual on the visual culture of the Islamic world. |publisher=Brill |year=2007 |isbn=9789004163201 |location=Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aslan |first=Senem |date=April 2007 |title=&quot;Citizen, Speak Turkish!&quot;: A Nation in the Making |journal=Nationalism and Ethnic Politics |volume=13 |issue=2 |pages=245–72 |doi=10.1080/13537110701293500|s2cid=144367148 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Suny&quot;&gt;{{Cite book |title=A question of genocide : Armenians and Turks at the end of the Ottoman Empire |date=23 February 2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-539374-3 |editor-last=Suny |editor-first=Ronald Grigor |location=Oxford |editor-last2=Göçek |editor-first2=Fatma Müge |editor-last3=Naimark |editor-first3=Norman M.}}&lt;/ref&gt; თუმცა, კამპანია თურქულად საუბრის დაწყების პოლიტიკის ფარგლებს გასცდა და ნებისმიერი სხვა ენის გამოყენების სრული შეზღუდვაც კი გამოიწვია.&lt;ref name=&quot;Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Grammatology and literary modernity in Turkey&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bali |first=Rifat N. |title=Cumhuriyet yıllarında Türkiye Yahudileri bir türkleştirme serüveni; (1923–1945) |publisher=İletişim |year=1999 |isbn=9789754707632 |edition=7 |location=İstanbul |pages=137–47 |language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Citizenship&quot;&gt;{{Cite book |last=İnce |first=Başak |url=https://books.google.com/books?id=Ydpiawe35DwC |title=Citizenship and identity in Turkey : from Atatürk's republic to the present day |date=2012 |publisher=I.B. Tauris |isbn=9781780760261 |location=London |page=61 |access-date=19 January 2018 |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207090520/https://books.google.com/books?id=Ydpiawe35DwC |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vryonis, Speros (2005). The Mechanism of Catastrophe: The Turkish Pogrom of 6–7 September 1955, and the Destruction of the Greek Community of Istanbul. New York: Greekworks.com, Inc. {{ISBN|0-9747660-3-8}}.&lt;/ref&gt;

ნაციონალიზაციის კიდევ ერთი მაგალითი იყო [[გვარის კანონი (თურქეთი)|გვარების შესახებ კანონი]], რომელიც თურქებს ავალდებულებდა აეღოთ კონკრეტული, მემკვიდრეობითი გვარები და კრძალავდა უცხო კულტურების, ერების, ტომებისა და რელიგიების კონოტაციებს.&lt;ref name=&quot;Citizenship and Minorities: A Historical Overview of Turkey2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Suny&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The Social Life of the State's Fantasy: Memories and Documents on Turkey's Surname Law of 1934 |url=http://repository.upenn.edu/dissertations/AAI3125908/ |last=Turkoz |first=Meltem |date=2004 |website=ScholarlyCommons |pages=1–226 |publisher=University of Pennsylvania |access-date=28 May 2020 |archive-date=8 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608051637/https://repository.upenn.edu/dissertations/AAI3125908/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Basak&quot;&gt;{{Cite book |last=İnce |first=Başak |title=Citizenship and identity in Turkey : from Atatürk's republic to the present day |date=15 June 2012 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-78076-026-1 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aslan |first=Senem |date=29 December 2009 |title=Incoherent State: The Controversy over Kurdish Naming in Turkey |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |volume=10 |issue=10 |doi=10.4000/ejts.4142 |quote=the Surname Law was meant to foster a sense of Turkishness within society and prohibited surnames that were related to foreign ethnicities and nations |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; შედეგად, ბევრმა ეთნიკურმა სომეხმა, ბერძენმა და ქურთმა შეიცვალა გვარი.&lt;ref name=Basak /&gt; არათურქული გვარები, რომლებიც ბოლოვდებოდა „იანი, ოფ, ეფ, ვიჩ, ის, დის, პოულოს, აკი, ზადე, შვილი, მადუმუ, ველედ, ბინ“-ზე, ვერ დარეგისტრირდა და შეიცვალა დაბოლოება „ოღლუ“-თი.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ekmekcioglu |first=Lerna |title=Improvising Turkishness: Being Armenian in post-Ottoman Istanbul (1918–1933) |year=2010 |isbn=978-1-124-04442-2 |location=Ann Arbor |publisher=New York University |page=169}}&lt;/ref&gt; გარდა ამისა, თურქეთის მთავრობის მიერ [[გეოგრაფიული სახელწოდებების შეცვლა თურქეთში|გეოგრაფიული სახელწოდებების შეცვლის ინიციატივით]], თურქეთის რესპუბლიკაში არსებული არათურქული გეოგრაფიული და ტოპოგრაფიული სახელწოდებები, თურქული სახელწოდებებით ჩანაცვლდა.&lt;ref name=&quot;Adını unutan ülke : Türkiye&quot;&gt;{{Cite book |last=Nişanyan |first=Sevan |title=Adını unutan ülke: Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü |publisher=Everest Yayınları |year=2010 |isbn=978-975-289-730-4 |edition=1. basım. |location=İstanbul |language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norşin&quot;&gt;{{Cite news |last=Halis |first=Mujgan |date=30 July 2011 |title=Norşin'den Potamya'ya hayali coğrafyalarımız |language=tr |work=Sabah |url=http://www.sabah.com.tr/Cumartesi/2011/07/30/norsinden-potamyaya-hayali-cografyalarimiz |access-date=19 January 2018 |archive-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040226/http://www.sabah.com.tr/Cumartesi/2011/07/30/norsinden-potamyaya-hayali-cografyalarimiz |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-19152&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Turkification of the Toponyms&quot;&gt;{{Cite book |last=Sahakyan |first=Lusine |url=http://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf |title=Turkification of the Toponyms in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey |publisher=Arod Books |year=2010 |isbn=978-0-9699879-7-0 |location=Montreal |access-date=19 January 2018 |archive-date=26 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526060554/http://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Hemshin: history, society and identity in the highlands of northeast Turkey&quot;&gt;{{Cite book |last=Simonian |first=Hovann H. |url=http://hemshin.org/books/TheHemshin-Full.pdf |title=The Hemshin: history, society and identity in the highlands of northeast Turkey |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-0-7007-0656-3 |edition=Repr. |location=London |page=161 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130503043711/http://hemshin.org/books/TheHemshin-Full.pdf |archive-date=3 May 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The settlement issue in Turkey and the Kurds&quot;&gt;{{Cite book |last=Jongerden |first=Joost |url=https://books.google.com/books?id=ME5oLvCd088C |title=The settlement issue in Turkey and the Kurds : an analysis of spatial policies, modernity and war |publisher=Brill |year=2007 |isbn=978-90-04-15557-2 |edition=[Online-Ausg.]. |location=Leiden, the Netherlands |page=354}}&lt;/ref&gt; ინიციატივის მთავარი მომხრე არგუმენტი, თურქული ჰომოგენიზაციის სოციალური ინჟინერიის კამპანია გახდა, რისი მიზანიც იყო გეოგრაფიული ან ტოპოგრაფიული სახელწოდებების ასიმილაცია, რომლებიც უცხოდ და თურქეთის ერთიანობის წინააღმდეგ განხეთქილების გამომწვევად ითვლებოდა. უცხოდ მიჩნეული სახელწოდებები, როგორც წესი, სომხური, ბერძნული, [[ლაზური ენა|ლაზური]], ბულგარული, ქურთული, ასურული ან არაბული წარმოშობის იყო.&lt;ref name=&quot;Adını unutan ülke : Türkiye&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-19152&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Hemshin: history, society and identity in the highlands of northeast Turkey&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The settlement issue in Turkey and the Kurds&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Names of 12,211 Villages Were Changed in Turkey&quot;&gt;{{Cite news |last=Korkut |first=Tolga |date=14 May 2009 |title=Names of 12,211 Villages Were Changed in Turkey |work=Bianet |url=http://www.bianet.org/english/minorities/114491-names-of-12-211-villages-were-changed-in-turkey |access-date=19 January 2018 |archive-date=20 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720005719/http://bianet.org/english/minorities/114491-names-of-12-211-villages-were-changed-in-turkey |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[თურქეთის გადასახლების კანონი (1934)|1934 წლის გადასახლების კანონი]] გახდა თურქეთის მთავრობის მიერ მიღებული პოლიტიკა, რომელიც იმიგრაციის ძირითად პრინციპებს ადგენდა.&lt;ref&gt;Çağatay, Soner 2002 'Kemalist dönemde göç ve iskan politikaları: Türk kimliği üzerine bir çalışma' (Policies of migration and settlement in the Kemalist era: a study on Turkish identity), Toplum ve Bilim, no. 93, pp. 218–41.&lt;/ref&gt; თუმცა, ზოგიერთის მიერ ეს კანონი არათურქული უმცირესობების იძულებითი და კოლექტიური გადასახლების გზით ასიმილაციის პოლიტიკად ითვლება.&lt;ref name=&quot;Joost&quot;&gt;{{Cite book |last=Jongerden |first=Joost |title=The settlement issue in Turkey and the Kurds : an analysis of spatial policies, modernity and war |publisher=Brill |year=2007 |isbn=9789004155572 |edition=[Online-Ausg.]. |location=Leiden, the Netherlands}}&lt;/ref&gt;

====სოციო-პოლიტიკური რეფორმები და ეკონომიკური პროგრესი====
ასევე ათათურქის ღვაწლია თურქეთის სოფლის მეურნეობისა და ეკოლოგიური განვითარების ტრანსფორმაციული ცვლილებები. ქემალისტურმა მთავრობამ დარგო ოთხი მილიონი ხე, მოახდინა ქვეყნის სოფლის მეურნეობის მექანიზმის მოდერნიზაცია, დანერგა წყალდიდობის საწინააღმდეგო ღონისძიებები, გახსნა სკოლები სოფლებში, სოფლისთვის საჭირო საგანამანათლებლო პროგრამებით, როგორიცაა სასოფლო-სამეურნეო საქმე და განახორციელა მიწის რეფორმა, რომელმაც ოსმალეთის ეპოქაში გლეხებისთვის დაწესებული მძიმე გადასახადები მოხსნა. ათათურქს „თურქული სოფლის მეურნეობის მამას“ უწოდებენ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://globalmediajournaltr.yeditepe.edu.tr/sites/default/files/10_derya_nil_budak.pdf |title=Atatürk, The National Agricultural Leader, Father of Modern Turkish Agriculture and The National Development: A Review From the Perspective of Agricultural Communications and Leadership |last=Budak |first=Derya Nil |access-date=9 October 2022 |archive-date=4 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804051122/https://globalmediajournaltr.yeditepe.edu.tr/sites/default/files/10_derya_nil_budak.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://businessturkeytoday.com/factories-established-by-great-ataturk-founder-of-turkey-in-first-15-years-of-republic.html | title=Factories established by Atatürk, the founder of Turkey, in first 15 years of Republic | date=23 November 2020 | access-date=9 October 2022 | archive-date=15 December 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211215172234/https://businessturkeytoday.com/factories-established-by-great-ataturk-founder-of-turkey-in-first-15-years-of-republic.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; მან ასევე მნიშვნელოვნად ააყვავა თურქეთის ეკონომიკა, სადაც მძიმე სამრეწველო წარმოება 150%-ით გაიზარდა და 1930-იანი წლების ბოლოსთვის ერთ სულ მოსახლეზე [[მთლიანი შიდა პროდუქტი|მშპ]] 800 [[ამერიკული დოლარი|აშშ დოლარიდან]] დაახლოებით 2000 დოლარამდე გაიზარდა, რაც იაპონიასთან გათანაბრდა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.researchgate.net/figure/Turkish-GDP-per-capita-and-GDP-growth-1923-1990-Source-Compiled-and-drawn-based-on_fig1_256014311 |title=Turkish GDP per capita and GDP growth, 1923–1990 |via=[[ResearchGate]] |access-date=9 October 2022 |archive-date=2 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902213702/https://www.researchgate.net/figure/Turkish-GDP-per-capita-and-GDP-growth-1923-1990-Source-Compiled-and-drawn-based-on_fig1_256014311 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1936 წელს, ათათურქის მთავრობამ ასევე მიიღო შრომის კანონი, რომელმაც მნიშვნელოვნად გაზარდა ხელფასები და გააუმჯობესა თურქულ საწარმოებში დასაქმებულთა სამუშაო პირობები.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singer |first1=Morris |title=Atatürk's Economic Legacy |journal=Middle Eastern Studies |date=July 1983 |volume=19 |issue=3 |pages=301–11 |doi=10.1080/00263208308700552 |jstor=4282948 }}&lt;/ref&gt;

===საგარეო პოლიტიკა===
[[ფაილი:Atatürk ve Amanullah Han.jpg|thumb|right|ათათურქი [[ავღანეთის სამეფო|ავღანეთის]] მეფე [[ამანულა ხანი|ამანულა ხანთან]] ერთად [[ანკარა]]ში, 1928 წელი. მეფემ სცადა ათათურქის მრავალი რეფორმის გატარება ავღანეთშიც, თუმცა, ის ჩამოაგდეს.]]

ათათურქის საგარეო პოლიტიკა მის დევიზს შეესაბამებოდა — „[[მშვიდობა სამშობლოში, მშვიდობა მსოფლიოში]]“,&lt;ref name=mango526/&gt; მშვიდობის აღქმა, რომელიც მის ცივილიზაციისა და მოდერნიზაციის პროექტს უკავშირდებოდა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Peace at home and peace in the world |url=http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&amp;IcerikNo=72 |last=Hamza Eroğlu |language=tr |access-date=1 January 2008 |quote='Yurtta Sulh' herşeyden önce ülkede, o insanın, insanca yaşamasını, insanlık tıynetinin gereğinin tanınmasını ifade eder. |archive-date=30 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130162240/http://www.atam.gov.tr/index.php?Page=DergiIcerik&amp;IcerikNo=72 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ათათურქის პოლიტიკის შედეგები, რესპუბლიკის მიერ დამყარებული საპარლამენტო სუვერენიტეტის ძალაზე იყო დამოკიდებული.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Enver Ziya Karal |title=Atatürk'ten Düşünceler |page=123 |language=tr |quote=Haricî siyaset bir heyet-i içtimaiyenin teşekkülü dahilisi ile sıkı surette alâkadardır. Çünkü teşekkül-ü dahiliyeye istinat etmeyen haricî siyasetler daima mahkûm kalırlar. Bir heyet-i içtimaiyenin teşekkül-ü dahilisi ne kadar kuvvetli olursa, siyaset-i hariciyesi de o nisbette kavi ve rasin olur.}}&lt;/ref&gt; თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც ათათურქმა სხვა ქვეყნებთან ურთიერთობაში სამხედრო ძალა გამოიყენა. საგარეო საკითხები, მისი პრეზიდენტობის დროს, მშვიდობიანი მეთოდებით წყდებოდა.

====მოსულის საკითხი====
[[მოსულის საკითხი]], რომელიც წარმოადგენდა დავას [[გაერთიანებული სამეფო|გაერთიანებულ სამეფოსთან]] [[მოსულის ვილაიეთი]]ს კონტროლთან დაკავშირებით, ახალი რესპუბლიკის ერთ-ერთი პირველი საგარეო საქმეებთან დაკავშირებული დავა იყო. [[მესოპოტამიის კამპანია|მესოპოტამიის კამპანიის]] დროს, გენერალ-ლეიტენანტმა უილიამ მარშალმა ბრიტანეთის სამხედრო ოფისის მითითება გაითვალისწინა, რომ „ყველა ღონე უნდა მიეღო [[ტიგროსი|ტიგროსზე]] რაც შეიძლება მეტი უპირატესობის მოსაპოვებლად, სანამ სასტვენის ხმას გაიგებდა“ და ამით [[მოსული]] [[მუდროსის დროებითი ზავი|მუდროსის ზავის]] ხელმოწერიდან ([[1918|1918 წლის]] [[30 ოქტომბერი]]) სამი დღის შემდეგ აიღეს.&lt;ref name=&quot;britainsoil&quot;&gt;Peter Sluglett, &quot;The Primacy of Oil in Britain's Iraq Policy&quot;, in the book &quot;Britain in Iraq: 1914–1932&quot; London: Ithaca Press, 1976, pp. 103–16&lt;/ref&gt; [[1920|1920 წელს]], [[Misak-ı Millî]]-მ, რომელმაც გააერთიანა „თურქული მიწები“, მოსულის ვილაიეტი ისტორიულად თურქეთის მიწების გულის ნაწილად გამოაცხადა. ბრიტანელები მოსულის საკითხთან დაკავშირებით არასტაბილურ მდგომარეობაში იყვნენ და თითქმის ისეთივე სასოწარკვეთილ ზომებს იღებდნენ თავიანთი ინტერესების დასაცავად, როგორც თურქები. მაგალითად, [[ერაყის აჯანყება|ერაყის აჯანყების]] დროს ბრიტანელების წინააღმდეგ, ბრიტანეთის სამეფო საჰაერო ძალების ერაყის სარდლობამ [[1920|1920 წლის]] ზაფხულში ჩაახშო იგი. ბრიტანელები ფიქრობდნენ რომ, თუ ათათურქი თურქეთში სიტუაციის სტაბილიზაციას უზრუნველყოფდა, ის ყურადღებას მოსულისკენ გადაიტანდა და მესოპოტამიაში შეღწევას შეეცდებოდა, სადაც ადგილობრივი მოსახლეობა, სავარაუდოდ, მას შეუერთდებოდა. ასეთი მოვლენა გამოიწვევდა ინდოეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები მუსლების აჯანყებასაც ბრიტანელების წინააღმდეგ.

[[ფაილი:Atatürk Belediye İl Binası'ndan çıkarken, Kastamonu, 24 Ağustos 1925.png|thumb|ათათურქი მოსულის საკითხის მიმდინარეობის დროს, 1925 წელი]]

[[1923|1923 წელს]] ათათურქმა სცადა დაერწმუნებინა პარლამენტი, რომ [[ლოზანის საზავო ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებით]] [[ერთა ლიგა|ერთა ლიგის]] პირობების მიღება არ ნიშნავდა მოსულის დათმობას, არამედ ნიშნავდა საჭირო დროის მოლოდინს, როდესაც თურქეთი შესაძლოა გაძლიერებულიყო. მიუხედავად ამისა, ხელოვნურად დახაზულ საზღვარს ორივე მხარის მოსახლეობაზე უარყოფითი გავლენა ჰქონდა. მოგვიანებით, ამტკიცებდნენ, რომ თურქეთი იწყებოდა იქ, სადაც ნავთობი მთავრდებოდა, რადგან ბრიტანელმა გეოფიზიკოსებმა საზღვარი ისე დახაზეს, რომ ნავთობის მარაგები თურქეთს არ ჰქონოდა. ათათურქს არ მოსწონდა ეს დაყოფა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atatürk yaşasaydı |url=http://www.candundar.com.tr/index.php?Did=766 |last=Can Dündar |language=tr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071120110906/http://www.candundar.com.tr/index.php?Did=766 |archive-date=20 November 2007 |access-date=1 January 2008 |quote=... Ata'nın öncelikli dış politika sorununun Musul olduğunu söylüyor. Musul'u bırakmama konusunda aktif bir politika izlenmesinden yana olduğunu belirtiyor... }}&lt;/ref&gt; ათათურქის შეშფოთების უკუსაგდებად, ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ჯორჯ კერზონმა, სცადა უარყოფა მოსულის ტერიტორიაზე ნავთობის არსებობის. [[1923|1923 წლის]] [[23 იანვარი|23 იანვარს]], კერზონმა განაცხადა, რომ ნავთობის არსებობა მხოლოდ ჰიპოთეტური იყო.&lt;ref name=&quot;britainsoil&quot; /&gt; თუმცა, ბიოგრაფ არმსტრონგის თანახმად „ინგლისს მოსული და მისი ნავთობი სურდა, ხოლო ქურთები მოსულისა და ერაყის ნავთობის გასაღები წარმოადგენდნენ“.{{sfn|Armstrong|1972|p=225}}

[[1924|1924 წელს]], როდესაც ერთა ლიგამ სამი ინსპექტორისგან შემდგარი კომიტეტი გაგზავნა რეგიონში ვითარების ზედამხედველობის მიზნით, [[შეიხ საიდის აჯანყება]]მ (1924–1927) ახალი მთავრობის შექმნა გადაწყვიტა, რომელიც თურქეთის მესოპოტამიასთან კავშირის გაწყვეტას აპირებდა. აჯანყებულებსა და ბრიტანეთს შორის ურთიერთობა გამოიძიეს და შესეგად გაირკვა, რომ აჯანყებულებმა ბრიტანეთისგან დახმარება მოითხოვეს მას შემდეგ, რაც მიხვდნენ, რომ აჯანყება დამოუკიდებლად ვერ გაძლებდა.&lt;ref&gt;Olson, Robert W. (1989) The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880–1925, p. 45&lt;/ref&gt;

[[1925|1925 წელს]] ერთა ლიგამ საქმის შესასწავლად სამკაციანი კომიტეტი შექმნა, მაშინ, როდესაც შეიხ საიდის აჯანყება მძვინვარებდა. ნაწილობრივ ჩრდილოეთ საზღვრის (დღევანდელი ჩრდილოეთი ერაყი) გასწვრივ არსებული გაურკვევლობის გამო, კომიტეტმა რეკომენდაცია გასცა რეგიონის ერაყისთვის დატოვების, იმ პირობით, რომ [[გაერთიანებული სამეფო|დიდი ბრიტანეთი]] შეინარჩუნებდა [[მესოპოტამიის მანდატი|მესოპოტამიის მანდატს]]. 1925 წლის მარტის ბოლოსთვის ჯარების საჭირო გადაადგილება დასრულდა და შეიხ საიდის აჯანყების მთელი ტერიტორია ალყაში მოექცა.&lt;ref&gt;Kinross, 401&lt;/ref&gt; ამ მანევრების შედეგად, აჯანყება ჩაახშეს. ბრიტანეთმა, ერაყმა და ათათურქმა, [[1926|1926 წლის]] [[5 ივნისი|5 ივნისს]] შეთანხმება დადეს, რომელიც ძირითადად ერთა ლიგის საბჭოს გადაწყვეტილებებს ეყრდნობოდა. შეთანხმებამ ქურთი მოსახლეობის და [[ერაყელი თურქმენები]]ს დიდი ნაწილი საზღვრის არათურქულ მხარეს დატოვა.&lt;ref&gt;ASD: Speeches and statements by Atatürk, volume I pages 361–63 published by Atatürk Culture, language and history Higher Institute, Ankara 1989&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mangokurds20&quot;&gt;Andrew Mango, ''Atatürk and the Kurds'', Middle Eastern Studies, Vol. 35, No. 4, 1999, 20&lt;/ref&gt;

====ურთიერთობა რუსეთსა და საბჭოთა კავშირთან====
[[ფაილი:Diplomatic reception held in the Soviet Embassy in Ankara 1927 cropped.jpg|thumb|მიღება [[სსრკ]]-ის ანკარის საელჩოში, 1927 წლის 7 ნოემბერი.]]
[[ფაილი:Mustafa Kemal and Voroshilov on 29 October 1933.jpg|thumb|შეხვედრა [[კლიმენტ ვოროშილოვი|ვოროშილოვის]] ვიზიტის დროს, სადაც ბალკანეთის ფედერაციის კონცეფციის შესახებ მოსაზრებების გაცვლა მიმდინარეობდა, რომელიც ათათურქის იდეა იყო და რომელიც არასდროს განხორციელებულა.]]

1920 წლის [[26 აპრილი|26 აპრილს]], ბოლშევიკების ლიდერისა და [[რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|რუსეთის სფსრ]]-ის მთავრობის ხელმძღვანელის, [[ვლადიმერ ლენინი]]სადმი გაგზავნილ წერილში, ათათურქი დაჰპირდა, რომ კოორდინაციას გაუწევდა თავის სამხედრო ოპერაციებს ბოლშევიკების „[[იმპერიალიზმი|იმპერიალისტური]] მთავრობების წინააღმდეგ ბრძოლაში“ და სთხოვა 5 მილიონი [[თურქული ლირა|ლირა]] ოქროში, ასევე თავისი ძალებისთვის „პირველადი დახმარების სახით“ შეიარაღება.&lt;ref name=&quot;LetterLenin&quot;&gt;''Международная жизнь'' (the Soviet Foreign Ministry's magazine). Moscow, 1963, № 11, pp. 147–48. The first publication of Atatürk's letter to Lenin in excerpts, in Russian.&lt;/ref&gt; მხოლოდ 1920 წელს, ლენინის მთავრობამ ქემალისტებს 6 ათასი შაშხანა, 5 მილიონზე მეტი შაშხანის ვაზნა, 17 600 ჭურვი და 200,6 კგ ოქროს ზოდი მიაწოდა. მომდევნო ორი წლის განმავლობაში დახმარების ოდენობა გაიზარდა.&lt;ref name=&quot;AidInfo&quot;&gt;''Международная жизнь''. Moscow, 1963, № 11, p. 148.&lt;/ref&gt;

[[1921|1921 წლის]] მარტში, მოსკოვში [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|დიდი ეროვნული ასამბლეის]] წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს [[მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)|მოსკოვის ხელშეკრულებას]] („მეგობრობისა და ძმობის“ ხელშეკრულება) საბჭოთა რუსეთთან, რაც ქემალისტებისთვის მნიშვნელოვანი დიპლომატიური გარღვევა იყო. მოსკოვის ხელშეკრულების გაფორმებას მოჰყვა იმავე წლის ოქტომბერში იდენტური [[ყარსის ხელშეკრულება|ყარსის ხელშეკრულების]] ხელმოწერა, რაც თურქეთს მისცა საშუალება მისთვის ხელსაყრელი პირობებით მისი ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვრის [[სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|სომხეთის სსრ-ის]] ხარჯზე გადაწყვეტა, რომელიც მაშინ ნომინალურად დამოუკიდებელი სახელმწიფო იყო.

ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები მეგობრული იყო, მაგრამ იგი ეფუნებოდა იმ ფაქტზე, რომ ისინი საერთო მტრის - ბრიტანეთისა და დასავლეთის წინააღმდეგ იბრძოდნენ.&lt;ref name=&quot;Yılmaz&quot; /&gt; 1920 წელს, ათათურქი მოიაზრებდა სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი [[თურქეთის კომუნისტური პარტია (ოფიციალური)|თურქეთის კომუნისტური პარტიის]] გამოყენებას, რათა ქვეყანაში კომუნისტური იდეების გავრცელება გაეკონტროლებინა და [[კომინტერნი]]ს დაფინანსება მოეპოვა.

საბჭოთა კავშირთან ურთიერთობების მიუხედავად, ათათურქს არ სურდა თურქეთში კომუნისტური რეჟიმის დამყარება. „რუსეთთან მეგობრობა, არ ნიშნავს მათი იდეოლოგიის — კომუნიზმის თურქეთში დამყარებას“ — განაცხადა მან.&lt;ref name=&quot;Yılmaz&quot;&gt;Yılmaz Altuğ, Foreign Policy of Atatürk, Atatürk arastirma merkezi dergisi, Vol. VI, No. 16, November 1989&lt;/ref&gt; გარდა ამისა, ათათურქმა განაცხადა, რომ „კომუნიზმი სოციალური საკითხია. ჩვენი ქვეყნის სოციალური პირობები, რელიგია და ეროვნული ტრადიციები ადასტურებს იმ აზრს, რომ რუსული კომუნიზმი თურქეთში ვერ იმუშავებს“.&lt;ref&gt;Yılmaz Altuğ, Türk Devrim Tarihi Dersim, 1919–1938, 1980 s. p. 136.&lt;/ref&gt; თავის [[1924|1924 წლის]] [[1 ნოემბერი|1 ნოემბერს]] წარმოთქმულ სიტყვაში მან თქვა: „ჩვენი მეგობრული ურთიერთობები ჩვენს ძველ მეგობარ საბჭოთა რუსეთის რესპუბლიკასთან ყოველდღიურად ვითარდება და პროგრესირებს. როგორც წარსულში, ჩვენი რესპუბლიკური მთავრობა საბჭოთა რუსეთთან ნამდვილ და ძლიერ კარგ ურთიერთობებს ჩვენი საგარეო პოლიტიკის ქვაკუთხედად მიიჩნევს“.&lt;ref name=&quot;Yılmaz&quot; /&gt;

მას შემდეგ, რაც თურქებმა [[1925|1925 წლის]] [[16 დეკემბერი|16 დეკემბერს]] [[ჟენევა|ჟენევიდან]] თავიანთი დელეგაცია გაიწვიეს, მათ [[ერთა ლიგა|ერთა ლიგის]] საბჭო დატოვეს, რათა მოსულის რეგიონის მანდატი მათი თანხმობის გარეშე ბრიტანეთისთვის მიეცათ. ათათურქმა საპასუხოდ&lt;ref&gt;Patrick Kinross. ''Atatürk: a biography of Mustafa Kemal, father of modern Turkey''. New York, 1965, p. 464.&lt;/ref&gt; [[17 დეკემბერი|17 დეკემბერს]] სსრკ-სთან [[თავდაუსხმელობის პაქტი]] დადო.&lt;ref&gt;[[დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია|БСЭ]], 1st edition, Moscow, Vol. 55, 1947, column 374.&lt;/ref&gt; [[1935|1935 წელს]] პაქტი კიდევ 10 წლით გაგრძელდა.&lt;ref&gt;[[დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია|БСЭ]], 1st edition, Moscow, Vol. 55, 1947, column 377.&lt;/ref&gt;

[[1933|1933 წელს]] საბჭოთა კავშირის თავდაცვის მინისტრი [[კლიმენტ ვოროშილოვი]] თურქეთს ეწვია და რესპუბლიკის მეათე წლისთავისადმი მიძღვნილ ღონისძიებას დაესწრო.&lt;ref name=&quot;BalkanFed&quot;&gt;{{Cite news |date=6 November 1933 |title=Oh, What Happiness! |pages=37–39 |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,746241-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113142927/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,746241-1,00.html |url-status=dead |archive-date=13 November 2008 |access-date=7 August 2007}}&lt;/ref&gt; ათათურქმა მას აუხსნა თავისი პოზიცია [[ბალკანეთის ფედერაცია|ბალკანეთის ფედერაციის]] გეგმის რეალიზაციასთან დაკავშირებით, რომელიც ეკონომიკურად გააერთიანებდა [[თურქეთი|თურქეთს]], [[საბერძნეთი|საბერძნეთს]], [[რუმინეთი|რუმინეთს]], [[იუგოსლავია]]სა და [[ბულგარეთი|ბულგარეთს]].&lt;ref name=&quot;BalkanFed&quot; /&gt;

1930-იანი წლების მეორე ნახევარში, ათათურქმა სცადა ბრიტანეთთან და სხვა მსხვილ დასავლურ ძალებთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობის დამყარება, რამაც საბჭოთა კავშირის უკმაყოფილება გამოიწვია. [[დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია|დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის]] მეორე გამოცემა (ტომი XX, [[1953]]), ცალსახად აკრიტიკებდა ათათურქის პოლიტიკას მისი მმართველობის ბოლო წლებში, მის საშინაო პოლიტიკას „ანტიპოპულარულს“, ხოლო საგარეო კურსს - „იმპერიალისტურ ძალებთან“ დაახლოებისკენ მიმართულს უწოდებდა.&lt;ref&gt;[[დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია|БСЭ]], 2nd edition, Moscow, Vol. 20, 1953, p. 504.&lt;/ref&gt;

====თურქეთ-საბერძნეთის ალიანსი====
ომისშემდგომი [[საბერძნეთი]]ს ლიდერი, [[ელეფთერიოს ვენიზელოსი]], ასევე მტკიცედ გადაწყვიტა, რომ თავის ქვეყანასა და თურქეთს შორის ნორმალური ურთიერთობები უნდა დაემყარებინა. თუმცა, ორ ქვეყანას შორის ომმა [[ეგეოსის რეგიონი|დასავლეთი ანატოლია]] გაანადგურა და ასევე საბერძნეთიდან [[ბერძნულ-თურქული მოსახლეობის გაცვლა|ოსმალო მუსლიმი ლტოლვილების]] გაძევებამ დამატებითი ფინანსური ტვირთი შექმნა თურქეთს, რაც ხელს უშლიდა ორი ქვეყნის დაახლოებაში. ვენიზელოსმა თურქეთთან შეთანხმების დადება გადაწყვიტა, მიუხედავად იმ ბრალდებებისა, რომ ის ბევრს თმობს საზღვაო შეიარაღებისა და თურქეთიდან გაძევებული ოსმალო ბერძნების ქონების საკითხებში.&lt;ref&gt;Karamanlis, 1995, pp. 95–97&lt;/ref&gt; ბერძნების მიმართ თურქების მტრობის მიუხედავად, ათათურქი ისტორიულ მტრობას ეწინააღმდეგებოდა და მგრძნობიარე იყო წარსული დაძაბულობის მიმართ. ერთ მომენტში, მან ბრძანა იმ ნახატის მოხსნა, სადაც გამოსახული იყო თუ როგორ თურქი ჯარისკაცი ხიშტს ურტყამდა ბერძენ ჯარისკაცს, რა დროსაც ის განაცხადა: „ეს რა ამაზრზენი სცენაა!“&lt;ref&gt;Soysal, İsmail, 1983, &quot;Turkey's Diplomatic treaties&quot;, TTK, Ankara p. 29&lt;/ref&gt;

საბერძნეთმა უარი თქვა ყველა პრეტენზიაზე თურქეთის ტერიტორიის მიმართ და ორმა მხარემ [[1930|1930 წლის]] [[30 აპრილი|30 აპრილს]] შეთანხმებას მიაღწია. იმავე წლის [[25 ოქტომბერი|25 ოქტომბერს]] ვენიზელოსი თურქეთს ეწვია და მეგობრობის შესახებ შეთანხმებას მოაწერა ხელი.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Clogg |first=Richard |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00clog_0 |title=A Concise History of Greece |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2002 |isbn=978-0-521-00479-4 |url-access=registration}} p. 107&lt;/ref&gt; ვენიზელოსმა ათათურქი [[1934|1934 წლის]] [[ნობელის მშვიდობის პრემია]]ზეც კი წარადგინა.&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;Nobel Foundation. ''The Nomination Database for the Nobel Prize in Peace, 1901–1955''.[https://web.archive.org/web/20070510211631/http://nobelprize.org/nomination/peace/nomination.php?action=show&amp;showid=2046]&lt;/ref&gt; ვენიზელოსის ხელისუფლებიდან ჩამოგდების შემდეგაც ბერძნულ-თურქული ურთიერთობები თბილი დარჩა. მართლაც, ვენიზელოსის მემკვიდრე, [[პანაგის ცალდარისი]], [[1933|1933 წლის]] სექტემბერში ათათურქს ესტუმრა და საბერძნეთსა და თურქეთს შორის უფრო ყოვლისმომცველ შეთანხმებას — „ანტანტის გულს“ ხელი მოაწერა, რაც [[ბალკანეთის ანტანტა|ბალკანეთის პაქტის]] საფუძველი გახდა.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/balkan-pact-and-turkey.pdf Balkan Pact and Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005015819/https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/balkan-pact-and-turkey.pdf|date=5 October 2022}}&quot; by Esra S. Değerli&lt;/ref&gt;

საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრმა [[იოანის მეტაქსასი|იოანის მეტაქსამ]], ერთხელ ათათურქის შესახებ განაცხადა, რომ: 

{{ციტატა|...საბერძნეთს, ყველაზე მაღალი შეფასება აქვს ცნობილი ლიდერის, გმირი ჯარისკაცის და თურქეთის განმანათლებელი შემოქმედის მიმართ. ჩვენ არასდროს დავივიწყებთ, რომ პრეზიდენტი ათათურქი იყო თურქულ-ბერძნული ალიანსის ნამდვილი დამფუძნებელი, რომელიც საერთო იდეალებისა და მშვიდობიანი თანამშრომლობის ჩარჩოზე იყო დაფუძნებული. მან განავითარა ორ ერს შორის მეგობრობის კავშირები, რომელთა დაშლა წარმოუდგენელი იქნებოდა. საბერძნეთი დაიცავს ამ დიდი ადამიანის ხსოვნას, რომელმაც კეთილშობილი თურქი ერის მომავალი გზა შეუცვლელი განსაზღვრა.&lt;ref&gt;[https://neoskosmos.com/en/29861/ataturk-on-a-gallipoli-pedestal/ &quot;Atatürk on a Gallipoli pedestal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602080231/https://neoskosmos.com/en/29861/ataturk-on-a-gallipoli-pedestal/ |date=2 June 2020 }}. ''Neos Kosmos''. 27 April 2015. Retrieved 29 May 2020.&lt;/ref&gt;}}

====მეზობლები აღმოსავლეთით====
[[ფაილი:Reza Shah Mustafa Kemal Ataturk.jpg|thumb|right|ათათურქი (მარჯვნივ) [[ირანი]]ს შაჰ [[რეზა-შაჰ ფეჰლევი|რეზა]] [[ფეჰლევიანები|ფეჰლევისთან]] ერთად, შაჰის თურქეთში ვიზიტის დროს.]]

[[1919|1919 წლიდან]], ავღანეთი [[ამანულა ხანი]]ს მმართველობის პირობებში რეფორმაციის პერიოდში იმყოფებოდა. ავღანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი [[მაჰმუდ თარზი]], ათათურქის საშინაო პოლიტიკის მიმდევარი იყო. თარზიმ, ამანულა ხანი სოციალურ და პოლიტიკურ რეფორმებში წაახალისა, თუმცა, მოუწოდებდა, რომ რეფორმები ძლიერ მთავრობაზე დაფუძნებული გაეტარიბინა. 1920-იანი წლების ბოლოს, ანგლო-ავღანური ურთიერთობები გაუარესდა, რაც ბრიტანეთის შიშის გამო იყო გამოწვეული, რომელიც შიშობდა ავღანეთ-საბჭოთა მეგობრობის გამო. [[1928|1928 წლის]] [[20 მაისი|20 მაისს]], ანგლო-ავღანურმა პოლიტიკამ პოზიტიური პერსპექტივა შეიძინა, როდესაც ამანულა ხანი და მისი მეუღლე, დედოფალი [[სორაია თარზი]], ათათურქმა სტამბოლში მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meanwhile: Dressing to rule in Afghanistan |url=https://www.nytimes.com/2002/06/18/opinion/IHT-meanwhile-dressing-to-rule-in-afghanistan.html |last=Datta-Ray |first=Sunanda |date=18 June 2002 |website=[[The New York Times]] |access-date=29 May 2020 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204010653/https://www.nytimes.com/2002/06/18/opinion/IHT-meanwhile-dressing-to-rule-in-afghanistan.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ამ შეხვედრას მოჰყვა ავღანეთ-თურქეთის მეგობრობისა და თანამშრომლობის პაქტის ხელმოწერა 1928 წლის [[22 მაისი|22 მაისს]]. ათათურქმა მხარი დაუჭირა ავღანეთის საერთაშორისო ორგანიზაციებში ინტეგრაციას. [[1934|1934 წელს]], ავღანეთის ურთიერთობები საერთაშორისო საზოგადოებასთან მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა, როდესაც ავღანეთი [[ერთა ლიგა]]ში გაწევრიანდა.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Jentleson |first1=Bruce W. |title=The American Journal of International Law |last2=Paterson, Thomas G. |publisher=Oxford University Press |year=1997 |isbn=978-0-19-511055-5 |page=24}}&lt;/ref&gt; მაჰმუდ თარზი, ათათურქის პირად მხარდაჭერას იღებდა [[1933|1933 წლის]] [[22 ნოემბერი|22 ნოემბრამდე]], სანამ სტამბოლში გარდაიცვლებოდა.

ათათურქს და ირანის ლიდერ [[რეზა-შაჰ ფეჰლევი|რეზა შაჰს]] საერთო ხედვა ჰქონდათ ბრიტანული იმპერიალიზმისა და მათ ქვეყნებში მისი გავლენის მიმართ, რამაც [[ანკარა]]სა და [[თეირანი|თეირანს]] შორის ნელი, მაგრამ უწყვეტ დაახლოებას ხელი შეუწყო. [[თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის|თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის]] დროს, ორივე მთავრობამ დიპლომატიური მისიები და მეგობრობის შეტყობინებები გაუგზავნა ერთმანეთს.&lt;ref&gt;Narlı, Nilüfer (1993): &quot;Turco-Iranian Relations from the Islamic Revolution to Gulf War and Beyond: Co-operation or Competition in the Muslim World&quot;. CEMOTI. (15): 265–95&lt;/ref&gt; ამ პერიოდში, ანკარის მთავრობის პოლიტიკა იყო  ირანის დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის დასადასტურებლად მისი მორალური მხარდაჭერა.&lt;ref name=&quot;iran&quot;&gt;Gokhan Cetinsaya &quot;Essential friends and natural enemies: the historical roots of Turkish-Iranian relations.&quot; ''Middle East Review of International Affairs'' Vol. 7, No. 3 – September 2003&lt;/ref&gt; შემდგომში, ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები [[ოსმალეთის სახალიფო|ხალიფატის]] გაუქმების შემდეგ დაიძაბა. ირანის [[შიიზმი|შიიტური]] სასულიერო პირები არ ეთანხმებოდნენ ათათურქის პოზიციას და ირანის რელიგიური ძალაუფლების ცენტრები ათათურქის რეფორმების რეალურ მოტივად სასულიერო პირების ძალაუფლების შესუსტებას მიიჩნევდნენ.&lt;ref name=&quot;iran&quot; /&gt; 1930-იანი წლების შუა პერიოდისთვის, რეზა შაჰის ძალისხმევამ მთელი ირანის სასულიერო პირები გააღიზიანა, რითაც რელიგიასა და მთავრობას შორის აზრთა სხვაობა გარღმავდა.&lt;ref&gt;Rajaee, Farhang, ''[http://webstorage1.mcpa.virginia.edu/library/mc/forums/published/americanvalues13.pdf Islamic Values and World View: Farhang Khomeyni on Man, the State and International Politics, Volume XIII] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326213807/http://webstorage1.mcpa.virginia.edu/library/mc/forums/published/americanvalues13.pdf |date= 2009 }}'' (PDF), University Press of America. {{ISBN|0-8191-3578-X}}&lt;/ref&gt; რუსეთისა და დიდი ბრიტანეთის ახლო აღმოსავლეთში თავიანთი გავლენის გაძლიერების კვალ, ათათურქს ეშინოდა ირანის, როგორც მრავალეთნიკური საზოგადოების, ოკუპაციისა და დაშლის ამ ევროპული ძალების მიერ.&lt;ref name=&quot;iran&quot; /&gt; ათათურქის მსგავსად, რეზა შაჰსაც სურდა ირანის საზღვრების დაცვა და 1934 წელს შაჰი ათათურქს ესტუმრა.

[[1935|1935 წელს]] ჟენევაში განიხილეს საადაბადის ხელშეკრულების პროექტი, თუმცა, მისი ხელმოწერა [[ერაყ-ირანის საზღვარი|ირანსა და ერაყს შორის სასაზღვრო დავის]] გამო გადაიდო. [[1937|1937 წლის]] [[8 ივლისი|8 ივლისს]], თურქეთმა, ერაყმა, ირანმა და ავღანეთმა [[თეირანი|თეირანში]] ხელი მოაწერეს [[საადაბადის ხელშეკრულება|საადაბადის პაქტს]]. ხელმომწერები შეთანხმდნენ, შეენარჩუნებინათ საერთო ინტერესები, ერთად ემსჯელათ საერთო ინტერესის მქონე ყველა საკითხზე და არ გამოეყენებინათ აგრესია ერთმანეთის ტერიტორიის წინააღმდეგ. ხელშეკრულება აერთიანებდა ავღანეთის მეფე [[მუჰამედ ზაჰირ-შაჰი|ზაჰირ შაჰის]] მოწოდებას აღმოსავლეთ-ახლო აღმოსავლეთის თანამშრომლობის შესახებ, რეზა შაჰის მიზანს თურქეთთან ურთიერთობების დამყარებაზე, რაც ირანს საბჭოთა და ბრიტანეთის გავლენისგან გაათავისუფლებდა, და ათათურქის საგარეო პოლიტიკას, რომელიც რეგიონში სტაბილურობის უზრუნველყოფას ისახავდა მიზნად. თუმცა, ხელშეკრულების უშუალო შედეგი იყო იტალიის ლიდერის [[ბენიტო მუსოლინი|მუსოლინის]] შეკავება ახლო აღმოსავლეთში შეჭრისგან.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 510&lt;/ref&gt;

====თურქული სრუტეები====
[[ფაილი:Atatürk askerî tatbikatta askerleri izliyor.jpg|thumb|left|280px|ათათურქი აკვირდება თურქ ჯარებს სამხედრო წვრთნების დროს, 1936 წლის 28 მაისი]]

1923 წლის [[24 ივლისი|24 ივლისს]], [[ლოზანის საზავო ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულებაში]] შევიდა ლოზანის სრუტის შეთანხმება. ლოზანის სრუტის შეთანხმებაში აღნიშნული იყო, რომ [[დარდანელის სრუტე]] ღია უნდა დარჩენილიყო ყველა კომერციული გემისთვის. მშვიდობიან დროს უცხოური სამხედრო გემების დაკავება გარკვეულ შეზღუდვებს ექვემდებარებოდა და, ნეიტრალური სახელმწიფოს სტატუსის მიუხედავად, თურქეთს არ შეეძლო ომის დროს რაიმე სამხედრო ხომალდის გადასვლის შეზღუდვა. ლოზანის სრუტის შეთანხმებაში ასევე აღნიშნული იყო, რომ სრუტეები დემილიტარიზებული უნდა ყოფილიყო და მისი მართვა სრუტეების კომისიას უნდა გადაეცა. დემილიტარიზებული ზონა მნიშვნელოვნად ზღუდავდა თურქეთის მართვას და სუვერენიტეტს სრუტეებზე და [[სტამბოლი]]ს დაცვა შეუძლებელი იყო მასზე სრული სუვერენიტეტის გარეშე.

[[1936|1936 წლის]] მარტში, [[ადოლფ ჰიტლერი|ჰიტლერის]] მიერ [[რაინლანდის რემილიტარიზება|რაინლანდის ხელახლა ოკუპაციამ]] ათათურქს სრუტეებზე სრული კონტროლის აღდგენის შესაძლებლობა მისცა. ათათურქის განცხადებით, „ევროპაში არსებული ვითარება ასეთი ნაბიჯისთვის სრულიად შესაფერისია. ჩვენ ამას აუცილებლად მივაღწევთ“.&lt;ref&gt;Soysal, İsmail, 1983, &quot;Turkey's Diplomatic treaties&quot;, TTK, Ankara p. 493&lt;/ref&gt; თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, [[თევფიქ რიუშთიუ არასი|თევფიქ რიუშთიუ არასმა]], სრუტეებზე არსებული რეჟიმის გადახედვისკენ ნაბიჯი გადადგა. არასი მტკიცებით, მას ათათურქმა მისცა მითითება ამ მხრივ და არა პრემიერ-მინისტრმა, [[ისმეთ ინენიუ]]მ. ინენიუ შიშობდა ბრიტანეთთან, საფრანგეთთან და ბალკანელ მეზობლებთან სრუტეების გამო ურთიერთობების გაუარესებას. თუმცა, [[ლოზანის საზავო ხელშეკრულება|ლოზანის ხელშეკრულების]] ხელმომწერები დათანხმდნენ კონფერენციაში მონაწილეობაზე, რადგან მსოფლიო პოლიტიკაში არსებული ცვლილებების გამო შეუზღუდავი სამხედრო მოძრაობა სრუტეებში თურქეთისთვის არახელსაყრელი გახდა. ათათურქმა მოითხოვა, რომ თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს შეემუშავებინა გეგმა, რომელიც წყალსავალზე სრულ კონტროლს თურქეთს გადასცემდა.

1936 წლის [[20 ივლისი|20 ივლისს]], [[მონტრეს კონვენცია]]ს ხელი მოაწერეს ბულგარეთმა, დიდმა ბრიტანეთმა, ავსტრალიამ, საფრანგეთმა, იაპონიამ, რუმინეთმა, საბჭოთა კავშირმა, თურქეთმა, იუგოსლავიამ და საბერძნეთმა. ეს გახდა ძირითადი ინსტრუმენტი, რომელიც არეგულირებდა კომერციული და სამხედრო გემების დარდანელის სრუტეში გავლას. 1936 წლის [[31 ივლისი|31 ივლისს]] თურქეთის [[დიდი ეროვნული ასამბლეის მთავრობა (თურქეთი)|დიდმა ეროვნულმა ასამბლეამ]] შეთანხმების რატიფიცირება მოახდინა და 1936 წლის [[9 ნოემბერი|9 ნოემბერს]] ის ძალაში შევიდა.&lt;ref&gt;''League of Nations Treaty Series'', vol. 173, pp. 214–41.&lt;/ref&gt;

====ბალკანეთის პაქტი====
[[ფაილი:Alexander I of Yugoslavia and Mustafa Kemal in 1933.jpg|thumb|1931 წელს, იუგოსლავიის მეფე [[ალექსანდრე I (იუგოსლავია)|ალექსანდრე I-ის]] ვიზიტის დროს.]]

1930-იანი წლების დასაწყისამდე, თურქეთი დასავლეთთან ნეიტრალურ საგარეო პოლიტიკას მისდევდა, მეგობრობისა და ნეიტრალიტეტის ერთობლივი შეთანხმებების შემუშავებით. ეს ორმხრივი შეთანხმებები ათათურქის მსოფლმხედველობას შეესაბამებოდა. [[1925|1925 წლის]] ბოლოსთვის, თურქეთმა დასავლეთის სახელმწიფოებთან 15 ერთობლივი შეთანხმება გააფორმა.

1930-იანი წლების დასაწყისში, მსოფლიო პოლიტიკაში ცვლილებებისა და განვითარების გამო, თურქეთს უსაფრთხოების გასაუმჯობესებლად მრავალმხრივი შეთანხმებების დადება სჭირდებოდა. ათათურქი მტკიცედ თვლიდა, რომ ბალკანეთის სახელმწიფოებს შორის თანასწორობის პრინციპზე დაფუძნებული მჭიდრო თანამშრომლობა, მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენდა ევროპულ პოლიტიკაზე. ეს სახელმწიფოები საუკუნეების განმავლობაში [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] ნაწილი იყვნენ და ძლიერ ძალად გადაიქცნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ბალკანეთის შეთანხმება სათავე შეიძლება [[1925|1925 წლით]] თარიღდება, ბალკანეთის პაქტი 1930-იანი წლების შუა ხანებში შეიქმნა. ევროპაში რამდენიმე მნიშვნელოვანმა მოვლენამ ასევე ხელი შეუწყო თავდაპირველი იდეის განხორციელებას, როგორიცაა თურქულ-ბერძნული ალიანსის შექმნა და ბულგარეთსა და იუგოსლავიას შორის დაახლოება. 1930-იანი წლების შუა პერიოდიდან, თურქეთის საგარეო პოლიტიკის მართვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი იტალიის შიში იყო. [[ბენიტო მუსოლინი]] ხშირად აცხადებდა მთელი [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] იტალიის კონტროლის ქვეშ მოქცევის განზრახვას. როგორც თურქები, ასევე ბალკანეთის სხვადასხვა სახელმწიფოები იტალიის ამბიციებს საფრთხედ აღვიქვამდნენ.

[[ბალკანეთის პაქტი]]ს შესახებ მოლაპარაკებები ათათურქმა საბერძნეთთან, რუმინეთთან და იუგოსლავიასთან აწარმოა. ეს ურთიერთდაცვის შეთანხმება მიზნად ისახავდა ხელმომწერი ქვეყნების ტერიტორიული მთლიანობისა და პოლიტიკური დამოუკიდებლობის გარანტიას სხვა ბალკანური სახელმწიფოს თავდასხმისგან, როგორებიც იმ დროს ბულგარეთი ან ალბანეთი იყო. პაქტი აბალანსებდა ფაშისტური იტალიის სულ უფრო აგრესიულ საგარეო პოლიტიკას და ბულგარეთის ნაცისტურ გერმანიასთან პოტენციური გაერთიანების შედეგებს. ათათურქი, ბალკანეთის პაქტს თურქეთის ევროპულ ქვეყნებთან ურთიერთობებში ბალანსირების საშუალებად მიიჩნევდა.&lt;ref&gt;Yilmaz Altuð, &quot;Atatürk'ün Dis Politikasý,&quot; B.Ü. Uluslararasi Atatürk Konferansý Tebligleri, 10–11 November 1980, Vol. II, Istanbul 1981, p. 486.&lt;/ref&gt; მას განსაკუთრებით სურდა ევროპაში, თურქეთის დასავლეთით, რეგიონული უსაფრთხოებისთვის ალიანსების შექმნა, რასაც ბალკანეთის პაქტიც ხელს უწყობდა.&lt;ref&gt;Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam, Vol. 3, Ýstanbul 1988, p. 331.&lt;/ref&gt;

ბალკანეთის პაქტი ითვალისწინებდა რეგულარულ სამხედრო და დიპლომატიურ კონსულტაციებს. შეთანხმების მნიშვნელობა ყველაზე უკეთ ჩანს ათათურქის მიერ საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრ, [[იოანის მეტაქსასი|იოანის მეტაქსასთვის]] გაგზავნილ შეტყობინებაში:

{{ციტატა|ბალკანეთის პაქტში მოკავშირეების საზღვრები ერთიანი საზღვარია. ვინც ამ საზღვრის დარღვევას მოისურვებს, მზის მწველი სხივები წააწყდება. გირჩევთ, თავი აარიდოთ ამას. ძალები, რომლებიც ჩვენს საზღვრებს იცავენ, ერთიანი და განუყოფელი ძალაა.&lt;ref&gt;Atatürk'ün Milli Dış Politikası, Vol. 2, p. 355&lt;/ref&gt;}}

ბალკანეთის პაქტს პარლამენტმა ხელი 28 თებერვალს მოეწერა. საბერძნეთისა და იუგოსლავიის პარლამენტებმა შეთანხმება რამდენიმე დღის შემდეგ რატიფიცირება მოახდინეს. სრულად რატიფიცირებული ბალკანეთის პაქტი ოფიციალურად 1935 წლის 18 მაისს მიიღეს და 1940 წლამდე ძალაში დარჩა.

ბალკანეთის პაქტი, არაეფექტური აღმოჩნდა, რაც ათათურქის შესაძლებლობების მიღმა არსებული მიზეზების გამო იყო გამოწვეული. პაქტი ჩაიშალა, როდესაც ბულგარეთმა [[დობრუჯა|დობრუჯის]] საკითხის წინ წამოწევა სცადა, რაც [[1939|1939 წლის]] [[7 აპრილი|7 აპრილს]] [[იტალიის შეჭრა ალბანეთში|იტალიის ალბანეთში შეჭრით]] დასრულდა. [[მეორე მსოფლიო ომის მიზეზები|კონფლიქტებმა]] სწრაფად გავრცელება დაიწყეს და საბოლოოდ ეს [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომში]] გადაიზარდა. ათათურქის მიზანი, დაეცვა სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპა, პაქტის დაშლით ჩაიშალა. [[1938|1938 წელს]], მშვიდობიან დროს, [[თურქეთის შეიარაღებული ძალები|თურქეთის არმია]] 174 ათას ჯარისკაცისა და 20 ათას ოფიცრისგან შედგებოდა, რომლებიც 11 არმიის კორპუსს, 23 დივიზიას, ერთ ჯავშანტექნიკურ ბრიგადას, 3 კავალერიულ ბრიგადას და 7 სასაზღვრო სარდლობას მოიცავდნენ.&lt;ref&gt;Douglas Arthur Howard: [https://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C&amp;q=%22at+that+time%2C+the+turkish+army+at+peacetime%22 ''The history of Turkey''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408045135/https://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C&amp;q=%22at+that+time,+the+turkish+army+at+peacetime%22 |date=8 April 2023 }}, Greenwood Publishing Group, 2001, {{ISBN|0313307083}}, page 111.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Selim Deringil: [https://books.google.com/books?id=XEMaQZjfAOoC&amp;q=%22primarily+equipped+with+world+war%22 ''Turkish Foreign Policy During the Second World War: An 'Active' Neutrality''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408045134/https://books.google.com/books?id=XEMaQZjfAOoC&amp;q=%22primarily+equipped+with+world+war%22 |date=8 April 2023 }}, Cambridge University Press, 2004, {{ISBN|9780521523295}}, p. 33.&lt;/ref&gt;

====ჰათაის საკითხი====
[[ფაილი:Kemal Ataturk congratulation of the Hatay's decision.png|thumb|ათათურქის დეპეშა, მას შემდეგ, რაც ადგილობრივმა საკანონმდებლო ასამბლეამ მიიღო მისი წინადადება [[ჰათაის სახელმწიფო]]ს დროშის შესახებ]]
1930-იანი წლების მეორე ნახევარში, ათათურქი ცდილობდა ბრიტანეთთან უფრო მჭიდრო ურთიერთობის დამყარებას. ამ პოლიტიკის ცვლილების რისკებმა ორი ლიდერი დაპირისპირებაში ჩააგდო. ჰათაის საკითხი და ლიონის შეთანხმება საგარეო პოლიტიკაში ორი მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო, რომლებმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ათათურქსა და [[ისმეთ ინენიუ|ინენიუს]] შორის ურთიერთობების გაწყვეტაში.

[[1936|1936 წელს]] ათათურქმა ერთა ლიგაში „ჰათაის საკითხი“ წამოჭრა. [[ჰათაის სახელმწიფო|ჰათაი]] ოსმალეთის იმპერიის ძველ ადმინისტრაციულ ერთეულზე, [[ალექსანდრეტის სანჯაყი|ალექსანდრეტის სანჯაყზე]] იყო დაფუძნებული. ერთა ლიგის სახელით, საფრანგეთის, გაერთიანებული სამეფოს, ნიდერლანდების, ბელგიისა და თურქეთის წარმომადგენლებმა მოამზადეს ჰათაის კონსტიტუცია, რომელიც მას სირიის საზღვრებში ავტონომიურ სანჯაყად აცხადებდა. გარკვეული ეთნიკური ძალადობის მიუხედავად, [[1938|1938 წელს]] ადგილობრივმა საკანონმდებლო ასამბლეამ არჩევნები ჩაატარა. [[ანთაქია|ანთაქიის]] (ანტიოქია) და [[ისქენდერუნი]]ს (ალექსანდრეტა) ქალაქები, [[1939|1939 წელს]] თურქეთს შეუერთდნენ.&lt;ref name=&quot;hatay&quot;&gt;[http://www.avrasyad.com/Makaleler/1074150981_122.pdf ''Hatay'ın Anavatana Katılma Süreci''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825114919/http://www.avrasyad.com/Makaleler/1074150981_122.pdf |date=25 August 2019 }}. AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Volume: IV, Issue: 7, July 2015.&lt;/ref&gt;

===ეკონომიკური პოლიტიკა===
ათათურქი ეკონომიკურ პოლიტიკას მცირე და მსხვილი ბიზნესის განვითარებისა და ასევე სოციალური ფენების (ანუ ინდუსტრიის ანატოლიის გლეხობასთან თანაარსებობის) შესაქმნელად ატარებდა, რომლებიც ოსმალეთის იმპერიის დროს პრაქტიკულად არ არსებობდა. მისი პერიოდის პოლიტიკის წინაშე მდგარი მთავარი პრობლემა იყო პოლიტიკური ინსტიტუტებისა და სოციალური კლასების განვითარების არარსებობა, რომლებიც ასეთ სოციალურ და ეკონომიკურ ცვლილებებს განახორციელებდნენ.&lt;ref&gt;Huntington, ''Political Order in Changing Societies'', 347–57&lt;/ref&gt; ათათურქის ხედვა თურქეთის ადრეული ეკონომიკური პოლიტიკის შესახებ, აშკარა გახდა 1923 წელს [[იზმირის ეკონომიკური კონგრესი|იზმირის ეკონომიკურ კონგრესზე]]. ათათურქის ეკონომიკური პოლიტიკის საწყისი ხედვა მისი დროის რეალობას ასახავდა. [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს შემდეგ, კერძო სექტორის ინდუსტრიის დასაფინანსებლად რეალური პოტენციური ინვესტორების არარსებობის გამო, ათათურქმა დააარსა მრავალი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქარხანა სოფლის მეურნეობის, მანქანათმშენებლობისა და ტექსტილის მრეწველობისთვის.

====სახელმწიფო ჩარევა (1923–1929)====
[[ფაილი:Atatürk Nazilli Basma Fabrikası'nın açılışında (1937).jpg|thumb|ათათურქი და [[ჯელალ ბაიარი]] სტუმრობენ სიუმერბანკის ნაზილის ბამბის ქარხანას, რომელიც ბამბის ინდუსტრიის განვითარების პროცესში დაარსდა.]]

ათათურქისა და [[ისმეთ ინენიუ]]ს ხედვა იყო სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი ეკონომიკური პოლიტიკა. მათი მიზანი იყო ქვეყნის გაერთიანება, ეკონომიკაზე უცხოური კონტროლის აღმოფხვრა და თურქეთის შიგნით კომუნიკაციების გაუმჯობესება. რესურსები, საერთაშორისო უცხოური საწარმოები და სავაჭრო პორტები სტამბოლიდან, სხვა, უფრო ნაკლებად განვითარებული ქალაქების სასარგებლოდ გადაიტანეს, რათა მთელი ქვეყნის მასშტაბით უფრო დაბალანსებული ეკონომიკური განვითარება მიღწეულიყო.&lt;ref name=&quot;mango470&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 470&lt;/ref&gt;

ათათურქისა და მისი მხარდამჭერებისთვის, თამბაქო ეკონომიკური დამოუკიდებლობისკენ სწრაფვასთან იყო დაკავშირებული. [[თურქული თამბაქო]] მნიშვნელოვანი სამრეწველო კულტურა იყო, მაგრამ მისი მოყვანა და წარმოება [[ოსმალეთის იმპერიის კაპიტულაცია|ოსმალეთის იმპერიის კაპიტულაციის]] შედეგად ფრანგული მონოპოლიების ქვეშ იყო მოქცეული. თამბაქოთი და სიგარეტით ვაჭრობას ორი ფრანგული კომპანია აკონტროლებდა: „[[ოსმალეთის თამბაქოს კომპანია|Regie Company]]“ და „Narquileh Tobacco“.&lt;ref&gt;Shaw, ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey'', 232–33.&lt;/ref&gt; ოსმალეთის იმპერიამ თამბაქოს მონოპოლია [[ოსმალეთის ბანკი|ოსმალეთის ბანკს]], როგორც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას, [[ოსმალეთის სახელმწიფო ვალის ადმინისტრაცია|სახელმწიფო ვალის საბჭოს]] დაქვემდებარებაში გადასცა. „Regie“, როგორც ამ საბჭოს ნაწილი, აკონტროლებდა თამბაქოს წარმოებას, შენახვას და დისტრიბუციას (ექსპორტის ჩათვლით) ფასების უდავო კონტროლით. შესაბამისად, თურქი ფერმერები საარსებო წყაროსთვის ამ კომპანიაზე იყვნენ დამოკიდებულნი.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Aysu |first=Abdullah |date=29 January 2003 |title=Tütün, İçki ve Tekel |language=tr |publisher=BİA Haber Merkezi |url=http://www.bianet.org/2003/01/30/16340.htm |url-status=dead |access-date=10 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015212242/http://bianet.org/2003/01/30/16340.htm |archive-date=15 October 2007 }}&lt;/ref&gt; [[1925|1925 წელს]] „Regie“-ს სახელმწიფომ ნაციონალიზაცია მოახდინა და მას „[[თექელი]]“ ეწოდა. თამბაქოზე სახელმწიფო კონტროლის აღდგენა, ქემალისტური პოლიტიკური აპარატისთვის დიდი მიღწევა გახდა და ასევე ნავთობის არმწარმოებელი ქვეყნის ეკონომიკის „[[ნაციონალიზაცია|ნაციონალიზაციის]]“ ერთ-ერთი უდიდესი მიღწევა იყო. ქემალისტებმა ამ მიღწევას დაამატეს ქვეყნის ბამბის ინდუსტრიის განვითარება, რომელმაც პიკს 1930-იანი წლების დასაწყისში მიაღწია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hisa |first=Yuko |date=2006 |title=The cotton improvement project in Turkey : the case of Adana from the 1930s to 1940s |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/sehs/72/4/72_KJ00005697966/_article/-char/en |journal=Socio-Economic History |volume=72 |issue=4 |pages=421–440 |doi=10.20624/sehs.72.4_421}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Middle East Textile |date=2020-06-05 |title=The History of Textile Production in Turkey - textile production in Turkey |url=https://kohantextilejournal.com/the-history-of-textile-production-in-turkey/ |access-date=2025-06-19 |website=Middle East Africa Textile News - Kohan Textile Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ბამბა, იმ დროს თურქეთში მეორე უმნიშვნელოვანესი სამრეწველო კულტურა იყო.

[[1924|1924 წელს]], ათათურქის ინიციატივით, დაარსდა პირველი თურქული ბანკი — „[[Türkiye İş Bankası|İş Bankası]]“, რომლის პირველი წევრიც თვითონ ათათურქი იყო. ბანკის შექმნა იყო პასუხი ჭეშმარიტად ეროვნული დაწესებულებისა და საბანკო სისტემის მზარდ მოთხოვნილებაზე, რომელსაც შეეძლო ეკონომიკური საქმიანობის მხარდაჭერა, დანაზოგების სტიმულირების პოლიტიკით დაგროვილი სახსრების მართვა და საჭიროების შემთხვევაში, რესურსების შეთავაზება ინდუსტრიული იმპულსის გასააქტიურებლად.&lt;ref&gt;Cemal Kutay, &quot;Celal Bayar&quot;, Volume I, Istanbul, 1939, p. 25; Cemal Kutay, &quot;Celal Bayar: Bir Türk'ün Biyografisi&quot;, Istanbul, Onan Matbaası, t.y., p. 82&lt;/ref&gt;

[[1927|1927 წელს]] დაარსდა [[თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზა]]. რადგან ათათურქი ეროვნული რკინიგზის ქსელის განვითარებას ინდუსტრიალიზაციის კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ნაბიჯად მიიჩნევდა, რკინიგზის განვითარებას მაღალი პრიორიტეტი მიენიჭა. თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზამ ძალიან მოკლე დროში განავითარა ფართო სარკინიგზო ქსელი.

რესპუბლიკის პირველი ათწლეულის განმავლობაში, ათათურქის მმართველობის დროს, [[თურქეთის მთავრობა]]მ მრავალი ეკონომიკური და ინფრასტრუქტურული პროექტი განავითარა. თუმცა, თურქეთის ეკონომიკა ძირითადად ჯერ კიდევ აგრარული იყო, პრიმიტიულ ხელსაწყოებსა და მეთოდებზე დამოკიდებული. გზები და სატრანსპორტო საშუალებები ჯერ კიდევ შორს იყო საკმარისისგან და ეკონომიკის მართვა არაეფექტური იყო. [[დიდი დეპრესია|დიდმა დეპრესიამ]] ამ სურათში მრავალი ცვლილება შეიტანა.

====დიდი დეპრესია (1929–1931)====
[[ფაილი:Mustafa Kemal surveying the model of the quarter of Ministries.jpg|thumb|დიდი დეპრესიის შემდეგ, ათათურქი სულ უფრო მეტად უჭერდა მხარს მთავრობის მიერ სუბსიდირებულ მსხვილ სამრეწველო კომპლექსებს, როგორიცაა „სიუმერბანკი“.]]

ახალგაზრდა რესპუბლიკა, ისევე როგორც მსოფლიოს დანარჩენი ნაწილი, [[დიდი დეპრესია|დიდი დეპრესიის]] დროს ღრმა ეკონომიკურ კრიზისში აღმოჩნდა. ათათურქმა ამ პერიოდის მოვლენებზე ინტეგრირებული ეკონომიკური პოლიტიკისკენ სწრაფვით და ვალუტის კურსის კონტროლისთვის [[თურქეთის ცენტრალური ბანკი|ცენტრალური ბანკის]] შექმნით რეაგირება მოახდინა. თუმცა, თურქეთს არ შეეძლო აუცილებელი იმპორტის დაფინანსება. ქვეყნის ვალუტა სხვა ქვეყნებმა თავიდან მოიშორეს, ხოლო ქვეყნის შიგნით შემოსავლების სამსახურმა ჩამოართვა გლეხების მწირი ქონება, რომლებსაც გადასახადების გადახდა არ შეეძლოთ.&lt;ref name=mango470/&gt;

[[1929|1929 წელს]], ათათურქმა [[ოსმალეთის სახელმწიფო ვალის ადმინისტრაცია]]სთან ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რომლის შედეგადაც თურქეთის [[ვალის რესტრუქტურიზაცია]] მოხდა. იმ დროს, ათათურქს არა მხოლოდ [[ოსმალეთის სახელმწიფო ვალი]]ს გადახდასთან, არამედ დიდი დეპრესიის ეკონომიკურ პრობლემებთანაც მოუწია გამკლავება. მაგალითად, 1930-იანი წლების დასაწყისამდე, თურქულ კერძო ბიზნესს არ შეეძლო კრედიტის მიღება უცხოურ ვალუტაში. ამ პრობლემების გადაჭრის გარეშე შეუძლებელი იყო თურქეთის ეკონომიკის ინტეგრირება.

[[1931|1931 წელს]] დაარსდა [[თურქეთის ცენტრალური ბანკი]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Our History |url=https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/EN/TCMB+EN/Main+Menu/About+The+Bank/History/ |website=[[Central Bank of the Republic of Turkey]] |access-date=29 May 2020 |archive-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604150218/https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/EN/TCMB+EN/Main+Menu/About+The+Bank/History/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ბანკის მთავარი მიზანი გაცვლითი კურსის კონტროლი იყო და შესაბამისად, [[ოსმალეთის ბანკი]]ს როლი, როგორც ცენტრალური ბანკის, არსებობის პირველ წლებში თანდათანობით გაუქმდა. მოგვიანებით, სპეციალიზებული ბანკები დაარსდა, როგორიცაა [[სიუმერბანკი]] (1932 წელს) და [[ეთიბანკი]] (1935 წელს).

[[პოლიტიკური ეკონომია|პოლიტიკური ეკონომიკის]] თვალსაზრისით, ათათურქი პოლიტიკური არეულობის პრობლემის წინაშე აღმოჩნდა. აუცილებელი იყო ახალი პარტიის შექმნა, განსხვავებული ეკონომიკური ხედვით. მან, ამიტომ ალი ფეთჰი ოქიარს სთხოვა ახალი პარტიის შექმნა. [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] 1930 წლის აგვისტოში დაარსდა, ლიბერალური პროგრამით, და ამით სახელმწიფო მონოპოლიის დასრულება, უცხოური კაპიტალის მოზიდვა და სახელმწიფო ინვესტიციების შემცირება დასახა მიზნად. მიუხედავად ამისა, ათათურქი ინარჩუნებდა მოსაზრებას, რომ „უცხოური კაპიტალის მოზიდვა არსებითი განვითარებისთვის შეუძლებელია“ და სახელმწიფო კაპიტალიზმი დეპრესიის ეპოქაში დომინანტური დღის წესრიგი გახდა. [[1931|1931 წელს]] ათათურქმა განაცხადა, რომ „ეკონომიკურ სფეროში... პარტიის პროგრამა [[ეტატიზმი]]ა“.&lt;ref&gt;İbrahim Kaya, Social Theory and Later Modernities, p. 90&lt;/ref&gt; თუმცა, თავისუფალი რესპუბლიკელების გავლენა ძლიერად იგრძნობოდა და სახელმწიფო ჩარევა უფრო ზომიერი და [[სახელმწიფო კაპიტალიზმი]]ს ერთ-ერთი ფორმის მსგავსი გახდა. ათათურქის ერთ-ერთმა რადიკალურად მემარცხენე მხარდამჭერმა, „[[Kadro]]“-ს მოძრაობიდან, [[იაქუფ ქადრი ქარაოსმანოღლუ]]მ განაცხადა, რომ ათათურქმა კაპიტალიზმსა და სოციალიზმს შორის მესამე გზა იპოვა.&lt;ref&gt;Mango, ''Atatürk'', 478&lt;/ref&gt;

====ლიბერალიზაცია და გეგმიური ზრდა (1931–1939)====
[[ფაილი:Nazilli Cotton Factory.jpg|thumb|ათათურქი და [[ისმეთ ინენიუ]] ნიზილის ბამბის ქარხანაში, 1937 წელი]]

პირველი (1929–1933) და მეორე ხუთწლიანი ეკონომიკური გეგმები, ათათურქის ზედამხედველობის ქვეშ მიიღეს. პირველი ხუთწლიანი ეკონომიკური გეგმა ხელს უწყობდა სამომხმარებლო მომხმარების ჩანაცვლებას ინდუსტრიით. თუმცა, ეს ეკონომიკური გეგმები მკვეთრად შეიცვალა ათათურქის გარდაცვალებით და [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებით. შემდგომმა მთავრობებმა ისეთი ზომები მიიღეს, რაც სხვადასხვა გზით ზიანი მიაყენა თურქეთის ეკონომიკურ პროდუქტიულობას.&lt;ref name=&quot;etatism&quot;&gt;Barlas, ''Etatism and Diplomacy in Turkey: Economic and Foreign Policy Strategies in an Uncertain World, 1929–1939''&lt;/ref&gt; 1930-იანი წლების მიღწევები, 1920-იანი წლების დასაწყისში ათათურქის ეროვნულ პოლიტიკაზე დაფუძნებული ეკონომიკური სისტემის დანერგვის შედეგია.&lt;ref&gt;Emrence, ''Turkey in economic crisis (1927–1930): a panoramic vision. Journal Middle Eastern Studies''&lt;/ref&gt;

1931 წელს, ათათურქი აკვირდებოდა პირველი ეროვნული თვითმფრინავის, „MMV-1“-ის განვითარებას. მან გააცნობიერა ავიაციის მნიშვნელოვანი როლი და განაცხადა, რომ „მომავალი ცაშია“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Skylife |url=http://www.thy.com/en-INT/skylife/archive/en/2000_1/konu10.htm#1 |access-date=26 November 2007 |archive-date=24 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060824210219/http://www.thy.com/en-INT/skylife/archive/en/2000_1/konu10.htm#1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; მისი ბრზანებით, 1925 წლის [[16 თებერვალი|16 თებერვალს]] დაარსდა [[თურქეთის აერონავტიკის ასოციაცია]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of Turkish Aeronautical Association |url=http://www.thk.org.tr/yeni/tarihce/tarihceeng.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219112235/http://www.thk.org.tr/yeni/tarihce/tarihceeng.htm |archive-date=19 December 2007 |access-date=26 November 2007 }}&lt;/ref&gt; მან ასევე ბრძანა თურქეთის საავიაციიო ლატარიის ასოციაციის შექმნა. ტრადიციული ლატარიის პრიზების ნაცვლად, ეს ახალი ლატარია ფულად პრიზებს გასცემდა. ლატარიიდან მიღებული შემოსავლის უმეტესი ნაწილი, ახალი ქარხნების შესაქმნელად და საავიაციო პროექტების დასაფინანსებლად გამოიყენებოდა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tayyare Piyangosu 1926 - 1939 /İlk İlan/ |url=https://www.mpi.gov.tr/ilkilan |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124124551/https://www.mpi.gov.tr/ilkilan |archive-date=24 January 2025 |website=[[Milli Piyango]]}}&lt;/ref&gt; თუმცა, ათათურქი ვერ მოესწრო ამ ქარხანაში აშენებული პირველი თურქული სამხედრო თვითმფრინავის ფრენას. მისი გარდაცვალებიდან მალევე და მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე, თურქეთში ამერიკული „[[Curtiss Hawk]]“-ის საბრძოლო თვითმფრინავების წარმოება დაიწყო.

[[File:Atatürk ve Bayar.jpg|thumb|left|ათათურქი და ჯელალ ბაიარი]]

[[1932|1932 წელს]], ათათურქის თხოვნით, ლიბერალი ეკონომისტი [[ჯელალ ბაიარი]] ეკონომიკის მინისტრი გახდა და ამ თანამდებობაზე [[1937|1937 წლამდე]] დარჩა.&lt;ref&gt;Dilek Barlas, Etatism and Diplomacy in Turkey: Economic and Foreign Policy Strategies p. 61&lt;/ref&gt; ამ პერიოდში ქვეყანა პირველი კერძო საკუთრებებით, შერეულ ეკონომიკაზე გადავიდა. ტექსტილის, შაქრის, ქაღალდისა და ფოლადის ქარხნები, რაც ბრიტანული სესხით დაფინანსდა, იმ პერიოდის კერძო სექტორს წარმოადგენდა. ამ ბიზნესების გარდა, დაარსდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ელექტროსადგურები, ბანკები და სადაზღვევო კომპანიები. ამავე პერიოდში, ათათურქმა ხელი შეუწყო სახელმწიფო-კერძო სექტორის თანამშრომლობას და კერძო ბიზნესის გაფართოებას, სადაც კერძო პირებს სახელმწიფო საწარმოებში აქციების შეძენის უფლება მიეცათ.

[[1935|1935 წელს]], გაიხსნა პირველი თურქული ბამბის წარმოების ქარხანა „ნაზილის [[კოლენკორი]]ს წარმოების ქარხანა“. ინდუსტრიალიზაციის პროცესის ფარგლებში, ბამბის დარგვა წახალისდა მომავალი ქარხნებისთვის ნედლეულის მიწოდების მიზნით.&lt;ref&gt;Webster, ''The Turkey of Atatürk: Social Process in the Turkish Reformation'', 260&lt;/ref&gt; 1935 წლისთვის, [[ნაზილი]] მსხვილი სამრეწველო ცენტრი გახდა, სადაც დაარსდა ბამბის ქარხნები და რასაც მოჰყვა კოლენკორის საწარმოს ქარხნის გახსნა.&lt;ref&gt;Doğan, ''Formation of factory settlements within Turkish industrialization and modernization in 1930s: Nazilli printing factory''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aydın – Historical Ruins |url=http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313679A66406202CCB09837F9A3538A2623 |last=Republic of Turkey, Ministry of Culture and Tourism |publisher=T.C. Government |archive-url=https://web.archive.org/web/20070907003309/http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313679A66406202CCB09837F9A3538A2623 |archive-date=7 September 2007 |quote=Nazilli cotton print factory was established over an area of 65.000 m2 on the Nazilli Bozdoğan highway. It is the &quot;first Turkish cotton print factory&quot; the foundation of which was laid on 25 August 1935 and which was opened by Atatürk with great ceremony. }}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Nuri Demirag Nu.D.36.jpg|thumb|ნური დემირაღის მიერ წარმოებული [[Nu D.36]] თვითმფრინავი სტამბოლში]]

[[1936|1936 წელს]], თურქმა მრეწველმა [[ნური დემირაღი|ნური დემირაღმა]], [[სტამბოლი]]ს [[ბეშიქთაში|ბეშიქთაშის რაიონში]] პირველი თურქული თვითმფრინავების ქარხანა დააარსა.&lt;ref name=&quot;Demirag&quot;&gt;{{Cite web |title=Nuri Demirağ Aircraft Factory |url=http://www.nuridemirag.com/fotograf.asp |publisher=Nuridemirag.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721214917/http://www.nuridemirag.com/fotograf.asp |archive-date=21 July 2012 |access-date=10 November 2012 }}&lt;/ref&gt; ამ ქარხანაში პირველი თურქული თვითმფრინავები, [[Nu D.36]] და [[Nu D.38]] იწარმოებოდა.&lt;ref name=Demirag/&gt;

1937 წლის [[25 ოქტომბერი|25 ოქტომბერს]], ათათურქმა [[ჯელალ ბაიარი]] მე-9 მთავრობის [[თურქეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრად]] დანიშნა. ინტეგრირებულმა ეკონომიკურმა პოლიტიკამ პიკს [[1939|1939 წელს]] მიაღწია, ბრიტანეთთან და საფრანგეთთან ხელშეკრულების ხელმოწერით.&lt;ref name=etatism/&gt; ხელშეკრულებამ, [[თურქეთის ისტორია]]ში გარდამტეხი მომენტი შექმნა, რადგან ეს დასავლეთთან ალიანსისკენ პირველი ნაბიჯი გახდა.&lt;ref name=etatism/&gt; მას შემდეგ, რაც ისმეთ ინენიუ 1938 წელს [[თურქეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] გახდა, ინენიუსა (რომელიც ეკონომიკის სახელმწიფო კონტროლს უჭერდა მხარს) და ბაიარს (რომელიც ლიბერალი იყო) შორის უთანხმოება წინა პლანზე წამოიწია. შედეგად, 1939 წლის [[25 იანვარი|25 იანვარს]], პრემიერ-მინისტრმა ბაიარმა თანამდებობა დატოვა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ismetinonu.org.tr/tarihte-bugun-25-ocak/ |title=Tarihte Bugün – 25 Ocak |publisher=İnönü Vakfı |quote=Refik Saydam başbakan oldu – İstifa eden Celal Bayar’ın yerine Refik Saydam, 25 Ocak 1939’da Türkiye Cumhuriyeti’nin 11. hükümetini kurdu.}}&lt;/ref&gt;

ათათურქმა ასევე მხარი დაუჭირა ქვეყანაში საავტომობილო ინდუსტრიის დაარსებას. შედეგად, 1923 წელს დაარსდა [[თურქეთის ტურისტული და საავტომობილო კლუბი|თურქეთის საავტომობილო ასოციაცია]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History |url=https://www.turing.org.tr/tarihce/ |website=[[Touring and Automobile Club of Turkey]] |language=tr |access-date=29 May 2020 |archive-date=31 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331092346/https://www.turing.org.tr/tarihce/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რომლის დევიზი იყო: „თურქი მძღოლი უაღრესად დახვეწილი მგრძნობელობის მქონე ადამიანია“.&lt;ref&gt;Stone, Norman &quot;Talking Turkey&quot;. National Interest, Fall2000, Issue 61.&lt;/ref&gt;

1935 წელს, თურქეთი ათათურქის მიერ დადგენილი დასავლეთ ევროპული მოდელის მიხედვით ინდუსტრიულ საზოგადოებად ყალიბდებოდა.&lt;ref name=&quot;5year&quot;&gt;Eastham, ''The Turkish Development Plan: The First Five Years'', 132–36&lt;/ref&gt; თუმცა, ათათურქის მიზნებსა და ქვეყნის სოციო-პოლიტიკური სტრუქტურის მიღწევებს შორის არსებული უფსკრული ჯერ კიდევ არ იყო ამოწურული.&lt;ref name=5year/&gt;

==პირადი ცხოვრება==
[[ფაილი:Latife Hanım ve Mustafa Kemal.jpg|thumb|left|ათათურქი და მისი მეუღლე [[ლატიფე უშაქი|ლათიფე უშაქიზადე]] [[ბურსა]]ში ვიზიტის დროს, 1924 წელი]]

ათათურქის სახელი ოთხ ქალთან ასოცირდება: [[ელენი კარინტე]], [[ფიქრიე ჰანიმი]], დიმიტრინა კოვაჩევა&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ZSUDaIwQ0UQC&amp;dq=Dimitrina+Kovaceva+Ataturk&amp;pg=PA327 Atatürk: Eine Biographie, Klaus Kreiser, C.H. Beck, 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407172744/https://books.google.com/books?id=ZSUDaIwQ0UQC&amp;dq=Dimitrina%20Kovaceva%20Ataturk&amp;pg=PA327 |date=7 April 2023 }}, {{ISBN|3406619789}}, p. 80, (Ger.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-23 |title=Love story of Atatürk and Bulgarian girl to be on big screen - Türkiye News |url=https://www.hurriyetdailynews.com/love-story-of-ataturk-and-bulgarian-girl-to-be-on-big-screen-171715 |access-date=2024-11-10 |website=Hürriyet Daily News |language=en}}&lt;/ref&gt; და [[ლატიფე უშაქი]]. [[1922|1922 წელს]], [[იზმირი|იზმირში]] თურქული არმიის შესვლის შემდეგ, ათათურქი ლატიფეს მამის, გემთმშენებელი მაგნატის, მუამერ უშაქიზადეს (მოგვიანებით, უშაქლი) სახლში შეხვდა, სადაც ის დროებით დაბინავებული იყო. ლატიფეს ათათურქი შეუყვარდა. უცნობია, რამდენად ორმხრივი იყო ეს გრძნობები, მაგრამ ათათურქი ლატიფეს ინტელექტით აღფრთოვანებული დარჩა, რომელიც [[პარიზის უნივერსიტეტი|სორბონის უნივერსიტეტის]] კურსდამთავრებული იყო და ომის დაწყებისას [[ლონდონი|ლონდონში]] ინგლისურ ენას სწავლობდა. 1923 წლის [[29 იანვარი|29 იანვარს]] ისინი დაქორწინდნენ. ლატიფე, ამავე დროს ეჭვიანობდა ფიქრიეს და მოითხოვა, რომ მას [[ჩანქაიას სასახლე]] დაეტოვებინა. ფიქრიე, განადგურებული ამ ამბით, მაშინვე ეტლით დატოვა სასახლე. ოფიციალური ინფორმაციით, ფიქრიემ თავი პისტოლეტიდან გასროლით მოიკლა, რომელიც ათათურქმა მას აჩუქა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atatürk'ün Özel Hayatı |url=http://atam.webnode.com/anasayfa/biografi/ataturk%E2%80%99un%20ozel%20hayat%C4%B1%20/ |year=2008 |website=Atatürk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231222800/http://atam.webnode.com/anasayfa/biografi/ataturk%E2%80%99un%20ozel%20hayat%C4%B1%20/ |archive-date=31 December 2012 |access-date=12 November 2012 }}&lt;/ref&gt;

ათათურქის, ფიქრიესა და ლატიფეს სასიყვარულო სამკუთხედი, ათათურქის ახლო მეგობრის, [[სალიჰ ბოზოქი]]ს ხელნაწერი ისტორიის თემა გახდა, თუმცა, ნაშრომი 2005 წლამდე გამოუქვეყნებელი იყო.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bozdağ |first=İsmet |title=Latife ve Fikriye İki Aşk Arasında Atatürk |publisher=Truva Yayınları |year=2005 |location=Istanbul}}&lt;/ref&gt; ლატიფე მცირე ხნით, თუმცა, მაინც ფაქტიურად ახალი თურქი ქალის სახე გახდა, რომელიც საზოგადოებაში თავის მეუღლესთან ერთად დასავლურ სამოსში ჩაცმული ჩნდებოდა.&lt;ref name=&quot;latife1&quot;&gt;{{Cite news |last=Turgut |first=Pelin |date=1 July 2006 |title=Turkey in the 21st century: The Legacy Of Mrs Ataturk |work=The Independent |location=UK |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/turkey-in-the-21st-century-the-legacy-of-mrs-ataturk-6096702.html |access-date=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060718072149/http://news.independent.co.uk/europe/article1152032.ece |archive-date=18 July 2006}}&lt;/ref&gt; თუმცა, მათი ქორწინება ბედნიერი არ ყოფილა. ხშირი კამათის შემდეგ, ისინი [[1925|1925 წლის]] [[5 აგვისტო]]ს განქორწინდნენ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Akhtar |first=Salman |title=The Crescent and the Couch: Cross-Currents Between Islam and Psychoanalysis |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2008 |isbn=978-0-7657-0574-7 |page=68}}&lt;/ref&gt;

სიცოცხლეში ათათურქმა ცამეტი შვილი იშვილა, ერთი ბიჭი და თორმეტი გოგონა. მათგან ყველაზე ცნობილია [[საბიჰა გიოქჩენი]], პირველი თურქი ქალი პილოტი და მსოფლიოში გამანადგურებელი თვითმფრინავის პირველი ქალი პილოტი.&lt;ref&gt;[http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/gokcen.html Sabiha Gokcen biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180309090908/http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/gokcen.html |date=9 March 2018 }}, Hargrave Pioneers of Aviation&lt;/ref&gt;

ათათურქის რელიგიური შეხედულებები კამათის საგანია.&lt;ref&gt;''Political Islam in Turkey: Running West, Heading East?'' G. Jenkins, Publisher Springer, 2008, {{ISBN|0230612458}}, p. 84.&lt;/ref&gt; 1920 წლამდე მისი რწმენის შესახებ ბევრი რამ არ არის ცნობილი.&lt;ref&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 387&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ათათურქი კრიტიკულად იყო განწყობილი ისლამური ორთოდოქსიის მიმართ და განსაკუთრებით [[სუფიზმი|სუფიზმთან]] დაკავშირებით, რომელსაც ცრურწმენად მოიხსენიებდა და [[თარიქათი|თარიქათებს]] პრიმიტივიზმისა და სისულელეების გავრცელებაში ადანაშაულებდა, მის გამოსვლებში ისლამის მიმართ დადებითი გამოსვლებიც არის. მაგალითად, მის გამოსვლაში არის მომენტი, როდესაც ის ამბობს: „ჩვენი რელიგია ყველაზე გონივრული და ბუნებრივია“ ({{lang-tr|''en makul ve tabii''}}), და რომ სწორედ ამიტომ არის ის უკანასკნელი რელიგია.&lt;ref name=&quot;LJP&quot;&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 387.&lt;/ref&gt;

ცნობილია, რომ ის ღრმად იყო ჩართული ისლამური რელიგიის საკითხებში და 1920 წელს წარმოთქმულ გამოსვლაში, მან ხაზი გაუსვა ხალიფატისა და სასულთნოს სიწმინდეს.&lt;ref&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 384&lt;/ref&gt; ბრიტანეთის მიერ სტამბოლის ოკუპაციის შემდეგ, ათათურქმა მოიპოვა 153 ანატოლიელი [[მუფტი]]ს კეთილგანწყობა, რომლებმაც ხუთი ფატვა შეიმუშავეს, შეიჰიულისლამ დიურიზადე აბდულაჰის მიერ წამოწყებული რელიგიური აჯანყების წინააღმდეგ.&lt;ref&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 384&lt;/ref&gt; გარდა ამისა, ათათურქმა ხელი შეუწყო [[ყურანი]]ს თურქულ ენაზე თარგმნას და მასზე დაყრდნობით თურქეთის რესპუბლიკისთვის წიგნის [[თაფსირი|კომენტარის]] (''თაფსირის'') დაწერა ბრძანა.

მკვლევარები ამტკიცებენ, რომ მისი შეხედულებები ისლამის შესახებ იყო პერიოდული და რომ მისი დადებითი შეხედულებები ამ თემასთან დაკავშირებით 1920-იანი წლების დასაწყისით შეზღუდულია.&lt;ref&gt;Düzel, Neşe (6 February 2012). &quot;[https://web.archive.org/web/20140520220406/http://www.taraf.com.tr/yazilar/nese-duzel/taha-akyol-ataturk-yargi-bagimsizligini/19831/ Taha Akyol: Atatürk yargı bağımsızlığını reddediyor]&quot;&lt;/ref&gt; სხვადასხვა წყაროს თანახმად, ათათურქი იყო [[აგნოსტიციზმი|აგნოსტიკი]], ანუ არადოქტრინირებული [[დეიზმი|დეისტი]],&lt;ref&gt;Reşat Kasaba, &quot;Atatürk&quot;, ''The Cambridge history of Turkey: Volume 4: Turkey in the Modern World'', Cambridge University Press, 2008; {{ISBN|978-0-521-62096-3}} [{{Google books|plainurl=yes |id=iOoGH4GckQgC|page=163}} p. 163]. Retrieved 27 March 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[{{Google books|plainurl=yes|id=kdXGAAAAQBAJ|page=84}} ''Political Islam in Turkey'' by Gareth Jenkins, Palgrave Macmillan, 2008, p. 84]; {{ISBN|0230612458}}&lt;/ref&gt; ან თუნდაც [[ათეიზმი|ათეისტი]],&lt;ref&gt;[{{Google books|plainurl=yes|id=DUal7eYmEnEC|page=106}} ''Atheism'', Brief Insights Series by Julian Baggini, Sterling Publishing Company, Inc., 2009] {{ISBN|1402768826}}&lt;span&gt;, p. 106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[{{Google books|plainurl=yes|id=2gAjMuLivlQC|page=19}} Islamism: A Documentary and Reference Guide, John Calvert John, Greenwood Publishing Group, 2008] {{ISBN|0313338566}}&lt;span&gt;, p. 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;...Mustafa Kemal Atatürk, founder of the secular Turkish Republic. He said: ''&quot;I have no religion, and at times I wish all religions at the bottom of the sea...&quot;'' [{{Google books|plainurl=yes|id=oXxXxBXewzgC|page=146}} The Antipodean Philosopher: Interviews on Philosophy in Australia and New Zealand, Graham Oppy, Lexington Books, 2011] {{ISBN|0739167936}}&lt;span&gt;, p. 146.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; რომელიც ზოგადად ანტირელიგიური და ანტიისლამური შეხედულების იყო.&lt;ref&gt;Phil Zuckerman, John R. ''Shook'', The Oxford Handbook of Secularism, Oxford University Press, 2017, {{ISBN|0199988455}}, p. 167.&lt;/ref&gt;

ჰეიდი ვაიდელი, ათათურქის გამოსვლებს [[ბუნებითი რელიგია|ბუნებითი რელიგიის]] ფორმად მიიჩნევს და არა ისლამის აღზევებას.&lt;ref&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 387&lt;/ref&gt; იენს პიტერ ლაუტი ასევე ამტკიცებს, რომ ათათურქის ისლამის სასარგებლოდ გამოსვლები მხოლოდ პოლიტიკური გათვლებია.&lt;ref&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 388&lt;/ref&gt; ლაუტის მოსაზღებით, ყურანის თურქულ ენაზე თარგმნა, ასევე მიზნად ისახავდა „''Başka yok mu?''“ ეფექტს („''სხვა ალტერნატივა არ არსებობს?''“ ეფექტს), რამაც ბუნებრივად უნდა შეაკავოს თურქები ისლამისგან, მას შემდეგ, რაც შეიტყობენ არაბული ტექსტის მნიშვნელობას, სადაც ყურანი ღვთის სიტყვა კი არა, წინასწარმეტყველის სიტყვა არის.&lt;ref&gt;Laut, J. P. (2003). Zur Sicht des Islam in der Türkischen Republik bis zum Tode Atatürks. in &quot;Von Zentralasien bis Anatolien Philologische und religionswissenschaftliche Perspektiven auf die türkische Welt Kleine Schriften von Jens Peter Laut Herausgegeben von Gökhan Shilfeler und Hans Nugteren Harrassowitz Verlag p. 388&lt;/ref&gt;

==ავადმყოფობა და გარდაცვალება==
[[ფაილი:Atatürk'ün cenazesi.png|thumb|right|ათათურქის სახელმწიფო დაკრძალვის ცერემონია, 1938 წლის ნოემბერი]]
სიცოცხლის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში, ათათურქი ზომიერიდან მძიმემდე ალკოჰოლის მომხმარებელი იყო, რა დროსაც ხშირად დღეში ნახევარ ლიტრ [[რაქი]]ს მოიხმარდა. ასევე ეწეოდა თამბაქოს, ძირითადად [[სიგარეტი]]ს სახით.&lt;ref&gt;Aydıntaşbaş, Aslı (7 December 2008). [https://www.forbes.com/2008/12/05/turkey-ataturk-movie-oped-cx_aa_1207aydintasbas.html#25ff7ccb3b64 &quot;Why I Love Turkey's Smoking, Drinking Founding Father.&quot;] ''[[Forbes]]''. Retrieved 25 April 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kenyon, Peter (7 June 2013). [https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/06/07/187334924/not-everyone-cheers-turkeys-move-to-tighten-alcohol-rules &quot;Not Everyone Cheers Turkey's Move To Tighten Alcohol Rules.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430121816/https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/06/07/187334924/not-everyone-cheers-turkeys-move-to-tighten-alcohol-rules |date=30 April 2021 }} ''NPR''. Retrieved 26 April 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Macfie |first=Alexander Lyon |url=https://books.google.com/books?id=8wKtAgAAQBAJ&amp;pg=PA6 |title=Ataturk |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781317897354 |page=6 |access-date=31 December 2018}}&lt;/ref&gt; [[1937|1937 წელს]], ათათურქს ჯანმრთელობის გაუარესების ნიშნები აღმოაჩნდა. 1938 წლის დასაწყისში, [[იალოვა]]ში მოგზაურობისას, იგი მძიმედ დაავადდა. სამკურნალოდ სტამბოლში გაემგზავრა, სადაც [[ციროზი]] დაუდგინდა. სტამბოლში ყოფნის დროს, მან სცადა შეენარჩუნებინა ჩვეული ცხოვრების წესი, მაგრამ ავადმყოფობამ მას ამის გაკეთების საშუალება არ მისცა. ათათურქი [[1938|1938 წლის]] [[10 ნოემბერი|10 ნოემბერს]], 57 წლის ასაკში,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Turkey commemorates Atatürk on 78th anniversary of his passing |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-commemorates-ataturk-on-78th-anniversary-of-his-passing-105951 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211010956/https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-commemorates-ataturk-on-78th-anniversary-of-his-passing-105951 |archive-date=11 December 2021 |access-date=21 November 2017 |website=Hürriyet Daily News |place=Ankara |language=en |department=News &gt; Türkiye &gt; Local}}&lt;/ref&gt; [[დოლმაბაჰჩე|დოლმაბაჰჩეს სასახლეში]] გარდაიცვალა.&lt;ref&gt;[http://www.turizm.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF62979E318A6960C3 Atatürk'ün Hayatı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401000157/http://www.turizm.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx%3FF6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF62979E318A6960C3 |date=1 April 2019 }} (Atatürk's Life). Ministry of Culture and Tourism {{in lang|tr}}.&lt;/ref&gt; პრეზიდენტის თანამდებობაზე ის [[ისმეთ ინენიუ]]მ შეცვალა.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jayapalan |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=twi8hGdcwoUC&amp;q=mustafa+kemal+ataturk+succeeded+by+ismail+inonu&amp;pg=PA133 |title=Modern Asia Since 1900 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Distributors (P) Ltd. |year=1999 |isbn=9788171567515 |publication-place=Vishal Enclave, New Delhi |page=133 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ათათურქის დაკრძალვამ თურქეთში როგორც მწუხარების, ასევე სიამაყის გრძნობა გამოიწვია, სადაც მისი დაკრძალვის ცერემონიაზე 17 ქვეყანამ სპეციალური წარმომადგენლი გაგზავნა, ხოლო ცხრა ქვეყანამ დაკრძალვის კორტეჟში თავისი შეიარაღებული რაზმები წარმოადგინა.&lt;ref name=&quot;mango526&quot;&gt;Mango, ''Atatürk'', 526&lt;/ref&gt; ათათურქის ნეშტი თავდაპირველად [[ანკარის ეთნოგრაფიული მუზეუმი|ანკარის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში]] დაკრძალეს, თუმცა, [[1953|1953 წლის]] 10 ნოემბერს, მისი გარდაცვალებიდან 15 წლის შემდეგ, 42 ტონიანი [[სარკოფაგი]]თ ის [[ანითქაბირი|ანითქაბირში]] გადაასვენეს.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=23 November 1953|title=The Burial of Ataturk|language=en-US|magazine=Time|publisher=Time Magazine|url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,860125,00.html|access-date=2021-05-26|issn=0040-781X|archive-date=26 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526211704/http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,860125,00.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

თავისი ანდერძით, ათათურქმა მთელი თავისი ქონება [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|სახალხო რესპუბლიკურ პარტიას]] გადასცა იმ პირობით, რომ მისი სახსრებიდან წლიური პროცენტი&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Atatürk's Last Will|url=https://www.ktb.gov.tr/EN-104075/ataturks-last-will.html|access-date=2021-05-26|website=www.ktb.gov.tr|archive-date=26 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526211707/https://www.ktb.gov.tr/EN-104075/ataturks-last-will.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; გამოყენებული იქნებოდა მისი დის, მაქბულესა და მისი ნაშვილები ბავშვების მოვლა-პატრონობისთვის და ისმეთ ინენიუს შვილების უმაღლესი განათლების დასაფინანსებლად.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|last=Macfie|first=A.L.|title=Atatürk|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-138-83-647-1|page=182|author-link=A. L. Macfie}}&lt;/ref&gt; დარჩენილი თანხა [[თურქული ენის ასოციაცია]]სა და [[თურქული ისტორიული ორგანიზაცია|თურქეთის ისტორიულ საზოგადოებას]] გადაეცა.&lt;ref&gt;Can Dündar, ''Sarı Zeybek'', ''Milliyet'', 1994, p. 103&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==მემკვიდრეობა==
===თურქეთში===
[[ფაილი:Protect Your Republic Protest - 6 (2007-04-14) edit.jpg|thumb|right|[[ანითქაბირი|ანითქაბირს]], ათათურქის მავზოლეუმს [[ანკარა]]ში, ყოველწლიურად უამრავი ადამიანი სტუმრობს ეროვნული დღესასწაულების დროს, როგორიცაა [[რესპუბლიკის დღე (თურქეთი)|რესპუბლიკის დღე]] 29 ოქტომბერს.]]

ათათურქის სახელს თურქეთის მასშტაბით მრავალი ობიექტი ატარებს, როგორიცაა [[ათათურქის აეროპორტი|სტამბოლის ათათურქის საერთაშორისო აეროპორტი]], [[ოქროს რქა]]ზე (''ჰალიჩი'') მდებარე [[ათათურქის ხიდი]], [[ათათურქის კაშხალი]] და [[ათათურქის ოლიმპიური სტადიონი]]. ათათურქის ქანდაკებები, [[თურქეთის მთავრობა|თურქეთის მთავრობის]] მიერ აღმართულია ქვეყნის ყველა ქალაქში და ქალაქების უმეტესობაში მისი მემორიალიც არსებობს. მისი სახე და სახელი თურქეთში ყველგან ჩანს და ისმის. მისი პორტრეტი შეგიძლიათ ნახოთ საზოგადოებრივ შენობებში, სკოლებში, [[თურქული ლირა|თურქული ლირის]] ყველა ბანკნოტზე და მრავალი თურქული ოჯახის სახლებში.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Navaro-Yashin |first=Yael |title=Faces of the State: Secularism and Public Life in Turkey |publisher=Princeton University Press |year=2002 |isbn=978-0-691-08845-7 |pages=196–99}}&lt;/ref&gt; ყოველ 10 ნოემბერს, დილის 9:05 საათზე, ათათურქის გარდაცვალების ზუსტ დროს, ქვეყნის ქუჩებში, მანქანებისა და ადამიანების უმეტესობა ერთი წუთით ჩერდება მისდამი ხსოვნის პატივსაცემად.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Morrison |first1=Terry |url=https://archive.org/details/kissboworshakeha00morr/page/392 |title=Kiss, Bow, Or Shake Hands: How to Do Business in Sixty Countries |last2=Conaway, Wayne A. |publisher=Adams Media |year=1994 |isbn=978-1-55850-444-8 |page=[https://archive.org/details/kissboworshakeha00morr/page/392 392]}}&lt;/ref&gt;

[[1951|1951 წელს]], დემოკრატიული პარტიის მიერ კონტროლირებადმა თურქეთის პარლამენტმა, რომელსაც [[თურქეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] [[ადნან მენდერესი]] ხელმძღვანელობდა (მიუხედავად იმისა, რომ ათათურქის მიერ შექმნილი [[თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია|სახალხო რესპუბლიკური პარტია]] მისდამი ოპოზიციაში იყო), მიიღო კანონი ([[კანონი ათათურქის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების შესახებ]]), რომლითაც აკრძალა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხყოფა და მის გამოსახულებიანი ობიექტების განადგურება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Yonah |first=Alexander |title=Turkey: Terrorism, Civil Rights, and the European Union |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-44163-6 |page=137}}&lt;/ref&gt; განისაზღვრა ზღვარი კრიტიკასა და შეურაცხყოფას შორის, როგორც პოლიტიკური არგუმენტი და კანონის მე-5 მუხლით მისი აღსრულება დაევალა იუსტიციის მინისტრს და არა პროკურორს. ასევე არსებობს სამთავრობო ვებ-საიტი, რომელიც გმობს ამ კანონის დამრღვევ სხვა ვებ-საიტებს.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish Telecommunications Presidency: Internet Hotline |url=http://www.ihbarweb.org.tr/eng/ihbar_en.php?subject=8 |publisher=Ihbarweb.org.tr |access-date=10 November 2012 |archive-date=5 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005151726/http://www.ihbarweb.org.tr/eng/ihbar_en.php?subject=8 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[2010|2010 წელს]], საფრანგეთში დაფუძნებულმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ „რეპორტიორები საზღვრების გარეშე“ გააპროტესტა ათათურქის ხსოვნის დაცვის შესახებ თურქეთის კანონები და განაცხადა, რომ ისინი ეწინააღმდეგება საინფორმაციო საშუალებებში სიტყვის თავისუფლების შესახებ [[ევროკავშირი]]ს მოქმედ სტანდარტებს.&lt;ref&gt;[http://en.rsf.org/turkey-time-to-break-out-of-legislative-01-12-2010,38933.html Time to break out of legislative straitjacket that is stifling media freedom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319004632/http://en.rsf.org/turkey-time-to-break-out-of-legislative-01-12-2010,38933.html |date=19 March 2012 }}, ''[[Reporters Sans Frontières]]'', 1 December 2010&lt;/ref&gt;

===მსოფლიო მასშტაბით===
{{მოსმენა
 | filename     = JFKennedy November1963.ogg
 | title        = ჯონ ფ. კენედის გამოსვლა ათათურქის შესახებ
 | description  = 1963 წლის ნოემბერი
 | format       = [[Ogg]]
}}
[[ფაილი:Mustapha Kemal, Handsome Head of Turk Republic, Ranks as Second Valentino and Is Swamped Under Admirers' 'Mash' Notes.jpg|thumb|[[Associated Press]]-ის სტატია თურქეთის რესპუბლიკის სიმპათიური ლიდერის, მუსტაფა ქემალ ათათურქის მიმართ მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან ქალების აღფრთოვანების შესახებ.]]

[[1981|1981 წელს]], ათათურქის დაბადებიდან ასი წლისთავზე, მისი ხსოვნა აღინიშნა [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციისა]] და [[იუნესკო]]ს მიერ, რომლებმაც მიმდინარე წელი „''მსოფლიოში ათათურქის წლად''“ გამოაცხადეს და მიიღეს რეზოლუცია [[ათათურქის ასი წლისთავი|ათათურქის ასი წლისთავთან]] დაკავშირებით.&lt;ref name=&quot;ATATURK: Creator of Modern Turkey2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Landau 19842(2)&quot;&gt;{{Cite book |last=Landau|first=Jacob M.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8_n93Kq5PwMC&amp;q=1981+declared+ataturk+year&amp;pg=PR13|title=Atatürk and the Modernization of Turkey|publisher=Boulder, Colorado: Westview Press, Inc. and Leiden, The Netherlands: E.J. Brill|year=1984|isbn=978-9004070707|series=A Westview Replica Edition|page=xiii|language=en|chapter=Atatürk's Achievement: Some Considerations|lccn=83-16872|access-date=27 October 2020|archive-date=1 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801000322/https://books.google.com/books?id=8_n93Kq5PwMC&amp;q=1981+declared+ataturk+year&amp;pg=PR13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ათათურქის ძეგლი მეხიკოში]], [[ათათურქის ძეგლი ბაქოში]], ათათურქის ძეგლი [[ალმათი]]ში, ათათურქის მემორიალი [[უელინგტონი|უელინგტონში]] (რომელიც ასევე [[გალიპოლის ბრძოლა|გალიპოლიში]] დაღუპული [[ანზაკის დღე|ანზაკი]]ს ჯარისკაცების მემორიალს წარმოადგენს), ათათურქის მემორიალი ანზაკის საპატიო ადგილას [[კანბერა]]ში, ასევე მოედანი ათათურქის სახელობის [[სანტიაგო]]სა და [[რომი|რომში]], ეს ყველაფერი ათათურქის მემორიალების რამდენიმე მაგალითია თურქეთის ფარგლებს გარეთ. მის სახელს ატარებს ქუჩები რამდენიმე ქვეყანაში, მათ შორის, [[ნიუ-დელი]]ში, [[დაკა]]ში, [[ისლამაბადი|ისლამაბადში]], [[ტუნისი (ქალაქი)|ტუნისში]], [[სანტო-დომინგო]]ში, [[ამსტერდამი|ამსტერდამში]]. გარდა ამისა, [[ოლბანი]]ში, [[დასავლეთი ავსტრალია|დასავლეთ ავსტრალიაში]], ერთ-ერთ სრუტეს ათათურქის არხი ჰქვია. [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროსში]] ათათურქის სახელობის მრავალი ქანდაკება და ქუჩაა.

მიუხედავად რადიკალური საერო რეფორმებისა, ათათურქი მუსლიმურ სამყაროში ფართოდ პოპულარული დარჩა.&lt;ref name=&quot;Hanioglu2011p128&quot;&gt;{{Cite book |last=M. Şükrü Hanioğlu |url=https://books.google.com/books?id=dNFhZzug6tMC&amp;pg=PA128 |title=Atatürk: An Intellectual Biography |date=2011 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3817-2 |page=128 |access-date=5 June 2013 |archive-date=6 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106045111/https://books.google.com/books?id=dNFhZzug6tMC&amp;pg=PA128#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt; მას იხსენებენ, როგორც ახალი, სრულად დამოუკიდებელი მუსლიმური ქვეყნის შემქმნელს, ქრისტიანული ძალების შემოჭრის დროს გაწეული წინააღმდეგობისა და დასავლური იმპერიალიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში გამარჯვებისთვის.&lt;ref name=&quot;Hanioglu2011p128&quot; /&gt; როდესაც ის გარდაიცვალა, [[სრულიად ინდოეთის მუსლიმთა ლიგა]]მ ის შეაქო, როგორც „ჭეშმარიტად დიდ პიროვნებას ისლამურ სამყაროში, დიდ მხედართმთავარს და დიდ სახელმწიფო მოღვაწეს“ და განაცხადეს, რომ მისი ხსოვნა „მთელი მსოფლიოს მუსლიმებს გამბედაობას, შეუპოვრობასა და მამაკაცურობას შთააგონებს“.&lt;ref name=&quot;Hanioglu2011p128&quot; /&gt;

[[ფაილი:Mustafa Kemal Ataturk Reforma Mex D.F.jpg|thumb|right|ათათურქის მემორიალი [[მექსიკა|მექსიკის]] დედაქალაქ [[მეხიკო]]ში]]

ათათურქის თაყვანისმცემელთა წრე მოიცავს ისეთ პირებს, როგორიცაა ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი [[უინსტონ ჩერჩილი]], რომელიც მისი მოწინააღმდეგე იყო [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომში]], და გერმანიის [[ნაციზმი|ნაცისტ]] ლიდერსა და დიქტატორს [[ადოლფ ჰიტლერი|ადოლფ ჰიტლერს]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hitler's Infatuation with Atatürk Revisited |url=https://www.turkeyanalyst.org/publications/turkey-analyst-articles/item/367-hitler%E2%80%99s-infatuation-with-atat%C3%BCrk-revisited.html |publisher=Turkey Analyst |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123204528/https://www.turkeyanalyst.org/publications/turkey-analyst-articles/item/367-hitler%E2%80%99s-infatuation-with-atat%C3%BCrk-revisited.html |archive-date=23 January 2021 |access-date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The 20th-Century Dictator Most Idolized by Hitler |url=https://www.thedailybeast.com/the-20th-century-dictator-most-idolized-by-hitler |newspaper=The Daily Beast |date=24 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204085856/https://www.thedailybeast.com/the-20th-century-dictator-most-idolized-by-hitler |archive-date=4 February 2021 |access-date=19 April 2021|last1=O'Connor |first1=William }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ihrig |first=Stefan |title=Atatürk in the Nazi Imagination |page=116 |year=2014 |isbn=978-0-674-36837-8 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |quote=For example, in 1938, on his birthday, in a meeting with a delegation of Turkish politicians and journalists, he reaffirmed the primal and original role Atatürk had played for him and in doing so also pinpointed what was the essence of most far-right and Nazi interpretations of Atatürk in interwar Germany: “Atatürk was the first to show that it is possible to mobilize and regenerate the resources that a country has lost. In this respect Atatürk was a teacher; Mussolini was his first and I his second student.”}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;In his address to the Reichstag on 4 May 1941, Adolf Hitler said: &quot;Turkey had been our ally in the World War. Its unfortunate result was as heavy a burden for Turkey as it was for us. The great and ingenious reconstructor of the new Turkey gave his Allies, beaten by fate, the first example of resurrection. While Turkey, thanks to the realistic attitude of her State leadership, preserved her independent attitude Yugoslavia fell a victim to British intrigues.&quot;&lt;/ref&gt; რომელიც ათათურქს „სიბნელეში ვარსკვლავს“ უწოდებდა.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674368378 |title=Atatürk in the Nazi Imagination – Stefan Ihrig |publisher=[[Harvard University Press|Belknap Press]] |date=2014 |isbn=9780674368378 |access-date=2019-06-30 |archive-date=12 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712124647/http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674368378 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[აშშ]]-ის ზოგიერთი პრეზიდენტი, მათ შორის [[ფრანკლინ დელანო რუზველტი|რუზველტი]] და [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|კენედი]], ასევე პატივს სცემდნენ ათათურქს. პრეზიდენტმა კენედიმ, [[1963|1963 წელს]], პატივი მიაგო ათათურქს, მისი გარდაცვალებიდან 25-ე წლისთავზე.&lt;ref&gt;[http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/Archives/JFKWHA-237-001.aspx Remarks on the 25th Anniversary of the Death of Kemal Atatürk, 4 November 1963] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180922211930/https://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/Archives/JFKWHA-237-001.aspx |date=22 September 2018 }}. Audio file on: jfklibrary.org.&lt;/ref&gt;

ათათურქი განსაკუთრებით პატივსაცემი იყო ეგრეთ წოდებულ [[მესამე სამყარო]]ს ქვეყნებში, როგორც ეროვნული სუვერენიტეტის წამახალისებელი მისაბაძი მაგალითი და რომლებიც მას კოლონიური ძალებისგან დამოუკიდებლობის მომპოვ პიონერად მიიჩნევდნენ. ასეთი ქვეყნების ლიდერებს შორის იყვნენ ათათურქის ირანელი თანამედროვე [[რეზა-შაჰ ფეჰლევი]], [[ინდოეთი]]ს პრემიერ-მინისტრი [[ჯავაჰარლალ ნერუ]], [[ტუნისი]]ს პრეზიდენტი [[ჰაბიბ ბურგიბა]] და [[ეგვიპტი]]ს პრეზიდენტი [[ანვარ ალ-სადათი|ანვარ სადათი]].&lt;ref&gt;Bernd Rill: ''Kemal Atatürk.'' Rowohlt, Reinbek 1985, p.&amp;nbsp;146.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hg228&quot;&gt;Halil Gülbeyaz: ''Mustafa Kemal Atatürk. Vom Staatsgründer zum Mythos.'' Parthas-Verlag, Berlin, 2004, p.&amp;nbsp;228.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Girbeau&quot;&gt;{{Cite news |last=Girbeau, Sabine |date=18 August 2003 |title=Habib Bourguiba ou la modernité inachevée |work=Afrik.com |url=http://www.afrik.com/article6475.html |access-date=19 March 2020 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617070602/http://www.afrik.com/article6475.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; პაკისტანელმა პოეტმა და ფილოსოფოსმა მუჰამედ იგბალმა და ბანგლადეშის ეროვნულმა პოეტმა, ყაზი ნაზრულ ისლამმა, მის პატივსაცემად ლექსები დაწერეს.

წიგნის ეპილოგში „ნაცრისფერი მგელი, მუსტაფა ქემალი: დიქტატორის ყურადღებით შესწავლა“, რომელიც პირველად [[1932|1932 წელს]] გამოიცა და გახდა ათათურქის პირველი ბიოგრაფია, რომელიც მის სიცოცხლეშივე გამოქვეყნდა, ჰაროლდ კორტნი არმსტრონგი მას აღწერს, როგორც „უდროოდ დაბადებულ კაცს“ და ადარებს მას [[თემურლენგი|თემურლენგსა]] და [[ჩინგიზ-ყაენი|ჩინგიზ-ყაენს]].&lt;ref&gt;[http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032/page/n333/mode/2up ''Grey Wolf: Mustafa Kemal – An intimate study of a dictator'' (fifth cheap edition, July 1935), p. 333]: &quot;He is a man born out of due season, an anachronism, a throw-back to the Tartars&lt;!--sic--&gt; of the Steppes&lt;!--sic--&gt;, a fierce elemental force of a man. Had he been born in the centuries when all Central Asia was on the move he would have ridden out with Sulyman Shah [sic] under the banner of the Grey Wolf, and with the heart and instincts of a Grey Wolf. With his military genius, and his ruthless determination unweakened by sentiments, loyalties or moralities, he might well have been a Tamerlane or a Jenghis Khan riding at the head of great hordes of wild horsemen, conquering countries, devouring and destroying cities, and filling in the intervals of peace between campaigns with wild and hideous orgies of wine and women.&quot;&lt;/ref&gt;

1935 წლის [[18 აპრილი|18 აპრილს]], სტამბოლში გამართულ მეთორმეტე საერთაშორისო ქალთა კონფერენციაზე, ეგვიპტელი ნაციონალ-ფემინისტი [[ჰუდა შარავი]] კონფერენციამ ქალთა საერთაშორისო კავშირის ვიცე-პრეზიდენტად აირჩია. ჰუდა, ათათურქს თავისი ქმედებებით მისაბაძ მაგალითად მიიჩნევდა.&lt;ref&gt;Huda Shaarawi's Diaries – Book of Al-Hilal, September 1981: &quot;After the Istanbul conference ended, we received an invitation to attend the celebration held by Mustafa Kemal Atatürk, the liberator of modern Turkey ... and I said: If the Turks considered you the worthiness of their father and they called you Atatürk, I say that this is not enough, but you are for us &quot;Atasharq&quot;&lt;!--أتاشرق--&gt; [Father of the East]. Its meaning did not come from any female head of delegation, and thanked me very much for the great influence, and then I begged him to present us with a picture of his Excellency for publication in the journal ''L'Égyptienne''.&quot;&lt;/ref&gt;

[[თურქული ეროვნული მოძრაობა|1919–1923 წლების ეროვნული მოძრაობის]] ლიდერად, ათათურქი [[მოკავშირეები პირველ მსოფლიო ომში|მოკავშირეებმა]] და სტამბოლელმა ჟურნალისტმა [[ალი ქემალი|ალი ქემალმა]] (რომელიც თვლიდა, რომ განმათავისუფლებელი მცდელობები ვერ მიაღწევდა წარმატებას და მოკავშირეების მხრიდან უფრო მკაცრ ღონისძიებებს გამოიწვევდა) „ბანდიტების მეთაურად“ მოიხსენიეს. ამ კონტექსტში, ბრიტანელმა სახელმწიფო მოღვაწემ, [[ართურ ჯეიმზ ბალფური|არტურ ბალფურმა]], ათათურქი „ყველაზე საშინელ თურქს შორის, ყველაზე საშინელად“ მოიხსენია.&lt;ref&gt;''The Two Kemals; The Polished Aristocrat of European Circles in Contrast With the Ruthless Commander of Fanatical Turks'', [http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E0CE7DE1F3CEE3ABC4953DFB6678389639EDE New York Times, 1 October 1922] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305162405/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E0CE7DE1F3CEE3ABC4953DFB6678389639EDE |date=5 March 2016 }}.&lt;/ref&gt; მისი კრიტიკოსები მას ავტორიტარულ დესპოტად მიიჩნევენ, რომელიც რეპრესიებისა და მასობრივი ხოცვა-ჟლეტის მრავალრიცხოვან აქტებზეა პასუხისმგებელი. მისი პრეზიდენტობის დროს, ქურთი ამბოხებულების წინააღმდეგ ძალადობის რამდენიმე შემთხვევაც მოხდა.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Kiernan |first1=Ben |url=https://books.google.com/books?id=NLbHEAAAQBAJ&amp;dq=Atat%C3%BCrk+genocide&amp;pg=PT641 |title=The Cambridge World History of Genocide: Volume 3, Genocide in the Contemporary Era, 1914–2020 |last2=Lower |first2=Wendy |last3=Naimark |first3=Norman |last4=Straus |first4=Scott |date=2023-05-04 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-80627-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[თურქეთის შეიარაღებული ძალები|თურქეთის არმიის]] გენერალ [[ოსმან ფამუქოღლუ]]ს თქმით, ათათურქმა პირადად გასცა აჯანყების წინააღმდეგ [[დერსიმის ხოცვა-ჟლეტა|დერსიმის ხოცვა-ჟლეტის]] (1937–1938) ოპერატიული ბრძანება.&lt;ref&gt;[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/15589937.asp &quot;Pamukoğlu: Dersim'in emrini Atatürk verdi&quot;], ''Hürriyet'', August 19, 2010.&lt;/ref&gt;

== ბიბლიოგრაფია ==
* ''Cumalı Ordugâhı - Süvâri: Bölük, Alay, Liva Tâlim ve Manevraları'', Selanik, 1909.
* ''Ta’biye ve Tatbîkat Seyahati'', Selanik Askeri Matbaası, 1911.
* ''Ta’biye Mes’elesinin Halli ve Emirlerin Sûret-i Tahrîrine Dâir Nasâyih'', Edirne Sanayi Mektebi Matbaası, 1916.
* ''Taʼlîm ve Terbiye-i Askeriyye Hakkında Nokta-i Nazarlar'', Edirne Sanayi Mektebi Matbaası, 1916.
* ''Zâbit ve Kumandan ile Hasb-ı Hâl'', Minber Matbaası, 1918.
* ''[[Nutuk]]'' ({{lang-ka|მეტყველება}}), Türk Hava Kurumu, Ankara, 1927.
* ''Vatandaş için Medeni Bilgiler'', Milliyet Matbaası, İstanbul, 1930.
* ''Geometri', 1937.

=== თარგმნები ===
* ''Takımın Muharebe Tâlimi'', Selanik Asır Matbaası, Selanik, 1908. (ნათარგმნია გერმანულიდან)
* ''Bölüğün Muharebe Tâlimi'', 1912. (ნათარგმნია გერმანულიდან)

== ჯილდოები ==
{{მთავარი|ათათურქის ჯილდოების სია}}

ათათურქმა, [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე, ომის დროს და მის შემდეგ უამრავი ჯილდო და ორდენი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atatürk'ün Madalya ve Nişanları |url=https://isteataturk.com/g/kategori/madalya-ve-nisanlar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315144609/https://isteataturk.com/g/kategori/madalya-ve-nisanlar |archive-date=15 March 2020 |access-date=15 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atatürk'ün Rütbe, Nişan ve Madalyaları |url=https://ataturk.org.au/ataturk-2/ataturkun-hayati/ataturkun-rutbe-yukselme-tarihleri-nisan-ve-madalyalari/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315144550/https://ataturk.org.au/ataturk-2/ataturkun-hayati/ataturkun-rutbe-yukselme-tarihleri-nisan-ve-madalyalari/ |archive-date=15 March 2020 |access-date=15 March 2020}}&lt;/ref&gt;

===ეროვნული ჯილდოები===
[[ფაილი:Zafer sculpture.jpg|thumb|150px|ათათურქის ძეგლი [[ანკარა]]ში.]]

* ოსმალეთის იმპერია:
** „მეჯიდიეს მეხუთე კლასის რაინდის ორდენი“, გადაეცა [[აბდულჰამიდ II]]-ის მიერ (25 დეკემბერი, 1906)
** „იმტიაზის ვერცხლის მედალი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (30 აპრილი, 1915)
** „ლიაქათის ვერცხლის მედალი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (1 სექტემბერი, 1915)
** „ლიაქათის ოქროს მედალი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (17 იანვარი, 1916 წლის 17 იანვარი)
** „ოსმანიეს მეორე კლასის რაინდის ორდენი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (1 თებერვალი, 1916)
** „მეჯიდიეს მეორე კლასის რაინდის ორდენი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (12 დეკემბერი, 1916)
** „იმტიაზის ოქროს მედალი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (23 სექტემბერი, 1917)
** „მეჯიდიეს პირველი კლასის რაინდის ორდენი“, გადაეცა [[მეჰმედ V]]-ის მიერ (16 დეკემბერი, 1917)
** „გალიპოლის ვარსკვლავი“, გადაეცა [[მეჰმედ VI]]-ის მიერ (11 მაისი, 1918)

* თურქეთი:
** „[[დამოუკიდებლობის მედალი (თურქეთი)|დამოუკიდებლობის მედალი]]“, გადაეცა [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა|თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის]] მიერ (21 ნოემბერი, 1923)
** „მურასას ორდენი“, გადაეცა [[თურქეთის აერონავტიკის ასოციაცია|თურქეთის აერონავტიკის ასოციაციის]] მიერ  (20 მაისი, 1925)

=== უცხოური ჯილდოები ===
* [[ბულგარეთის სამეფო]]: „წმინდა ალექსანდრეს ორდენი დიდი ჯვრით“, გადაეცა [[ფერდინანდ I (ბულგარეთი)|ფერდინანდ I]]-ის მიერ დაჯილდოებული წმინდა ალექსანდრეს ორდენის დიდი ჯვრის მეთაური (1915)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Macfie, A.L. (2014) p. 43&lt;/ref&gt;
* [[გერმანიის იმპერია]]: გერმანიის იმპერიის „[[რკინის ჯვარი (ორდენი)|რკინის ჯვარი]]“, გადაეცა [[ვილჰელმ II (გერმანიის იმპერია)|ვილჰელმ II]]-ის მიერ (1915)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* [[ავსტრია-უნგრეთის იმპერია|ავსტრია-უნგრეთი]]:
** „სამხედრო დამსახურების მედალი“, გადაეცა [[ფრანც იოზეფ I]]-ის მიერ (1916)
** „მეორე კლასის სამხედრო დამსახურების ჯვარი“, გადაეცა [[კარლ I (ავსტრია)|კარლ I]]-ის მიერ (1916)
** „მესამე კლასის სამხედრო დამსახურების ჯვარი“, გადაეცა [[ფრანც იოზეფ I]]-ის მიერ (27 ივლისი, 1916)
* გერმანიის იმპერია:
** გერმანიის იმპერიის „[[რკინის ჯვარი (ორდენი)|პირველი კლასის რკინის ჯვარი]]“, გადაეცა [[ვილჰელმ II (გერმანიის იმპერია)|ვილჰელმ II]]-ის მიერ (1917)
** გერმანიის იმპერიის „[[რკინის ჯვარი (ორდენი)|მეორე კლასის რკინის ჯვარი]]“, გადაეცა [[ვილჰელმ II (გერმანიის იმპერია)|ვილჰელმ II]]-ის მიერ (9 სექტემბერი, 1917)
* [[პრუსიის სამეფო]]: „პრუსიის გვირგვინის პირველი კლასის ორდენი“, გადაეცა [[ვილჰელმ II (გერმანიის იმპერია)|ვილჰელმ II]]-ის მიერ (1918)
* [[ავღანეთის სამეფო]]: ავღანეთის სამეფოს „ალიუიულალას ორდენი“, გადაეცა [[ამანულა ხანი]]ს მიერ (27 მარტი, 1923)

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[თურქეთი]]
*[[ქემალიზმი]]
*[[თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის]]

==შენიშვნები==
{{შენიშვნების სია}}

==ლიტერატურა==
* {{cite book |last1=Baer |first1=Marc D.|author-link=Marc David Baer |title=Sultanic Saviors and Tolerant Turks: Writing Ottoman Jewish History, Denying the Armenian Genocide |date=2020 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-04542-3}}
* {{cite book |last1=Bozarslan |first1=Hamit |last2=Duclert |first2=Vincent |last3=Kévorkian |first3=Raymond H. |author1-link=:fr:Hamit Bozarslan |author2-link=:fr:Vincent Duclert |title=Comprendre le génocide des arméniens{{snd}}1915 à nos jours |date=2015 |publisher=Éditions Tallandier |isbn=979-10-210-0681-2 |language=fr |trans-title=Understanding the Armenian genocide: 1915 to the present day|ref={{sfnref|Bozarslan et al.|2015}}}}
* {{cite book |last1=Cheterian |first1=Vicken|author-link=Vicken Cheterian |title=Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide |date=2015 |publisher=Hurst |isbn=978-1-84904-458-5 |language=en}}
* {{cite book |last1=Göçek |first1=Fatma Müge|chapter=Reading Genocide: Turkish Historiography on 1915|pages=42–52 |editor1-last=Suny |editor1-first=Ronald Grigor |editor2-last=Göçek |editor2-first=Fatma Müge |editor3-last=Naimark |editor3-first=Norman M.  |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire|title-link=A Question of Genocide |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-979276-4}}
* {{cite book |last1=Kévorkian |first1=Raymond |title=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State |date=2020 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78920-451-3  |pages=147–173 |language=en |chapter=The Final Phase: The Cleansing of Armenian and Greek Survivors, 1919–1922}}
* {{cite book |last1=Kieser |first1=Hans-Lukas |author1-link=Hans-Lukas Kieser |title=Talaat Pasha: Father of Modern Turkey, Architect of Genocide |date=2018 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8963-1 }}
* {{cite book |last1=Nichanian |first1=Mikaël |author1-link=:fr:Mikaël Nichanian |title=Détruire les Arméniens. Histoire d'un génocide |date=2015 |publisher=Presses Universitaires de France |isbn=978-2-13-062617-6 |language=fr|trans-title=Destroying the Armenians: History of a Genocide}}
* {{cite book |last1=Suciyan |first1=Talin |title=The Armenians in Modern Turkey: Post-Genocide Society, Politics and History |date=2015 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-0-85772-773-2 }}
* {{cite journal |last1=Ulgen |first1=Fatma |title=Reading Mustafa Kemal Atatürk on the Armenian Genocide of 1915 |journal=Patterns of Prejudice |date=2010 |volume=44 |issue=4 |pages=369–391 |doi=10.1080/0031322X.2010.510719|pmid=20857578 }}
* {{cite book |last1=Suny |first1=Ronald Grigor|author-link=Ronald Grigor Suny |title=&quot;They Can Live in the Desert but Nowhere Else&quot;: A History of the Armenian Genocide|title-link=They Can Live in the Desert but Nowhere Else |date=2015 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-6558-1}}
* {{cite book|last=Zürcher|first=Erik Jan|author-link=Erik Jan Zürcher|chapter=Renewal and Silence: Postwar Unionist and Kemalist Rhetoric on the Armenian Genocide|pages=306–316 |editor1-last=Suny |editor1-first=Ronald Grigor |editor2-last=Göçek |editor2-first=Fatma Müge |editor3-last=Naimark |editor3-first=Norman M. |title=A Question of Genocide: Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire|title-link=A Question of Genocide |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-979276-4}}
* {{Cite book |last=Ahmad |first=Feroz |title=The Making of Modern Turkey |publisher=Routledge |year=1993 |isbn=978-0-415-07835-1 |location=London; New York}}
* {{Cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|author-link=Harold Courtenay Armstrong |title=Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator |publisher=Books for Libraries Press |year=1972 |isbn=978-0-8369-6962-7 |location=Freeport, NY|url=http://archive.org/details/graywolfmustafak0000arms}}
* {{Cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel |title=Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic |publisher=Woodside House |year=2002 |isbn=978-0-9712353-4-2 |location=Woodside, NY}}
* {{Cite book |last1=Bacqué-Grammont |first1=Jean-Louis |title=Mustafa Kemal et la Turquie nouvelle |last2=Roux |first2=Jean-Paul |publisher=Maisonneuve et Larose |year=1983 |isbn=2-7068-0829-2 |location=Paris |language=fr |author-link2=Jean-Paul Roux}}
* {{Cite book |last=Barber |first=Noel |title=Lords of the Golden Horn |publisher=Arrow |year=1988 |isbn=978-0-09-953950-6 |location=London |author-link=Noel Barber}}
* {{Cite book |last=Barlas |first=Dilek |title=Statism and Diplomacy in Turkey: Economic and Foreign Policy Strategies in an Uncertain World, 1929–1939 |publisher=Brill Academic Publishers |year=1998 |isbn=978-90-04-10855-4 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Cleveland |first=William L |url=https://archive.org/details/historyofmodernm00will |title=A History of the Modern Middle East |publisher=Westview Press |year=2004 |isbn=978-0-8133-4048-7 |location=Boulder, Colorado }}
* {{Cite book |last=Crease |first=Robert P. |title=The workshop and the world: what ten thinkers can teach us about science and authority |date=2019 |publisher=W.W. Norton &amp; Co., Inc. |isbn=978-0-393-29243-5 |location=New York |pages=189–204 |language=en |chapter=Kemal Atatürk: Science and Patriotism |oclc=1037807472 |author-link=Robert P. Crease}}
* {{Cite book |last=Doğan |first=Çağatay Emre |title=Formation of Factory Settlements Within Turkish Industrialization and Modernization in 1930s: Nazilli Printing Factory |publisher=Middle East Technical University |year=2003 |location=Ankara |language=tr |oclc=54431696}}
* {{Cite book |last=Hanioğlu |first=M. Şükrü |title=Atatürk: An Intellectual Biography |publisher=Princeton University Press |year=2011 |isbn=978-0-691-15109-0 |location=New Jersey and Woodstock (Oxfordshire)}}
* {{Cite book |last=Huntington |first=Samuel P. |title=Political Order in Changing Societies |title-link=Political Order in Changing Societies |publisher=Yale University Press |year=2006 |isbn=978-0-300-11620-5 |location=New Haven, Conn.; London |author-link=Samuel P. Huntington}}
* {{Cite book |last1=İğdemir |first1=Uluğ |title=Atatürk |last2=Mango, Andrew (translation) |publisher=Turkish National Commission for UNESCO |year=1963 |location=Ankara |pages=165–170 |oclc=75604149}}
* {{Cite book |last=İnan |first=Ayşe Afet |title=Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler |publisher=Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları |year=2007 |isbn=978-9944-88-140-1 |location=Istanbul |language=tr |author-link=Afet İnan}}
* {{Cite book |last1=İnan |first1=Ayşe Afet |title=Medeni bilgiler ve M. Kemal Atatürk'ün el Yazıları |last2=Sevim, Ali |last3=Süslü, Azmi |last4=Tural, M Akif |publisher=AKDTYK Atatürk Araştırma Merkezi |year=1998 |isbn=978-975-16-1276-2 |location=Ankara |language=tr}}
* {{Cite book |last=Kinross |first=Patrick |title=Atatürk: The Rebirth of a Nation |publisher=Phoenix Press |year=2003 |isbn=978-1-84212-599-1 |location=London |oclc=55516821 |author-link=John Balfour, 3rd Baron Kinross}}
* {{Cite book |last=Kinross |first=Patrick |url=https://archive.org/details/ottomancenturies00kinr |title=The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire |publisher=Morrow |year=1979 |isbn=978-0-688-08093-8 |location=New York }}
* {{Cite book |last=Landau |first=Jacob M |title=Atatürk and the Modernization of Turkey |publisher=Westview Press |year=1983 |isbn=978-0-86531-986-8 |location=Boulder, Colorado}}
* {{Cite book |last=Lengyel |first=Emil |title=They Called Him Atatürk |publisher=The John Day Co |year=1962 |location=New York |oclc=1337444}}
* {{Cite book |last=Mango |first=Andrew |url=https://archive.org/details/ataturk00andr |title=Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey |publisher=Overlook Press, Peter Mayer Publishers, Inc |year=2002 |isbn=978-1-58567-334-6 |edition=Paperback |location=Woodstock, NY |author-link=Andrew Mango |orig-year=1999 }}
* {{Cite book |last=Mango |first=Andrew |title=Atatürk |publisher=John Murray |year=2004 |isbn=978-0-7195-6592-2 |location=London |author-link=Andrew Mango}}
* {{Cite book |last1=Saikal |first1=Amin |title=Democratization in the Middle East: Experiences, Struggles, Challenges |last2=Schnabel, Albrecht |publisher=United Nations University Press |year=2003 |isbn=978-92-808-1085-1 |location=Tokyo }}
* {{Cite book |last1=Shaw |first1=Stanford Jay |url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan |title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey |last2=Shaw, Ezel Kural |publisher=Cambridge University Press |year=1976–1977 |isbn=978-0-521-21280-9 |location=Cambridge; New York |author-link=Stanford J. Shaw }}
* {{Cite book |last=Spangnolo |first=John |title=The Modern Middle East in Historical Perspective: Essays in Honour of Albert Hourani |publisher=Middle East Centre, St. Antony's College |year=1992 |isbn=978-0-86372-164-9 |location=Oxford |oclc=80503960}}
* {{Cite book |last=Tunçay |first=Mete |title=Mesaî : Halk Şûrâlar Fırkası Programı, 1920 |publisher=Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi |year=1972 |location=Ankara |language=tr |oclc=1926301}}
* {{Cite book |last=Tüfekçi |first=Gürbüz D |title=Universality of Atatürk's Philosophy |publisher=Pan Matbaacılık |year=1981 |location=Ankara |oclc=54074541}}
* {{Cite book |last=Yapp |first=Malcolm |url=https://archive.org/details/makingofmodern00yapp |title=The Making of the Modern Near East, 1792–1923 |publisher=Longman |year=1987 |isbn=978-0-582-49380-3 |location=London; New York |author-link=Malcolm Yapp }}
* {{Cite book |last=Webster |first=Donald Everett |title=The Turkey of Atatürk; Social Process in the Turkish Reformation |publisher=AMS Press |year=1973 |isbn=978-0-404-56333-2 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Zürcher |first=Erik Jan |title=Turkey: A Modern History |publisher=I.B. Tauris |year=2004 |isbn=978-1-85043-399-6 |location=London; New York |author-link=Erik-Jan Zürcher}}
* {{Cite journal |last=Eastham |first=J. K. |date=March 1964 |title=The Turkish Development Plan: The First Five Years |journal=The Economic Journal |volume=74 |issue=298 |pages=132–136 |doi=10.2307/2228117 |issn=0013-0133 |jstor=2228117}}
* {{Cite journal |last=Emrence |first=Cem |year=2003 |title=Turkey in Economic Crisis (1927–1930): A Panoramic Vision |journal=Middle Eastern Studies |volume=39 |issue=4 |pages=67–80 |doi=10.1080/00263200412331301787 |s2cid=144066199 |issn=0026-3206}}
* {{Cite journal |last=Omur |first=Aslı |date=December 2002 |title=Modernity and Islam: Experiences of Turkish Women |url=http://www.theturkishtimes.com/archive/02/12_01/c_women.html |url-status=dead |journal=Turkish Times |volume=13 |issue=312 |issn=1043-0164 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007232154/http://www.theturkishtimes.com/archive/02/12_01/c_women.html |archive-date=7 October 2007 |access-date=10 October 2007 }}
* {{Cite journal |last=Özelli |first=M. Tunç |date=January 1974 |title=The Evolution of the Formal Educational System and its Relation to Economic Growth Policies in the First Turkish Republic |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=5 |issue=1 |pages=77–92 |doi=10.1017/s0020743800032803 |issn=0020-7438 |jstor=162345|s2cid=154739517 }}
* {{Cite journal |last=Stone |first=Norman |author-link=Norman Stone |year=2000 |title=Talking Turkey |journal=The National Interest |volume=61 |page=66 |issn=0884-9382}}
* {{Cite journal |last=Volkan |first=Vamık D. |year=1981 |title=Immortal Atatürk – Narcissism and Creativity in a Revolutionary Leader |journal=Psychoanalytic Study of Society |volume=9 |pages=221–255 |issn=0079-7294 |oclc=60448681}}
* {{Cite journal |last=Wolf-Gazo |first=Ernest |year=1996 |title=John Dewey in Turkey: An Educational Mission |url=http://www.bilkent.edu.tr/~jast/Number3/Gazo.html |url-status=dead |journal=Journal of American Studies of Turkey |volume=3 |pages=15–42 |issn=1300-6606 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327060825/http://www.bilkent.edu.tr/~jast/Number3/Gazo.html |archive-date=27 March 2009 }}
* {{Cite news |title=Mustafa Kemal Atatürk |pages=7–8 |work=TP Editors |url=http://www.teknikportal.com/mustafa-kemal-ataturk-hayati-basarilari-t9870.0.html |access-date=29 April 2008 |archive-date=30 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430154105/http://www.teknikportal.com/mustafa-kemal-ataturk-hayati-basarilari-t9870.0.html |url-status=dead }}
* {{Cite news |date=23 November 1953 |title=The Burial of Atatürk |pages=37–39 |work=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860125,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061114074222/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C860125%2C00.html |url-status=dead |archive-date=14 November 2006 |access-date=7 August 2007 }}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{commonscat|Mustafa Kemal Atatürk}}
{{ვიკიციტატა}}
* {{OL author|OL4540440A}}
* {{Internet Archive author |sname= Mustafa Kemal Atatürk}}
* {{PM20|FID=pe/000726}}
{{clear}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{თურქეთის პრეზიდენტები}}
{{თურქეთის პრემიერ-მინისტრები}}
{{თურქეთის პარლამენტის თავმჯდომარეები}}
{{თურქეთის თემები}}

{{DEFAULTSORT:ათათურქი, მუსტაფა ქემალ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1881]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ნოემბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1938]]
[[კატეგორია:თურქეთის პრეზიდენტები]]
[[კატეგორია:თურქეთის პრემიერ-მინისტრები]]
[[კატეგორია:თურქი რევოლუციონერები]]
[[კატეგორია:ათათურქი]]
[[კატეგორია:რელიგიის კრიტიკოსები]]
[[კატეგორია:თანამდებობაზე გარდაცვლილი პრეზიდენტები]]</text>
      <sha1>0f8hgmaf0k7fcaay20eazb984uo0a1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ნარიყალა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10962</id>
    <redirect title="თბილისის ციხე" />
    <revision>
      <id>5392006</id>
      <parentid>5379774</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>გადამისამართება გვერდზე „[[თბილისის ციხე]]“</comment>
      <origin>5392006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="fcqw51somz1pv6ye30ccryp4ctxrgie" xml:space="preserve">#გადამისამართება [[თბილისის ციხე]]</text>
      <sha1>fcqw51somz1pv6ye30ccryp4ctxrgie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შუახევის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12339</id>
    <revision>
      <id>5392031</id>
      <parentid>5045805</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 3 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27927" sha1="leqd3bfknh5aqy91bqc864gpy6x2zt2" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|ქვეყანა = საქართველო
|მშობლიური სახელი = &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|რეგიონის ტიპი = ავტონომიური რესპუბლიკა
|რეგიონი = აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა
|მმართველის ტიპი = მერი
|მმართველი = [[ომარ ტაკიძე]] {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}}
|სიმჭიდროვე = 25,6
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 98,1 %&lt;br /&gt;[[თურქები]] 1,8 %
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[მუსლიმები]] 74,4 %&lt;br /&gt;[[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 23,5 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion 2014 |access-date=2020-11-26 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
|რუკა = Shuakhevi Municipality in Georgia.svg
}}

[[ფაილი:Nenia (G.N. 2012).jpg|thumb|250px|სოფელი ნენია]]
'''შუახევის მუნიციპალიტეტი''' — თვითმმართველი ერთეული [[საქართველო]]ში, [[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის]] შემადგენლობაში.

მუნიციპალიტეტის საზღვრების საერთო სიგრძე დაახლოებით 195 კილომეტრია. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება [[ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი]] (6,3 კმ) და [[ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი]] (2,5 კმ), სამხრეთით [[თურქეთი]] (46 კმ), აღმოსავლეთით [[ხულოს მუნიციპალიტეტი]] (78 კმ), დასავლეთით [[ქედის მუნიციპალიტეტი]] (31,5 კმ) და [[ქობულეთის მუნიციპალიტეტი]] (29,5 კმ).

შუახევის მუნიციპალიტეტის ფართობია — 588 კმ².

==ისტორია==
[[1952]] წლის 13 დეკემბერს საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი პრეზიდიუმმა დაამტკიცა, აჭარის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება შუახევის რაიონის შექმნის თაობაზე. შუახევის რაიონი ფორმირდა, [[ხულოს რაიონი]]დან სასოფლო საბჭოების: [[შუახევი]]ს, სხალთის, შუბანის, უჩამბის, დღვანის, ოლადაურის, ჭვანის, წყლისაყრისა და ბარათაულის გამოყოფის შედეგად.&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/403245/1/Komunisti_1952_N294.pdf გაზ. „კომუნისტი“, №294 (9454), 14 დეკემბერი, 1952]&lt;/ref&gt; [[1963]]-[[1964]] წწ. ისევ ხულოს რაიონშია, [[1965]] წლიდან დამოუკიდებელი რაიონია. ამჟამად მუნიციპალიტეტი.

== გეოგრაფია ==
=== რელიეფი ===
შუახევის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის დიდი ნაწილი საშუალო სიმაღლის მთებს უჭირავს. [[მდინარე]] [[აჭარისწყალი|აჭარისწყლის]] გასწვრივ გადის 500 მ სიმაღლის იზოჰიფსი.

სამხრეთ ნახევარი უჭირავს [[შავშეთის ქედი|შავშეთის ქედსა]] და მის ჩრდილოეთ განტოტებებს, ჩრდილოეთ ნახევარი - აჭარა-გურიის სამხრეთ განტოტებებს.

მაღალი მთებია: [[ხევა]] (2812 მ) შავშეთის ქედზე და [[თაგინაური]] (2662 მ) მესხეთის ქედზე. [[რელიეფი]] დანაწევრებულია მდინარე აჭარისწყლისა და მისი შენაკადების ეროზიული ხეობებით.

ფერდობებზე სხვადასხვა ასაკის ტერასების ფრაგმენტებია. აგებულია შუაეოცრნური ანდეზიტებითა და ჰიდროკლასტოლითებით, ვულკანოგენური ფაციესის, შრეებრივი ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებითა და არგილიტებით. არის შუა და ზედაეოცენური სიენიტ-დიორიტები.

შუახევის მუნიციპალიტეტი მდიდარია სასარგებლო წიაღისეულით, როგორიცაა გოგირდის კოლჩედანის, ალუნიტის, გაბროს, სანალიის, ანდეზიტ-ტაციტისა და ბრილის სააგურე თიხის საბადოები.

=== შიგა წყლები ===
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე აჭარისწყლის შუა მონაკვეთი, მას მარჯვნიდან ერთვის [[ჭვანისწყალი]] (სიგრძე 27 კმ), მარცხნიდან [[ჩირუხისწყალი]] (სიგრძე 32 კმ). ყველა მდინარე მიეკუთვნება [[აჭარისწყალი|აჭარისწყლის]] აუზს. მდინარე აჭარისწყალი მუნიციპალიტეტის ფარგლებში გაედინება 17 კმ-ის მანძილზე. მდინარეები შერეული საზრდოობისაა. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა - ზამთარში. მუნიციპალიტეტში ბევრია წყაროების გამოსავლები. მდინარეთა ჰიდროპოტენციური მარაგი მაღალია.

მდინარე [[სანალია]]ზე აშენებულია 3000 ''კვტ''. სიმძლავრის მცირე [[ჰიდროელექტროსადგური|ჰესი]].

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული მცირე ტბებიდან აღსანიშნავია [[შავი ტბა]] (ფართობი 750 მ², სიღრმე 10 მ).

უხვადაა მინერალური წყლები: შუახევის, შამბალეთის, ლამაზმარეს, ბათალვაკის, გუდნის, ბოგილის, ტყემალთის, უჩამბის და სხვ. სოფელ [[ტომაშეთი]]ს მიდამოებში ცნობილია გოგირდწყალბადიანი თერმული წყლები, რომელთა ტემპერატურა 30&amp;nbsp;°C-ს აღწევს.

=== ჰავა ===
შუახევის მუნიციპალიტეტი აჭარაში გამოირჩევა შედარებით ნაკლები სინესტით. ხეობის გასწვრივ არის ხმელთაშუაზღვის ტიპის სუბტროპიკული ჰავა, იცის ცხელი და მშრალი [[ზაფხული]], შედარებით თბილი [[ზამთარი]].

საშუალო წლიური ტემპერატურა 11,4&amp;nbsp;°C, იანვარში 1,3&amp;nbsp;°C, აგვისტოში 19,9&amp;nbsp;°C; აბსოლუტურ მაქსიმალური ტემპერატურა 42,3&amp;nbsp;°C; აბსოლუტურ მინიმუმი - 12&amp;nbsp;°C. ნალექები 1200–1500 მმ მოდის წელიწადში. ნალექების მაქსიმუმი შემოდგომაზეა, მინიმუმი - გაზაფხულზე. წლის ცივ პერიოდში ნალექები თოვლის სახით მოდის. თოვლის სისქე 2-3 აღწევს.

ყველაზე მაღალ ადგილებში ნოტიო ჰავაა, ზამთარი ცივია, ზაფხული მოკლე და გრილი.

=== ნიადაგები ===
შუახევის მუნიციპალიტეტში წარმოდგენილია ტყის მუქი ყომრალი, ღია ყომრალი, ფსევდოეწერი, მთა–ტყის ტიპის ნიადაგები. მაღალმთიან ზონაში მთის მდელოს ნიადაგებია. ბევრგან [[ნიადაგი]] სრულიად ჩამორეცხილია.

=== ლანდშაფტები ===
შუახევის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გამოიყოფა [[ლანდშაფტი]]ს შემდეგი სახეები: 
# დაბალი მთა-ხეობათა ზონა ხმელთაშუა ზღვის ტიპის მსგავსი სუბტროპიკული ჰავით, წიფლნარ-მუხნარითა და ფიჭვის ტყეებით, ალუვიური და კორდიან-კარბონატული ნიადაგებით;
# საშუალმთის მთა-ხეობათა ზონა, წაბლისა და წიფლის ტყეებით, ტყის ყომრალი ნიადაგებით;
# მაღალ მთა-ხეობათა ზონა ძლიერ დანაწევრებული რელიეფით, წიწვოვანი ტყეებით, ტიპური და გაეწრებული ტყის ყომრალი ნიადაგებით;
# მაღალმთიანი ზონა ბრტყელი წყალგამყოფებით, მთა-მდელოს ნიადაგებით, სუბალპური და ალპური მცენარეულობით.

== ფლორა და ფაუნა ==
=== ფაუნა ===
[[ფაუნა|ფაუნის]] წარმომადგენლებიდან აღსანიშნავია: [[შველი]], [[არჩვი]], [[გარეული ღორი]], [[ზღარბი]], [[თხუნელასებრნი|თხუნელა]], [[კურდღელი]], [[მგელი]], [[მელა]], [[დათვი]], [[მაჩვი]], [[ტურა]], [[კვერნა]]. გვხვდება აგრეთვე მწვანე ხვლიკი და გველი [[ანკარასებრნი|ანკარა]]. მრავალფეროვანია ფრინველთა სამყარო: [[კოდალა]], [[შაშვი]], [[გუგული]], [[ოფოფი]], [[კაკაბი]], [[როჭო]], [[მერცხალი]], [[ტყის ქათამი]].

მდინარეებში ბევრია თევზი: [[კალმახი]], [[წვერა]], [[ღორჯო]] და სხვ.

=== ფლორა ===
შუახევის მუნიციპალიტეტის [[ფლორა]] საკმაოდ მდიდარია ([[მუხა]], [[წაბლი]], [[რცხილა]], [[ნეკერჩხალი]], [[იფანი]], [[წიფელი]], [[ცაცხვი]], [[თელა]], [[ფიჭვი]], [[ნაძვი]], [[იელი (მცენარე)|იელი]], [[მოცვი]], [[წყავი]], [[შქერი]]). მუნიციპალიტეტის [[ტყე]]ები მდიდარია გარეული ხილით, აგრეთვე სამკურნალო მცენარეებით.

==მოსახლეობა==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! წლები&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-division.htm |title=Georgia division |access-date=2018-12-26 |archive-date=2021-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211030030840/http://pop-stat.mashke.org/georgia-division.htm }}&lt;/ref&gt; !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1959|1959 წ. აღწ.]] !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1970|1970 წ. აღწ.]] !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1979|1979 წ. აღწ.]] !! [[მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერა 1989|1989 წ. აღწ.]] !! 1991' !! [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2002|2002 წ. აღწ.]] !! [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|2014 წ. აღწ.]] !! 2024'&lt;ref&gt;{{cite web|title=Georgia division)|url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-division.htm|publisher=http://pop-stat.mashke.org|accessdate=2024-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211030030840/http://pop-stat.mashke.org/georgia-division.htm|archivedate=2021-10-30}}&lt;/ref&gt; !! 
|-
| მოსახლეობა || 20 324 || {{ზრდა}} 23 196 || {{კლება}} 23 081 || {{ზრდა}} 25 113 || {{კლება}} 17 900 || {{ზრდა}} 21 850 || {{კლება}} 15 044 || {{კლება}} 14 543
|}

==ადგილობრივი თვითმმართველობა==

=== ადმინისტრაციული ერთეულები ===
მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია [[დაბა]] [[შუახევი (დაბა)|შუახევი]] (1,0 ათასი მცხოვრები, დაბის სტატუსი–1974 წლიდან). შუახევის მუნიციპალიტეტში 68 დასახლებული პუნქტია: 1 [[დაბა]] და 67 [[სოფელი]]. მუნიციპალიტეტი იყოფა 10 ტერიტორიულ ერთეულად: 1 [[დაბა]] და 9 [[თემი]].

მუნიციპალიტეტის საკრებულო შედგება 19 წევრისგან. საკრებულოს თავმჯდომარეა იური ქათამაძე. საკრებულოს კომისიებია:

*ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომისია
*განათლების, კულტურის, სპორტისა და ტურიზმის საკითხთა კომისია
*საპროცედურო საკითხთა კომისია
*საფინანსო და საბიუჯეტო საკითხთა კომისია
*ბუნებრივი რესურსებისა და გარემოს დაცვის საკითხთა კომისია

=== საკრებულო ===
'''შუახევის საკრებულო''' — შუახევის მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანო. შედგება 24 წევრისგან და ირჩევა 4 წელიწადში ერთხელ. ბოლო არჩევნები ჩატარდა [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025 წლის ოქტომბერში]]. მერად არჩეული იქნა ომარ ტაკიძე „ქართული ოცნებიდან“.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#ccc&quot; colspan=&quot;2&quot; | პარტია
! style=&quot;background:#ccc&quot;  | 2021&lt;ref name=&quot;gevote21&quot;&gt;{{Cite web | url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf | pages=120-121 | title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021 | access-date=2021-01-06 | publisher=ცესკო }}{{Dead link|date=მარტი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background:#ccc&quot;  | 2025&lt;ref&gt;{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=იანვარი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;43&quot; style=&quot;background:#ccc&quot; | ამჟამინდელი საკრებულო
|-
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო|ქართული ოცნება]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''12'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''22'''
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| style=&quot;background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[საქართველოსთვის]] 
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''1'''
| style=&quot;background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ნაციონალური მოძრაობა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''5'''
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background-color: {{ხალხის ძალა/მეტა/ფერი}} |&amp;nbsp;
| [[ხალხის ძალა]]
| style=&quot;text-align: right&quot; | '''2'''{{efn|გამოეყო [[ქართული ოცნება|ქართულ ოცნებას]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-14|title=შუახევში ქართული ოცნების ორი წევრი „ხალხის ძალას“ შეუერთდა|url=https://ajaratv.ge/article/105364|url-status=live|access-date=2024-06-20}}&lt;/ref&gt;}}
|
| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || ||
|-
! colspan=2 | სულ 
! align=right | 21
! align=right | 24
! colspan=&quot;43&quot; | &amp;nbsp;
|}

==ეკონომიკა==
მუნიციპალიტეტში გავრცელებული ნიადაგები ხელს უწყობენ მაღალხარისხოვანი „სამსუნისა“ და „ტრაპიზონის“ ჯიშის [[თამბაქო]]ს მოყვანას. კარგ მოსავალს იძლევა აგრეთვე [[ხილი]], [[ლობიო]], [[ბოსტნეული კულტურები]] და სხვა.

ეკონომიკის მთავარი დარგი [[სოფლის მეურნეობა]]ა, დაბალმთიან ზონაში წამყვანია [[მემცენარეობა]], ხოლო მაღალმთიან ზონაში – [[მეცხოველეობა]], ფართოდაა გავრცელებული [[მეფუტკრეობა]].

==ღირსშესანიშნაობანი==
მატერიალური კულტურის ძეგლებიდან აღსანიშნავია:

* შუა საუკუნეების ციხე-სიმაგრის ნანგრევები — [[დარჩიძეების ციხე]], [[ტაკიძეების ციხე]], [[ოქროპილაურის ციხე]]
* შუა საუკუნეების თაღოვანი ხიდები — [[ვარჯანაულის ხიდი]], [[ფურტიოს ხიდი]], [[ხაბელაშვილების ხიდი]]

==ფოტოგალერეა==
&lt;gallery&gt;
image:შუახევის რაიონი.jpg|შუახევის რაიონის რუკა, 1987 წ.
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|53-54|ჯიბუტი ნ}}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://shuakhevi.ge/ შუახევის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607015421/http://shuakhevi.ge/ |date=2013-06-07 }}

==შენიშვნები==
{{შენიშვნების სია}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{აჭარა}}
{{შუახევის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტი|*]]</text>
      <sha1>leqd3bfknh5aqy91bqc864gpy6x2zt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყინწვისის მონასტერი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14405</id>
    <revision>
      <id>5391745</id>
      <parentid>4658372</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18562" sha1="ozrv8b4mip35409zc7bto9fevo058gv" xml:space="preserve">[[ფაილი:Kintsvisi Monastery By Abramia.JPG|thumb|200px|ყინწვისის ტაძარი]]
[[ფაილი:Ангел. Фрагмент фрески храма Кинцвиси. Конец 12 - начало 13 вв.jpg|thumb|200px|ყინწვისის ანგელოზი]]
'''ყინწვისი''' — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამონასტრო ანსამბლი სოფ. [[ყინწვისი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)|ყინწვისიდან]] დაახლოებით 10 კმ-ზე, რომლის ნაგებობათაგან დღემდე თითქმის თავდაპირველი სახით შემორჩა XIII საუკუნის დასაწყისის წმ. ნიკოლოზის ჯვაროვან-გუმბათოვანი, გეგმით მართკუთხა ტაძარი&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://matsne.gov.ge/ka/document/view/99220 |title=საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ |accessdate=2020-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701154918/https://matsne.gov.ge/ka/document/view/99220 |archivedate=2019-07-01 }}&lt;/ref&gt;.

საერთო იერით უახლოვდება [[ტიმოთესუბანი (ძეგლი)|ტიმოთესუბანს]]. ნაგებია აგურით, საკურთხევლის აფსიდი ბემიანია. აფსიდებითაა დასრულებული სამკვეთლოცა და სადიაკვნეც. შიგა სივრცეს ქმნის ჯვრის ოთხი მკლავი, რომელთაგან აღმოსავლეთი მკლავის გარდა ყველა სწორკუთხაა. დასავლეთი მკლავი უფრო გრძელია. გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე გადასვლა განხორციელებულია აფრებით, რომლებზედაც ამოყვანილია 12-სარკმლიანი [[გუმბათის ყელი]]. სარკმლები შემკულია აგურის წყობით გამოყვანილი თაღებით. ტაძარს სამი შესასველი აქვს - ჩრდილოეთის, სამხრეთის და დასავლეთის. შენობა შიგნით თავიდანვე შეულესავთ და მოუხატავთ, ფრესკების დიდი ნაწილი დაზიანებულია, მაგრამ რაც დარჩა, მხატვრული ღირსებით შუა საუკუნის ქართული მონუმენტური ფერწერის ერთ-ერთი საუკეთესო და მნიშვნელოვან ძეგლს წარმოადგენს. ჩრდილოეთ კედელზე გამოსახული არიან [[გიორგი III, საქართველოს მეფე|გიორგი III]], [[თამარ მეფე]] და [[გიორგი IV ლაშა|გიორგი ლაშა]]. 

საკურთხევლის კონქში ღვთისმშობლის მონუმენტური ფრესკაა. ჩრდილოეთ კედელზე მაცხოვრის აღდგომის კომპოზიციიდან აღსანიშნავია ანგელოზის გამოსახულება. მომხიბლავია ფრესკების კოლორიტის ჰარმონიულობა. ფონისთვის გამოყენებულია მოცისფრო-მოლურჯო ტონი, შარავანდებისათვის - ოქრო. ფიგურები პლასტიკურია, სამოსის ნაოჭები მსუბუქი, სახეები - მეტყველი. კომპლექსის ნაგებობათაგან შემორჩა აგრეთვე XIII საუკუნის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები (ფრესკებითა და კანკელით), განვითარებულია შუა საუკუნეების მცირე ეკლესია და გვიანდელი შუა საუკუნეების სხვა ნაგებობანი.

==იერსახის შეცვლა==
[[ფაილი:ყინწვისის მეტლახი.jpg|მინი|ყინწვისში დაგებული მარმარილოს მწვანე მეტლახის ამსახველი ფოტოსურათი. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს მიერ გავრცელებული ფოტოსურათი.]]
[[2019|2019 წლის]] აგვისტოს დასაწყისში სოციალურ ქსელებში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ყინწვისის მონასტერში მარმარილოს ძვირადღირებული მეტლახი დაიგო.&lt;ref&gt;[https://on.ge/story/41891-ყინწვისის-მამათა-მონასტერში-მეტლახი-დააგეს ფოტო: ყინწვისის მონასტერში მარმარილოს ძვირადღირებული მეტლახი დააგეს]&lt;/ref&gt; [[საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო]] ადგილობრივი სასულიერო პირების მიერ მეტლახის დაგებას „თვითნებობა“ და „უკანონობა“ უწოდა და სპეციალური განცხადება გაავრცელა.&lt;ref name=&quot;saagentoonge&quot;&gt;[https://on.ge/story/41893-თვითნებობა-უკანონობა-ფასეულობების-ხელყოფა-ძეგლთა-დაცვის-სააგენტო-ყინწვისში-მეტლახის-დაგებაზე თვითნებობა, უკანონობა, ფასეულობების ხელყოფა — სააგენტო ყინწვისის სამუშაოებზე]&lt;/ref&gt;

სააგენტოს განცხადების თანახმად, სახელმწიფო ინსტიტუციებისა და სათანადო სარესტავრაციო მეთოდოლოგიის აბსოლუტური უგულველყოფით შესრულებული სამუშაოები სრულ წინააღმდეგობაშია მოქმედ კანონმდებლობასთან და ძეგლთა დაცვით პრინციპებთან, უხეშად ხელყოფს ზოგადეროვნულ ფასეულობას და მნიშვნელოვან აზიანებს კულტურულ მემკვიდრეობას.&lt;ref name=&quot;saagentoonge&quot;/&gt; მათივე განმარტებით, მიმდინარე სამუშაოები უკანონო ქმედებად შეფასდა [[საქართველოს საპატრიარქო]]ს ხუროთმოძღვრების, ხელოვნებისა და რესტავრაციის ცენტრის საბჭოს და საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს ადრექრისტიანული და შუასაუკუნეების კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლთა საბჭოს მხრიდანაც.&lt;ref name=&quot;saagentoonge&quot;/&gt; 

სააგენტო ასევე აღნიშნავს, რომ იატაკის ახალი საფარი სრულ შეუსაბამობაშია ტაძრის ინტერიერის მხატვრულ არქიტექტურულ სახესთან და თავისი სარკისებრი ზედაპირით უხეშად აკნინებს კედლებზე შემორჩენილ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისის კედლის უნიკალურ მხატვრობას.&lt;ref name=&quot;saagentoonge&quot;/&gt; სააგენტო ასევე აღნიშნავს, რომ უშედეგო აღმოჩნდა მათი მხრიდან უნებართვო სამუშაოების დროულად აღკვეთის არაერთი მცდელობა. უწყების ზედამხედველობის სამსახურის ჯგუფი ადგილობრივმა მღვდელმსახურებმა არ შეუშვეს სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე, რამაც კანონით განსაზღვრული ქმედებების აღსრულება შეუძლებელი გახადა.&lt;ref name=&quot;saagentoonge&quot;/&gt; კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოს საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის ხელმძღვანელის, ბექა ბარამიძის განმარტებით, რომელიც მან გამოცემა ნეტგაზეთს მისცა, პოლიცია რომ გამოეძახათ და ამით მიეღწიათ იმისთვის, რომ დაეშვათ ტაძრის ტერიტორიაზე ზედამხედველობის სამსახური იქ მიმდინარე პროცესების ადგილზე შესამოწმებლად, ეს გარკვეულწილად წარმოშობდა უხერხულ მომენტებს საქართველოს საპატრიარქოსთან, რომელთანაც სახელმწიფო კონსტიტუციური შეთანხმებით თანამშრომლობს.&lt;ref&gt;[https://netgazeti.ge/news/386595/ პოლიცია რომ გამოგვეძახა, საპატრიარქოსთან უხერხულობა წარმოიშობოდა – სააგენტო ყინწვისზე], netgazeti.ge გიორგი დიასამიძე - 11.08.2019 &lt;/ref&gt;

ადგილობრივი სასულიერო პირების ინიციატივით დაწყებული პროცესი არ შეჩერებულა არც საქართველოს საპატრიარქოს მაღალი იერარქიის პირების საჯარო განცხადებების შემდეგ, რომელის თანხვედრაში იმყოფებოდა სააგენტოს პოზიციასთან.&lt;ref name=&quot;saagentoonge&quot;/&gt;

[[საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო|კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს]] შეფასების მიუხედავად, ყინწვისის მონასტრის წინამძღვრის, დეკანოზ ეფრემის, მტკიცებით ძველი ფილები კულტურულ მემკვიდრეობას არ წარმოადგენდა და „უბრალო ფილები იყო“. მისივე შეფასებით „ძვირფასი მარმარილოთი მოხდა ჩანაცვლება, უკეთესი გახდა“.&lt;ref name=&quot;ipnefrem&quot;&gt;[https://www.interpressnews.ge/ka/article/559789-qincvisis-monastris-cinamzgvari-tazarshi-mimdinare-samushaoebze-araperi-zvirpasi-zveli-da-mnishvnelovani-ar-shecvlila-pirikit-ganaxlda-da-uketesi-gaxda ყინწვისის მონასტრის წინამძღვარი ტაძარში მიმდინარე სამუშაოებზე] - არაფერი ძვირფასი, ძველი და მნიშვნელოვანი არ შეცვლილა, პირიქით, განახლდა და უკეთესი გახდა, ipn.ge - 11.08.2019 &lt;/ref&gt;

[[2019|2019 წლის]] 12 აგვისტოს საქართველოს საპატრიარქომ გაავრცელა განცხადება, რომელშიც აღნიშნავს, რომ იატაკი სრულ დისონანსშია ტაძართან და საჭიროა ამჟამად არსებული რეალობის სასწრაფოდ გამოსწორება. საპატრიარქომ ასევე ხაზი გაუსვა ასეთი სახის საქმიანობის  კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოსთან  შეთანხმების აუცილებლობას. განცხადებაში  საპატრიარქო ასევე მოუწოდებს ეპარქიის მმართველ მღვდელმთავარ - [[იობი (აქიაშვილი)|იობს (აქიაშვილი)]] - „საეკლესიო კანონიკიდან გამომდინარე, ველოდებით ეპარქიის მმართველი მღვდელმთავრის რეაგირებას ყინწვისის ტაძრის წინამძღვრის თვითნებურ ქმედებაზე“.&lt;ref name=&quot;sapat&quot;&gt;[http://patriarchate.ge/geo/%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%a5%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%97%e1%83%95%e1%83%94%e1%83%9a%e1%83%9d%e1%83%a1-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%9e%e1%83%90%e1%83%a2%e1%83%a0%e1%83%98%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%a5-30/ საქართველოს საპატრიარქოს განცხადება] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821145207/http://patriarchate.ge/geo/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A5-30/ |date=2019-08-21 }}, 12.08.2019&lt;/ref&gt;

==გალერეა==
{{commonscat|Kintsvisi Monastery}}
&lt;gallery&gt; 
სურათი:Kintsvisi Monastery.jpg|
სურათი:Kintsvisi.jpg|
სურათი:Tamar of Georgia, Q'incvisi mural.jpg|თამარის ფრესკა ყინწვისში
&lt;/gallery&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://burusi.wordpress.com/history/kintsvisi-monastery/ ყინწვისის მონასტერი]
*[http://www.orthodoxy.ge/eklesiebi/kintsvisi/kintsvisi.htm ყინწვისის მონასტერი]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|645}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები}}
[[კატეგორია:ქარელის  მუნიციპალიტეტის ტაძრები]]
[[კატეგორია:კუპელჰალე საქართველოში]]
[[კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები შიდა ქართლის მხარეში]]</text>
      <sha1>ozrv8b4mip35409zc7bto9fevo058gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შურის ციხე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14505</id>
    <redirect title="თბილისის ციხე" />
    <revision>
      <id>5392007</id>
      <parentid>2691215</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>გადამისამართების სამიზნის შეცვლა „[[ნარიყალა]]“-დან „[[თბილისის ციხე]]“-ზე</comment>
      <origin>5392007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="fcqw51somz1pv6ye30ccryp4ctxrgie" xml:space="preserve">#გადამისამართება [[თბილისის ციხე]]</text>
      <sha1>fcqw51somz1pv6ye30ccryp4ctxrgie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ანტარქტიკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15275</id>
    <revision>
      <id>5391857</id>
      <parentid>5366813</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="n9rfs2tr9hoa3g8ghoooq01smo76mt9" xml:space="preserve">[[ფაილი:Antarctic-Overview-Map-EN.tif|thumb|300px|ანტარქტიკა]]
'''ანტარქტიკა''' (''[[ბერძნ.]]'' antarktikos &lt; ანტი- და {{lang-el|ἀρκτικός|arktikos|ჩრდილოეთისა}}) — [[დედამიწა|დედამიწის]] სამხრეთ [[პოლუსი|პოლარული]] მხარე. მოიცავს [[კონტინენტი|კონტინენტ]] [[ანტარქტიდა]]ს მისი გარემომცველი [[ოკეანე]]ების განაპირა ზღვებს (უედელის, ბელინსგაუზენის, ამუნდსენის, როსის) და [[კუნძული|კუნძულებს]] (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთ სანდვიჩის, სამხრეთ გეორგიის, სამხრეთ ორკნეის, პეტრე I-ისა, ბალენისა და სხვა). ანტარქტიკას განეკუთვნება აგრეთვე სასაზღვრო ხაზთან მდებარე კუნძულები: პრინს-ედუარდის, კროზეს, მაკუორის და სხვა. ანტარქტიკის საზღვარი პირობითია და გადის სამხრეთ განედი 48-60° ფარგლებში. ფართობი 52, 5 მლნ. კმ². ანტარქტიკის მთელი შუა ნაწილი ანტარქტიდას უკავია.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|1|477}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://babajana.com/index.php?newsid=708 სურათები ანტარქტიდიდან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928032420/http://babajana.com/index.php?newsid=708 |date=2007-09-28 }}

{{ესკიზი-გეოგრაფია}}
{{მსოფლიოს რეგიონები}}

[[კატეგორია:კონტინენტები|*]]</text>
      <sha1>n9rfs2tr9hoa3g8ghoooq01smo76mt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391860</id>
      <parentid>5391857</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="icy8zclnepz1eshecaq85weri6u7yva" xml:space="preserve">[[ფაილი:Antarctic-Overview-Map-EN.tif|thumb|300px|ანტარქტიკა]]
'''ანტარქტიკა''' ({{lang-el|Ανταρκτικos}} &lt; [[ანტი...]] და {{lang-el2|ἀρκτικός|arktikos|ჩრდილოეთისა}}) — [[დედამიწა|დედამიწის]] სამხრეთ [[პოლუსი|პოლარული]] მხარე. მოიცავს [[კონტინენტი|კონტინენტ]] [[ანტარქტიდა]]ს მისი გარემომცველი [[ოკეანე]]ების განაპირა ზღვებს (უედელის, ბელინსგაუზენის, ამუნდსენის, როსის) და [[კუნძული|კუნძულებს]] (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთ სანდვიჩის, სამხრეთ გეორგიის, სამხრეთ ორკნეის, პეტრე I-ისა, ბალენისა და სხვა). ანტარქტიკას განეკუთვნება აგრეთვე სასაზღვრო ხაზთან მდებარე კუნძულები: პრინს-ედუარდის, კროზეს, მაკუორის და სხვა. ანტარქტიკის საზღვარი პირობითია და გადის სამხრეთ განედი 48-60° ფარგლებში. ფართობი 52, 5 მლნ. კმ². ანტარქტიკის მთელი შუა ნაწილი ანტარქტიდას უკავია.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|1|477}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://babajana.com/index.php?newsid=708 სურათები ანტარქტიდიდან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928032420/http://babajana.com/index.php?newsid=708 |date=2007-09-28 }}

{{ესკიზი-გეოგრაფია}}
{{მსოფლიოს რეგიონები}}

[[კატეგორია:კონტინენტები|*]]</text>
      <sha1>icy8zclnepz1eshecaq85weri6u7yva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391864</id>
      <parentid>5391860</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="asoj3zj9myppetrhk98qg6g2en7teun" xml:space="preserve">[[ფაილი:Antarctic-Overview-Map-EN.tif|thumb|300px|ანტარქტიკა]]
'''ანტარქტიკა''' ({{lang-el|Ανταρκτικos}} &lt; {{lang-grc|ἄντα (ἀντί)||წინააღმდეგ|ნაცვლად}} და {{lang-el2|ἀρκτικός||ჩრდილოეთისა}}) — [[დედამიწა|დედამიწის]] სამხრეთ [[პოლუსი|პოლარული]] მხარე. მოიცავს [[კონტინენტი|კონტინენტ]] [[ანტარქტიდა]]ს მისი გარემომცველი [[ოკეანე]]ების განაპირა ზღვებს (უედელის, ბელინსგაუზენის, ამუნდსენის, როსის) და [[კუნძული|კუნძულებს]] (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთ სანდვიჩის, სამხრეთ გეორგიის, სამხრეთ ორკნეის, პეტრე I-ისა, ბალენისა და სხვა). ანტარქტიკას განეკუთვნება აგრეთვე სასაზღვრო ხაზთან მდებარე კუნძულები: პრინს-ედუარდის, კროზეს, მაკუორის და სხვა. ანტარქტიკის საზღვარი პირობითია და გადის სამხრეთ განედი 48-60° ფარგლებში. ფართობი 52, 5 მლნ. კმ². ანტარქტიკის მთელი შუა ნაწილი ანტარქტიდას უკავია.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|1|477}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://babajana.com/index.php?newsid=708 სურათები ანტარქტიდიდან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928032420/http://babajana.com/index.php?newsid=708 |date=2007-09-28 }}

{{ესკიზი-გეოგრაფია}}
{{მსოფლიოს რეგიონები}}

[[კატეგორია:კონტინენტები|*]]</text>
      <sha1>asoj3zj9myppetrhk98qg6g2en7teun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391865</id>
      <parentid>5391864</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="s47gf5znb4l4t0r8adkw9br7u1akn0g" xml:space="preserve">[[ფაილი:Antarctic-Overview-Map-EN.tif|thumb|300px|ანტარქტიკა]]
'''ანტარქტიკა''' ({{lang-el|Ανταρκτικos}} &lt; {{lang-el2|ἄντα (ἀντί)||წინააღმდეგ|ნაცვლად}} და {{lang-el2|ἀρκτικός||ჩრდილოეთისა}}) — [[დედამიწა|დედამიწის]] სამხრეთ [[პოლუსი|პოლარული]] მხარე. მოიცავს [[კონტინენტი|კონტინენტ]] [[ანტარქტიდა]]ს მისი გარემომცველი [[ოკეანე]]ების განაპირა ზღვებს (უედელის, ბელინსგაუზენის, ამუნდსენის, როსის) და [[კუნძული|კუნძულებს]] (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთ სანდვიჩის, სამხრეთ გეორგიის, სამხრეთ ორკნეის, პეტრე I-ისა, ბალენისა და სხვა). ანტარქტიკას განეკუთვნება აგრეთვე სასაზღვრო ხაზთან მდებარე კუნძულები: პრინს-ედუარდის, კროზეს, მაკუორის და სხვა. ანტარქტიკის საზღვარი პირობითია და გადის სამხრეთ განედი 48-60° ფარგლებში. ფართობი 52, 5 მლნ. კმ². ანტარქტიკის მთელი შუა ნაწილი ანტარქტიდას უკავია.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|1|477}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://babajana.com/index.php?newsid=708 სურათები ანტარქტიდიდან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928032420/http://babajana.com/index.php?newsid=708 |date=2007-09-28 }}

{{ესკიზი-გეოგრაფია}}
{{მსოფლიოს რეგიონები}}

[[კატეგორია:კონტინენტები|*]]</text>
      <sha1>s47gf5znb4l4t0r8adkw9br7u1akn0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>არქტიკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15278</id>
    <revision>
      <id>5391683</id>
      <parentid>4889576</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5391683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="3yze3lyndzhax6255bt7bzgibzgj22k" xml:space="preserve">[[File:Arctic (orthographic projection).svg|მინი|არქტიკის ტერიტორია]]
[[ფაილი:არქტიკა.JPG|მინი|არქტიკა]]
'''არქტიკა''' ({{lang-el|ἀρκτικός|arktikos|ჩრდილოეთისა}}) — დედამიწის [[ჩრდილოეთ პოლარული მხარე]], მოიცავს ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის განაპირა ნაწილებს, თითქმის მთელ [[ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანე|ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეს]] ([[ნორვეგიის ზღვა|ნორვეგიის ზღვის]] აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილების გამოკლებით) თავისი კუნძულებით (გარდა ნორვეგიის სანაპირო კუნძულებისა), აგრეთვე [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტისა]] და [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანეების]] მომიჯნავე ნაწილებს. ამ ტერიტორიაზე თითქმის მთელი წლის განმავლობაში ყინავს და ხმელეთისა და ოკეანის დიდი ნაწილი თოვლითა და ყინულითაა დაფარული. ხმელეთის ნაწილს, რომელიც არქტიკას ესაზღვრება, ტუნდრას უწოდებენ. აქ ბინადრობს [[თეთრი დათვი]].

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|1|609-610}}
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552236/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1951_N3.pdf პაპინაშვილი კ., არქტიკა, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N3, თბ., 1951, გვ. 12-16]

{{ესკიზი-გეოგრაფია}}
{{მსოფლიოს რეგიონები}}

[[კატეგორია:არქტიკა| ]]
[[კატეგორია:პოლუსები]]</text>
      <sha1>3yze3lyndzhax6255bt7bzgibzgj22k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩრდილოეთი ამერიკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20318</id>
    <revision>
      <id>5392139</id>
      <parentid>5348478</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139120" sha1="2d6forv5syohc2cn9o76xsk9aut3xqd" xml:space="preserve">{{რჩეული/2.0}}{{ინფოდაფა კონტინენტი
|სახელი = ჩრდილოეთი ამერიკა
|სურათი = [[ფაილი:Location North America.svg|250px|ჩრდილოეთ ამერიკა მსოფლიო რუკაზე]]
|ფართობი = 24 709 000 კმ²
|მოსახლეობა = 565 265 000 ად. (2013)
|სიმჭიდროვე = 22,9 ად./კმ² (59,3/sq mi) &lt;ref name=&quot;density&quot;&gt;ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტის სიმჭიდროვე გამოთვლილია საერთო სახმელეთო ფართობის მიხედვით, რაც 23 090 542 კმ²-ს შეადგენს და არა მთლიანი ფართობის მიხედვით, რომელიც წყალთან ერთად 24 709 000 კმ²-ს შეადგენს&lt;/ref&gt;
|შემადგენლობა = ჩრდილოეთ ამერიკელები, [[ამერიკა|ამერიკელები]]&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/American ამერიკელები], Merriam-Webster OnLine.&lt;/ref&gt;
|ქვეყნები = 23
|ქვეყნების_სია = ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნების სია
|ენები = [[ინგლისური ენა|ინგლისური]], [[ესპანური ენა|ესპანური]], [[ფრანგული ენა|ფრანგული]], და სხვა
|სასაათო სარტყელი = [[UTC-10]] – [[UTC±0|UTC]]
|ინტერნეტი = 
|ქალაქები = 
}}
'''ჩრდილოეთი ამერიკა''' ({{lang-en|North America}}, {{lang-fr|Amérique du Nord}}, {{lang-es|América del Norte, Norteamérica}}, {{lang-nah|Ixachitlān Mictlāmpa}}) — [[კონტინენტი]] [[დედამიწა|დედამიწის]] [[ჩრდილოეთი ნახევარსფერო|ჩრდილოეთ]] და [[დასავლეთი ნახევარსფერო|დასავლეთ]] [[დედამიწის ნახევარსფეროები|ნახევარსფეროებში]]. [[სამხრეთი ამერიკა|სამხრეთ ამერიკასთან]] ერთად ქმნის [[ამერიკა]]ს. ჩრდილოეთ ამერიკის უდიდესი ქვეყნებია: [[კანადა]], [[აშშ]] და [[მექსიკა]]. კონტინენტის ფართობი კუნძულების გარეშე შეადგენს 20,36 მლნ კმ²-ს, კუნძულებთან ერთად კი 24,709 მლნ კმ²-ს. ჩრდილოეთ ამერიკას ეკუთვნის კუნძული [[გრენლანდია]], [[კანადის არქტიკული არქიპელაგი]], [[კარიბები]], [[ალეუტის კუნძულები]] და სხვა.

[[2008]] წლის მონაცემებით ჩრდილოეთ ამერიკის 23 [[სახელმწიფო]]ში 555 მილიონი [[ადამიანი]] ცხოვრობდა. [[კონტინენტი|კონტინენტებს]] შორის ფართობით იგი მესამეა, [[აზია|აზიისა]] და [[აფრიკა|აფრიკის]] შემდეგ, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეოთხე, [[აზია|აზიის]], [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] შემდეგ.

კონტინენტის ძირითადი [[გეოლოგია|გეოლოგიური]] ბირთვი წარმოიშვა უძველეს კრატონ ლავრენტიაზე. მისი ისტორია დაახლოებით 1,5-1 მილიარდ წელს მოიცავს. მატერიკის ძირითად ნაწილს კანადის ფარი წარმოადგენს. ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორია [[ევროპა|ევროპის]] კონტინენტისგანაა გამოყოფილი. ეს ორი მატერიკი ერთმანეთთან სუპერკონტინენტ [[პანგეა]]ს დროს იყო შეერთებული, სხვა დანარჩენ კონტინენტებთან ერთად. კონტინენტზე არსებული ხელსაყრელი პირობების გამო, მისი ტერიტორია [[დინოზავრები]]ს გავრცელების მთავარ არეალს წარმოადგენდა. თუ საიდან მოხვდნენ ადამიანები კონტინენტზე, ამის შესახებ დანამდვილებითი ინფორმაცია არ არსებობს, თუმცა ყველაზე მყარი ჰიპოთეზის მიხედვით ადამიანები კონტინენტზე დიდი გამყინვარების დროს აზიიდან გადმოსახლდნენ.

კონტინენტის ჩრდილოეთი სანაპირო ძირითადად არქტიკულ სარტყელშია მოქცეული, დანარჩენი ნაწილი კი ზომიერ სარტყელშია. ასეთი ჰავის გამო კონტინენტზე ფართო სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობები მიმდინარეობს. კონტინენტზე მიედინება მსოფლიოში სიგრძით მესამე მდინარე — [[მისისიპი (მდინარე)|მისისიპი]]-[[მისური (მდინარე)|მისურით]].

კონტინენტი ძლიერი ეკონომიკური სისტემებით გამოირჩევა, აქ მდებარეობს მსოფლიოს ყველაზე ძლიერი ეკონომიკის მქონე ქვეყანა — [[აშშ]]. ასევე ძლიერი ეკონომიკური სისტემები გააჩნიათ [[მექსიკა]]სა და [[კანადა]]ს. კონტინეტზე ძირითადად სამი მსხვილი ეკონომიკური გაერთიანება მოქმედებს: ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA), კარიბების კავშირი (CARICOM) და ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემა (CACM)&lt;ref name=&quot;UANL&quot;&gt;{{cite book|last=De la Torre|first=Miguel|title=Sociología y Profesión|year=2008|publisher=Nuevo León Autonomous University (UANL)|location=Monterrey|isbn=970-24-0051-1|coauthors=Benigno Benavides, José Saldaña, Jesús Fernández|page=116|chapter=Las profesiones en México: condiciones económicas, culturales y sociales|quote=La economía de América del Norte se encuentra bien definida y estructurada en tres principales áreas económicas: el Tratado de Libre Comercio de América del Norte (TLCAN), el CARICOM y el Mercado Común Centroamericano}}&lt;/ref&gt;.

ყველაზე გავრცელებული სალაპარაკო ენებია: [[ინგლისური ენა|ინგლისური]], [[ფრანგული ენა|ფრანგული]] და [[ესპანური ენა|ესპანური]]. სამივე ენის გავრცელება კონტინენტზე ევროპული კოლონიზაციის დროს მოხდა. მოსახლეობა მრავალფეროვანია ეთნიკური და რასობრივი თვალსაზრისითაც, ძირითად რასობრივ ჯგუფებს ინდოევროპელები, [[მეტისები]] და ზანგები წარმოადგენენ.

== ეტიმოლოგია ==
[[ფაილი:Historisch Nordamerika.jpg|thumb|ჩრდილოეთ ამერიკის რუკა, XVI საუკუნე]]
მიჩნეულია, რომ [[კონტინენტი|კონტინენტს]] სახელი ეწოდა [[იტალიელები|იტალიელი]] მოგზაურის [[ამერიგო ვესპუჩი]]ს, [[გერმანელები|გერმანელი]] კარტოგრაფების [[მარტინ ვალდზეემიულერი]]სა და [[მათიას რინგმანი]]ს პატივსაცემად&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/626894/Amerigo-Vespucci|title=ამერიგო ვესპუჩი|publisher=[[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]}}&lt;/ref&gt;. [[ამერიგო ვესპუჩი]]მ [[სამხრეთ ამერიკა]]ში იმოგზაურა [[1497]]–[[1502]] წლებში, იგი იყო პირველი ევროპელი მოგზაური, რომელმაც აღნიშნა რომ, ამერიკა – ეს არ იყო აღმოსავლეთ ინდოეთი, არამედ ეს იყო ჯერ კიდევ უცნობი ახალი კონტინენტი. [[1507]] წელს მარტინ ვალდზეემიულერმა შეადგინა მსოფლიოს რუკა, რომელზეც მან დაიტანა სახელწოდება „ამერიკა“&lt;ref&gt;p. 9, [http://books.google.com/books?id=3bOg4Nroos4C ''The Cosmographiæ Introductio of Martin Waldseemüller in Facsimile''], translated by Edward Burke and Mario E. Cosenza, introduction by Joseph Fischer and Franz von Wieser, edited by Charles George Herbermann, New York: The United States Catholic Historical Society, 1907.&lt;/ref&gt;.

მოგვიანებით ტერმინი „ამერიკა“ უფრო ფართოდ გავრცელდა და იმ დროს შექმნილ თითქმის ყველა რუკაზე იქნა დატანილი. [[1538]] წელს ცნობილმა გეოგრაფმა და კარტოგრაფმა მერკატორმა ტერმინი „ამერიკა“ გამოიყენა მთელი დასავლეთ ნახევარსფეროს აღსანიშნავად&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;&gt;[http://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html The Naming of America: Fragments We’ve Shored Against Ourselves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220422204007/https://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html |date=2022-04-22 }}. By Jonathan Cohen&lt;/ref&gt;.

არსებობს მრავალი ჰიპოთეზა, თუ რატომ დაერქვა კონტინენტს „ამერიკა“. [[1908]] წელს ალფრედ ჰადმა წამოაყენა მოსაზრება, რომლის თანახმადაც კონტინენტს სახელი დაერქვა უელსელი ვაჭრის რიჩარდ ამერიკას პატივსაცემად, რომელმაც სავარაუდოდ დააფინანსა ჯონ კაბოტის ექსპედიცია, რომელიც [[1497]] წელს განხორციელდა და ამ ექსპედიციის წევრებმა აღმოაჩინეს კუნძული [[ნიუფაუნდლენდი]]. კიდევ ერთი ჰიპოთეზის თანახმად, კონტინენტს სახელი ეწოდა ესპანელი მეზღვაურის — ამაირიკის პატივსაცემად. ასევე, ზოგიერთი ჰიპოთეზის თანახმად, ტერმინი „ამერიკა“ მომდინარეობს ინდიელთა ენებიდან.&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;/&gt;

== ისტორია ==
{{მთავარი|ჩრდილოეთ ამერიკის ისტორია}}
=== გეოლოგიური ისტორია ===
ლავრენტია წარმოადგენს უძველეს [[კრატონი|კრატონს]], რომელზეც წარმოიშვა ჩრდილოეთ ამერიკის ძირითადი გეოლოგიური ბირთვი. კონტინენტის ამ ნაწილმა ფორმა დაახლოებით 1,5-1 მილიარდი წლის წინ, [[პროტეროზოური ეონი]]ს დროს მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dalziel |first=I.W.D. |year=1992 |title=On the organization of American Plates in the Neoproterozoic and the breakout of Laurentia |journal=GSA Today |volume=2 |issue=11 |pages=237–241}}&lt;/ref&gt; [[კანადის ფარი]] კონტინენტის ძირითად გეოლოგიურ ნაწილს წარმოადგენს. [[პალეოზოური ჯგუფი|პალეოზოური ერის]] ბოლო პერიოდიდან [[მეზოზოური ერა|მეზოზოური ერის]] ადრეულ პერიოდამდე, მაშინ როდესაც არსებობდა სუპერკონტინენტი [[პანგეა]], ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორია შეერთებული იყო დღეს არსებული [[კონტინენტები]]ს ტერიტორიასთან, ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიას [[აღმოსავლეთი]]დან [[ევრაზია|ევრაზიის]] ტერიტორია ესაზღვრებოდა. სუპერკონტინენტ [[პანგეა]]ს ფორმირების ერთ-ერთი შედეგია [[აპალაჩები]], რომლის ფორმირება დაახლოებით 480 [[მილიონი (ერთეული)|მლნ]] წლის წინ მოხდა. აპალაჩები მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ძველი მთათა სისტემაა. [[პანგეა]]ს დაშლის შემდეგ წარმოიშვა, ორი კონტინენტი [[ლავრაზია]] და [[გონდვანა]]. [[ლავრაზია]] მოიცავდა დღევანდელ ჩრდილოეთ ამერიკისა და [[ევრაზია|ევრაზიის]] ტერიტორიებს, ისინი ერთმანეთს [[ცარცული სისტემა|ცარცული პერიოდიდან]] გამოეყვნენ.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Zeeya Merali, Brian J. Skinner, Visualizing Earth Science, Wiley, ISBN 978-0-470-41847-5&lt;/ref&gt; [[კლდოვანი მთები|კლდოვანმა მთებმა]] და კონტინენტის [[დასავლეთი]]თ მდებარე სხვა [[მთიანეთი|მთათა სისტემებმა]] ფორმირება განიცადეს დაახლოებით 80-დან 55-მდე მილიონი წლის წინ, ლარამის [[ოროგენი]]ს პერიოდში. [[პანამა|პანამის]] [[ყელი]]ს ფორმირება, რომელიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკას აკავშირებს 3 მილიონი წლის წინ მოხდა.

ჩრდილოეთ ამერიკის გეოლოგიური ისტორიის შესახებ კაცობრიობამ, საკმაოდ ბევრი რამ იცის. გეოგრაფიული რაიონი, რომელიც დღეს [[აშშ]]-ის ტერიოტორიას მოიცავს [[დინოზავრები]]ს გავრცელების მთავარი არეალი იყო, სხვა ქვეყნების ტერიტორიებთან შედარებით. პალეონტოლოგ პიტერ დოდსონის აზრით, ეს განპირობებული იყო ამ ტერიტორიის [[სტრატიგრაფია (გეოლოგია)|სტრატიგრაფიით]], [[კლიმატი]]თ, [[გეოგრაფია|გეოგრაფიით]], ადამიანური რესურსებითა და [[ისტორია|ისტორიით]].

=== ძველი ისტორია ===
[[ფაილი:Chichén Itzá, Mexico.jpg|thumb|მარჯვნივ|[[ელ-კასტილო|ელ კასტილო (კუკულკანის პირამიდა)]], [[ჩიჩენ-იცა]], [[მექსიკა]]]]
ანთროპოლოგებს აქვთ მრავალი მოსაზრება იმის შესახებ, თუ როგორ და საიდან მოხვდნენ ადამიანები ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიაზე. [[ინდიელები|ინდიელ]] ხალხს აქვთ მრავალი მითი იმის შესახებ, რომ ისინი დედამიწაზე მისი შექმნის დღიდან ცხოვრობენ. ასევე არსებობს ჰიპოთეზა, იმის შესახებ რომ, ჩრდილოეთ ამერიკის ადგილობრივი პირველი მცხოვრებლები დიდი გამყინვარების პერიოდში წამოვიდნენ [[აზია|აზიიდან]], გადმოცურეს ბერინგის [[ყელი]] და აქ დასახლდნენ.

ევროპელებთან კონტაქტამდე, ჩრდილოეთ ამერიკის მოსახლეობა დაყოფილი იყო მრავალ სახელწიფოდ, რამდენიმე ჯგუფის გაერთიანებიდან დაწყებული, დიდი იმპერიებით დამთავრებული. მათ გააჩნდათ საკუთარი კულტურა და ტრადიციები. ისინი ეჩვეოდნენ ბიოლოგიურ და გეოგრაფიულ ზონებს, რომელშიც უწევდათ ცხოვრება და მისდევდნენ შესაბამის საქმიანობას, რომელიც ხელსაყრელი იყო გარემო პირობებთან, მაგ: დიდ დაბლობებზე მცხოვრები ხალხი, მონადირეობით ირჩენდა თავს. თანამედროვე მექსიკის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხი კი, ფერმერობით ირჩენდა თავს. კონტინენტზე მცხოვრები ხალხი, ასევე დაყოფილი იყო ენობრივი კლასიფიკაციის მიხედვითაც. ერთ ენობრივ კლასში გაერთიანებული ხალხები, ყოველთვის არ იზიარებდნენ ერთმანეთის კულტურასა და ტრადიციებს, ზოგ შემთხვევაში კი ერთმანეთთან კავშირიც არ ჰქონდათ. ანთროპოლოგები თვლიან, რომ [[ინუიტები]] აქ სხვა ხალხებზე შედარებით გვიან გადმოსახლდნენ, რასაც [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]], [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგიური]] და [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიური]] ფაქტები ადასტურებს.

ათასობით წლის განმავლობაში ადგილობრივი მცხოვრებლების კულტურა იცვლებოდა და იცვლიდა გავრცელების არეალს. ერთ-ერთი ყველაზე ძველი კონტინენტზე გავრცელებული კულტურა იყო კლოვისის კულტურა (თანამედროვე [[ნიუ-მექსიკო]]ს კულტურა). ცოტა მოგვიანებით, კონტინენტზე გავრცელებული [[მისისიპის კულტურა]], რომელიც დაკავშირებული იყო [[ყორღანი|ყორღანულ]] კულტურასთან, მოიცავდა [[მისისიპი]]ს სანაპირო ზოლს. ასევე იყო პუებლოს კულტურა, ანასაზი, რომელიც მოიცავდა [[კოლორადოს შტატი|კოლორადოს]], [[ნიუ-მექსიკო]]ს, [[არიზონა]]სა და [[იუტა]]ს შტატებს. ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილში გავრცელებული მრავალი [[სოფლის მეურნეობა|სასოფლო-სამეურნეო]] კულტურა, დღეს უკვე გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, ესენია: [[ჩვეულებრივი პომიდორი|პომიდორი]], [[ყაბაყი]], [[სიმინდი]] და სხვა.

კონტინენტის სამხრეთ ნაწილში განვითარებული იყო [[სოფლის მეურნეობა]]ც, ასევე მრავალი კულტურა წარმოიშვა კონტინენტის სამხრეთ ნაწილში, თუნდაც [[მაიას დამწერლობა]], [[მესოამერიკა|მესოამერიკული]] პირამიდებისა და ტაძრების სამშენებლო სტილი, [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას]] [[კალენდარი]], [[ნული]]ს კონცეფცია, რომელიც [[შუამდინარეთი|მესოპოტამიელ]] ხალხზე რამდენიმე ასეული წლით გვიან დაადგინეს.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sciam.com/math/article/id/what-is-the-origin-of-zer | title = What is the origin of zero? How did we indicate nothingness before zero? | author = Robert Kaplan | publisher = Scientific American | date = 16 January 2007 | accessdate =19 February 2008}}&lt;/ref&gt; [[მაიას ცივილიზაცია]] მოიცავდა [[მექსიკა|მექსიკის]] სამხრეთ [[მექსიკის შტატები|შტატებს]], [[გვატემალა]]ს, [[ბელიზი|ბელიზს]], [[სალვადორი|სალვადორსა]] და [[ჰონდურასი]]ს ნაწილს. მათი კულტურის განადგურება კონტინენტზე ევროპელი მოგზაურების გამოჩენიდან დაიწყო. [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხები]] 1547 წელს [[ერნან კორტესი|ერნან კორტესმა]] დაიპყრო.&lt;ref name=Grunberg&gt;Bernard Grunberg, ''&quot;La folle aventure d'Hernan Cortés''&quot;, in ''L'Histoire'' n°322, July–August 2007&lt;/ref&gt;

=== შუა საუკუნეები ===
[[ფაილი:Benjamin West 005.jpg|thumb|მარცხნივ|ბენჯამინ უესტის ნახატი, გენერალ ვოლფის სიკვდილი (1771), [[კვებეკი]]ს ბრძოლა]]
[[დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენები]]ს პერიოდში ევროპელებმა ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიის შესასწავლად დაიწყეს მოგზაურობა. მათ ამ ახლად აღმოჩენილ კონტინენტს უწოდეს „ახალი მსოფლიო“. ევროპელებმა კონტინენტზე შეიტანეს სხვადასხვა დაავადებები, რომლებმაც მალე მილიონობით ადგილობრივის სიცოცხლე შეიწირა, რადგან ადგილობრივებს არ ჰქონდათ იმუნიტეტი ამ დაავადებების საწინააღმდეგოდ.&lt;ref&gt;pp. 42–46, ''A Concise History of World Population: An Introduction to Population Processes'', Massimo Livi Bacci, Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, 2001, 3rd ed., ISBN 0-631-22335-5.&lt;/ref&gt; მოსახლეობის რიცხოვნობის შემცირება გამოიწვია ასევე ევროპელებსა და ადგილობრივებს შორის წარმოშობილმა კონფლიქტებმა. კონტინენტზე არსებულმა კულტურებმა თანდათან ცვლილებები განიცადეს, ამ ბრძოლებმა გაანადგურა ათეულობით ტომი, მათი კულტურა და [[ენა (ენათმეცნიერება)|ენები]]. მრავალ კულტურას ევროპული კვალი დაეტყო.

[[დიდი ბრიტანეთი]], [[საფრანგეთი]] და [[ესპანეთი]] იბრძოდნენ ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიებისთვის, სამივე მათგანს კონტინენტზე გააჩნდათ საკუთარი კოლონიები. თუმცა [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] ბოლოსა და [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] დასაწყისში მთელ კონტინენტზე დაიწყო ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის. [[ცამეტი კოლონია|13-მა ბრიტანულმა კოლონიამ]], რომლებიც კონტინენტის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობდნენ [[1776]] წელს ხელი მოაწერეს [[აშშ-ის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია|დამოუკიდებლობის დეკლარაციას]] და საკუთარი თავი დამოუკიდებლებად გამოაცხადეს. [[კანადა]] ჩამოყალიბდა კონტინენტის ჩრდილოეთ ტერიტორიებისგან, რომლებსაც [[საფრანგეთი]] და [[ესპანეთი]] აკონტროლებდნენ. [[ახალი ესპანეთის ვიცე-სამეფო|ახალმა ესპანეთმა]], ტერიტორია, რომელიც თანამედროვე [[აშშ]]-ის სამხრეთ ნაწილსა და [[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალურ ამერიკას]] მოიცავდა, [[1810]] წელს გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გახდა პირველი მექსიკური იმპერია. [[1823]] წელს ასევე დამოუკიდებლად სცნო თავი [[გვატემალა|გვატემალის]] სამეფომ, ადმინისტრაციულმა ერთეულმა, რომელიც ცენტრალური ამერიკის პირველი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა.

== გეოგრაფია ==
[[ფაილი:North America satellite orthographic.jpg|thumbnail|250px|ჩრდილოეთ ამერიკის სატელიტური ფოტო]]
ჩრდილოეთ ამერიკას უკავია დედამიწის ჩრდილო-დასავლეთ [[დედამიწის ნახევარსფეროები|ნახევარსფეროები]], რომელსაც პირობითად „ახალ მსოფლიოს“ უწოდებენ, ასევე მას უწოდებენ „ამერიკას“. ჩრდილოეთი ამერიკა მოიხსენიება როგორც ცალკეულ კონტინენტად,&lt;ref name=IOC&gt;{{cite web
|url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_672.pdf
|title=The Olympic symbols
|publisher=International Olympic Committee
|year=2002
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307073846/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_672.pdf
|archivedate=7 მარტი 2008
|location=Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre
|accessdate=23 ოქტომბერი 2012
}} The five rings of the Olympic flag represent  the five inhabited, participating continents ([http://www.moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf Africa, America, Asia, Europe, and Oceania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020223205800/http://www.moscow2001.olympic.org/en/pdf/members_by_continent.pdf |date=2002-02-23 }}).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Oceano&gt;Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, &quot;Continente&quot;, page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cincocontinentes&gt;Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0&lt;/ref&gt; ასევე [[სამხრეთი ამერიკა|სამხრეთ ამერიკასთან]] ერთად ერთ მთლიან [[სუბკონტინენტი|სუბკონტინენტად]]. ჩრდილოეთ ამერიკა სამხრეთ ამერიკასთან დაკავშირებულია [[პანამის ყელი]]თ. კონტინენტის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს პანამის ნაპრალი, რომელიც [[კოლუმბია]]-[[პანამა|პანამის]] [[საზღვარი (სახელმწიფო)|საზღვართანაა]]. პანამის ნაპრალის საშუალებით [[ლათინური ამერიკა]] და [[სამხრეთი ამერიკა|სამხრეთ ამერიკა]] გამოყოფილია ერთმანეთისგან.&lt;ref&gt;[http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#americas &quot;Americas&quot;] ''Standard Country and Area Codes Classifications (M49)'', United Nations Statistics Division&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/north_america/referencemap_image_view &quot;ჩრდილოეთ ამერიკა&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021010223/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/north_america/referencemap_image_view |date=2006-10-21 }} ''კანადის ატლასი''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;North America Atlas&quot;&gt;[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=nameri&amp;Rootmap=&amp;Mode=d&amp;SubMode=w North America Atlas] National Geographic&lt;/ref&gt; ასევე ჩრდილოეთ ამერიკისა და სამხრეთ ამერიკის გამყოფად მოიხსენიებენ [[პანამის არხი|პანამის არხს]]. ჩრდილოეთ ამერიკის შემადგენლობაშია [[კარიბები]]ც (ვესტ-ინდოეთი).

ჩრდილოეთ ამერიკას გარს არტყამს [[დასავლეთი]]თ [[წყნარი ოკეანე]], [[აღმოსავლეთი]]თ [[ატლანტის ოკეანე]]. მის შემადგენლობაშია, ასევე მრავალი [[კუნძული]]: [[გრენლანდია]], [[კანადის არქტიკული არქიპელაგი]], [[ალეუტის კუნძულები]], [[ვანკუვერი (კუნძული)|ვანკუვერი]], [[ალექსანდრას არქიპელაგი]] და სხვა. კონტინენტი გამოირჩევა მნიშვნელოვანი თავისებურებებით სხვა კონტინენტებთან შედარებით. მნიშვნელოვან თავისებურებებს შორისაა: [[დიდი ტბები]], [[კანიონი|კანიონები]], ტალახის [[ვულკანი|ვულკანები]] და [[გეიზერი|გეიზერები]].

კონტინენტის უკიდურესი წერტილები:
[[ჩრდილოეთი]]თ — მერჩისონის კონცხი, {{coord|display=inline|71|50|N|94|45|W|scale=1000000}}
[[სამხრეთი]]თ — მარიატოს კონცხი, {{coord|display=inline|7|12|N|80|52|W|scale=1000000}}
[[დასავლეთი]]თ — პრინც უელსის კონცხი, {{coord|display=inline|65|35|N|168|05|W|scale=1000000}}
[[აღმოსავლეთი]]თ — სენტ-ჩარლზის კონცხი, {{coord|display=inline|52|24|N|55|40|W|scale=1000000}}

=== რელიეფი ===
[[ფაილი:Moraine Lake.jpg|მინი|მარცხნივ|[[მორეინი (ტბა)|ტბა მორეინი]], [[ბანფის ეროვნული პარკი|ბანფის ეროვნულ პარკში]]]]
ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიაზე ძირითადი ფართობი [[ვაკე (გეოგრაფია)|ვაკეებს]] უკავიათ, [[მთა|მთებს]] კი [[კონტინენტი]]ს ფართობის დაახლოებით მესამედი ნაწილი უკავიათ. [[კონტინენტი]]ს [[ჩრდილოეთი|ჩრდილოეთ]] ნაწილში ჭარბობს [[დაბლობი|დაბლობები]] და [[მაღლობი]] [[ვაკე (გეოგრაფია)|ვაკეები]], რომლებიც [[კრისტალი|კრისტალური]] [[ქანი (გეოლოგია)|ქანებითაა]] აგებული. [[კონტინენტი]]ს [[სამხრეთი|სამხრეთ]] მხარეს მდებარეობს ცენტრალურ [[ვაკე (გეოგრაფია)|ვაკეთა]] მხარე და [[მდინარე]] [[მისისიპი (მდინარე)|მისისიპის]] დაბლობი, [[კონტინენტი]]ს ეს ნაწილი [[ეროზია|ეროზიული]] და [[აკუმულაცია (გეოლოგია)|აკუმულაციური]] ფორმებით ხასიათდება.

[[კონტინენტი]]ს [[აღმოსავლეთი|აღმოსავლეთ]] ნაწილში მდებარეობს [[აპალაჩები]]ს მთები, რომლებიც დასერილია [[ხეობა|ხეობებით]]. მთის კალთები დამრეცია, სიმაღლე სამხრეთ აპალაჩებში 2000 [[მეტრი|მ-ს]] აღემატება. [[დასავლეთი|დასავლეთ]] ნაწილში კი [[კონტინენტი|კონტინენტს]] მიუყვება [[კორდილიერები]]ს მთები. [[კორდილიერები]] დასერილია ღრმა [[ხეობა|ხეობებით]], კანიონებით. [[კორდილიერები]]ს უმაღლესი [[მწვერვალი]]ა [[მაკ-კინლი]] (6193 [[მეტრი|მ]]). [[მწვერვალი]] მდებარეობს [[ალასკის ქედი|ალასკის ქედზე]] და მუდმივი თოვლითაა დაფარული. [[კორდილიერები]] რთული აგებულების მთათა სისტემას განეკუთვნება თავისი რელიეფის გამო.

ჩრდილოეთ ამერიკა მდიდარია [[სასარგებლო წიაღისეული]]თ. აქ მოიპოვება მადნეული წიაღისეული: [[რკინა]], [[სპილენძი]], [[ნიკელი]], და სხვა. [[მექსიკის ყურე]]ში და მისისიპის დაბლობზე მოიპოვება დიდი რაოდენობით [[ნავთობი]], [[ბუნებრივი აირი]] და [[ქვანახშირი]]. [[აპალაჩები]]ს მთებში მოიპოვება [[რკინა]] და [[ქვანახშირი]].

=== ჰავა ===
ჩრდილოეთ ამერიკა მდებარეობს თითქმის ყველა კლიმატურ სარტყელში, ეს ყველაფერი კი [[კონტინენტი|კონტინენტზე]] [[ჰავა|ჰავის]] დიდ ნაირგვარობას იწვევს. [[ჰავა|ჰავის]] ნაირგვარობას ასევე ხელს უწყობს [[ოკეანე]]ები, თბილი და ცივი [[დინება|დინებები]], [[რელიეფი]] ([[ჰუდსონის ყურე|ჰუდსონის]] და [[მექსიკის ყურე]]ები) და სხვა.

ჩრდილოეთ ამერიკის ერთ-ერთი მთავარი კლიმატწარმომქმნელი ფაქტორია [[რელიეფი]]ს თავისებურებანი. [[კორდილიერები]]ს მაღალი მთები წინ ეღობება [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანიდან]] მონაბერ [[ჰაერი]]ს მასას, რის გამოც მთის კალთებზე და შიდა [[ვაკე (გეოგრაფია)|ვაკეებზე]] ჰაერის მასა სახეშეცვლილია და ნალექს ან მცირე რაოდენობით, ან სულ არ გამოყოფს. [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანის]] გავლენა ჰაერის მასებზე კი შედარებით დიდია, რადგან [[აპალაჩები]]ს მთები ვერ ქმნის სეროიზულ წინაღობას და ჰაერის მასები კორდილიერებამდე აღწევს. კონტინენტის შუა ნაწილში მდებარე ვაკეები კი [[ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე|ყინულოვანი ოკეანიდან]] [[მექსიკის ყურე]]მდე ხელს უწყობს არქტიკული და ტროპიკული [[ჰაერი]]ს მასების თავისუფალ გადაადგილებას.

=== კლიმატი ===
კონტინენტის [[ჩრდილოეთი]] სანაპირო და მიმდებარე კუნძულები არქტიკულ კლიმატურ სარტყელში მდებარეობენ. აქ მთელი წლის განმავლობაში არქტიკული ჰაერის მასებია გავრცელებული. [[ზამთარი|ზამთრის]] ყველაზე დაბალი ტემპერატურები აღნიშნულია [[გრენლანდია]]ში, სადაც ტემპერეტურა - 50&amp;nbsp;°C-მდე ეცემა. ხშირია [[ნისლი]], ღრუბლიანობა, და [[თოვლი]]ანი [[ქარბუქი|ქარბუქები]]. [[ზაფხული]] ხანმოკლე და ცივია. უთბილესი თვის საშუალო ტემპერატურაა 5&amp;nbsp;°C-ზე დაბალია.

კონტინენტის დიდი ნაწილი ზომიერ სარტყელშია, სადაც ცივი ზამთარი და შედარებით თბილი, უფრო მეტად კი გრილი ზაფხული იცის. ზომიერი სარტყლის ჩრდილო-აღმოსავლეთში კონტინენტური ჰავაა, [[სამხრეთი|სამხრეთში]] კი [[მუსონები|მუსონური]]. სანაპირო რაიონები უმეტესად [[ნისლი]]ანია. სარტყლის ცენტრალურ რაიონებში კონტინენტური ჰავაა. ზამთარში ხშირია [[თოვლი]] და [[ქარბუქი]]. ზაფხული თბილია, იშვიათი, ხშირი [[წვიმა|წვიმებით]]. იცის [[გვალვა]] და ქრის მშრალი [[ქარი]]. ზომიერი სარტყლის [[დასავლეთი]]თ ზღვიური ჰავაა. ზამთარის საშუალო ტემპერატურა 0&amp;nbsp;°C-ის ტოლია, ზაფხული კი (+14&amp;nbsp;°C- +16&amp;nbsp;°C).

სუბტროპიკული სარტყლის ჰავაც მრავალფეროვანია. ჰავის ჩამოყალიბებაზე გავლენას ახდენს ზომიერი და სუბტროპიკული ჰაერის მასების მონაცვლეობა, ასევე კონტინენტის [[რელიეფი]].

აღმოსავლეთ პერიფერიაზე  სუბტროპიკულ-მუსონური [[ჰავა]]ა, კონტინენტურ ნაწილში - სუბტროპიკულ-კონტინენტური, ხოლო დასავლეთ პერიფერიაზე - ხმელთაშუა ზღვის ტიპის [[ჰავა]].

ტროპიკული სარტყლის აღმოსავლეთ ოკეანურ ნაწილში მუსონურ-ტროპიკული ჰავაა, დასავლეთ ოკეანურ ნაწილში - სანაპირო უდაბნოს ჰავა, ხოლო შიდა ზეგნებზე - ტროპიკულ-კონტინენტური.

კონტინენტის უკიდურესი სამხრეთი სუბეკვატორულ სარტყელშია. აქ მთელი წლის განმავლობაში მაღალი ტემპერატურაა. ნალექიც საკმაოდ ბევრია წლის განმავლობაში, ზამთარში იცის მხოლოდ ხანმოკლე მშრალი პერიოდი.

კონტინენტის დიდ ნაწილზე კლიმატური პირობები ხელსაყრელია სხვადასხვა სასოფლო სამეურნეო კულტური მოსაყვანად. ზომიერ სარტყელში მოჰყავთ [[ხორბალი]] და [[სიმინდი]], სუბტროპიკულში - [[ციტრუსოვანი კულტურები|ციტრუსები]], [[ბრინჯი]] და [[ბამბა (გვარი)|ბამბა]], ტროპიკულში [[ყავა]], [[შაქრის ლერწამი]], [[ბანანი]] და სხვა.

=== ჰიდროგრაფია ===
ჰავა და რელიეფი კონტინენტის ძირითად ნაწილზე ხელსაყრელია მდინარეთა ქსელის განვითარებისთვის. მდინარეთა წლიური ჩამონადენით ჩრდილოეთ ამერიკა მესამე [[კონტინენტი]]ა [[აზია|აზიისა]] და [[სამხრეთ ამერიკა|სამხრეთ ამერიკის]] შემდეგ. ჩრდილოეთ ამერიკის მდინარეები [[წყნარი ოკეანე|წყნარ]], [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის]] და [[ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე|ყინულოვან ოკეანეთა]] აუზებს განეკუთვნება, ხოლო დიდი აუზი და [[მექსიკის ზეგანი|მექსიკის ზეგნის]] ჩრდილო ნაწილი გაუდინარია. მდინარეების უმრავლესობას ძლიერი წყლის ენერგია გააჩნია, რის გამოც ბევრ მდინარეზე [[ჰიდროელექტროსადგური|ჰიდროელექტროსადგურებია]] აგებული.

კონტინენტის ყველაზე დიდი და მსოფლიოში სიგრძით მესამე მდინარეა [[მისისიპი (მდინარე)|მისისიპი]] — [[მისური (მდინარე)|მისურით]], რომელიც წყალს იკრებს [[აპალაჩები]]სა და [[კლდოვანი მთები]]დან, ცენტრალური და დიდი ვაკეებიდან.

[[ინდიელები]]ს ენაზე „მისისიპი“ ნიშნავს „დიდ მდინარეს“, „წყლების მამას“. იგი კვეთს მაღალ პლატოს, გამოდის ნაყოფიერ დაბლობზე და [[მექსიკის ყურე]]ში ჩაედინება, სადაც წარმოქმნილი აქვს [[დელტა]]. მისისიპს უდიდესი სატრანსპორტო დანიშნულება აქვს, ის ჩრდილოეთის შტატებს, თავისი სამრეწველო რაიონებით სამხრეთის რაიონებს უკავშირებს. მდინარის აუზი უმეტესად ზომიერ სარტყელშია და ძირითადად წვიმისა და თოვლის ნადნობი წყლით იკვებება. მდინარეზე [[წყალდიდობა (წყლის რეჟიმი)|წყალდიდობები]] გაზაფხულზე იწყება.

კონტინენტზე უდიდესი ჰიდროგრაფიული მნიშვნელობა აქვს [[დიდი ტბები|დიდ ტბებს]] და ასევე მდინარე [[წმინდა ლავრენტი (მდინარე)|წმინდა ლავრენტის]], რომლითაც ტბები [[ატლანტის ოკეანე]]ს უკავშირდება.

== გეოლოგია ==
[[ფაილი:North america rock types (ka).jpg|thumb|150px|ჩრდილოეთ ამერიკის [[ქანი (გეოლოგია)|ქანები]]]]
ჩრდილოეთ ამერიკის გეოლოგიური სტრუქტურა რთული და მრავალფეროვანია. ძირითადი [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] ელემენტები განლაგებულია [[სამხრეთი ამერიკა|სამხრეთ ამერიკაში]], თუმცა ჩრდილოეთ ამერიკის გეოლოგიურ-სტრუქტურული აგებულება ახლოს არის [[ევროპა]]სთან, ჩრდ. ამერიკის [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] ზონები ევროპის ტექტონიკური ზონების მსგავსია. ეს ყველაფერი განპირობებულია გეოლოგიური განვითარების პირველ საფეხურების დროს არსებულ [[სუპერკონტინენტი|სუპერკონტინენტ]] [[პანგეა]]თი, რომლის დროსაც ჩრდ. ამერიკის ტერიტორია ევროპის ტერიტორიასთან იყო შეერთებული.

კონტინენტის ოროგრაფია მის სხვადასხვა ადგილებში განსხავებულია, [[მექსიკის ყურე|მექსიკის ყურიდან]] [[ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე|ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანემდე]] არის [[ვაკე (გეოგრაფია)|ვაკეები]] და [[დაბლობი|დაბლობები]]. [[დასავლეთი]]დან და სამხრეთ-დასავლეთიდან ესაზღვრება რთული აგებულების [[მთიანეთი|მთათა სისტემები]]. ეს მთათა სისტემა ცნობილია, როგორც [[კორდილიერები]]. კორდილიერებს კონტინენტის სამხრეთის დიდი ნაწილი უკავიათ. კონტინენტის აღმოსავლეთ მხარე უკავია, შედარებით დაბალ და ფართობით უფრო მცირე ზომის მთათა სისტემას [[აპალაჩები|აპალაჩებს]].

კონტინენტის გეოლოგიურ საფუძველს წარმოადგენს ჩრდილოეთ ამერიკის ძველი [[კრატონი]], რომელსაც კონტინენტის 3/4, ასევე [[კანადის არქტიკული არქიპელაგი]]ს და [[გრენლანდია|გრენლანდიის]] მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავია. ამ კრატონის დაახ. 2/3 ნაწილი შედგება [[ნაწევი]] ფილებისაგან, [[მეტამორფული ქანები]]სა და [[გრანიტი]]საგან, კონტინენტის ამ ნაწილს [[კანადის ფარი|კანადის ფარს]] უწოდებენ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9019922|author=Encyclopædia Britannica|authorlink=Encyclopædia Britannica|title=Canadian Shield|accessdate=2009-02-10}}&lt;/ref&gt; კრატონის არეალი თარიღდება [[პალეოზოური ჯგუფი|პალეოზოური]] და [[კაინოზოური ჯგუფი|კაინოზოური]] ერებით. ამ ტერიტორიებზე მოიპოვებენ [[რკინა]]ს, [[ნიკელი|ნიკელს]], [[თუთია]]ს, [[სპილენძი|სპილენძს]], [[ოქრო]]ს, [[ტყვია]], [[მოლიბდენი|მოლიბდენს]] და [[ურანი (ელემენტი)|ურანს]]. ასევე [[არქტიკა]]ში აღმოჩენილია [[ალმასი]]ს შემცველი ფენები,&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120919163342/www.wired.com/science/planetearth/magazine/16-12/ff_diamonds_sb «Digging for Diamonds 24/7 Under Frozen Snap Lake»] [http://www.wired.com Wired.com].&lt;/ref&gt; კანადა [[რუსეთი]]სა და [[ბოტსვანა|ბოტსვანის]] შემდეგ ყველაზე მსხვილი ალმასის მომპოვებელი ქვეყანაა.

=== ცენტრალური ამერიკის გეოლოგია ===
ცენტრალური ამერიკა გეოლოგიური თვალსაზრისით, საკმაოდ აქტიურია. ამ ტერიტორიებზე ხშირია [[მიწისძვრა|მიწისძვრები]] და [[ვულკანი]]ს ამოფრქვევები. [[1976]] წელს [[გვატემალა]]ში მოხდა ძლიერი მიწისძვრა, რომლის შედეგადაც 23 000 ადამიანი დაიღუპა. [[ნიკარაგუა|ნიკარაგუის]] დედაქალაქ [[მანაგუა]]ში, მოხდა ორი ძლიერი მიწისძვრა — [[1931]] და [[1972]] წლებში, ბოლო მიწისძვრის შედეგად დაიღუპა დაახ. 5000 ადამიანი. სამი საკმაოდ ძლიერი მიწისძვრა მოხდა [[სალვადორი|სალვადორში]], ერთი [[1986]], ხოლო ორი [[2001]] წელს. [[2009]] წელს [[კოსტა-რიკა|კოსტა-რიკის]] ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილებში მოხდა მიწისძვრა, რომლის შედეგადაც დაიღუპა დაახ. 34 ადამიანი. ამავე წელს [[ჰონდურასი|ჰონდურასში]] მომხდარმა მიწისძვრამ 7 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.

ცენტრალურ ამერიკაში მრავალი მთათა სისტემაა, მათგან ყველაზე დიდია [[სიერა-მადრე-დე-ჩიაპასი]], ისაბელიას კორდილიერები და [[კორდილიერა-დე-ტალამანკა]].

== დემოგრაფია ==
[[ფაილი:Non-Native American Nations Control over N America 1750-2008.gif|thumb|left|ჩრდილოეთ ამერიკის მიწებზე არსებული კოლონიები და ქვეყნები 1750–2008 წლებში]]
[[ფაილი:Languages of the Americas (ka).png|thumb|სალაპარაკო ენები ამერიკის კონტინენტზე]]
[[ფაილი:Langs N.Amer.png|thumb|მშობლიური ენები აშშ-ის, კანადისა და გრენლანდიის ტერიტორიებზე]]
ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე ყველაზე გავრცელებული ენებია [[ინგლისური ენა|ინგლისური]], [[ფრანგული ენა|ფრანგული]] და [[ესპანური ენა|ესპანური]]. ტერმინი „ანგლო-ამერიკა“ გამოიყენება კონტინენტის იმ ქვეყნებთან მიმართებაში, რომელშიც მთავარი ენა [[ინგლისური ენა|ინგლისური]]ა, მაგ: [[აშშ]]-ში, [[კანადა]]ში (თუმცა კანადაში [[ინგლისური ენა|ინგლისურიც]] და [[ფრანგული ენა|ფრანგულიც]] ორივე სახელმწიფო ენაა), [[ბელიზი|ბელიზსა]] და [[კარიბები|კარიბებში]] ნაწილობრივ. [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკაში]] კი, რომელიც [[აშშ]]-ის სამხრეთ ნაწილსაც მოიცავს ძირითადი სალაპარაკო ენებია [[ესპანური ენა|ესპანური]] და [[პორტუგალიური ენა|პორტუგალიური]]. ეს გამოწვევულია [[XIX საუკუნე]]ში ამ ტერიტორიებზე არსებული ესპანური და პორტუგალიური კოლონიებით. ესპანური და პორტუგალიური ენები ასევე ძირითადი ენებია ლათინური ამერიკის დანარჩენ ქვეყნებში (გარდა [[ბელიზი]]სა), ასევე [[კარიბები]]ს გარკვეულ ნაწილში, [[მექსიკა]]ში და [[სამხრეთ ამერიკა|სამხრეთ ამერიკის]] ქვეყნებშიც ([[გაიანა|გაიანის]], [[სურინამი]]ს, [[საფრანგეთის გვიანა|საფრანგეთის გვიანის]] და [[ფოლკლენდის კუნძულები]]ს გარდა).

[[ფრანგული ენა]] კონტინენტზე მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, თუმცა მხოლოდ გარკვეულ რეგიონებში. ფრანგული ენა კონტინენტზე არსებული საურთიერთობო ენებიდან ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებულია. [[კანადა]] არის ორენოვანი ქვეყანა, [[ფრანგული ენა|ფრანგული]] ოფიციალური ენაა ინგლისურ ენასთან ერთად და მასზე კანადის პროვინცია [[კვებეკი]]ს მოსახლეობის 95 % ლაპარაკობს. [[ინგლისური ენა|ინგლისურთან]] ერთად [[ფრანგული ენა|ფრანგულია]] მთავარი სალაპარაკო ენა პროვინცია [[ნიუ-ბრანსუიკი|ნიუ-ბრანსუიკში]]. ფრანგულად ლაპარაკობენ [[ონტარიო]]ში (პროვინციაში ოფიციალური ენა ინგლისურია თუმცა დაახლოებით 600 000 ადამიანი ფრანგულად ლაპარაკობს), [[მანიტობა]]ში (ფრანგულიც და ინგლისურიც ორივე ოფიციალური ენებია), [[სენ-პიერი და მიკელონი|სენ-პიერი და მიკელონში]], ასევე [[აშშ]]ს შტატ [[ლუიზიანა]]ში (სადაც [[ფრანგული ენა|ფრანგულიც]] [[ინგლისური ენა|ინგლისურიც]] ოფიციალური ენებია), კუნძულ [[ჰაიტი]]ზე (კუნძულზე ფრანგულთან ერთად ოფიციალური ენა [[ჰაიტიური კრეოლი]]ა).

ეკონომიკურად კონტინენტის ყველაზე განვითარებული და მდიდარი ქვეყნებია [[აშშ]], [[კანადა]] და [[მექსიკა]], რომელიც სწრაფად მზარდი ინდუსტრიული ქვეყანაა, მან ბოლო ათწლეულის მანძილზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური პროგრესი განიცადა. ეკონომიკური განვითარების საშუალო დონე აქვთ [[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალური ამერიკისა]] და [[კარიბები|კარიბის]] ზღვის ქვეყნებს, ესენია: [[ბარბადოსი]], [[ტრინიდადი და ტობაგო]] და [[ანტიგუა და ბარბუდა]], რომლებსაც [[მექსიკა]]ზე მაღალი [[ეშპ ერთ მოსახლეზე|ეშპ]] მაშვენებელი აქვთ. [[პანამა]]სა და [[კოსტა-რიკა]]ს უფრო მაღალი [[ადამიანის განვითარების ინდექსი|აგი]] და [[მთლიანი შიდა პროდუქტი|მშპ]] მაშვენებელი აქვთ, ვიდრე ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებს.&lt;ref name=&quot;UNDP&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf|title=2010 Human development Report|publisher=United Nations Development Programme|pages=148–151|accessdate=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

კონტინენტის მოსახლეობა რასობრივი და ეთნიკური თვალსაზრისით მრავალფეროვანია. ძირითადი რასობრივი ჯგუფებია ინდოევროპელები, [[მეტისები]] და ზანგები. შედარებით მცირერიცხოვანი რასობრივი ჯგუფებია [[ინდიელები]] და აზიელები.

ჩრდილოეთ ამერიკა მრავალფეროვანია სოციალური და კულტურული თვალსაზრისითაც. [[აშშ]]-ისა და [[კანადა|კანადის]] კულტურაზე ბრიტანული გავლენა იგრძნობა XVII-XVIII საუკუნეებში აქ არსებული კოლონიების გამო. კონტინენტზე იგრძნობა ასევე ესპანური კულტურის კვალი, განსაკუთრებით კი მის სამხრეთ ნაწილებში. აქ მცხოვრებ ინდიელებს კი სრულიად განსხვავებული კულტურული ტრადიციები აქვთ. მათი კულტურა ფორმირდებოდა ჯერ კიდევ აქ არსებული [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ცივილიზაციის]] აყვავების პერიოდში, რომელმაც მნიშვნელოვნად შეცვალა კონტინენტის სამხრეთ ნაწილის კულტურა.

ჩრდილოეთ მექსიკის ქალაქები [[მონტერეი (მექსიკა)|მონტერეი]], [[ტიხუანა]], [[სიუდად-ხუარესი]] და [[მეხიკალი]] ამერიკული კულტურის ძლიერ ზეგავლენას განიცდიან, [[მონტერეი (მექსიკა)|მონტერეი]] უკვე ნამდვილ ამერიკულ ქალაქად გადაიქცა. «იმიგრაცია აშშ-ში» კანადიდან და მექსიკიდან ყოველწლიურად ათობით ათასი ადამიანი ცდილობს გადაკვეთოს აშშ-ის საზღვარი იმ იმედით, რომ იქ უფრო კარგ ცხოვრებას დაიწყებენ. ზოგი ამას ლეგალურად, ძირითადი ნაწილი კი არალეგალურად ცდილობს. ეს ყველაფერი რეგიონში აშშ-ის ეკონომიკურ სიძლიერეზე და იქ არსებულ სტაბილურ გარემოზე მეტყველებს.

=== მოსახლეობა ===
{{მთავარი|ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნების სია მოსახლეობის მიხედვით}}{{მთავარი|აგლომერაცია}}
[[ფაილი:Ciudad De Mexico.jpg|thumb|200px|[[მეხიკო]]]]
[[ფაილი:Empire State Building From NJ.jpg|thumb|200px|[[ნიუ-იორკი]]]]
[[ფაილი:L.A Financial district.JPG|thumb|200px|[[ლოს-ანჯელესი]]]]
[[ფაილი:Buckingham_Fountain_in_Chicago_at_night.jpg|thumb|200px|[[ჩიკაგო]]]]
ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებს შორის მოსახლეობის მხრივ პირველ ადგილზეა [[აშშ]], რომლის მოსახლეობა 313 827 000 ადამიანია.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/population/www/popclockus.html|publisher=U.S. Census Bureau|title=U.S. POPClock Projection}} Figure updated automatically.&lt;/ref&gt; შემდეგ მოდის [[მექსიკა]], რომლის მოსახლეობა 112 336 538 ადამიანია.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/sistemas/comunicados/AbrirArchivo.aspx?consec=17181&amp;a=2011&amp;m=3&amp;n=comunica.pdf |title=Resultados Definitivos Censo de Población y Vivienda 2010 |publisher=INEGI |date=2011-03-03 |accessdate=2012-05-23 |language=Spanish |archive-date=2011-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111201120126/http://www.inegi.org.mx/sistemas/comunicados/AbrirArchivo.aspx?consec=17181&amp;a=2011&amp;m=3&amp;n=comunica.pdf }}&lt;/ref&gt; მესამე ადგილზეა [[კანადა]], მოსახლეობის რაოდენობა — 33 476 688 ადამიანი.&lt;ref name=2011CensusData&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/120208/dq120208a-eng.htm?WT.mc_id=twtB2000 |title=2011 Census: Population and dwelling counts |date=February 8, 2012 |publisher=Statistics Canada|accessdate=February 8, 2012}}&lt;/ref&gt; [[კარიბები|კარიბებში]] რამდენიმე მილიონიანი ქვეყანაა, ესენია: [[კუბა]], [[დომინიკელთა რესპუბლიკა]], [[ჰაიტი]], [[პუერტო-რიკო]], [[იამაიკა]] და [[ტრინიდადი და ტობაგო]].&lt;ref name=&quot;cubastat&quot;&gt;[http://www.one.cu/aec2009/esp/20080618_tabla_cuadro.htm Anuario Estadístico de Cuba 2009. Edición 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716124826/http://www.one.cu/aec2009/esp/20080618_tabla_cuadro.htm |date=2010-07-16 }}, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Accessed on {{Nowrap|6 November}}, 2010. Note: An exchange rate of 1 CUC to 1.08 USD was used to convert GDP.[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210152814/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html |date=2016-02-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=prez&gt;{{cite web|url=http://www.presidencia.gob.do/app/pre_nuestro_pais.aspx?id=372|title=Presidencia de la República; Generalidades|accessdate=14 December 2009|archiveurl=https://archive.today/20120910100438/http://www.presidencia.gob.do/app/pre_nuestro_pais.aspx?id=372|archivedate=10 სექტემბერი 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |title=CIA - The World Factbook: Haiti |url=http://www.webcitation.org/5wu9PoobA |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=11 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/index.php |title=2010 U.S. Census Data |publisher=2010.census.gov |accessdate=6 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120215083619/http://2010.census.gov/2010census/data/index.php |archivedate=15 თებერვალი 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIA - The World Factbook: Jamaica |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jm.html |accessdate=11 June 2011 |publisher=Central Intelligence Agency |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224183714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jm.html |archivedate=24 დეკემბერი 2018 }}&lt;/ref&gt;

კონტინენტის დიდი ქალაქები აშშ-ის, კანადისა და მექსიკის გარდა, ასევე მდებარეობენ კარიბის ზღვის ქვეყნებშიც. ნიუ-იორკი და მეხიკო ჩრდ. ამერიკის ყველაზე დიდი ქალაქებია, მათი მოსახლეობა 8 მილიონ ადამიანზე მეტია, ჩრდ. და სამხ. ამერიკაში ასეთი სულ სამი ქალაქია – მეხიკო, ნიუ-იორკი და სან-პაულუ. შემდეგ მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მოდიან: [[ლოს-ანჯელესი]], [[ჩიკაგო]], [[ტორონტო]], [[ჰავანა]], [[სანტო-დომინგო]] და [[მონრეალი]]. აშშ-ის სამხრეთ რეგიონებში მდებარე სწრაფად მზარდი ქალაქებია — სამხრეთ კალიფორნია, [[ჰიუსტონი]], [[ფინიქსი]], [[მაიამი]], [[ატლანტა]] და [[ლას-ვეგასი]]. ამ რეგიონებში თბილი კლიმატი, ხელსაყრელი ეკონომიკური პირობები და ასევე მზარდი მრეწველობაა, რაც იმიგრანტთა დიდი რაოდენობით შემოსვლას იწვევს. აშშ-ის სამხრეთ საზღვართან არსებული მექსიკური ქალაქებიც სწრაფად მზარდია, ამის ნათელი მაგალითია [[ტიხუანა]]. ტიხუანის მოსაზღვრე ქალაქ სან-დიეგოშიც დიდი რაოდენობით იმიგრანტები ჩადიან ლათინური ამერიკიდან, აზიიდან და ევროპიდან. ქალაქების ასე სწრაფი ტემპით ზრდის გამო ქალაქებში წყლის დეფიციტი იქმნება, ამ ყველაფერს ხელს უწყობს რეგიონში ჰიდრო რესურსების ნაკლებობა.&lt;ref&gt;Cetron, Marvin J.; O'Toole, Thomas: ''[http://books.google.com/books?id=K_VGAAAAMAAJ Encounters with the future: a forecast of life into the 21st century]'', Mcgraw-Hill, April 1982, pg. 34&lt;/ref&gt;

ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე მდებარე 10 უდიდესი აგლომერაციიდან, რომელთა მოსახლეობა 5,5 მილიონზე მეტია 8 აშშ-ში მდებარეობს. ესენია: [[ნიუ-იორკის აგლომერაცია|ნიუ-იორკი]], [[ლოს-ანჯელესის აგლომერაცია|ლოს-ანჯელესი]], [[ჩიკაგოს აგლომერაცია|ჩიკაგო]] და [[დალას-ფორტ-უერთის აგლომერაცია|დალას-ფორტ-უერთი]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_NSRD_GCTPL2.US24PR&amp;prodType=table|title=Population and Housing Occupancy Status: 2010 - United States -- Metropolitan Statistical Area; and for Puerto Rico  more information 2010 Census National Summary File of Redistricting Data|work=2010 United States Census|publisher=United States Census Bureau, Population Division|date=14 April 2011|accessdate=14 April 2011}}&lt;/ref&gt; კონტინეტზე არსებულია ყველაზე დიდი აგლომერაციაა [[მეხიკოს აგლომერაცია|მეხიკო]], რომელიც მექსიკაში მდებარეობს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIA - The World Factbook: Mexico |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html |accessdate=20 June 2011 |publisher=Central Intelligence Agence |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034039/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html%20 |archivedate=25 დეკემბერი 2018 }}&lt;/ref&gt; 10 უდიდესი აგლომერაციიდან ერთი კანადაშიც მდებარეობს ესაა [[ტორონტოს აგლომერაცია|ტორონტო]].&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/prof/92-591/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CMA&amp;Code1=535__&amp;Geo2=PR&amp;Code2=35&amp;Data=Count&amp;SearchText=Toronto&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom= | title= Toronto, Ontario (Census metropolitan area) | author= Statistics Canada | authorlink=  | year= Census 2006 | accessdate= 29 January 2010 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20150114131145/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/prof/92-591/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CMA&amp;Code1=535__&amp;Geo2=PR&amp;Code2=35&amp;Data=Count&amp;SearchText=Toronto&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom= | archivedate= 14 იანვარი 2015 }}&lt;/ref&gt; ასევე დიდი აგლომერაციები მდებარეობს აშშ-ის სამხრეთ და ჩრდილოეთ საზღვრებთან: დეტროიტ-უინძორი და სან-დიეგო-ტიხუანა, ამ აგლომერაციებს დიდი ეკონომიკური და კულტურული რესურსები გააჩნიათ. ამ მეგაპოლისებს ყოველწლიურად საერთაშორისო გადაზიდვებითა და ვაჭრობით მილიონობით დოლარის მოგება აქვთ.

მეგაპოლისებთან ერთად ჩრდილოეთ ამერიკაში ასევე არის 11 მეგარეგიონი, რომელთა ტერიტორია მექსიკის, კანადისა და აშშ-ის საზღვრებშია მოქცეული. აშშ-ის ტერიტორიაზე მდებარე მეგარეგიონებია: [[არიზონა-სან-კორიდორი]], [[კასკადია]], [[ფლორიდა (მეგარეგიონი)|ფლორიდა]], [[დიდი ტბების მეგარეგიონი]] [[ფრონტ-რანგი]], [[აშშ-ის ყურის სანაპირო]], [[ჩრდილო-აღმოსავლეთის მეგაპოლისი]], [[პიემონტ ატლანტიკი]], [[ტეხასის სამკუთხედი]]. მექსიკისა და კანადის მეგარეგიონებია: [[კვებეკის დერეფანი]] და [[გოლდენ-ჰორსშუ]], რომელთა ტერიტორია ნაწილობრივ მოიცავს [[დიდი ტბების მეგარეგიონი]]სა და [[მექსიკა|მექსიკის]] ცენტრალურ ნაწილს.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''აგლომერაცია'''
| '''მოსახლეობა'''
| '''ფართობი (კმ²)'''
| '''ქვეყანა'''
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[მეხიკოს აგლომერაცია|მეხიკო]]
| 21 163 226
| 7346
| მექსიკა
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[ნიუ-იორკის აგლომერაცია|ნიუ-იორკი]]
| 18 897 109
| 17 405
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[ლოს-ანჯელესის აგლომერაცია|ლოს-ანჯელესი]]
| 12 828 837
| 12 562
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[ჩიკაგოს აგლომერაცია|ჩიკაგო]]
| 9 461 105
| 24 814
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[დალას-ფორტ-უერთის აგლომერაცია|დალას-ფორტ-უერთი]]
| 6 371 773
| 24 059
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[ტორონტოს აგლომერაცია|ტორონტო]]
| 6 054 191
| 7124
| კანადა
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[დელავერის აგლომერაცია|დელავერი]]
| 5 965 343
| 13 256
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[ჰიუსტონის აგლომერაცია|ჰიუსტონი]]
| 5 946 800
| 26 061
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[ვაშინგტონის აგლომერაცია|ვაშინგტონი]]
| 5 582 170
| 14 412
| აშშ
|- style=&quot;vertical-align: top; text-align: left;&quot;
| [[მაიამის აგლომერაცია|მაიამი]]
| 5 564 635
| 15 896
| აშშ
|}

== ეკონომიკა ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;float:right; border:1px solid #aaa; margin:10px&quot;
|- style=&quot;background:#dbdbdb;&quot;
! ადგილი
! ქვეყანა
! მშპ &lt;small&gt;(ეშპ, 2010)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;მილიონი [[ამერიკული დოლარი|დოლარი]]&lt;/small&gt;
|-
| 1 ||{{დროშა|აშშ}} || 14 657 800
|-
| 2 ||{{დროშა|მექსიკა}} || 1 629 917
|-
| 3 ||{{დროშა|კანადა}} || 1 330 272
|-
| 4 ||{{დროშა|კუბა}} || 125 500
|-
| 5 ||{{დროშა|დომინიკელთა რესპუბლიკა}} || 85 391
|-
| 6 ||{{დროშა|გვატემალა}} || 69 958
|-
| 7 ||{{დროშა|კოსტა-რიკა}} || 51 130
|-
| 8 ||{{დროშა|პანამა}} || 43 725
|-
| 9 ||{{დროშა|სალვადორი}} || 43 640
|-
| 10 ||{{flag|ჰონდურასი}}  || 33 537
|}

აშშ-ს, მექსიკასა და კანადას მნიშვნელოვანი, მრავალმხრივი და ძლიერი ეკონომიკური სისტემები აქვთ. აშშ კონტინენტის და ასევე მსოფლიოს ყველაზე დიდი ეკონომიკური რესურსების მქონე ქვეყანაა.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html &quot;United States, Economy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%20 |date=2018-12-25 }} [https://www.cia.gov U.S. Central Intelligence Agence]. Accessed June 2011.&lt;/ref&gt; [[2011]] წელს აშშ-ის [[ქვეყანათა სია მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე|მშპ მაჩვენებელი ერთ სულ მოსახლეზე]] 47 200 [[ამერიკული დოლარი|დოლარი]] იყო, იგი ამ მაჩვენებლით პირველია კონტინენტზე. აშშ-ის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი|მშპ-ის]] 76,7 % მომსახურეობის სფერო მოიცავს, 22,2 % მრეწველობა, ხოლო 1,2 % სოფლის მეურნეობა. კანადას აშშ-ის მსგავსი ეკონომიკური პოლიტიკა აქვს მომსახურეობის სფეროში, მრეწველობასა და სოფლის მეურნეობაში.&lt;ref name=&quot;cia-ca&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html &quot;Canada, Economy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html |date=2019-04-30 }} [https://www.cia.gov U.S. Central Intelligence Agence]. Accessed June 2011.&lt;/ref&gt; მისი [[ქვეყანათა სია მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე|მშპ მაჩვენებელი ერთ სულ მოსახლეზე]] 39 400 [[ამერიკული დოლარი|დოლარია]] [[2010]] წლის მონაცემებით.&lt;ref name=&quot;cia-ca&quot;/&gt; მშპ-ის 78 % მომსახურეობის სფეროს მოიცავს, 20 % მრეწველობას და 2 % სოფლის მეურნეობას.&lt;ref name=&quot;cia-ca&quot;/&gt; მექსიკის [[ქვეყანათა სია მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე|მშპ მაჩვენებელი ერთ სულ მოსახლეზე]] 15 113 [[ამერიკული დოლარი|დოლარია]], ის ამ მაჩვენებლით მე-11 ადგილზეა მსოფლიოში.&lt;ref name=&quot;imf-mx&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&amp;pr.y=9&amp;sy=2009&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=273&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CGGXWDG_NGDP&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2010 |publisher=IMF |accessdate=5 March 2011}}&lt;/ref&gt; მექსიკა იყენებს, როგორც მოძველებულ, ასევე ახალ სოფლის მეურნეობის სისტემებს.&lt;ref name=&quot;cia-mex&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html &quot;Mexico, Economy.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225034039/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html%20 |date=2018-12-25 }} [https://www.cia.gov U.S. Central Intelligence Agence]. Accessed June 2011.&lt;/ref&gt; მექსიკის ეკონომიკის ზრდას უზრუნველყოფს [[ნავთობი]], წარმოებული საქონლის ექსპორტი, მძიმე მრეწველობა, ელექტროტექნიკის და ავტომობილების წარმოება, კვების მრეწველობა, სამშენებლო სფერო, საბანკო და ფინანსური მომსახურეობის სფერო.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stratfor.com/global_market_brief_mexico_sees_decline_remittances |title=Stratfor Global Market - Mexico |publisher=Stratfor |date=30 August 2007 |accessdate=30 May 2010}}&lt;/ref&gt;

ჩრდილოეთ ამერიკის ეკონომიკა შედგება სამი ძირითადი სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანებისგან.&lt;ref name=&quot;UANL&quot;/&gt; ესენია: ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA), [[კარიბები]]ს კავშირი (CARICOM) და ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემა (CACM).&lt;ref name=&quot;UANL&quot; /&gt; ამ სამი გაერთიანებიდან აშშ მხოლოდ ორის მონაწილეა. ასევე არსებობს კიდევ დიდი სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანება, კანადისა და კოსტა-რიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (CCRFTA), რომლის მეშვეობითაც სავაჭრო ურთიერთობები მყარდება სხვა ქვეყნებთანაც ცენტრალურ ამერიკასა და კარიბებში.

ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (NAFTA) ყველაზე დიდი სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანებაა მსოფლიოში.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Regional Trade Blocs |url=http://ucatlas.ucsc.edu/trade/subtheme_trade_blocs.php |publisher=UCSC |accessdate=10 June 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701135703/http://ucatlas.ucsc.edu/trade/subtheme_trade_blocs.php |date=1 ივლისი 2011 }}&lt;/ref&gt; ეს გაერთიანება შექმნა [[1994]] წელს, მიზანი კი იყო ეკონომიკური თანამშრომლობის გზით ერთად აღმოეფხვრათ სავაჭრო სფეროში არსებული ბარიერები ჩრდილოეთ ამერიკის სამ ქვეყანას ([[აშშ]], [[მექსიკა]], [[კანადა]]).&lt;ref&gt;{{Citation |title=North American Free Trade Agreement |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/418784/North-American-Free-Trade-Agreement-NAFTA |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ კანადასა და აშშ-ს უკვე ჰქონდათ გატარებული რეფორმები სავაჭრო სფეროში და დღესაც აგრძელებენ (კანადისა და აშშ-ის სავაჭრო ურთიერთობები) ტვირთების საერთაშორისო გადასახადებისგან განთავისუფლებას,&lt;ref&gt;{{citation |title=CRS Report for Congress: United States-Canada Trade and Economic Relationship - Prospects and Challenges |url=http://www.nationalaglawcenter.org/assets/crs/RL33087.pdf |publisher=Congress Research Service |last=Fergusson |first=Ian |accessdate=9 June 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806171755/http://www.nationalaglawcenter.org/assets/crs/RL33087.pdf |date=6 აგვისტო 2006 }}&lt;/ref&gt; NAFTA-მ მაინც დართო მექსიკას ნება ჰქონოდა თავისუფალი სავაჭრო პოლიტიკა. NAFTA-ს ხელშეკრულებით გაუქმდა სატვირთო ტარიფები, რომელიც მანამდე იყო. ეს ყველაფერი კი ყოველწლიურად ზრდიდა ამ ქვეყნებს შორის საერთო ტვირთბრუნვის მოცულობას და [[2010]] წელს ამ მაჩვენებელმა რეკორდულ ნიშნულს მიაღწია, NAFTA-ს ქვეყნებმა 24,3 პროცენტიანი ზრდა ნახეს, რომელიც 791 მილიარდ [[ამერიკული დოლარი|დოლარს]] შეადგენდა. NAFTA-ს [[მშპ]] მსოფლიოში ყველაზე დიდია და იგი შეადგენს 17,617 ტრილიონ [[ამერიკული დოლარი|დოლარს]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2010&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C943%2C963%2C686%2C616%2C688%2C223%2C518%2C516%2C728%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C522%2C278%2C622%2C692%2C156%2C694%2C624%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C716%2C321%2C456%2C243%2C722%2C248%2C942%2C469%2C718%2C253%2C724%2C642%2C576%2C643%2C936%2C939%2C961%2C644%2C813%2C819%2C199%2C172%2C184%2C132%2C524%2C646%2C361%2C648%2C362%2C915%2C364%2C134%2C732%2C652%2C366%2C174%2C734%2C328%2C144%2C258%2C146%2C656%2C463%2C654%2C528%2C336%2C923%2C263%2C738%2C268%2C578%2C532%2C537%2C944%2C742%2C176%2C866%2C534%2C369%2C536%2C744%2C429%2C186%2C433%2C925%2C178%2C869%2C436%2C746%2C136%2C926%2C343%2C466%2C158%2C112%2C439%2C111%2C916%2C298%2C664%2C927%2C826%2C846%2C542%2C299%2C967%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&amp;s=PPPGDP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=41&amp;pr.y=16 |title=2010 Report Countries by GDP (PPP) |publisher=IMF |date=14 September 2006 |accessdate=31 October 2011}}&lt;/ref&gt; ეს ყველაფერი კი აშშ-ის ეკონომიკის სიძლიერის მაშვენებელია, მისი ეკონომიკა მსოფლიოში ყველაზე დიდი და ძლიერია. [[2011]] წელს აშშ-ის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]]ს საერთო მოცულობამ 15.094 ტრილიონი [[ამერიკული დოლარი|დოლარი]] შეადგინა, ის ამ მაშვენებლით მსოფლიოში პირველ ადგილზეა ქვეყნებს შორის.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=10&amp;sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=111&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|title=United States|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 22, 2012}}&lt;/ref&gt; NAFTA-ს წევრ მექსიკასა და კანადასაც უდიდესი ეკონომიკა გააჩნიათ, აშშ მათთვის ყველაზე დიდი სავაჭრო პარტნიორია.&lt;ref&gt;{{cite web |title=United States Foreign Trade Highlights |url=http://www.census.gov/foreign-trade/statistics/highlights/top/top1012yr.html |publisher=United States of America Bureau of the Census}}&lt;/ref&gt; ასევე კანადა და მექსიკაც ერთმანეთისთვის დიდი სავაჭრო პარტნიორები არიან.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Canadian Manufacturing Association |url= http://www.canadianmanufacturing.com/general/increase-bilateral-trade-between-nafta-countries-cme-32091 |accessdate= 9 June 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110604035537/http://www.canadianmanufacturing.com/general/increase-bilateral-trade-between-nafta-countries-cme-32091 |archivedate= 4 ივნისი 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mexico Free Trade Agreements |url=http://www.fas.org/sgp/crs/row/R40784.pdf |accessdate=9 June 2011 |archive-date=12 აპრილი 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412180542/https://web.archive.org/web/20110623092721/http://www.fas.org/sgp/crs/row/R40784.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[კარიბები]]ს კავშირს (CARICOM) ხელი მოეწერა [[1973]] წელს და მასში გაერთიანდა 15 ქვეყანა. [[2000]] წელს CARICOM-ის ვაჭრობის საერთო მოცულობამ 96 მილიარდი [[ამერიკული დოლარი|დოლარი]] შეადგინა. CARICOM-ის ქვეყნებს შემუშავებული აქვთ საერთო საპასპორტო სისტემა, რომელიც ახლაც ძალაშია. ბოლო ათწლეულის მანძილზე კავშირი ორიენტირებული იყო ძირითადად თავისუფალი ვაჭრობის  სისტემის მისაღებად, მათ შეიმუშავეს ეს სისტემა და ახლა უკვე მოქმედებს CARICOM-ის ქვეყნებს შორის.
[[ფაილი:TAFTA.png|thumb|მარჯვნივ|350px|ტრანსატლანტიკური სავაჭრო ზონის ქვეყნები]]
ცენტრალური ამერიკის სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანება (CACM) შეიმუშავეს და მიიღეს [[1961]] წელს. ეს ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებისთვის პირველი მსხვილმასშტაბიანი ეკონომიკური თანამშრომლობის აქტი იყო. [[1990]]-იანი წლები ამ გაერთიანებისთვის ყველაზე კარგი პერიოდი იყო, თუმცა ამ გაერთიანების (CACM) როლი შესუსტდა მას შემდეგ, რაც შეიქმნა დომინიკელთა რესპუბლიკისა და ცენტრალური ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმება (CAFTA-DR).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Central American Community and Market |url=http://www.infoplease.com/ce6/history/A0811094.html |publisher=Pearson Education |accessdate=9 June 2011}}&lt;/ref&gt; CAFTA-DR-ის შეთანხმებაში თავიდან 5 ცენტრალური ამერიკის ქვეყანა, დომინიკელთა რესპუბლიკა და აშშ გაერთიანდნენ. CAFTA-DR გაერთიანების წევრი ქვეყნები ცდილობდნენ ისეთივე თავისუფალი სავაჭრო ზონა შეექმნათ, როგორიც NAFTA-ს წევრ ქვეყნებს შორის იყო. კანადამ დაამყარა CAFTA-DR-ის ქვეყნებთან ისეთივე სავაჭრო კონტაქტები, როგორიც აშშ-თან ჰქონდა.

ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებს ასევე აქვთ ინტერ-კონტინენტალური სავაჭრო გაერთიანება. [[მექსიკა]] G3 თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებით თანამშრომლობს [[კოლუმბია]]სთან და [[ვენესუელა]]სთან. [[აშშ]] ტრანსატლანტიკური თავისუფალი ვაჭრობის ზონის ფარგლებში თანამშრომლობს [[ევროკავშირი]]ს ქვეყნებთან, აშშ ასევე თანამშროლობს აშშ-ახლო აღმოსავლეთის თავისუფალი სავაჭრო ზონის ფარგლებში ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებთან, ხოლო წყნარი ოკეანის სტრატეგიულ-ეკონომიკური პარტნიორობის შეთანხმებით (TPP) აშშ თანამშრომლობს [[სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია|სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის]], [[ავსტრალია|ავსტრალიისა]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] ქვეყნებთან.

== ინფრასტრუქტურა ==
[[ფაილი:PanAmericanHwy.png|thumb|| [[პანამერიკული გზატკეცილი]], მოიცავს [[სამხრეთი ამერიკა|სამხრეთ ამერიკასაც]]]]
[[ფაილი:Class1rr.png|thumb|left|ჩრდილოეთ ამერიკის მთავარი საგზაო სისტემა]]
[[პანამერიკული გზატკეცილი]] წარმოადგენს ამერიკის ყველაზე გრძელ და მნიშვნელოვან საგზაო ქსელს, რომლის საერთო სიგრძე დაახ. 48 000 [[კილომეტრი|კმ-ია]]. ამ გზატკეცილს მრავალი განშტოება აქვს, ჩრდილო და სამხრეთ ამერიკაში. [[აშშ]]-სა და [[კანადა]]ში ამ გზის განშტოებები ოფიციალურად მას არ ეკუთვნის, თუმცა ჩვეულებრივ უერთდება [[პანამერიკული გზატკეცილი|პანამერიკულ გზატკეცილს]] და წარმოქმნის კონტინენტის ძლიერ და ერთიან საგზაო სისტემას. [[სამხრეთი ამერიკა|სამხრეთ ამერიკაში]] [[პანამერიკული გზატკეცილი]]ს საერთო სიგრძე დაახ. 26 000 [[კილომეტრი|კმ-ს]] შეადგენს.

კონტინენტის ტერიტორიაზე, პირველი ტრანსკონტინენტური სარკინიგზო მონაკვეთი [[აშშ]]-ში აშენდა [[1860]]-იან წლებში. ეს სარკინიგზო მონაკვეთი [[აშშ]]-ის აღმოსავლეთ ნაწილს [[კალიფორნია]]სთან და [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროსთან აკავშირებდა. [[1869]] წლის [[10 მაისი|10 მაისს]] დასრულდა ამ მონაკვეთის მშენებლობა, ეს მოვლენა ე. წ «ოქროს ლურსმნის» სახელითაა ცნობილი. ამ მონაკვეთის საშუალებით შეიქმნა ქვეყნის ერთიანი მექანიზირებული სატრანსპორტო ქსელი, ამ ქსელმა სერიოზული ეკონომიკური მოგება მოიტანა და ასევე მან შეცვალა მანამდე არსებული ე. წ ეტლების სავაგონო სისტემით გადაადგილება. [[კანადა|კანადის]] მთავარი სარკინიგზო მაგისტრალის სიგრძე [[1867]] წელს უკვე დაახ. 2055 [[კილომეტრი|კმ-ს]] აღწევდა. ეს მაგისტრალი ერთმანეთთან აერთებდა [[პორტლენდი|პორტლენდს]], [[მეინი|მეინს]] და [[ახალი ინგლისი]]ს სამ შტატს, ასევე ჰურონის პორტს, [[მიჩიგანის შტატი|მიჩიგანის შტატს]], სარნიასა და [[ონტარიო]]ს.

ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნების უმრავლესობა იყენებს ერთიან სატელეფონო ნუმერაციის სისტემას, რომელსაც ჩრდილოეთ ამერიკის ნუმერაციული სისტემა (NANP). ეს სისტემა ინტეგრირებულია საერთო სატელეფონო ნუმერაციულ სისტემასთან, ამ სისტემას იყენებს [[აშშ]] და მის დაქვემდებარებაში მყოფი ქვეყნები, [[კანადა]], [[ბერმუდის კუნძულები]] და [[კარიბები]]ს 17 ქვეყანა.

== რეგიონები ==
ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტი გეოგრაფიულად იყოფა მრავალ რეგიონებად და [[სუბრეგიონი|სუბრეგიონებად]]. კონტინენტი მოიცავს მრავალ კულტურულ, ეკონომიკურ და გეოგრაფიულ რეგიონს. ეკონომიკური რეგიონები შეიძლება ასევე მივაკუთვნოთ სავაჭრო ბლოკებს, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს ''ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებაში (NAFTA)'' შემავალი ქვეყნების ტერიტორიებსა და ''ცენტრალური ამერიკის საინტეგრაციო სისტემაში (CACM)'' შემავალი ქვეყნების ტერიტორიებს. კულტურული თვალსაზრისით, კონტინენტი შეიძლება დაიყოს ანგლო-ამერიკულ და ლათინოამერიკულ რეგიონებად. ანგლო-ამერიკა მოიცავს კონტინენტის ჩრდილოეთ ნაწილს, [[ბელიზი|ბელიზსს]] და [[კარიბები|კარიბებს]], ინგლისურენოვანი მოსახლეობით. რეგიონი მოიცავს ასევე ფრანგულენოვან [[ლუიზიანა]]სა და [[კვებეკი]]ს შტატებს.

ჩრდილოეთ ამერიკა ასევე მოიცავს ორ რეგიონს, ესენია: [[ცენტრალური ამერიკა]] და [[კარიბები]].&lt;ref name=BritannicaCA&gt;{{cite encyclopedia|title=Central America|url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861670266/Central_America.html|publisher=Encarta Encyclopedia|accessdate=30 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091103174029/http://encarta.msn.com/dictionary_1861670266/Central_America.html|archivedate=3 ნოემბერი 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Caribbean|url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Caribbean|publisher=The Free Dictionary|accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt; ტერმინი „ჩრდილოეთი ამერიკა“ გამოიყენება, როგორც მთლიანი კონტინენტის ასევე, მხოლოდ [[კანადა|კანადის]], [[მექსიკა|მექსიკის]], [[აშშ]]-ისა და [[გრენლანდია|გრენლანდიის]] აღსანიშნავად.&lt;ref name=&quot;CIAGreenland&quot;&gt;{{cite web |title=CIA - The World Factbook -- North America |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/wfbExt/region_noa.html |accessdate=20 June 2011 |publisher=Central Intelligence Agency |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623043844/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/wfbExt/region_noa.html |archivedate=23 ივნისი 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eNotes&quot;&gt;{{cite web |title=North America: World of Earth Science |url=http://www.enotes.com/earth-science/north-america |accessdate=20 June 2011 |publisher=eNotes Inc.}}&lt;/ref&gt;

კონტინენტის უდიდესი ქვეყნებია: [[კანადა]] და [[აშშ]], ეს ქვეყნები თავის მხრივ იყოფა რეგიონებად. კანადა იყოფა შემდეგ რეგიონებად: ბრიტანეთის კოლუმბიის სანაპირო, კანადის პრერიები, ცენტრალური კანადა, ატლანტის კანადა და ჩრდილოეთი კანადა. ზოგიერთი რეგიონი კი იყოფა [[სუბრეგიონი|სუბრეგიონებად]]. [[აშშ]]-ის რეგიონებია: [[ახალი ინგლისი]], შუა-ატლანტიკური შტატები, ჩრდილო-აღმოსავლეთის ცენტრალური შტატები, ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალური შტატები, სამხრეთ-ატლანტიკური შტატები, სამხრეთ-აღმოსავლეთის ცენტრალური შტატები, სამხრეთ-დასავლეთის შტატები, მთოვანი შტატები, წყნარ-ოკეანური შტატები. კონტინენტი ასევე მოიცავს მრავალ მეგარეგიონებსაც, მაგ: [[დიდი ტბების მეგარეგიონი]]. კონტინენტზე ასევე მრავალი [[მეგაპოლისი]]ა.

== პოლიტიკური რუკა ==
=== დამოუკიდებელი ქვეყნები (ან მათი ადმინისტრაციული ერთეულები) ===
ჩრდილოეთ ამერიკაში მდებარეობს 23 დამოუკიდებელი ქვეყანა და 1 დამოუკიდებელი ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეული ([[დანია|დანიის]] 1 ავტონომიური ოლქი: [[გრენლანდია]]).
[[ფაილი:North America-ru.png|მინი|250პქ|მარჯვნივ|ჩრდილოეთ ამერიკის პოლიტიკური რუკა]]
[[ფაილი:CIA map of Central America.png|thumb|250პქ|[[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალური ამერიკის]] პოლიტიკური რუკა]]
[[ფაილი:CIA map of the Caribbean.png|thumb|250პქ|[[კარიბები]]ს პოლიტიკური რუკა]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa;&quot;
|- style=&quot;background:#ececec;&quot;
! №
! ქვეყნები და ავტონომიები
! [[მსოფლიოს ქვეყნები ფართობის მიხედვით|ფართობი]]&lt;br /&gt;(კმ²)
! [[მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით|მოსახლეობა]]&lt;br /&gt;(2008 წ)
! [[ქვეყნების სია მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით|სიმჭიდროვე]]&lt;br /&gt;(ად./კმ²)
! დედაქალაქი
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''ჩრდილოეთ ამერიკა'''
|-
| 1
| {{დროშა|კანადა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|9 984 670}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|33 573 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3,4
| [[ოტავა]]
|-
| 2
| {{დროშა|გრენლანდია}} ([[დანია|დან]].)
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|2 166 086}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|57 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 0,026
| [[ნუუკი]]
|-
| 3
| {{დროშა|მექსიკა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|1 964 375}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|112 322 757}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 57,1
| [[მეხიკო]]
|-
| 4
| {{დროშა|აშშ}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|9 629 091}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|311 630 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 32,7
| [[ვაშინგტონი]]
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''კარიბები'''
|-
| 5
| {{დროშა|ანტიგუა და ბარბუდა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|442}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|88 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 199,1
| [[სენტ-ჯონზი (ანტიგუა და ბარბუდა)|სენტ-ჯონზი]]
|-
| 6
| {{დროშა|ბაჰამის კუნძულები}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|13 943}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|342 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 24,5
| [[ნასაუ (ბაჰამის კუნძულები)|ნასაუ]]
|-
| 7
| {{დროშა|ბარბადოსი}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|430}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|256 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 595,3
| [[ბრიჯტაუნი (ბარბადოსი)|ბრიჯტაუნი]]
|-
| 8
| {{დროშა|კუბა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|109 886}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|11 204 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 102,0
| [[ჰავანა]]
|-
| 9
| {{დროშა|დომინიკა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|751}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|67 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 89,2
| [[როზო]]
|-
| 10
|{{დროშა|დომინიკელთა რესპუბლიკა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|48 671}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|10 090 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 207,3
| [[სანტო-დომინგო]]
|-
| 11
| {{დროშა|გრენადა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|344}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|104 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 302,3
| [[სენტ-ჯორჯესი (გრენადა)|სენტ-ჯორჯესი]]
|-
| 12
| {{დროშა|ჰაიტი}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|27 750}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|10 033 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 361,5
| [[პორტ-ო-პრენსი]]
|-
| 13
| {{დროშა|იამაიკა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|10 991}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|2 719 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 247,4
| [[კინგსტონი (იამაიკა)|კინგსტონი]]
|-
| 14
| {{დროშა|სენტ-კიტსი და ნევისი}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|261}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|52 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 199,2
| [[ბასტერი]]
|-
| 15
| {{დროშა|სენტ-ლუსია}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|539}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|172 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 319,1
| [[კასტრი]]
|-
| 16
| {{დროშა|სენტ-ვინსენტი და გრენადინები}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|389}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|109 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 280,2
| [[კინგსტაუნი]]
|-
| 17
| {{დროშა|ტრინიდადი და ტობაგო}}&lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;Depending on definitions, Aruba, Bonaire, Curaçao, Panama, and Trinidad and Tobago have territory in either or both of North and South America.&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|5 130}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|1 339 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 261,0
| [[პორტ-ოვ-სპეინი]]
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''ცენტრალური ამერიკა'''
|-
| 18
| {{დროშა|ბელიზი}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|22 966}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|307 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 13,4
| [[ბელმოპანი]]
|-
| 19
| {{დროშა|კოსტა-რიკა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|51 100}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|4 579 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 89,6
| [[სან-ხოსე (კოსტა-რიკა)|სან-ხოსე]]
|-
| 20
| {{დროშა|სალვადორი}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|21 041}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|6 163 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 293,0
| [[სან-სალვადორი]]
|-
| 21
| {{დროშა|გვატემალა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|108 889}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|14 027 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 128,8
| [[გვატემალა (ქალაქი)|გვატემალა]]
|-
| 22
| {{დროშა|ჰონდურასი}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|112 492}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|7 466 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 66,4
| [[ტეგუსიგალპა]]
|-
| 23
| {{დროშა|ნიკარაგუა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|130 373}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|5 743 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 44,1
| [[მანაგუა]]
|-
| 24
| {{დროშა|პანამა}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|75 417}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|3 454 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 45,8
| [[პანამა (ქალაქი)|პანამა]]
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot; class=&quot;sortbottom&quot;
|
! სულ
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|24 486 027}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|549 923 757}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 22,5
|
|}

=== დამოკიდებული ტერიტორიები ===
ჩრდილოეთ ამერიკაში მდებარეობს [[დიდი ბრიტანეთი]]ს, [[საფრანგეთი]]ს, [[ნიდერლანდები]]ს და [[აშშ]]-ის კუთვნილი 20 დამოკიდებული ტერიტორია.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa;&quot;
|- style=&quot;background:#ececec;&quot;
! №
! ტერიტორია
! მეტროპოლია
! [[მსოფლიოს ქვეყნები ფართობის მიხედვით|ფართობი]]&lt;br /&gt;(კმ²)
! [[მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით|მოსახლეობა]]&lt;br /&gt;(2008 წ)
! [[ქვეყნების სია მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით|სიმჭიდროვე]]&lt;br /&gt;(ად./კმ²)
! დედაქალაქი
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''ჩრდილოეთ ამერიკა'''
|-
| 1
| {{დროშა|ბერმუდის კუნძულები}}
| [[დიდი ბრიტანეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|54}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|65 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1203,7
| [[ჰამილტონი (ბერმუდის კუნძულები)|ჰამილტონი]]
|-
| 2
| {{დროშა|სენ-პიერი და მიკელონი}}
| [[საფრანგეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|242}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|6 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 24,8
| [[სენ-პიერი (ქალაქი)|სენ-პიერი]]
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''კარიბები'''
|-
| 3
| {{დროშა|ანგილია}}
| [[დიდი ბრიტანეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|91}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|15 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 164,8
| [[ვალი (ანგილია)|ვალი]]
|-
| 4
| {{დროშა|არუბა}}
| [[ნიდერლანდები]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|180}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|107 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 594,4
| [[ორანესტადი (არუბა)|ორანესტადი]]
|-
| 5
| [[ფაილი:Flag of Bonaire.svg|20px]] [[ბონეირი]]
| [[ნიდერლანდები]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|294}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|12 093}}&lt;ref name=&quot;nethant&quot;&gt;Population estimates are taken from the {{cite web | author=Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles | title=Statistical information: Population | url=http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | publisher=Government of the Netherlands Antilles | accessdate=14 October 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501150627/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | archivedate=1 მაისი 2010 }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 41,1
| [[კრალენდეიკი]]
|-
| 6
| {{დროშა|ბრიტანეთის ვირჯინის კუნძულები}}
| [[დიდი ბრიტანეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|151}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|23 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 152,3
| [[როუდ-ტაუნი]]
|-
| 7
| {{დროშა|კაიმანის კუნძულები}}
| [[დიდი ბრიტანეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|264}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|56 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 212,1
| [[ჯორჯტაუნი (კაიმანის კუნძულები)|ჯორჯტაუნი]]
|-
| 8
| {{დროშა|კიურასაო}}
| [[ნიდერლანდები]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|444}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|140 794}}&lt;ref name=&quot;nethant&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 317,1
| [[ვილემსტადი]]
|-
| 9
| {{დროშა|გვადელუპა}}
| [[საფრანგეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|1 628}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|401 784}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=971&amp;annee=2008 |title=Insee - Populations légales 2008 - 971-Guadeloupe |publisher=Insee.fr |accessdate=31 October 2011}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 246,7
| [[ბას-ტერი]]
|-
| 10
| {{დროშა|მარტინიკა}}
| [[საფრანგეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|1 128}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|397 693}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=972&amp;annee=2008 |title=Insee - Populations légales 2008 - 972-Martinique |publisher=Insee.fr |accessdate=31 October 2011}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 352,6
| [[ფორ-დე-ფრანსი]]
|-
| 11
| {{დროშა|მონსერატი}}
| [[დიდი ბრიტანეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|102}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|6 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 58,8
| [[პლიმუთი (მონსერატი)|პლიმუთი]]; [[ბრეიდსი (მონსერატი)|ბრეიდსი]]
|-
| 12
| [[ნავასა (კუნძული)|ნავასა]]
| [[აშშ]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|5}}&lt;ref name=&quot;areacia&quot;&gt;Land area figures taken from {{cite web | title=The World Factbook: 2010 edition | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html | publisher=Government of the United States, Central Intelligence Agency | accessdate=14 October 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html | archivedate=31 იანვარი 2014 }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|0}}&lt;ref name=&quot;popcia&quot;&gt;These population estimates are for 2010, and are taken from {{cite web | title=The World Factbook: 2010 edition | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html | publisher=Government of the United States, Central Intelligence Agency | accessdate=14 October 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20 | archivedate=25 დეკემბერი 2018 }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 0,0
|&amp;nbsp;—
|-
| 13
| {{დროშა|პუერტო-რიკო}}
| [[აშშ]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|8 870}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|3 982 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 448,9
| [[სან-ხუანი (პუერტო-რიკო)|სან-ხუანი]]
|-
| 14
| [[ფაილი:Flag of Saba.svg|20px]] [[საბა (კუნძული)|საბა]]
| [[ნიდერლანდები]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|13}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|1 537}}&lt;ref name=&quot;nethant&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 118,2
| [[ბოტომი]]
|-
| 15
| {{დროშა|სენ-ბართელმი}}
| [[საფრანგეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|21}}&lt;ref name=&quot;areacia&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|7 448}}&lt;ref name=&quot;popcia&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 354,7
| [[გუსტავია]]
|-
| 16
| {{დროშა|სენ-მარტენი}}
| [[საფრანგეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|54}}&lt;ref name=&quot;areacia&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|29 820}}&lt;ref name=&quot;popcia&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 552,2
| [[მარიგო (სენ-მარტენი)|მარიგო]]
|-
| 17
| [[ფაილი:Flag of Sint Eustatius.svg|20px]] [[სინტ-ესტატიუსი]]
| [[ნიდერლანდები]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|21}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|2 739}}&lt;ref name=&quot;nethant&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 130,4
| [[ორანესტადი (სინტ-ესტატიუსი)|ორანესტადი]]
|-
| 18
| [[ფაილი:Flag of Sint Maarten.svg|20px]] [[სინტ-მარტენი]]
| [[ნიდერლანდები]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|34}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|40 009}}&lt;ref name=&quot;nethant&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1176,7
| [[ფილიპსბურგი (სინტ-მარტენი)|ფილიპსბურგი]]
|-
| 19
| {{დროშა|ტერქსისა და კაიკოსის კუნძულები}}
| [[დიდი ბრიტანეთი]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|948}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|33 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 34,8
| [[კოკბერნ-ტაუნი]]
|-
| 20
| {{დროშა|აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები}}
| [[აშშ]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|347}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|110 000}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 317,0
| [[შარლოტ-ამალია]]
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot; class=&quot;sortbottom&quot;
|
! სულ
|
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|14 891}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| {{nts|5 436 917}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 365,1
|
|}

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[სამხრეთი ამერიკა]]
* [[ნეარქტიკის ოლქი]]
* [[ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაცია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commons category|North America}}
* [http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004100/index.shtml სრული ინფორმაცია]
* [http://www.geohive.com/earth/pop_region.aspx დემოგრაფიული ინფორმაცია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024163234/http://www.geohive.com/earth/pop_region.aspx |date=2012-10-24 }}
* [[commons:Category:Atlas of North America|ვიკისაწყობი - ჩრდილოეთ ამერიკის ატლასი]]
* [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm UN Statistics Division: კონტინენტის გეოგრაფიული რეგიონები, სუბ-რეგიონები, გამოყოფილი ეკონომიკური ჯგუფები]
* [http://www.answers.com/topic/north-america Houghton Mifflin Company, &quot;ჩრდილოეთი ამერიკა&quot;]
* [http://www.coha.org/ ინფორმაცია დასავლეთ ნახევარსფეროს შესახებ]
* [http://www.conahec.org/ ჩრდილოეთ ამერიკის საგანმანათლებლო კონსორციუმები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119013933/https://www.conahec.org/ |date=2016-01-19 }}
* [http://www.reference.com/browse/crystal/23124 Crystal Reference Encyclopedia, &quot;ჩრდილოეთი ამერიკა&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229220351/http://www.reference.com/browse/crystal%2F23124 |date=2010-12-29 }}

== სქოლიო ==
&lt;div style=&quot;height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;&quot; class=&quot;scrollbox&quot;&gt;
{{reflist|colwidth=30em}}
&lt;/div&gt;

{{მსოფლიოს კონტინენტები}}
{{მსოფლიოს რეგიონები}}


[[კატეგორია:კონტინენტები]]
[[კატეგორია:ჩრდილოეთი ამერიკა]]</text>
      <sha1>2d6forv5syohc2cn9o76xsk9aut3xqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მცხეთა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21667</id>
    <revision>
      <id>5391923</id>
      <parentid>5382096</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5391923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45796" sha1="9843q4ih5fe548c896kw3hvkwbnffgb" xml:space="preserve">{{მრავალმნიშვნელოვნება}}
{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = ქალაქი
 |ქართული სახელი = მცხეთა
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = Mtskheta panorama with the Svetitskhoveli cathedral (January 2013).jpg
 |პანორამის სიგანე = 300px
 |წარწერა = ქალაქი მცხეთა
 |დროშა = 
 |გერბის სიგანე = 
 |დროშის სიგანე = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 51 |lat_sec = 
 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 43 |lon_sec = 
 |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE-28
 |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 295
 |რეგიონის რუკის ზომა = 295
 |რაიონის რუკის ზომა = 295
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = მცხეთის მუნიციპალიტეტი
 |მმართველის ტიპი = მერი
 |მმართველი = 
 |დაარსდა = ძვ. წ. I ათასწლ. II ნახ.
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 1956
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 480
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = {{ზრდა}} 7940&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}&lt;/ref&gt;
 |აღწერის წელი = 2014
 |სიმჭიდროვე = 
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 96,5 %&lt;br /&gt;[[რუსები]] 0,8 %&lt;br /&gt;[[ოსები]] 0,8 %&lt;br /&gt;[[სომხები]] 0,7 %
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები 98,36 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion 2014 |access-date=2021-01-23 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}&lt;/ref&gt;
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995 373&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |title=საქართველოს სატელეფონო კოდები - „სილქნეტი“ |accessdate=2011-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306061204/http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |archivedate=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt;
 |საფოსტო ინდექსი = 3300&lt;ref&gt;[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&amp;lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები - „საქართველოს ფოსტა“]&lt;/ref&gt;
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = mtskheta.gov.ge
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Mtskheta
}}
'''მცხეთა''' — [[ქალაქი]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთის მუნიციპალიტეტი]]სა და [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] ადმინისტრაციული ცენტრი. მცხეთის ისტორიული ძეგლები [[იუნესკო]]ს [[მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხა|მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაშია]] შეტანილი. მოსახლეობა 7940 კაცი ([[2014]] წ.). არის რკინიგზის სადგური, კვების და მსუბუქი მრეწველობის საწარმოები, ზემო ავჭალის ჰესი. ქალაქში კულტურისა (უმაღლესი სასწავლებლები, თეატრი, მუზეუმი) და არქიტექტურის მრავალი ძეგლია.

==გეოგრაფია==
მდებარეობს [[მდინარე]]ების [[მტკვარი|მტკვრისა]] და [[არაგვი]]ს შესაყართან, მტკვრის ორივე და არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. რკინიგზის სადგური [[თბილისი|თბილის]]—[[სამტრედია|სამტრედიის]] ხაზზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 480 მ, თბილისიდან 21 კმ (რკინიგზით).

მცხეთაში ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული [[ჰავა]]ა (საშუალო წლიური ტემპერატურა 10,8&amp;nbsp;°C; იანვარი — 1,1&amp;nbsp;°C, ივლისი — 22,1&amp;nbsp;°C). იცის ცივი [[ზამთარი]] (აბსოლუტური მინიმალური — 29&amp;nbsp;°C) და ცხელი [[ზაფხული]] (აბსოლუტური მაქსიმალური 39&amp;nbsp;°C). ნალექები 590 მმ წელიწადში.

== ისტორია ==
მცხეთისა და [[დიდი მცხეთა|დიდი მცხეთის]] ტერიტორია დასახლებული იყო ადრინდელი და შუა [[ბრინჯაოს ხანა]]ში (ძვ. წ. III—II ათასწლეული). გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი [[რკინის ხანა]]ში (ძვ. წ. II—I ათასწლეული) იგი მჭიდროდ იყო დასახლებული (სამთავროს, ზემო ავჭალის, წიწამურის, ნარეკვავის, წეროვნის, ნაბაღრევის სამაროვანი და ნამოსახლარები). ბრინჯაო-რკინის ხანაში მოსახლეობათა ურთიერთობა კავკასიის ცივილიზაციის სინქრონულ კერებთან სამთავროს მეშვეობით ხორციელდებოდა. ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისიდან მცხეთის ისტორიაში აისახა ახლო აღმოსავლთის უძველეს პოლიტიკური წარმონაქმნთა ცხოვრებისათვის დამახასიათებელი დიდი ძვრები — ძვ. მცხეთაში შემოიჭრა ძლიერი კულტურული ნაკადი, რომელმაც მნიშვნელოვნად განაპირობა ძველი სამოსახლოების განვითარება, მათი ერთ დიდ ქალაქად, დიდ მცხეთად გაერთიანება, რომლის ერთ-ერთი თავისებურება იყო მოსახლეობის ეთნოგრაფიული სიჭრელი, მისი სოციალური და პროფესიული დიფერენციაცია. ლეგენდის თანახმად, ქალაქი დააარსა ეთნარქმა [[მცხეთოსი|მცხეთოსმა]]. არსებობს მოსაზრება, რომ სახელწოდება „მცხეთა“ წარმოდგება [[მესხები|მესხთა]] (მოსხები — მუშქები) ტომის სახელიდან. ამ ტომის სამოსახლო მცხეთის ტერიტორიაზე ძვ. წ. VIII საუკუნის შემდეგ უნდა გაჩენილიყო. 

ძვ. წ. VIII-VII საუკუნეების მცხეთა წარმოადგენდა [[მონათმფლობელობა|მონათმფლობელური]] წარმოების წესის გარიჟრაჟზე წარმოშობილ ქალაქს, რომელიც არ გამოირჩეოდა ქალაქური ტიპის ნაგებობებით და დიდი სიმდიდრით. იმ დროს მცხეთაში თავს იყრიდნენ ხელოსნები: მეთუნეები, მელითონეები, ვაჭრები. აქ მცხოვრებნი მიწათმოქმედები და მესაქონლეები თანდათან ადგილს უთმობდნენ მოქალაქეებს. ასე ჩაეყარა საფუძველი მცხეთაში საქალაქო ცხოვრებას. ამას ხელს უწყობდა ორი სავაჭრო გზის გადაკვეთა. ერთი გზა მტკვრის ხეობას მიჰყვებოდა, ხოლო მეორე [[არაგვის ხეობა]]ს.&lt;ref&gt;{{წიგნი|სათაური=„საქართველოს არქეოლოგია“|გამომცემლობა=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა|წელი=1959|ადგილი=თბილისი|გვერდები=255-256|პასუხისმგებელი=რედ: [[ანდრია აფაქიძე|აფაქიძე ა.]]}}&lt;/ref&gt;

ძვ. წ. IV საუკუნის ბოლოდან მცხეთა ახლად წარმოქმნილი [[იბერია|იბერიის სამეფოს]] პოლიტიკური ცენტრია. ანტიკური ხანის დიდი მცხეთა — „არმაზით კერძი ქალაქი“ — მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე და „მუხნარით კერძი ქალაქი“ — მტკვრის მარცხენა ნაპირზე — შედგებოდა რამდენიმე, ერთმანეთისაგან განმხოლოებული უბნისაგან — საკუთრივ მცხეთა, არმაზი, მოგვთაკარი, სარკინე, წიწამური (იგივე სევსამორა) და სხვა, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდებოდა ხიდებით. თითოეულ უბანში მოსახლეობა მისდევდა ძირითადად მეურნეობის ერთ რომელიმე სახეობას — ლითონის წარმოებას ([[სარკინე]]), სოფლის მეურნეობას ([[წიწამური]]), მეთუნეობას ([[კარსნისხევი]]) და სხვა. ყოველ უბანს ჰქონდა გალავანი, კარი, მოედანი, სავაჭრო სახლები, აბანო, წყალსადენი და სხვა. ტაძრები  შენდებოდა გორაკებზე (არმაზის კერპი — ბაგინეთის მთაზე, [[აინინა და დანინა]] — არმაზის გზის პირას, ზადენი — წიწამურის გორაზე და სხვა). საცხოვრებელი უბნები შეფენილი იყო მთის კალთებზე, ხოლო დაბლობში განლაგებული იყო სახელოსნოები, ხილის ბაღები და ვენახები, სასაფლაოები. არმაზისხევში იყო პიტიახშთა რეზიდენცია — არისტოკრატიის უბანი.

ჩრდილოეთიდან მცხეთას იცავდა ღართისკარბებრის ციხე და წიწამურის, დასავლეთიდან — სარკინე-სავანეს, აღმოსავლეთიდან — ნაქულბაქევ-ზემო ავჭალის თავდაცვითი სისტემები. უბნების ციხესიმაგრეები ქმნიდნენ დიდი მცხეთის ერთიან თავდაცვით სისტემას, რომლის მთავარი კომპონენტი იყო დიდად გამაგრებული შიდა ციხე (არმაზციხე) — მეფის რეზიდენცია ბაგინეთის მაღალ მთაზე, რომელსაც გაბატონებული მდებარეობა ეკავა მცხეთის მიდამოებზე. ამ პერიოდის მაღალ საამშენებლო და ხუროთმოძღვრულ კულტურაზე მიუთითებს გათხრებით გამოვლენილი: არმაზის (ფართობი 30 ჰა) მშრალი წყობით, დიდი ქვათლილების საფუძველზე ალიზით ამოყვანილი გალავანი (სისქე 2,6—3,0 მ, სიმაღლე 6—8 მ) და ოთხკუთხა კოშკები. ამ ტერიტორიაზე მიკვლეულ სხვა ნაგებობათა („სვეტებიანი დარბაზი“, აბანო და სხვა) ნაშთები. პიტიახშის რეზიდენციაში აღმოჩენილი ანტიკური აბანოს ნაშთები (გასახდელი, საქვაბე, საბანაო განყოფილებები). ნახევრადწრიული კამარით გადახურული, პროფილირებული ლავგარდნით და კარის ჩარჩითი შემკული, მშრალი წყობით ნაგები ქვის [[აკლდამა]] და სხვა. ამასვე ამტკიცებს პიტიახშების ნასახლარზე აღმოჩენილი ანტიკური ხანის სვეტისთავები, ბაზები, ლავგარდნები და სხვა. მცხეთაში დამზადებული ორი სახის [[კრამიტი]], [[ქალაქი]]ს [[მხატვართუხუცესი]]სა და [[ხუროთმოძღვარი|ხუროთმოძღვრის]] თანამდებობის არსებობა და სხვა დედაქალაქობის ხანის მცხეთა ხელოსნობისა ([[მეთუნეობა]], მელითონეობა, ოქრომჭედლობა, ქვით და ხით ხუროობა, მინის წარმოება და სხვა) და ვაჭრობის მსხვილი ცენტრი იყო.
[[სურათი:Pompeybridge1.JPG|thumb|right|&quot;პომპეუსის ხიდი&quot;, 2008 წლის აგვისტო]]
ძვ. წ. 65 წელს მცხეთა რომაელმა სარდალმა [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი|პომპეუსმა]] დალაშქრა. გადმოცემით IV საუკუნის დასაწყისში [[იერუსალიმი]]დან მოსული მისიონერი [[წმინდა ნინო|ნინო]] მცხეთაში [[ქრისტიანობა]]ს ქადაგებდა (მის მოღვაწეობასთან დაკავშირებული ადგილებია [[სამთავროს მონასტერი]], [[სვეტიცხოველი]], [[ჯვარი (მცხეთა)|ჯვარი]]). [[326]] წელს მეფე [[მირიან III]]-მ და მისმა ოჯახმა ახალი რელიგია მიიღო. ქრიასტიანობა სახელმწიფო რელიგია გახდა. VI საუკუნის დასაწყისში მეფე [[დაჩი I]] უჯარმელმა მამის — [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ გორგასლის]] ანდერძის თანახმად, დედაქალაქი მცხეთიდან თბილისში გადაიტანა. მცხეთამ დაკარგა პოლიტიკური მნიშვნელობა, მაგრამ იგი კვლავინდებურად ქვეყნის საეკლესიო ცენტრად დარჩა — აქ იყო საქართველოს პატრიარ-კათოლიკოსის რეზიდენცია. 736—738 წლებში ქალაქი არაბმა სარდალმა [[მურმან ყრუ|მურმან II იბნ მუჰამადმა (მურვან ყრუ)]] დაიპყრო და გაანადგურა — დაანგრია არმაზციხე. XV საუკუნის დასაწყისში მცხეთა [[თემურლენგი|თემურლენგმა]] დაარბია (ძალზე დაზიანდა სვეტიცხოვლის ტაძარი). მომდევნო საუკუნეებში მცხეთის მნიშვნელობა თანდათან დაქვეითდა. [[ქართლ-კახეთის სამეფო]]ს რუსეთთან შეერთების (1801) შემდეგ იგი [[დუშეთის მაზრა|დუშეთის მაზრის]] მცირე სოფელიღა იყო.
[[ფაილი:Mtskheta-Georgia.jpg|მარცხნივ|250პქ|მინი|ხედი ჯვრის მონასტრიდან]]
ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში მცხეთაში მიმდინარეობს საკმაოდ ინტესიური მშენებლობა საკულტო ნაგებობებისა — სვეტიცხოველი (IV საუკუნე — ხის ეკლესია, V საუკუნე — ქვის ბაზილიკა. არც ერთი აღარ არსებობს), სამთავროს წმ. ნინოს ეკლესია (IV ს., გადაკეთებულია XIX საუკუნეში), ჯვრის მცირე ეკლესია (VI საუკუნის II ნახევარი) და დიდი ტაძარი (585/6—604), „ანტიოქია“ (VII—VIII) და სხვა. განვითარებული ფეოდალიზმის ეპოქაში შენდება დიდი ტაძრები — სვეტიცხოველი (1010—1129, ხუროთმოძღვარი [[არსუკისძე]]), სამთავრო (XI საუკუნის 30-იანი წლები), აგრეთვე ერთნავიანი ეკლესიები: [[ბარბარეთი]] (X—XI სს.), [[ახალქალაქური]] (ამჟამად ოლღას ეკლესიად წოდებული, XI—XII საუკუნეები, გადაკეთებულია XIX საუკუნეში), კალოუბნის წმ. გიორგის (XII ს. მოხატულობით) და სხვა. თავდაცვითი ნაგებობებიდან შემორჩენილია ბებრის (ბელტის) ციხე (გვიანდელი ანტიკური-ფეოდალური ხანა), სვეტიცხოვლის გალავანი (1787) და სხვა. საერო — კათალიკოს [[მელქისედეკ I|მელქისედეკის]] სასახლის ნაშთები (სვეტიცხოვლის გალავნის სამხრეთ კედლის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, XI საუკუნე), სვეტიცხოვლის კარიბჭე (1029).

ფეოდალური ხანის მცხეთის საქალაქო ტერიტორია საგრძნობლად შემცირდა და შემოიფარლა მტკვრისა და არაგვის შესართავთან არსებული სამკუთხა კონცხით. დღესაც შემორჩენილია ძველი მცხეთისთვის დამახასიათებელი განაშენიანების მასშტაბი და სილუეტი: ერთ-, ორ- და სამსართულიან საცხოვრებელ სახლებში აღმართულია სვეტიცხოვლის, სამთავროს ტაძრების მასივები; საერთო სილუეტს აგვირგვინებს მტკვრის მარცხენა ნაპირზე მთაზე აღმართული ჯვრის ტაძარი.

ფეოდალურ ხანაში მცხეთაში გაშლილი იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობა. VI საუკუნეში აქ შეიქმნა „[[ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]“. მცხეთაში მოღვაწეობდნენ: [[არსენ დიდი]] (IX ს.), [[არსენ II]] (X ს.), მწიგნობარ-კალიგრაფები [[მაღალაძეები]] (XV—XVIII სს.) და სხვები. მცხეთის სვეტიცხოველს ხელნაწერების უმდიდრესი ბიბლიოთეკა ჰქონდა, რომელიც მტრებს მრავალგზის გაუნადგირებიათ. ჩვენამდე მოღწეულია მცხეთის წიგნსაცავის მრავალი მნიშვნელოვანი ნუსხა.

მცხეთის მახლობლად 1922–1927 წლებში აშენდა [[ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგური]]. აქ შექმნილ ხელოვნურ წყალსაცავზე მოეწყო წყალჯომარდობის ბაზა. [[1938]] წელს ამუშავდა [[ბაქო]] — [[ბათუმი]]ს ნავთობის საქაჩი სადგური. 1959 წელს მცხეთის მახლობლად (მუხათგვერდი) აშენდა ამიერკავკასიაში პირველი ატომური რეაქტორი. 1973 წელს დამტკიცდა მცხეთის ქალაქ-მუზეუმად განვითარების [[გენერალური გეგმა|გენერალური გეგმის]] პროექტი (ავტორები — არქიტექტორები ა. ბაგრატიონი, ჰ. გოვირიძე, ც. დიდებულიძე, თ. მენაბდე, ა. ლომთაძე, ვ. საგინაშვილი, ვ. ფაფერაშვილი; ინჟინერ-ეკონომისტი ვ. ბარათაშვილი). ახალი ნაგებობებიდან აღსანიშნავია ფართოეკრანიანი კინოთეატრი „კარიბჭე“ (1973, არქიტ. პ. ანდღულაძე, კ. მემანიშვილი, ე. ცხაკაია, გ. ჯაბუა; მხატვრები ი. გაბაშვილი, ვ. მელაშვილი, რ. მელიქიძე, რ. წუნიშვილი). დადგმულია [[არსენა ოძელაშვილი]]ს (ბრინჯაო, ბაზალტი, 1949, მოქანდაკე ე. მაჩაბელი, არქიტ. დ. ლექვთაძე), [[სანდრო კანდელაკი]]ს (ბრინჯაო, გრანიტი, 1976, მოქანდაკე ბ. ავალიშვილი, არქიტექტორები მ. ლაითიძე, ვ. ქობულია) ძეგლები. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ღვინის, რძის, კერამიკული ნაწარმის ქარხნები.
[[ფაილი:Sandro Kandelaki biust.JPG|thumb|სანდრო კანდელაკის ძეგლი მცხეთაში]]

== არქეოლოგია ==
[[1874]] წლიდან მცხეთაში სამთავროს სამაროვანს თხრიდა კავკასიის არქეოლოგიის მოყვარულთა საზოგადოება. გეგმაზომიერი არქეოლოგიური კვლევა გაიშალა 1930-იანი წლებიდან (ი. ჯავახიშვილი, ს. ჯანაშია; შემდეგ წლებში — ა. კალანდაძე, მ. ივაშჩენკო, გ. გობეჯიშვილი, გ. ლომთათიძე, ა. აფაქიძე და სხვები). სადირექტივო ორგანოების გადაწყვეტილებით 1940 არქეოლოგიურ და არქიტექტურულ ნაკრძალად გამოცხადდა არმაზის მიდამოები, 1957 — ძვ. მცხეთის ტერიტორია მდინარეებს არაგვსა და მტკვარს შუა [[ბებრის ციხე|ბებრის ციხამდე]], 1966 — მცხეთის ტერიტორია მთლიანად. 1968 წლიდან მცხეთა ქალაქ-მუზეუმი.

1975 წელს ჩამოყალიბდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მცხეთის მუდმივმოქმედი არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). სხვადასხვა დროს მცხეთასა და მის შემოგარენში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი: სამაროვნები და ნამოსახლარები (ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელი რკინის ხანამდე). ანტიკური ხანის სხვადასხვა სახის სათავდაცვო და საქალაქო ნაგებობები (სასახლის, აბანოების ნანგრევები), „სახლი საკრძალავი“, მავზოლეუმის ტიპის აკლდამის ნაშთები, სამაროვნები ([[არმაზციხე|არმაზისციხე]], [[არმაზისხევი]], [[მოგვთაკარის უბანი]] და სხვა), შემოტანილი და ადგილობრივი წარმოების ოქროს, ვერცხლის, ძვირფასი ქვების მაღალმხატვრული ნაკეთობანი, მინისა და კერამიკული ჭურჭელი, მეთუნეთა ნამოსახლარი და სამაროვანი, კერამიკული სახელოსნოსა და და მარნის ნანგრევები ([[კარსნისხევი]]) და სხვა. ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამაროვნები (სამთავრო, ქ. მცხეთა, [[კოდმანი]], [[მუხათგვერდი]], არმაზისხევი, [[კარსანი]], არაგვის მარცხენა ნაპირი და სხვა). რკინის სადნობი სახელოსნო, საკულტო და საცხოვრებელი ნაგებობათა ნაშთები (გრძელი მინდორი, სარკინე, ნასტაკისი, მთა-ქართლი), სათავდაცვო და საკულტო ნაგებობები (ავჭლისკარი, წიწამურის სერი, ღართისკარი, ძალისი), ეპიგრაფიკული ძეგლები ბერძნულ-ებრაული და არმაზულ-არამეული წარწერები (არმაზისხევი, სამთავრო, ავჭალისკარი). მცხეთის კარიბჭე, კათალიკოსის სასახლე, ტაძრის ნაშთები.

=== მცხეთის ისტორიული მონუმენტები ===
{{სურათის წარწერა დაიწყე|სურათი=Plan of Mtskheta.jpg|width={{{width|800}}}|float={{{float|center}}}}} 
{{Image label small|x=2.3|y=1.53|scale={{{width|200}}}|text=[[მტკვარი|&lt;span style=&quot;color:#0623fb&quot;&gt;'''მდ. მტკვარი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.45|y=1.22|scale={{{width|200}}}|text=[[სვეტიცხოველი|&lt;span style=&quot;color:#12a058&quot;&gt;'''სვეტიცხოველი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=3.3|y=1.47|scale={{{width|200}}}|text=[[ჯვარი (მცხეთა)|&lt;span style=&quot;color:#12a058&quot;&gt;'''ჯვრის &lt;br /&gt;მონასტერი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.74|y=1.55|scale={{{width|200}}}|text=[[ანტიოქია (ტაძარი)|&lt;span style=&quot;color:#12a058&quot;&gt;'''ანტიოქია'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=1.89|y=1.69|scale={{{width|200}}}|text=[[პომპეუსის ხიდი|&lt;span style=&quot;color:#6c5111&quot;&gt;'''პომპეუსის &lt;br /&gt;ხიდი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.12|y=1.03|scale={{{width|200}}}|text=[[არაგვის კარი|&lt;span style=&quot;color:#6c5111&quot;&gt;'''არაგვის კარი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.39|y=0.54|scale={{{width|200}}}|text=[[ბებრისციხე|&lt;span style=&quot;color:#6c5111&quot;&gt;'''ბებრისციხე'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.3|y=0.79|scale={{{width|200}}}|text=[[სამთავროს მონასტერი|&lt;span style=&quot;color:#12a058&quot;&gt;'''სამთავრო'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.00|y=0.59|scale={{{width|200}}}|text=[[სამთავროს ველი|&lt;span style=&quot;color:#6c5111&quot;&gt;'''სამთავროს &lt;br /&gt;ველი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.59|y=1.81|scale={{{width|200}}}|text=[[არმაზციხე|&lt;span style=&quot;color:#6c5111&quot;&gt;'''არმაზციხე'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=1.10|y=2.25|scale={{{width|200}}}|text=[[არმაზისხევი|&lt;span style=&quot;color:#0623fb&quot;&gt;'''არმაზისხევი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.35|y=2.04|scale={{{width|200}}}|text=[[კარსნისხევი|&lt;span style=&quot;color:#0623fb&quot;&gt;'''კარსნისხევი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=1.15|y=2.11|scale={{{width|200}}}|text=[[არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია|&lt;span style=&quot;color:#12a058&quot;&gt;'''არმაზის &lt;br /&gt;ღვთისმშობელი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=2.50|y=0.46|scale={{{width|200}}}|text=[[არაგვი|&lt;span style=&quot;color:#0623fb&quot;&gt;'''მდ. არაგვი'''&lt;/span&gt;]]}}
{{სურათის წარწერა ბოლო}}

==მოსახლეობა==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm Cities and towns of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321204718/http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm |date=2022-03-21 }} pop-stat.mashke.org&lt;/ref&gt; !! კაცი !! ქალი
|-
| 1926 ||  1 487 || || 
|-
| 1939 ||  {{ზრდა}} 3 077 || || 
|-
| 1959 ||  {{ზრდა}} 7 131|| || 
|-
| 1970 || {{კლება}} 7 051 || ||
|-
| 1979 || {{კლება}} 6 860|| || 
|-
| 1989 ||{{ზრდა}} 9 588|| || 
|-
| 2002 || {{კლება}} 7 718|||| 
|-
| 2014 || {{ზრდა}} 7 940 |||| 
|-
| 2022|| {{კლება}} 7 478|||| 
|}

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[ბარბარეთის ეკლესია]]
* [[ნასოფლარი]]
* [[მგალობლიანთკარის ეკლესია]]
* [[ოლღას მონასტერი]]
* [[სვეტიცხოვლის უბანი - ნაქალაქარი]]
* [[ქვაყუთი]]
* [[გეთსამანია]]
* [[მცხეთის გორა]]
* [[მცხეთის წმინდა დემეტრეს ეკლესია|წმ. დემეტრეს ეკლესია]]
* [[კალოუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია]]
* [[მცხეთის აკლდამა]]
* [[არმაზისხევი]]
* [[მოგვთაკარის სამაროვანი]]
* [[მცხეთის ღვთისმშობლის ეკლესია|ღვთისმშობლის ეკლესია]]
* [[კარსანის წმინდა ნინოს ეკლესია]]
* [[არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია]]
* [[მეთუნეთა ნამოსახლარი]]
* [[მინის სახელოსნო]]
* [[კარსანის ღვთისმშობლის ეკლესია]]
* [[არმაზის ციხე]]
* [[მცხეთის სამაროვანი]]
* [[მცხეთის ქვაყუთი]]
* [[მცხეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი]]
* [[მცხეთის საცხოვრებელი სახლი]]
* [[მცხეთის ნასოფლარი|მცხეთის ნმა]]
* [[მცხეთის სასელექციო სადგური]]
* [[ტუიაქოჩორას სამაროვანი]]

==გალერეა==
&lt;gallery class=center&gt;
Georgia Mtskheta IMG 9293 2050.jpg
Georgia Mtskheta IMG 9303 2050.jpg
Georgia Mtskheta IMG 9189 2000.jpg
Georgia Mtskheta IMG 9184 1990.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 001.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 002.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 003.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 005.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 006.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 007.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 008.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 009.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 011.jpg
Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 012.jpg
The confluence of the rivers Mtkvari and Aragvi - Mtskheta Jvari.jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (1).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (2).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (4).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (6).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (9).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (13).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (3).jpg
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (11).jpg
Arsukidze Street.JPG
スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (12).jpg
Mtskhetoba festivity in Mtskheta Cathedral.jpg
Georgia 2011 321 (5680884727).jpg
Swetizchoweli-Kathedrale, Vorplatz.jpg
2016 Mccheta, Kawiarnia w starym budynku.jpg
2016 Mccheta, Plac z fontanną (01).jpg
2016 Mccheta, Plac z fontanną (03).jpg
2016 Mccheta, Plac z fontanną (04).jpg
20160611 Georgia 7345 Mtskheta sRGB (32083927435).jpg
2016 Mccheta, Widok na miasto spod twierdzy Bebriscyche (07).jpg
2016 Mccheta, Widok na miasto spod twierdzy Bebriscyche (06).jpg
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|7|255-257|აფაქიძე ა., კინწურაშვილი ს., მენაბდე ლ.}}
* მცხეთა. არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები, ტ. 1—4, თბ., 1955—1980;
* ''ბერიძე ვ.,'' ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974;
* ''აფაქიძე ა.,''ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება ძველ საქართველოში, წგნ. 1, თბ., 1963;
* ''აფაქიძე ა.,'' მცხეთა — ქართლის სამეფოს ძველი დედაქალაქი, თბ., 1959;
* ''ჩუბინიშვილი ტ.,'' მცხეთის უძველესი არქეოლოგიური ძეგლები, თბ., 1957;
* [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552258/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1952_N1.pdf ''ლომთათიძე გ.,'' ახალი არქეოლოგიური აღმოჩენები მცხეთაში, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N1, თბ., 1952, გვ. 14-16]
* ''გობეჯიშვილი გ.,'' არქეოლოგიური გათხრები საბჭოთა საქართველოში, თბ., 1952;
* ''კალანდაძე ა.,'' ახლად აღმოჩენილი სამაროვანი მცხეთაში, «მიმომხილველი», ტ. 1; 1949,
* ''ლომთათიძე გ.,'' არქეოლოგიური გათხრები საქართველოს ძველ დედაქალაქში, თბ., 1945;
* ''ნიორაძე გ.,'' კარსნის-ხევის სასაფლაო«საქართველოს მუზეუმის შრომები», 1926, ტ. 4;
* ''Болтунова А. И.,'' К вопросу об Армази«Вестник древней истории», 1949, №　2;
* ''მისივე,'' Описание Иберии в «Географии» Страбона,   იქვე, 1947, №　4;
* ''Гвердцители Р.,'' Мцхета, Тб., 1962;
* ''Мачабели К. Г.,'' К истории древней Грузии, Тб., 1959;
* ''Меликсет-Беков Л. М.,'' Армази, Тб., 1938;
* ''Северов Н. П.,'' Чубинашвили Г. Н., Мцхета М., 1946;
* ''Церетели Г. В.,'' Армазская билингва, Тб., 1941

==რესურსები ინტერნეტში==
{{commonscat|Mtskheta}}
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://whc.unesco.org/en/list/708 მცხეთის ისტორიული მონუმენტები] — [[იუნესკო]]ს [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის საიტზე]]

== სქოლიო ==
{{სქოლიო|2}}

{{მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საქართველოში}}
{{მცხეთა-მთიანეთი}}
{{საქართველოს ქალაქები}}
{{მცხეთის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:საქართველოს წმინდა ქალაქები]]
[[კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საქართველოში]]
[[კატეგორია:საქართველოს ყოფილი დედაქალაქები]]
[[კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქალაქები]]
[[კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები]]
[[კატეგორია:მცხეთა]]</text>
      <sha1>9843q4ih5fe548c896kw3hvkwbnffgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყარსის ხელშეკრულება</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27778</id>
    <revision>
      <id>5391712</id>
      <parentid>5337254</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36284" sha1="m7gpns2jpd6y87xzpjobedulth8qyg3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დოკუმენტი
|სახელწოდება         = ყარსის ხელშეკრულება
|ფაილი      =Treaty of Kars.svg
|სიგანე           = 300px
|წარწერა          = თურქეთისა და საბჭოთა კავშირის საზღვარი ხელშეკრულების თანახმად
|შექმნის თარიღი    = [[13 ოქტომბერი]], [[1921]] 
|რატიფიკაცია = [[11 სექტემბერი]], [[1922]]
|შენახვის ადგილი   = 
|ავტორი            = 
|ხელისმომწერნი       = ''თურქული მხარე'':&lt;li&gt;მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი,&lt;/li&gt;&lt;li&gt;ველი ბეი, მუხტარ ბეი,&lt;/li&gt;&lt;li&gt;მენდუხ შევქეთ-ბეი&lt;/li&gt;''საბჭოთა მხარე:''&lt;li&gt;ასქანაზ მრავიანი, &lt;/li&gt;&lt;li&gt;პოღოს მაკინციანი,&lt;/li&gt;&lt;li&gt; ბებუთ შახტახტინსკი,&lt;/li&gt;&lt;li&gt; იაკობ განეცკი,&lt;/li&gt;&lt;li&gt; [[ალექსანდრე სვანიძე]],&lt;/li&gt;&lt;li&gt; [[შალვა ელიავა]].&lt;/li&gt;
|მიზანი             = 
}}
'''ყარსის ხელშეკრულება''' ({{lang-tr|Kars Antlaşması}}, {{lang-ru|Карсский договор}}, {{lang-ka|ყარსის ხელშეკრულება}}, {{lang-hy|Կարսի պայմանագիր}}, {{lang-az|Qars müqaviləsi}}) — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო [[1921]] წლის [[13 ოქტომბერი|13 ოქტომბერს]] ქალაქ [[ყარსი|ყარსში]], ერთი მხრით [[სომხეთის სსრ|სომხეთის]], [[აზერბაიჯანის სსრ|აზერბაიჯანისა]] და [[საქართველოს სსრ|საქართველოს]] საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკებსა და მეორე მხრით, [[ოსმალეთი|ოსმალეთს]] შორის, [[რსფსრ]]-ს მონაწილეობით. კონფერენცია მოწვეულ იქნა 26 სექტემბერს რსფსრ-სა და ოსმალეთს შორის 1921 წლის [[16 მარტი|16 მარტს]] მოსკოვში დადებული [[მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)|ხელშეკრულების]] საფუძველზე. ''ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა''.&lt;ref&gt;{{ქსე|10|630||არა}}&lt;/ref&gt; ყარსის ხელშეკრულება ამიერკავკასიის რესპუბლიკებზე ავრცელებდა მოსკოვის ხელშეკრულების ძირითად დებულებებს რომელთაც დაემატა სტატიები: მოსაზღვრე ზონის მცხოვრებთა მიერ საზღვრის გადასვლის გაიოლებისა და მათთვის მეორე მხარეს საძოვრებით სარგებლობის უფლების მინიჭების შესახებ (მუხლები 7 და 8); სავაჭრო ურთიერთობის დაწესებისა და ეკონომიკური, ფინანსური და სხვა საკითხების რეგულირების მიზნით კომისიის შექმნის შესახებ. (მუხლი 18). სარატიფიკაციო სიგელების გაცვლა მოხდა [[ერევანი|ერევანში]] [[1922]] წლის [[11 სექტემბერი|11 სექტემბერს]].

შეთანხმებით [[საქართველოს სსრ]]-ს [[ბათუმის ოლქი]]დან დარჩა მხოლოდ ქალაქი ბათუმი და აჭარა, თურქეთმა მიიღო [[ართვინის ოკრუგი]] და [[არტაანის ოკრუგი]]. [[სომხეთის სსრ]]-ს თურქეთმა დაუბრუნა ქალაქი [[გიუმრი|გიუმრი]] და დაიტოვა [[ყარსი]]. ყარსის ხელშეკრულება იმეორებდა 1921 წლის 16 მარტს მოსკოვში [[მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)|მოსკოვის ხელშეკრულების]] პირობებს, რომლითაც საბჭოთა რუსეთი და თურქეთი შეთანხმდნენ კავკასიაში ტერიტორიების განაწილების თაობაზე. ხელშეკრულებით თურქეთს გადაეცა 24 000 კმ² , მათ შორის 13 046 კმ²  საქართველოს და დანარჩენი სომხეთის ტერიტორია.

[[1992]] წელს, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ  [[საქართველო]]-[[თურქეთი]]ს მაღალი რანგის წარმომადგენლებმა აღიარეს ყარსის ხელშეკრულებით დადგენილი საზღვრები და ხელი მოაწერეს მეგობრობის, თანამშროლობისა და კეთილმეზობლური ურთიერთობის ხელშეკრულებას.

==ისტორია==
===მოსკოვის ხელშეკრულება===
{{მთავარი|მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)}}
[[1921]] წლის 16 მარტს მოსკოვში ხელი მოეწერა 16-პუნქტიან ხელშეკრულებას (და სამი დამატება) რსფსრ-სა და თურქეთს შორის.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D1%8E%D1%89%D0%B8%D1%85_%D0%B4%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2,_%D1%81%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B9,_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%A0.%D0%A1.%D0%A4.%D0%A1.%D0%A0._%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D0%B8._%D0%92%D1%8B%D0%BF._2.pdf Сборник действующих договоров, соглашений и конвенций, заключенных Р.С.Ф.С.Р. с иностранными государствами. Вып. 2, Москва, 1921, сс. 72-77]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.genocide.ru/lib/treaties/19.htm Текст советско-турецкого договора о дружбе и братстве 1921 года]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 

ხელმომწერები იყვნენ:
*რსფსრ-ის მხრიდან 
**[[გიორგი ჩიჩერინი]] — რსფსრ-ის საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარი და რსფსრ-ის ცაკის წევრი;
**[[ჯელალ ედინ ქორქმასოვი]] — რსფსრ-ის ცაკის წევრი;
*ოსმალეთის მხრიდან 
**[[იუსიფ ქემალი]] — თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის სახალხო მეურნეობის სახალხო კომისარი და კასტამონის დეპუტატი; 
**[[რიზა ნური]] — თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის განათლების სახალხო კომისარი და სინოპის დეპუტატი;
**[[ალი ფუატ ჯებესოი]] — თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი და ანკარის დეპუტატი.

===ყარსის კონფერენცია===
{{მთავარი|ყარსის კონფერენცია (1921)}}
1921 წლის 16 მარტს ხელმოწერილი ხელშეკრულება წარმოადგენდა რსფსრ-სა და თურქეთს შორის საზღვრის იმ მონაკვეთზე, რომელიც მათ არ ჰყოფდა. ამისათვის საჭირო გახდა თურქეთთან იგივე ხელშეკრულება ხელმოწერილიყო თურქეთის უშალო მოსაზღვრე სახელმწიფოების მხრიდან. ესეთები იყვნენ ახლადგასაბჭოებული ამიერკავკასიის ქვეყნები საქართველოს, აზერბაიჯანისა და სომხეთის სსრ-ები.

ყარსის კონფერენცია მოწვეულ იქნა 1921 წლის 26 სექტემბერს 1921 წლის 16 მარტის მოსკოვში [[მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)|მოსკოვის ხელშეკრულების]] საფუძველზე და მას საბოლოოდ უნდა გადაეწყვიტა სასაზღვრო-ტერიტორიული საკითხი. საქართველოსთვის ეს ეხებოდა [[ბათუმის ოკრუგი]]ს სამხრეთ ნაწილს, აგრეთვე [[ართვინის ოკრუგი|ართვინის ოკრუგს]] (მთლიანად) და [[არტაანის ოკრუგი]]ს ჩრდილოეთ ნაწილს. სომხეთისთვის ეს იყო [[ყარსის ოლქი]] ყაგიზმანითურთ და არტაანის ოკრუგის სამხრეთ ნაწილი, აზერბაიჯანისთვის კი ნახჭევანი. მოლაპარაკებები გაიმართა ყარსის ვალის რეზიდენციაში. მოლაპარაკებები ორ კვირას გრძელდებოდა. საბოლოო შეთანხმება შედგა 1921 წლის 13 ოქტომბრის ნაშუადღევს. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა არ განსაზღვრულა.

მოლაპარაკებებში მონაწილეობდნენ:&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/162645/1/Komunisti_1921_N173.pdf გაზ. „კომუნისტი“, №173, 1921 წლის 30 სექტემბერი]&lt;/ref&gt;
*თურქეთის მხრიდან 
**[[მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი]] — დელეგაციის თავმჯდომარე, აღმოსავლეთის ფრონტის მთავარსარდალი; 
**მუხტარ ბეი — ოსმალეთის დ. ე. ყრილობის დეპუტატი ქალაქ კორდურიდან;
**ველი ბეი — აღმოსავლეთ ანატოლიის რკინიგზის უფროსი;
**მენდუხ შევქეთ-ბეი — თურქეთის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი აზერბაიჯანში. 

*[[რსფსრ]]-ის მხრიდან
**სერგეი ნაცარენუსი — რუსეთის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი თურქეთში;
**იაკობ განეცკი — საგარეო საქმეთა სახკომის კოლეგიის წევრი. 

*[[საქართველოს სსრ]]-ის მხრიდან
**[[შალვა ელიავა]] — საქართველოს სრ რევკომის პრეზიდიუმის წევრი და სამხედრო-საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარი; 
**[[ალექსანდრე სვანიძე]] — საქართველოს სსრ საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარი;
**[[პავლე ინგოროყვა]] — დელეგაციის მრჩეველი სასაზღვრო ტერიტორიულ საკითხებში.  
*[[სომხეთის სსრ]]-ის მხრიდან
**ასქანაზ მრავიანი — სომხეთის სსრ-ის საგარეო საქმეთა სახკომი; 
**პოღოს მაკინციანი — სომხეთის სსრ-ის შინაგან საქმეთა სახკომი. 
*[[აზერბაიჯანის სსრ]]-ის მხრიდან
**ბებუთ შახტახტინსკი — აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო კონტროლის სახკომი.

===ამიერკავკასიის სსრ-ების რატიფიკაცია===
1921-1922 წლებში საქართველოში მოქმედებდა ოკუპაციური და ამავდროულად დროებითი მთავრობა — [[საქართველოს რევკომი]]. 1921 წლის 6 მაისს შედგა [[აზერბაიჯანის საბჭოების I ყრილობა]], 1922 წლის 30 იანვარს — [[სომხეთის საბჭოების I ყრილობა]], 1922 წლის 25 თებერვალს — [[საქართველოს საბჭოების I ყრილობა]], რომლებიც მართალია ასევე იყო საოკუპაციო ფორმაციები, მაგრამ ითვლებოდა არჩევნების გზით მოსულ ხელისუფლებად. საქართველოს საბჭოების I ყრილობის პირველ სხდომაზე მიღებულ იქნა საქართველოს სსრ-ის პირველი კონსტიტუცია და შესაბამისად აუცილებელი შეიქნა ამ ახალი „ლეგიტიმური“ მთავრობის მიერ რევკიმის მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულების საბოლოო რატიფიკაცია. 

1922 წლის 11 სექტემბერს დღის 4 საათზე ერევანში სახალხო კომსართა საბჭოს შენობაში შედგა ყარსის ხელშეკრულების რატიფიკაციების გაცვლა-გამოცვლა ამიერკავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკებისა და ოსმალეთის დიდი ეროვნული კრების წარმომადგენელთა შორის.&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/310195/1/Komunisti_1922_N209.pdf გაზ. „კომუნისტი“, №209, 1922 წლის 13 სექტემბერი]&lt;/ref&gt;

სხდომას ესწრებოდნენ:&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/310196/1/Komunisti_1922_N210.pdf გაზ. „კომუნისტი“, №210, 1922 წლის 14 სექტემბერი]&lt;/ref&gt;
*სომხეთიდან — [[ალექსანდრე იგორის ძე შავერდოვი]] (შავერდიანი);
*საქართველოდან — [[ბესარიონ კვირკველია]];
*აზერბაიჯანიდან — [[გამიდ სულთანოვი]];
*ოსმალეთიდან — მუხტარ-ბეი და გაიდარ-ბეი.

==მითები და პროპაგანდა==
ყარსის ხელშეკრულების თემით სპეკულაციები 2020 წლის 31 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების წინა პერიოდში დაიწყო, რომლის დროსაც წარმოიშვა რამდენიმე მითი:&lt;ref name=&quot;myths&quot;&gt;[https://www.mythdetector.ge/ka/myth/3-miti-qarsis-khelshekrulebis-shesakheb 3 მითი ყარსის ხელშეკრულების შესახებ], 3 მაისი, 2017&lt;/ref&gt; 

:'''მითი №1''': ყარსის ხელშეკრულებას 2021 წელს ვადა გასდის, რის შემდეგაც სათუო ხდება აჭარის საქართველოსთვის კუთვნილების საკითხი. &lt;br /&gt;('''''ხელშეკრულებაში არ არის არავითარი ჩანაწერი, რომელიც 2021 წელს მისი ვადის გასვლის სამართლებრივ საფუძველს შექმნიდა''''').

:'''მითი №2''': ბათუმში ნატოს სამხედრო ბაზის განთავსების შემთხვევაში, 2021 წლიდან რუსეთი აღარ იქნება ყარსის ხელშეკრულების პირობების დაცვის გარანტორი და ბათუმი თურქეთის ხელში გადავა. &lt;br /&gt;('''''ბათუმში ნატოს სამხედრო ბაზის განთავსების თაობაზე, მსგავსი საკითხი საქართველო-ნატოს სამხედრო თანამშრომლობის ფორმატში საერთოდ არც განხილულა''''').

:'''მითი №3''': ყარსის ხელშეკრულება აჭარაში რეფერენდუმის გამართვის უფლებას ითვალისწინებს. &lt;br /&gt;('''''რეალურად კი, ყარსის ხელშეკრულებაში რეფერენდუმის საკითხი ნახსენებიც არაა'''''). 

[[1993|1993 წლის]] [[25 მარტი]] საქართველოს რესპუბლიკას და თურქეთის რესპუბლიკას შორის მეგობრობის, თანამშრომლობისა და კეთილმეზობლური ურთიერთობების შესახებ  ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ მხარეები „დაიცავენ მათ შორის დადებულ ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს დაწყებული 1921 წლის 13 ოქტომბრის ყარსის შეთანხმებით“.&lt;ref name=&quot;myths&quot;/&gt;

==საქართველო-თურქეთის ურთიერთობები==
[[საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო]]ს [[1991]] წლის [[9 აპრილი]]ს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას მალევე მოჰყვა შედეგი აღიარებების სახით. საქართველოს დამოუკიდებლობა სცნეს: 1991 წლის 27 აგვისტოს — [[რუმინეთი]] და [[მოლდოვა]], 30 აგვისტოს — [[აზერბაიჯანი]], 13 სექტემბერს — [[სომხეთი]], 12 დეკემბერს — [[უკრაინა]],&lt;ref&gt;„საქართველოს რესპუბლიკა“, N244, 13 დეკემბერი, 1991&lt;/ref&gt; 16 დეკემბერს — '''[[თურქეთი]]'''.&lt;ref&gt;„საქართველოს რესპუბლიკა“, N247, 18 დეკემბერი, 1991&lt;/ref&gt;

[[1992]] წლის [[30 ივლისი|30 ივლისს]] საქართველოს რესპუბლიკაში გაიმართა თურქეთის რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის [[სულეიმან დემირელი]]ს ვიზიტი. ვიზიტის დროს თურქეთის პრემიერ-მინისტრს თან ახლდნენ საგარეო საქმეთა მინისტრი [[ჰიქმეთ ჩეთინი]], სახელმწიფო მინისტრი [[ჯავით ჩაღლანი]] და თურქეთის ეროვნული მეჯლისის დეპუტატები. საქართველოსა და თურქეთს შორის პრემიერ-მინისტრის დონეზე განხორციელებული ამ პირველი ოფიციალური ვიზიტის დროს, თურქეთის მხარე შეხვდა [[საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო]]ს თავმჯდომარეს [[ედუარდ შევარდნაძე]]ს, სახელმწიფო საბჭოს წევრებს, პრემიერ-მინისტრ [[თენგიზ სიგუა]]ს და სხვა ოფიციალურ პირებს. შეხვედრისას მხარეებმა კმაყოფილებით აღნიშნეს, რომ არსებობდა მყარი ნიადაგი საქართველოსა და თურქეთს შორის ურთიერთობის განვითარებისათვის, რისთვისაც დაიდო შესაბამისი ხელშეკრულებები:&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/10072/1/SakartvelosRespublika_1992_N143.pdf გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №143 (422), 1992 წლის 31 ივლისი]&lt;/ref&gt;
*ხელშეკრულება საქართველოს რესპუბლიკასა და თურქეთის რესპუბლიკას შორის მეგობრობის, თანამშროლობისა და კეთილმეზობლური ურთიერთობის თაობაზე;
*სავაჭრო-ეკონომიკური თანამშრომლობის ხელშეკრულება;
*ხელშეკრულება ინვესტიციების დაცვისა და წახალისების თაობაზე;
*ხელშეკრულებები სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო ტრანსპორტზე;
*ხელშეკრულება კულტურის, განათლების, მეცნიერების და სპორტის დარგში თანამშრომლობის თაობაზე;
*ოქმი კავშირგაბმულობის დარგში თანამშრომლობაზე.

1992 წლის 30 ივლისს საქართველოს რესპუბლიკასა და თურქეთის რესპუბლიკას შორის ხელმოწერილი მეგობრობის, თანამშრომლობისა და კეთილმეზობლური ურთიერთობების შესახებ ხელმოწერილი ხელშეკრულების პრეამბულა გვამცნობს:&lt;ref&gt;[https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%90-100-%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C-%E1%83%A0%E1%83%90-%E1%83%98%E1%83%A5%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A-/31507476.html ჯიმშერ რეხვიაშვილი, „შესრულდა 100 წელი ყარსის ხელშეკრულების გაფორმებიდან. რა იქნება ხვალ?“]&lt;/ref&gt;

{{ციტატა|მხარეები აცხადებენ, რომ დაიცავენ მათ შორის დადებულ ხელშეკრულებებს და შეთანხმებებს დაწყებული 1921 წლის 13 ოქტომბრის ყარსის შეთანხმებით. მხარეები ხელმძღვანელობენ იმით, რომ ამ შეთანხმებით საბოლოოდ დადგინდა საზღვარი ორ სახელმწიფოს შორის.}}

[[2019]] წლის ოქტომბერს საქართველოში თურქეთის ელჩის ფატმა ჯერენ იაზგანის მიერ გასაჯაროებულ ოფიციალურ განცხადებაში ვკითხულობთ: „დეზინფორმაციის ძალიან დიდი ტალღა გაჩნდა, განსაკუთრებით, აჭარის რეგიონისა და თურქულ-ქართულ ურთიერთობებთან დაკავშირებით. მინდა ხაზი გავუსვა იმას, რომ საზღვარი თურქეთსა და საქართველოს შორის დელიმიტირებული და დემარკირებულია“. [[2021]] წელს მიცემულ ინტერვიუში, თურქეთის ელჩმა ფატმა ჯერენ იაზგანმა აღნიშნა: „მე მოვისმინე ერთი მოსაზრება, რომელიც ჩემთვის გასაკვირი და ცოტა სასაცილოც კი იყო. მე მკითხეს, იწურება თუ არა ყარსის შეთანხმების ვადა 2021 წელს. მე გამიკვირდა და ვიკითხე, საიდან მოიტანს ეს, თურქეთში ჩვენ არ განვიხილავთ ამ საკითხს. შემდეგ მე გავაცნობიერე, რომ ისინი იყენებენ ამ ხელშეკრულებას, რომელიც ჩვენი საზღვრების დემარკაციას ახდენს, საზოგადოებრივ აზრზე ზემოქმედებისთვის. სწორედ ამიტომ ვამბობ – არა, ყარსის შეთანხმება სრულფასოვნად არის ძალაში. ჩვენი საზღვრები საქართველოსთან დემარკირებულია, რაც ნიშნავს, რომ ჩვენ პატივს ვცემთ ერთმანეთის ტერიტორიულ მთლიანობას და სუვერენიტეტს. ეს იდეა, რომ ჩვენ პატივს ვცემთ და მხარს ვუჭერთ საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობას, მოსვენებას არ აძლევს ზოგ ადამიანს საქართველოს ფარგლებს გარეთ, რადგან მათ სურთ საქართველოსა და თურქეთს შორის პრობლემების შექმნა. მე, როგორც დიპლომატი და ელჩი, ვერ გეტყვით, ვის ვგულისხმობ. თუმცა მე შემიძლია ჩემი ნათქვამის დასამტკიცებლად დოკუმენტები მოგაწოდოთ. შემიძლია მოგცეთ ვებგვერდების მისამართები და სახელები“.&lt;ref&gt;[https://gfsis.org.ge/files/library/pdf/Georgian--2957.pdf ზურაბ ბატიაშვილი, ყარსის ხელშეკრულება — მითები და რეალობა]&lt;/ref&gt;

==ლიტერატურა==
*{{წიგნი|სათაური=საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის ისტორია|პასუხისმგებელი=[[როინ მეტრეველი|მეტრეველი რ.]]|წელი=2015|გამომცემლობა=ქართული უნივერსიტეტი|ISBN=978-9941-9450-0-7|ადგილი=თბ.|გვერდები=5-7}}
*{{წიგნი|ავტორი=[[ვიქტორ ნოზაძე|ნოზაძე ვ.]]|სათაური=„საქართველოს აღდგენისათვის ბრძოლა მესხეთის გამო“| გვერდები= |ადგილი=თბ.|გამომცემლობა=საქართველოს თეატრის მოღვაწეთა კავშირი|წელი= 1989|ბმული=https://iverieli.nplg.gov.ge/handle/1234/400766}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
*[http://en.wikisource.org/wiki/Treaty_of_Kars ყარსის ხელშეკრულების ორიგინალური ვერსია ინგლისურ და რუსულ ენებზე]
* [http://www.kvirispalitra.ge/history/9717-yarsis-khelshekruleba-90-tslis-tsin-dashvebuli-shecdoma.html გაზეთ „კვირის პალიტრის“ სტატია - ყარსის ხელშეკრულება - 90 წლის წინ დაშვებული შეცდომა]
* [http://groong.usc.edu/treaties/kars.html Treaty of Kars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010127101800/http://groong.usc.edu/treaties/kars.html |date=2001-01-27 }}
* [http://www.conflicts.rem33.com/images/Armenia/kars.htm Atlas of Conflicts: The Treaty of Kars and Its Geopolitical Implications on Armenia by Dr. Andrew Andersen, Ph.D.]
* [https://hos.openjournals.ge/index.php/hos/article/view/2802/2953 Irakli Baramidze, Treaty of Kars of 1921]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია]]
[[კატეგორია:სომხეთის ისტორია]]
[[კატეგორია:თურქეთის ისტორია]]
[[კატეგორია:1921 წლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები]]
[[კატეგორია:1921 წელი საქართველოში]]
[[კატეგორია:1921 წელი სომხეთში]]
[[კატეგორია:1921 წელი აზერბაიჯანში]]
[[კატეგორია:1921 წელი რუსეთში]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ]]
[[კატეგორია:სომხეთის სსრ]]
[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები]]
[[კატეგორია:თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები]]
[[კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის ხელშეკრულებები]]</text>
      <sha1>m7gpns2jpd6y87xzpjobedulth8qyg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცუდებს მშვიდად სძინავთ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29908</id>
    <revision>
      <id>5392233</id>
      <parentid>4432116</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="6b72ewku7ru6cbfpyz6khq87i5jb41g" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა კინო
| სახელი = ცუდებს მშვიდად სძინავთ&lt;br /&gt;悪い奴ほどよく眠る
| სურათი = Kurobadsleep.jpg
| ტიტრი = 
| რეჟისორი = [[კუროსავა აკირა]]
| პროდიუსერი = [[კუროსავა აკირა]]
| სცენარისტი = 
| როლებში = [[მიფუნე ტოსირო]]
| კომპოზიტორი = [[მასარუ სატო]]
| კინემატოგრაფია = 
| რედაქტირება =
| დისტრიბუტორი = [[ტოჰო]]
| გამოვიდა = [[1960]] [[19 სექტემბერი]]
| ხანგრძლივობა = 151 წთ
| ქვეყანა = [[იაპონია]]
| ენა = [[იაპონური ენა]]
| ბიუჯეტი = 
| წინა = [[სამი გაიძვერა მიმალულ ციხესიმაგრეში]]
| შემდეგი = [[მცველი]]
| საიტი =
| imdb_id = http://www.imdb.com/title/tt0054460/
}}

'''ცუდებს მშვიდად სძინავთ''' — [[აკირა კუროსავა]]ს ფილმი. გადაღებულია [[უილიამ შექსპირი]]ს [[ჰამლეტი]]ს მიხედვით. ფილმი ამავდროულად წარმოადგენდა [[ელიტურ კორუფცია|ელიტური კორუფციის]] კრიტიკას.

==რესურსები ინტერნეტში==
* {{Rotten-tomatoes|id=the-warui-yatsu-hodo-yoku-nemuru-the-bad-sleep-well|title=ცუდებს მშვიდად სძინავთ}}
* {{AllMovie სახელწოდება|3750}}
* ''[http://www.jmdb.ne.jp/1960/cj004290.htm ცუდებს მშვიდად სძინავთ]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}'' {{ja icon}} იაპონური კინოს მონაცემთა ბაზაში
* [http://www.criterion.com/asp/release.asp?id=319&amp;eid=460&amp;section=essay ჩაკ სტეპენსის ესსე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309153622/http://www.criterion.com/asp/release.asp?id=319&amp;eid=460&amp;section=essay |date=2008-03-09 }} Criterion Collection-ზე (''ინგლისური'')
* [http://www.s-sj.org/pdfs/St-Asizu.pdf კუროსავას ჰამლეტი?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723174917/http://www.s-sj.org/pdfs/St-Asizu.pdf |date=2008-07-23 }} (''ინგლისური'')

{{კუროსავა}}

[[კატეგორია:იაპონური ფილმები]]
[[კატეგორია:იაპონურენოვანი ფილმები]]
[[კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები]]
[[კატეგორია:1960 წლის ფილმები]]
[[კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები]]</text>
      <sha1>6b72ewku7ru6cbfpyz6khq87i5jb41g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თბილისის ციხე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36840</id>
    <revision>
      <id>5391998</id>
      <parentid>4248554</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <origin>5391998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16060" sha1="law4hwyd8b7r4hyzilyryquwf06d775" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (თურქ. „მცირე ციხე“), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც. ამავე ხანებში ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]]. 

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები. 

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]</text>
      <sha1>law4hwyd8b7r4hyzilyryquwf06d775</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391999</id>
      <parentid>5391998</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5391999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16116" sha1="2enylgi87ankh1i8e1qr6qgz0injxvz" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც. ამავე ხანებში ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები. 

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]</text>
      <sha1>2enylgi87ankh1i8e1qr6qgz0injxvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392001</id>
      <parentid>5391999</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5392001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16269" sha1="d0wzucnbofew9mxdehe7wkjtp5jjh9k" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები. 

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]</text>
      <sha1>d0wzucnbofew9mxdehe7wkjtp5jjh9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392002</id>
      <parentid>5392001</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* არქიტექტურა */</comment>
      <origin>5392002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16587" sha1="n1wex64m5zmwh0iubem26d2iwcttyjq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]</text>
      <sha1>n1wex64m5zmwh0iubem26d2iwcttyjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392003</id>
      <parentid>5392002</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5392003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16990" sha1="pkx9qp5uoau0vvztien497ym97ov4hd" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ხმელიძე თ., ქაშიაშვილი ზ., ვანიშვილი თ., ქართული კულტურა და ხუროთმოძღვრება, თბ., 2023. —გვ. 134-135.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3616}}

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]</text>
      <sha1>pkx9qp5uoau0vvztien497ym97ov4hd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392004</id>
      <parentid>5392003</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <origin>5392004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17105" sha1="ahwgu9dyevleqbokwn59cymqyd3srx4" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''', ''ნარიყალა'' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ხმელიძე თ., ქაშიაშვილი ზ., ვანიშვილი თ., ქართული კულტურა და ხუროთმოძღვრება, თბ., 2023. —გვ. 134-135.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3616}}

{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]</text>
      <sha1>ahwgu9dyevleqbokwn59cymqyd3srx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392005</id>
      <parentid>5392004</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17252" sha1="sro7s8dphfac588djvb1z5angcfc05x" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''', ''ნარიყალა'' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ პიტიახშს მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ეს ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ხმელიძე თ., ქაშიაშვილი ზ., ვანიშვილი თ., ქართული კულტურა და ხუროთმოძღვრება, თბ., 2023. —გვ. 134-135.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3616}}

{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში]]</text>
      <sha1>sro7s8dphfac588djvb1z5angcfc05x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392009</id>
      <parentid>5392005</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5392009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17331" sha1="9zbvkmudn9y20qs3nn398wkqpligb1p" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''', ''ნარიყალა'' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ [[პიტიახში|პიტიახშს]] მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით ეს პიტიახში ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ხმელიძე თ., ქაშიაშვილი ზ., ვანიშვილი თ., ქართული კულტურა და ხუროთმოძღვრება, თბ., 2023. —გვ. 134-135.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3616}}

{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში]]</text>
      <sha1>9zbvkmudn9y20qs3nn398wkqpligb1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392012</id>
      <parentid>5392009</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* რესურსები ინტერნეტში */</comment>
      <origin>5392012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17377" sha1="rrlda3zucj9vo2stuq0e75iwxgqj4r2" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''', ''ნარიყალა'' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ [[პიტიახში|პიტიახშს]] მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით ეს პიტიახში ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ხმელიძე თ., ქაშიაშვილი ზ., ვანიშვილი თ., ქართული კულტურა და ხუროთმოძღვრება, თბ., 2023. —გვ. 134-135.
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3616}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში]]</text>
      <sha1>rrlda3zucj9vo2stuq0e75iwxgqj4r2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392013</id>
      <parentid>5392012</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5392013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17146" sha1="9gojak3ecw1da79ctdjuiox9vckfzqw" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა
| სახელი= თბილისის ციხე
| infobox_width         = 250px
| სურათი=Narikala 1911.jpg
| პოზრუკა              = საქართველო
| პოზრუკა2              = თბილისი
| პოზრუკის ზომა              =
| მდებარეობა             ={{დროშა|საქართველო}}
|lat_dir = N  |lat_deg =41  |lat_min =41  |lat_sec = 17
|lon_dir = E  |lon_deg =44  |lon_min =48  |lon_sec = 33
| სტატუსი                =დანგრეული
| ფუნქციური სტატუსი     =
| მმართველი  = 
| თარიღდება      = 
| გეგმა=
| გეგმის ზომა=
| გეგმის წარწერა=
}}
'''თბილისის ციხე''', ''ნარიყალა'' — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე [[თბილისი|თბილისის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. [[წავკისისწყალი|წავკისისწყლის]] მარცხენა მხარეს, [[სოლოლაკის ქედი|სოლოლაკის ქედის]] უკიდურეს აღმოსავლეთით მდებარე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. სხვადასხვა პერიოდის ქართულ და უცხოენოვან საისტორიო წყაროებში გვხვდება კალის, შურისციხის, ტფილისის ქალაქის, ციხის, მაღლაციხის, ნარიყალის სახელწოდებით. 

== ისტორია ==
ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე დასახლება ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. XIII–XII სს. ბრინჯაოს სატევარი). ძველი ქართული საისტორიო წყაროები, კერძოდ „[[მოქცევაჲ ქართლისაჲ]]“ და „[[ცხოვრება ქართველთა მეფეთა|მეფეთა ცხოვრება]]“ თბილისში ციხის აგებას IV საუკუნის II ნახევარში სპარსთა მეფის ერისთავს თუ [[პიტიახში|პიტიახშს]] მიაწერს („მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით ეს პიტიახში ქრამ ხუარ ბორზარდია). „მეფეთა ცხოვრებას“ ცნობით, „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისი კართა შორის ციხედ მცხეთისა“. „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთ ვარიანტში შესაბამისი ადგილი ასე იკითხება: „აღაშენა ერისთავმან სპარსთამან ტფილისის კართა შორის შურისციხედ ციხედ მცხეთისად“. თხზულების ძველი სომხური თაგმანი კი გვამცნობს, რომ „ააგეს ციხე ტფილისის კარს მცხეთის საწინააღმდეგოდ“. როგორც ჩანს, თბილისის ციხე სპარსელი პიტიახშის ადგილსამყოფელი იყო, საიდანაც მას მცხეთაში მყოფი ქართლის მეფის კონტროლი უნდა განეხორციელებინა. ამასვე იმეორებს [[ვახუშტი ბატონიშვილი]], ოღონდ „კართა შორის ციხის“ ნაცვლად მას „შურისციხეს“ უწოდებს. იგი თბილისის ციხეს „მაღალ ციხედაც“ მოიხსენიებს: „... მაღალს ციხეში არს ეკლესია გუმბათიანი წმინდის ნიკოლოზისა და სასახლე მეფისა, პალატნი დიდ-დიდნი და შუენიერნი“.

თბილისის ციხის ფართოდ გავრცელებული სახელწოდება „ნარიყალა“ პირველად XVII საუკუნეში გვხვდება. იმ დროს ყველა მნიშვნელოვან ციხეს ([[დმანისის ნაქალაქარი|დმანისის]], [[გორის ციხე|გორის]], [[სიღნაღის ციხე-გალავანი|სიღნაღის]] და ა. შ.) ჰქონია თავისი ნარიყალა (სპარს. „ნარინყალა“ — ციტადელი, შიდაციხე), შემდგომში კი ეს სახელი მხოლოდ თბილისის ციხეს შემორჩა.

VI საუკუნის II ნახევარში თბილისის მომძლავრებასთან ერთად გაიზარდა მისი ციხის სტრატეგიული მნიშვნელობაც. იგი წარმოადგენდა შუა საუკუნეების ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის განმავლობაში მან მტრის არაერთი დამანგრეველი შემოსევა განიცადა.

[[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომის]] მეფობის დროს (1632–1658) ხიდისყურიდან კალის ციხემდე ზღუდე გაუვლიათ და ქალაქი და ციხე გაუყვიათ. ამის შემდეგ გაჩნდა მიკროტოპონიმი „დაბლა ციხე“ — „მაღლა ციხის“ საპირისპიროდ. სწორედ ამ ხანებში თბილისში იმყოფებოდა თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]], რომელმაც დაგვიტოვა ციხის რამდენადმე გაზვიადებული აღწერილობა: „...დიდი ციხე მდინარე მტკვრის სამხრეთითაა... ციცაბო კლდეზე... აშენებული. დიდი ციხის გარშემოწერილობა ექვსი ათასი ნაბიჯია, მაგრამ ძველი ნაშენია. კედლის სიმაღლე სამოცი წყრთაა. სამოცდაათი ბურჯი და სამი ათასი ქონგური აქვს. მდინარე მტკვარს წყლისათვის განკუთვნილი ერთი ხვრელიანი კოშკი გადაჰყურებს; ალყის დროს იქიდან იკლავენ წყურვილს. გალავნის შიგნით ექვსასი ბანიანი სახლია. ხანის სასახლე ამ ციხეშია. ჯამე, ქარვასლა, აბანო და მცირე ბაზარი აქვს... დიდი ციხის აღმოსავლეთით ბუნებრივი ცხელი წყალია“.

თბილისის ციხე მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1795 წელს [[კრწანისის ბრძოლა|კრწანისის ბრძოლის]] დროს. 1796 წელს სარაიდარებმა ფარსადანამ და სტეფანემ აღადგინეს ბრძოლების დროს დანგრეული ციხის კედლები. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. ერთხანს აქ განთავსებული იყო რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. 1827 წლის მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა და დაანგრია ციხის კედლები, ბურჯები და კოშკები, შეიწირა სტამბოლის გოდოლის დიდი ნაწილიც, 1847 წელს კი ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა ნარიყალის თითქმის ყველა ნაგებობა, მ. შ. წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაც. XX საუკუნის 70–80-იან წლებში მიმდინარეობდა ციხის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1990-1997 წლებში ძველი ეკლესიის საფუძველზე აშენდა [[ნარიყალას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]].

== არქიტექტურა ==
თბილისის ციხემ ჩვენამდე მოაღწია XII–XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევების სახით. ხანგრძლივი ისტორიის განმავლობაში ციხე მრავალგზის არის აღდგენილი და გადაკეთებული. ამის გამო ზღუდეებისა და გოდოლების პერანგს ჭრელი აღნაგობა აქვს. 

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთის ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70 მ × 70 მ), დასავლეთისა — სწორკუთხა (60 მ × 20 მ). ციხის კედლების სისქე 1,5-2 მ-ია. კედლები გამაგრებული იყო მრგვალი და სწორკუთხედი კოშკებით და ბურჯებით. შედარებით უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „[[სტამბოლის გოდოლი]]“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი: ერთი, „[[განჯისკარი|განჯის კარად]]“ წოდებული, ახლანდელი [[თბილისის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] მხარეს, მეორე, უფრო დიდი — ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი, ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანის თლილი ქვის დიდი კვადრებით ნაგები კედლის ნაშთია. ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით, გაჯისა და კირის ხსნარზე.

თბილისი ციხე საკმაოდ მიუდგომელი იყო. შედარებით ადვილად შესაღწევი გზა დასავლეთიდან იყო, რის გამოც ციტადელი ამ მხარეს უფრო მეტად იყო გამაგრებული. ციხის წყლით მომარაგება საგანგებო სისტემით ხდებოდა, არხისა და [[აკვედუკი|აკვედუკის]] მეშვეობით. ეს უკანასკნელი გამოსახულია თბილისის [[ჟოზეფ პიტონ დე ტურნეფორი|ტურნეფორისეულ]] (1701) ნახატზე. ვახუშტისა (1735) და ჩუიკოს (1800) გეგმებზე დატანილია ციხის ეკლესია.

თბილისის ციხის ტერიტორიაზე XX საუკუნის 60–80-იან წლებში ჩატარდა [[თბილისის დედაციხის არქეოლოგიური გათხრები|არქეოლოგიური გათხრები]], გამოვლინდა შუა საუკუნეების სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები, ძველი ეკლესიის საფუძველი, აგრეთვე კერამიკა, მინა, მონეტები.

== გალერეა == 
&lt;gallery&gt;
Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi &amp; Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||ბერიძე თ.|სტატია=თბილისის ციხე}}
{{ქსე|4|616-617|ტყეშელაშვილი ო.}}
* ბერძნიშვილი მ., თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965.
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958.
* ბერიძე ვ., XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1.
* Иоселиани П. И., Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3616}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში]]</text>
      <sha1>9gojak3ecw1da79ctdjuiox9vckfzqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40495</id>
    <revision>
      <id>5391995</id>
      <parentid>4803642</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5391995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="jgmyjf6jva18kw0zf166yr0ae7j4ir1" xml:space="preserve">{{მმ*|ვაჟა-ფშაველა (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი
| სურათი = 
| სურათის_წარწერა = 
| ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}}
| ტერიტორიული ერთეული = [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი]]
| სიმაღლე = 4200
| შეფარდებითი სიმაღლე = 
|lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 39 |lat_sec = 44
|lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 50 |lon_sec = 01
| პოზრუკა = საქართველო
| პოზრუკა2 = 
| იზოლაცია = 
| დაკავშირებული მთა = 
| სია = 
| მთის მასივი = 
| ქედი = [[კიდეგანის ქედი]]
| ლანდშაფტი = 
| ტიპი = 
| ვულკანური რკალი = 
| ვულკანური სარტყელი = 
| ამგებელი ქანები = [[თიხაფიქალი]]
| ასაკი = 
| პირველი ასვლა = 
| უმარტივესი მარშრუტი = 
| ბოლო ამოფრქვევა = 
| საიტი = 
}}
'''ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი''' — [[მწვერვალი]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე]]ში, [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]]. მდებარეობს [[კიდეგანის ქედი|კიდეგანის ქედზე]], [[მდინარე]] [[არხოტისწყალი|არხოტისწყლის]] სათავეში. სიმაღლე [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 4200 მ. აგებულია იურული [[თიხაფიქალი|თიხაფიქლებით]]. მწვერვალზე პირველად ავიდნენ [[1943]] წელს [[ალექსანდრე ჯაფარიძე|ალექსანდრე ჯაფარიძის]] ხელმძღვანელობით და უწოდეს [[ვაჟა-ფშაველა]]ს სახელი.

==ლიტერატურა==
{{ქე|3|163}}

{{კავკასიონის მთიანეთი}}

[[კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები]]</text>
      <sha1>jgmyjf6jva18kw0zf166yr0ae7j4ir1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:თბილისის მთავრობა</title>
    <ns>14</ns>
    <id>43755</id>
    <revision>
      <id>5392098</id>
      <parentid>2438083</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>წაიშალა [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკა]]; დაემატა [[კატეგორია:საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობა]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="a6wl0l03wb9sby7ck9p5uqo781mcatv" xml:space="preserve">[[კატეგორია:თბილისი|მთავრობა]]
[[კატეგორია:საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობა]]</text>
      <sha1>a6wl0l03wb9sby7ck9p5uqo781mcatv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:არქტიკა</title>
    <ns>14</ns>
    <id>45969</id>
    <revision>
      <id>5391685</id>
      <parentid>2438394</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>შინაარსი შეიცვალა '{{Commonscat|Arctic}}  [[კატეგორია:ქვეყნის ნაწილები]]'-ით</comment>
      <origin>5391685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="d680h9xomr3v355y8mrye3jokjph1ij" xml:space="preserve">{{Commonscat|Arctic}}

[[კატეგორია:ქვეყნის ნაწილები]]</text>
      <sha1>d680h9xomr3v355y8mrye3jokjph1ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391686</id>
      <parentid>5391685</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="81vi2mw338mj54hd4jbhvnrkzavavls" xml:space="preserve">{{catmore}}
{{Commonscat|Arctic}}

[[კატეგორია:ქვეყნის ნაწილები]]</text>
      <sha1>81vi2mw338mj54hd4jbhvnrkzavavls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბაჰაიზმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46057</id>
    <revision>
      <id>5392061</id>
      <parentid>5383643</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>/* მოძღვრება */</comment>
      <origin>5392061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24903" sha1="8dwtek15egd2dqkk03b9nd5pzvsu37l" xml:space="preserve">{{ბაჰაიზმის თემები}}

'''ბაჰაი რელიგია''' ([[არაბული ენა|არაბ]]. بهائي bahāʾī) — ინტერნაციონალური [[რელიგია]] რომლის მთავარი იდეალი და მოწოდება მსოფლიოს რელიგიათა გაერთიანებაა. ის წარმოიშვა [[XIX საუკუნე]]ში, [[სპარსეთი|სპარსეთ]]ში და მსოფლიო რელიგიათა შორის ყველაზე ახალგაზრდა აღმსარებლობაა, რომელიც შემდგომ მთელ [[მსოფლიო]]ში გავრცელდა. ატარებს სამივე [[აბრაამისეული რელიგიები|აბრაამული რელიგიის]] ნიშნებს. ბაჰაიზმის დამაარსებლებია [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]], [[ბაჰაულა]] და აბდულ ბაჰა. რელიგიის მიმდევრებს ბაჰაი  ჰქვიათ, რაც არაბულ ენაზე „ღვთის დიდებას“ ნიშნავს. ბაჰაიზმის სიმბოლოდ გამოიყენება ცხრაქიმიანი ვარსკვლავი.

1848 წლიდან არსებობს ბაჰაიზმის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებს, როგორც საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. ის მსოფლიოს მასშტაბით 1500-ზე მეტ პროექტს ახორციელებს და 350-მდე სკოლას მართავს. ბაჰაისტების რიცხვი მსოფლიოს მასშტაბით მზარდია. 1954 წელს 213 000 ბაჰაისტი იყო, რომელთაგან 94% იყო [[ირანი]]ს მოქალაქე. [[1960-იანები]]დან ბაჰაელები [[მესამე სამყარო]]ს ქვეყნებშიც გაჩნდნენ. 1968 წელს მათმა რაოდენობამ მილიონს გადააჭარბა. 1988 წელს ისინი 4,5 მილიონი იყვნენ, 2004 წელს კი 7,5 მილიონი. ბაჰაელთა სარწმუნოება 2000-ზე მეტ ეთნიკურ ჯგუფს აერთიანებს, მათი 40% [[ინდოელები]]ა. ბაჰაისტების ყველაზე  დიდი ეკლესია სწორედ ინდოეთშია, სადაც მათი რიცხვი 2 მილიონს აღემატება. ბაჰაისტების დაახლოებით 2% ირანელებია, დაახლოებით ნახევარი მილიონი ადამიანი.

==ისტორია==
ბაჰაიზმის დამაარსბლები არიან საიდ ალი მუჰამადი, იგივე [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]] (არაბულიდან „კარიბჭე“, 1819-1850) და მირზა ჰუსეინ ალი ნური (1817-1892), რომელსაც ეწოდა ბაჰაულა (არაბულიდან „ღვთის დიდებულება“). ბაბის ბაჰაისტები ადარებენ [[იოანე ნათლისმცემელი|იოანე ნათლისმცემელს]] და წინამორბედად თვლიან, მეორეს კი მოძღვრების სრულმყოფელად და დამაგვირგვინებლად. მათი აზრით სანამ [[ღმერთი]] ბაჰაულას საღვთო მისიას გამოუცხადებდა, მან ქვეყანას მახარებელი მოუვლინა, რომელსაც მისთვის გზა უნდა გაეკაფა.

ბაბი დაიბადა 1819 წელს [[შირაზი|შირაზში]]. 1844 წლის [[22 მაისი|22 მაისს]] მან მიიღო პირველი გამოცხადება და შეუდგა ქადაგებას. მას ბევრი [[შიიზმი|შიიტი]] მიმდევარი გამოუჩნდა, მაგრამ [[ისლამი|მუსლიმი]] საუსლიერო პირებიდან დიდ წინააღმდეგობას წააწყდა, რადგ ბაბის მოძღვრებაში [[ადამიანის უფლებები]] დიდ ადგილს იკავებდა. ის, სხვათა შორის, აქცენტს აკეთებდა [[ქალთა უფლებები]]სა და ერების თანასწორუფლებიანობის შესახებ, რაცისლამური დოგმატიკისა და [[შარიათი]]ს კრიტიკას გულისხმობდა. 1847 წელს ბაბი დააპატიმრეს, მაგრამ ამან მის მიმდევრებს ხელი ვერ შეუშალა. ბაბის მიმდევრები მუსლიმებს 1848 წელს გამოეყვნენ. ამ წელს ბადაშტში შედგა ბაბის მომხრეთა დიდი კრება, რომელსაც მათ შორის ბევრი ქალი ესწრებოდა. ბაბიზმის წარმოქმნამ შიიტების მღელვარება გამოიწვია. ბაბის და მისი მიმდევრების დევნა დაიწყო სახელმწიფო აპარატმა. ამის გამო ბაბის მიმდევრებმა [[სპარსეთის მმართველთა სია|შაჰისა]] და მისი პოლიტიკის წინააღმდეგ [[ჯიჰადი]] გამოაცხადეს და დაიწყეს მშვიდობიანი დაუმორჩილებლობა, რომელიც ხელისუფლებამ სისხლში ჩაახში. 1850 წლის 9 ივლისს ბაბი [[თავრიზი|თავრიზში]] საჯაროდ დახვრიტეს. მისი მიმდევრების წინაღმდეგ ტერორი 1853 წლამდე გრძელდებოდა.

ტერორის მიუხედავად ბაბის იდეების ამოძირკვა ვერ მოხერხდა. მას მხარდამჭერები გამოუჩნდნე ირანის ელიტარულ ოჯახებშიც. ასეთები იყვნენ სახელმწიფო მინისტრის შვილები, ნახევარძმები მირზა ჰუსეინ ალი ნური და მირზა იაჰუა ნური, რომელსაც შემდგომში სუბი-აზალი (არაბ. „მარადისობის განთიადი“) ეწოდა. სუბი-აზალი გახდა თემის ლიდერი ბაბის სიკვდილის შემდეგ. 1852 წელს დააპატიმრეს ბაჰაულაც. მისი ბევრი თანამორწმუნე სიკვდილით დასაჯეს, თავად ბაჰაულა კი დასავლეთის დიპლომატიური ჩარევით, სახელმწიფოდან გააძევეს. ის [[ქურთისტანი]]ს მთიანეთში, სილემანის ოლქში დერვიშად წავიდა და დიდ დროს ლოცვასა და მედიტაციაში ატარებდა. 1856 წელს ის დაბრუნდა [[ბაღდადი|ბაღდადში]], სადაც შექმნა ცნობილი შრომები „შვიდი ხევი“ და „დაფარული სიტყვა“. 1862 წელს გამოვიდა მისი ფუნდამენტური ნაშრომი „რწმენის წიგნი“, რომლითაც, ფაქტობრივად, დაფუძნდა ახალი რელიგია. 

ბაჰაულა პოპულარული ფიგურა გახდა [[ერაყი|ერაყშიც]], ამან შეაშფოთა ირანის კონსული და ადგილობრივი სასულირეო პირები, რის გამოც ბაჰაულა იძულებული გახდა [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გაქცეულიყო. 1863 წლის 8 აპრილს მან შეკრება გამართა სტამბოლის რიდვანის პარკში, რაც ბაჰაისტებისთვის იმდენად მნიშვნელოვან მოველნადიქცა, რომ საგანგებო დღესასწაული — რიდვანი — დააწესესეს იმის მიუხედავად, რომ სუბი-აზალმა მისი რელიგიური მნიშვნელობა უარჰყო. ბაჰაულას დაუპირისპირდა [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] ხელისუფლებაცდა ოთხი თვის შემდეგ ის სტამბოლიდან [[ედირნე]]ში გადაასახლეს. იქ მან 1866 წლის გაზაფხულზე საჯაროდ და წერილობით განაცხადა, რომ მსოფიოში ყველაზე გავლენიანი რელიგიური ლიდერია. მაშინ სუბი-აზალიმ ძმა კიდევ ერთხელ დაგმო და დაიწყო კამპანია, რომ ოსმალეთის ხელისუფლების თვალში ბაჰაულას მოძღვრება დესტრუქციულად წარმოჩენილიყო. ბაბის ის მიმდევრები, რომლებიც ბაჰაულას გაყვნენ, დღეს ბაჰაისტებად იწოდებიან, ხოლო ისინი, ვინც არ ბაჰაულას გაყვნენ და არც სუბი-აზალის, არიან ბაბიტები. ბაბიტების რაოდნეობა დღეს 2000-ს არ აღემატება.

სუბი-აზალს და ბაჰაულას დაპირისპირების შედეგი ის იყო, რომ ოსმალეთის ხელისუფლებამ ორივე დასაჯა. ბაჰაულა დააპატიმრეს აკონში, ხოლო სუბი-აზალი გადაასახლეს [[კვიპროსი|კვიპროსზე]]. აკონი ბაჰაისტების სათაყვანებელ ადგილად გადაიქცა და ის ახლაც იზიდავს პილიგრიმებს. ბაჰაულამ 20 წელი გაატარა პატიმრობაში. ამ დროს მან დაწერა წიგნები არაბულ და სპარსულ ენებზე, დაამუშავა თეორია კაცობრიობის ერთიანობის და რელიგიათა შერიგების შესახებ. ამ თვალსაზრისით გამორჩენული იყო მისი წიგნი „უწმინდესი წიგნი“. ბაჰაულა გარდაიცვალა  1892 წლის 29 მაისს ბაჰჟი ბაი ჰიაფაში, სადაც აღიმართა ტაძარი, რომელიც ბაჰაელების ულიერი ცენტრია. 

ბაჰაულას შემდეგ ბაჰაისტების წინამძღვარი გახდა  მიი ვაჟი აბდულ ბაჰა (1844-1921). მისი სახელი არაბულად დიდებულების მსახურს ნიშნავს. აბდულ ბაჰამ მამის მსგავსად ცხოვრების უდიდესი ნაწილი გაატარა ტყვეობასა და გადასახლებაში. მას თავისუფლება მოუტანა 1908 წელს [[ახალგაზრდა თურქების რევოლუცია]]მ. აბდულ ბაჰამ 1910-1913 წლებში იმოგზაურა [[ეგვიპტე]]ში, [[ევროპა]]სა და [[აშშ]]-ში, მოინახულა იქ 1892 წლიდან დაარსებული ბაჰაელთა ეკლესიები. საყოველთაო აღიარება და ავტორიტეტი მოიპოვა [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს ჰუმანიტარული საქმიანობის გამო. 1920 წელს მას ბრიტანეთის რაინდის ტიტული მიენიჭა.

აბდულ-ბაჰამ თავის მემკვიდრედ შვილიშვილი შოგი-ეფენდი (1897-1957) გამოაცხადა. ამ უკანასკნელმა დიდი სამისიონერო პროგრამა შეიმუშავა. უპირველეს ყოვლისა ბაჰაულას მნიშვნელოვანი წიგნები თარგმნა [[ინგლისური ენა|ინგლისურად]], რითაც მათ ფართო გავრცელებას შეუწყო ხელი. ჰაიფაში გააშენა ბაღი და რეზიდენცია, რომელიც [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი|ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრად]] გამოაცხადა.

==მოძღვრება==
ბაჰაიზმი სათავეს [[ისლამი]]ს შიიტური ტრადიციიდან იღებს, თუმცა აქვს [[ძველი აღთქმა|ძველი]] და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმების]], [[ინდუიზმი]]სა და [[ბუდიზმი]]ს გავლენებიც. მიუხედავად ამისა, ბაჰაიზმი ცალკე, დამოუკიდებელი რელიგიაა. რწმენის სათავეში დგას ერთი [[ღმერთი]], რომელიც ყველა რელიგიის ადამიანს აერთიანებს. ღმერთმა სამყარო შექმნა სიყვარულით, უყვარს ადამიანები, მათ არ ტოვებს ობლად და ატყობინებს საკუთარი განზრახვების შესახებ. კაციობრიობის სულიერი დაავადების დროს ღმერთი დედამიწაზე საკუთარ წარმომადგენელს აგზავნის. ღვთიური გამოცხადებები მიუღიათ [[მოსე]]ს, [[აბრაამი|აბრაამს]], [[დავითი|დავითს]], ასევე [[ზარატუსტრა]]ს, [[კრიშნა]]ს, [[მაჰმადი|მაჰმადს]], მაგრამ ღვთის ნების მთავარი განცხადებელი ძველ დროში იყო [[იესო ქრისტე]], ახალ დროში კი [[ბაჰაულა]]. 

ბაჰაის არსებითი ნიშანია რასების და ტომების გაერთიანებისკენ მოწოდება, მისი იდეალია კაცობრიობის ერთ ერად და ერთ სარწმუნოებად გაერთიანება და დედამიწაზე ღვთის სასუფევლის დამკვიდრება. ბაჰაის სარწმუნოება გადმოცემულია „ხუთ ბურჯში“

#სარწმუნოების ფორმულა (შაჰადა)
#ლოცვა (სალათ)
#მარხვა (საუნ)
#მოწყალება (ზაქათი)
#მომლოცველობა (ჰაჯი)

მორწმუნეთა ყოველდღიურიღვთისმსახურება ისლამის პრინციპებს მიჰყვება, მაგრაგ შესამჩნევი ცვლილებებით. ხუთგზის ლოცვა შემცირებულია სამამდე, შემცირებულია მარხვის ვადა, [[რამადანი]]ს ნაცვლად შემოღებულია 19-დღიანი ბაჰაულას თვე. შემოსავლი 19% მორწმუნემ მოწყალებისთვის უნდა გაიღოს. მორწმუნემ ყოველდღიურად უნდა ილოცოს, ამისთვის ცალკე შენობები საჭირო არაა. აკრძალულია მაგარისასმელები და გართობა, მიუღებელია როგორც [[ასკეტიზმი]], ასევე [[ჰედონიზმი]]. არ ხდება აღსარების ჩაბარება. 
=== ბაჰაი რელიგიის თერთმეტი დებულება ===
# მსოფლიო რელიგიათა და მათ წყაროთა ღვთაებრივი წარმოშობის აღიარება;
# ადამიანის მიერ ჭეშმარიტების ინდივიდუალური ძიება;
# რასობრივი, კლასობრივი, ნაციონალური, რელიგიური, პოლიტიკური და სხვა წინააღმდეგობების გადალახვა;
# რელიგიისა და სამეცნიერო პროგრესის თანამშრობლობა;
# საზოგადო განათლების მნიშვნელობის და აუცილებლობის აღიარება;
# ქალთა და მამაკაცთა თანასწორუფლებიანობა;
# მოსახლეობის სიღატაკესთან ბრძოლა;
# საერთაშორისო უშიშრობისა და სამართლიანობის პრინციპებზე დაყრდნობით ახალი მსოფლიო ფედერალური სისტემის შექმნა;
# მაღალზნეობრივი ცხოვრების პრაქტიკა;
# საერთაშორისო ენა;
# ახალი სულიერი მსოფლიო ცივილიზაციის შექმნა.
[[ფაილი:Lotus Temple in New Delhi 03-2016.jpg|left|220px|thumb|ბაჰაისტური ”ლოტოსის ტაძარი”&lt;br /&gt; [[დელი]], ინდოეთი]]

== მიმდევრები ==
XXI საუკუნის დასაწყისისთვის ამ სარწმუნოებას მთელ მსოფლიოში 7,5 მილიონი მიმდევარი ჰყავდა. ბაჰაიზმის მიმდევრები ძირიადად ცხოვრობენ ინდოეთში, ირანში, აფრიკაში, სამხრეთ ამერკასა და აშშ-ში. თავის სამშობლოში - [[ირანი|ირანში]] - ბაჰაის რელიგია აკრძალულია.

ბაჰაიზმის წმინდა წიგნია „[[ქითაბე აყდას]]“, ხოლო [[ბაჰაულა|ბაჰაულლაჰს]] გარდა მისი მნიშვნელოვანი პიროვნებებია [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]], [[აბდულ ბაჰა]] და [[შოღი ეფენდი]]. დედამიწის ყველა დასახლებულ კონტინენტზე არსებობს ბაჰაის ტაძრები, რომელთა კარი ყველა სარწმუნოების მიმდევრებისთვის ღიაა.&lt;br /&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი]]
* [[ბაბიზმი]]
==ლიტერატურა==
*{{წიგნი | ავტორი= პაპუაშვილი ნ.| series=ბაჰაის სარწმუნოება | სათაური=„რელიგიები საქართველოში“| გამომცემლობა=[[საქართველოს სახალხო დამცველი|სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა]] |ადგილი=თბილისი|წელი=2008| origyear=|ბმული=| isbn=978-9941-0-0902-0| edition=|გვერდები=402-407}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.bahai.org/ The Bahá'í Faith, international website of the Bahá'ís of the world]

[[კატეგორია:ბაჰაიზმი]]</text>
      <sha1>8dwtek15egd2dqkk03b9nd5pzvsu37l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392062</id>
      <parentid>5392061</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5392062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25495" sha1="oquc7bmzvg6aclqgbepu490275u918t" xml:space="preserve">{{ბაჰაიზმის თემები}}

'''ბაჰაი რელიგია''' ([[არაბული ენა|არაბ]]. بهائي bahāʾī) — ინტერნაციონალური [[რელიგია]] რომლის მთავარი იდეალი და მოწოდება მსოფლიოს რელიგიათა გაერთიანებაა. ის წარმოიშვა [[XIX საუკუნე]]ში, [[სპარსეთი|სპარსეთ]]ში და მსოფლიო რელიგიათა შორის ყველაზე ახალგაზრდა აღმსარებლობაა, რომელიც შემდგომ მთელ [[მსოფლიო]]ში გავრცელდა. ატარებს სამივე [[აბრაამისეული რელიგიები|აბრაამული რელიგიის]] ნიშნებს. ბაჰაიზმის დამაარსებლებია [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]], [[ბაჰაულა]] და აბდულ ბაჰა. რელიგიის მიმდევრებს ბაჰაი  ჰქვიათ, რაც არაბულ ენაზე „ღვთის დიდებას“ ნიშნავს. ბაჰაიზმის სიმბოლოდ გამოიყენება ცხრაქიმიანი ვარსკვლავი.

1848 წლიდან არსებობს ბაჰაიზმის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებს, როგორც საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. ის მსოფლიოს მასშტაბით 1500-ზე მეტ პროექტს ახორციელებს და 350-მდე სკოლას მართავს. ბაჰაისტების რიცხვი მსოფლიოს მასშტაბით მზარდია. 1954 წელს 213 000 ბაჰაისტი იყო, რომელთაგან 94% იყო [[ირანი]]ს მოქალაქე. [[1960-იანები]]დან ბაჰაელები [[მესამე სამყარო]]ს ქვეყნებშიც გაჩნდნენ. 1968 წელს მათმა რაოდენობამ მილიონს გადააჭარბა. 1988 წელს ისინი 4,5 მილიონი იყვნენ, 2004 წელს კი 7,5 მილიონი. ბაჰაელთა სარწმუნოება 2000-ზე მეტ ეთნიკურ ჯგუფს აერთიანებს, მათი 40% [[ინდოელები]]ა. ბაჰაისტების ყველაზე  დიდი ეკლესია სწორედ ინდოეთშია, სადაც მათი რიცხვი 2 მილიონს აღემატება. ბაჰაისტების დაახლოებით 2% ირანელებია, დაახლოებით ნახევარი მილიონი ადამიანი.

==ისტორია==
ბაჰაიზმის დამაარსბლები არიან საიდ ალი მუჰამადი, იგივე [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]] (არაბულიდან „კარიბჭე“, 1819-1850) და მირზა ჰუსეინ ალი ნური (1817-1892), რომელსაც ეწოდა ბაჰაულა (არაბულიდან „ღვთის დიდებულება“). ბაბის ბაჰაისტები ადარებენ [[იოანე ნათლისმცემელი|იოანე ნათლისმცემელს]] და წინამორბედად თვლიან, მეორეს კი მოძღვრების სრულმყოფელად და დამაგვირგვინებლად. მათი აზრით სანამ [[ღმერთი]] ბაჰაულას საღვთო მისიას გამოუცხადებდა, მან ქვეყანას მახარებელი მოუვლინა, რომელსაც მისთვის გზა უნდა გაეკაფა.

ბაბი დაიბადა 1819 წელს [[შირაზი|შირაზში]]. 1844 წლის [[22 მაისი|22 მაისს]] მან მიიღო პირველი გამოცხადება და შეუდგა ქადაგებას. მას ბევრი [[შიიზმი|შიიტი]] მიმდევარი გამოუჩნდა, მაგრამ [[ისლამი|მუსლიმი]] საუსლიერო პირებიდან დიდ წინააღმდეგობას წააწყდა, რადგ ბაბის მოძღვრებაში [[ადამიანის უფლებები]] დიდ ადგილს იკავებდა. ის, სხვათა შორის, აქცენტს აკეთებდა [[ქალთა უფლებები]]სა და ერების თანასწორუფლებიანობის შესახებ, რაცისლამური დოგმატიკისა და [[შარიათი]]ს კრიტიკას გულისხმობდა. 1847 წელს ბაბი დააპატიმრეს, მაგრამ ამან მის მიმდევრებს ხელი ვერ შეუშალა. ბაბის მიმდევრები მუსლიმებს 1848 წელს გამოეყვნენ. ამ წელს ბადაშტში შედგა ბაბის მომხრეთა დიდი კრება, რომელსაც მათ შორის ბევრი ქალი ესწრებოდა. ბაბიზმის წარმოქმნამ შიიტების მღელვარება გამოიწვია. ბაბის და მისი მიმდევრების დევნა დაიწყო სახელმწიფო აპარატმა. ამის გამო ბაბის მიმდევრებმა [[სპარსეთის მმართველთა სია|შაჰისა]] და მისი პოლიტიკის წინააღმდეგ [[ჯიჰადი]] გამოაცხადეს და დაიწყეს მშვიდობიანი დაუმორჩილებლობა, რომელიც ხელისუფლებამ სისხლში ჩაახში. 1850 წლის 9 ივლისს ბაბი [[თავრიზი|თავრიზში]] საჯაროდ დახვრიტეს. მისი მიმდევრების წინაღმდეგ ტერორი 1853 წლამდე გრძელდებოდა.

ტერორის მიუხედავად ბაბის იდეების ამოძირკვა ვერ მოხერხდა. მას მხარდამჭერები გამოუჩნდნე ირანის ელიტარულ ოჯახებშიც. ასეთები იყვნენ სახელმწიფო მინისტრის შვილები, ნახევარძმები მირზა ჰუსეინ ალი ნური და მირზა იაჰუა ნური, რომელსაც შემდგომში სუბი-აზალი (არაბ. „მარადისობის განთიადი“) ეწოდა. სუბი-აზალი გახდა თემის ლიდერი ბაბის სიკვდილის შემდეგ. 1852 წელს დააპატიმრეს ბაჰაულაც. მისი ბევრი თანამორწმუნე სიკვდილით დასაჯეს, თავად ბაჰაულა კი დასავლეთის დიპლომატიური ჩარევით, სახელმწიფოდან გააძევეს. ის [[ქურთისტანი]]ს მთიანეთში, სილემანის ოლქში დერვიშად წავიდა და დიდ დროს ლოცვასა და მედიტაციაში ატარებდა. 1856 წელს ის დაბრუნდა [[ბაღდადი|ბაღდადში]], სადაც შექმნა ცნობილი შრომები „შვიდი ხევი“ და „დაფარული სიტყვა“. 1862 წელს გამოვიდა მისი ფუნდამენტური ნაშრომი „რწმენის წიგნი“, რომლითაც, ფაქტობრივად, დაფუძნდა ახალი რელიგია. 

ბაჰაულა პოპულარული ფიგურა გახდა [[ერაყი|ერაყშიც]], ამან შეაშფოთა ირანის კონსული და ადგილობრივი სასულირეო პირები, რის გამოც ბაჰაულა იძულებული გახდა [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გაქცეულიყო. 1863 წლის 8 აპრილს მან შეკრება გამართა სტამბოლის რიდვანის პარკში, რაც ბაჰაისტებისთვის იმდენად მნიშვნელოვან მოველნადიქცა, რომ საგანგებო დღესასწაული — რიდვანი — დააწესესეს იმის მიუხედავად, რომ სუბი-აზალმა მისი რელიგიური მნიშვნელობა უარჰყო. ბაჰაულას დაუპირისპირდა [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] ხელისუფლებაცდა ოთხი თვის შემდეგ ის სტამბოლიდან [[ედირნე]]ში გადაასახლეს. იქ მან 1866 წლის გაზაფხულზე საჯაროდ და წერილობით განაცხადა, რომ მსოფიოში ყველაზე გავლენიანი რელიგიური ლიდერია. მაშინ სუბი-აზალიმ ძმა კიდევ ერთხელ დაგმო და დაიწყო კამპანია, რომ ოსმალეთის ხელისუფლების თვალში ბაჰაულას მოძღვრება დესტრუქციულად წარმოჩენილიყო. ბაბის ის მიმდევრები, რომლებიც ბაჰაულას გაყვნენ, დღეს ბაჰაისტებად იწოდებიან, ხოლო ისინი, ვინც არ ბაჰაულას გაყვნენ და არც სუბი-აზალის, არიან ბაბიტები. ბაბიტების რაოდნეობა დღეს 2000-ს არ აღემატება.

სუბი-აზალს და ბაჰაულას დაპირისპირების შედეგი ის იყო, რომ ოსმალეთის ხელისუფლებამ ორივე დასაჯა. ბაჰაულა დააპატიმრეს აკონში, ხოლო სუბი-აზალი გადაასახლეს [[კვიპროსი|კვიპროსზე]]. აკონი ბაჰაისტების სათაყვანებელ ადგილად გადაიქცა და ის ახლაც იზიდავს პილიგრიმებს. ბაჰაულამ 20 წელი გაატარა პატიმრობაში. ამ დროს მან დაწერა წიგნები არაბულ და სპარსულ ენებზე, დაამუშავა თეორია კაცობრიობის ერთიანობის და რელიგიათა შერიგების შესახებ. ამ თვალსაზრისით გამორჩენული იყო მისი წიგნი „უწმინდესი წიგნი“. ბაჰაულა გარდაიცვალა  1892 წლის 29 მაისს ბაჰჟი ბაი ჰიაფაში, სადაც აღიმართა ტაძარი, რომელიც ბაჰაელების ულიერი ცენტრია. 

ბაჰაულას შემდეგ ბაჰაისტების წინამძღვარი გახდა  მიი ვაჟი აბდულ ბაჰა (1844-1921). მისი სახელი არაბულად დიდებულების მსახურს ნიშნავს. აბდულ ბაჰამ მამის მსგავსად ცხოვრების უდიდესი ნაწილი გაატარა ტყვეობასა და გადასახლებაში. მას თავისუფლება მოუტანა 1908 წელს [[ახალგაზრდა თურქების რევოლუცია]]მ. აბდულ ბაჰამ 1910-1913 წლებში იმოგზაურა [[ეგვიპტე]]ში, [[ევროპა]]სა და [[აშშ]]-ში, მოინახულა იქ 1892 წლიდან დაარსებული ბაჰაელთა ეკლესიები. საყოველთაო აღიარება და ავტორიტეტი მოიპოვა [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს ჰუმანიტარული საქმიანობის გამო. 1920 წელს მას ბრიტანეთის რაინდის ტიტული მიენიჭა.

აბდულ-ბაჰამ თავის მემკვიდრედ შვილიშვილი შოგი-ეფენდი (1897-1957) გამოაცხადა. ამ უკანასკნელმა დიდი სამისიონერო პროგრამა შეიმუშავა. უპირველეს ყოვლისა ბაჰაულას მნიშვნელოვანი წიგნები თარგმნა [[ინგლისური ენა|ინგლისურად]], რითაც მათ ფართო გავრცელებას შეუწყო ხელი. ჰაიფაში გააშენა ბაღი და რეზიდენცია, რომელიც [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი|ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრად]] გამოაცხადა.

შოგი-ეფენდის მემკვიდრე არ დარჩენია. ბაჰაელთა ხელმძღვანელობა გადაეცა საბჭოს, რომელიც შეიქმნა 1963 წელს და და კომპლექტებულია 9 კაცით და 9 ქალით. მისი რეზიდენცია მდებარეობს [[ხაიფა]]ში და მას ჰქვია „სამართლიანობის მსოფლიო სახლი“.

==მოძღვრება==
ბაჰაიზმი სათავეს [[ისლამი]]ს შიიტური ტრადიციიდან იღებს, თუმცა აქვს [[ძველი აღთქმა|ძველი]] და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმების]], [[ინდუიზმი]]სა და [[ბუდიზმი]]ს გავლენებიც. მიუხედავად ამისა, ბაჰაიზმი ცალკე, დამოუკიდებელი რელიგიაა. რწმენის სათავეში დგას ერთი [[ღმერთი]], რომელიც ყველა რელიგიის ადამიანს აერთიანებს. ღმერთმა სამყარო შექმნა სიყვარულით, უყვარს ადამიანები, მათ არ ტოვებს ობლად და ატყობინებს საკუთარი განზრახვების შესახებ. კაციობრიობის სულიერი დაავადების დროს ღმერთი დედამიწაზე საკუთარ წარმომადგენელს აგზავნის. ღვთიური გამოცხადებები მიუღიათ [[მოსე]]ს, [[აბრაამი|აბრაამს]], [[დავითი|დავითს]], ასევე [[ზარატუსტრა]]ს, [[კრიშნა]]ს, [[მაჰმადი|მაჰმადს]], მაგრამ ღვთის ნების მთავარი განცხადებელი ძველ დროში იყო [[იესო ქრისტე]], ახალ დროში კი [[ბაჰაულა]]. 

ბაჰაის არსებითი ნიშანია რასების და ტომების გაერთიანებისკენ მოწოდება, მისი იდეალია კაცობრიობის ერთ ერად და ერთ სარწმუნოებად გაერთიანება და დედამიწაზე ღვთის სასუფევლის დამკვიდრება. ბაჰაის სარწმუნოება გადმოცემულია „ხუთ ბურჯში“

#სარწმუნოების ფორმულა (შაჰადა)
#ლოცვა (სალათ)
#მარხვა (საუნ)
#მოწყალება (ზაქათი)
#მომლოცველობა (ჰაჯი)

მორწმუნეთა ყოველდღიურიღვთისმსახურება ისლამის პრინციპებს მიჰყვება, მაგრაგ შესამჩნევი ცვლილებებით. ხუთგზის ლოცვა შემცირებულია სამამდე, შემცირებულია მარხვის ვადა, [[რამადანი]]ს ნაცვლად შემოღებულია 19-დღიანი ბაჰაულას თვე. შემოსავლი 19% მორწმუნემ მოწყალებისთვის უნდა გაიღოს. მორწმუნემ ყოველდღიურად უნდა ილოცოს, ამისთვის ცალკე შენობები საჭირო არაა. აკრძალულია მაგარისასმელები და გართობა, მიუღებელია როგორც [[ასკეტიზმი]], ასევე [[ჰედონიზმი]]. არ ხდება აღსარების ჩაბარება. 
=== ბაჰაი რელიგიის თერთმეტი დებულება ===
# მსოფლიო რელიგიათა და მათ წყაროთა ღვთაებრივი წარმოშობის აღიარება;
# ადამიანის მიერ ჭეშმარიტების ინდივიდუალური ძიება;
# რასობრივი, კლასობრივი, ნაციონალური, რელიგიური, პოლიტიკური და სხვა წინააღმდეგობების გადალახვა;
# რელიგიისა და სამეცნიერო პროგრესის თანამშრობლობა;
# საზოგადო განათლების მნიშვნელობის და აუცილებლობის აღიარება;
# ქალთა და მამაკაცთა თანასწორუფლებიანობა;
# მოსახლეობის სიღატაკესთან ბრძოლა;
# საერთაშორისო უშიშრობისა და სამართლიანობის პრინციპებზე დაყრდნობით ახალი მსოფლიო ფედერალური სისტემის შექმნა;
# მაღალზნეობრივი ცხოვრების პრაქტიკა;
# საერთაშორისო ენა;
# ახალი სულიერი მსოფლიო ცივილიზაციის შექმნა.
[[ფაილი:Lotus Temple in New Delhi 03-2016.jpg|left|220px|thumb|ბაჰაისტური ”ლოტოსის ტაძარი”&lt;br /&gt; [[დელი]], ინდოეთი]]

== მიმდევრები ==
XXI საუკუნის დასაწყისისთვის ამ სარწმუნოებას მთელ მსოფლიოში 7,5 მილიონი მიმდევარი ჰყავდა. ბაჰაიზმის მიმდევრები ძირიადად ცხოვრობენ ინდოეთში, ირანში, აფრიკაში, სამხრეთ ამერკასა და აშშ-ში. თავის სამშობლოში - [[ირანი|ირანში]] - ბაჰაის რელიგია აკრძალულია.

ბაჰაიზმის წმინდა წიგნია „[[ქითაბე აყდას]]“, ხოლო [[ბაჰაულა|ბაჰაულლაჰს]] გარდა მისი მნიშვნელოვანი პიროვნებებია [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]], [[აბდულ ბაჰა]] და [[შოღი ეფენდი]]. დედამიწის ყველა დასახლებულ კონტინენტზე არსებობს ბაჰაის ტაძრები, რომელთა კარი ყველა სარწმუნოების მიმდევრებისთვის ღიაა.&lt;br /&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი]]
* [[ბაბიზმი]]
==ლიტერატურა==
*{{წიგნი | ავტორი= პაპუაშვილი ნ.| series=ბაჰაის სარწმუნოება | სათაური=„რელიგიები საქართველოში“| გამომცემლობა=[[საქართველოს სახალხო დამცველი|სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა]] |ადგილი=თბილისი|წელი=2008| origyear=|ბმული=| isbn=978-9941-0-0902-0| edition=|გვერდები=402-407}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.bahai.org/ The Bahá'í Faith, international website of the Bahá'ís of the world]

[[კატეგორია:ბაჰაიზმი]]</text>
      <sha1>oquc7bmzvg6aclqgbepu490275u918t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392064</id>
      <parentid>5392062</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>/* მოძღვრება */</comment>
      <origin>5392064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27934" sha1="dnzilorphyeqlqj05zwrctbhxkbhagi" xml:space="preserve">{{ბაჰაიზმის თემები}}

'''ბაჰაი რელიგია''' ([[არაბული ენა|არაბ]]. بهائي bahāʾī) — ინტერნაციონალური [[რელიგია]] რომლის მთავარი იდეალი და მოწოდება მსოფლიოს რელიგიათა გაერთიანებაა. ის წარმოიშვა [[XIX საუკუნე]]ში, [[სპარსეთი|სპარსეთ]]ში და მსოფლიო რელიგიათა შორის ყველაზე ახალგაზრდა აღმსარებლობაა, რომელიც შემდგომ მთელ [[მსოფლიო]]ში გავრცელდა. ატარებს სამივე [[აბრაამისეული რელიგიები|აბრაამული რელიგიის]] ნიშნებს. ბაჰაიზმის დამაარსებლებია [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]], [[ბაჰაულა]] და აბდულ ბაჰა. რელიგიის მიმდევრებს ბაჰაი  ჰქვიათ, რაც არაბულ ენაზე „ღვთის დიდებას“ ნიშნავს. ბაჰაიზმის სიმბოლოდ გამოიყენება ცხრაქიმიანი ვარსკვლავი.

1848 წლიდან არსებობს ბაჰაიზმის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებს, როგორც საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. ის მსოფლიოს მასშტაბით 1500-ზე მეტ პროექტს ახორციელებს და 350-მდე სკოლას მართავს. ბაჰაისტების რიცხვი მსოფლიოს მასშტაბით მზარდია. 1954 წელს 213 000 ბაჰაისტი იყო, რომელთაგან 94% იყო [[ირანი]]ს მოქალაქე. [[1960-იანები]]დან ბაჰაელები [[მესამე სამყარო]]ს ქვეყნებშიც გაჩნდნენ. 1968 წელს მათმა რაოდენობამ მილიონს გადააჭარბა. 1988 წელს ისინი 4,5 მილიონი იყვნენ, 2004 წელს კი 7,5 მილიონი. ბაჰაელთა სარწმუნოება 2000-ზე მეტ ეთნიკურ ჯგუფს აერთიანებს, მათი 40% [[ინდოელები]]ა. ბაჰაისტების ყველაზე  დიდი ეკლესია სწორედ ინდოეთშია, სადაც მათი რიცხვი 2 მილიონს აღემატება. ბაჰაისტების დაახლოებით 2% ირანელებია, დაახლოებით ნახევარი მილიონი ადამიანი.

==ისტორია==
ბაჰაიზმის დამაარსბლები არიან საიდ ალი მუჰამადი, იგივე [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]] (არაბულიდან „კარიბჭე“, 1819-1850) და მირზა ჰუსეინ ალი ნური (1817-1892), რომელსაც ეწოდა ბაჰაულა (არაბულიდან „ღვთის დიდებულება“). ბაბის ბაჰაისტები ადარებენ [[იოანე ნათლისმცემელი|იოანე ნათლისმცემელს]] და წინამორბედად თვლიან, მეორეს კი მოძღვრების სრულმყოფელად და დამაგვირგვინებლად. მათი აზრით სანამ [[ღმერთი]] ბაჰაულას საღვთო მისიას გამოუცხადებდა, მან ქვეყანას მახარებელი მოუვლინა, რომელსაც მისთვის გზა უნდა გაეკაფა.

ბაბი დაიბადა 1819 წელს [[შირაზი|შირაზში]]. 1844 წლის [[22 მაისი|22 მაისს]] მან მიიღო პირველი გამოცხადება და შეუდგა ქადაგებას. მას ბევრი [[შიიზმი|შიიტი]] მიმდევარი გამოუჩნდა, მაგრამ [[ისლამი|მუსლიმი]] საუსლიერო პირებიდან დიდ წინააღმდეგობას წააწყდა, რადგ ბაბის მოძღვრებაში [[ადამიანის უფლებები]] დიდ ადგილს იკავებდა. ის, სხვათა შორის, აქცენტს აკეთებდა [[ქალთა უფლებები]]სა და ერების თანასწორუფლებიანობის შესახებ, რაცისლამური დოგმატიკისა და [[შარიათი]]ს კრიტიკას გულისხმობდა. 1847 წელს ბაბი დააპატიმრეს, მაგრამ ამან მის მიმდევრებს ხელი ვერ შეუშალა. ბაბის მიმდევრები მუსლიმებს 1848 წელს გამოეყვნენ. ამ წელს ბადაშტში შედგა ბაბის მომხრეთა დიდი კრება, რომელსაც მათ შორის ბევრი ქალი ესწრებოდა. ბაბიზმის წარმოქმნამ შიიტების მღელვარება გამოიწვია. ბაბის და მისი მიმდევრების დევნა დაიწყო სახელმწიფო აპარატმა. ამის გამო ბაბის მიმდევრებმა [[სპარსეთის მმართველთა სია|შაჰისა]] და მისი პოლიტიკის წინააღმდეგ [[ჯიჰადი]] გამოაცხადეს და დაიწყეს მშვიდობიანი დაუმორჩილებლობა, რომელიც ხელისუფლებამ სისხლში ჩაახში. 1850 წლის 9 ივლისს ბაბი [[თავრიზი|თავრიზში]] საჯაროდ დახვრიტეს. მისი მიმდევრების წინაღმდეგ ტერორი 1853 წლამდე გრძელდებოდა.

ტერორის მიუხედავად ბაბის იდეების ამოძირკვა ვერ მოხერხდა. მას მხარდამჭერები გამოუჩნდნე ირანის ელიტარულ ოჯახებშიც. ასეთები იყვნენ სახელმწიფო მინისტრის შვილები, ნახევარძმები მირზა ჰუსეინ ალი ნური და მირზა იაჰუა ნური, რომელსაც შემდგომში სუბი-აზალი (არაბ. „მარადისობის განთიადი“) ეწოდა. სუბი-აზალი გახდა თემის ლიდერი ბაბის სიკვდილის შემდეგ. 1852 წელს დააპატიმრეს ბაჰაულაც. მისი ბევრი თანამორწმუნე სიკვდილით დასაჯეს, თავად ბაჰაულა კი დასავლეთის დიპლომატიური ჩარევით, სახელმწიფოდან გააძევეს. ის [[ქურთისტანი]]ს მთიანეთში, სილემანის ოლქში დერვიშად წავიდა და დიდ დროს ლოცვასა და მედიტაციაში ატარებდა. 1856 წელს ის დაბრუნდა [[ბაღდადი|ბაღდადში]], სადაც შექმნა ცნობილი შრომები „შვიდი ხევი“ და „დაფარული სიტყვა“. 1862 წელს გამოვიდა მისი ფუნდამენტური ნაშრომი „რწმენის წიგნი“, რომლითაც, ფაქტობრივად, დაფუძნდა ახალი რელიგია. 

ბაჰაულა პოპულარული ფიგურა გახდა [[ერაყი|ერაყშიც]], ამან შეაშფოთა ირანის კონსული და ადგილობრივი სასულირეო პირები, რის გამოც ბაჰაულა იძულებული გახდა [[სტამბოლი|სტამბოლში]] გაქცეულიყო. 1863 წლის 8 აპრილს მან შეკრება გამართა სტამბოლის რიდვანის პარკში, რაც ბაჰაისტებისთვის იმდენად მნიშვნელოვან მოველნადიქცა, რომ საგანგებო დღესასწაული — რიდვანი — დააწესესეს იმის მიუხედავად, რომ სუბი-აზალმა მისი რელიგიური მნიშვნელობა უარჰყო. ბაჰაულას დაუპირისპირდა [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] ხელისუფლებაცდა ოთხი თვის შემდეგ ის სტამბოლიდან [[ედირნე]]ში გადაასახლეს. იქ მან 1866 წლის გაზაფხულზე საჯაროდ და წერილობით განაცხადა, რომ მსოფიოში ყველაზე გავლენიანი რელიგიური ლიდერია. მაშინ სუბი-აზალიმ ძმა კიდევ ერთხელ დაგმო და დაიწყო კამპანია, რომ ოსმალეთის ხელისუფლების თვალში ბაჰაულას მოძღვრება დესტრუქციულად წარმოჩენილიყო. ბაბის ის მიმდევრები, რომლებიც ბაჰაულას გაყვნენ, დღეს ბაჰაისტებად იწოდებიან, ხოლო ისინი, ვინც არ ბაჰაულას გაყვნენ და არც სუბი-აზალის, არიან ბაბიტები. ბაბიტების რაოდნეობა დღეს 2000-ს არ აღემატება.

სუბი-აზალს და ბაჰაულას დაპირისპირების შედეგი ის იყო, რომ ოსმალეთის ხელისუფლებამ ორივე დასაჯა. ბაჰაულა დააპატიმრეს აკონში, ხოლო სუბი-აზალი გადაასახლეს [[კვიპროსი|კვიპროსზე]]. აკონი ბაჰაისტების სათაყვანებელ ადგილად გადაიქცა და ის ახლაც იზიდავს პილიგრიმებს. ბაჰაულამ 20 წელი გაატარა პატიმრობაში. ამ დროს მან დაწერა წიგნები არაბულ და სპარსულ ენებზე, დაამუშავა თეორია კაცობრიობის ერთიანობის და რელიგიათა შერიგების შესახებ. ამ თვალსაზრისით გამორჩენული იყო მისი წიგნი „უწმინდესი წიგნი“. ბაჰაულა გარდაიცვალა  1892 წლის 29 მაისს ბაჰჟი ბაი ჰიაფაში, სადაც აღიმართა ტაძარი, რომელიც ბაჰაელების ულიერი ცენტრია. 

ბაჰაულას შემდეგ ბაჰაისტების წინამძღვარი გახდა  მიი ვაჟი აბდულ ბაჰა (1844-1921). მისი სახელი არაბულად დიდებულების მსახურს ნიშნავს. აბდულ ბაჰამ მამის მსგავსად ცხოვრების უდიდესი ნაწილი გაატარა ტყვეობასა და გადასახლებაში. მას თავისუფლება მოუტანა 1908 წელს [[ახალგაზრდა თურქების რევოლუცია]]მ. აბდულ ბაჰამ 1910-1913 წლებში იმოგზაურა [[ეგვიპტე]]ში, [[ევროპა]]სა და [[აშშ]]-ში, მოინახულა იქ 1892 წლიდან დაარსებული ბაჰაელთა ეკლესიები. საყოველთაო აღიარება და ავტორიტეტი მოიპოვა [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დროს ჰუმანიტარული საქმიანობის გამო. 1920 წელს მას ბრიტანეთის რაინდის ტიტული მიენიჭა.

აბდულ-ბაჰამ თავის მემკვიდრედ შვილიშვილი შოგი-ეფენდი (1897-1957) გამოაცხადა. ამ უკანასკნელმა დიდი სამისიონერო პროგრამა შეიმუშავა. უპირველეს ყოვლისა ბაჰაულას მნიშვნელოვანი წიგნები თარგმნა [[ინგლისური ენა|ინგლისურად]], რითაც მათ ფართო გავრცელებას შეუწყო ხელი. ჰაიფაში გააშენა ბაღი და რეზიდენცია, რომელიც [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი|ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრად]] გამოაცხადა.

შოგი-ეფენდის მემკვიდრე არ დარჩენია. ბაჰაელთა ხელმძღვანელობა გადაეცა საბჭოს, რომელიც შეიქმნა 1963 წელს და და კომპლექტებულია 9 კაცით და 9 ქალით. მისი რეზიდენცია მდებარეობს [[ხაიფა]]ში და მას ჰქვია „სამართლიანობის მსოფლიო სახლი“.

==მოძღვრება==
ბაჰაიზმი სათავეს [[ისლამი]]ს შიიტური ტრადიციიდან იღებს, თუმცა აქვს [[ძველი აღთქმა|ძველი]] და [[ახალი აღთქმა|ახალი აღთქმების]], [[ინდუიზმი]]სა და [[ბუდიზმი]]ს გავლენებიც. მიუხედავად ამისა, ბაჰაიზმი ცალკე, დამოუკიდებელი რელიგიაა. რწმენის სათავეში დგას ერთი [[ღმერთი]], რომელიც ყველა რელიგიის ადამიანს აერთიანებს. ღმერთმა სამყარო შექმნა სიყვარულით, უყვარს ადამიანები, მათ არ ტოვებს ობლად და ატყობინებს საკუთარი განზრახვების შესახებ. კაციობრიობის სულიერი დაავადების დროს ღმერთი დედამიწაზე საკუთარ წარმომადგენელს აგზავნის. ღვთიური გამოცხადებები მიუღიათ [[მოსე]]ს, [[აბრაამი|აბრაამს]], [[დავითი|დავითს]], ასევე [[ზარატუსტრა]]ს, [[კრიშნა]]ს, [[მაჰმადი|მაჰმადს]], მაგრამ ღვთის ნების მთავარი განცხადებელი ძველ დროში იყო [[იესო ქრისტე]], ახალ დროში კი [[ბაჰაულა]]. 

ბაჰაის არსებითი ნიშანია რასების და ტომების გაერთიანებისკენ მოწოდება, მისი იდეალია კაცობრიობის ერთ ერად და ერთ სარწმუნოებად გაერთიანება და დედამიწაზე ღვთის სასუფევლის დამკვიდრება. ბაჰაის სარწმუნოება გადმოცემულია „ხუთ ბურჯში“

#სარწმუნოების ფორმულა (შაჰადა)
#ლოცვა (სალათ)
#მარხვა (საუნ)
#მოწყალება (ზაქათი)
#მომლოცველობა (ჰაჯი)

მორწმუნეთა ყოველდღიურიღვთისმსახურება ისლამის პრინციპებს მიჰყვება, მაგრაგ შესამჩნევი ცვლილებებით. ხუთგზის ლოცვა შემცირებულია სამამდე, შემცირებულია მარხვის ვადა, [[რამადანი]]ს ნაცვლად შემოღებულია 19-დღიანი ბაჰაულას თვე. შემოსავლი 19% მორწმუნემ მოწყალებისთვის უნდა გაიღოს. მორწმუნემ ყოველდღიურად უნდა ილოცოს, ამისთვის ცალკე შენობები საჭირო არაა. აკრძალულია მაგარისასმელები და გართობა, მიუღებელია როგორც [[ასკეტიზმი]], ასევე [[ჰედონიზმი]]. არ ხდება აღსარების ჩაბარება. 

ბაჰაელებს სასულიერო პირები არ ჰყავთ. თითოეული [[ტემი]] თავად ირჩევს ყოველწლირად 9 პირს (ქალებს და კაცებს), რომლებიც ადგილობრივ სასულიერო კრებულს ქმნიან. არ აქთ სპეციალიზებული სასულიერო სასწავლებლები.

=== ბაჰაი რელიგიის თერთმეტი დებულება ===
# მსოფლიო რელიგიათა და მათ წყაროთა ღვთაებრივი წარმოშობის აღიარება;
# ადამიანის მიერ ჭეშმარიტების ინდივიდუალური ძიება;
# რასობრივი, კლასობრივი, ნაციონალური, რელიგიური, პოლიტიკური და სხვა წინააღმდეგობების გადალახვა;
# რელიგიისა და სამეცნიერო პროგრესის თანამშრობლობა;
# საზოგადო განათლების მნიშვნელობის და აუცილებლობის აღიარება;
# ქალთა და მამაკაცთა თანასწორუფლებიანობა;
# მოსახლეობის სიღატაკესთან ბრძოლა;
# საერთაშორისო უშიშრობისა და სამართლიანობის პრინციპებზე დაყრდნობით ახალი მსოფლიო ფედერალური სისტემის შექმნა;
# მაღალზნეობრივი ცხოვრების პრაქტიკა;
# საერთაშორისო ენა;
# ახალი სულიერი მსოფლიო ცივილიზაციის შექმნა.
[[ფაილი:Lotus Temple in New Delhi 03-2016.jpg|left|220px|thumb|ბაჰაისტური ”ლოტოსის ტაძარი”&lt;br /&gt; [[დელი]], ინდოეთი]]

==ბაჰაის სარწმუნოება საქართველოში==
1846 წელს ბაბის მოძღვრებას ეზიარა ქართველი უფლისწული, [[ისპაჰანი]]ს გუბერნატორი მანუჩარ ბაგრატიონი. [[კავკასია]]ში ბაჰაიზმი  [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში შევია. მისი მიმდევრები ძირთადად [[აზერბაიჯანელები]] იყვნენ, თუმცა ის რამდნეიმე [[ქართველები|ქართველმაც]] ირწმუნა. [[საბჭოთა კავშირი]]ს რეჟიმის პირობებში მათ ეს რელიგია ვერ შეინარჩუნეს, რადგან იატაკქვეშეთში უწევდათ არსებობა. საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდეგ ბაჰაელები ასპარეზზე ღიად გამოვიდნენ. 1992-1993 წლებში [[საქართველო]]ში ჩავიდნენ მისიონერები ირანელი რაოჰანი და ინდოელი აფშინა. მათ ბაჰაელთა პირველი თემი შექმნეს და არჩევნებიც ჩაატარეს. [[ტბილისი|თბილისში]] დაფუძნდა ბაჰაის სასულიერო ასამბლეა, რომელიც 2500-მდე მოქალაქეს აერთიანებს.

== მიმდევრები ==
XXI საუკუნის დასაწყისისთვის ამ სარწმუნოებას მთელ მსოფლიოში 7,5 მილიონი მიმდევარი ჰყავდა. ბაჰაიზმის მიმდევრები ძირიადად ცხოვრობენ ინდოეთში, ირანში, აფრიკაში, სამხრეთ ამერკასა და აშშ-ში. თავის სამშობლოში - [[ირანი|ირანში]] - ბაჰაის რელიგია აკრძალულია.

ბაჰაიზმის წმინდა წიგნია „[[ქითაბე აყდას]]“, ხოლო [[ბაჰაულა|ბაჰაულლაჰს]] გარდა მისი მნიშვნელოვანი პიროვნებებია [[ბაბი (ბაბიზმი)|ბაბი]], [[აბდულ ბაჰა]] და [[შოღი ეფენდი]]. დედამიწის ყველა დასახლებულ კონტინენტზე არსებობს ბაჰაის ტაძრები, რომელთა კარი ყველა სარწმუნოების მიმდევრებისთვის ღიაა.&lt;br /&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი]]
* [[ბაბიზმი]]
==ლიტერატურა==
*{{წიგნი | ავტორი= პაპუაშვილი ნ.| series=ბაჰაის სარწმუნოება | სათაური=„რელიგიები საქართველოში“| გამომცემლობა=[[საქართველოს სახალხო დამცველი|სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა]] |ადგილი=თბილისი|წელი=2008| origyear=|ბმული=| isbn=978-9941-0-0902-0| edition=|გვერდები=402-407}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.bahai.org/ The Bahá'í Faith, international website of the Bahá'ís of the world]

[[კატეგორია:ბაჰაიზმი]]</text>
      <sha1>dnzilorphyeqlqj05zwrctbhxkbhagi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თბილისის ზღვა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55749</id>
    <revision>
      <id>5391892</id>
      <parentid>4854462</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* იხილეთ აგრეთვე */</comment>
      <origin>5391892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14526" sha1="qafdxckowx0od4pf4yoxlt94nxdqwks" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა წყალსაცავი
| სახელი = თბილისის ზღვა
| მშობლიური სახელი = 
| სურათი = Tbilisi sea 2017.jpg
| სურათის სიგანე = 
| სურათის წარწერა = თბილისის ზღვის ფოტო ზემოდან
| lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 44 |lat_sec = 58
| lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 50 |lon_sec = 44
| ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}}
| ტერიტორიული ერთეული = [[თბილისი]]
| სიმაღლე ზღვის დონიდან = 535.5
| სიგრძე = 8,75
| სიგანე = 1,85
| ფართობი = 11,6
| მოცულობა = 0,308
| სანაპირო ხაზის სიგრძე = 
| უდიდესი სიღრმე = 45
| საშუალო სიღრმე = 26,6
| გამჭვირვალობა = 
| აუზის ფართობი = 
| მდინარე = 
| ჩაედინება = 
| გამოედინება = 
| შევსების წელი = 1953
| ჰესი = 
| კაშხლის სიმაღლე = 
| პოზრუკა = საქართველო
| პოზრუკა2 = თბილისი
| ვიკისაწყობი = Tbilisi sea
}}
'''„თბილისის ზღვა“''', '''თბილისის წყალსაცავი''', '''სამგორის წყალსაცავი''' — [[წყალსაცავი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]], [[ივრის ზეგანი|ივრის ზეგანზე]], ქალაქ [[თბილისი]]ს ჩრდილო-აღმოსავლეთით.
==სახელწოდება==
„თბილისის ზღვის“ ოფიციალური დასახელებაა თბილისის წყალსაცავი. ზოგჯერ სამგორის წყალსაცავსაც უწოდებენ. დასახელება „თბილისის ზღვა“ 1950-იან წლებშივე გაჩნდა და ფართოდ გავრცელდა.&lt;ref name=&quot;რთ&quot;&gt;რეხვიაშვილი, ჯ., [https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%96%E1%83%A6%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A4%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%96%E1%83%94/30976863.html სტალინის კვალი თბილისის ზღვის ფსკერზე], „რადიო თავისუფლება“, ნოემბერი 30, 2020.&lt;/ref&gt; მანამდე „თბილისის ზღვას“ ზოგჯერ [[ლისის ტბა|ლისის ტბას]] უწოდებდნენ, რადგან ის თბილისის მიდამოებში მდებარე ყველაზე დიდი [[წყალსატევი]] იყო.&lt;ref&gt; ს. გ-ლი, ლისის ტბა, [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/335260/1/Komunisti_1937_N126.pdf გაზ. „კომუნისტი“, № 126], 4 ივნისი, 1937.&lt;/ref&gt; 
==გეოგრაფია და კლიმატი==
შეიქმნა მლაშე ტბების — ავლაბრის, ილგუნიანისა და კუკიის (ზემო ტბის) ადგილას. [[ექსპლუატაცია]]შია 1953 წლიდან. ვრცელდება ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში განიერია, სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ — ვიწრო. სიგრძე — 9 კმ, უდიდესი სიგანე — 2 კმ, ზედაპირის ფართობი — 11,8 კმ², წყალშემკრები აუზის ფართობი — 38კმ². წყლის მოცულობა 308 მლნ. მ³. საშუალო სიღრმე 26,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 45 მ. წყალსაცავის დონე გაზაფხულზე მატულობს, ზაფხულსა და შემოდგომაზე, სარწყავად წყლის ინტენსიური გამოყენების გამო, კლებულობს 7-10 მ-ით.&lt;ref name=&quot;ქე&quot;&gt;{{ქე|3|?|აფხაზავა ი., სულთანიშვილი ი.|არა|}}&lt;/ref&gt;

წყლის ზედაპირული ფენის საშუალო ტემპერატურა ნაპირთან მერყეობს 3,7 °C-იდან ([[იანვარი]]-[[თებერვალი]]) 21,6 °C-მდე ([[აგვისტო]]), მაქსიმალური ტემპერატურა 26,2 °C. წყალსაცავზე უმეტეს შემთხვევაში ჰომოთერმიაა დამყარებული. ზოგჯერ ზამთრობით, წყნარ ამინდში სუსტად გამოსახული შებრუნებული ტემპერატურული სტრაფიკაცია, ხოლო ზაფხულობით — კარგად გამოსახული პირდაპირი სტრატიფიკაცია.&lt;ref name=&quot;ქე&quot; /&gt; წლის სხვადასხვა დროს თბილისის წყალსაცავში წყლის [[ტემპერატურა]] საკმაოდ დიდი რყევით ხასიათდება. მართალია, ზამთარში წყალსაცავზე ყინულსაფარი არ ჩნდება, მაგრამ სანაპირო ანუ თავთხელი ზოლი მაინც იყინება.&lt;ref name=&quot;travelingeorgia&quot;&gt;{{Cite web |url=http://travelingeorgia.ge/region/Resort-Tbilisi-water-reservoir/ |title=თბილისის ზღვა // თბილისის ზღვის დახასიათება |accessdate=2017-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221128221604/https://travelingeorgia.ge/region/Resort-Tbilisi-water-reservoir/ |archivedate=2022-11-28 }}&lt;/ref&gt;

დამახასიათებელია გორაკ-ბორცვიანი [[რელიეფი]]. ყინულსაფარი წყალსაცავზე არ ჩნდება, ცივ ზამთარში წარმოიქმნება ყინულნაპირისი და თოში. ხშირი ქარის გამო იცის ღელვა. წყლის მინერალიზაცია 300-500 მგ/ლ შეადგენს. თბილისის ზღვა ოლიგოტროფული წყალსატევია. საზრდოობს მდინარე [[იორი|ივრის]] წყლით, რომელიც მასში [[სამგორის სარწყავი სისტემის ზემო მაგისტრალური არხი]]თ ჩადის. თბილისის ზღვის წყალს იყენებენ სარწყავად, თბილისის წყალმომარაგებისათვის, თევზის სარეწად, წყლის სპორტისათვის. წყალსაცავიდან წყალი გადის [[სამგორის სარწყავი სისტემის ქვემო მაგისტრალური არხი]]თა და ღრმაღელის მაგისტრალური არხით.&lt;ref name=&quot;travelingeorgia&quot; /&gt;
==ეკოსისტემა==
2007 წელს [[თიანეთი]]ს, [[მცხეთა|მცხეთისა]] და [[საგარეჯო]]ს სატყეო მეურნეობების, დიდგორის საცდელ-საჩვენებელი სატყეო მეურნეობის ტყის ფონდის მიწების ნაწილისა და [[საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალი]]ს ხარჯზე აღდგა და გაფართოვდა ჯერ კიდევ 1975 წელს დაარსებული [[თბილისის ეროვნული პარკი]], რომელსაც „დედაქალაქის ფილტვებს“ უწოდებენ. პარკის შექმნის მიზანი იყო [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოს]] ცენტრალურ ნაწილში იშვიათი სახეობის მცენარეებისა და ამ ტერიტორიისათვის დამახასიათებელი ტყის ეკოსისტემების დაცვა, ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შენარჩუნება, ასევე ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ გარემოში რეკრეაციული, ეკოტურისტული და საგანმანათლებლო საქმიანობის განვითარების უზრუნველყოფა. თბილისის დაცული ტერიტორიების სიაში შედიოდა 1956 წელს თბილისის ზღვის მიმდებარე ტერიტორიაზე გაშენებული დენდროლოგიური პარკიც, რომელიც 300 ჰექტარს მოიცავს. პარკი მდიდარია სამკურნალო მცენარეებით, აქვს სანერგე და სასათბურე მეურნეობა. 2006 წლიდან თბილისის ზღვის სატყეოს კვარტლები და დენდროლოგიური პარკის ტერიტორია ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს განკარგვაში გადავიდა.&lt;ref name=&quot;travelingeorgia&quot; /&gt;
==რეკრეაციული ზონა==
თბილისის ზღვა [[თბილისი|საქართველოს დედაქალაქის]] მნიშვნელოვანი რეკრეაციული ობიექტია. წყალსაცავის ჩრდილოეთი და სამხრეთ-დასავლეთი სანაპიროები კეთილმოწყობილია. აშენდა იახტკლუბი, მოქმედებს აკვაპარკი ჯინო პერედაისი, ღია და დახურული აუზებით, ატრაქციონებითა და ველნეს ცენტრით. თბილისის ზღვის [[ვარკეთილი]]ს მხარეს დგას 50-იან წლებში აღმართული ორი ობელისკი, რომელიც წყალსაცავის გახსნას უკავშირდება.&lt;ref name=&quot;travelingeorgia&quot; /&gt;
==არქეოლოგია==
თბილისის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სა­ნა­პი­რო­ზე მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაო – ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. II ათასწლ. II ნახ. – ძვ. წ. I ათასწლ. I ნახ.) ნასახლარი და მისი თანადროული სამაროვანი, სამხრეთ-დასავლეთ სა­ნა­პი­რო­ზე და [[ლოტკინის გორა|ლოტკინის გორაზე]] — ყორღანთა ჯგუფები.&lt;ref name=&quot;ქე&quot;/&gt;
== გალერეა ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-overlay&quot; heights=&quot;130px&quot;&gt;
ფაილი:Tbilisi reservoir.jpg
ფაილი:Keenisgora.jpg
ფაილი:თბილისის წყალსაცავი.jpg
&lt;/gallery&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[საქართველოს წყალსაცავები]]

==ლიტერატურა==
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552504/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1951_N11.pdf ივრის წყალი წამოვიდა თბილისის ზღვაში, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N11, თბ., 1951, გვ. 6-9]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{საქართველოს წყლის რესურსები}}

[[კატეგორია:თბილისის წყალსაცავები]]</text>
      <sha1>qafdxckowx0od4pf4yoxlt94nxdqwks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მეგა...</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55975</id>
    <revision>
      <id>5392114</id>
      <parentid>4471830</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* კომპიუტერული ტექნოლოგიები */</comment>
      <origin>5392114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="ikrppnecx5bfag0ormscvft8v9f8hhz" xml:space="preserve">'''მეგა...''' ({{lang-en|mega-}} &lt; {{lang-grc|μέγας||დიდი}}; აღნიშვნა: '''{{comment|მეგ|ქართული შემოკლებითი აღნიშვნა}}''', '''{{comment|M|საერთაშორისო შემოკლებითი აღნიშვნა}}''') — [[ფიზიკური სიდიდე|ფიზიკური სიდიდის]] ერთეულის სახელწოდების [[სი თავსართები|თავსართი]] [[ერთეულთა საერთაშორისო სისტემა]]ში. წარმოადგენს თავსართს იმ ჯერადი ერთეულების სახელწოდებათა შესაქმნელად, რომლებიც ოდენობით შეესაბამება 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; (1 000 000, მილიონი) ამოსავალ ერთეულს.

წარმოშობილია [[ბერძნული ენა|ბერძნულიდან]] — μέγας (დიდი).

[[1873]] წელს [[ერთეულთა CGS სისტემა|ერთეულთა CGS სისტემის]] მიერ მიღებულია ერთეულთა თავსართად.

== მაგალითები ==
*1 მგვტ (მეგავატი) = 1000 კილოვატი = 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 [[ვატი]].
* ერთი მეგა[[ტონა]] [[ტროტილი]] (გამოიყენება [[ბირთვული იარაღი]]ს სიმძლავრის გასაზომად ტროტილის ექვივალენტის გამოყენებით - 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ტონა [[ტროტილი]].
* მეგაჰერცი — ტელევიზიის და რადიოს [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ელექტრომაგნიტური გამოსხივების]] [[სიხშირე]], [[GSM]] და სხვა... 1მგჰც = 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 [[ჰერცი]].

== კვადრტული და კუბური ფორმები ==
* 1 Mm² აღნიშნავს ერთ კვადრატულ მეგამეტრს, ფართის ზომას 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 × 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 მ ან 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; მ² (და არა 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 × [[კვადრატული მეტრი]])

== კომპიუტერული ტექნოლოგიები ==
კომპიუტერულ ტექნოლოგიებში ''მეგა...'' (''mega-'') აღნიშნავს 1&amp;nbsp;048&amp;nbsp;576 (2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;) ინფორმაციულ ერთეულს (მაგ. [[მეგაბაიტი]]), აგრეთვე აღნიშნავს 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 (10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;) სხვა ერთეულს, მაგალითად, ინფორმაციის გადაცემის სისწრაფეს: 1 მეგაბიტი/წ = 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 [[ბიტი/წ]].

არაერთგვაროვანი აღქმის აღსაკვეთად აგრეთვე მიღებული იყო 2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; ტოლი პრეფიქსი ''[[მები...]]'', რომელმაც დიდი გავრცელებას ვერ ჰპოვა.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|6|534}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.bipm.org ] BIPM საიტი

{{სი თავსართები}}
[[კატეგორია:სი თავსართები]]</text>
      <sha1>ikrppnecx5bfag0ormscvft8v9f8hhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56241</id>
    <revision>
      <id>5391997</id>
      <parentid>5345495</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28841-42</username>
        <id>182704</id>
      </contributor>
      <comment>გასწორება</comment>
      <origin>5391997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12746" sha1="k3slytlpe76ymkfyoag9qvqszq3ss13" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ტაძარი
| ტაძრის_სახელი = წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი
| სურათი =
| infobox_width = 
| წარწერა = 
| რაიონი  = 
| ფუნქციური_სტატუსი     =
| რუკა_ტიპი              = 
| რუკა_ზომა              =
| რუკა_წარწერა           =
| გეო                   ={{coord|41|41|51|N|44|49|0|E}}
| ადგილმდებარეობა = 
| ქვეყანა= 
| ტიპი=ეკლესია
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი  = 
| ხუროთმოძღვრული_სტილი = 
| ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი
| თარიღდება=2004
| რელიგიური_წევრობა  =
| გრძედი =
| განედი =
| დეტალები        =
}}
{{დივ}}

'''თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი''', შემოკლებით '''სამება''' — მეორე მართლმადიდებლური საკათედრო ტაძარი [[საქართველო]]ში (სვეტიცხოვლის შემდეგ); მდებარეობს [[თბილისი|თბილისში]], ელიას გორაზე, [[ავლაბარი]]. აშენდა 1996-2004 წლებში არქიტექტორ [[არჩილ მინდიაშვილი (არქიტექტორი)|არჩილ მინდიაშვილის]] პროექტით.

== ისტორია ==
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის 1500 წლისთავისა და ქრისტეს დაბადების 2000 წლის აღსანიშნავად ახალი საკათედრო ტაძრის აგების იდეა 1989 წელს გაჩნდა, პერიოდი, როდესაც საბჭოთა საქართველოში ეროვნული მოძრაობა მძლავრობდა. 1989 წლის მაისში, საქართველოს პატრიარქისა და თბილისის მთავრობის ხელმძღვანელობით გამოცხადდა კონკურსი „წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის“ პროექტზე. პირველ ეტაპზე ასამდე პროექტი შემოვიდა, თუმცა გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა. საბოლოოდ არქიტექტორი არჩილ მინდიაშვილის პროექტი შეირჩა. შემდგომმა სოციალურმა და პოლიტიკურმა კრიზისმა პროექტის განხორციელება ექვსი წლით დააყოვნა და საძირკველი ტაძრისთვის მხოლოდ 1996 წლის 3 მარტს ჩაიყარა. ტაძრის მშენებლობა დასაფინანსებლად საქართველოს პრეზიდენტმა [[ედუარდ შევარდნაძე]]მ მიმართა რუსეთში მოღვაწე ქართველ ბანკირს [[ბიძინა ივანიშვილი|ბიძინა ივანიშვილს]], რომელიც მშენებლობის ძირითადი დამფინანსებელი გახდა. მშენებლობა ათეულობით მილიონი ლარი დაჯდა. 

ტაძარი 2004 წლის [[23 ნოემბერი|23 ნოემბერს]], [[გიორგობა|გიორგობის]] დღეს, უწმინდესმა და უნეტარესმა სრულიად [[საქართველო]]ს [[კათოლიკოსი|კათოლიკოს-პატრიარქმა]] [[ილია II|ილია II]]-მ აკურთხა.

== აღწერა ==
[[ფაილი:View_on_Sameba.jpg|მარცხნივ|მინი|300 პქ|წმინდა სამების ტაძრის ხედი [[ჩუღურეთის ხიდი|ჩუღურეთის]] ხიდიდან. ზურაბ შამათავას ფოტო.]]

ტიპოლოგიურად წმინდა სამების ტაძარი ჯვრულ მოხაზულობაში ჩასმული [[ტრიკონქი]]ა, რვა ბურჯზე დაყრდნობილი [[გუმბათი]]თ. ტაძარში მოხვედრა შესაძლებელია სამი მხრიდან — დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებში დატანებული [[პორტალი|პორტალებიდან]]. ამათგან, მთავარი კარიბჭე დასავლეთ მკლავშია, რომელსაც გარედან ვრცელი გალერეა აკრავს. ტრიკონქის მკლავები გუმბათქვეშა სივრცესთან ერთად [[კათედრალი]]ს ერთიანი მთავარი მოცულობას წარმოადგენს, რომელსაც მოხდენილად აგვირგვინებს მასიური გუმბათი. გუმბათის გარე რადიუსი 9,5 მეტრია. გუმბათის ყელს გარშემოსავლელი ბაქანი შემოუყვება.
წმიდა სამების საკათედრო [[ტაძარი|ტაძრის]] დასავლეთ ფასადზე სამი, სამ[[ნავი (არქიტექტურა)|ნავი]]ანი შვერილია, რომელთა [[პროპორცია|პროპორციები]] მასიურს ქმნის ტაძრის საერთო მოცულობას. 

წმ. სამების საკათედრო ტაძრის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადი ასევე საკმაოდ რთული კონსტრუქციითაა გადაწყვეტილი. ტაძრის ფასადის მორთულობის მხრივ, აღმოსავლეთ ნაწილი ყველაზე მდიდრულადაა გადაწყვეტილი. აღმოსავლეთ შუა შვერილზე თითქოსდა მიდგმულია მრავალწახნაგა აფსიდი, რომელზეც მასიური ჩუქურთმადამშვენებული ჯვარია გამოსახული. ოთხივე ფასადი მრავალფეროვანი ჩუქურთმის მწკრივითა და თაღებითაა შემკული.

შენობაში 9 ეკლესია და 12 სატრაპეზოა. ტაძრის 9 ზარი, მათ შორის 8200–კილოგრამიანი დედაზარი გერმანიაში ჩამოისხა. 
== მასშტაბები, პარამეტრები ==

იგი ძირითადად ორი ნაწილისაგან შედგება — მიწისზედა და მიწისქვეშა ნაწილებისაგან. საერთო სიმაღლე ნულოვანი ნიშნულიდან ჯვრის ჩათვლით 86,1 მეტრია (უშუალოდ ჯვარი 7,5 მეტრი სიმაღლისაა). ლავრის მიწისქვეშა ნაწილში ორი სართული მდებარეობს. ტაძრის ფუნდამენტი -14,07 მეტრის სიღრმეზეა, ქვედა სართულის იატაკი -13,07 მეტრზეა. (ამას ემატება 1 მეტრიანი ფუნდამენტი). წმ. სამების ტაძრის საერთო სიმაღლე, ამ მონაცემებით, 100,17 მეტრია (86.10+14.07). წმ. სამების ტაძრის სიგრძე 70,45 მეტრი, სიგანე კი 64,68 მეტრია. ტაძრის მთლიანი ფართობი დაახლოებით 5000 კვადრატული მეტრია. 

{{პანორამა|Sameba panorama.jpg|1500|&lt;center&gt;წმიდა სამების ტაძარი (პანორამული ხედი)&lt;/center&gt;}}

== ლიტერატურა ==
*{{წიგნი|ბმული=https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/322343 |ავტორი=ედუარდ შევარდნაძე|სათაური=„ფიქრი წარსულსა და მომავალზე“|ადგილი= თბილისი|წელი= 2018 [2006]|გამომცემლობა=ნეოსტუდია|ISBN=978-9941-0-9783-6|გამოცემა=|გვერდები=106-108}}
*ჩვენი სამება : თბილისის წმიდა სამების ეკლესია / იბეჭდება... კათოლიკოს-პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით - თბ., 2002 - 20გვ.; 20სმ.
*ქალაქ თბილისში მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის არქიტექტურულ-დაგეგმარებითი გადაწყვეტის ღია კონკურსის მასალები / [შედგენილია საქ. კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II ლოცვა-კურთხევით] - თბ., 1989 - 30გვ. ; 19სმ. -  : უფ., 150ც.

== რესურსები ინტერნეტში ==

{{commonscat|Sameba Cathedral, Tbilisi|სამების ტაძარი}}
*[http://orthodoxy.wanex.net/tsnobarebi/tadzrebi/sameba_elia.htm ინფორმაცია სამების ტაძარზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423043210/http://orthodoxy.wanex.net/tsnobarebi/tadzrebi/sameba_elia.htm |date=2008-04-23 }}
*[http://www.sameba.ge/ წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის მშენებლობის ფონდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226145936/http://sameba.ge/ |date=2011-02-26 }}, ''ოფიციალური [[ვებ-საიტი]]''.
*[https://3dwarehouse.sketchup.com/model.html?redirect=1&amp;mid=24b7aa0ebff2f60cf889f240e495c76a&amp;prevstart=12 წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი 3D განზომილებაში]
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7981}}

{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ეკლესიები]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები]]</text>
      <sha1>k3slytlpe76ymkfyoag9qvqszq3ss13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392177</id>
      <parentid>5391997</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-28841-42|~2026-28841-42]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:Mehman|Mehman]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია</comment>
      <origin>5326816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12699" sha1="5na77dm3j835q6e1dppmt6dsagz3ov1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ტაძარი
| ტაძრის_სახელი = წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი
| სურათი =
| infobox_width = 
| წარწერა = 
| რაიონი  = 
| ფუნქციური_სტატუსი     =
| რუკა_ტიპი              = 
| რუკა_ზომა              =
| რუკა_წარწერა           =
| გეო                   ={{coord|41|41|51|N|44|49|0|E}}
| ადგილმდებარეობა = 
| ქვეყანა= 
| ტიპი=ეკლესია
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი  = 
| ხუროთმოძღვრული_სტილი = 
| ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი
| თარიღდება=2004
| რელიგიური_წევრობა  =
| გრძედი =
| განედი =
| დეტალები        =
}}
{{დივ}}
'''თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი''', შემოკლებით '''სამება''' — მთავარი მართლმადიდებლური ქრისტიანული ტაძარი [[საქართველო]]ში; მდებარეობს [[თბილისი|თბილისში]], ელიას გორაზე, [[ავლაბარი]]. აშენდა 1996-2004 წლებში არქიტექტორ [[არჩილ მინდიაშვილი (არქიტექტორი)|არჩილ მინდიაშვილის]] პროექტით.

== ისტორია ==
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის 1500 წლისთავისა და ქრისტეს დაბადების 2000 წლის აღსანიშნავად ახალი საკათედრო ტაძრის აგების იდეა 1989 წელს გაჩნდა, პერიოდი, როდესაც საბჭოთა საქართველოში ეროვნული მოძრაობა მძლავრობდა. 1989 წლის მაისში, საქართველოს პატრიარქისა და თბილისის მთავრობის ხელმძღვანელობით გამოცხადდა კონკურსი „წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის“ პროექტზე. პირველ ეტაპზე ასამდე პროექტი შემოვიდა, თუმცა გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა. საბოლოოდ არქიტექტორი არჩილ მინდიაშვილის პროექტი შეირჩა. შემდგომმა სოციალურმა და პოლიტიკურმა კრიზისმა პროექტის განხორციელება ექვსი წლით დააყოვნა და საძირკველი ტაძრისთვის მხოლოდ 1996 წლის 3 მარტს ჩაიყარა. ტაძრის მშენებლობა დასაფინანსებლად საქართველოს პრეზიდენტმა [[ედუარდ შევარდნაძე]]მ მიმართა რუსეთში მოღვაწე ქართველ ბანკირს [[ბიძინა ივანიშვილი|ბიძინა ივანიშვილს]], რომელიც მშენებლობის ძირითადი დამფინანსებელი გახდა. მშენებლობა ათეულობით მილიონი ლარი დაჯდა. 

ტაძარი 2004 წლის [[23 ნოემბერი|23 ნოემბერს]], [[გიორგობა|გიორგობის]] დღეს, უწმინდესმა და უნეტარესმა სრულიად [[საქართველო]]ს [[კათოლიკოსი|კათოლიკოს-პატრიარქმა]] [[ილია II|ილია II]]-მ აკურთხა.

== აღწერა ==
[[ფაილი:View_on_Sameba.jpg|მარცხნივ|მინი|300 პქ|წმინდა სამების ტაძრის ხედი [[ჩუღურეთის ხიდი|ჩუღურეთის]] ხიდიდან. ზურაბ შამათავას ფოტო.]]

ტიპოლოგიურად წმინდა სამების ტაძარი ჯვრულ მოხაზულობაში ჩასმული [[ტრიკონქი]]ა, რვა ბურჯზე დაყრდნობილი [[გუმბათი]]თ. ტაძარში მოხვედრა შესაძლებელია სამი მხრიდან — დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ მკლავებში დატანებული [[პორტალი|პორტალებიდან]]. ამათგან, მთავარი კარიბჭე დასავლეთ მკლავშია, რომელსაც გარედან ვრცელი გალერეა აკრავს. ტრიკონქის მკლავები გუმბათქვეშა სივრცესთან ერთად [[კათედრალი]]ს ერთიანი მთავარი მოცულობას წარმოადგენს, რომელსაც მოხდენილად აგვირგვინებს მასიური გუმბათი. გუმბათის გარე რადიუსი 9,5 მეტრია. გუმბათის ყელს გარშემოსავლელი ბაქანი შემოუყვება.
წმიდა სამების საკათედრო [[ტაძარი|ტაძრის]] დასავლეთ ფასადზე სამი, სამ[[ნავი (არქიტექტურა)|ნავი]]ანი შვერილია, რომელთა [[პროპორცია|პროპორციები]] მასიურს ქმნის ტაძრის საერთო მოცულობას. 

წმ. სამების საკათედრო ტაძრის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადი ასევე საკმაოდ რთული კონსტრუქციითაა გადაწყვეტილი. ტაძრის ფასადის მორთულობის მხრივ, აღმოსავლეთ ნაწილი ყველაზე მდიდრულადაა გადაწყვეტილი. აღმოსავლეთ შუა შვერილზე თითქოსდა მიდგმულია მრავალწახნაგა აფსიდი, რომელზეც მასიური ჩუქურთმადამშვენებული ჯვარია გამოსახული. ოთხივე ფასადი მრავალფეროვანი ჩუქურთმის მწკრივითა და თაღებითაა შემკული.

შენობაში 9 ეკლესია და 12 სატრაპეზოა. ტაძრის 9 ზარი, მათ შორის 8200–კილოგრამიანი დედაზარი გერმანიაში ჩამოისხა. 
== მასშტაბები, პარამეტრები ==

იგი ძირითადად ორი ნაწილისაგან შედგება — მიწისზედა და მიწისქვეშა ნაწილებისაგან. საერთო სიმაღლე ნულოვანი ნიშნულიდან ჯვრის ჩათვლით 86,1 მეტრია (უშუალოდ ჯვარი 7,5 მეტრი სიმაღლისაა). ლავრის მიწისქვეშა ნაწილში ორი სართული მდებარეობს. ტაძრის ფუნდამენტი -14,07 მეტრის სიღრმეზეა, ქვედა სართულის იატაკი -13,07 მეტრზეა. (ამას ემატება 1 მეტრიანი ფუნდამენტი). წმ. სამების ტაძრის საერთო სიმაღლე, ამ მონაცემებით, 100,17 მეტრია (86.10+14.07). წმ. სამების ტაძრის სიგრძე 70,45 მეტრი, სიგანე კი 64,68 მეტრია. ტაძრის მთლიანი ფართობი დაახლოებით 5000 კვადრატული მეტრია. 

{{პანორამა|Sameba panorama.jpg|1500|&lt;center&gt;წმიდა სამების ტაძარი (პანორამული ხედი)&lt;/center&gt;}}

== ლიტერატურა ==
*{{წიგნი|ბმული=https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/322343 |ავტორი=ედუარდ შევარდნაძე|სათაური=„ფიქრი წარსულსა და მომავალზე“|ადგილი= თბილისი|წელი= 2018 [2006]|გამომცემლობა=ნეოსტუდია|ISBN=978-9941-0-9783-6|გამოცემა=|გვერდები=106-108}}
*ჩვენი სამება : თბილისის წმიდა სამების ეკლესია / იბეჭდება... კათოლიკოს-პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით - თბ., 2002 - 20გვ.; 20სმ.
*ქალაქ თბილისში მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის არქიტექტურულ-დაგეგმარებითი გადაწყვეტის ღია კონკურსის მასალები / [შედგენილია საქ. კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II ლოცვა-კურთხევით] - თბ., 1989 - 30გვ. ; 19სმ. -  : უფ., 150ც.

== რესურსები ინტერნეტში ==

{{commonscat|Sameba Cathedral, Tbilisi|სამების ტაძარი}}
*[http://orthodoxy.wanex.net/tsnobarebi/tadzrebi/sameba_elia.htm ინფორმაცია სამების ტაძარზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423043210/http://orthodoxy.wanex.net/tsnobarebi/tadzrebi/sameba_elia.htm |date=2008-04-23 }}
*[http://www.sameba.ge/ წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის მშენებლობის ფონდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226145936/http://sameba.ge/ |date=2011-02-26 }}, ''ოფიციალური [[ვებ-საიტი]]''.
*[https://3dwarehouse.sketchup.com/model.html?redirect=1&amp;mid=24b7aa0ebff2f60cf889f240e495c76a&amp;prevstart=12 წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი 3D განზომილებაში]
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7981}}

{{თბილისის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:თბილისის ეკლესიები]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები]]</text>
      <sha1>5na77dm3j835q6e1dppmt6dsagz3ov1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შინდისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62814</id>
    <revision>
      <id>5392014</id>
      <parentid>4494136</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5857" sha1="q4c5w6jbf0tsxtucrft5ywfps7ke3b7" xml:space="preserve">{{მმ*|შინდისი (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = შინდისი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 300
 |წარწერა = 
 |დროშა = 
 |გერბი = 
 |გერბის სიგანე = 
 |დროშის სიგანე = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 39 |lat_sec = 54
  |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 46 |lon_sec = 07
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რეგიონი = თბილისი
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = რაიონი
 |რაიონი = მთაწმინდის რაიონი
 |თემი = 
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე {{!}} ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე=820
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 1722
 |აღწერის წელი = 2014
 |სიმჭიდროვე = 
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,4 %
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
|add1n= 
|add1= 
}}
'''შინდისი''' — [[სოფელი]] [[თბილისი|თბილისში]], [[მთაწმინდის რაიონი|მთაწმინდის რაიონში]]. მდებარეობს [[თრიალეთის ქედი]]ს სამხრეთ-აღმოსავლეთი განშტოების კალთაზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 820 მეტრზე, თბილისის ცენტრიდან — 15 კილომეტრის დაშორებით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1722 კაცი.

2007 წლამდე სოფელი ადმინისტრაციულად მიეკუთვნებოდა [[გარდაბნის მუნიციპალიტეტი]]ს [[ტაბახმელა (თბილისი)|ტაბახმელის]] თემს, 2007 წლიდან დაექვემდებარა ქალაქ თბილისის [[დიდგორის რაიონი|დიდგორის რაიონს]], 2013 წლის თბილისის ტერიტორიული რეფორმის შემდეგ გადავიდა მთაწმინდის რაიონის შემადგენლობაში.

==დემოგრაფია==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა
|-
| 2002 || 1543&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-census.htm |title=pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა |accessdate=2013-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419092459/http://pop-stat.mashke.org/georgia-census.htm |archivedate=2012-04-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014 || 1722&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=georgia-ethnic-2014 |access-date=2023-03-19 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt; {{ზრდა}}
|}

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|5}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{თბილისის უბნები}}

[[კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თბილისის ტერიტორიაზე]]</text>
      <sha1>q4c5w6jbf0tsxtucrft5ywfps7ke3b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ხაიფა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65472</id>
    <revision>
      <id>5392065</id>
      <parentid>4601285</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <origin>5392065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="nvp1feb8u4lfgbobohwcbhx78zm1k3t" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  =ქალაქი
 |ქართული სახელი        = ხაიფა
 |მშობლიური სახელი   =חֵיפָה&lt;br /&gt;حَيْفَا
 |ქვეყანა                  = ისრაელი
 |პანორამა = Pic haifa.png
|პანორამის სიგანე = 300px
|წარწერა = 
 |დროშა  = Flag of Haifa.svg
 |გერბი = Coat of arms of Haifa.svg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
 |lat_dir = N |lat_deg= 32 |lat_min= 49 |lat_sec=
 |lon_dir = E |lon_deg= 34  |lon_min= 59  |lon_sec=
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 200
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             =რაიონი 
 |რეგიონი                  = ხაიფის რაიონი{{!}}ხაიფა
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა =
|რაიონის ტიპი=
 |რაიონი                   =
 |მმართველის ტიპი        = ქალაქის მერი
 |მმართველი                   = იონა იაჰავი
 |დაარსების თარიღი     = 
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 = 63.666 
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 
 |მოსახლეობა              =266,300 
  |აღწერის წელი           = 2007
  |სიმჭიდროვე              =
  |აგლომერაცია            = 1,039,000 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = +2
 |DST                     = 3
 |სატელეფონო კოდი          =+972 4 
 |საფოსტო ინდექსი         = 32ХХХ
 |საიტი                    = www.haifa.muni.il
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Haifa
}}
'''ხაიფა''' ({{lang-he-n|חֵיפָה}} {{აუდიო|Haifa.ogg|''Ḥeifa''}}; {{lang-ar|&lt;big&gt;حَيْفَا&lt;/big&gt;}} {{აუდიო|ArHaifa.ogg|''Ḥayfā''}} — [[ისრაელი]]ს სიდიდით მესამე ქალაქი და უდიდესი საზღვაო პორტი. მოსახლეობის რაოდენობა [[2007]] წელს 266,300 კაცი. ხაიფა ამ ადგილას დაარსდა ჯერ კიდევ [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] პერიოდში. ქალაქში მდებარეობს [[ბაჰაიზმის მსოფლიო ცენტრი]].

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commonscat|Haifa}}
* [http://www.haifacity.com/eng/ Haifa city — the complete guide to haifa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215080744/http://www.haifacity.com/eng/ |date=2008-02-15 }} {{en}}

{{ისრაელი}}
{{ხაიფის რაიონი}}

[[კატეგორია:ისრაელის ქალაქები]]
[[კატეგორია:ფინიკიის ქალაქები]]</text>
      <sha1>nvp1feb8u4lfgbobohwcbhx78zm1k3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩერნობილის კატასტროფა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67540</id>
    <revision>
      <id>5392056</id>
      <parentid>5376327</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T02:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147940" sha1="35hvlqb3wqu91al9nm7pq5klbof3yts" xml:space="preserve">{{ყოფილი რჩეული}}[[ფაილი:IAEA 02790015 (5613115146).jpg|thumb|220px|ჩერნობილის ატომური ელექტრო-სადგურის (АЭС) მეოთხე ბლოკი]]
[[ფაილი:Chernobyl placement.svg|thumb|220px|ელექტროსადგურის მდებარეობა]]
'''ჩერნობილის კატასტროფა''' — [[1986]] წლის [[26 აპრილი|26 აპრილს]] [[უკრაინა|უკრაინის]] ტერიტორიაზე (იმ დროისთვის — [[უკრაინის სსრ]]) მდებარე [[ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგური]]ს მეოთხე ბლოკის [[ავარია]]. ეს იყო [[ბირთვულ მოვლენათა საერთაშორისო შკალა|ბირთვულ მოვლენათა საერთაშორისო შკალით]] მეშვიდე დონის ერთადერთი შემთხვევა ისტორიაში. ბირთვული აფეთქების შედეგად რეაქტორი მთლიანად დაინგრა, რამაც მისი მიმდებარე ვრცელი ტერიტორიის რადიოაქტიური დაბინძურება გამოიწვია. ის შეფასებულია, როგორც უდიდესი ავარია [[ატომური ენერგეტიკა|ატომური ენერგეტიკის]] ისტორიაში, როგორც დაღუპულთა და მისგან დაშავებულ [[ადამიანი|ადამიანთა]] რაოდენობით, ისე [[ეკოლოგია|ეკოლოგიური]] დაბინძურებითა და [[ეკონომიკა|ეკონომიკური]] ზიანით.

ავარიის შედეგად გაჩენილმა [[რადიოაქტიური|რადიოაქტიურმა]] [[ღრუბელი|ღრუბელმა]] გადაიარა [[სსრკ]]-ის ევროპული ნაწილი, აღმოსავლეთი [[ევროპა]], [[სკანდინავია]], [[დიდი ბრიტანეთი]] და [[აშშ]]-ს აღმოსავლეთი ნაწილი. რადიოაქტიური ნალექის 60% დაილექა [[ბელორუსია|ბელორუსიის]] ტერიტორიაზე. დაბინძურებული ზონიდან ევაკუირებული იყო დაახლოებით 200 000 ადამიანი.

[[ჩერნობილი]]ს ავარია სსრკ-სთვის გახდა უდიდესი სოციალურ-პოლიტიკური მნიშვნელობის მოვლენა. მისი მიზეზების გამოძიება დიდი ხნით გაჭიანურდა&lt;ref name=karpan1&gt;{{Cite web |url=http://2000.net.ua/print/aspekty/pravdaochernobyle.html |title=სიმართლე ჩერნობილის შესახებ - Н.Карпан |accessdate=2007-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070502112125/http://2000.net.ua/print/aspekty/pravdaochernobyle.html |archivedate=2007-05-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= Jarosh&gt;ჩერნობილი 20 წლის შემდეგ. დანაშაული დასჯის გარეშე. გამოცემის თარიღი 2006 წელი.&lt;/ref&gt;. ფაქტების ინტერპრეტაცია და ავარიის ვითარების ანალიზი დროთა განმავლობაში იცვლებოდა და ამიტომ დღემდე მასზე სრული და ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობს.

== ატომური ელექტროსადგურის მახასიათებლები ==
ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგური განთავსებული იყო უკრაინის ტერიტორიაზე, ქალაქ [[პრიპიატი (ქალაქი)|პრიპიატთან]] ახლოს, ქალაქ ჩერნობილიდან 18, ბელორუსიის საზღვრიდან 16 და უკრაინის დედაქალაქ [[კიევი]]დან 110 [[კილომეტრი]]ს დაშორებით.

ავარიის დროს ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურზე მუშაობდა ოთხი რეაქტორი. თითოეული РБМК-1000 (реактор большой мощности канального типа - არხული ტიპის დიდი სიმძლავრის რეაქტორი) 1000 მეგავატი (სითბური სიმძლავრე 3200 მეგავატი) ელექტრო სიმძლავრით. ასევე შენდებოდა კიდევ 2 ანალოგიური რეაქტორი. ჩერნობილის [[ატომური ელექტროსადგური]] დაახლოებით გამოიმუშავებდა უკრაინის მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის მეათედს.

== ავარია ==
[[ფაილი:Chernobyl, Ukraine.jpg|thumb|250px|ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მიმდებარე ტერიტორია, გადაღებული [[NASA|ნასას]] კოსმოსური სადგურიდან, [[5 აგვისტო]], [[2009]]]]
1986 წლის 26 აპრილს დაახლოებით 1:23:50 საათზე ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მე-4 [[ენერგობლოკი|ენერგობლოკში]] მოხდა [[აფეთქება]], რომელმაც მთლიანად დაანგრია [[რეაქტორი]]. ენერგობლოკის [[შენობა]] ნაწილობრივ ჩამოინგრა. ამით, როგორც ითვლება, დაიღუპა პირველი (ერთი) ადამიანი. შენობის სხვადასხვა განყოფილებაში და სახურავზე გაჩნდა [[ხანძარი]]. ამის შემდეგ აქტიური ზონების ნარჩენები ჩამოდნა. დამდნარი [[მეტალი]]ს, [[სილა|სილის]], [[ბეტონი]]ს და [[საწვავი]]ს ნარჩენის ნარევი მოედო ქვერეაქტორის განყოფილებებს.&lt;ref name=fuel&gt;{{Cite web |url=http://www.pripyat.com/ru/publications/research/2005/09/28/308.html |title=კურჩატოვსკის ინსტიტუტის მონაცემები საწვავის განაწილების შესახებ |accessdate=2008-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060205041944/http://www.pripyat.com/ru/publications/research/2005/09/28/308.html |archivedate=2006-02-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=proektstroy&gt;{{Cite web |url=http://www.proektstroy.ru/publications/publication.php?tag=4050 |title=რკინა-ბეტონის ქცევა ჩერნობილის ატომური ელექტრო-სადგურის ავარიისას |accessdate=2008-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417173653/http://www.proektstroy.ru/publications/publication.php?tag=4050 |archivedate=2012-04-17 }}&lt;/ref&gt; ავარიისას მოხდა რადიოაქტიური ნივთიერებების გავრცელება. მათ შორის იყო [[ურანი]]ს [[იზოტოპი]], [[პლუტონიუმი]], [[იოდი]]-131 ([[ნახევრად დაშლის პერიოდი]] 8 დღე), [[ცეზიუმი]]-134 ([[ნახევრად დაშლის პერიოდი]] 2 წელი), [[ცეზიუმი]]-137 ([[ნახევრად დაშლის პერიოდი]] 33 წელი) და [[სტრონციუმი]]-90 ([[ნახევრად დაშლის პერიოდი]] 28 წელი). მდგომარეობა უარესდებოდა იმით, რომ სითბოთი ნგრევად რეაქტორში მიმდინარეობდა არაკონტროლირებადი ატომური და [[ქიმია|ქიმიური]] რეაქციები. ამას მრავალი დღის განმავლობაში თან სდევდა მაღალი რადიოაქტიურობის მქონე ელემენტების წვის პროდუქტების ბზარებიდან ამოფრქვევა და ამით ვრცელი ტერიტორიების დაბინძურება. დანგრეული რეაქტორიდან რადიოაქტიური ნივთიერებების ამოფრქვევის შეჩერება მოხდა მხოლოდ 1986 წლის [[მაისი]]ს ბოლოს, სსრკ-ის მთელი რესურსებისა და ათასობით [[ლიკვიდატორი]]ს მეშვეობით.

=== მოვლენების ქრონოლოგია ===
[[ფაილი:Rbmk fuel rod.png|thumb|left|300px|'''რეაქტორის ТВЭЛ (სითბოს გამომყოფი ელემენტი) მოწყობილობა РБМК (არხული ტიპის დიდი სიმძლავრის რეაქტორი):'''&lt;br /&gt;1&amp;nbsp;—&amp;nbsp;ხუფი; 2&amp;nbsp;—&amp;nbsp;[[ურანის დიოქსიდი]]ს ტაბლეტები; 3&amp;nbsp;—&amp;nbsp;[[ცირკონიუმი]]ს სახურავი; 4&amp;nbsp;—&amp;nbsp;ზამბარა; 5&amp;nbsp;—&amp;nbsp;ლულა; 6&amp;nbsp;—&amp;nbsp;ჭავლი.]]
[[1986]] წლის [[25 აპრილი|25 აპრილს]] ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურში დაიგეგმა მე-4 [[ენერგობლოკი]]ს გაჩერება შემდგომში სხვა მიზნებით გამოყენებისთვის. გადაწყდა, რომ ეს შემთხვევა გამოყენებულიყო რიგი ცდების ჩასატარებლად. ერთ-ერთი ცდის მიზანი იყო პროექტული რეჟიმის შემოწმება, რომელიც ითვალისწინებდა [[გენერატორი]]ს [[ტურბინა|ტურბინის]] [[ინერცია|ინერციის]] გამოყენებას, შიდა ელექტრომომარაგების გათიშვის შემთხვევაში.

ცდები უნდა ჩატარებულიყო 700 მეგავატ სიმძლავრეზე, მაგრამ [[ოპერატორი]]ს უყურადღებობის გამო ის 30 მეგავატზე დაეცა. გადაწყდა, რომ არ აეწიათ სიმძლავრე დაგეგმილ 700 მეგავატზე და 200 მეგავატით შეზღუდულიყვნენ. სიმძლავრის სწრაფი ვარდნით და 30 - 200 მეგავატზე მუშაობით გაძლიერდა რეაქტორის აქტიური ზონის დაბინძურება [[ქსენონი|ქსენონ]]-135-ის იზოტოპით. იმისათვის, რომ აეწიათ სიმძლავრე, აქტიური ზონიდან ამოსწიეს მარეგულირებელი ღეროების ნაწილი (იხ. [[ატომური რეაქტორის მართვა]]).

200 მეგავატზე მიღწევის შემდეგ ჩაირთო დამატებითი [[ტუმბო|ტუმბები]], რომელთა დანიშნულება ცდის დროს გენერატორების დატვირთვის თავიდან აცილება იყო. აქტიური ზონიდან წამოსული წყლის რაოდენობა, რაღაც დროის განმავლობაში სცილდებოდა დაშვებულ ლიმიტს. ამ დროისათვის ოპერატორებს მოუწიათ, უფრო მეტად ამოეწიათ ღეროები. ამასთან, რეაქტულობის ეფექტურობის მარაგი დაშვებულ სიდიდეზე დაბლა აღმოჩნდა, მაგრამ რეაქტორის პერსონალმა ამის შესახებ არ იცოდა.

1:23:04 საათზე დაიწყო [[ცდა]]. ამ მომენტში გაუმართაობის, ან რეაქტორის არასტაბილურობის შესახებ რაიმე [[სიგნალი]] არ ყოფილა. „გაქცეულ“ გენერატორთან მიერთებული ტუმბების სიჩქარის დაწევის და რეაქტიულობის დადებითი ორთქლის [[კოეფიციენტი]]ს გამო, რეაქტორი სიმძლავრის მომატების [[ტენდენცია]]ს განიცდიდა, თუმცა მართვის სისტემა ამის წინააღმდეგ ეფექტურად მუშაობდა. 1:23:40 საათზე ოპერატორმა ავარიული დაცვის ღილაკი ჩართო. ოპერატორის ამ მოქმედების ზუსტი მიზეზი უცნობია, თუმცა არსებობს მოსაზრება, რომ ეს მოქმედება განხორციელებული იყო სიმძლავრის სწრაფი ზრდის გამო. თუმცა ანატოლი დიატლოვი (А. С. Дятлов) (სადგურის ექსპლუატაციის მთავარი [[ინჟინერი|ინჟინრის]] წარმომადგენელი, რომელიც ავარიის მომენტში მე-4 ენერგობლოკის სამართავ პულტთან იმყოფებოდა) თავის წიგნში ამტკიცებს, რომ ეს ადრე ინსტრუქტაჟზე იყო განხილული და მას შემდეგ, რაც ავტომატური რეგულატორის ღეროები აქტიური ზონის ქვემოთ დავიდა, მოქმედება შესრულდა შტატურ (და არა ავარიულ) რეჟიმში, ტურბინის აჩქარების შემთხვევაში რეაქტორის ჩახშობისათვის. რეაქტორის კონტროლის სისტემებმა ავარიული დაცვის ჩართვამდე ასევე ვერ დააფიქსირეს სიმძლავრის ზრდა.

[[ფაილი:RBMK reactor schematic geo.svg|thumb|400px|არხული ტიპის დიდი სიმძლავრის რეაქტორი (РБМК-1000)]]

რეგულატორებმა და ავარიულმა ღეროებმა დაიწყო ქვევით მოძრაობა, აქტიურ ზონაში ჩასვლა, მაგრამ რამდენიმე წამის შემდეგ რეაქტორის სითბური სიმძლავრე მყისიერად გაიზარდა უცნობ მაღალ სიდიდეებზე (სიმძლავრემ გადააჭარბა ყველა გამზომი მოწყობილობის შკალას). მოხდა ორი [[აფეთქება]] რამდენიმე [[წამი]]ს ინტერვალით. შედეგად, რეაქტორი მთლიანად დაინგრა. პროცესის, რომელიც მიმდინარეობდა აფეთქებამდე, ზუსტი მიმდევრობის შესახებ არ არსებობს საერთო წარმოდგენა. ზოგადად მოიაზრება, რომ თავიდან მოხდა რეაქტორის არაკონტროლირებადი გაქანება, რომლის შედეგად დაინგრა რამდენიმე ТВЭЛ (სითბოს გამომყოფი ელემენტი), ხოლო შემდგომ ამით გამოწვეულ იქნა ტექნოლოგიური არხების ჰერმეტულობის დარღვევა, რომელშიც ეს ТВЭЛ-ები იმყოფებოდა. დაზიანებული არხების [[ორთქლი]] შევიდა არხთაშორის რეაქტორულ არეში. ამის შედეგად იქ სწრაფად გაიზარდა წნევა, რამაც რეაქტორის გამორთვა და მისი ზედა ფენის აქტივობა გამოიწვია. ამას კი მექანიკურად არხების მასობრივი ნგრევა, აქტიური ზონის მთელი მოცულობის გადახურება და ორთქლის გარეთ გამოვარდნა მოჰყვა — ეს იყო პირველი აფეთქება (ორთქლით).

პროცესის შემდგომ მიმდინარეობაზე და მეორე აფეთქებით გამოწვეულ რეაქტორის მთლიანად დანგრევაზე არ არსებობს რეგისტრირებული მონაცემები, არსებობს მხოლოდ ჰიპოთეზები. ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით, ეს იყო ქიმიური ნივთიერებების აფეთქება. იგულისხმება [[წყალბადი]]ს აფეთქება, რაც გამოწვეულ იქნა რეაქტორში არსებული [[ცირკონიუმი]]ს რეაქციით მიღებული მაღალი ტემპერატურით და სხვა პროცესების გამო. სხვა ჰიპოთეზით, ეს იყო [[ატომური აფეთქება]]&lt;ref name=nuclear&gt;[http://courier.com.ru/energy/en0602checherov.htm ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მე-4 ბლოკის აფეთქების ფიზიკური ბუნება]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nuclear2&gt;{{Cite web |url=http://www.nsu.ru/materials/ssl/text/metodics/andreev.html |title=ჩერნობილის მონახაზი. |accessdate=2008-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080602135447/http://www.nsu.ru/materials/ssl/text/metodics/andreev.html |archivedate=2008-06-02 }}&lt;/ref&gt;, რაც არის წყლის მიუწოდებლობის გამო რეაქტორის წამიერი ნეიტრონიებით აჩქარების შედეგად მიღებული სითბური აფეთქება. ორთქლის დიდი დადებითი კოეფიციენტი ავარიის გამომწვევ ამ სავარაუდო მიზეზს უფრო რეალურს ხდის. ბოლოს, არსებობს ვერსია, რომ მეორე აფეთქება იგივე პირველი აფეთქებაა, რაც პირველის გაგრძელებას ნიშნავს. ამ ვერსიით, ყველაფრის დანგრევა გამოიწვია ორთქლმა, რომელმაც შახტიდან გამოაფრქვია საწვავისა და გრაფიტის დიდი რაოდენობა. ხოლო [[პიროტექნიკა|პიროტექნიკური]] ეფექტები, „[[ფოიერვერკი]]ს სახით გამოფრენილი ცეცხლი და ალმოდებული ფრაგმენტები“, რაც თვითმხილველებმა იხილეს, გამოიწვია [[ცირკონიუმის რეაქცია]]მ და სხვა ქიმიურმა ეგზოთერმიულმა რეაქციებმა.&lt;ref name=expert&gt;ჩერნობილის ატომური ელექტრო-სადგურის ავარიის ინფორმაცია და მისი შედეგები&lt;/ref&gt;&lt;ref name=vapor&gt;{{Cite web |url=http://www.chornobyl.net/ru/267 |title=ატომური უსაფრთხოების ჩერნობილის ცენტრი. ნამდვილად იყო აფეთქება BLEVE (აფეთქება გაფართოებული მდუღარე ორთქლით) ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურზე ავარიის დროს? |accessdate=2008-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080130102331/http://www.chornobyl.net/ru/267 |archivedate=2008-01-30 }}&lt;/ref&gt;.

== ავარიის მიზეზები ==
[[ფაილი:Chaes cz 1-2.jpg|მინი|რეაქტორი #1]] 
არსებობს ჩერნობილის ავარიის მიზეზის ორი ახსნა, რაც შესაძლოა დასახელდეს ოფიციალურ ვერსიად, ასევე არსებობს რამდენიმე ალტერნატიული, სხვადასხვა დონის დამაჯერებელი ვერსია.

=== საწყისი ვერსია ===
უპირველეს ყოვლისა, ავარიის მიზეზად დაასახელეს პერსონალი. ასეთი პოზიცია დაიკავა კატასტროფების გამომწვევი მიზეზების გამოძიებისათვის სსრკ-ში ფორმირებულმა სახელმწიფო კომისიამ, სასამართლომ და ასევე [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი|სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტ]]მა (КГБ). [[ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო]] (МАГАТЭ), [[1986]] წლის&lt;ref name=insag-1&gt;International Nuclear Safety Advisory Group. Summary Report on the Post-Accident Review on the Chernobyl Accident. Safety Series No. 75-INSAG-1. IAEA, Vienna, 1986.&lt;/ref&gt; ანგარიშში ასევე მთლიანად უჭერდა მხარს ამ ვერსიას. რუსული მედიისა და საბჭოთა პუბლიკაციების ძირითადი ნაწილი დამყარებულია ამ ვერსიაზე. ამავე ინფორმაციაზეა დამყარებული სხვადასხვა [[მხატვრული]] და [[დოკუმენტური]] [[ფილმი|ფილმები]] და [[წიგნი|წიგნები]], მათ შორის არის [[გიორგი მედვედევი]]ს გახმაურებული წიგნი „[[ჩერნობილის რვეული]]“.

ამ ვერსიით, პერსონალის მიერ ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ექსპლუატაციის წესების დარღვევაზე გამოტანილია შემდეგი დასკვნა:
* რეაქტორის მდგომარეობის მიუხედავად, ცდის „ნებისმიერ ფასად“ ჩატარება; 
* გასწორებული ტექნიკური დამცველის ამორთვა, რომელიც უბრალოდ გააჩერებდა რეაქტორს მანამ, სანამ რეაქტორი საშიშ რეჟიმში აღმოჩნდებოდა;
* ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მმართველების მიერ ავარიის მასშტაბის რამდენიმე დღით დამალვა.

=== ახალი ვერსია ===
თუმცა, ბოლო წლებში ავარიის მიზეზების ამხსნელი ვერსიები სხვადასხვა ორგანიზაციის მიერ ხელახლა განიხილება. მათ შორის იყო ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო. [[ატომური უსაფრთხოების კომიტეტი]]ს (INSAG) კონსულტანტებმა [[1993]] წელს გამოაქვეყნეს ახალი ანგარიში,&lt;ref name=insag-7&gt;ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო. [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub913r_web.pdf ჩერნობილის ავარია: დამატება INSAG-1]. სერია გამოიცა №&amp;nbsp;75-INSAG-7 უსაფრთხოებისათვის. МАГАТЭ, ვენა, 1993.&lt;/ref&gt; რომელიც მეტ ყურადღებას უთმობდა რეაქტორის კონსტრუქციის სერიოზულ პრობლემებს. ამ ანგარიშებში ბევრი დასკვნა, გაკეთებული 1986 წელს, შეფასდა, როგორც მცდარი.

თანამედროვე ანგარიშებში ავარიის მიზეზები შემდეგია:
* რეაქტორი იყო არასწორად დაპროექტებული და საშიში;
* პერსონალი არ იყო სავარაუდო საფრთხის შესახებ ინფორმირებული;
* პერსონალმა დაუშვა რამდენიმე შეცდომა და დაარღვია არსებული ინსტრუქციები რეაქტორის მუშაობით გამოწვეული საფრთხის ინფორმაციის არქონის გამო.
* დაცვის მექანიზმის გამორთვა, ან არ იმოქმედებდა ავარიის განვითარებაზე, ან არ შეეწინაღმდეგებოდა დოკუმენტების ნორმატივებს.

=== რეაქტორის ნაკლი ===
რეაქტორს РБМК-1000 რამდენიმე ნაკლი ჰქონდა, რომლებიც МАГАТЭ-ს სპეციალისტების აზრით, გახდა ავარიის მთავარი გამომწვევი მიზეზი. ასევე ითვლება, რომ გენერატორის „გაქანების“ ცდისათვის არასაკმარისმა მომზადებამ და ოპერატორების შეცდომებმა გამოიწვია ისეთი პირობები, სადაც ამ ნაკლმა თავი უმაღლესი ხარისხით იჩინა. ნაწილობრივ აღინიშნება, რომ პროგრამა არ იყო საჭირო მეთოდით დამტკიცებული და მასში დიდი ყურადღება არ ექცეოდა ატომური უსაფრთხოების საკითხებს.

მხოლოდ ავარიის შემდეგ მიიღეს ზომები ამ ხარვეზების გამოსწორებისათვის.

==== რეაქტიულობის ორთქლის დადებითი კოეფიციენტი ====
რეაქტორის მუშაობისას, მის გასაგრილებლად აქტიური ზონიდან იქაჩებოდა [[წყალი]]. რეაქტორში წყლის ჩასვლისას, ის ნაწილობრივ იქცევა ორთქლად. რეაქტორს ჰქონდა რეაქტიულობის ორთქლის დადებითი კოეფიცინეტი, ასევე, რაც უფრო მეტი იყო ორთქლი, მით უფრო მეტი იყო ატომური რეაქციით გამოწვეული რეაქტორის სიმძლავრე. დაბალ სიმძლავრეზე, რომელზეც ენერგობლოკი მუშაობდა [[ცდა|ცდი]]ს დროს, ორთქლის დადებითი კოეფიციენტი არ კომპენსირდებოდა სხვა მოვლენებით, რომლებიც გავლენას ახდენდა რეაქტიულობაზე და რეაქტორს რეაქტიულობის დადებითი კოეფიციენტი გააჩნდა. ეს ნიშნავს, რომ არსებობდა დადებითი უკუკავშირი — სიმძლავრის გაზრდამ გამოიწვია ისეთი პროცესები აქტიურ ზონაში, რომლებიც კიდე უფრო ზრდიდნენ სიმძლავრეს. ეს რეაქტორს ქმნიდა როგორც არასტაბილურს და საშიშს. ამას გარდა, ოპერატორები არ იყვნენ ინფორმირებულნი იმის შესახებ, რომ დაბალ სიმძლავრეზე შესაძლოა გამოწვეულ იქნას დადებითი უკუკავშირი.

==== „საბოლოო ეფექტი“ ====
გაცილებით საშიშად მიიჩნევა მმართველი ღერძების არასწორი კონსტრუქცია. ატომური რეაქციის სიმძლავრის მართვისათვის აქტიურ ზონაში ჩადის [[ნეიტრონი|ნეიტრონების]] მშთანთქმელი მასის შემცველი ღერძები. როდესაც ღერო გამოსულია აქტიური ზონიდან, არხში რჩება წყალი, რომელიც ასევე შთანთქავს ნეიტრონებს. იმისათვის, რომ აცილებული ყოფილიყო ამ წყლის არასასურველი ზემოქმედება, РБМК-ში ღერძების ქვემოთ განთავსებული იყო არამშთანთქმელი მასალების ([[გრაფიტი]]) შემცველი ღეროები. მაგრამ ღეროების ბოლომდე აწევისას ქვემოთ რჩებოდა 1,5 [[მეტრი]] სიმაღლის წყალი.

ზემო მდგომარეობიდან ღეროების ამოძრავებისას, ზონის ზედა მხარეში შედიოდა მშთანთქმელი და უშვებდა უარყოფით რეაქტიულობას, ხოლო არხის ქვედა ნაწილში გრაფიტული მშთანთქმელი ცვლიდა წყალს და სისტემაში შემოჰქონდა დადებითი რეაქტიულობა. ავარიის მომენტში ნეიტრონული ველიში არსებობდა ნაპრალი აქტიურ ზონასა და ორ მაქსიმუმს შორის — მის ზედა და ქვედა ნაწილში. ველის ასეთი განაწილებისას, პირველი სამი წამის განმავლობაში ღეროების მიერ შეყვანილი ჯამური რეაქტიულობა დადებითი იყო. ეს იყო ეგრეთ წოდებული „[[საბოლოო ეფექტი]]“, რომლის შედეგად ავარიული დაცვის მექანიზმის ამუშავებამ პირველ წამებში სიმძლავრე გაზარდა, იმის მაგივრად, რომ სასწრაფოდ გაეჩერებინა რეაქტორი.

=== ოპერატორების შეცდომები ===
თავიდან ამტკიცებდნენ, რომ ოპერატორებმა მრავალი შეცდომა დაუშვეს. ნაწილობრივ, პერსონალის დანაშაული იყო, რომ მათ გათიშეს რეაქტორის დაცვის მთავარი სისტემები, გააგრძელეს მუშაობა სიმძლავრის 30 მეგავატზე დაცემისას და არ გააჩერეს რეაქტორი, იმისდა მიუხედავად, რომ იცოდნენ, რომ [[რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგი]] დასაშვებზე მეტი იყო. გამოცხადებული იყო, რომ ეს ქმედებები დანიშნული ინსტრუქციებისა და პროცედურების დარღვევა იყო და ზუსტად ეს გახდა ავარიის მთავარი მიზეზი.

МАГАТЭ-ს [[1993]] წლის ანგარიშში დასკვნები ახლიდან იქნა განხილული. აღიარებულ იქნა, რომ ოპერატორების უმრავლესი ქმედება, რომლებიც ადრე ითვლებოდა დარღვევად, სინამდვილეში შეესაბამებოდა იმ დროს მისაღებ სწორ ნაბიჯებს, ან არ იმოქმედა ავარიის მოხდენაზე. ნაწილობრივ:
* რეაქტორის 700 მეგავატზე ნაკლები სიმძლავრით მუშაობა არ იყო აკრძალული, რომელიც ადრე ასე ითვლებოდა.
* ყველა რვა ტუმბოს მუშაობა არ იყო აკრძალული არცერთ დოკუმენტში.
* რეაქტორის ავარიული გაციების სისტემის (САОР) გათიშვა დაშვებული იყო, აუცილებელი თანხმობის მიღების შემთხვევაში. სისტემა გაიხსნა ცდის დამტკიცებული პროგრამის შესაბამისად და სადგურის მთავარი ინჟინერის თანხმობით. ამან არ იმოქმედა ავარიის განვითარებაზე - იმ მომენტში, როდესაც САОР-ს შეეძლო ამუშავებულიყო, აქტიური ზონა უკვე დანგრეული იყო.
* რეაქტორის გაჩერების დაცვის ბლოკირება ორი ტურბოგენერატორის გაჩერების შემთხვევაში, არა მარტო დაიშვებოდა, არამედ აუცილებელი იყო დაბალ სიმძლავრეზე მუშაობის შემთხვევაში.
* ის რომ ავზ-სეპარატორებში წყლის დაბალ დონეზე არ იყო ჩართული დაცვა, ტექნიკურად [[რეგლამენტი]]ს დარღვევა იყო. თუმცა ეს დარღვევა არ იყო დაკავშირებული ავარიის მიზეზებთან და ამას გარდა, ჩართულ იქნა მეორე დაცვის სისტემა.

ახლა უკვე პერსონალის ქმედების ანალიზისას ყურადღება ეთმობა არა კონკრეტულ დარღვევებს, არამედ „უსაფრთხოების კულტურას“. ასევე აღსანიშნავია, რომ თვით სპეციალისტების ეს აზრი ატომური უსაფრთხოების შესახებ გამოყენებულ იქნა მხოლოდ ჩერნობილის ავარიის შემდეგ. ბრალდება ეხება არა მხოლოდ პერსონალს, არამედ რეაქტორის დამპროექტებლებსაც, ატომური ელექტროსაგურის მმართველობას და ა.შ. ექსპერტები უთითებენ უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებულ არასაკმარის ყურადღების მაგალითებს:

* რეაქტორის ავარიული გაცივების (САОР) გამორთვის შემდეგ, [[25 აპრილი|25 აპრილს]] „[[კიევენერგო]]ს“ დისპეჩერის მიერ გაიცა ენერგობლოკის გათიშვის ბრძანება. ამის შემდეგ რეაქტორი რამდენიმე [[საათი]] მუშაობდა გათიშული САОР-ით. პერსონალს არ ჰქონდა საშუალება ახლიდან ჩერთო САОР (ამისათვის საჭირო იყო ხელით გახსნილიყო რამდენიმე არხი. ეს კი რამდენიმე საათს წაიღებდა&lt;ref name=scherbak17&gt;[http://www.x-libri.ru/elib/sherb000/00000017.htm ჩერნობილი.]{{Dead link|date=მარტი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} იური შერბაკი ნიკოლოზის-ძე&lt;/ref&gt;), თუმცა უსაფრთხოების კულტურის იდეით, რეაქტორი უნდა გაჩერებულიყო.
* 25 აპრილს, რამდენიმე საათის განმავლობაში რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგი (ОЗР), მოცულობით, იყო დაშვებულზე ნაკლები (ამ მოცულობაში, შესაძლოა იყო შეცდომა, რომელზეც პერსონალმა არ იცოდა; რეალური მნიშვნელობა იყო დაშვებულ საზღვრებში&lt;ref name=djatlov&gt;ანატოლი დიალტოვი სტეფანეს-ძე. [http://fictionbook.ru/author/dyatlov_anatoliyi_stepanovich/chernobiyl_kak_yeto_biylo/dyatlov_chernobiyl_kak_yeto_biylo.html ჩერნობილი. როგორ მოხდა ეს...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080702143217/http://fictionbook.ru/author/dyatlov_anatoliyi_stepanovich/chernobiyl_kak_yeto_biylo/dyatlov_chernobiyl_kak_yeto_biylo.html |date=2008-07-02 }}&lt;/ref&gt;). 26 აპრილს, ავარიამდე, ОЗР ასევე დაშვებულზე ნაკლები აღმოჩნდა. ეს გახდა ავარიის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი. МАГАТЭ-ს ექპერტები აღნიშნავენ, რომ რეაქტორის ოპერატორებმა არ იცოდნენ ამ პარამეტრის მნიშვნელოვნობის შესახებ. ავარიამდე ითვლებოდა, რომ შეზღუდვა, რომელიც დამტკიცებული იყო ექსპლუატაციის რეგლამენტში, დაკავშირებულია მთელს აქტიურ ზონაში ტოლი ენერგოგამოყოფის აუცილებლობასთან. თუმცა რეაქტორის შემქმნელებისათვის ცნობილი იყო, რომ რეაქტიულობის დაბალ მარაგზე, დაცვის ამუშავებას შესაძლოა სიმძლავრე გაეზარდა. შესაბამისი ცვლილება ასევე არ იყო შეტანილი ინსტრუქციაში. ამას გარდა, არ იყო საშუალება ამ პარამეტრის ოპერატიული კონტროლისათვის. რეგლამენტის დამრღვევი მნიშვნელობები, მიღბულ იქნა ანგარიშებიდან, რაც უკვე ავარიის შემდეგ სარეგისტრაციო აპარატურაზე ჩაწერილ პარამეტრებზე დაყრდნობით გაკეთდა
* სიმძლავრის ვარდნის შემდეგ, პერსონალმა არ დაუჯერა პროგრამის მტკიცებულებებს და საკუთარი ხედვით მიიღო გადაწყვეტილება, არ აეწიათ სიმძლავრე 700 მეგავატამდე. დიალტოვის თქმით &lt;ref name=djatlov /&gt; ეს გაკეთდა ბლოკის უფროსის აკიმოვის შემოთავაზებით. დიალტოვი, როგორც ცდის მეთაური, დაეთანხმა შემოთავაზებას, რადგან მაშინ მოქმედ რეგლამენტში არ იყო აკრძალული ამ სიმძლავრეზე მუშაობა, ხოლო ცდისთვის კი დიდი სიმძლავრე სულაც არ იყო საჭირო. МАГАТЭ-ს ექპერტები თვლიან, რომ ნებისმიერი გათიშვა პროგრამის მითითების გარეშე, რეგლამენტის [[ჩარჩო]]ებშიც კი არ იყო დაშვებული.

მიუხიდავად იმისა, რომ ახალ ანგარიშში [[აქცენტი]] შერეული იყო და ავარიის მიზეზად დასახელდა რეაქტორის ნაკლი, МАГАТЭ-ს ექსპერტები ავარიის მიზეზად თვლიან პერსონალის არასაკმარის კვალიფიკაციას და მათ გაუცნობიერებლობას უსაფრთხოებაზე ზეგავლენის მქონე რეაქტორის თვისებებში.

=== რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგის როლი ===
[[ფაილი:RBMK Reaktor ChNPP-4.PNG|thumb|400px|მმართველი ღერძების ჩაძირვის სიღრმე ([[სანტიმეტრი|სანტიმეტრებში]]) 1 სთ, 22 წუთსა და 30 წამზე&lt;ref name=insag-7 /&gt;]]
რეაქტიულობის მარაგის დაბალი ოპერატიულობისას რეაქტორის მუდმივი სიმძლავრის შენარჩუნებისათვის აუცილებელია თითქმის მთლიანად ამოვიდეს აქტიური ზონიდან მმართველი ღერძები. ასეთი კონფიგურაცია РБМК რეაქტორებზე რამდენიმე მიზეზის გამო საშიში იყო:
* ძნელდებოდა აქტიური ზონით ერთგვარი ელექტროგამოყოფა;
* იზრდებოდა რეაქტიულობის ორთქლის კოეფიციენტი;
* ღეროების „საბოლოო ეფექტის“ გამო იქმნებოდა სიმძლავრის გაზრდის პირობები ავარიული დაცვის ჩართვამდე პირველ წამებში.

სადგურის პერსონალმა, როგორც ჩანს, იცოდა მათგან მხოლოდ პირველი; არც ორთქლის კოეფიციენტის გაზრდის საშიშროებაზე და არც საბოლოო ეფექტის შესახებ არცერთ დოკუმენტში არ იყო ლაპარაკი.

საჭიროა აღინიშნოს, რომ არ არის კავშირი საბოლოოდ ეფექტის განვითარებასა და რეაქტიულობის ოპერატიულ მარაგს შორის. ამ ეფექტის საშიშროება ჩნდება, მაშინ, როდესაც მმართველი ღერძების დიდი ნაწილი იმყოფება მაქსიმალურად ზედა მდგომარეობაში. ეს შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ОЗР მცირეა, თუმცა, ერთი და იგივე ОЗР-ის შემთხვევაში ღერძების განთავსება შესაძლებელია სხვადასხვაგვარად — ასე რომ ღეროების სხვადასხვა რაოდენობა სახიფათო მდგომარეობაში აღმოჩნდება. რეგლამენტში არ არის მითითებული ბოლომდე ამოწეული ღეროების მაქსიმალური რაოდენობა.

ამ პრინციპით, პერსონალმა არ იცოდა საფრთხის შესახებ, რომელიც დაკავშირებული იყო რეაქტიულობის დაბალ მარაგზე მუშაობასთან. ამას გარდა, პროექტში არ იყო განხილული ОЗР-ის შეცვლის ადეკვატური საშუალებები. მიუხედავად ამ პარამეტრის უდიდესი მნიშვნელოვნობისა, პულტზე არ იყო ინდიკატორი, რომელიც მას აჩვენებდა. საერთოდ საბოლოო მნიშვნელობას ოპერატორი იღებდა ბეჭდვითი სახით, რომელიც მასთან მოჰქონდათ საათში ორჯერ. ასევე შესაძლებელი იყო დავალების მიცემა ЭВМ-სათვის მიმდინარე მნიშვნელობის გამოთვლაზე. ეს გამოთვლა გრძელდებოდა რამდენიმე წუთს.

ავარიის წინ მმართველი ღეროების უდიდესი ნაწილი აღმოჩნდა ზედა მდგომარეობაში, ხოლო ОЗР კი რეგლამენტში დაშვებულ მნიშვნელობაზე ცოტა. ოპერატორებმა არ იცოდნენ ОЗР-ის მიმდინარე მნიშვნელობა და შესაბამისად არ იცოდნენ, რომ რეგლამენტს არღვევდნენ. მით უმეტეს, МАГАТЭ-ს ექსპერტების აზრით, ოპერატორები გაუფრთხლებლად მოქმედებდნენ და ღეროები იმ მდგომარეობაში დააყენეს, რომელშიც სახიფათო იყო, თუნდაც, საბოლოო ეფექტის არარსებობის შემთხვევაში.

=== ალტერნატიული ვერსიები ===
სხვადასხვა დროს ჩნდებოდა ჩერნობილის ავარიის ამხსნელი სხვადასხვა მიზეზები. სპეციალისტები იძლეოდნენ სხვადასხვა ჰიპოთეზებს, თუ რამ მოახდინა სიმძლავრის დაცემა. მიზეზებს შორის ითვლებოდა: ე. წ. ტუმბოების [[ცირკულაცია|ცირკულარობის]] „მოშლა“ (მათი მუშაობის [[კავიტაცია|კავიტაციით]] დარღვევა), რომელმაც გამოიწვია წყლის გახარჯვა დაშვებულზე მეტი რაოდენობით, მილსადენების დანგრევა და სხვა. ასევე განიხილებოდა სიმძლავრის დაცემის შემდგომ რეაქტორის დანგრევის პროცესის მიმდინარეობის და ამის შემდეგ საწვავის მოქმედების სხვადასხვა სცენარები. ზოგიერთი მათგანი უარყო [[გამოძიება]]მ, რომელიც შემდგომ წლებში ჩატარდა, ხოლო დანარჩენები კი დღემდე აქტუალურია. თუმცა, სპეციალისტებს შორის კონსენსუსი არსებობს ავარიის მთავარ მიზეზებზე, მაინც ზოგიერთი დეტალი დღემდე გაურკვეველი რჩება.

ასევე არსებობს ვერსიები, რომლებიც კარდინალურად განსხვავდება ოფიციალურისაგან. მაგალითად, გამოთქმულია აზრი, რომ აფეთქება მოხდა [[დივერსია|დივერსიის]] შედეგად.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chernobil.ru/itwas/diversion/ |title=დივერსია ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურზე |accessdate=2008-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917194956/http://www.chernobil.ru/itwas/diversion/ |archivedate=2008-09-17 }}&lt;/ref&gt; ამ ვერსიის მომხარეები, გვახსენებენ რომ დანგრეული ბლოკის სურათი ამერიკულმა [[ხელოვნური თანამგზავრი|თანამგზავრმა]] გადაიღო, რომელიც, მათი აზრით საჭირო დროს და საჭირო [[ორბიტა]]ზე, ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის თავზე აღმოჩნდა. ასევე მტკიცდება, რომ ამ ავარიით მწყობრიდან გამოვიდა საიდუმლო ობიექტი [[ჩერნობილი-2]] (Чернобыль-2), ან [[ჰორიზონტალური რადიოლოკალიზაციის სადგური]]. როგორც ნებისმიერი სხვა „შეთქმულების თეორია“, ამ ვერსიის უარყოფა რთულია, თუმცა ის საფუძველს მოკლებულად მიიჩნევა.

კიდევ ერთი ვერსია, რომელმაც ფართო პოპულარობა ჰპოვა, ავარიას ლოკალური [[მიწისძვრა|მიწისძვრით]] ხსნის. მტკიცებულება მოყვანილია [[სეისმური]] ძვრით, რომელიც დაფიქსირდა ავარიის მომენტში. ამ ვერსიის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ ძვრა რეგისტრირებული იყო მანამდე და არა აფეთქების პერიოდში&lt;ref&gt;[http://pripyat.com/ru/publications/version/2006/03/10/620.html ვერსიის ანალიზი: «მიწისძვრა&amp;nbsp;— ავარიის მიზეზი».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203191114/http://pripyat.com/publications/version/2006/03/10/620.html |date=2008-12-03 }} Н. Карпан&lt;/ref&gt;, ხოლო კატასტროფამდე მომხდარი ძლიერი ვიბრაცია, შესაძლოა გამოიწვია არა რეაქტორმა, არამედ მიწისძვრამ. იმის მიზეზად, რომ მეზობელი მესამე ბლოკი არ დაზიანდა, სახელდება ის ფაქტი, რომ ცდა ტარდებოდა მხოლო მე-4 ბლოკში. ატომური ელექტროსადგურის თანამშრომლებს, რომლებიც სხვა ბლოკში იმყოფებოდნენ, რაიმე ვიბრაცია არ უგრძვნიათ.

ჩეჩეროვის&lt;ref name=&quot;nuclear&quot; /&gt; ვერსიის თანახმად, აფეთქება იყო ატომური ბუნების. ანუ, აფეთქების ძირითადი ენერგია გამონთავისუფლდა რეაქტორის შახტში, ხოლო რეაქტორის დარბაზში — აქტიური ზონა, რეაქტორის სახურავთან ერთად და ჩასატვირთ-ამოსატვირთი [[მანქანა]] აიწია რეაქტიული ძალით, რომელიც შექმნა გახეთქილი მილებიდან გამოსულმა ორთქლმა. ამას მოყვა შახტში რეაქტორის სახურავის ჩავარდნა. მეორე აფეთქება აიხსნება ხსენებული სახურავის ჩავარდნით. ეს ვერსია შემოთავაზებული იყო იმისათვის, რომ ახსნილიყო „სარკოფაგში“ საწვავის სავარაუდო არარსებობა. ჩეჩეროვის მტკიცებით, რეაქტორის შახტში, ქვერეაქტიულ შენობასა და სხვა ადგილებში რეაქტორში არსებული ატომური საწვავის მხოლოდ 10% აღმოჩნდა. სადგურის ტერიტორიაზე ატომური საწვავი ასევე ვერ იქნა აღმოჩენილი, თუმცა იპოვეს რამდენიმე სანტიმეტრის სიგრძის ცირკონული მილების მრავალი ფრაგმენტი, რომლებიც შიგნიდან დამსხვრეულს ჰგავდა. სხვადასხვა წყაროების მონაცემებით, სარკოფაგის შიგნით საწვავის 95% იყო.&lt;ref&gt;[http://www.ibrae.ac.ru/russian/che_sarkofag.html ჩერნობილის სარკოფაგი]. პასუხისმგებელი შემსრულებელი: ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერების დოქტორი, ბოროვოი ალექსანდრე ალექსანდრეს-ძე&lt;/ref&gt;

მსგავს ვერსიებში ძირითადი ადგილი უჭირავს მოსაზრებას, რომელიც წარმოადგინა [[უკრაინის მეცნიერების ნაციონალური აკადემია|უკრაინის მეცნიერების ნაციონალური აკადემიის]] ინტერსექტორული სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრის „Укрытие“-ს თანამშრომელმა ბორის გორბაჩოვმა&lt;ref name=gorb1&gt;{{Cite web |url=http://www.zerkalo-nedeli.com/ie/show/390/34509/ |title=ჩერნობილის ავარიის შესახებ...ჩვენ 15 წელი გვატყუებდნენ… ბორის გორბაჩოვი |accessdate=2008-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030110041202/http://www.zerkalo-nedeli.com/ie/show/390/34509/ |archivedate=2003-01-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gorb15&gt;{{Cite web |url=http://www.n-t.org/tp/ie/ca.htm |title=„ჩერნობილის ავარია“ ბორის გორბაჩოვი, მოშკოვის ბიბლიოთეკა |accessdate=2008-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081119063810/http://www.n-t.org/tp/ie/ca.htm |archivedate=2008-11-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gorb16&gt;{{Cite web |url=http://nuclearno.ru/text.asp?9748 |title=ავარიის ბოლო საიდუმლოება.&quot; ბორის გორბაჩოვი(მკითხველის კომენტარებით) |accessdate=2008-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060628053953/http://nuclearno.ru/text.asp?9748 |archivedate=2006-06-28 }}&lt;/ref&gt;. ამ ვერსიის თანახმად, აფეთქება იმიტომ მოხდა, რომ ოპერატორებმა სიმძლავრის დავარდნის შემდეგ მისი აწევისათვის დაშვებულზე მეტი ღერძები ამოიღეს რეაქტორიდან და ავარიული დაცვა დაბლოკეს, რომელიც მათ სიმძლავრის სწრაფად აწევაში უშლიდა ხელს. ამასთან მათ ვერ შეამჩნიეს, რომ სიმძლავრემ გაზრდა დაიწყო, რამაც რეაქტორის გაქანება გამოიწვია წამიერი ნეიტრონებით.

გორბაჩოვის ვერსიით, მთავარი მონაცემები, რომლებსაც ანალიზისათვის ყველა ექსპერტი იყენებდა, შეფასებულია, როგორც ყალბი. მისი აზრით, სინამდვილეში ავარიის მოვლენების ქრონოლოგია და თანმიმდევრობა სხვანაირი იყო. ასე, მაგალითად, მისი ქრონოლოგიის მიხედვით რეაქტორის აფეთქება მოხდა ავარიული დაცვის (АЗ-5) ჩართვის შემდეგ 25-30 წამში და არა 6-10 წამში, როგორც სხვა დანარჩენები ფიქრობენ. მისივე აზრით, მეორე აფეთქება [[წყალბადი]]ს აფეთქება იყო და ის სეისმურ სადგურებში დაფიქსირდა, როგორც სუსტი მიწისძვრა.

გორბაჩოვის ვერსია შეიცავს სპეციალისტებისათვის აშკარა შიდა უთანხმოებას. ის არ შეესაბამება ატომურ რეაქტორში მიმდიანრე ფიზიკურ პროცესებს და ეწინააღმდეგება რეგისტრირებულ ფაქტებს. ეს ვერსია ფართოდ გავრცელდა ინტერნეტში&lt;ref name=gorb16 /&gt;&lt;ref name=kopch&gt;{{Cite web |url=http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/393/34758/ |title=კიდევ ერთხელ ჩერნობილის ავარიის შესახებ. კოპჩინსკი და შტეინბერგი |accessdate=2008-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050507010040/http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/393/34758/ |archivedate=2005-05-07 }}&lt;/ref&gt;.

== ავარიის შედეგები ==
=== უშუალო შედეგები ===
[[ფაილი:fire-liquidation.jpg|250px|right|thumb|ჩერნობილის ხანძრის ლიკვიდაცია]]
მეოთხე ბლოკში უშუალოდ აფეთქების დროს დაიღუპა ერთი კაცი, კიდევ ერთი დამწვრობით დაიღუპა იმავე დღეს. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის 134 თანამშრომლიდან და მაშველი ჯგუფის წევრებიდან, რომლებიც აფეთქებისას იმყოფებოდნენ სადგურზე, მოგვიანებით 28 დაიღუპა დასხივების შედეგად.&lt;ref name=minatom_press&gt;{{Cite web |url=http://www.minatom.ru/News/Main/view?id=31100&amp;idChannel=73 |title=პრეს-კონფერენცია „ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ავარიის გავლენა და მისი შედეგები ადამიანის ჯანმრთელობასა და ეკოსისტემაზე. |accessdate=2008-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004155929/http://www.minatom.ru/News/Main/view?id=31100&amp;idChannel=73 |archivedate=2008-10-04 }}&lt;/ref&gt;

სულ მალე, ატომურ ელექტროსადგურზე მომხდარი ავარიის შემდეგ გამოჩნდნენ ელექტროსადგურის დაცვის სახანძრო სამსახურის ქვე-ჯგუფები და დაიწყეს ცეცხლის ჩაქრობა სამანქანო დარბაზის სახურავზე.

საათში 1000 რენტგენიანი ორი აპარატურიდან ერთ-ერთი მწყობრიდან გამოვიდა, ხოლო მეორე მიუწვდომელი შეიქმნა ჩანგრევის გამო. ამიტომ პირველ საათებში არავინ არ იცოდა ბლოკის შენობებსა და მის გარშემო ტერიტორიაზე არსებული რადიაციის დონის შესახებ.

ავარიის შემდეგ პირველ საათებში, როგორც ჩანს ბევრმა ვერც კი გაიაზრა, რამდენად იყო დაზიანებული რეაქტორი, ამიტომ მიღებულ იქნა რეაქტორის აქტიურ ზონაში, მისი გაცივებისათვის წყლის მიწოდების უზრუნველყოფის მცდარი გადაწყვეტილება. ეს ძალისხმევა უსარგებლო იყო, რადგან, ისევე როგორც წყლასადენი მილები, ასევე თვითონ აქტიური ზონა დანგრეული იყო, მაგრამ ისინი ითხოვდნენ მაღალ რადიაციულ ზონაში მუშაობას. სადგურის პერსონალის სხვა ქმედება, ისეთი, როგორიც იყო ლოკალური ცეცხლის ჩაქრობა, შემდგომი აფეთქების თავიდან აცილებისათვის, არ იყო საჭირო. შესაძლებელია, მათ აღმოფხვრეს კიდეც უფრო სერიოზული შედეგების საშიშროება. ამ სამუშაოების შესრულებისას სადგურის ბევრმა თანამშრომელმა მიიღო რადიაციის მაღალი [[დოზა]], ხოლო რამდენიმემ სასიკვდილო. ამ რიცხვში აღმოჩნდა ბლოკის ცვლის უფროსი აკიმოვი და ოპერატორი ტოპტუნოვი.

=== ავარიის შედეგების ლიკვიდაცია ===

[[ფაილი:Médailles liquidateurs.jpg|thumb|ლიკვიდატორის მედალი]]

ავარიის შედეგების ლიკვიდაციისათვის შეიქმნა სამთავრობო კომისია, რომლის თავმჯდომარედ დაინიშნა [[სსრკ]]-ს მინისტრთა საბჭოს წარმომადგენელი ბორის შერბინი ევდოკიმეს-ძე. სამუშაოების კოორდინაციისათვის ასევე ბელორუსიაში, სსრკ-ს უკრაინაში და [[რუსეთის სფსრ|რსფსრ]]-ში ([[რუსეთის სფსრ|რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტური რესპუბლიკა]]) შეიქმნა რესპუბლიკური კომისიები, სხვადასხვა უწყებითი კომისიები და შტაბები. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის გარშემო 30 კილომეტრიან ზონაში მიდიოდნენ სპეციალისტები, ავარიული ბლოკისა და მის გარშემო მომუშავე მისიონერები, ასევე სამხედრო ნაწილები, როგორც რეგულარული, ისე რეზერვისტები. მათ მოგვიანებით „ლიკვიდატორები“ შეარქვეს. ლიკვიდატორები ცვლებით მუშაობდნენ საშიშ ზონებში: ისინი, ვინც მიიღებდნენ რადიაციის მაქსიმალურ დაშვებულ დოზას, უკან ბრუნდებოდნენ, ხოლო მათ ადგილას კი მოდიოდნენ ახალი ლიკვიდატორები. სამუშაოს ძირითადი ნაწილი შესრულდა [[1986]]-[[1987]] წლებში. ამ სამუშაოებში მონაწილეობას იღებდა დაახლოებით 240 000 ადამიანი. ლიკვიდატორების საერთო რაოდენობამ(მიმდინარე წლების ჩათვლით) 600 000 შეადგინა .

პირველ დღეებში ძირითადი ძალები მიმართული იყო დანგრეული რეაქტორიდან გამომავალი რადიოაქტიური ნივთიერებების შემცირებასა და სხვა უფრო სერიოზული შედეგების აღმოფხვრაზე. არსებობდა აღწერები, მაგალითად, რეაქტორში არსებულ საწვავში დარჩენილი სიმხურვალე გამოიწვევდა აქტიური ზონის დადნობას. დამდნარ ნივთიერებას შეეძლო შეეღწია რეაქტორის ქვეშ დატბორილ შენობაში და გამოეწვია კიდევ ერთი აფეთქება, რაც რადიოაქტიური ნივთიერებების დიდი რაოდენობით გამოფრქვევას შეუწყობდა ხელს. ამ შენობებიდან წყალი ამოტუმბეს. ასევე მიღებულ იქნა ზომები იმისათვის, რომ შეეწყვიტათ რეაქტორის ქვეშ [[გრუნტი|გრუნტში]] დამდნარი ნივთიერების შეღწევა.

ამის შემდეგ დაიწყეს მუშაობა ტერიტორიის გასუფთავებისა და დანგრეული რეაქტორის დამარხვაზე.
მე-4 ბლოკის გარშემო აშენდა ბეტონის სარკოფაგი. ასევე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სადგურის პირველი, მეორე და მესამე ბლოკის ამუშავებაზე, ამიტომ რადიოაქტიური ნარჩენები მოაგროვეს საკროფაგში და ჩააბეტონეს. პირველი სამი ენერგობლოკის შენობებში [[სეკულარიზაცია]] მოახდინეს. სარკოფაგის მშენებლობა დამთავრდა 1986 წლის ნოემბერში.

[[რუსეთის სახელმწიფო მედიკო-დოზიმეტრიული რეგისტრი]]ს მონაცემებით გასული წლების მანძილზე რუსი ლიკვიდატორების [[ირადიაცია|ირადიაციის]] დოზა აღემატება 100 [[ზივერტი (საზომი ერთეული)|ზივერტს]] (ეს არის დაახლოებით 60 000 ადამიანი). ამან გამოიწვია ათობით ადამიანის სიკვდილი. სულ რაღაც 20 წლის მანძილზე ამ ჯგუფში არსებულ მიზეზებთან არანაირი კავშირის მქონე მიზეზით გარდაიცვალა 5 ათასი ლიკვიდატორი.&lt;ref name=minatom_press /&gt;

=== იურიდიული შედეგები ===
მსოფლიო ატომურმა ენერგეტიკამ ჩერნობილის ავარიის შედეგად, უდიდესი დარტყმა მიიღო. 1986 წლიდან 2002 წლამდე ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებში და დასავლეთ ევროპაში არ აშენებულა არც ერთი ატომური ელექტროსადგური, ასევე გაიზარდა სადაზღვევო გადასახადები. სსრკ-ში დაკონსერვდა და შეჩერდა ათამდე ახალი ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობა და პროექტირება. გაიყინა ათობით ახალი [[ენერგობლოკი]]ს მშენებლობა.

[[სსრკ-ს კანონმდებლობა]]ში, ხოლო მოგვიანებით რუსეთის კანონმდებლობაში დაფიქსირდა იმ პირთა პასუხისმგებლობა, რომლებიც განზრახ მალავდნენ, ან მოსახლეობას არ აძლევდნენ საშუალებას მიეღოთ ინფორმაცია ეკოლოგიურ კატასტროფასა და ტექნოგენურ ავარიებზე. ინფორმაცია ეკოლოგიურად უსაფრთხო ადგილებზე გასაიდუმლოებულია.

[[ფედერალური კანონი]]ს მე-10 სტატიის თანახმად N 24-აბზ. З „ინფორმატიზაციის, ინფორმაციის და მისი დაცვის შესახებ“ [[1995]] წლის [[20 თებერვალი|20 თებერვლიდან]] ინფორმაცია ექსტრემალური, [[ეკოლოგია|ეკოლოგიური]], [[მეტეოროლოგია|მეტეოროლოგიური]], [[დემოგრაფია|დემოგრაფიული]], [[ეპიდემია|სანიტარულ-ეპიდემიოლოგიური]] და სხვა სიტუაციების შესახებ, რომელიც აუცილებელია მწარმოებელი ობიექტების უსაფრთხოდ მუშაობისათვის და [[მოქალაქე]]თა უსაფრთხოებისათვის ცხადდება ღიად &lt;ref&gt;[http://www.internet-law.ru/law/inflaw/inf.htm ფედერალური კანონი N 24-აბზ. З „ინფორმატიზაციის, ინფორმაციის და მისი დაცვის შესახებ“]&lt;/ref&gt;.

=== ხანგრძლივი შედეგები ===
[[სურათი:Tchernobyl radiation 1996-geo.svg|thumb|350px|იზოტოპის და ცეზიუმ-137-ის რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურების რუკა:
&lt;table&gt;
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;&lt;td&gt;{{ლეგენდა|red|}}&lt;td&gt;დახურული ზონები (40 [[კიური]]/კმ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; და უფრო მეტი)
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;&lt;td&gt;{{ლეგენდა|#FF6868|}}&lt;td&gt;მუდმივი კონტროლის ზონა (15 - 40&amp;nbsp;კიური/კმ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;&lt;td&gt;{{ლეგენდა|#FFCCCC|}}&lt;td&gt;პერიოდული კონტროლის ზონა (5 - 15&amp;nbsp;კიური/კმ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
&lt;tr style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;&lt;td&gt;{{ლეგენდა|#FFC169|}}&lt;td&gt;1 - 15&amp;nbsp;კიური/კმ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
&lt;/table&gt;]]

ავარიის შედეგად, სასოფლო სამეურნეო ბრუნვიდან 5 000 000 [[ჰექტარი]] მიწა ამოიღეს, ატომური ელექტროსადგურის გარშემო შექმნილია 30 კილომერიანი „განადგურების ზონა“, განადგურებულია და დამარხულია ასობით პატარა დასახლებული პუნქტი.

ავარიამდე რეაქტორის მეოთხე ბლოკში ინახებოდა180-190 [[ტონა]] ატომური საწვავი ([[ურანი]]ს ორჟანგი). შეფასებით, რომელიც დღესდღეობით სინამდვილესთან ყველაზე მიახლოებულად ითვლება, მიმდებარე ტერიტორიაზე გავრცელდა ურანის ამ რაოდენობის 5-დან 30%-მდე. ზოგიერთი მკვლევარი არსებულ ფოტოებსა და თვითმხილველებზე დაყრდნობით, რომელთა ჩვენებითაც რეაქტორი ცარიელია, უარყოფს ამ მონაცემებს. აუცილებელია გათვალისწინებული იყოს ის, რომ 180 ტონა ურანის ორჟანგი რეაქტორის შემცველობის უმნიშვნელო ნაწილს შეადგენს. რეაქტორი ძირითადად გავსებული იყო გრაფიტით. ითვლება, რომ ის ავარიის შემდეგ მთლიანად დაიწვა. ამას გარდა, რეაქტორის შემცველი ნივთიერება დადნა და ბზარებით გადაადგილდა რეაქტორის საზღვრებს გარეთ ქვედა კორპუსში.

საწვავის გარდა, ავარიის მომენტში აქტიურ ზონაში მდებარეობდა გამყოფი და [[ტრანსურანული ელემენტი|ტრანსურანული ელემენტების]] პროდუქტები — რეაქტორის მუშაობისას მოგროვილი სხვადასხვა რადიოაქტიური იზოტოპები. ზუსტად ეს ნივთიერებები წარმოადგენდა რადიოაქტიურ საშიშროებას. მათი დიდი ნაწილი რეაქტორში დარჩა, თუმცა ასევე დიდი ნაწილი გარეთ გამოვიდა, მათ შორისაა:
* რეაქტორში არსებული ყველა სახის აირი;
* [[იოდი]]ს დაახლოებით 55% ამღვრეული ორთქლის, მძიმე ნაწილაკების და ორგანული შენაერთების სახით.
* ცეზიუმი და [[თელურიუმი]] [[აეროზოლის]] სახით.

სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე გამოფრქვეული ნივთიერებების ჯამურმა აქტივობამ შეადგინა 14 × 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; [[ბეკერელი]] (14 ეკსაბეკერელი). მათ შორისაა:&lt;ref name=legacy&gt;[http://www.iaea.org/Publications/Booklets/Chernobyl/chernobyl.pdf Chernobyl’s Legacy: Summary Report.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215212227/http://www.iaea.org/Publications/Booklets/Chernobyl/chernobyl.pdf |date=2010-02-15 }} Report of the UN Chernobyl Forum.&lt;/ref&gt;
* იოდი-131-ს 1,8&amp;nbsp;ეკსაბეკერელი,
* ცეზიუმი-137-ს 0,085&amp;nbsp;ეკსაბეკერელი,
* [[სტრონციუმი]]-90-ს 0,01&amp;nbsp;ეკსაბეკერელი და
* პლუტონიუმის იზოტოპის 0,003&amp;nbsp;ეკსაბეკერელი;

დაბინძურებაში მოჰყვა 200 000 კმ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;-ზე მეტი ტერიტორია, დაახლოებით 70% — ბელორუსიის, რუსეთისა და უკრაინის ტერიტორიაზე. რადიოაქტიური ნივთიერება ვრცელდებოდა [[აეროზოლი]]ს სახით. აირები [[ატმოსფერო]]ში გაიფანტა და წვლილი სადგურის მიმდებარე ტერიტორიის დაბინძურებაში არ შეუტანია. დაბინძურების გავრცელების არეალი გეოგრაფიულად არათანაბარი აღმოჩნდა. ის ავარიის პირველ დღეებში ქარის მიმართულებაზე იყო დამოკიდებული. ყველაზე ძლიერ დაბინძურდა ის ტერიტორიები, სადაც იმხანად წვიმდა. სტრონციუმის დიდი ნაწილი 100 კილომეტრზე მეტ რადიუსში გაიფრქვა; იოდი და ცეზიუმი კი, გაცილებით მეტი რადიუსის მქონე ტერიტორიაზე გაიფანტა.

[[ფაილი:Airdosechernobyl2.jpg|thumb|300px|right|დაბინძურების პროცენტული თანაფარდობა, რომელიც ავარიის შემდეგ სხვადასხვა იზოტოპებს ქმნის]] 
[[ფაილი:Totalexternaldoseratecher.jpg|thumb|300px|right|ჩერნობილის სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული გარე გამა-ირადიაციის ინტენსივობა]]

ავარიის შემდეგ პირველ კვირებში ადამიანებზე ზემოქმედების საშიშროებას წარმოადგენდა იოდის რადიოაქტიურობა, რომელსაც ნახევრად დაშლის შედარებით მოკლე პერიოდი (რვა დღე) და ტელურიუმი გააჩნდა. ამჟამად (და უახლოესი ათი წლის განმავლობაში) უდიდეს საშიშროებას წარმოადგენს სტონციუმის იზოტოპი და ცეზიუმი, რომლებსაც [[ნახევრად დაშლის პერიოდი]] 30 წელი აქვს. ნიადაგის ფენებზე აღმოჩენილია ცზიუმ-137-ს დიდი კონცენტრაცია, საიდანაც ის მცენარეებსა და სოკოებში ხვდება. დაბინძურება ასევე მოქმედებს მწერებსა და ცხოველებზე, რომლებიც ამ მცენარეებით იკვებებიან. პლუტონიუმის რადიოაქტიური იზოტოპი და [[ამერიციუმი]] ინახება თითქმის ასი, შესაძლოა ათასი წლის მანძილზე, თუმცა მათი რაოდენობა საშიშროებას არ წარმოადგენს.

ქალაქებში საშიში ნივთიერებების ძირითადი ნაწილი მოგროვდა სწორ ადგილებზე: [[გაზონი|გაზონებზე]], [[გზა|გზებზე]] და სახურავებზე. [[ქარი]]სა და [[წვიმა|წვიმის]] ზემოქმედებით, ასევე ადამიანთა აქტიურობით, დაბინძურების დონემ ძლიერ დაიწია და ახლა რადიაციის დონე უმეტეს ადგილებში დაბრუნდა ფონურ ნიშნულზე. სასოფლო სამეურნეო ადგილებში პირველ თვეებში რადიოაქტიური ნივთიერებები [[მცენარე]]ების [[ფოთოლი|ფოთლებზე]] და [[ბალახი|ბალახზე]] ილექებოდა, ამიტომ დაბინძურებამ ბალახიჭამია ცხოველებზე იმოქმედა. დაბინძურების დონე სასოფლო სამეურნეო რაიონებში შესამჩნევად შემცირდა, თუმცა რამდენიმე რეგიონში [[რძე]]ში ცეზიუმის შემცველობა ჯერ კიდევ სცილდება დაშვებულ ნიშნულს. ეს ეხება, მაგალითად, ბელორუსიის [[გომელსკი]]ს და [[მიგილიოვსკი]]ს მხარეებს, რუსეთის [[ბრიანსკი]]ს მხარეს და უკრაინის [[ჟიტიმირსკი]]ს და [[პოვენსკი]]ს მხარეებს.

მნიშვნელოვანი დაბინძურება მოხდა ტყეებში იმიტომ, რომ ტყის ეკოსისტემაში ცეზიუმი გამოსვლის მაგივრად მუდმივად ცირკულირებს. ტყის პროდუქტების, ისეთების, როგორიცაა [[სოკო]]ს, [[კენკრა|კენკრის]] და გარეული ფრინველების დაბინძურების დონე, ჯერ კიდევ სახიფათოდ რჩება. [[მდინარე]]ებისა და უმეტესი [[ტბა|ტბების]] დაბინძურების დონე დღესდღეობით დაბალია. თუმცა ზოგიერთ „დახურულ“ ტბაში, სადაც გამავალი და შემავალი წყლები არ არსებობს, წყალში არსებული ცეზიუმის კონცენტრაციის და [[თევზი|თევზების]] დაბინძურების დონე კიდევ 10 წლის განვალობაში საშიშროებას წარმოადგენს.

დაბინძურება შემოისაზღვრა 30 კილომეტრიანი ზონით. [[რუსეთი]]ს, [[ნორვეგია|ნორვეგიის]], [[ფინეთი]]ს და [[შვედეთი]]ს არქტიკულ მხარეში ხავსურასა და [[ირემი|ირმის]] ხორცში ცეზიუმ-137-ს სიჭარბე აღმოჩნდა.

[[1988]] წელს დაბინძურებაში მოყოლილ ტერიტორიაზე შეიქმნა რადიაციულ-[[ეკოლოგია|ეკოლოგიური]] რეზერვი.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gomel-region.by/ru/bottom_menu/news/society?ns_id=288 |title=გომელსკის შემსრულებელი კომიტეტის საიტი |accessdate=2008-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070510235903/http://www.gomel-region.by/ru/bottom_menu/news/society?ns_id=288 |archivedate=2007-05-10 }}&lt;/ref&gt;. დაკვირვებებმა აჩვენეს, რომ [[მუტაცია|მუტაციის]] რაოდენობა მცენარეებსა და ცხოველებში კი გაიზარდა, მაგრამ შეუმჩნეველი რაოდენობით და ბუნება წარმატებით უმკლავდება მათ შედეგებს. სხვა მხრივ, [[ანთროპოგენი|ანთროპოგენური]] ზემოქმედების მოხსნა დადებითად მეტყველებს რეზერვის ეკოსისტემაზე და ამ ფაქტორის ზემოქმედებამ შესამჩნევად გაზარდა რადიაციის ნეგატიური შედეგები. ამის შედეგად ბუნებამ სწრაფი ტემპით დაიწყო რეაბილიტირება, გაიზარდა ცხოველთა რაოდენობა და აღმოცენდა მცენარეების ახალი სახეობები&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chernobyl.info/index.php?userhash=19032126&amp;navID=584&amp;lID=3 |title=ვასილ სემაშკო, ჩერნობილი.ინფო |accessdate=2008-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071004214338/http://www.chernobyl.info/index.php?userhash=19032126&amp;navID=584&amp;lID=3 |archivedate=2007-10-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sb.by/article.php?articleID=14692 |title=საბჭოთა ბელორუსია |accessdate=2008-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207032743/http://www.sb.by/article.php?articleID=14692 |archivedate=2018-12-07 }}&lt;/ref&gt;.

== ავარიის ზეგავლენა ადამიანების ჯანმრთელობაზე ==
[[ფაილი:Kiev-UkrainianNationalChernobylMuseum 15.jpg|მინი|გოჭი, რადიაციის შედეგად განვითარებული დიპიგუსით]] 
კატასტროფის უდროობამ, ოფიციალური ვერსიის არასრულობამ და შეუსაბამობამ მრავალი სხვადასხვა ინტერპრეტაცია წარმოშვა. ზოგჯერ ტრაგედიის მსხვერპლად ითვლებიან არა მარტო ის [[მოქალაქე]]ები, რომლებიც ავარიის დროს დაიღუპნენ, არამედ ახლომდებარე ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ადამიანებიც, რომლებიც [[მაისი]]ს [[დემოსნტრაცია]]ზე იყვნენ გამოსულნი.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pripyat.com/ru/publications/2006/01/15/488.html |title=ალა იაროშინსკაია. ჩერნობილი. სრულიად საიდუმლო. 02.06 2006. |accessdate=2008-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110327171849/http://pripyat.com/ru/publications/2006/01/15/488.html |archivedate=2011-03-27 }}&lt;/ref&gt; ამ გათვლებით, ჩერნობილის კატასტროფა, დაღუპულთა რაოდენობით შესამჩნევად აღემატება [[ჰიროსიმას და ნაგასაკის ატომური დაბომბვა|ჰიროსიმისა და ნაგასაკის ატამური დაბომბვისას]] დაღუპულთა რაოდენობას.&lt;ref&gt;[http://society.guardian.co.uk/societyguardian/story/0,,1760930,00.html Guardian. Hell on Earth. Wednesday April 26, 2006]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hiroshima-cdas.or.jp/HICARE/en/10/hi04.html |title=Comparison of Damage among Hiroshima/Nagasaki, Chernobyl, and Semipalatinsk |accessdate=2008-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220052942/http://www.hiroshima-cdas.or.jp/HICARE/en/10/hi04.html |archivedate=2008-12-20 }}&lt;/ref&gt;

[[გრინპისი]] და საერთაშორისო ორგანიზაცია „[[ექიმები ატომური ომის წინააღმდეგ]]“ ამტკიცებენ&lt;ref name=greenpeace&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4917526.stm Greenpeace rejects Chernobyl toll]&lt;/ref&gt;, რომ ავარიის შედეგად, ლიკვიდატორებს შორის ათი ათასობით ადამიანი დაიხოცა, ასევე ევროპაში დაფიქსირებულია ახალდაბადებულთა დამახინჯების 10 000 შემთხვევა, 10 000 [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] [[კიბო]]ს შემთხვევა და მოსალოდნელია კიდევ 50 000. ორგანიზაცია [[„ჩერნობილის“ საბჭო]]ს მონაცემებით, 600 000 ლიკვიდატორიდან 10% დაიღუპა და 165 000 დაინვალიდდა.

არსებობს საწინააღმდეგო თვალსაზრისი, რომლის თანახმად, „ჩერნობილში დასხივებით დაიღუპა 29 ადამიანი - სადგურის თანამშრომლები და [[მეხანძრე]]ები, რომლებმაც პირველი დარტყმა მიიღეს. ატომური ელექტროსადგურის სამრწველო არის საზღვრებს გარეთ არავინ დაღუპულა დასხივების შედეგად.&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/Anons/arc_2003/0425/8.shtm ოლეგ ლარკო. ტყუილი ჩერნობილზე სეიფში და მიწაში ინახება. რუსეთის გაზეთი, 23.04.2003]&lt;/ref&gt; ამას გარდა, ლიკვიდატორებს შორის სიკვდილიანობა რუსეთში უფრო დაბალი აღმოჩნდა, ვიდრე შუა ქვეყანაში, რაც აიხსნება უკეთესი სამედიცინო მომსახურეობით.

რადიოაქტიური ნივთიერებების გაფანტვა, ოფიციალური შეფასებით, დაბალია, თუმცა, ჩერნობილის ავარიით დაშავებულთა რაოდენობის განსაზღვრა შესაძლებელია მხოლოდ მიახლოებით. ატომური ელექტროსადგურის დაღუპული თანამშრომლების და მეხანძრეების გარდა, ავარიას მიეწერება დაავადებული [[სამხედრო]]ებისა და სამოქალაქოთა რიცხვი, ასევე იმ რაიონების მაცხოვრებლების რიცხვი, რომელიც რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურებულ ზონაში მოჰყვა. იმის განსაზღვრა, თუ დაავადებების რომელი ნაწილი მიეკუთვნება ჩერნობილის ავარიის შედეგებს ძნელი დასადგენია [[მედიცინა|მედიცინისათვის]] და [[სტატისკა|სტატისკისათვის]]. ითვლება&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;, რომ სასიკვდილო შემთხვევების დიდი ნაწილი დაკავშირებული იყო, ან იქნება რადიაციის ზემოქმედებით გაჩენილ კიბოსთან.

[[ჩერნობილის ფორუმი|ჩერნობილის ფორუმმა]] — ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებს [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]], მათ შორის МАГАТЭ-სა და ВОЗ-ის მფარველობით - [[2005]] წელს გამოაქვეყნა ვრცელი ანგარიში&lt;ref name=un_health&gt;[http://www.who.int/ionizing_radiation/chernobyl/who_chernobyl_report_2006.pdf Health Effects of the Chernobyl accident and special health care programmes.] Report of the UN Chernobyl Forum.&lt;/ref&gt;, რომელშიც გაანალიზებულია მრავალმხრივი სამეცნიერო კვლევა, ავარიასთან დაკავშირებული ფაქტორების მოსახლეობაზე გავლენა. დასკვნები, რომელსაც შეიცავს ეს ანგარიში, ასევე ამავე ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებული ნაკლებად დაწვრილებითი მიმოხილვა - „ჩერნობილის მემკვიდრე“&lt;ref name=legacy /&gt;, შესამჩნევად განსხვავდება ზემოთ მოყვანილი შეფასებისაგან. შესაძლო მსხვერპლის რაოდენობა დღესდღეობით და უახლოესი 10 წლის განმავლობაში ფასდება ათასობით ადამიანად.

ასევე აღინიშნება, რომ ადამიანთა შორის დაავადების დონის აწევა, რომელიც არ მონაწილეობდა ავარიის ლიკვიდაციაში და გადაადგილდებოდა ავარიის ზონიდან სხვა ტერიტორიაზე, არ არის დაკავშირებული დასხივებასთან (ამ კატეგორიაში შედის [[ნივთიერებების ცვლის დარღვევა გულ-სისხლძარღვებში]], [[ნერვული დაავადება|ნერვული დაავადებები]] და სხვა, რომელიც არ გამოუწვევია დასხივებას), არამედ გამოწვეულია [[სტრესი]]თ, რომელიც დაკავშირებულია გადაადგილების ფატქორთან, ქონების დაკარგვასთან, სოციალურ პრობლემებთან და რადიაციის შიშთან.

ადამიანთა დიდი რიცხვის გათვალისწინებით, რომლებიც რადიოაქტიური დაბინძურებისაგან დაშავებლთა შორის ცხოვრობდნენ, დაავადების რისკის სულ მცირე ცვლილება მოსალოდნელ დაავადებულ ადამიანთა რიცხვის დიდ ზრდას გამოიწვევს. გრინპისი და სხვა სახალხო ორგანიზაციები მოითხოვენ სხვა ქვეყნებში ჯანმრთელობაზე ავარიის ზემოქმედების გავლენის გათვალისწინებას. დასხივების კიდევ უფრო დაბალი დოზები ზუსტი სტატისტიკური მონაცემების მიღებას ართულებს, რაც არსებულ სტატისტიკას არაზუსტს ხდის.

=== დასხივების დოზები ===
უდიდესი დოზით დასხივდა თითქმის 1000 ადამიანი, ვინც აფეთქების მომენტში რეაქტორთან ახლოს იმყოფებოდა და მონაწილეობას იღებდა ავარიულ სამუშაოებში, აფეთქებიდან პირველ დღეებში. ეს დოზები იცვლება 2-დან 20 [[გრეი (საზომი ერთეული)|გრეიმდე]] და უმეტეს შემთხვევაში ასასიკვდილოა.
 
{| border=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;text-align: center; background: #f9f7ec;&quot;
|'''საშუალო დოზები, რომლითაც  მოსახლეობის სხვადასხვა კატეგორია დასხივდა&lt;ref name=legacy /&gt;'''
{{სტანდარტული ცხრილი|1}}
! style=&quot;background: yellow;&quot;|კატეგორია
! style=&quot;background: yellow;&quot;|პერიოდი
! style=&quot;background: yellow;&quot;|რაოდენობა (ადამ.)
! style=&quot;background: yellow;&quot;|დოზა (ზივერტი)
|-bgcolor=&quot;red&quot;
| ლიკვიდატორები 	
| 1986 - 1989 	
| 600 000
| ~100
|-bgcolor=&quot;red&quot;
| ევაკუაცია
| 1986
| 116 000
| 33
|-bgcolor=&quot;red&quot;
| „მკაცრი კონტროლის“ ზონის მოსახლეობა
| 1986 - 2005
| 270 000 	
| &gt;50
|-bgcolor=&quot;red&quot;
| სხვა დაბინძურებული ზონების მოსახლეობა
| 1986 - 2005 	
| 5 000 000
| 10—20
|}
|}

ლიკვიდატორების უმრავლესობამ, რომლებიც წლების მანძილზე საშიშ ზონებში მუშაობდნენ და ასევე ადგილობრივმა მოსახლეობამ მთელს ტანზე მიიღო დასხივების მცირე დოზა. ლიკვიდატორებისათვის ეს დოზა საშუალოდ 10 [[ზივერტი (საზომი ერთეული)|ზივერტს]] შეადგენდა, თუმცა ზოგჯერ 500-ს აჭარბებდა. დოზები, რომელიც მიიღო მოსახლეობამ, ზოგჯერ საშუალოდ რამდენიმე ასეულობით მილიზივერტს აღწევდა. ავარიის შემდეგ, წლების მანძილზე მიღებული დოზები, დაბინძურების ზონაში არსებული მოსახლეობისათვის 10-დან 50 ზივერტამდე ფასდება, ხოლო ზოგიერთი მათგანის დოზა რამდენიმე ასეულს აღემატება.

შეასადარებლად, ამაღლებული ბუნებრივი ფონის მქონე მიწების რეგიონების მოსახლეობა (მაგალითად, [[ბრაზილია]], [[ინდოეთი]], [[ირანი]] და [[ჩინეთი]]) 20 წლის მანძილზე 100 - 200 ზივერტ დასხივებას იღებს.

მრავალი ადგილობრივი მოსახლე ავარიის შემდეგ პირველი რამდენიმე კვირის მანძილზე იყენებდა საკვებ პროდუქტებს (ძირითადად რძეს), რომელიც რადიოაქტიური ნივთიერებით — იოდი-131 — იყო დაბინძურებული. იოდი გროვდება ფარისებრ ჯირკვალში, რის გამოც ეს ორგანო დასხივების დიდ დოზას იღებს. პრიპიატის მოსახლეობისათვის ეს დოზები არსებითად შემცირდა (6-ჯერ) იოდის შემცველი პრეპარატების მიღებით. სხვა რაიონებში მსგავსი პროფილაქტიკა არ ჩატარებულა. მიღებული დოზები მერყეობდა 0,03 გრეიდან რამდენიმე გრეის შორის. ზოგჯერ ეს რიცხვი 50-ს აღწევს.

დღესდღეობით დაბინძურებული ზონის მოსახლეობა წელიწადში ზებუნებრივი ფონის 1 ზივერტ დასხივებას იღებს.

=== მწვავე სხივური დაავადება ===
მეოთხე ბლოკში, ავარიული სამუშაოების შემსრულებელ ადამიანებს შორის რეგისტრირებული იყო მწვავე სხივური დაავადების 134 შემთხვევა. მრავალ შემთხვევაში, დაავადება რთულდება კანის სხივური დამწვრობებით, რომელსაც [[β-სხივები]] იწვევს. [[1986]] წლიდან რადიაციული დაავადებით 28 ადამიანი გარდაიცვალა .&lt;ref name=legacy /&gt; კიდევ ერთი ადამიანი დაიღუპა [[კორონარული თრომბოზი|კორონარული თრომბოზით]]. [[1987]]-[[2004]] წლების მანძილზე ქრონიკული სხივური დაავადებით დაიღუპა კიდევ 19 ადამიანი.

=== ონკოლოგიური დაავადებები ===
ფარისებრი ჯირკვალი — რადიოაქტიური დაბინძურების შემდგომ კიბოს გაჩენის რისკის მქონე ერთ-ერთი ორგანოა, რადგან მასში იოდი-131 გროვდება. რისკი განსაკუთრებით დიდია ბავშვებისათვის. [[1990]]-[[1998]] წლებში რეგისტრირებული იყო ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს 4 000 შემთხვევა, განსაკუთრებით მათ შორის, ვინც ავარიის მომენტში 18 წელზე უმცროსი იყო&lt;ref name=un_health /&gt;. იმის გათვალისწინებით, რომ ამ ასაკში დაავადება იშვიათობაა, მიზეზად დასხივებას ასახელებენ. ჩერნობილის ფორუმის ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ დროული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის სწორი კურსის შემთხვევაში, ეს დაავადება სიცოცხლისათვის საშიში არ არის, თუმცა მისგან სულ ცოტა 15 ადამიანი უკვე დაღუპულია. ექსპერტთა აზრით, ფარისებრი ჯირკვლის კიბოთი დაავადებულთა რიცხვი კიდევ მრავალი წლის მანძილზე გაიზრდება.

ზოგიერთი კვლევა აჩვენებს [[ლეიკემია|ლეიკემიის]] შემთხვევის რაოდენობის და კიბოს სხვა სახეების (ლეიკემიისა და ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს გარდა) ზრდას, როგორც ლიკვიდატორებში, ისე დაბინძურებული ტერიტორიების მოსახლეობაში. ეს შედეგები საკამათოა და, ხშირად, სტატისტიკურად არასწორი. ავარიასთან დაკავშირებული ამ დაავადებების რისკის გაზრდის დამაჯერებელი მტკიცებულებები ჯერ არ არის მოპოვებული; თუმცა რუსეთში  ლიკვიდატორების დიდ ჯგუფზე ჩატარებულმა კვლევებმა სიკვდილიანობის პროცენტის ზრდა აჩვენა. თუ ეს შედეგი სწორია, მაშინ 600 000 ლიკვიდატორს შორის, რომელთაც დასხივების დიდი დოზა მიიღეს, ავარიის შედეგად გაჩენილი კიბოთი სიკვდილიანობა გაიზრდება 100 000 ადამიანამდე.

ადრე მიღებული გამოცდილებით, მაგალითად, [[ჰიროსიმა|ჰიროსიმისა]] და [[ნაგასაკი (ქალაქი)|ნაგასაკის]] ატომური დაბომბვისაგან დაშავებულებზე დაკვირვებისას, ცნობილია, რომ ლეიკემიით დაავადების რიცხვი დასხივებიდან რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ შემცირდა. კიბოს სხვა შემთხვევებში სიტუაცია პირიქითაა. პირველი 10-15 წლის განმავლობაში დაავადების რისკი დაბალია, ხოლო შემდგომ კი იზრდება. თუმცა უცნობია, რამდენად მისაღებია ეს სტატისტიკური მაჩვენებლები, რადგან ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის აფეთქებისას დაშავებულებმა გაცილებით დაბალი დოზა მიიღეს.

=== მემკვიდრეობითი დაავადებები ===
სხვადასხვა სახალხო ორგანიზაციები დაბინძურებულ ზონებში თანდაყოლილი [[პათოლოგია|პათოლოგიებისა]] და ბავშვთა სიკვდილიანობის ძალიან მაღალ პროცენტზე საუბრობს. &quot;ჩერნობილის ფორუმის&quot; ანგარიშის მიხედვით, გამოქვეყნებული სტატისტიკური კვლევები ამის დამაჯერებელ მტკიცებულებებს არ შეიცავს.

აღმოჩენილ იქნა [[1986]] და [[1994]] წლებში ბელორუსიის ზოგიერთ რეგიონში თანდაყოლილი პათოლოგიების რაოდენობის ზრდა, თუმცა ეს რიცხვი დაბინძურებულ რეგიონებსა და სუფთა რეგიონებში თანაბარი იყო. [[1987]] წელს დაფიქსირდა [[დაუნის სინდრომი]]ს რამდენიმე შემთხვევა.

ბავშვთა სიკვდილიანობა ძალიან მაღალია ჩერნობილის ავარიის შედეგად დაშავებულ სამივე ქვეყანაში. 1986 წლიდან სიკვდილიანობა შემცირდა, როგორც დაბინძურებულ რეგიონებში, ისევე სუფთებში. თუმცა დაბინძურებულ რეგიონებში საშუალო შემცირება უფრო ნელი იყო. ამას გარდა, რამდენიმე დაბინძურებულ რეგიონში ავარიამდე ბავშვთა სიკვდილიანობა საშუალოზე დაბალი იყო. ზოგიერთ ძლიერ დაბინძურებულ რეგიონებში აღნიშნულია სიკვდილიანობის ზრდა. გაურკვეველია, ეს შემთხვევები დაკავშირებულია რადიაციასთან, თუ სხვა მიზეზებთან — მაგალითად, ცხოვრების და სამედიცინო დახმარების დაბალ დონესთან.

ბელორუსიაში, რუსეთსა და უკრაინაში დამატებითი კვლევები ტარდება, რომლის შედეგებიც &quot;ჩერნობილის ფორუმის&quot; ანგარიშის გამოქვეყნების მომენტში არ იყო ცნობილი.

=== სხვა დაავადებები ===
კვლევებმა აჩვენა, რომ ლიკვიდატორები და დაბინძურებული ზონების მაცხოვრებლები სხვადასხვა დაავადებების მომატებული რისკის ქვეშ არიან; ისეთების, როგორცაა [[კატარაქტა]], [[გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები|გულ-სისხლძარღვოვანი დაავადება]] და [[იმუნიტეტი]]ს დაქვეითება. &quot;ჩერნობილის ფორუმის&quot; ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ კატარაქტით დაავადება დაკავშირებულია ავარიის შედეგად გამოწვეულ დასხივებასთან. რაც შეეხება სხვა დაავადებებს, ამისათვის დამატებითი კვლევების ჩატარებაა საჭირო.

ამას გარდა, დაბინძურებული ტერიტორიების მოსახლეობას ევაკუაციით გამოწვეული სტრესის გამო ფსიქიკური დაავადებები განუვითარდა.

== სადგურის შემდგომი ბედი ==
მეოთხე ბლოკში მომხდარი ავარიის შემდეგ ელექტროსადგურის მუშაობა შეჩერდა სახიფათო რადიაციული სიტუაციის გამო. თუმცა უკვე [[1986]] წლის [[ოქტომბერი|ოქტომბერში]], ტერიტორიის დეაქტივაციისა და სარკოფაგის აშენების შემდგომ, პირველი და მეორე ენერგობლოკები ახლიდან ამუშავდა. [[1987]] წელს ამუშავდა მესამე ბლოკიც.

[[1991]] წელს მეორე ბლოკში გაჩნდა ხანძარი და ამავე წლის ოქტომბერში ის მთლიანად გამოვიდა მწყობრიდან. [[1995]] წლის [[დეკემბერი|დეკემბერში]] ხელი მოეწერა მემორანდუმს უკრაინის მთავრობას, [[ევროპის საბჭო]]სა და „დიდ შვიდიანს“ შორის, რომლის მიხედვითაც დაიწყო სადგურის [[2000]] წლისათვის დახურვის პროგრამა. 2000 წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]] რეაქტორის მესამე ბლოკი სამუდამოდ დაკონსერვდა.

სარკოფაგი, რომელიც აფეთქებულ მეოთხე ენერგობლოკზე ააშენეს, თანდათანობით ინგრევა. მისი დანგრევის შემთხვევაში, საშიშროება ძირითადად განისაზღვრება რადიოაქტიური ნივთიერებების რაოდენობით, რომელიც მასში არის დარჩენილი. ოფიციალური მონაცემებით, ეს ციფრი იმ რაოდენობის 95%-ს აღწევს, რომელიც ავარიის მომენტში იყო. თუ ეს რიცხვი სწორია, მაშინ საფარის დანგრევა რადიოაქტიური ნივთიერებების ძალიან დიდ მანძილზე გაფანტვას გამოიწვევს.

[[2004]] წლის [[მარტი|მარტში]] [[რეკონსტრუქციისა და განვითარების ევროპული ბანკი|რეკონსტრუქციისა და განვითარების ევროპულმა ბანკმა]] გამოაცხადა ტენდერი ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის სარკოფაგის რეკონსტრუქციაზე. ტენდერის გამარჯვებულად [[2007]] წელს კომპანია [[NOVARKA]] — ფრანგული კომპანიების [[Vinci Construction Grands Projets]]-ს და [[BOUYGUES]]-ს გაერთიანებული საწარმო გამოცხადდა.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/finance/17sep2007/chernobyl.html ახალ სარკოფაგს ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურისათვის ფრანგები ააშენებენ 505 მილიონ ევროდ]&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ჩერნობილის ლოცვა]]
*[[ჩერნობილი (მინისერიალი)]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{commonscat|Chernobyl disaster}}
=== მოვლენების აღწერა ===
* [http://accidont.ru/crime2.html სიმართლე ჩერნობილზე .] სერგეი აინკოვსკი
* [https://web.archive.org/web/20060630184103/http://stalker-world.boom.ru/ct2.html ჩერნობილის რვეული.] გ. მედვედევი
* [http://www.x-libri.ru/elib/sherb000/ ჩერნობილი.]{{Dead link|date=მარტი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} შერბაკი
* [http://fictionbook.ru/author/dyatlov_anatoliyi_stepanovich/chernobiyl_kak_yeto_biylo/dyatlov_chernobiyl_kak_yeto_biylo.html  ჩერნობილი. როგორ მოხდა ეს...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080702143217/http://fictionbook.ru/author/dyatlov_anatoliyi_stepanovich/chernobiyl_kak_yeto_biylo/dyatlov_chernobiyl_kak_yeto_biylo.html |date=2008-07-02 }} ა. დიალტოვი
=== ოფიციალური ინფორმაცია ===
* [http://www.un.org/russian/ha/chernobyl/ გაერთიანებული ნაციების ორგანიზაცია და ჩერნობილი]
** [http://www.iaea.org/Publications/Booklets/Chernobyl/chernobyl.pdf Chernobyl’s Legacy: Summary Report.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215212227/http://www.iaea.org/Publications/Booklets/Chernobyl/chernobyl.pdf |date=2010-02-15 }} Report of the UN Chernobyl Forum.
* [http://www.iaea.org/NewsCenter/Focus/Chernobyl/index.html МАГАТЭჩერნობილის ავარიის შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131065836/http://www.iaea.org/newscenter/focus/chernobyl/index.html |date=2014-01-31 }}
** ატომური ენერგიის საერთაშორის სააგენტო. [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub913r_web.pdf ჩერნობილის ავარია: INSAG-1-ს დამატება]. უსაფრთხოების გამოცემის სერია №&amp;nbsp;75-INSAG-7. МАГАТЭ, ვენა, 1993.
* [http://www.who.int/ionizing_radiation/chernobyl/en/ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია]
* ატომური ენერგიის ფედერალური სააგენტო. [http://www.minatom.ru/News/Main/view?id=17814 ჩერნობილის კატასტროფის შედეგების შეფასება.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004155915/http://www.minatom.ru/News/Main/view?id=17814 |date=2008-10-04 }} საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშების მატერიალების დახმარება
* [http://www.pripyat.com/ru/publications/research/2005/09/28/308.html საფარის მდგომარეობისა და საწვავის განაწილების კურჩატოვსკის ინსტიტუტის მონაცემები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205041944/http://www.pripyat.com/ru/publications/research/2005/09/28/308.html |date=2006-02-05 }}
* [http://www.ibrae.ac.ru/russian/chernobyl.html ატომური ენერგიის განვითარების პრობლემების ინსტიტუტი]
* [http://sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=39296&amp;cat_id=53043 ჩერნობილის ტრაგედია დოკუმენტებსა და მატერიალებში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926233924/http://sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=39296&amp;cat_id=53043 |date=2007-09-26 }} КГБ-ს არქივები

==== დოკუმენტები ====
* [http://accidont.ru/datas.html ავარიის წინ ბლოკის სხვადასხვა პარამეტრების ცვლილებების ცხრილები და გრაფიკები]

=== შედეგებისა და მიზეზების ალტერნატიული ვერსიები ===
* [http://pripyat.com/ru/publications/version/2006/03/10/620.html ვერსიის ანალიზი: „მიწისძვრა&amp;nbsp;— ავარიის მიზეზი“.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203191114/http://pripyat.com/publications/version/2006/03/10/620.html |date=2008-12-03 }} ნ. კარპანი
* [http://courier.com.ru/energy/en0602checherov.htm  ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის მეოთხე ბლოკის აფეთქების ფიზიკური ბუნება] ჩეჩეროვი. „ენერგია“, 2002, № 6
* [http://www.n-t.ru/tp/ie/ca.htm ჩერნობილის ავარია. მიზეზები, მოვლენების ქრონიკა, დასკვნები] ბორის გორბაჩოვი
* [http://tr34.narod.ru/Prichina.htm ავარიის მიზეზი.] ალექსანდრე ფატახოვი(VIUR)
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4917526.stm Greenpeace rejects Chernobyl toll]
* [http://www.lebed.com/2006/art4566.htm ჩერნობილი და კორპორაციები]
* [http://www.pseudology.org/razbory/Legasov/00.htm ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ავარიის შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426145312/http://www.pseudology.org/razbory/Legasov/00.htm |date=2009-04-26 }} ვალერ ლეგასოვის მაგინტაფონზე ჩანაწერის სტენოგრამა

=== სახალხო ორგანიზაციები და ვებ-გვერდები ===
* [http://www.chnpp.atom.gov.ua/index.php?lng=ru ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003063830/http://www.chnpp.atom.gov.ua/index.php?lng=ru |date=2008-10-03 }}
* [http://www.chernobyl.info ჩერნობილი.ინფო] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20091112210932/http%3A//www.chernobyl.info/ |date=2009-11-12 }}
* [http://www.pripyat.com http://www.pripyat.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024074036/http://pripyat.com/ |date=2015-10-24 }}
* [http://www.cryofchernobyl.com ავარიის შედეგად დაშვებულ ბავშვთა დახმარების ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922230239/http://www.cryofchernobyl.com/ |date=2009-09-22 }}
* [http://www.souzchernobyl.com/ru/ „საბჭო. ჩერნობილი. უკრაინა.“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921020035/http://www.souzchernobyl.com/ru/ |date=2008-09-21 }}
* [http://www.ruic.cwx.ru/ რეგიონალური ინფორმაციული ცენტრი რადიაციული უსაფრთხოების პრობლემებისათვის] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701013548/http://ruic.cwx.ru/ |date=2008-07-01 }}

=== სხვადასხვა ===
* [http://www.chornobyl.in.ua  აწმყო და წარსული.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224174423/http://www.chornobyl.in.ua/ |date=2021-02-24 }} '''ფოტო და კარტოგრაფული მატერიალები.'''
* [http://www.kranz.com.ua/ReportR.htm რეპორტაჟები გადაადგილების ზონებიდან. ძნელად მისადგომი ადგილების უნიკალური ფოტოები.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823162010/http://www.kranz.com.ua/ReportR.htm |date=2008-08-23 }}
* [http://igromania.ru/page.php?block=stalker ცოცხალი ცრნობილი: ჩერნობილი, ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგური,მე-4 ენერგობლოკი, პრიპიატი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602124845/http://igromania.ru/page.php?block=stalker |date=2008-06-02 }}
* [https://archive.today/20130109020344/www.izvestia.ru/russia/article3092395/ პოლიტბიურო რეაქტორს აქრობდა ყველა ტყუილით]
* [http://zhurnal.lib.ru/k/kramer__a/cwindowsdesktopkunst123doc.shtml Черно…(быль).] კრამერი
* [http://www.chornobyl.tk კიევში არსებული ცრნობილის მუზეუმის ფოტოები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193635/http://www.chornobyl.tk/ |date=2008-10-01 }}
* [http://video.google.com/videoplay?docid=-1300303007842398058&amp;q=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%8C ჩერნობილი. მანამდე და შემდეგ. ვიდეო-მატერიალები. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220144430/http://video.google.com/videoplay?docid=-1300303007842398058&amp;q=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%8C |date=2008-12-20 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_699.html ვალერი გლაზკო „ჩერნობილი 20 წლის შემდეგ“]
* [http://scepsis.ru/library/id_698.html ალექსამდრე კალუგინ „ავარიის ახლანდელი გაგება“]
* [http://scepsis.ru/library/id_696.html ინტერვიუ აკედემიკოს სპარტაკ ბელიავიმთან: „ჩერნობილის კატასტროფის შედეგების ლიკვიდაცია“]
* [https://web.archive.org/web/20070512141443/http://geocities.com/radiobiology2002/soft.htm ჩერნობილის სახე]
* [http://scepsis.ru/library/id_711.html ალექსანდრე ბოროვოი „სარკოფაგის შიგნით და გარეთ“]
* [http://scepsis.ru/library/id_710.html რაფაელ არუტიონიანი „ჩინური სინდრომი“]
* [http://news.tut.by/society/86558.html BBC: ხელოვნურმა წვიმებმა ჩერნობილის თავზე მოსკოვი გადაარჩინა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921142804/http://news.tut.by/society/86558.html |date=2008-09-21 }}
* [http://www.fz-juelich.de/gs/genehmigungen/projekte/tschernobyl/diashow/ Photos of a visit to the reactor of Chernobyl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070512235639/http://www.fz-juelich.de/gs/genehmigungen/projekte/tschernobyl/diashow/ |date=2007-05-12 }} in April 2006 by a German TV team joint by Research Center Juelich
* [http://www.znopr.ru/media/analitics/1880.html?page=7 ჩერნობილის ლეგენდები და მითები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614032918/http://www.znopr.ru/media/analitics/1880.html?page=7 |date=2008-06-14 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=DX9iLwSsJn4 ქრონიკა]
* [http://file.liga.net/event/21.html ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ყველა სიახლე და ავარიის შედეგები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803020821/http://file.liga.net/event/21.html |date=2008-08-03 }}
* [http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/history/303/ ალა იაროშინსკაია „ტყუილი ჩერნობილის მხრებზე“]

== სქოლიო ==
{{სქოლიოს სია|2}}


[[კატეგორია:კატასტროფები უკრაინაში]]
[[კატეგორია:1986 წელი უკრაინაში]]
[[კატეგორია:1986 წელი ბელარუსში]]</text>
      <sha1>35hvlqb3wqu91al9nm7pq5klbof3yts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩხარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70859</id>
    <revision>
      <id>5392146</id>
      <parentid>4865206</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15975" sha1="mazyogcn33pbj2kh23qa4lcgj2wh1x1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ჩხარი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |დაქვემდებარება = 
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 14 |lat_sec = 58
  |lon_dir = E |lon_deg = 42 |lon_min = 58 |lon_sec = 42
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |ქვეყნის რუკა = 
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკა = 
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = იმერეთის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = თერჯოლის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = ჩხარი
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = ქვის ხანა
 |პირველი ხსენება = XVII საუკუნე
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 280
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 643&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
 |აღწერის წელი = 2014
 |სიმჭიდროვე = 
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,7 %
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]]
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ჩხარი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[იმერეთის მხარე|იმერეთის მხარის]] [[თერჯოლის მუნიციპალიტეტი|თერჯოლის მუნიციპალიტეტში]], [[თემი]]ს ცენტრი (სოფ. [[ოქტომბერი (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი)|ოქტომბერი]]). მდებარეობს მდინარე [[ჩხარა|ჩხარის]] ზემოთში, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 280 [[მეტრი|მეტრზე]]. სოფელში არის საჯარო [[სკოლა]], [[საავადმყოფო]], აფთიაქი, [[ურთხელი]]ს კორომი.

==ისტორია==
არქეოლოგიური მონაცემებით დასტურდება, რომ ჩხარის მიდამოები ჯერ კიდევ ქვის ხანაში ადამიანის საცხოვრისს წარმოადგენდა, ხოლო ბრინჯაოსა და რკინის ხანაში ფართოდ იყო ათვისებული. ოქონის გორაზე აღმოჩენილია II საუკუნის სამარხებში მოთავსებული ვერცხლის, რკინის, ბრინჯაოს ნივთები და რომაული მონეტები.

იხსნიება XVII საუკუნიდან, როგორც სავაჭრო-სახელოსნო დასახლება. გვიან ფეოდალურ ხანაში ჩხარი მეფეთა და მიტროპოლიტების საზაფხულო რეზიდენციას წარმოადგენდა.

{{ციტატა|არს მთის ძირას ჩხარი. ეს ყოფილა ქალაქი, არამედ აოხრდა ლევან დადიანისაგან. აქ არს დაბა|[[ვახუშტი ბატონიშვილი]]&lt;ref&gt;''ვახუშტი ბატონიშვილი'' „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ გვ. 153 — თბილისი, 1941&lt;/ref&gt;}}

XVII საუკუნის 40-იან წლებში დადიანისგან განადგურებული ჩხარი კვლავ აღდგა XVIII საუკუნის 30-იან წლებში. ჩხარი დატანილია 1737 წელს [[ტიმოთე გაბაშვილი]]ს მიერ შედგენილ [[იმერეთის სამეფოს რუკა (1737)|იმერეთის რუკაზე]]. [[იმერეთის აჯანყება (1819-1820)|1819-1820 წლების აჯანყების]] დროს ჩხარი ააჯანყების ძლიერი კერა იყო, ხოლო ჩხარის ეპისკოპოსი, გენათელი მიტროპოლიტი ექვთიმე — აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აჯანყების ჩახშობის დროს ჩხარი გადაწვეს. XIX საუკუნის დასაწყისში უკვე სოფლად ქცეულ ჩხარში [[იმერლები]]ს (მართლმადიდებლების და გრიგორიანელების) 100-მდე ოჯახი ცხოვრობდა და მოქმედებდა ერთი ბაზარი.&lt;ref&gt;''[[ჟაკ ფრანსუა გამბა]],'' „მოგზაურობა ამიერკავკასიაში“ გვ. 124 — „განათლება“, თბილისი, 1987&lt;/ref&gt; 1933-1950 წლებში სოფელში გამოდიოდა ადგილობრივი გაზეთი „ჩხარის კოლმეურნე“.&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/paper/papers/paper.php?did=2427 საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა]&lt;/ref&gt;

==ისტორიული ძეგლები==
===წმინდა გიორგის ეკლესია===
{{მთავარი|ჩხარის ეკლესია}}
სოფელში, ოქონის სერის ძირში, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 365 მეტრზე მდებარეობს განვითარებული შუა საუკუნეების წმიდა გიორგის ეკლესია, სამრეკლოთი და გალავნით. ტაძარი საეპისკოპოსო კათედრას წარმოადგენდა. ჩხარის წმიდა გიორგის ეკლესია ჯერ კიდევ 1650 წელს უნახავთ რუს ელჩებს ალექსი იევლევს და ნიკიფორე ტოლოჩანოვს. ეკლესია 1726 და 1737 წლებში მეფე [[ალექსანდრე V]]-მ აღადგინა. ეკლესია აღწერა [[ჟაკ ფრანსუა გამბა]]მ 1820 წელს. XIX საუკუნეში ეკლესია დაინგრა და 1849 წელს, ყოფილი ეკლესიის შენობიდან ჩრდილოეთით, გალავნის გარეთ, აშენდა ახალი ეკლესია, რომელიც აღწერეს [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ექვთიმე თაყაიშვილმა]] 1920 წელს და [[ნიკო ბერძენიშვილი|ნიკო ბერძენიშვილმა]], XX საუკუნის 30-იანი წლებში. ეკლესია XX საუკუნის 40-იან წლებში ბოლომდე დაანგრიეს და მისი მასალით აბანო ააგეს. წმინდა გიორგის ეკლესია ძველი ეკლესიის საძირკველზე ხელახლა ააშენეს 2003 წელს. ამჟამად თავდაპირველი ნაგებობიდან მხოლოდ საძირკვლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

ავთენტური სახითაა შემორჩენილი ეკლესიის სამრეკლო. თორმეტკუთხა სამრეკლო ორსართულიანია, თორმეტი ფრონტონი აქვს, ფასადებზე რელიეფური გამოსახულებებია, ხოლო სარკმელები მოჩუქურთმებულია.

===სადგერ-ჩხარის ჯვარი===
წმიდა გიორგის ეკლესიაში ინახებოდა სხვადასხვა სიძველეები, რომელთაგან აღსანიშნავია წმიდა საბას კარედი ([[1780]] წ.), წმინდა საბას შეჭედილი ხატი, წმინდა გიორგის ხატი ვერცხლის ფირფიტაზე, ოქროთი დაფერილი და ძვირფასი ქვებით შემკული სადგერ-ჩხარის მუხის ჯვარი (XVI საუკუნე) და სხვა ნივთები.

{{ციტატა|ეკლესია უგუმბათო, რომელსა შინა ასვენია ჯვარი დიდ ფრიად. მდებარეობს მას შინა ბეჭი მთავარ-მოწამის გიორგისა, მარადის სასწაულთმოქმედი. ეს ჯვარი პირველი იყო ყორანთას, შემდგომად სამცხეს, მერმე ატოცს და აწ აქა|ვახუშტი ბატონიშვილი&lt;ref&gt;''ვახუშტი ბატონიშვილი'' „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ გვ. 153 — თბილისი, 1941&lt;/ref&gt;}}

ჯვარი შესრულებებულია XVI საუკუნეში მამნე ოქრომჭედლის მიერ.&lt;ref&gt;''ა. ჩხარტიშვილი'', „მამნე ოქრომჭედელი“ გვ. 8-74 — თბილისი, 1978&lt;/ref&gt; იგი ამჟამად დაცულია [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|ხელოვნების მუზეუმში]].

===სხვა ეკლესიები===
სოფელში იდგა ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია და სამრეკლო, რომელიც XV საუკუნის დამლევს ააშენა, ან განაახლა [[იმერეთის სამეფო|იმერეთის მეფე]] [[ალექსანდრე II]]-მ (1484-1510). ეკლესიის მხოლოდ ნანრევებია გადარჩენილი. უკეთაა შემორჩენილი 1894 წელს აგებული დაბლა მაცხოვრის ეკლესია. ძველი ეკლესიის ნანგრევებს წარმოადგენენ აგრეთვე საკვირაოსა და საჯვარეს ნაშთები.

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 643 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 1926 &lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm Cities and towns of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180522033724/http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm |date=2018-05-22 }} pop-stat.mashke.org&lt;/ref&gt;|| 1362|| || 
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || {{კლება}} 722 || 316 || 406
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 643 || 309 || 334
|}

==ცნობილი ადამიანები==
სოფელში დაიბადნენ:
*[[გიორგი ყურულაშვილი]] — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე, რეპრესირებული.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|173}}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.orthodoxy.ge/eklesiebi/chkhari/chkharis.htm ჩხარის ეკლესია]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{თერჯოლის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]
[[კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები]]</text>
      <sha1>mazyogcn33pbj2kh23qa4lcgj2wh1x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყაბარდო-ბალყარეთი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71482</id>
    <revision>
      <id>5391692</id>
      <parentid>4857562</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15384" sha1="j0r1mqcg0jzc26wtwf6nvp7crg3gek3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ქვეყანა2
|მშობლიური_სახელი = AКъэбэрдей-Балъкъэр Республикэ&lt;br /&gt;Къабарты-Малкъар Республика
|სრული_სახელი = ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკა
|საერთო_სახელი = ყაბარდო-ბალყარეთი
|დროშა = Flag of Kabardino-Balkaria.svg
|გერბი = Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg
|რუკა = Map_of_Russia_-_Kabardino-Balkar_Republic_(2008-03).svg‎
|ჰიმნი = ყაბარდო-ბალყარეთის ოფიციალური ჰიმნი
|დევიზი = 
|ოფიციალური_ენები = [[ყაბარდოული ენა|ყაბარდული]], [[ბალყარული ენა|ბალყარული]]
|დედაქალაქი = [[ნალჩიკი]]
|უდიდესი_ქალაქი =
|მთავრობის_ტიპი = [[რესპუბლიკა]]
|ფართობი = 12 500
|სავარაუდო_მოსახლეობა = 896 900
|მოსახლეობა_სავარაუდოდ_წელს = 2005
|მოსახლეობის_სიმჭიდროვე = 72,1
|ვალუტა = [[რუსული რუბლი]]
|ვალუტის_კოდი =
|დროის_სარტყელი = UTC+3/UTC+4
|ქვეყნის_კოდი = RU-KB
|cctld =
|სატელეფონო_კოდი = 7
}}
[[ფაილი:Kabardino Balkaria Republic map.png|thumb|right|250px]]
'''ყაბარდო-ბალყარეთი''' ({{lang-ru|Кабардино-Балкария}}), ოფიციალური სახელია '''ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკა''' ({{lang-ru|Кабардино-Балкарская Республика}}, {{Lang-kbd|Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ}}, {{Lang-krc|Къабарты-Малкъар Республика}}) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის [[ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგი]]ს შემადგენლობაში&lt;ref&gt;2010 წლის 19 იანვრამდე [[სამხრეთის ფედერალური ოკრუგი|სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგში]]&lt;/ref&gt;. ესაზღვრება ჩრდილოეთით [[სტავროპოლის მხარე]]ს, სამხრეთით [[ჩრდილოეთი ოსეთი|ჩრდილოეთ ოსეთს]] და [[საქართველო]]ს, დასავლეთით [[ყარაჩაი-ჩერქეზეთი|ყარაჩაი-ჩერქეზეთს]].

==ისტორია==
ყაბარდო-ბალყარეთის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ყველაზე ადრინდელი არქეოლოგიური ძეგლები მეზოლითსა და ნეოლითს განეკუთვნება. ადრინდელ რკინის ხანაში ყაბარდო-ბალყარეთის ტერიტორიაზე გავრცელდა სკვითების, სარმატებისა და ალანების გავლენა ადიღეების სახელით ცნობილ ადგილობრივ ტომებზე, რომლებმაც ძვ. წ. I ათასწლეულს სახელმწიფო გაერთიანება შექმნეს. ბალყარელი ხალხი ჩამოყალიბდა ჩრდილოეთ კავკასიისა და ალანების ტომების ბულგარებთან და ყივჩაღებთან აღრევის შედეგად. ბალყართა ენა განეკუთვნება თურქულ ენათა ოჯახის ყივჩაღურ ჯგუფს. ადიღეელების ნაწილმა XIII-XIV საუკუნეებში ყაბარდოელთა სახელწოდება მიიღო და ყაბარდო-ბალყარეთის თანამედროვე ტერიტორია დაიკავა. ყაბარდოულ-ჩერქეზული ენა [[აფხაზურ-ადიღური ენები|აფხაზურ-ადიღურ ენათა]] ოჯახში შედის. 1827 წელს დამთავრდა ბალყარების შეერთება რუსეთთან. XIX საუკუნის I ნახევარში მოხდა გლეხთა 5 დიდი აჯანყება. 1867 წელს ყაბარდო-ბალყარეთში ბატონყმობა გაუქმდა. XIX საუკუნის დასასრულსა XX საუკუნის დასაწყისში კაპიტალისტური ურთიერთობის განვითარებამ დააჩქარა მხარის ეკონომიკური განვითარება და მოხდა გლეხობის ეკონომიკური და კლასობრივი დიფერენციაცია.

1905-1907 წლების რევულუციების დროს მოეწყო დემონსტრაციები, მიტინგები და შეიარაღებული გამოსვლები. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩამოყალიბდა რსდმპ პირველი ორგანიზაცია ნალჩიკში, აპრილში კი შეიქმნა მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოები. 1918 წლის 18-23 მარტს ჩატარდა საბჭოების I ყრილობა, რომელმაც გამოაცხადა საბჭოთა ხელისუფლება. 1918 წლის ივნისს დაიწყო გ. ბიჩერახოვის ანტისაბჭოთა ამბოხება, რომელიც ნოემბერში ჩაახშეს. 1919 წელს ყაბარდო-ბალყარეთის ტერიტორია ა. დენიკინის ჯარებმა დაიკავეს. 1920 წლის 24 მარტს XI წითელი არმიის დახმარებით საბჭოთა ხელისუფლება აღდგა. 1921 წლის 1 სექტემბერს რსფსრ-ის შემადგენლობაში შეიქმნა ყაბარდოს ავტონომიური ოლქი, 2 სექტემბერს ვ. ლენინმა ხელი მოაწერა ყაბარდოსთვის მატერიალური დახმარების აღმოჩენის თაობაზე.  1922 წლის 16 იანვარს რსფსრ-ის ცაკის დადგენილებით შეიქმნა ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიური ოლქი. სსრკ-ის 1936 წლის კონსტიტუციით, ყაბარდო-ბალყარეთის ავტონომიური ოლქი გარდაიქმნა [[ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ]]-დ. 1942 წლის ოქტომბერში მეორე მსოფლიო ომის დროს ფაშისტურმა ჯარებმა მოახდინეს ყაბარდო-ბალყარეთის ოკუპაცია. 1943 წლის იანვარში საბჭოთა ჯარებმა რესპუბლიკის ტერიტორია გაანთავისუფლეს. 1944 წლის მარტში ბალყარები შუა აზიაში გადაასახლეს, ხოლო ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ-ს ეწოდა ყაბარდოს ასსრ. 1957 წლის 9 იანვარს სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით ბალყარეთის ეროვნული ავტონომია აღდგა ბალყარეთის ასსრ ისევ ყაბარდო-ბალყარეთის ასსრ-დ გარდაიქმნა.

== გავრცელებული ენები == 
ყაბარდო-ბალყარეთის სახელმწიფო ენებია – [[ყაბარდოული ენა|ყაბარდული]] (ყაბარდო-ჩერქეზული), [[ბალყარული ენა|ბალყარული]] (ყარაჩაი-ბალყარული) და [[რუსული ენა|რუსული]].

ყაბარდო-ჩერქეზული ენა, [[კავკასიური ენები]]ს [[აფხაზურ-ადიღური ენები|აფხაზურ-ადიღეურ ჯგუფს]] მიეკუთვნება. ერთ-ერთ ოფიციალურ ენას ყაბარდო-ბალყარული და ყარაჩაი-ჩერქეზული წარმოადგენს.

ზოგიერთი ენათმეცნიერი მიიჩნევს, რომ ყაბარდო-ჩერქეზულ ენას ადიღეურ ენასთან აქვს კავშირი. თავად [[ადიღელები|ადიღეები]], [[ყაბარდოელები]] და [[ჩერქეზები]] თავიანთ ენას „адыгэбзэ-ს“ უწოდებენ, რაც „ადიღეურ ენას“ ნიშნავს. იგი სამი დიალექტისგან შედგება. ყაბარდოელების უმრავლესობა [[თერგი|თერგულ]]-ყაბარდულ დიალექტზე საუბრობს, უმცირესობა - [[ყუბანი|ყუბან]]-ყაბარდინულზე და ე. წ. [[ბესლანი|ბესლანურ]] დიალექტზე.

1924 წლამდე დამწერლობაში, ძირითადად, [[არაბული ანბანი|არაბულ ანბანსა]] და [[კირილიცა]]ს იყენებდნენ, 1924-1936 წლებში [[ლათინური|ლათინურს]], ხოლო 1936 წლიდან კვლავ კირილიცა გამოიყენება.

ყარაჩაი-ბალყარული ენა [[თურქული ენა|თურქული ენის]] ჩრდილო-დასავლურ შტოს მიეკუთვნება, რომელიც ყაბარდო-ბალყარეთის და ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ერთ-ერთ სახელმწიფო ენას წარმოადგენს. მას მშობლიურ ენაზე [[ბალყარელები]] „малкъар тил-ს“ უწოდებენ, ხოლო [[ყარაჩაელები]] - „къарачай тил-ს“.

ყარაჩაი-ბალყარულ ენას აქვს ორი დიალექტი - ყარაჩაი-ბაკსანო-ჩეგემის (чокающий) და მალკარიული (цокающий), ასევე, ხოლამო-ბიზინგიური კილო-კავი. ყარაჩაი-ბალყარული ლიტერატურული ენა ეფუძნება ყარაჩაი-ბაკსანო-ჩეგემის დიალექტს.

1920-1924 წლებში ძირითადად არაბულ დამწერლობას იყენებდნენ, 1924-1936 წლებში ლათინურს, ხოლო 1936 წლიდან კირილიცას.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|603-605}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{ვიქსიკონი}}
* [http://unitedcaucasus.org.ge/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=17&amp;Itemid=14&amp;lang=ka ყაბარდო-ბალყარეთი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914113305/http://unitedcaucasus.org.ge/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=17&amp;Itemid=14&amp;lang=ka |date=2015-09-14 }}
* [http://wikimapia.org/8906687/ka/%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%9D-%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98 ყაბარდო-ბალყარეთის რუკა]
* [http://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%98/294659-%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%98-%E1%83%A2%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%9D-%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98/168/user:cxvedo ულამაზესი ტბა მთებში, ყაბარდო-ბალყარეთი]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.649942008373590.1073741858.576717155696076&amp;type=3 ყაბარდო-ბალყარეთი]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{commons|Category:Kabardino-Balkaria}}
{{რუსეთის ფედერაციის სუბიექტები}}
{{კავკასიის ქვეყნები და რეგიონები}}
{{თურქულენოვანი რეგიონები}}

[[კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი| ]]</text>
      <sha1>j0r1mqcg0jzc26wtwf6nvp7crg3gek3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყველაზე გაყიდვადი მუსიკალური შემსრულებლების სია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71527</id>
    <revision>
      <id>5391732</id>
      <parentid>4866622</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74249" sha1="ieg1x10vuo2lmh3pekq4mtopicjezcn" xml:space="preserve">{{ითარგმნება}}

ამ სიაში მოტანილია '''მსოფლიოს კომერციულად ყველაზე წარმატებული მუსიკალური შემსრულებლების''' ჩამონათვალი, რომელიც კატეგორიებისა და ანბანის მიხედვითაა დალაგებული. ამ ინფორმაციის ოფიციალურად გამოქვეყნება შეუძლებელია, რადგან არ არსებობს ისეთი ორგანიზაცია, რომელიც მსოფლიო მუსიკალური გაყიდვების აღრიცხვითაა დაკავებული. ქვემოთ მოტანილ განყოფილებებში '''შესრულებლები დალაგებულია ანბანის მიხედვით''' და არა ჩანაწერების გაყიდული რაოდენობის მიხედვით. გაყიდულ [[მუსიკალური ალბომი|ალბომებს]] და [[სინგლი|სინგლებს]], ისევე როგორც [[ციფრული ჩამონატვირთი|ციფრულ ჩამონატვირთებს]], ერთნაირი მნიშვნელობა ენიჭება. აქ მოტანილი ინფორმაციის წყაროების სხვადასხვა სხმისჩამწერი ლეიბლი, საგაზეთო სტატია ან ესა თუ ის ოფიციალური წყარო. ეს ნიშნავს იმას, რომ აქ მოტანილი ციფრები უნდა განიხილებოდეს, როგორც ''მტკიცებები'' და არა — ''ფაქტები''.

== შემსრულებლები სავარაუდო გაყიდვების მიხედვით ==

=== 500 მილიონი ჩანაწერი ან მეტი ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:98%;&quot; width=98%
! შემსრულებელი !! ქვეყანა !! პერიოდი !! ჟანრი !! class=&quot;unsortable&quot;|წყარო
|-
| [[The Beatles]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1960—1970 || Rock / მძიმე როკი / Pop / Psychedelic Rock ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://classicrock.about.com/od/beatles/a/beatles_history_5.htm |title=Beatles Timeline — The End of The Beatles and Beyond 1969-დღემდე&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929185659/http://classicrock.about.com/od/beatles/a/beatles_history_5.htm |archivedate=2008-09-29 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[მაიკლ ჯექსონი]] || [[აშშ]] || 1967—2009 || Pop / R&amp;B / Rock / Soul / Dance/ დისკო / Motown / ფანკი / New jack swing|| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.riaa.com/michael-jacksons-thriller-first-ever-30x-multi-platinum-riaa-certification/ |title=Michael Jackson's 'Thriller' First Ever 30X Multi-Platinum RIAA Certification |publisher=RIAA date=2015-12-16 |accessdate=2022-01-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ბინგ კროსბი]] || [[აშშ]] || 1926—1977 || ჯაზი / Vocal / Pop || &lt;ref&gt;[https://archive.today/20120530073721/www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=3574 Billboard.com — Biography — Bing Crosby&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|| [[ელვის პრესლი]] || [[აშშ]] || 1953—1977 || Rock / Gospel / Blues / Rockabilly / Pop / ქანთრი || &lt;ref&gt;[http://www.theage.com.au/news/world/elvis-set-to-get-all-shook-up-again/2007/08/06/1186252628006.html The Age on Elvis]&lt;/ref&gt;
|-
| [[ფრენკ სინატრა]] || [[აშშ]] || 1935—1995 || Pop / Big band/ Swing || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www2.tele.at/stars/?StId=606 |title=tele.at — Das österreichische Programmmagazin: Fernsehen, Radio, Kino, Events und mehr&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011232906/http://www2.tele.at/stars/?StId=606 |archivedate=2008-10-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== 200—499 მილიონი ჩანაწერი ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:98%;&quot; width=98%
! შემსრულებელი !! ქვეყანა !! პერიოდი !! ჟანრი !! class=&quot;unsortable&quot;|წყარო
|-
| [[AC/DC]] || [[ავსტრალია]] || 1973-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.smh.com.au/articles/2003/10/22/1066631502999.html | title = Back to roots for AC/DC | work = [[Sydney Morning Herald]] |accessdate = 2008-05-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[A. R. Rahman]] || [[ინდოეთი]] || 1992-დღემდე || Film Score / World Music || &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/sep/21bizsp.htm rediff.com: A R Rahman: Composing a winning score&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| |[[ABBA]] || [[შვედეთი]] || 1972—1982 || პოპი / დისკო || &lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/23673187/ Former ABBA drummer found dead in garden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810181852/http://today.msnbc.msn.com/id/23673187 |date=2011-08-10 }} Amol Rajan; ''[[msnbc]]''; accessed 18 July 2008; claims 370 million&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://abbathebook.online.fr/accueil.html ABBA, The Book] Potiez, Jean-Marie; [[15 August]] [[2005]]; accessed December 2006; claims 410 million records sold as of 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2140612,00.html It’s ABBA on the phone making a lot more money, money, money] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606081203/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2140612,00.html |date=2020-06-06 }} Sherwin, Adam; ''[[The Times]]''; [[April 19]], [[2006]]; accessed December 2006; claims over 750 million&lt;/ref&gt;
|-
| [[ალა პუგაჩოვა]] || [[რუსეთი]] || 1965-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/482973/Alla-Borisovna-Pugacheva Britannica] on Alla Pugacheva&lt;/ref&gt;
|-
| [[სელინ დიონი]] || [[კანადა]] || 1981-დღემდე || Pop / Rock / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[http://www.sonybmg.ch/artists2.php?iA=7&amp;artist=43098&amp;product=88697047962 D’elles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223013909/http://www.sonybmg.ch/artists2.php?iA=7&amp;artist=43098&amp;product=88697047962 |date=2008-12-23 }}. ''Sony BMG''. Retrieved [[May 7]] [[2007]].&lt;/ref&gt;
|-
| [[შერი]] || [[აშშ]] || 1964-დღემდე || Pop / Dance / Rock / დისკო / Folk / ქანთრი / Adult Contemporary ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://itn.co.uk/news/5c0c7106a6029703afabe011459bde74.html |title=ITN — Cher gets ready to Turn Back Time&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080305015111/http://itn.co.uk/news/5c0c7106a6029703afabe011459bde74.html |archivedate=2008-03-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[კლიფ რიჩარდი]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1958-დღემდე || Pop / Rock / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121851/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece |date=2010-05-25 }} on Cliff Richard&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Drifters]] || [[აშშ]] || 1953-დღემდე || Rhythm and blues || &lt;ref&gt;[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article1555467.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070326013656/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article1555467.ece |date=2007-03-26 }} on The Drifters&lt;/ref&gt;
|-
| [[ელტონ ჯონი]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1964-დღემდე || Pop / Rock / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html The Telegraph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801175725/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |date=2008-08-01 }} on Elton John&lt;/ref&gt;
|-
| [[ჰერბერტ ფონ კარაიანი]] || [[ავსტრია]] || 1938—1989 || Classical || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article4287949.ece |title=&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616083020/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article4287949.ece |archivedate=2011-06-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ხულიო იგლესიასი]] || [[ესპანეთი]] || 1968-დღემდე || Latin || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hellomagazine.com/specials/iglesiascomparison/comparison.html |title=HELLO! The Iglesias dynasty&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071116172942/http://www.hellomagazine.com/specials/iglesiascomparison/comparison.html |archivedate=2007-11-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ლედ ზეპელინი]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1968—1980 || მძიმე როკი / Blues Rock / ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;{{cite web|date=December 10, 2007|url=http://edition.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Music/12/10/led.zep.ap/index.html|title=Led Zeppelin brings down the house|publisher=CNN|accessdate=2008-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415203919/http://edition.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Music/12/10/led.zep.ap/index.html|archivedate=2008-04-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[მადონა (მომღერალი)|მადონა]] || [[აშშ]] || 1982-დღემდე|| Pop / Dance / ელექტრონიკა / R&amp;B / Alternative / დისკო / Trance / House / ფანკი / Techno || &lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/showbiznews.html?in_article_id=407501&amp;in_page_id=1773 | title=Queen of Pop Madonna crowned highest earning female singer on earth |work=[[Daily Mail]] |publisher=[[Forbes]]| date=2006-09-28 |accessdate=2007-12-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/plat_month_20060913.html|title=IFPI Platinum Europe Awards: July &amp; August 2006|date=2006-09-13|work=IFPI News|accessdate=2007-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140206075603/http://www.ifpi.org/content/section_news/plat_month_20060913.html|archivedate=2014-02-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ნანა მუსკური]] || [[საბერძნეთი]]/[[საფრანგეთი]] || 1958-დღემდე || Pop / Folk / ჯაზი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.universalmusic.fr/servlet/FrontCreatorServlet?action=biography&amp;artiste_id=49082&amp;page=8 |title=Biographie de Nana Mouskouri&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051123213701/http://www.universalmusic.fr/servlet/FrontCreatorServlet?action=biography&amp;artiste_id=49082&amp;page=8 |archivedate=2005-11-23 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[პინკ ფლოიდი]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1964-დღემდე || Progressive / Psychedelic Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2265034,00.html |title=The Times-July 2006 |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120313205002/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/ |archivedate=2012-03-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm BBC News release 2006]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Queen]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1970-დღემდე || მძიმე როკი / Glam Rock / Pop / ჰევი მეტალი / Progressive Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?article_class=6&amp;no=270701&amp;rel_no=1 |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070624113941/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?article_class=6&amp;no=270701&amp;rel_no=1 |archivedate=2007-06-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[როდ სტიუარტი]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1962-დღემდე || Rock / Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pr-inside.com/entertainment-blog/2006/12/30/royal-honour-for-rod-stewart |title=PR-Inside.com Entertainment News » ROYAL HONOUR FOR ROD STEWART&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080804073956/http://www.pr-inside.com/entertainment-blog/2006/12/30/royal-honour-for-rod-stewart |archivedate=2008-08-04 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[როლინგ სტოუნზი]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1962-დღემდე || Rock / Pop || &lt;ref&gt;[http://www.abo.fi/~jbacklun/moneymen.htm „Everything is turning to gold“, Record sales of the Rolling Stones.]&lt;/ref&gt;
|-
| [[ტინო როსი]] || [[საფრანგეთი]] || 1929—1982 || Swing || &lt;ref&gt;{{cite news| url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10F1FFD345C0C7B8EDDA00894DB484D81 New York Times | title=Tino Rossi, 76, Singer; Recorded 2,000 Songs |work=[[New York Times]] | date=1983-09-28 |accessdate=2008-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ვეი ვეი]] || [[ჩინეთი]] || 1986-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iht.com/articles/2007/02/25/business/wireless26.php |title=New York Times: International Herald Tribune |accessdate=2007-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070227112506/http://www.iht.com/articles/2007/02/25/business/wireless26.php |archivedate=2007-02-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://di.se/Nyheter/?page=/Avdelningar/Artikel.aspx%3Fmenusection%3DDinapengar%3BDinapengarNyheter%26ArticleID%3D2006%255c09%255c26%255c1887%26o%3Dsp3 di.se: Okänd stockholmska säljer mer än Madonna]&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== 100-199 მილიონი ჩანაწერი ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:98%;&quot; width=98%
! შემსრულებელი !! ქვეყანა !! პერიოდი !! ჟანრი !! class=&quot;unsortable&quot;|წყარო 
|-
| [[Adamo]] || [[იტალია]] || 1963-დღემდე || Pop / Chanson || &lt;ref&gt;[http://www.webalice.it/cosgri/www.Adamo_Biography_English.htm Adamo Biography in English]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Adriano Celentano]] || [[იტალია]] || 1957-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sueddeutsche.de/kultur/artikel/218/150843/ |title=Adriano Celentano wird 70 Auf der Straße zum Gluck - Kultur - sueddeutsche.de&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618213952/http://www.sueddeutsche.de/kultur/artikel/218/150843/ |archivedate=2008-06-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Aerosmith]] || [[აშშ]] || 1970-დღემდე || მძიმე როკი / Glam Metal / Blues-Rock || &lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,127700,00.html &lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Backstreet Boys]] || [[აშშ]] || 1993-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.beat.com.au/review.php?id=113 |title=(BEAT) : Backstreet Boys live at Rod Laver Arena&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071121095333/http://www.beat.com.au/review.php?id=113 |archivedate=2007-11-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Barry White]] || [[აშშ]] || 1972–2003 || R&amp;B / Soul / დისკო ||&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/2386227.stm BBC NEWS | Entertainment | Obituary: Barry White&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bee Gees]] || [[ავსტრალია]]/[[გაერთიანებული სამეფო]] || 1958–2003 || Pop / დისკო / Soul / Soft Rock || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1734797.stm Bee Gees]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Billy Joel]] || [[აშშ]] || 1964-დღემდე || Pop / Rock / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3675272.stm BBC NEWS | Entertainment | Billy Joel in Walk of Fame honour&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Black Sabbath]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1968-დღემდე || ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mybrum.co.uk/birmingham/celebs-ozzyosbourne2.htm |title=Ozzy Osbourne, Prince of Darkness, Sharon Osbourne, Kelly Osbourne, Jack Osbourne, Amy Osbourne&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924114452/http://www.mybrum.co.uk/birmingham/celebs-ozzyosbourne2.htm |archivedate=2008-09-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bon Jovi]] || [[აშშ]] || 1983-დღემდე || მძიმე როკი / Rock / Glam Metal ||&lt;ref&gt;http://www6.islandrecords.com/bonjovi/theband_bonjovi_bio.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917225008/http://www6.islandrecords.com/bonjovi/theband_bonjovi_bio.php |date=2008-09-17 }} - BonJovi.com: official band profile&lt;/ref&gt;
|-
| [[Boney M.]] || [[გერმანია]] || 1975-დღემდე || Pop / დისკო ||&lt;ref&gt;[http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420040919111745&amp;Page=4&amp;Title=Features+-+People+%26+Lifestyle&amp;Topic=0 Boney M]{{Dead link|date=დეკემბერი 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Brenda Lee]] || [[აშშ]] || 1957-დღემდე || Pop ||&lt;ref&gt;[http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=1772 Brenda Lee&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Charles Aznavour]] || [[საფრანგეთი]] || 1936-დღემდე || Pop / Chanson / ჯაზი ||&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/1269362.stm BBC News | MUSIC | Aznavour leaves on high note&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Chicago (band)|Chicago]] || [[აშშ]] || 1967-დღემდე || Rock / Blues / ჯაზი / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/Music/08/22/chicago.box/ CNN.com - Review: Chicago box set captures band - Aug. 22, 2003&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Dalida]] || [[ეგვიპტე]]/[[საფრანგეთი]] || 1956–1987 || Pop / დისკო || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.paris.fr/portail/Culture/Portal.lut?page_id=102&amp;document_type_id=4&amp;document_id=28609&amp;portlet_id=17837&amp;multileveldocument_sheet_id=5650 |title=Une voix en or - Paris.fr&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210065733/http://www.paris.fr/portail/Culture/Portal.lut?page_id=102&amp;document_type_id=4&amp;document_id=28609&amp;portlet_id=17837&amp;multileveldocument_sheet_id=5650 |archivedate=2008-12-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Dave Clark Five]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1964–1970 || Rock || &lt;ref&gt;[http://www.wcfcourier.com/blogs/lost.in.sixties/?p=15 Lost in the Sixties » Dave Clark Five hurt by bad timing&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[David Bowie]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1964-დღემდე || Rock/Glam Rock/Art Rock/პოპ-როკი/Blue Eyed Soul/ელექტრონიკა/Ambient/Electro Rock|| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://classicrock.about.com/od/bandsandartists/p/david_bowie.htm |title=David Bowie profile - biography of David Bowie&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609074921/http://classicrock.about.com/od/bandsandartists/p/david_bowie.htm |archivedate=2011-06-09 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Deep Purple]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1968-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.emimusicpub.com/worldwide/artist_profile/deep-purple_profile.html |title=Artist Profile Deep Purple |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710053224/http://www.emimusicpub.com/worldwide/artist_profile/deep-purple_profile.html |archivedate=2009-07-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sivltd.com/events/502/deep_purple.html |title=Deep Purple {{!}} Events {{!}} Hallam FM Arena |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716080413/http://www.sivltd.com/events/502/deep_purple.html |archivedate=2011-07-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Dire Straits]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1977–1995 || Rock|| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archives.cnn.com/2000/SHOWBIZ/Music/10/13/music.knopfler.reut/ |title=With Dire Straits no more, Knopfler sails solo, October 13, 2000 |accessdate=ოქტომბერი 8, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604055946/http://archives.cnn.com/2000/SHOWBIZ/Music/10/13/music.knopfler.reut/ |archivedate=ივნისი 4, 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mark-knopfler-news.co.uk/biogs/ed.html |title=Mark Knopfler news, Terry Kilburn, August 31, 2000 |accessdate=ოქტომბერი 8, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705160349/http://www.mark-knopfler-news.co.uk/biogs/ed.html |archivedate=ივლისი 5, 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Dolly Parton]] || [[აშშ]] || 1964-დღემდე || Pop / ქანთრი / Folk / Bluegrass / დისკო || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/11/11/earlyshow/leisure/music/main583103.shtml |title=To The Troops, From Dolly, Parton Pushes Patriotism To The Fore With Songs Old And New - CBS News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005111100/http://www.cbsnews.com/stories/2003/11/11/earlyshow/leisure/music/main583103.shtml |archivedate=2008-10-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Donna Summer]] || [[აშშ]] || 1971-დღემდე || Pop / Rock / R&amp;B / Dance / ელექტრონიკა / Gospel / დისკო / ქანთრი|| &lt;ref&gt;[http://www.hour.ca/columns/3dollarbill.aspx?iIDArticle=15023 Hour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912141821/http://www.hour.ca/columns/3dollarbill.aspx?iIDArticle=15023 |date=2008-09-12 }} on Donna Summer&lt;/ref&gt;
|-
| [[Duane Eddy]] || [[აშშ]] || 1958–1986 || Rock || &lt;ref&gt;[http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=98 Duane Eddy&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Eagles]] || [[აშშ]] || 1971-დღემდე || Rock / ქანთრი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rollingstone.com/artists/theeagles |title=The Eagles : Rolling Stone&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010142524/http://www.rollingstone.com/artists/theeagles |archivedate=2008-10-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Electric Light Orchestra]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1970–1988 || Progressive Rock / პოპ-როკი / ელექტრონიკა || &lt;ref&gt;[http://www.chorleycitizen.co.uk/leisure/3203464.Interview__Mik_Kaminski_of_The_Orchestra/ Interview: Mik Kaminski of The Orchestra (From Chorley Citizen)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Engelbert Humperdinck (singer)|Engelbert Humperdinck]] || [[გაერთიანებული სამეფო]]/[[აშშ]] || 1956-დღემდე || Pop / Easy Listening / Vocal || &lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article499241.ece The Times]{{Dead link|date=ოქტომბერი 2024 |bot=InternetArchiveBot }} on Engelbert Humperdinck&lt;/ref&gt;
|-
| [[Fats Domino]] || [[აშშ]] || 1949-დღემდე || Rock / R&amp;B || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4210564.stm BBC NEWS | Entertainment | Domino 'shaken' by storm ordeal&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Fleetwood Mac]] || [[გაერთიანებული სამეფო]]/[[აშშ]] || 1967-დღემდე || Rock / Blues || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rollingstone.com/artists/fleetwoodmac/biography |title=Fleetwood Mac: Biography : Rolling Stone&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090501102712/http://www.rollingstone.com/artists/fleetwoodmac/biography |archivedate=2009-05-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Four Seasons (group)|The Four Seasons]] || [[აშშ]] || 1960-დღემდე || Rock / Rhythm and blues || &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100912071738/http://afp.google.com/article/ALeqM5grWUZd0cWe1Edz_vmfkM9m4-q4IA AFP] on Frankie Vallie and the Four Seasons&lt;/ref&gt;
|-
| [[Garth Brooks]] || [[აშშ]] || 1989-დღემდე || ქანთრი || &lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt |title=RIAA&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701163039/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt |archivedate=2007-07-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Genesis (band)|Genesis]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1967-დღემდე || Progressive Rock / პოპ-როკი || &lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web |url=http://www.songwritershalloffame.org/exhibit_home_page.asp?exhibitId=332 |title=Songwriters Hall of Fame&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061001161157/http://www.songwritershalloffame.org/exhibit_home_page.asp?exhibitId=332 |archivedate=2006-10-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[George Michael]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1981-დღემდე || Pop / Blue-eyed Soul || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7449964.stm BBC.com Michael seeking 'a quieter life' ]&lt;/ref&gt;, 
|-
| [[James Last]] || [[გერმანია]] || 1963-დღემდე || Instrumental / Classical || &lt;ref&gt;[http://www.zeit.de/online/2007/03/artikel-james-last&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 
|- 
| [[Janet Jackson]] || [[აშშ]] || 1982-დღემდე || R&amp;B / Pop / Rock ||&lt;ref&gt;{{Citation |title=UOMO Producer Helps Propel Janet Jackson to #1 in the US| publisher=[[Business Wire]] |url=http://www.businesswire.com/portal/site/google?ndmViewId=news_view&amp;newsId=20080310005488&amp;newsLang=en | year=2008 | date=[[2008-03-10]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Janet Jackson Announces Rock Witchu Tour; The iconic performer will pull from her celebrated collection of music which has sold over 100 million albums worldwide|publisher=[[PR Newswire]]|url=http://sev.prnewswire.com/entertainment/20080521/LAW04521052008-1.html|year=2008|date=[[2008-05-21]]|accessdate=2008-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907120347/http://sev.prnewswire.com/entertainment/20080521/LAW04521052008-1.html|archivedate=2008-09-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907120347/http://sev.prnewswire.com/entertainment/20080521/LAW04521052008-1.html |date=2008-09-07 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Johnny Hallyday]] || [[საფრანგეთი]] || 1957-დღემდე || Rock / Pop || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/728279.stm BBC NEWS | Entertainment | Profile: Johnny Hallyday&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Johnny Mathis]] || [[აშშ]] || 1956-დღემდე || ჯაზი / Pop ||&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1999/04/25/1999-04-25_still__wonderful__wonderful_.html The New York Daily News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211135757/http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1999/04/25/1999-04-25_still__wonderful__wonderful_.html |date=2008-12-11 }} on Johnny Mathis&lt;/ref&gt;
|- 
| [[KC and the Sunshine Band]] || [[აშშ]] || 1973-დღემდე || Pop / დისკო / ფანკი ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2001_May_30/ai_75116763 |title=ADVISORY/Recording Academy's Florida Chapter Honors Chris Blackwell, Harry Wayne Casey, Mack Emerman and Olga Guillot; 2001 Heroes Awards Takes Place in Miami Beach on June 11 {{!}} Business Wire {{!}} Find Articles at BNET.com&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2012-07-13 |archiveurl=https://archive.today/20120713145021/findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2001_May_30/ai_75116763 |archivedate=2012-07-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kenny Rogers]] || [[აშშ]] ||1958-დღემდე || ქანთრი / Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/SHOWBIZ/Music/9910/07/kenny.rogers/ |title=CNN - Kenny Rogers, gambling again - October 7, 1999&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=ოქტომბერი 8, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220224629/http://edition.cnn.com/SHOWBIZ/Music/9910/07/kenny.rogers/ |archivedate=თებერვალი 20, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Lionel Richie]] || [[აშშ]] || 1968-დღემდე || Pop / R&amp;B / Soul / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/article836878.ece The Times]{{Dead link|date=ოქტომბერი 2024 |bot=InternetArchiveBot }} on Lionel Richie&lt;/ref&gt;
|-
| [[Luciano Pavarotti]] || [[იტალია]] || 1961–2006 || საოპერო || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4374415.stm BBC NEWS | Entertainment | Music | Pavarotti recovers from surgery&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Mariah Carey]] || [[აშშ]] || 1990-დღემდე || Pop / R&amp;B || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.monstersandcritics.com/music/news/article_1196482.php/Mariah_Carey_receives_six_prestigious_BMI_Awards_and_see_success_with_tour |title=Mariah Carey receives six prestigious BMI Awards, and see success with tour&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090808072029/http://www.monstersandcritics.com/music/news/article_1196482.php/Mariah_Carey_receives_six_prestigious_BMI_Awards_and_see_success_with_tour |archivedate=2009-08-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Metallica]] || [[აშშ]] || 1981-დღემდე || ჰევი მეტალი / თრეშ მეტალი / მძიმე როკი || &lt;ref&gt;[http://www.nme.com/photos/521/25-things-you-never-knew-about-metallica]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Michiya Mihashi]] || [[იაპონია]] || 1955–1995 || Enka ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jrt.co.jp/radio/natsumero/museum/mu-mihasi.htm |title=JRT Shikoku Broadcasting |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209081202/http://www.jrt.co.jp/radio/natsumero/museum/mu-mihasi.htm |archivedate=2010-12-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.oricon.co.jp/artists/211841/ Oricon]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://music.goo.ne.jp/artist/ARTLISD1147250/index.html |title=goo |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710155112/http://music.goo.ne.jp/artist/ARTLISD1147250/index.html |archivedate=2009-07-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.minyo-shakuhachi.com/eng/mihashi.html Shuichi Maruyama WEBSITE]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Mireille Mathieu]] || [[საფრანგეთი]] || 1950-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.moncredo.com/ Mon Credo - The Israeli Mireille Mathieu fansite&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Modern Talking]] || [[გერმანია]] || 1984–2003 || დისკო / სინთპოპი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sueddeutsche.de/panorama/artikel/242/113129/ |title=DSDS Neues ''Modern Talking'' mit Medlock und Bohlen - Panorama - sueddeutsche.de&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080613040631/http://www.sueddeutsche.de/panorama/artikel/242/113129/ |archivedate=2008-06-13 }}&lt;/ref&gt; 
|- 
| [[Neil Diamond]] || [[აშშ]] || 1966-დღემდე || Pop / Rock / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;[https://archive.today/20120526070442/www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=4456 Billboard.com - Biography - Neil Diamond&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Olivia Newton-John]] || [[ავსტრალია]] || 1966-დღემდე || Adult Contemporary / Pop || &lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9900E6DF1E39F930A2575BC0A964948260&amp;sec=&amp;spon= The New York Times] on Olivia Newton-John&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Osmonds]] || [[აშშ]] || 1970-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2008/6/24/soundnstage/21612001&amp;sec=soundnstage The Malaysia Star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928130117/http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2008/6/24/soundnstage/21612001&amp;sec=soundnstage |date=2008-09-28 }} on The Osmonds&lt;/ref&gt;
|-
| [[Patti Page]] || [[აშშ]] || 1948-დღემდე || Pop / ჯაზი / Adult Contemporary / ქანთრი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.s-t.com/daily/02-99/02-17-99/b01ae041.htm |title=At 71, Patti Page still is a 'Singing Rage': 2/17/99&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070206030034/http://www.s-t.com/daily/02-99/02-17-99/b01ae041.htm |archivedate=2007-02-06 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Perry Como]] || [[აშშ]] || 1933–1998 || Pop / Swing / Easy Listening ||&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1327726.stm BBC News | AMERICAS | Crooner Perry Como dies&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Pet Shop Boys]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1981-დღემდე || სინთპოპი / ელექტრონიკა || &lt;ref&gt;[http://www.warnermusic.de/petshopboys/bio/&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Phil Collins]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1980-დღემდე || Rock / Pop || &lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
|-
| [[Prince (artist)|Prince]] || [[აშშ]] || 1978-დღემდე || Pop / ფანკი / R&amp;B / Rock / Soul || &lt;ref&gt;[http://www.sonybmg.de/artists2.php?iA=4&amp;artist=60588 Sony/BMG Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211123148/http://www.sonybmg.de/artists2.php?iA=4&amp;artist=60588 |date=2008-12-11 }} on Prince&lt;/ref&gt;
|-
| [[R.E.M.]] || [[აშშ]] || 1980-დღემდე || ალტერნატიული როკი || &lt;ref&gt;[https://archive.today/20120712105311/findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2008_March_10/ai_n24380962&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Ricky Nelson]] || [[აშშ]] || 1957–1985 || Pop || &lt;ref&gt;[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0512/27/lkl.01.html CNN.com - Transcripts&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Roberto Carlos (singer)|Roberto Carlos]] || [[ბრაზილია]] || 1950-დღემდე || 	MPB / Brazilian rock ||&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F01E1DF1F3FF937A15751C1A9659C8B63 The New Tork Times] on Roberto Carlos&lt;/ref&gt;
|-
| [[Status Quo]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1967-დღემდე || Rock || &lt;ref&gt;[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/live_reviews/article2903552.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230720225013/https://www.the-tls.co.uk/ |date=2023-07-20 }} on Status Quo&lt;/ref&gt;
|-
| [[Stevie Wonder]] || [[აშშ]] || 1961-დღემდე || R&amp;B / Soul / ფანკი || &lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/entertainment/news/music/la-et-steviewonder9-2008jul09,0,7902544.story The LA Times] on Stevie Wonder&lt;/ref&gt;
|-
| [[Teresa Teng]] || [[ჩინეთი]] || 1967-1995 || Pop || &lt;ref&gt;[http://yule.sohu.com/66/06/article209080666.shtml SOHU.com] May 6, 2003&lt;/ref&gt;
|-
| [[Tina Turner]] || [[აშშ]] || 1955-დღემდე || Pop / R&amp;B / Rock / Soul / Dance || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.oprah.com/about/press/releases/200804/press_releases_20080418.jhtml |title=Cher and Tina Turner to Tape a Special Oprah Show in Las Vegas&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502234219/http://www.oprah.com/about/press/releases/200804/press_releases_20080418.jhtml |archivedate=2008-05-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Tommy James]] || [[აშშ]] || 1971-დღემდე || Rock ||&lt;ref&gt;[http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=1997_1407401 Houston Chronicle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211143656/http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=1997_1407401 |date=2008-12-11 }} on Tommy James&lt;/ref&gt;
|-
| [[U2]] || [[ირლანდია]] || 1976-დღემდე || Rock / Post-Punk || &lt;ref&gt;[http://www.boston.com/news/local/articles/2007/03/21/episcopal_church_taps_u2_for_liturgy/ The Boston Globe] on U2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1350543/How-to-Dismantle-an-Atomic-Bomb Britannica] on U2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,326251,00.html FOXNews] on U2&lt;/ref&gt;
|-
| [[Valeriya]] || [[რუსეთი]] || 1991-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/europe/nyet-the-madonna-of-moscow-says-our-pop-stars-are-rubbish-769980.html Nyet! The Madonna of Moscow says our pop stars are rubbish - Europe, News - Independent.co.uk&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Ventures]] || [[აშშ]] || 1959-დღემდე || Surf Rock || &lt;ref&gt;[http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2004272661_apwarockhallventures1stldwritethru.html Seattle Times] on The Ventures&lt;/ref&gt;
|-
| [[Village People]] || [[აშშ]] || 1977-დღემდე || დისკო / ფანკი || &lt;ref&gt;[http://www.watertowndailytimes.com/article/20080710/CURR04/954520238/Ex-resident+of+NNY+paid+to+be+macho Watertown Daily Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013051314/http://www.watertowndailytimes.com/article/20080710/CURR04/954520238/Ex-resident+of+NNY+paid+to+be+macho |date=2008-10-13 }} on Village People&lt;/ref&gt;
|-
| [[Whitney Houston]] || [[აშშ]] || 1977-დღემდე || Pop / R&amp;B / Adult Contemporary / Gospel / Dance || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sonybmg.at/artists2.php?iA=4&amp;artist=4632 |title=Whitney Houston on Austria's Sony/BMG |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211122759/http://www.sonybmg.at/artists2.php?iA=4&amp;artist=4632 |archivedate=2008-12-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Who]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1964-დღემდე || Rock || &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/07/17/arts/music/17daltrey.html?ref=music The New York Times] on The Who&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== 75-99 მილიონი ჩანაწერი ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:98%;&quot; width=98%
! შემსრულებელი !! ქვეყანა !! პერიოდი !! ჟანრი !! class=&quot;unsortable&quot;|წყარო 
|-
| [[A-ha]] || [[ნორვეგია]] || 1982-დღემდე || სინთპოპი / New Wave || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.berlinista.com/en/article/morten-harket-new-soloalbum-of-the-a-ha-singer|title=Morten Harket - new album by the a-ha singer|publisher=Berlinista|date=2008-04-27|first=Peter|last=M|accessdate=2008-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707224708/http://www.berlinista.com/en/article/morten-harket-new-soloalbum-of-the-a-ha-singer|archivedate=2011-07-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Annie Lennox]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1977-დღემდე || Pop / Rock || &lt;ref&gt;[http://news.scotsman.com/politics/-Sweet-Dreams-for-SNP.4229039.jp The Scotsman] on Annie Lennox&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Andrews Sisters]] || [[აშშ]] || 1937–1951 || Swing || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vghf.org/inductees/andrews_sisters.htm |title=The Andrews Sisters - Inductees - The Vocal Group Hall of Fame Foundation&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517095831/http://www.vghf.org/inductees/andrews_sisters.htm |archivedate=2008-05-17 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[B'z]] || [[იაპონია]] || 1988-დღემდე || Rock / Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.favorednations.com/artists/tm/tm.html |title={ . . f a v o r e d . n a t i o n s . . }&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210071323/http://www.favorednations.com/artists/tm/tm.html |archivedate=2008-12-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Barry Manilow]] || [[აშშ]] || 1973-დღემდე || Pop / Easy Listening / Adult Contemporary || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://music.yahoo.com/read/news/29500852 |title=Barry Manilow News on Yahoo! Music&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061120113500/http://music.yahoo.com/read/news/29500852 |archivedate=2006-11-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bobby Vinton]] || [[აშშ]] || 1967–1991 || Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bobbyvinton.com/about/page3.htm |title=Bobby Vinton Blue Velvet Theatre: About Bobby&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820070838/http://www.bobbyvinton.com/about/page3.htm |archivedate=2008-08-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Britney Spears]] || [[აშშ]] || 1999-დღემდე|| Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zombalabelgroup.com/news.html#57741 |title=Zomba Label Group - Jive Records - LaFace Records - News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820144041/http://zombalabelgroup.com/news.html#57741 |archivedate=2008-08-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Carlos Santana]] || [[მექსიკა]] || 1966-დღემდე || Rock / Blues || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3745485.stm BBC NEWS | Entertainment | Latin honours for Carlos Santana&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Donny Osmond]] || [[აშშ]] || 1961-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[https://archive.today/20130426130207/http://www.hollywood.com/celebrity/Donny_Osmond/192964%23fullBio&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Doors]] || [[აშშ]] || 1965–1973 || Rock / Psychedelic Rock / Blues Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.techweb.com/showArticle.jhtml?articleID=192701358&amp;cid=RSSfeed_TechWeb |title=The Doors Target Digital Generation - Technology News by TechWeb&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021225549/http://techweb.com/showArticle.jhtml?articleID=192701358&amp;cid=RSSfeed_TechWeb |archivedate=2007-10-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Earth, Wind &amp; Fire]] || [[აშშ]] || 1969-დღემდე || Pop / R&amp;B / დისკო / Soul / ფანკი || &lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/larry-dunn-p72703 allmusic ((( Larry Dunn &gt; Overview )))&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Eddy Arnold]] || [[აშშ]] || 1946–2008 || ქანთრი || &lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/eddy-arnold-p1507 allmusic ((( Eddy Arnold &gt; Overview )))&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Eurythmics]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1980-დღემდე || New Wave / Pop || &lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/extras/saturday-magazine/regulars/my-secret-life-dave-stewart-musician-age-55-850870.html The Independent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628060945/http://www.independent.co.uk/extras/saturday-magazine/regulars/my-secret-life-dave-stewart-musician-age-55-850870.html |date=2010-06-28 }} on Eurythmics&lt;/ref&gt;
|-
| [[Fairuz]] || [[ლიბანი]] || 1949-დღემდე || Tarab || &lt;ref&gt;[http://www.artistopia.com/fairuz/biography&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Gloria Estefan]] || [[აშშ]] || 1977-დღემდე || Latin / Pop / Dance || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.90millas.com/ |title=&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516194910/http://www.90millas.com/ |archivedate=2008-05-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Guns N' Roses]] || [[აშშ]] || 1985-დღემდე || მძიმე როკი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.turkishpress.com/news.asp?id=125779 |title=Axl Rose shoots for a Guns N' Roses comeback&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080609183527/http://archive.turkishpress.com/news.asp?id=125779 |archivedate=2008-06-09 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Hank Snow]] || [[კანადა]] || 1936–1999 || ქანთრი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.markbrine.com/country_music_roots/hank_snow.htm |title=Country Music Roots: Hank Snow&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926114129/http://www.markbrine.com/country_music_roots/hank_snow.htm |archivedate=2008-09-26 }}&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Hibari Misora]] || [[იაპონია]] || 1949–1989 || Enka || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tosyo.city.kikugawa.shizuoka.jp/SerlsSystem/tosmok.asp?tilcod=36288&amp;mngkbn=01&amp;style=IF |title=詳細情報 (図書)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090630094255/http://tosyo.city.kikugawa.shizuoka.jp/SerlsSystem/tosmok.asp?tilcod=36288&amp;mngkbn=01&amp;style=IF |archivedate=2009-06-30 }}&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Jean Michel Jarre]] || [[საფრანგეთი]] || 1971-დღემდე || New Age || &lt;ref&gt;[http://www.dreyfusrecords.com/news_article_ns.php?l=0&amp;n=18 Dreyfus Records - News - The Jean Michel Jarre Collection&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kenny G]] || [[აშშ]] || 1982-დღემდე || Instrumental / ჯაზი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.smoothjazznews.com/archives/december2005/index.html |title=Smooth Jazz News Cover Story&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213175319/http://www.smoothjazznews.com/archives/december2005/index.html |archivedate=2009-02-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kiss (band)|Kiss]] || [[აშშ]] || 1973-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;[http://web.archive.org/web/20070212054830/http://blogs.usatoday.com/listenup/2007/02/sales_questions.html&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Luis Miguel Gallego Basteri|Luis Miguel]] || [[მექსიკა]] || 1981-დღემდე || Latin / Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.esmas.com/musica/pop/noticias/719138.html |title=Tarabu Music Store México, EsMas.com property of Televisa |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605061749/http://www.esmas.com/musica/pop/noticias/719138.html |archivedate=2008-06-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Mina (singer)|Mina]] || [[იტალია]] || 1958-დღემდე || Pop ||&lt;ref&gt;[http://www.arcobaleno.net/personaggi/ariete/mina.htm Mina la camaleontica, Mina la solitaria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905163534/http://www.arcobaleno.net/personaggi/ariete/mina.htm |date=2008-09-05 }} Arcobaleno&lt;/ref&gt;
|-
| [[Peter Wolf (producer)|Peter Wolf]] || [[ავსტრია]] || 1968-დღემდე || Pop / Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.powerhausmusic.com/peter_wolf.html |title=Peter Wolf&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020153516/http://www.powerhausmusic.com/peter_wolf.html |archivedate=2008-10-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Scorpions (band)|Scorpions]] || [[გერმანია]] || 1969-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი|| &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.popmatters.com/pm/music/reviews/47804/scorpions-humanity |title=75 million sold copies|accessdate= 2007-10-29|publisher=popmatters.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Sonny &amp; Cher]] || [[აშშ]] || 1964–1974 || პოპ-როკი|| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lyricsfreak.com/c/cher/biography.html |title=Cher's biography |accessdate=2006-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820173311/http://www.lyricsfreak.com/c/cher/biography.html |archivedate=2006-08-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Van Halen]] || [[აშშ]] || 1972-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი|| &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Music/12/21/vanhalen.divorce.ap/index.html?iref=mpstoryview&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== 50-74 მილიონი ჩანაწერი ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:98%;&quot; width=98%
! შემსრულებელი !! ქვეყანა !! პერიოდი !! ჟანრი !! class=&quot;unsortable&quot;|წყარო 
|-
| [[Alanis Morissette]] || [[კანადა]] || 1991-დღემდე || Rock / Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.macleans.ca/article.jsp?content=e060137A |title=Alanis Morisette Sales Number |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071007150927/http://www.macleans.ca/article.jsp?content=e060137A |archivedate=2007-10-07 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Alice Cooper]] || [[აშშ]] || 1965-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი / Shock Rock / Glam Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://phoenix.about.com/cs/famous/a/alice01.htm |title=Alice Cooper - Bio of Alice Cooper - Alice Cooper Lives in Phoenix&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080927004400/http://phoenix.about.com/cs/famous/a/alice01.htm |archivedate=2008-09-27 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Andre Kostelanetz]] || [[აშშ]] || 1940s–1980 || Easy Listening || &lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/andr-kostelanetz-p1897 allmusic ((( André Kostelanetz &gt; Biography )))&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[ანდრეა ბოჩელი|Andrea Bocelli]] || [[იტალია]] || 1994-დღემდე || Pop / Adult Contemporary / Easy listening / Classical / საოპერო || &lt;ref&gt;[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/stage/opera/article3876212.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517080741/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/stage/opera/article3876212.ece |date=2008-05-17 }} on Andrea Bocelli&lt;/ref&gt;
|-
| [[Anne Murray]] || [[კანადა]] || 1968-დღემდე || Pop / ქანთრი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dotoledo.org/gtcvb/events/event_detail.asp?key=2754 |title=Calendar of Events - do toledo&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928055905/http://www.dotoledo.org/gtcvb/events/event_detail.asp?key=2754 |archivedate=2007-09-28 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ayumi Hamasaki]] || [[იაპონია]] || 1995-დღემდე || Pop / Rock / Trance || &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080409221347/http://hochi.yomiuri.co.jp/entertainment/news/20080409-OHT1T00091.htm Sports Hochi] April 9, 2008&lt;/ref&gt;
|-
| [[ბარბრა სტრეიზანდი]] || [[აშშ]] || 1960-დღემდე || Pop / Adult Contemporary / Classical / Easy listening / Showtunes ||&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
|-
| [[B.J. Thomas]] || [[აშშ]] || 1966-დღემდე || Pop / ქანთრი / Christian || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pa.lamar.edu/dept/pi/news/2004/04/02.html |title=Lamar State College - Port Arthur&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210053334/http://www.pa.lamar.edu/dept/pi/news/2004/04/02.html |archivedate=2008-12-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Blondie (band)|Blondie]] || [[აშშ]] || 1977-დღემდე || Punk Rock/ New Wave || &lt;ref&gt;[http://www.move-itproductions.com/baryshnikov/achillescollaborators.html Richard Move :: Move-It Productions&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bob Dylan]] || [[აშშ]] || 1959-დღემდე || Folk / Rock / Blues || &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9031669/Bob-Dylan Bob Dylan - Britannica Online Encyclopedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bob Seger]] || [[აშშ]] || 1961-დღემდე || Rock || &lt;ref&gt;[http://www.michigan.gov/gov/0,1607,7-168-22678_25488-88157--,00.html GRANHOLM - Bob Seger Day&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bone Thugs-N-Harmony]] || [[აშშ]] || 1993-დღემდე || Hip-Hop / Gangsta Rap || &lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=sDScMK3QcPc&amp;feature=related YouTube - Bone Thugs Reality show &quot;Living-N-Harmony&quot;&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Boston (band)|Boston]] || [[აშშ]] || 1969-დღემდე || Rock / მძიმე როკი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mystrands.com/artist/4327/biography |title=Boston Biography |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080804044531/http://www.mystrands.com/artist/4327/biography |archivedate=2008-08-04 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Boyz II Men]] || [[აშშ]] || 1990-დღემდე || R&amp;B / Soul || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/2002/05/21/earlyshow/leisure/music/main509677.shtml?CMP=ILC-SearchStories |title=Save The Music 2002 , Foreigner Performs To Save The Music - CBS News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005061534/http://www.cbsnews.com/stories/2002/05/21/earlyshow/leisure/music/main509677.shtml?CMP=ILC-SearchStories |archivedate=2008-10-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bruce Springsteen]] || [[აშშ]] || 1965-დღემდე || Rock / Folk Rock / Heartland Rock || &lt;ref&gt;[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt &quot;Top Selling Artists&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701163039/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt |date=2007-07-01 }}, [[RIAA]] website. Date uncertain. Accessed [[2008-09-04]].&lt;/ref&gt;
|-
| [[Bryan Adams]] || [[კანადა]] || 1977-დღემდე || Rock / ალტერნატიული როკი / მძიმე როკი / პოპ-როკი / Arena rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2008%2F03%2F30%2Fsv_bryanadams.xml |title=Bryan Adams |accessdate=2021-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080602181303/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2008%2F03%2F30%2Fsv_bryanadams.xml |archivedate=2008-06-02 }}&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Cat Stevens]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1966-დღემდე || Folk / Pop || &lt;ref&gt;[http://www.knx1070.com/pages/37078.php Knx - *&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Claude François]] || [[საფრანგეთი]] || 1966-დღემდე || Pop / დისკო || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.francomix.com/article-Claude_Francois___Autrement_dit-323.html |title=Francomix - Claude François - Autrement dit&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919075740/http://www.francomix.com/article-Claude_Francois___Autrement_dit-323.html |archivedate=2008-09-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Corrs]] || [[ირლანდია]] || 1990-დღემდე || Rock ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vaildaily.com/article/20070112/AE/101120074 |title=Vail Colorado-Todays information &amp; news from Vail Daily - Arts and Entertainment&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080109032226/http://www.vaildaily.com/article/20070112/AE/101120074 |archivedate=2008-01-09 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Def Leppard]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1977-დღემდე || მძიმე როკი / ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=44388 |title=BLABBERMOUTH.NET DEF LEPPARD: Upcoming TV Appearances Detailed&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731221655/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=44388 |archivedate=2009-07-31 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Depeche Mode]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1980-დღემდე || New Wave / სინთპოპი ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prosieben.de/music_cd/specials/d/artikel/31840/ |title=Depeche Mode on German TV Channel Prosieben |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214095820/http://www.prosieben.de/music_cd/specials/d/artikel/31840/ |archivedate=2007-12-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Destiny's Child]] || [[აშშ]] || 1990-2005 || R&amp;B / Pop ||&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4087228.stm Destiny's Child sales for 50 million]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Dreams Come True]] || [[იაპონია]] || 1989-დღემდე || Pop / ჯაზი || &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070914105924/http://hochi.yomiuri.co.jp/feature/entertainment/interview/news/20070707-OHT1T00059.htm Sports Hochi] July 7,2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.barks.jp/artist/?id=52004571&amp;m=biography BARKS]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dwl2007.yahoo.co.jp/dct/plofile.html |title=Yahoo! Japan |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071027125812/http://dwl2007.yahoo.co.jp/dct/plofile.html |archivedate=2007-10-27 }}&lt;/ref&gt;
|- 
| [[The Diamonds]] || [[კანადა]] || 1953–1970s || R&amp;B || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.littledarlinsmusicworks.com/about.htm |title=About the Diamonds 50's and 60's Golden Oldies from Little Darlin's Music Works&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026185618/http://www.littledarlinsmusicworks.com/about.htm |archivedate=2008-10-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Doobie Brothers]] || [[აშშ]] || 1970-დღემდე || Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.contactmusic.com/new/home.nsf/webpages/thedoobiebrothersx22x07x04 |title=The Doobie Brothers - Greatest Hits - Release Date: 19th July 2004&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090112232509/http://www.contactmusic.com/new/home.nsf/webpages/thedoobiebrothersx22x07x04 |archivedate=2009-01-12 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Duran Duran]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1981-დღემდე || New Wave / სინთპოპი / Rock ||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=2036692 |title=Duran Duran To Get Brit Award Honor&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028014540/http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=2036692 |archivedate=2007-10-28 }}&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Eminem]] || [[აშშ]] || 1999-დღემდე || Rap || &lt;ref&gt;[http://www.rapweekly.com/news.asp?id=1419 Eminem Strikes Worldwide Publishing Deal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421134218/http://www.rapweekly.com/news.asp?id=1419 |date=2008-04-21 }} Article Date: 11/16/2007&lt;/ref&gt;
|-
| [[Enya]] || [[ირლანდია]] || 1982-დღემდე || New Age / Celtic || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.warnermusic.com.au/artist,w_artist,13850 |title=warnermusic.com |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207032706/http://www.warnermusic.com.au/artist,w_artist,13850 |archivedate=2008-12-07 }}&lt;/ref&gt;
|-
|-
| [[Four Tops]] || [[აშშ]] || 1954-დღემდე || R&amp;B || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9114844 |title=Payton, Lawrence - Britannica Online Encyclopedia&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217191423/http://www.britannica.com/eb/article-9114844 |archivedate=2007-12-17 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[George Strait]] || [[აშშ]] || 1981-დღემდე || ქანთრი || &lt;ref&gt;[http://www.nba.com/spurs/sbc_center/george_strait.html SPURS: It's &quot;True&quot;: George Strait To Perform First Concert At New SBC Center&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[James Brown]] || [[აშშ]] || 1956–2006 || Soul / R&amp;B / ფანკი || &lt;ref&gt;[http://www.songwritershalloffame.org/exhibit_bio.asp?exhibitId=150&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Jay-Z]] || [[აშშ]] || 1996-დღემდე || Hip hop || &lt;ref&gt;[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article4217430.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624094832/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article4217430.ece |date=2011-06-24 }} on Jay-Z&lt;/ref&gt;
|-
| [[Jethro Tull (band)|Jethro Tull]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1968-დღემდე || Progressive Rock / მძიმე როკი /Rock || &lt;ref&gt;[http://www.spiralearth.co.uk/music/JethroTull.asp spiralearth.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108220540/http://www.spiralearth.co.uk/music/JethroTull.asp |date=2009-01-08 }} on JethroTull&lt;/ref&gt;
|-
| [[Johnny Cash]] || [[აშშ]] || 1955–2003 || ქანთრი || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3707816.stm BBC NEWS | Entertainment | Cash musical heading for Broadway&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Shinichi Mori|Kazuhiro Moriuchi]] || [[იაპონია]] || 1966-დღემდე || Enka|| &lt;ref&gt;[http://www.jvcmusic.co.jp/mori/profile/index.html 森進一公式ホームページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Kylie Minogue]] || [[ავსტრალია]] || 1987-დღემდე || Pop / Dance || &lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article3105753.ece The Times]{{Dead link|date=ოქტომბერი 2024 |bot=InternetArchiveBot }} on Kylie Minogue&lt;/ref&gt;
|-
| [[Linkin Park]] || [[აშშ]] || 2000-დღემდე || Rapcore/ ნიუ მეტალი/ ალტერნატიული როკი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/live_reviews/article3271745.ece |title=Linkin Park&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090515124507/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/live_reviews/article3271745.ece |archivedate=2009-05-15 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Meat Loaf]] || [[აშშ]] || 1968-დღემდე || Rock / მძიმე როკი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.t1music.com/html/body_meatloaf.htm |title=Meatloaf&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080914132405/http://www.t1music.com/html/body_meatloaf.htm |archivedate=2008-09-14 }}&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Michael Bolton]] || [[აშშ]] || 1968-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.maysville-online.com/articles/2008/07/13/opinion/editorial/603entertain.txt The Ledger Independent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113183318/http://www.maysville-online.com/articles/2008/07/13/opinion/editorial/603entertain.txt |date=2009-01-13 }} on Michael Bolton&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Mills Brothers]] || [[აშშ]] || 1928–1982 || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.enquirer.com/editions/2003/11/13/loc_ohiodate1113.html Piqua's Mills Brothers sold 50 million records&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=ივნისი 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Moody Blues]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1964-დღემდე || Progressive Rock || &lt;ref&gt;[http://www.thisisnottingham.co.uk/displayNode.jsp?nodeId=133942&amp;command=displayContent&amp;sourceNode=244910&amp;contentPK=19719319&amp;folderPk=103546&amp;pNodeId=244911]{{Dead link|date=დეკემბერი 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Mötley Crüe]] || [[აშშ]] || 1981-დღემდე || Glam Metal / მძიმე როკი / ჰევი მეტალი || &lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/25592971/ MSNBC] on Mötley Crüe&lt;/ref&gt;
|-
| [[Mr. Children|Mr.Children]] || [[იაპონია]] || 1989-დღემდე || Pop / Rock || &lt;ref&gt;[http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/43071/ ミスチル、シングル＆アルバム総売上枚数5,000万枚突破！ ニュース-ORICON STYLE&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Nat King Cole]] || [[აშშ]] || 1936–1965 || ჯაზი / Vocal / Pop || &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/radio2/soldonsong/songlibrary/lettherebelove.shtml BBC - Radio 2 - Sold On Song - Song Library - Let There Be Love&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Nelson Gonçalves]] || [[ბრაზილია]] || 1941–1998 || Samba || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dicionariompb.com.br/detalhe_eng.asp?nome=Nelson+Gon%E7alves&amp;tabela=T_FORM_ENG_A&amp;qdetalhe=art |title=Dictionary Cravo Albin of the Brazilian Popular Music&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418043236/http://www.dicionariompb.com.br/detalhe_eng.asp?nome=Nelson+Gon%E7alves&amp;tabela=T_FORM_ENG_A&amp;qdetalhe=art |archivedate=2009-04-18 }}&lt;/ref&gt;
|- 
| [[New Kids on the Block]] || [[აშშ]] || 1984-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.livedaily.com/news/14553.html LiveDaily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907073953/http://www.livedaily.com/news/14553.html |date=2008-09-07 }} on New Kids On The Block&lt;/ref&gt;
|- 
| [['N Sync]] || [[აშშ]] || 1995–2002 || Pop / Dance || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orlandosentinel.com/news/local/orange/orl-mpearlman2807jan28,0,7354100.story?coll=orl-news-headlines-orange |title=Pearlman's Money Woes Follow Him Downtown |accessdate=2007-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012153735/http://www.orlandosentinel.com/news/local/orange/orl-mpearlman2807jan28,0,7354100.story?coll=orl-news-headlines-orange |archivedate=2007-10-12 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Orhan Gencebay]] || [[თურქეთი]] || 1966-დღემდე || World fusion / Folk || &lt;ref&gt;{{cite web
 | title=65 milyon albüm sattı (He has sold 65 million legal copies)
 | work=Akşam Gazetesi
 | date=[[April 14]],[[2006]]
 | url=http://www.aksam.com.tr/haber.asp?a=36254,8&amp;tarih=14.04.2006
 | accessdate=2008-05-13
 | language=Turkish
 | quote=Çıkardığım albümlerin resmi satış rakamı 65 milyon. (My albums have sold 65 million legal copies).
 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624151159/http://www.aksam.com.tr/haber.asp?a=36254,8&amp;tarih=14.04.2006
 | archivedate=2008-06-24
 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Pearl Jam]] || [[აშშ]] || 1990-დღემდე || ალტერნატიული როკი / გრანჟი / მძიმე როკი || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chartattack.com/damn/2006/03/0208.cfm |title=Self-Titled Pearl Jam Album Gets Release Date&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411045006/http://www.chartattack.com/damn/2006/03/0208.cfm |archivedate=2008-04-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Petula Clark]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1942-დღემდე || Pop || &lt;ref&gt;[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=124692 ABS CBN News]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} on Petula Clark&lt;/ref&gt;
|-
|[[Red Hot Chili Peppers]] || [[აშშ]] || 1983-დღემდე || ალტერნატიული როკი / ფანკ როკი || &lt;ref name=BMI&gt;{{Cite web|url=http://www.bmi.com/musicworld/entry/334998|author=Britt, Bruce|date=[[October 5]], [[2006]]|title=&quot;''Stadium'' Set Keeps Chili Peppers Red Hot&quot;|accessdate=2007-10-02|publisher=BMI.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stadiumcontact&gt;{{Cite web|url=http://www.contactmusic.com/new/home.nsf/webpages/redhotchilipeppersx21x04x06|title=Red Hot Chili Peppers Release Double Album ''Stadium Arcadium''|accessdate=2007-10-03|publisher=Contact Music|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606141852/http://www.contactmusic.com/new/home.nsf/webpages/redhotchilipeppersx21x04x06|archivedate=2011-06-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=totalalbumsales&gt;{{Cite web|url=http://newsblaze.com/story/2006032710032000004.mwir/topstory.html|title=Red Hot Chili Peppers' &quot;Stadium Arcadium,&quot; a 28-Song Double CD, to Be Released May 9|publisher=News Blaze|accessdate=2007-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120919234526/http://newsblaze.com/story/2006032710032000004.mwir/topstory.html|archivedate=2012-09-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Police]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1977-დღემდე || Rock / New Wave || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6511673.stm BBC NEWS | Entertainment | Police fan bands go on patrol&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ray Conniff]] || [[აშშ]] || 1956–2002 || Pop / Easy Listening || &lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/p1892 allmusic ((( Ray Conniff &gt; Overview )))&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Reba McEntire]] || [[აშშ]] || 1974-დღემდე || ქანთრი || &lt;ref&gt;[http://www.gotorenotahoe.com/news/stories/html/2004/03/04/617.php Reba McEntire&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Richard Clayderman]] || [[საფრანგეთი]] || 1976-დღემდე || Easy Listening / Instrumental Pop || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sonybmgmasterworks.com/artists/richardclayderman/ |title=Richard Clayderman&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090315180159/http://www.sonybmgmasterworks.com/artists/richardclayderman/ |archivedate=2009-03-15 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ricky Martin]] || [[პუერტო-რიკო]] || 1991-დღემდე || Pop/ Latin / Reggaeton|| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://myplay.com/artists/ricky-martin/bio|title=Ricky Martin: Artist Bio|publisher=myplay.com|accessdate=2008-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430033029/http://www.myplay.com/artists/ricky-martin/bio|archivedate=2015-04-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Robbie Williams]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1990-დღემდე || Pop / Rock || &lt;ref&gt;[http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article3156308.ece Th Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612182813/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article3156308.ece |date=2011-06-12 }} on Robbie Williams&lt;/ref&gt;
|-
| [[Roxette]] || [[შვედეთი]] || 1986-დღემდე || Pop / Rock || &lt;ref&gt;[http://www.laut.de/wortlaut/artists/r/roxette/biographie/index.htm&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Sade (band)|Sade]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1984-დღემდე || R&amp;B / Soul / ჯაზი || 
|-
| [[Shakira]] || [[კოლუმბია]] || 1991-დღემდე || Pop / Latin ||
&lt;ref&gt;[http://www.bmi.com/musicworld/entry/535199 Shakira’s Songs Are the Heart of Her Success&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Seekers]] || [[ავსტრალია]] || 1963-დღემდე || Folk / Rock || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/652174.stm BBC News | ENTERTAINMENT | Radio star Whale recovering&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[Spice Girls]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1996–2000, 2007-2008 || Pop / Dance || &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6246448.stm BBC NEWS | Entertainment | Spice Girls announce reunion tour&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
| [[Tom Petty &amp; The Heartbreakers]] || [[აშშ]] || 1976-დღემდე || Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/yearend/2005/century/2005.jsp |title=billboard.com |accessdate=2006-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060316191913/http://www.billboard.com/bbcom/yearend/2005/century/2005.jsp |archivedate=2006-03-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Tony Bennett]] || [[აშშ]] || 1949-დღემდე || Traditional Pop / ჯაზი || &lt;ref&gt;[http://online.wsj.com/article/SB115818529025062318.html?mod=googlenews_wsj online.wsj.com]&lt;/ref&gt;
|-
| [[The Turtles]] || [[აშშ]] || 1965-დღემდე || Rock || &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://professorflo.com/bio/ |title=&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922172037/http://professorflo.com/bio/ |archivedate=2008-09-22 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[T.Rex (band)|T.Rex]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1967–1977 || Glam Rock / მძიმე როკი / Folk Rock || &lt;ref&gt;[http://www.chroniclelive.co.uk/north-east-news/history-newcastle-north-east/remember-when/2007/09/15/the-death-of-a-glam-rock-idol-72703-19790819/ The death of a glam rock idol, Sep 15 2007]&lt;/ref&gt;
|- 
| [[UB40]] || [[გაერთიანებული სამეფო]] || 1980-დღემდე || რეგი || &lt;ref&gt;[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article3848605.ece The Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517001237/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article3848605.ece |date=2008-05-17 }} on UB40&lt;/ref&gt;
|-
| [[Vicente Fernandez]] || [[მექსიკა]] || 1965-დღემდე || Ranchero / Mariachi / || &lt;ref&gt;[https://archive.today/20120629141924/www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=24866]&lt;/ref&gt;
|- 
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიოს სია|2}}
{{მუსიკის პორტალი}}

[[კატეგორია:ბესტსელერები]]
[[კატეგორია:მუსიკოსების სიები]]</text>
      <sha1>ieg1x10vuo2lmh3pekq4mtopicjezcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ქუთაისის ავტომექანიკური ქარხანა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76491</id>
    <revision>
      <id>5391889</id>
      <parentid>4291258</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5391889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11440" sha1="0rezb841b0mvq1v50vf7947lgnd0xe5" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ორგანიზაცია 
|სახელი= ქუთაისის ავტომექანიკური ქარხანა
|სურათი=
|წარწერა= ქუთაისის ავტომექანიკური ქარხანა (აკრონიმი ქამქ)
|შტაბბინა=4600 ქ. ქუთაისი ავტომობილის №88&lt;br /&gt;ტელ.: (+995 331) 755 20&lt;br /&gt;(+995 331) 935 56
|წევრები= 
|ენა= ქართული
|მდივანი= მერაბ ჭრელაშვილი
|შეიქმნა= 
|ვებგვერდი=[http://www.kamp.ge www.kamp.ge]&lt;br /&gt;[mailto:kamp@gig.ge kamp@gig.ge]
}}
'''ქუთაისის ავტომექანიკური ქარხანა''' — საავტომობილო მრეწველობის უდიდესი საწარმო [[საქართველო]]ში. 

== ისტორია ==
დაარსდა საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის 1945 წლის დადგენილებით და ეწოდა ქუთაისის საავტომობილო ქარხანა. 1951 წელს მისი კონვეიერიდან ჩამოვიდა პირველი სატვირთო ავტომობილი კაზ–150. არსებობის მანძილზე ქარხანამ გამოუშვა ავტომობილის 8 და მისაბმელის 3 მოდელი. ქარხნის ძირითადი პროდუქცია იყო „კაზ-608-ვ“ და „კაზ 717“. ქარხნის პროდუქცია ძირითადად გათვალისწინებული იყო [[სოფლის მეურნეობა|სოფლის მეურნეობისთვის]] 1979 წლიდან დაიწყო „კაზ 4540-ის“ წარმოება. 1980 წელს მოხდა ქარხნის რეკონსტრუქცია და მისი სიმძლავრე სამჯერ გაიზარდა. 

2006 წელს ქარხნის ძირითადი ნაწილი შეიძინა [[საქართველოს ინდუსტრიული ჯგუფი|საქართველოს ინდუსტრიულმა ჯგუფმა]] შპს „ქუთაისის ავტომექანიკური ქარხნის“ სახელწოდებით და ხანგრძლივი უმოქმედობის შემდეგ განაახლა ფუნქციონირება.

== საწარმოო სიმძლავრეები ==

=== მეტალურგიული საამქრო ===

* რუხი თუჯის დეტალების ჩამოსხმა წონით 0,5კგ-8000კგ.
* ფოლადის დეტალების ჩამოსხმა, წონით 0,5კგ-5000კგ.
* ზემტკიცე თუჯის ჩამოსხმა გერმანული &quot;GIZAG&quot;-ის ტიპის ავტომატურ ხაზზე წონით 0,5კგ-250კგ.

=== მცირე მექანიკური, თერმული და ლითონდაფარვის საამქრო ===

ამ წარმოებაში არსებული უნივერსალური ჩარხ-დანადგარების ტექნიკური მდგომარეობა  საშუალებას იძლევა დამზადდეს მაღალი სიზუსტის მანქანათმშენებლობის პროფილის დეტალები, საჭიროების შემთხვევაში ჩაუტარდეთ მათ თერმული დამუშავება (ცემენტაცია, წრთობა, მოშვება), მაღალი სიხშირის დენით წრთობა და ანტიკოროზიული დაფარვა გალვანური დაფარვის ხაზების გამოყენებით.

=== საწნეხე  საამქრო ===

შესაძლებელია ფურცლოვანი მასალისაგან სისქით 0,5 – 10 მმ. დეტალების ცივად დატვიფრვა, რისთვისაც საამქრო აღჭურვილია მექანიკური, ერთმაგი და ორმაგი ქმედების  წნეხებით, სიმძლავრით 25-2500 ტ, მაგიდის მაქსიმალური გაბარიტებით 2800x4000 მმ. მოსამზადებელი უბნით ნამზადების საჭირო ზომების მიხედვით დაჭრისათვის წნეხ-მაკრატლების გამოყენებით. ამავე საამქროში ორგანიზებულია შედუღების პროცესები, როგორც წერტილოვანი, ისე ელექტრორკალური და აიროვანი მეთოდებით შედუღებისათვის.

=== საიარაღო საამქრო ===
ამ საამქროში, მაღალი სიზუსტის პროგრამული მართვის ჩარხების გამოყენებით მზადდება სხვადასხვა სახის ტექნოლოგიური აღჭურვილობა, როგორიცაა:

* ცხელი და ცივი ტვიფრები;
* წნეხფორმები;
* ლითონისა და ხის მოდელები;
* მჭრელი და მზომი იარაღები.

=== მძიმე მექანიკური საამქრო ===

საამქრო აღჭურვილია, უნიკალური დიდ გაბარიტიანი ჩარხებით: (სახარატო, კარუსელური, გრძივ საფრეზო, შიგსაჩარხი, კბილსაჭრელი და სხვა). რომელზეც შესაძლებელია დამზადდეს დეტალები რომელთა:

* მაქსიმალური დიამეტრია - 3000 მმ;
* მაქსიმალური სიგრძე - 12000 მმ;
* მაქსიმალური წონა - 20 ტ.

=== სამჭედლო საამქრო ===

მაღალი სიმძლავრის (10 ტონამდე) უროების და წნეხების (2500 ტ) გამოყენებით წარმოებს სხვადასხვა ზომის დეტალების ცხლად დატვიფრვა, საწარმოს საიარაღო საამქროში დამზადებული ცხელი  ტვიფრების გამოყენებით, წონით 70 კგ-მდე.

=== ნახშირორჟანგის საამქრო ===

ამ საამქროში თანამედროვე ტექნოლოგიური ხაზის გამოყენებით ხდება მაღალი ხარისხის ნახშირორჟანგის მიღება, როგორც კვების ასევე მძიმე მრეწველობისათვის.

=== ცენტრალური და მზომელობითი ლაბორატორია ===

მზომელობით ლაბორატორიებში წარმოებს საიარაღო საამქროში დამზადებული მჭრელი და მზომი იარაღების კონტროლი, ასევე ახალი ნიმუშების უნივერსალური შემოწმება. ამ მიზნით ლაბორატორია აღჭურვილია უცხოური ციფრული და ელექტრული საზომი ხელსაწყოებით და დანადგარებით. ცენტრალურ ლაბორატორიაში წარმოებს ლითონური მასალების და მეტალურგიული წარმოების &quot;მოწმეების&quot; ქიმიური შემადგენლობისა და მექანიკური თვისებების დადგენა.

===მოდელები===

* [[კაზ-130]]
შემქნილი იყო ЗИЛ-164-ის ბაზაზე
* [[კაზ-605]]
გამოყენებული იყო ЗИЛ-164-ის აგრეგატები
* [[კაზ-606]]
გამოყენებული იყო ЗИЛ-164-ის აგრეგატები
* [[კაზ-608]]
გამოყენებული იყო ЗИЛ-130-ის აგრეგატები
* [[კაზ-608ბ]]
გამოყენებული იყო ЗИЛ-130-ის აგრეგატები
* [[კაზ-4540]]
თვითმცლელი (1984-1998)

'''სამხედრო ტექნიკა'''

'''ჯავშანტრანსპორტიორები'''

* [[ობიექტ-1015]]
ყველაზე წარმატებული ქუთაისური ჯავშანტრანსპორტიორი რომელიც ტენდერში დამარცხდა [[BTR-60]] - თან
* [[ობიექტ-1020]]

* [[ობიექტ-1030]]

* [[ობიექტ-1040]]
მის შექმნა დაიწყო 1960 წელს 
* [[ობიექტ-1045]]

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|10|572|ცაავა, გ.}}
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552502/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1951_N9.pdf კონვეიერიდან გამოსული ქართული ავტომობილები, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N9, თბ., 1951, გვ. 1-2]

[[კატეგორია:საქართველოს საწარმოები]]
[[კატეგორია:ქუთაისი]]</text>
      <sha1>0rezb841b0mvq1v50vf7947lgnd0xe5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცხავერი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82138</id>
    <revision>
      <id>5392235</id>
      <parentid>4353762</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="h4176hpi1391wgp83nbec0ierqfrsy5" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ცხავერი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 300
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 50 |lat_sec = 25
  |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 20 |lon_sec = 02
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = კასპის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = ახალციხე (კასპის მუნიციპალიტეტი){{!}}ახალციხე
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1240
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 28&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
 |აღწერის წელი = 2014
 |სიმჭიდროვე = 
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ოსები]] 53,6 %&lt;br /&gt;[[ქართველები]] 46,4 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-07-04 |archive-date=2020-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ცხავერი''' — [[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[კასპის მუნიციპალიტეტი|კასპის მუნიციპალიტეტში]], [[ახალციხე (კასპის მუნიციპალიტეტი)|ახალციხის თემში]].&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; მდებარეობს [[თრიალეთის ქედი]]ს ჩრდილოეთ კალთაზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1240 [[მეტრი|მეტრზე]], [[კასპი]]დან დაშორებულია 22 [[კილომეტრი]]თ.

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || 33 || 15 || 18
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 28 || 14 || 14
|}

==ისტორია==
სოფლის მახლობლად არის [[IX საუკუნე|IX]]-[[X საუკუნე]]ების [[ცხირეთის ციხე]].

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ცხავერის კვირაცხოვლის ეკლესია]]
*[[ცხავერის ღვთისმშობლის ეკლესია]]
*[[ცხავერის წმინდა გიორგის ეკლესია]]
*[[ცხავერის მეორე ნასოფლარი]]
*[[ცხავერის მესამე ნასოფლარი]]
*[[ცხავერის ნასოფლარი]]
*[[ცხავერის პირველი ნასოფლარი]]
*[[ცხავერის სამაროვანი]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|247}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კასპის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>h4176hpi1391wgp83nbec0ierqfrsy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყარაფილა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82146</id>
    <revision>
      <id>5391708</id>
      <parentid>4353795</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5358" sha1="g5xzhikd21a08xgpyag7jivhti0od4r" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ყარაფილა
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 300
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 01 |lat_sec = 45
  |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 19 |lon_sec = 56
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = კასპის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = კოდისწყარო (კასპის მუნიციპალიტეტი){{!}}კოდისწყარო
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 720
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 88&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
 |აღწერის წელი = 2014
 |სიმჭიდროვე = 
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ოსები]] 87,5 %&lt;br /&gt;[[ქართველები]] 11,4 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-07-04 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ყარაფილა''' — [[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[კასპის მუნიციპალიტეტი|კასპის მუნიციპალიტეტში]], [[კოდისწყარო (კასპის მუნიციპალიტეტი)|კოდისწყაროს თემში]].&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; მდებარეობს [[შიდა ქართლის ვაკე]]ზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 720 [[მეტრი|მეტრზე]], [[კასპი]]დან დაშორებულია 24 [[კილომეტრი]]თ.

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 88 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || 109 || 59 || 50
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 88 || 47 || 41
|}

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|624}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კასპის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>g5xzhikd21a08xgpyag7jivhti0od4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩობალაური</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82252</id>
    <revision>
      <id>5392091</id>
      <parentid>4636977</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5517" sha1="ljsrtx01fklarfnsbtnlvkp83qw70ti" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ჩობალაური
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 300
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 00 |lat_sec = 40
  |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 18 |lon_sec = 43
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = კასპის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = კოდისწყარო (კასპის მუნიციპალიტეტი){{!}}კოდისწყარო
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 800
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 148&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
 |აღწერის წელი = 2014
 |სიმჭიდროვე = 
 |აგლომერაცია = 
 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 88,5 %&lt;br /&gt;[[ოსები]] 11,5 %&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-07-04 |archive-date=2020-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
 |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
 |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ჩობალაური''' — [[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[კასპის მუნიციპალიტეტი|კასპის მუნიციპალიტეტში]], [[კოდისწყარო (კასპის მუნიციპალიტეტი)|კოდისწყაროს თემში]].&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; მდებარეობს [[კვერნაქები]]ს ჩრდილოეთ კალთაზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 800 [[მეტრი|მეტრზე]], [[კასპი]]დან დაშორებულია 24 [[კილომეტრი]]თ.

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 148 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || 231 || 102 || 129
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 148 || 69 || 79
|}

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ნადარბაზევი (ნამოსახლარი)]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|145}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კასპის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>ljsrtx01fklarfnsbtnlvkp83qw70ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ღვლევი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84397</id>
    <revision>
      <id>5391678</id>
      <parentid>4354280</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5015" sha1="ic43yaq9nax4etshvjc6r39mafdzevg" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ღვლევი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 58 |lat_sec = 48
  |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 58 |lon_sec = 17
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = ქარელის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = ზემო ხვედურეთი
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 640
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 190&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
  |აღწერის წელი = 2014
  |სიმჭიდროვე = 
  |აგლომერაცია = 
  |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] (74,7 %)&lt;br /&gt;[[ოსები]] (25,3 %)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-07-13 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
  |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
  |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ღვლევი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[ქარელის მუნიციპალიტეტი|ქარელის მუნიციპალიტეტში]] ([[ზემო ხვედურეთი]]ს [[თემი]]). მდებარეობს [[თრიალეთის ქედი]]ს ჩრდილოეთ კალთაზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 640 [[მეტრი]], [[ქარელი]]დან 7 [[კილომეტრი]].

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 190 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || 312 || 144 || 168
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 190 || 92 || 98
|}

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|590}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ქარელის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>ic43yaq9nax4etshvjc6r39mafdzevg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ღოღეთი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84399</id>
    <revision>
      <id>5391688</id>
      <parentid>4354332</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5394" sha1="an6qekf692ufh3i24dmogu7wgx65sb7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ღოღეთი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 06 |lat_sec = 14
  |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 49 |lon_sec = 58
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = ქარელის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = ფცა (ქარელის მუნიციპალიტეტი){{!}}ფცა
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 760
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 122&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
  |აღწერის წელი = 2014
  |სიმჭიდროვე = 
  |აგლომერაცია = 
  |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] (98,4 %)&lt;br /&gt;[[ოსები]] (1,6 %)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-07-13 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
  |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
  |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ღოღეთი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[ქარელის მუნიციპალიტეტი|ქარელის მუნიციპალიტეტში]] ([[ფცა (ქარელის მუნიციპალიტეტი)|ფცის]] [[თემი]]). მდებარეობს [[მდინარე]] [[ღოღურა|ღოღურის]] ([[მტკვარი|მტკვრის]] აუზი) ნაპირებზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 760 [[მეტრი]], [[ქარელი]]დან 24 [[კილომეტრი]].

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 122 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || 179 || 89 || 90
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 122 || 65 || 57
|}

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ღოღეთის კვირაცხოვლის ეკლესია]]
*[[ღოღეთის ღვთისმშობლის ეკლესია]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|597}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ქარელის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>an6qekf692ufh3i24dmogu7wgx65sb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყინწვისი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84402</id>
    <revision>
      <id>5391744</id>
      <parentid>4354307</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5785" sha1="dfcmdecmmul9lqk7isjp1jnd708kcuy" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ყინწვისი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |დაქვემდებარება = 
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 58 |lat_sec = 25
  |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 49 |lon_sec = 09
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = ქარელის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = ზღუდერი
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 730
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 205&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
  |აღწერის წელი = 2014
  |სიმჭიდროვე = 
  |აგლომერაცია = 
  |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] (65,9 %)&lt;br /&gt;[[ოსები]] (33,7 %)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=Ethnic composition of Georgia 2014 |access-date=2019-07-13 |archive-date=2018-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104125931/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;
  |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
  |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ყინწვისი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[ქარელის მუნიციპალიტეტი|ქარელის მუნიციპალიტეტში]] ([[ზღუდერი|ზღუდრის]] [[თემი]]). მდებარეობს [[მდინარე]] [[ძამა|ძამის]] მარჯვენა მხარეს, [[თრიალეთის ქედი]]ს ჩრდილოეთ მთისწინეთში. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 730 [[მეტრი]], [[ქარელი]]დან 8 [[კილომეტრი]]. სოფლიდან დაახლოებით 10 კილომეტრზე დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — [[ყინწვისის მონასტერი]].

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 205 ადამიანი.

სოფელში სახლობენ: ბერაძეები, თურმანიძეები, ღამბაშიძეები, კაბისაშვილები და ჯიოშვილები.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || 219 || 104 || 115
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 205 || 100 || 105
|}

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[გიგოს საყდარი]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|645}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ქარელის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>dfcmdecmmul9lqk7isjp1jnd708kcuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შირვანშაჰების სასახლე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84983</id>
    <revision>
      <id>5392015</id>
      <parentid>4854681</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54920" sha1="qlgy3xhm9mvcshcp48x7ysofrsrrt3o" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მსოფლიოს მემკვიდრეობის ძეგლი
|სახელი = ძველი ქალაქი ბაქო
|სურათი = [[ფაილი:Palace of Shirvanshahs common.JPG|300px|]]
|სურათის წარწერა = 
|რუკა = 
|რუკის_წარწერა = 
|რუკის ზომა = 
|ქვეყანა = {{დროშა|აზერბაიჯანი}}
|ტიპი = კულტურული
|კრიტერიუმი = iv
|ID = 
|ბმული = 
|რეგიონი = ევროპა
|კოორდინატები = {{coord|40|21|58|N|49|50|06|E|}}
|წელი = 2000
|სესია = 
|ნომერი = 958
|საფრთხის ქვეშ = 2003-2009
}}
'''შირვანშაჰების სასახლე''' [[ბაქო]]ში ([[აზერბაიჯანული ენა|აზერ]]. Şirvanşahlar sarayı) — [[შუა საუკუნეები]]ს [[აზერბაიჯანი]]ს ხუროთმოძღვრების თვალსაჩინო ძეგლი. ანსამბლში შედის: სასახლის 2-სართულიანი შენობა (ყველაზე ძველია კომპლექსში), დივანხანე რვაწახნაგა დარბაზით, რომლის 5 წახნაგს ამშვენებს თარებიანი გალერეა (XV საუკუნე), გეგმით სწორკუთხა საძვალე (1435), 2-გუმბათიანი მეჩეთი და მინარეთი (1442) სეიდ იაჰია ბაქუვის მომცრო მავზოლეუმი, აღმოსავლეთის კარი (1585), აბანო. დეკორი ძუნწია. შირვანშაჰების სასახლეში მუზეუმია.

სასახლის კომპლექსი აშენდა [[XIII საუკუნე|XIII]]—[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეების პერიოდში&lt;ref&gt;Бретаницкий Л. С., Веймарн Б. В. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков / Редактор И. А. Шкирич. — Москва: Искусство, 1976. — С. 106. — 272 с.&lt;/ref&gt;. სასახლის მშენებლობა უკავშირდებოდა შირვანშაჰების სახელმწიფოს დედაქალაქის გადატანას ბაქოდან შამახიში.

ანსამბლის მშენებლები ეყრდნობოდნენ შირვან-აფშერონის არქიტექტურული სკოლის ძველ ტრადიციებს &lt;ref&gt;Искусство Азербайджана // Всеобщая история искусств. — Искусство, 1961. — Т. 2-й. — С. 113.&lt;/ref&gt;.

[[1964]] წელს სასახლის კომპლექსი გამოცხადდა მუზეუმ-ნაკრძალად და სახელმწიფო დაცვის ქვეშ იყო აყვანილი. [[2000]] წელს, უნიკალური არქიტექტურული და კულტურული ანსამბლი, ქალაქის ისტორიული ნაწილისა და [[ყიზყალასი|ქალწულის კოშკთან]] ერთად, შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. დღეს შირვანშაჰების სასახლე აზერბაიჯანის არქიტექტურის ერთ-ერთ მარგალიტად ითვლება&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/958 Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower]&lt;/ref&gt;.

== ადგილმდებარეობა ==
სასახლის შენობა მდებარეობს ბაქოს გორაზე, ქალაქის უძველეს ნაწილში, სახელწოდებით „ციხე“. ამჟამად, ის გარშემორტყმულია უძველესი ქალაქის კედლებით. ნაკვეთი, რომელიც სასახლის ანსამბლის შენობას იკავებს, პატარაა, მხოლოდ ერთი ჰექტარია&lt;ref&gt;Бретаницкий Л. С. Баку. — Ленинград-Москва: Искусство, 1970. — 245 с.&lt;/ref&gt;. სასახლის გვერდით არის რამდენიმე სხვა შენობა, რომლებიც პირდაპირ უკავშირდება სასახლეს. სასახლესთან ერთად ეს შენობა წარმოადგენს მთლიან კომპლექსს.

იმის გამო, რომ ეს შენობები განლაგებულია გორაზე, მათ აქვთ დომინანტური პოზიცია ძველი ქალაქის ტერიტორიაზე, ასევე ისინი ჩანან შორიდან. შუა საუკუნეების [[ბაქო]]ს მშენებლობებში ისინი გამოირჩეოდნენ თავისი არქიტექტურული მასიურობითა და მნიშვნელობით&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Левиатов В. Н. Памятники азербайджанской культуры (Бакинский дворец ширваншахов). — Баку: Издательство Азербайджанского филиала Академии наук ССР, 1944. — 52 с.&lt;/ref&gt;. წარსულში, სასახლეს გარს ეხვა კედელი კოშკებით, და ამით ემსახურებოდა ბაქოს ციხეს ციტადელად. მიუხედავად იმისა, რომ დღეისათვის ზედაპირზე კედლის კვალი არ შემორჩენილა, [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის 20-იან წლებში სასახლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს ჩანდა მისი ნაშთები&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== სასახლის ისტორია ==
[[ფაილი:Minaret of Shirvanshah's Mosque.jpg|მინი|233x233პქ|შაჰის მეჩეთის მინარეთი, სადაც ხსენებულია ხალილ ულა I-ის სახელი]]
თვითონ შენობაზე არანაირი დამწერლობა არ შენარჩუნებულა. ამიტომ მისი მშენებლობის ვადა განისაზღვრება არქიტექტურულ ძეგლებზე წარწერით, რომლებიც სასახლის კომპლექსს მიეკუთვნება. ასეთი ორი წარწერა მთლიანად შენახულია საძვალესა და შაჰის მეჩეთის მინარეთზე. ორივე წარწერაზე მესაკუთრის სახელი გვხვდება, რომელმაც ბრძანა ეს შენობა დაედგათ. ეს არის შირვანის მესაკუთრე [[ხალილ ულა I]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Левиатов В. Н. Памятники азербайджанской культуры (Бакинский дворец ширваншахов). — Баку: Издательство Азербайджанского филиала Академии наук ССР, 1944. — 52 с.&lt;/ref&gt;.

საძვალე, სასახლე და მეჩეთი აშენებულია იმავე მასალისაგან. კომპლექსი ერთ დროს გაცილებით დიდ ფართობს იკავებდა, სადაც იყო ოთახები მოსამსახურეთათვიც&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

[[1501]] წლამდე, სასახლის შენობის შესახებ ინფორმაცია ვერ მოიძებნება. ერთ-ერთ სპარსულ მატიანეში წერია, რომ 1501 წელს შირვანშაჰ ფარუხ-იესარის, ხალილ ულა I-ს ვაჟის, არმია შემახიში დამარცხდა შაჰ [[ისმაილ I|ისმაილ პირველთან]] ბრძოლაში, რომელიც იყო [[სეფევიდები|სეფევიდთა დინასტიიდან]]. ბრძოლაში შირვანშაჰი ფარუხ-იესარი დაიღუპა; ისმაილ I-ს არმია მიადგა ბაქოს და აიღო ის. მაშინ, მატიანეს თქმით, შაჰ [[ისმაილ I]]-ს ბრძანებით განადგურდა შირვანშაჰების მაღალი შენობა. ეს გამოთქმა იგულისხმებოდა იმ გაგებით, რომ შირვანშაჰების სასახლე განადგურდა. ისტორიკოსი ლევიატოვი აღნიშნავს, რომ ამ გამოთქმის გაგება საჭიროა იმ გაგებით, რომ შირვანშაჰებისა და მათი საკუთრების უმაღლესი უფლებები განადგურდა. შესაძლებელია, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც ბაქო აიღო შაჰ ისმაილმა პირველმა სასახლე გაქურდეს და, შესაძლოა, ნაწილობრივ გაანადგურეს. რამდენიმე ხნის მერე ბაქოსა და შირვანის მთელს ოლქს მეფისნაცვლები მართავდნენ, რომლებიც დანიშნეს სეფევიდებმა. ვინ ცხოვრობდა სასახლეში და რა მდგომარეობაში იყო ის  [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნის პირველ ნახევარში, ინფორმაცია არ მოიძებნება&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Левиатов В. Н. Памятники азербайджанской культуры (Бакинский дворец ширваншахов). — Баку: Издательство Азербайджанского филиала Академии наук ССР, 1944. — 52 с.&lt;/ref&gt;.

[[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნის მეორე ნახევარში სეფევიდებსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის ომი მიმდინარეობდა. [[1578]] წელს თურქებმა ბაქო აიღეს. ოსმალეთის იმპერიის მმართველობისგან შემორჩენილია კარიბჭე სასახლის კედელში. კარიბჭეზე ამოტვიფრული წარწერის მიხედვით, ის აშენებული იყო სულთან [[მურად III]] მმართველობის დროს&lt;ref&gt;И. П. Щеблыкина — «Краткий очерк истории дворца ширваншахов». Изд. АзФАН, 1939 г.&lt;/ref&gt;.

[[XVIII საუკუნე|XVII]] საუკუნიდან სასახლე დაცარიელდა და მასში არავინ ცხოვრობდა. [[1723]] წელს ბაქო ალყაში მოაქციეს [[პეტრე I დიდი|პეტრე I]]- ს ჯარებმა და ქალაქი დაბომბეს. სასახლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფასადი ჩამოინგრა. ასეთ დანგრეული მდგომარეობაში, სასახლე მე -19 საუკუნის შუა წლებამდე იმყოფებოდა სანამ რუსულ სამხედრო განყოფილებას გადაეცა&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Средневековый Восток / Редколлегия: Г. Ф. Гирс (председатель), Е. А. Давидович, С. Б. Певзнер, И. В. Стеблева. — Наука, 1980. — С. 22. — 318 с.&lt;/ref&gt;.

რუსეთის სამხედრო განყოფილებამ სასახლე ნაწილობრივ გაარემონტა. იმავდროულად სასახლის მნიშვნელოვანი რესტრუქტურიზაცია მოხდა. სასახლეს გამოიყენებდნენ სამხედრო ტექნიკის საწყობად. სამხედრო განყოფილების მიერ განხორციელებულმა სარემონტო სამუშაოებმა, განადგურებული ნაწილების აღდგენასთან ერთად, სასახლის რესტავრაციისთვის აუცილებელი რაოდენობის დეტალების განადგურება გამოიწვია&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

ამ პერიოდში მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ ბაქოში მოითხოვა სასახლის დემონტაჟი და მის ადგილზე ბაქოს ტაძრის აშენება. თუმცა, ეს შუამდგომლობა უარყოფილ იქნა ცარისტული ხელისუფლების მიერ იმ მიზეზის გამო, რომ სასახლის შენობაში საწყობები იყო&lt;ref&gt;История Азербайджана. — Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1960. — Т. 2-й. — С. 359.&lt;/ref&gt;.

[[აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა|აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის]] (1918-1920 წწ.) განმავლობაში არქიტექტურული ძეგლების შესწავლისა და დაფიქსირების მიზნით რამდენიმე ღონისძიება ჩატარდა. ამრიგად, [[1918]] წლის ბოლოს, შირვანშაჰების სასახლის ნახაზები გაკეთდა არქიტექტორ- ტექნიკოსის, ისმაილ ბეკ ნაბი ოღლუ, მიერ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2010/iyul/129070.htm |title=Тайны Бакинской крепости |access-date=2018-07-18 |archive-date=2023-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230519103019/http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2010/iyul/129070.htm }}&lt;/ref&gt;.

[[1920]] წელს, აზერბაიჯანის სსრ-ს მთავრობამ ძეგლის დაცვის მიზნით ზომები მიიღო. [[1932]]-[[1934]] წლების ძირითადი სარემონტო სამუშაოების დასრულების შემდეგ ყოფილი შირვანშაჰების სასახლის შენობა აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმს გადაეცა&lt;ref&gt;Левиатов В. Н. Памятники азербайджанской культуры (Бакинский дворец ширваншахов). — Баку: Издательство Азербайджанского филиала Академии наук ССР, 1944. — 52 с.&lt;/ref&gt;.

[[1937]]-[[1938]] წლებში არქეოლოგ ლევიატოვის ხელმძღვანელობით სასახლეში ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები და აღმოჩენილ იქნა დიდი რაოდენობის არტეფაქტები, რომლებიც მიეკუთვნებოდნენ [[XII საუკუნე|XII]]—[[XV საუკუნე|XV]] საუკუნეებს. [[1945]] წელს კვლავ ლევიატოვის ხელმძღვანელობით ჩატარდა სასახლის ტერიტორიაზე გათხრები და გამოვლინდა მჭიდროდ დასახლებული საცხოვრებელი კვარტლის ნარჩენები. კერამიკული ნაკეთობებისა და მონეტების მრავალი ფრაგმენტი თარიღდება [[VIII საუკუნე|VIII]]-[[IX საუკუნე|IX]] საუკუნეებით&lt;ref&gt;Бретаницкий Л. С. Баку. — Ленинград-Москва: Искусство, 1970. — 245 с.&lt;/ref&gt;.

გარკვეული დროის განმავლობაში, სასახლის შენობაში მდებარეობდა აზერბაიჯანის სახალხო მუზეუმი და რელიგიის ისტორიის მუზეუმი&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.icherisheher.gov.az/static,19/lang,az/ |title=Dünya Əhəmiyyətli Abidələr |accessdate=2018-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091115103426/http://www.icherisheher.gov.az/static,19/lang,az/ |archivedate=2009-11-15 }}&lt;/ref&gt;. [[1960]] წელს სასახლე გადაიქცა არქიტექტურულ ნაკრძალად, რომელიც [[1964]] წელს გადაკეთდა სახელმწიფო ისტორიულ და არქიტექტურულ მუზეუმ-ნაკრძალად — „შირვანშჰაების სასახლის კომპლექსი“&lt;ref&gt;Советский музей. — Искусство, 1984. — С. 28.&lt;/ref&gt;.

[[1992]] წელს დაიწყო ახალი სარეაბილიტაციო სამუშაოები. სასახლის კომპლექსის რესტავრაციის ავტორი ნიაზი რზაევი იყო&lt;ref&gt;[http://lib.aliyev-heritage.org/ru/69918027.html Встреча Президента Азербайджанской Республики Гейдара Алиева во дворе Музея дворца Ширваншахов]&lt;/ref&gt;.

[[2000]] წელს, [[იუნესკო]]ს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 24-ე სესიაზე, ბაქოს ისტორიული ნაწილი [[იჩერი-შეჰერი]], სასახლესთან ერთად, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მოხვდნენ. ეს იყო პირველი ობიექტები, რომლებიც შეტანილია იუნესკოს სიაში და რომლებიც მდებარეობენ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე.  [[2006]] წელს, სასახლის მომდევნო რესტავრაცია დასრულდა&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.azerizv.az/news/a-8353.html |title=Рена РЗАЕВА, директор Дворца Ширваншахов: «Наши двери всегда открыты для гостей» |accessdate=2018-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612163319/http://www.azerizv.az/news/a-8353.html |archivedate=2018-06-12 }}&lt;/ref&gt;.

== არქიტექტურა ==

=== სასახლე ===
სასახლის შენობა ერთიანად არ აღიდგა. კომპლექსის მშენებლობა დაიწყო 1411 წელს შირვანშაჰ იბრაჰიმ I -ს მიერ. სასახლე წარმოადგენს რთულ ფიგურას. დასავლეთის, ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთ ფასადის პატარა ნაწილები ქმნიან არასრულ მართკუთხედს. აღმოსავლეთ ფასადის დანარჩენი ნაწილი და მთლიანი სამხრეთ ფასადი შედგენილია ორი სამწახნაგოვანი ფანრითა და ტეხილი ხაზით მათ შორის, რომელიც ოთხ სწორ კუთხეს წარმოშობს&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

ადრე სასახლეში 52 ოთახი იყო: 27 ოთახი პირველ სართულზე და 25 ოთახი მეორეზე&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; (დღესდღეობით 16 ოთახი მეორე სართულზე&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;). სასახლის ცენტრალურ ნაწილს გააჩნია სქელი კედლები. დასავლეთის ფასადის მთავარი შემოსასვლელთან მაღალი პორტალია. პორტის კიბე, გუმბათით დაფარული მაღალი რვაწახნაგოვანი დარბაზით.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ვარაუდობენ, რომ ეს მიღების ოთახი იყო. რვაწახნაგოვანი ვესტიბიული აერთიანებდა დარბაზს  დანარჩენ ოთახებთან. ქვედა სართულზე მდებარეობდა მომსახურეთა ოთახები. მეორე სართულის ოთახები და დარბაზები უფრო საზეიმოა. მეორე სართულზე ასევე არის შაჰისა და მისი ოჯახის ოთახები&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

სასხლეში XII—XV საუკუნეებში აღმოჩენილი ექსპონატებია განლაგებული, ასევე XIX საუკუნის იარაღები და სამკაულები. ასევე ექსპონატებს შორისაა XIX საუკუნის ქალის კოსტიუმები და შამახის ხალიჩები. დარბაზის ცენტრში განლაგებულია ქალაქის ისტორიული ნაწილის მაკეტი.

=== დივან-ხანე ===
[[ფაილი:Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 165-167 HDR.jpg|მინი|278x278პქ|შირვანშაჰების სასახლე, დივან-ხანე]]
პატარა ღიობს, რომელიც სასახლის ბაღის ჩრდილოეთ მხარეს მდებარეობს, მივყავართ დივან-ხანეს დახურულ ეზოში, რომელიც სამი მხრიდან ისროვანი არკადითაა წარმოდგენილი. დივან-ხანეს საკომპოზიციო ცენტრში დგას რვაწახნაგოვანი როტონდა-პავილიონი.  ამ დარბაზის როტონდა გარშემორტყმულია იმავე ორდერის ღია არკადით. ელიფტიკური საფარი ოდნავ მბრუნავი ზედაპირით დაცულია გარედან ქვის გუმბათით. [[როტონდა|როტონდის]] დასავლური ფასადი გაფორმებული და მორთულია [[არაბესკი|არაბესკების]] პორტალებით. ბრტყელი კედლები მოხატულია [[ორნამენტი|ორნამენტებით]].  პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომელიც უკავშირდება დარბაზს და სხვა ოთახებს&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.iguzzini.com/projects/project-gallery/shirvanshahs-palace-complex/ Shirvanshahs Palace Complex]&lt;/ref&gt;.

დივან-ხანის დანიშნულების რამდენიმე ვარიანტი არსებობს&lt;ref&gt;[http://www.everycastle.com/Palace-of-the-Shirvanshahs.html Shirvanshahs' Palace Description]&lt;/ref&gt;. ითვლებოდა, რომ იგი ემსახურებოდა იურიდიული წარმოების, მიღებებისა თუ სახელმწიფო საბჭოს მიღებას, ან შესაძლოა იყო [[მავზოლეუმი]]. ყველაზე გავრცელებული ჰიპოთეზა ეფუძნება ძეგლის საერთო სახელს, რომლის მიხედვითაც მიიჩნეოდა, რომ იყო სასამართლო, ან სასახლის მიმღები ოთახი, ან „წესრიგის დამცავი შენობა“. სტილი და დაუსრულებელი ნაწილები იძლევა იმის საშუალებას, რომ დივან-ხანე დათარიღებულ იქნეს [[XV საუკუნე|XV]] საუკუნით, როდესაც [[სეფევიდები|სეფევიდებმა]] აიღეს [[ბაქო]]. სადარბაზოს შესასვლელთან  წარწერა ([[ყურანი]], სურა 10, ლექსები 26 და 27) მიუთითებს მის მემორიალურ დანიშვნაზე&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[http://www.alluringworld.com/palace-of-the-shirvanshahs/ PALACE OF THE SHIRVANSHAHS]&lt;/ref&gt;.

ორიგინალური არქიტექტურის სტრუქტურის წარმოშობას აკავშირებენ წინა ისლამურ დამარხვის ტრადიციასთან.  ისტორიკოსი [[სარა აშურბეილი]] მიიჩნევს, რომ წინა მუსულმანურ დროში დივან-ხანეს ტერიტორიაზე წმინდა ადგილი იყო (ითვლება, რომ თასის ფორმის ღარები მსახურობდა ცხოველების სამსხვერპლო სისხლის ავსებისთვის)&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[http://elibrary.bsu.az/books_460/N_440.pdf Дворец Ширваншахов или Ханака С.Я.Бакуви?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612140945/http://elibrary.bsu.az/books_460/N_440.pdf |date=2018-06-12 }} - PDF&lt;/ref&gt;.
[[ფაილი:Dervish Mausoleum 2.jpg|მინი|244x244px|სეიდ იაჰია ბაქუვის მავზოლეუმი]]

=== სეიდ იაჰია ბაქუვის მავზოლეუმი ===
{{მთავარი|სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი}}სასახლის ეზოში დგას [[XV საუკუნე|XV]] საუკუნის მავზოლეუმი, რომელსაც „დერვიშის“ მავზოლეუმს უწოდებენ და ცნობილია ხალილ ულა I-ის სამეფო კარის მეცნიერის [[სეიდ იაჰია ბაქუვი]]ს საფლავით, რომელიც შეისწავლიდა [[მედიცინა]]ს, [[მათემატიკა]]სა და [[ასტროლოგია]]ს.

მავზოლეუმს რვაწახნაგოვანი კორპუსი გააჩნია, რომელიც სრულდება პირამიდული კარვით. მავზოლეუმის ინტერიერი შედგება მიწისქვეშა საძირკვლისგან, სადაც მდებარეობს ბაქუვის საფლავი. მავზოლემის გვერდებზე  სამი პატარა ფანჯარაა, რომელიც კირქვის მყარი ფირფიტებისგანაა ამოტვიფრული და მრავალსხივებიანი ვარსკვლავებისგან შედგება. ჩრდილოეთ ნაწილში არსებული არკის ღიობი აერთიანებდა მავზოლეუმს უძველეს მეჩეთთან&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

=== მეჩეთი ქეი-კუბადა ===
[[ფაილი:Dervish Mausoleum.jpg|მარცხნივ|მინი|ბაქუვის მავზოლეუმი და მეჩეთის ნანგრევები]]
ძველ დროს სეიდ იაჰია ბაქუვის მავზოლეუმს მიუშენეს მეჩეთი, რომელსაც „ძველ“ მეჩეთს უწოდებდნენ. ის ცნობილია სახელით „ქეი-კუბადა“. მეჩეთი აშენებულ იქნა [[XIV საუკუნე|XIV]] საუკუნის ბოლოსა და [[XV საუკუნე|XV]] საუკუნის დასაწყისში. მეჩეთი იყო დაფარული გუმბათით, რომელიც ეყრდნობოდა ოთხი ქვის სვეტს, რომლებიც იდგნენ მეჩეთის შიგნით. [[1918|1918 წელს]] ხანძრის დროს „ძველი“ მეჩეთი დაიწვა&lt;ref&gt;[http://www.visions.az/en/news/159/cdc770e3/ THE PALACE OF THE SHIRVANSHAHS]&lt;/ref&gt;.

[[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის 20-იან წლებში არქეოლოგ [[ევგენი პახომოვი]]ს მიერ მავზოლეუმისა და მეჩეთის ნანგრევების  ჩატარებული კვლევის თანახმად, დაადგინეს, რომ მასში დიდი ორმოა. ამ ორმოს შიგნით კი რამდენიმე ქვის სამარხი იყო. სამარხების შემოწმებისას აღმოჩნდა, რომ მასში ოცი ადამიანის ჩონჩხი იყო. ძვლები არანაირი წესისი მიხედვით არ იყო დალაგებული. ეს აიხსნება იმით, რომ იმ ადგილას, სადაც იდგა მავზოლეუმი და მის გარშემო ოდესღაც იყო სასაფლაო. ხოლო მეჩეთის მშენებლობის დროსა და საძირკვლის ამოთხრისას რამდენიმე სამახი გადადგურებულ იქნა. დღესდღეობით იმ ადგილას, სადაც ოდესღაც მეჩეთი იდგა ორი სვეტია, რომლებიც ადრე მეჩეთის შიგნით იდგნენ, ასევე შენარჩუნებულია კედლის ნაწილი სახურავით&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.
[[ფაილი:Eastern Portal of Palace of Shirvanshahs 4.jpg|მინი|258x258პქ|აღმოსავლეთის კარი]]

=== აღმოსავლეთის კარი ===
კომპლექსის სამხრეთ ეზოს მივყავართ ე.წ აღმოსავლეთის კარს, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც „''მურადის კარიბჭე“''. ამ კარის მშენებლობით დასრულდა ანსამბლის ფორმირება. კარიაშენებული იყო ოსმალეთის იმპერიის მიერ ბაქოს აღების პერიოდში ცნობილი ბაქოელის რაჯაბ-ბაბას ბრძანებით. ამას მოწმობს კარის უმაღლეს ნაწილზე არაბულ ენაზე წარწერა. დივან-ხანესა და საძვალესთან შედარებით კარის სტრუქტურა და ფორმა უბრალოა და არ გამოირჩევა მდიდრული დეკორით. სასახლის სხვა პორტალებისაგან განსხვავებით, აღმოსავლეთ კარს აქვს ფართო შესასვლელი&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.icherisheher.gov.az/static,33/lang,en/ |title=Icherisheher |accessdate=2018-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107022414/http://www.icherisheher.gov.az/static,33/lang,en/ |archivedate=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;.

'''სასახლის მეჩეთი'''{{მთავარი|სასახლის მეჩეთი ბაქოში}}ქვედა ეზოს ნაწილში მდებარეობს მეჩეთის შენობა [[მინარეთი]]თ. მეჩეთი მართკუთხაა, აქვს დიდი დარბაზი, პატარა ქალთა სამლოცველო და მომსახურების ოთახი. ჩრდილოეთის პორტალი შირვანშაჰის სამარხს გადაჰყურებს. ეს პორტალი უფრო საზეიმოა, ვიდრე აღმოსავლური. ორსვეტიანი სამლოცველო დარბაზი დაფარულია გუმბათებით&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[http://vestikavkaza.ru/articles/Legendy-Dvortsa-SHirvanshakhov.html Легенды Дворца Ширваншахов]&lt;/ref&gt;.

მეჩეთის [[მიჰრაბი]] მდებარეობს დარბაზის სამხრეთით. ქალთა სამლოცველოზე ასევე არის გუმბათოვანი ოთახი&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

მეჩეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში აღმართულია მინარეთი. წარწერა აღბეჭდავს მინარეთს ქვემოთ მოთავსებულ სტალაქტურ კარნიზს. ის დაწერილია [[„ნასხი“|„ნასხის“]] შრიფტით, რომელშიც წერია მინარეთის მშენებლობის შესახებ, მაგრამ არა მეჩეთის, რომელიც ადრე აშენდა&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
ფაილი:Minaret at khans mosque in shirvanshahs palace in baku 14thcentury2.jpg|წარწერა მინარეთზე არაბულ ენაზე
ფაილი:Şah məscidi interyer.jpg|მეჩეთის დიდი დარბაზი
ფაილი:Shahs-khans mosque shirvanshahs palace built in 1141 baku azerbaijan2.jpg|მეჩეთის მთავარი შესასვლელი
ფაილი:Mosque in the Palace of the Shirvanshahs.jpg|სასახლის მეჩეთი
&lt;/gallery&gt;

=== საძვალე ===
შაჰის მეჩეთთან ქვედა ეზოში განლაგებულია შირვანშაჰების საძვალე შენობა, ე.წ „თურბე“. შენობაზე აღმართულია მდიდრულად დეკორირებული პორტალი. ეს პორტალი იმეორებს დივან-ხანეს კომპოზიციას, მაგრამ მასთან შედარებით უბრალოა&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

პორტალის მარჯვნივ და მარცხნივ ორი მედალიონია, სადაც წერია საძვალის არქიტექტორ-მშენებელია სახელი. ერთ მედალიონში ერთი და იგივე წარწერა ორჯერაა განმეორებული და შემდეგი სიტყვები წერია: ალლაჰ მუჰამად ალი მემარ („ალლაჰ, მუჰამად ალი, არქიტექტორი“). სახელიდან გამომდინარე ვარაუდობენ, რომ არქიტექტორი [[შიიტი]] იყო. [[ტიმპანი|ტიმპანების]] ორნამენტებზე არის ხაზი რელიგიური წარწერით&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომლის მარჯვენა და მარცხენა მხარეს განლაგებულია პატარა ოთახები, რომლებიც, სავარაუდოდ, განკუთვნილია კულტის თაყვანისმცემელთათვის. წინკარს მივყავართ მთავარ დარბაზში, რომელიც ჯვრისებრია, ხოლო მისი ცენტრალური ნაწილი გუმბათითაა დაფარული&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

არქეოლოგიური გათხრების დროს საძვალეში აღმოჩენილი იყო საფლავის არქიტექტურული დეტალების ფრაგმენტები დარბაზში, ისევე როგორც ჰალილ ულას ოჯახის წევრების რამდენიმე სამარხი. [[1946]] წელს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს ხუთი სამარხი (ერთ-ერთში იყო 6-7 წლის ბავშვის ნაშთები, სავარაუდოდ ჰალილ ულას ვაჟის, მეორეში - ხანში შესული ქალბატონის, სავარაუდოდ ჰალილ ულას დედის, და კიდევ ერთი - 18-19 წლის მამაკაცის ჩონჩხი). საძვალეში მუშაობის გაგრძელების შედეგად უამრავი ხელშეუხებელი [[სამარხი]] აღმოაჩნდა, რომელთა საერთო რაოდენობამ 14-ს მიაღწია&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

ჰალილ ულას ოჯახის წევრების სახელების გაგება შიძლება ბადრ შირვანის ელეგიებისა და ქრონოლოგიების საფუძველზე: ჰალილ ულას დედა - ბიქე ხანუმი (გარდაიცვალა ჰიჯრის 839 წელს - 1435/36 წ), მისი ვაჟები - ფარუხ იამინი (დაიბადა ჰიჯრის 839 წელს - გარდაიცავალა ჰიჯრის 846 წელს შვიდი წლის ასაკში - 1435/36 – 1442/46 ); შიხ სალეჰი (დაიბადა ჰიჯრის 847 წელს - გარდაიცავალა ჰიჯრის 849 წელს ორი წლის ასაკში - 1443 -1445/46); მირ ბაჰრამი (მოკლული (შაჰიდი) ყაითაგანის სტეპებში ახალგაზრდა წლის ასაკში, დაიდაბა ჰიჯრის 850 წელს 20 მუჰარემს / 1446 წლის 17 აპრილი); პრინცი (შახზადე) მუჰამმად იბრაჰიმი (ჰიჯრის 836 წელს 20 მუჰარემს დაიბადა/ 1432 წლის 16 სექტემბერი); ფარუხ იასარი (ჰიჯრის 845 წელს 12 მუჰარემს დაიბადა/ 1441 წლის 2 ივნისი)&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
ფაილი:Shirvanshah's Burial Vault common.JPG|საძვალის ხედი დასავლეთის მხრიდან
ფაილი:Tomb buriat vault shirvanshahs and baku khans1.jpg|საძვალის პორტალი
ფაილი:Tomb buriat vault shirvanshahs and baku khans3.jpg|სამარხები საძვალეში
&lt;/gallery&gt;

=== შირვანშაჰთა აბანო ===
{{მთავარი|შირვანშაჰთა სასახლის აბანოები}}კომპლექსის ქვედა ეზოში შენარჩუნებულია [[აბანო (შენობა)|აბანო]]. ვარაუდობენ, რომ [[XV საუკუნე|XV]] საუკუნეში აშენებული აბანო მართლაც სასახლის იყო. მისი აღდგენა შესაძლებელი გახდა კედლის ქვის ქვედა რიგების შენარჩუნების წყალობით&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

სასახლის აბანო, ისევე როგორც აღმოსავლეთის აბანოს უმრავლესობა, მიწაში იყო ჩაღრმავებული. აბაზანის ასეთი ძლიერი სიღრმე დამახასიათებელი იყო მთელი [[აფშერონის ნახევარკუნძული]]ს აბანოებისთვის.

აბანოს სტუმარი შედიოდა საპნის ოთახში, სადაც იყო ბასეინი მთლიანი დაბანისთვის. საპნის ოთახს ერთვოდა  მსხვილი და პატარა ოთახები, განკუთვნილი ყველა პროცედურისთვის, რომლისთვისაც საჭირო იყო სხვადასხვა ტემპერატურა. სხვადასხვა ოთახის საჭირო ტემპერატურის შენარჩუნებას ცდილობდნენ აბანოების შიდა განლაგებით. აბანოს ერთ-ერთ ბოლო კამერაში იყო რეზერვუარი ცხელი წყლით. მის ქვეშ იყო სათბობი, რომელიც ემსახურობდა აბანოს ყველა ოთახის გათბობას. მიწისქვეშეთი, საწოლები და აბანოს კედლები თბებოდა სითბოსგამტარი მილების საყრდენი სისტემით&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |url=http://hg2.com/venue/shirvanshahs-palace/ |title=Shirvanshah’s Palace |accessdate=2018-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143956/http://hg2.com/venue/shirvanshahs-palace/ |archivedate=2018-06-12 }}&lt;/ref&gt;.&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
ფაილი:The Palace Hamam of Shirvanshahs.jpg
ფაილი:Shirvanshakh palace old city(baku) azerbaijan 8-18centuries10.jpg
ფაილი:Shirvanshakh palace old city(baku) azerbaijan 8-18centuries9.jpg
&lt;/gallery&gt;
[[ფაილი:Ovdan of Shirvanshahs in Baku.jpg|მინი|223x223პქ|შესასვლელი ოვდანში]]

=== ოვდანი ===
აბანოს მოშორებით მდებარეობს ოვდანი — [[წყალსაცავი]], რომელიც ციხეში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი იყო. ეს ოვდანი სასმელი წყლით ამარაგებდა არა მხოლოდ სასახლეს, არამედ მთლიან მიმდებარე ტერიტორიას. ამ მოსაზრებას ადასტურებს [[XIV საუკუნე|XIV]] საუკუნეში აშენებული ჩინ-მეჩეთი, რომელიც წყალსაცავთან ახლოს მდებარეობდა. ოვდანი წყლით ამარაგებდა სასახლის აბანოს&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

ოვადანი არის ღრმა მიწისქვეშა წყალსაცავი, რომელიც სპეციალური ვერტიკალური ლილვის მეშვეობით ვენტილირდებოდა. მსგავსი სტრუქტურა დამახასიათებელია ჩვენამდე შემონახული ოვდანებისთვისაც. წყალი ოვდანში მიეწოდებოდა მიწისქვეშა წყალსადენით&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. ამ წყალსადენის წყალმიმღები ობიექტები ქალაქისგან შორს იყო&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

== კულტურაში ==
[[ფაილი:AzerbaijanP21b-10000Manat-(1994) f-1.jpg|მარცხნივ|მინი|სასახლე აზერბაიჯანულ ბანკნოტზე]]
შირვანშაჰების სასახლის გამოსახულება შეიძლება მოიძებნოს ისეთი მხატვრების ნამუშევრებში, როგორებიცა არიან [[გრიგორი გაგარინი]], გიორგი ჰოჰენფელდენი, რიჩარდ ტილეს ფოტოებში. [[1990]] წელს გამოიცა საბჭოთა კავშირის საფოსტო მარკა, რომელიც ეძღვნებოდა სასახლეს. მოგვიანებით, სასახლის სურათები გამოჩნდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საფოსტო მარკებზეც. გარდა ამისა, შირვანშაჰების სასახლე ასახული იყო აზერბაიჯანის 10 000 ბანკნოტზე. სასახლის აღწერას ვხვდებით [[ყურბან საიდი]]ს რომანში [[ალი და ნინო|„ალი და ნინო]]&lt;nowiki/&gt;“&lt;ref&gt;[http://www.visions.az/en/news/860/11c61a56/ AZERBAIJAN IN PROSE]&lt;/ref&gt;.

სასახლის არქიტექტურა რამდენიმეჯერ მოხვდა ლეონიდ გაიდაის ფილმში „[[ბრილიანტის ხელი]]&lt;nowiki/&gt;“ , რომლის ეპიზოდი ბაქოს „ძველ ქალაქში“ გადაიღეს&lt;ref&gt;[https://news.day.az/culture/727111.html Приключения кинозвезд в Баку - КАК СНИМАЛИ &quot;БРИЛЛИАНТОВУЮ РУКУ&quot;] - ''news.day.az''&lt;/ref&gt;.

==გალერეა==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[ფაილი:Azerbaigian-baku3.jpg|centre|250px]]
|[[ფაილი:Azerbaigian-baku.jpg|centre|250px]]
|[[ფაილი:Azerbaigian-baku2.jpg|centre|130px]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[ფაილი:Hajji Gayyib bathhouse, 2005.jpg|centre|250px]]
|[[ფაილი:Bakuvitomb.jpg|centre|250px]]
|[[ფაილი:Portal-Shirvanshahs.JPG|centre|250px]]
|}
{{მსოფლიო მემკვიდრეობა|958}}

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში]]
* [[მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში]]

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|11|8}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში}}

[[კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები]]
[[კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში]]
[[კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები]]</text>
      <sha1>qlgy3xhm9mvcshcp48x7ysofrsrrt3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შვედეთის სამეფო ინსტიტუტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85216</id>
    <revision>
      <id>5391991</id>
      <parentid>4835608</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3308" sha1="ajgb8x03bm0eutifuddbcjqvxgy6ljh" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა უნივერსიტეტი}}
შვედეთის სამედიცინო '''სამეფო ინსტიტუტი''' ევროპის სამედიცინო უნივერსიტეტებს შორის ერთ-ერთი უდიდესია. დაარსებულია 1810 წელს და [[სტოკჰოლმი]]ს გარეუბან სოლნაში მდებარეობს.

ინსტიტუტის კომიტეტი ნიშნავს [[ნობელის პრემია|ნობელის პრემიის]] ლაურეატებს [[მედიცინა|მედიცინის]] ან [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიის]] დარგში. საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალი სასწავლო ჰოსპიტლად არის ასოცირებული. უნივერსიტეტი და ჰოსპიტალი ერთობლივად აყალიბებენ ჯანმრთელობის აკადემიურ სამეცნიერო ცენტრს. აქვეა შვედეთის უდიდესი კვლევითი და სასწავლო ცენტრი, რომელზეც სამედიცინო ტრენინგის 30 %-, ხოლო აკადემიური კვლევითი სამუშაოების 40% მოდის.

ინსტიტუტი ევროპის კვლევითი უნივერსიტეტების ლიგის წევრია. 2008 წლის მონაცემებით, სამეფო ინსტიტუტი მსოფლიოში 51-ე ადგილს, ევროპაში 11 ადგილს, ხოლო შვედეთში 1 ადგილს იკავებს როგორც საუკეთესო კვლევითი ინსტიტუტი. აგრეთვე, 18-ე ადგილს იკავებს სიცოცხლისა და სასოფლოსამეურნეო მეცნიერებაში, ხოლო მე-9 ადგილს კლინიკური მედიცინისა და ფარმაციის დარგში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://ki.se/ki/jsp/polopoly.jsp?d=130&amp;l=en Karolinska Institutet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511164346/http://ki.se/ki/jsp/polopoly.jsp?l=en&amp;d=130 |date=2012-05-11 }} - ოფიციალური საიტი
*[http://www.kicommunity.se KI Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314183135/http://kicommunity.se/ |date=2018-03-14 }} - Interactive internal website for scientists at Karolinska Institutet

{{შვედეთის უნივერსიტეტები}}
[[კატეგორია:შვედეთის უმაღლესი სასწავლებლები]]
[[კატეგორია:სტოკჰოლმი]]</text>
      <sha1>ajgb8x03bm0eutifuddbcjqvxgy6ljh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87261</id>
    <revision>
      <id>5391900</id>
      <parentid>5390279</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29303-65</username>
        <id>182808</id>
      </contributor>
      <comment>/* რესურსები ინტერნეტში */</comment>
      <origin>5391900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12024" sha1="mv88htek54tkk1g1xwrwruar0ysmhhe" xml:space="preserve">'''ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესიები''' – მსოფლიოში არსებობს 16 მართლმადიდებელი [[ავტოკეფალური ეკლესია]].

== ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესიები ==
ამჟამად მსოფლიოში არსებობს 14 საყოველთაოდ აღიარებული ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია, აქედან ცხრა არის საპატრიარქო რანგისა (კონსტანტინოპოლის, ალექსანდრიის, ანტიოქიის, იერუსალიმის, მოსკოვის, საქართველოს, სერბეთის, რუმინეთის, ბულგარეთის), სამი ავტოკეფალური სამთავარეპისკოპოსო (კვიპროსის, საბერძნეთის, ანუ ელადის და ალბანეთის) და ორი ავტოკეფალური სამიტროპოლიტო (პოლონეთის და ჩეხეთ-სლოვაკეთის). არსებობს კიდევ ამერიკის ავტოკეფალური სამიტროპოლიტო, რომლის ავტოკეფალიას, ჯერჯერობით, მხოლოდ ეკლესიათა ნაწილი აღიარებს, მათ შორის საქართველოს საპატრიარქოც, ხოლო კონსტანტინოპოლი არ ცნობს.

ყველა ეკლესიის მეთაური (მიუხედავად იმისა პატრიარქის, მთავარეპისკოპოსის, თუ მიტროპოლიტის წოდებას ატარებს) ერთმანეთთან მიმართებაში თანასწორნი და დამოუკიდებელნი არიან. ყოველი მათგანი თავის რწმუნებულ ეკლესიას მართავს თავისი სინოდის საშუალებით. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellpadding=2 cellspacing=2
|- bgcolor=&quot;#98FB98&quot; !!
! # !!  ეკლესია!! მღვდელთმთავარი !! წოდება!!  კათედრა !! დიპტიხი
|-
|1. ||  [[კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია|კონსტანტინოპოლის]] || ყოვლადუწმინდესი [[ბართლომე I (პატრიარქი)|ბართლომე I]] || მთავარეპისკოპოსი კონსტანტინეპოლისა, ახლისა რომისა და მსოფლიო პატრიარქი || [[სტამბოლი|კონსტანტინოპოლი]] || 1
|-
|2. ||  [[ალექსანდრიის მართლმადიდებელი ეკლესია|ალექსანდრიის]] ||  უნეტარესი [[თეოდორე II (პატრიარქი)|თეოდორე II]]  || პაპი და პატრიარქი დიდისა ქალაქისა ალექსანდრიისა და სრულიად აფრიკისა || [[ალექსანდრია (ეგვიპტე)|ალექსანდრია]] || 2
|-
|3. ||   [[ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესია|ანტიოქიის]]  || უნეტარესი [[იოანე X (ანტიოქიის პატრიარქი)|იოანე X]]|| პატრიარქი ღმრთისა ქალაქისა დიდისა ანტიოქიისა და სრულიად აღმოსავლეთისა  || [[დამასკო]] || 3
|-
|4. ||[[იერუსალიმის მართლმადიდებელი ეკლესია|იერუსალიმის]] || უნეტარესი [[თეოფილოს III|თეოფილე III]] || პატრიარქი წმინდისა ქალაქისა იერუსალიმისა და სრულიად პალესტინისა  || [[იერუსალიმი]] || 4
|-
|5. ||[[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|რუსეთის]] || უწმინდესი [[კირილე I]]  ||პატრიარქი მოსკოვისა და სრულიად რუსეთისა   || [[მოსკოვი]] || 5
|-
|6. || [[საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესია|საქართველოს]] || უწმინდესი და უნეტარესი [[შიო III]]  || სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი  და  ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი  || [[თბილისი]] || 9
|-
|7. ||[[სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|სერბეთის]] || უწმინდესი [[პორფირიე (სერბეთის პატრიარქი)|პორფირიე]]|| უწმინდესი  მთავარეპისკოპოსი  პეჩისა, მიტროპოლიტი  ბელგრად-კარლოვაცისა, პატრიარქი  სრულიად სერბეთისა  ||  [[ბელგრადი]] || 6
|-
|8. || [[რუმინეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|რუმინეთის]] || უნეტარესი [[დანიელი (რუმინეთის პატრიარქი)|დანიელი]]  || მთავარეპისკოპოსი ბუქარესტისა, მიტროპოლიტი მუნტენიისა და დობრუჯისა, ნაცვალი (მოსაყდრე) კაბადოკიის კესარიისა, მიტროპოლიტი უნგრეთ-ვლახეთისა და პატრიარქი სრულიად რუმინეთისა  ||  [[ბუქარესტი]]  || 7
|-
|9.|| [[ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|ბულგარეთის]]|| [[დანიელი (ბულგარეთის პატრიარქი)|უნეტარესი დანიელი]] || მიტროპოლიტი სოფიისა და პატრიარქი სრულიად ბულგარეთისა   ||  [[სოფია]] || 8
|-
|10.||[[კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესია|კვიპროსის]] || უნეტარესი [[გიორგი III (კვიპროსის პატრიარქი)|გიორგი III]]  || [[ახალი იუსტინიანესა და სრულიად კვიპროსის არქიეპისკოპოსი|მთავარეპისკოპოსი ახლისა იუსტინიანესი და სრულიად კვიპროსისა]]||  [[ნიქოზია]] || 10
|-
|11. || [[ელადის მართლმადიდებელი ეკლესია|ელადის]]|| უნეტარესი [[იერონიმე II (ათენის არქიეპისკოპოსი)|იერონიმე II]]  || მთავარეპისკოპოსი ათენისა და სრულიად ელადისა ||  [[ათენი]] || 11
|-
|12. ||[[ალბანეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|ალბანეთის]] || უნეტარესი იოანე || მიტროპოლიტი ტირანა-დურეს-ელბასანისა და მთავარეპისკოპოსი ტირანისა და სრულიად ალბანეთისა ||   [[ტირანა]] || 12
|-
|13. ||[[პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|პოლონეთის]] || უნეტარესი [[საბა (პოლონეთის პატრიარქი)|საბა]]  || მიტროპოლიტი ვარშავისა და სრულიად პოლონეთისა ||   [[ვარშავა]] || 13
|-
|14. ||[[ჩეხეთისა და სლოვაკეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|ჩეხეთისა და სლოვაკეთის]] || უნეტარესი [[როსტისლავი]]  || მთავარეპისკოპოსი პრეშოვისა და მიტროპოლიტი სრულიად ჩეხეთისა და სლოვაკეთისა ||   [[პრეშოვი]] || 14
|-
|15. ||[[ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესია|ამერიკის]] || უნეტარესი [[ტიხონი (ამერიკისა და კანადის მიტროპოლიტი)|ტიხონი]]|| მთავარეპისკოპოსი ვაშინგტონისა და მიტროპოლიტი სრულიად ამერიკისა და კანადისა ||   [[ნიუ-იორკი]] || 15
|-
|16. ||[[უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესია|უკრაინის]] || [[ეპიფანე (დუმენკო)|ეპიფანე]] || კიევისა და სრულიად უკრაინის მიტროპოლიტი ||   [[კიევი]] || 16
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.orthodoxy.ge/tsnobarebi/avtokefaluri_eklesiebi.htm ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები]
* [http://www.ambioni.ge/saqartvelos-martlmadidebeli-eklesiis-adgili-diptixsi საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ადგილი დიპტიხში]

{{ესკიზი-ქრისტიანობა}}

{{მართლმადიდებელი ეკლესიების პატრიარქები}}
{{მართლმადიდებლობა}}

[[კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები]]</text>
      <sha1>mv88htek54tkk1g1xwrwruar0ysmhhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თარგი:საქართველოს არჩევნები</title>
    <ns>10</ns>
    <id>87298</id>
    <revision>
      <id>5392125</id>
      <parentid>5358323</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>საკანონმდებლო მხოლოდ საქ. პარლამენტია</comment>
      <origin>5392125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10976" sha1="ql39ub3ndw7dpta3vavjaui8zzk1te1" xml:space="preserve">{{ნავდაფა
|სახელი = საქართველოს არჩევნები
|სათაური = {{flagicon|Georgia}} '''&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;არჩევნები და რეფერენდუმები საქართველოში&lt;/span&gt;'''
|სათსტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}
|ჯგუფსტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}
|სიაკლასი = hlist
|ქვედასტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}

|ჯგუფი1 = [[საქართველოს პრეზიდენტი|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;საპრეზიდენტო არჩევნები&lt;/span&gt;]]
|სია1  = 
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 1991|1991]]
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 1995|1995]]
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2000|2000]]
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2004|2004]]
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2008|2008]]
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2013|2013]]
*[[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018]]
|ჯგუფი2 = [[საქართველოს პარლამენტი|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;საპარლამენტო არჩევნები&lt;/span&gt;]]
|სია2  = 
*[[საქართველოს დამფუძნებელი კრების არჩევნები|1919]]
*[[საქართველოს უზენაესი საბჭოს არჩევნები|1990]]
*[[საქართველოს საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნები 1992|1992]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 1995|1995]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 1999|1999]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2003|2003]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2004|2004]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2008|2008]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2012|2012]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2016|2016]] ([[პარლამენტის შუალედური არჩევნები (2019)|2019]])
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2024|2024]]
*[[საქართველოს შემდეგი საპარლამენტო არჩევნები|''2028'']]

|ჯგუფი3 =[[საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;ადგილობრივი არჩევნები&lt;/span&gt;]]
|სია3 = 
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 1919|1919]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 1991|1991]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 1998|1998]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2002|2002]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2006|2006]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2010|2010]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2014|2014]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2017|2017]] ([[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების შუალედური არჩევნები 2020|2020]])
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025]]
*[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2029|''2029'']]

|ჯგუფი4 = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;რეფერენდუმები და პლებისციტები&lt;/span&gt;
|სია4 = 
*[[საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის რეფერენდუმი (1991)|1991]]
*[[საქართველოს რეფერენდუმი (2003)|2003]]
*[[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნების თარიღის დასადგენი პლებისციტი (2008)|2008 (არჩევნების თარიღი)]]
*[[საქართველოს ნატოში გაწევრიანების პლებისციტი (2008)|2008 (ნატოში გაწევრიანება)]]

 | ჯგუფი5   ={{Flagicon|აჭარა}} &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; აჭარის არ&lt;/span&gt;
 | სია5    = {{ნავდაფა ქვეჯგუფი
|სათსტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}
|ჯგუფსტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}

|ჯგუფი1= &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; რესპუბლიკის მეთაურის არჩევნები&lt;/span&gt;
|სია1  =  
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მეთაურის არჩევნები (2001)|2001]]
|ჯგუფი2 = &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; წარმომადგენლობითი ორგანოს არჩევნები&lt;/span&gt;
|სია2  =  
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (1991)|1991]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (1996)|1996]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2001)|2001]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2004)|2004]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2008)|2008]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2012)|2012]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2016)|2016]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2020)|2020]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2024)|2024]]
}}
|ჯგუფი6 = [[File:Flag of Abkhazia (GE).svg|22px]] &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; აფხაზეთის არ&lt;/span&gt;
|სია6 = 
{{ნავდაფა ქვეჯგუფი
|სათსტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}
|ჯგუფსტილი = background:{{ფერი|საქართველო}}

|ჯგუფი1= &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt; წარმომადგენლობითი ორგანოს არჩევნები&lt;/span&gt;
|სია1  =
*[[აფხაზეთის სახალხო საბჭოს არჩევნები (1919)|1919]]
*[[აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს არჩევნები (1991)|1991]]
}}
|ქვედა  =
;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{nobold|აგრეთვე იხილეთ: საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისია; საქართველოს საარჩევნო კოდექსი}}&lt;/span&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

[[კატეგორია:ევროპის არჩევნების თარგები|საქართველო]]
[[კატეგორია:აზიის არჩევნების თარგები|საქართველო]]
[[კატეგორია:საქართველოს სანავიგაციო დაფები|{{PAGENAME}}]]
[[კატეგორია:საქართველოს არჩევნები და რეფერენდუმები]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ql39ub3ndw7dpta3vavjaui8zzk1te1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სოზარ სუბარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88788</id>
    <revision>
      <id>5392019</id>
      <parentid>5385829</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ბაჩანა შენგელია</username>
        <id>145428</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5392019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28000" sha1="igyd00d4b533qi2divjxunb4ilfjg6w" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ლიდერი
| სახელი = სოზარ სუბარი
| სურათი = Sozar Subari.JPG
| სურათის ზომა = 260px
| წარწერა სურათის ქვეშ = 
| ხელმოწერა = 
| დაბადების თარიღი =   {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1964|11|4}}  
| დაბადების ადგილი = [[ჭუბერი]], [[მესტიის მუნიციპალიტეტი]]
| გარდაცვალების თარიღი = 
| გარდაცვალების ადგილი = 
| მოქალაქეობა =  {{დროშა|სსრკ}} →&lt;br /&gt;{{დროშა|საქართველო}}
| ეროვნება = [[ქართველები|ქართველი]]
| საარჩევნო ოლქი = 
| მამა = 
| დედა = 
| მეუღლე = 
| შვილები = 
| განათლება = [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]&lt;br&gt;[[თბილისის სასულიერო აკადემია]] 
| პროფესია = [[ისტორიკოსი]], [[ეთნოგრაფია|ეთნოგრაფი]], [[თეოლოგია|თეოლოგი]], [[ჟურნალისტი]]
| საქმიანობა = [[პოლიტიკოსი]]
| რელიგია =[[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი]] 
| ჯილდოები ={{პოლონეთის  ღირსების ორდენი}} 
| პარტია = [[ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო]] (2012-2022)&lt;br&gt; [[ხალხის ძალა]] (2022 წლიდან)
| ვებ-საიტი = 
| რიგი = [[საქართველოს მთავრობა|საქართველოს მთავრობის]] ადმინისტრაციის რეგიონული განვითარების სამსახურის უფროსი
| თანამდებობა დაიკავა = [[16 ივლისი]], [[2018]]
| თანამდებობა დატოვა = [[1 აგვისტო]], [[2020]]
| ვიცე-პრეზიდენტი = 
| პრეზიდენტი = [[გიორგი მარგველაშვილი]] &lt;br&gt; [[სალომე ზურაბიშვილი]]
| პრემიერ-მინისტრი = [[მამუკა ბახტაძე]]
| წინამორბედი = 
| მემკვიდრე = 
| რიგი2 = [[საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო|საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრი]]
| თანამდებობა დაიკავა2 = [[26 ივლისი]], [[2014]]
| თანამდებობა დატოვა2 = [[15 ივლისი]], [[2018]]
| ვიცე-პრეზიდენტი2 = 
| პრეზიდენტი2 = [[გიორგი მარგველაშვილი]]
| პრემიერ-მინისტრი2 = [[ირაკლი ღარიბაშვილი]]&lt;br /&gt;[[გიორგი კვირიკაშვილი]]&lt;br /&gt;[[მამუკა ბახტაძე]]
| წინამორბედი2 = [[დავით დარახველიძე]]
| მემკვიდრე2 = თანამდებობა გაუქმდა
| რიგი3 = [[საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო|საქართველოს სასჯელაღსრულების და პრობაციის მინისტრი]]
| თანამდებობა დაიკავა3 = [[25 ოქტომბერი]], [[2012]]
| თანამდებობა დატოვა3 = [[22 ივლისი]], [[2014]]
| წინამორბედი3 = [[გიორგი ტუღუში]]
| მემკვიდრე3 = [[გიორგი მღებრიშვილი]]
| პრეზიდენტი3 = [[მიხეილ სააკაშვილი]]&lt;br /&gt;[[გიორგი მარგველაშვილი]]
| ვიცე-პრეზიდენტი3 = 
| პრემიერ-მინისტრი3 = [[ბიძინა ივანიშვილი]]&lt;br /&gt;[[ირაკლი ღარიბაშვილი]]
| რიგი4 = [[ფაილი:Flag of Georgia.svg|border|left|25px]][[ფაილი:Greater coat of arms of Georgia.svg|border|right|25px]][[საქართველოს სახალხო დამცველი]]
| თანამდებობა დაიკავა4 = [[16 სექტემბერი]], [[2004]]
| თანამდებობა დატოვა4 = [[17 სექტემბერი]], [[2009]]
| წინამორბედი4 = [[თემურ ლომსაძე]] (მ/შ) [[ნანა დევდარიანი]]
| მემკვიდრე4 = [[გიორგი ტუღუში]]
| პრეზიდენტი4 = [[მიხეილ სააკაშვილი]]
| პრემიერ-მინისტრი4 = [[ზურაბ ჟვანია]], [[ზურაბ ნოღაიდელი]], [[ვლადიმერ გურგენიძე]], [[გრიგოლ მგალობლიშვილი]], [[ნიკა გილაური]]
| რიგი5 = 
| თანამდებობა დაიკავა5 = 
| თანამდებობა დატოვა5 = 
| წინამორბედი5 = 
| მემკვიდრე5 = 
| პრეზიდენტი5 = 
| პრემიერ-მინისტრი5 = 
|წოდება=[[პოლკოვნიკი]]}}
'''სოზარ სუბარი''' (დ. [[4 ნოემბერი]], [[1964]], [[ჭუბერი]], [[მესტიის რაიონი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] ისტორიკოსი, თეოლოგი, ჟურნალისტი, [[პოლიტიკოსი]], [[საქართველოს სახალხო დამცველი]] (2004–2009), [[2014]] წლის 26 ივლისიდან [[2018]] წლის 15 ივლისამდე იყო [[საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო|საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრი]]. [[2020]] წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი. [[2024]] წლის [[20 მარტი]]დან პარტია „[[ხალხის ძალა|ხალხის ძალის]]“ თავმჯდომარე. 

[[1987]] წელს დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ისტორიის ფაკულტეტი, ხოლო [[1995]] წელს — [[თბილისის სასულიერო აკადემია|თბილისის სასულიერო აკადემიის]] თეოლოგიის ფაკულტეტი. სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდა [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში]], [[საქართველოს ეკლესია]]ში [[დიაკვანი|დიაკვნად]], საჯარო [[სკოლა|სკოლის]] დირექტორად, სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთის კორესპონდენტად და რედაქტორად, მოღვაწეობდა [[თავისუფლების ინსტიტუტი|თავისუფლების ინსტიტუტში]] (2003–2004). იუსტიციის პოლკოვნიკი.

== ადრეული წლები ==
დაამთავრა [[ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ისტორიის ფაკულტეტი და თბილისის სასულიერო აკადემიის თეოლოგიის ფაკულტეტი. სუბარი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის თანამშრომელი. მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოგრაფიის განყოფილებაში. [[1989]]–[[1991]] წლებში იყო დმანისის რაიონის სოფელ ბოსლების საჯარო სკოლის დირექტორი. [[1988]]–[[1989]] წლებში მსახურობდა დავითგარეჯის მონასტერში, [[1990]]–[[1991]] წლებში დმანისის სიონში, ხოლო [[1991]]–[[1995]] წლებში — თბილისის ივერიის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ტაძარში. [[1995]]–[[2000]] წლებში იყო გაზეთ &quot;„ავკასიონის“ ჯერ კორესპონდენტი, ხოლო შემდეგ — რედაქტორი. ამავე პერიოდში მუშაობდა „რადიო თავისუფლების“, „რადიო თავისუფალი ევროპის“, ასევე ლონდონის „ომისა და მშვიდობის რეპორტაჟების ინსტიტუტის“ კორესპონდენტად და „IREX“-ის კანონის უზენაესობის პროექტის დირექტორად.

== სახალხო დამცველი ==
[[2004]]–[[2009]] წლებში იყო საქართველოს სახალხო დამცველი. აქტიურად აკრიტიკებდა საქართველოს ხელისუფლებას და მათ შორის პრეზიდენტ [[მიხეილ სააკაშვილი|სააკაშვილს]] ადამიანის უფლებების, სასამართლოს დამოუკიდებლობის და მედიის თავისუფლების შეზღუდვის გამო.&lt;ref&gt;[http://civil.ge/geo/article.php?id=18150 Freedom House: ქართული მედიის თავისუფლება შემცირდა.]&lt;/ref&gt; სუბარმა სააკაშვილს ავტორიტარული სტილის მმართველი უწოდა, სააკაშვილმა კი მის აპარატს „პოლიტიზირებული“ უწოდა.&lt;ref&gt;[http://civil.ge/geo/article.php?id=19616&amp;search= სახალხო დამცველი „ავტორიტარიზმის“ დემოკრატიით შეცვლისკენ მოუწოდებს] სივილ ჯორჯია. 26 სექტემბერი, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=20408 სახალხო დამცველის ოფისის პოლიტიზაცია მოხდა — სააკაშვილი] &lt;/ref&gt; სუბარის მუშაობა სახალხო დამცველის პოსტზე ნაყოფიერად იქნა შეფასებული&lt;ref&gt;[http://www.tavisupleba.org/content/article/1824241.html სოზარ სუბარს საუკეთესო სახალხო დამცველის შეფასებას აძლევენ]&lt;/ref&gt;.

[[2008]] წლის 30 ივნისს საქართველოს პრეზიდენტთან არსებული შემწყნარებლობისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საბჭოს სახელით პრეზიდენტის მრჩეველმა თამარ კინწურაშვილმა და სახალხო დამცველთან არსებულ ეთნიკურ უმცირესობათა საბჭოს სახელით სახალხო დამცველმა სოზარ სუბარმა ხელი მოაწერეს მემორანდუმს ეთნიკურ უმცირესობათა უფლებების დაცვის შესახებ.&lt;ref&gt; [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=18644 ეთნიკური უმცირესობების უფლებებზე მემორანდუმი გაფორმდა] &lt;/ref&gt; [[2008]] წლის [[4 ივლისი|4 ივლისს]] სუბარმა განაცხადა რომ ქართულ ტელეკომპანიებს ხელისუფლება აკონტროლებდა.&lt;ref&gt; [https://civil.ge/ka/archives/143987 სუბარი: ქართულ ტელეკომპანიებს ხელისუფლება აკონტროლებს] &lt;/reF&gt; [[2008]] წლის [[30 სექტემბერი|30 სექტემბერს]] სოზარის ინიციატივით დაფუძნდა სახალხო მოძრაობა „თავისუფლებისთვის და სამართლიანობისთვის“.&lt;ref&gt; [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=19646 სახალხო დამცველის ინიციატივით ახალი მოძრაობა დაფუძნდა] &lt;/ref&gt; [[2008]] წლის [[30 დეკემბერი|30 დეკემბერს]] სუბარმა განაცხადა რომ რამდენიმე მაღალჩინოსანმა, მათ შორის შინაგან საქმეთა მინისტრმა [[ვანო მერაბიშვილი|ვანო მერაბიშვილმა]] განზრახ დაგეგმეს 7 ნოემბერს ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული საპროტესტო აქციის დაშლა, რისი მტკიცებულებებიც მას ჰქონდა, თუმცა გახმოვანებაზე უარი განაცხადა.&lt;ref&gt; [https://old.civil.ge/geo/article.php?id=20307 სახალხო დამცველი 7 ნოემბერთან დაკავშირებით ახალ ბრალდებას აყენებს] &lt;/ref&gt;

[[2009]] წელს აირჩიეს გაერო-ს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის მრჩეველთა საბჭოს წევრად.

== პოლიტიკაში ==
2009 წლის 22 სექტემბერს ის შეუერთდა პოლიტიკურ გაერთიანებას „[[ალიანსი საქართველოსთვის]]“, რომლის წევრებიც იყვნენ [[საქართველოს რესპუბლიკური პარტია]], [[ახალი მემარჯვენეები]] და [[ჩვენი საქართველო - თავისუფალი დემოკრატები]]. ალიანსის განაცხადებით, სუბარი მათი კანდიდატი იქნებოდა [[თბილისის თვითმმართველობა|თბილისის საკრებულოს]] თავმჯდომარის პოსტზე 2010 წელს დანიშნულ [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები (2010)|ადგილობრივ არჩევნებში]]&lt;ref&gt;[http://civil.ge/geo/article.php?id=21792 ალასანია თბილისის მერის არჩევნებში გეგმავს მონაწილეობას]&lt;/ref&gt;. აპრილში მან განაცხადა, რომ არჩევნებში მონაწილეობას აღარ მიიღებდა,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.civil.ge/geo/article.php?id=22642&amp;search=%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98 |title=სივილ ჯორჯია, თბილისი / 29 აპრ.'10 / 14:32 |accessdate=2011-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525053600/http://www.civil.ge/geo/article.php?id=22642&amp;search=%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98 |archivedate=2011-05-25 }}&lt;/ref&gt; ხოლო არჩევნების შემდეგ ალიანსი დატოვა&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.civil.ge/geo/article.php?id=22804 |title=სივილ ჯორჯია, თბილისი / 31 მაი.'10 / 20:41 |accessdate=2011-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525171415/http://www.civil.ge/geo/article.php?id=22804 |archivedate=2011-05-25 }}&lt;/ref&gt;

[[2010]] წელს, სხვა პოლიტიკოსებთან ([[ეროსი კიწმარიშვილი]], [[ლევან გაჩეჩილაძე]], [[ირაკლი ოქრუაშვილი]]) ერთად, დააფუძნა [[ქართული პარტია]]. 2012 წლიდან არის [[ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო]]ს წევრი. 2012 წლის 21 ოქტომბრიდან 7 ნოემბრამდე იყო [[საქართველოს პარლამენტის მერვე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის]] წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. იმავე წლის 25 ოქტომბერს დაინიშნა სასჯელაღსრულების მინისტრად.

[[2018]] წელს დაინიშნა პრემიერ-მინისტრის მრჩევლად რეგიონული განვითარების საკითხებში.

[[2020|2020 წლიდან]] არის [[საქართველოს პარლამენტის მეათე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი]] (სამგორის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://cesko.ge/geo/list/show/123458-tsentralurma-saarchevno-komisiam-saqartvelos-parlamentis-2020-tslis-31-oqtombris-archevnebi-sheadjama | title = ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ საქართველოს პარლამენტის 2020 წლის 31 ოქტომბრის არჩევნები შეაჯამა | publisher = [[ცესკო]] | date = 2020-12-03 | accessdate = 19 დეკემბერი, 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201215084648/https://cesko.ge/geo/list/show/123458-tsentralurma-saarchevno-komisiam-saqartvelos-parlamentis-2020-tslis-31-oqtombris-archevnebi-sheadjama | archivedate = 2020-12-15 }}&lt;/ref&gt; [[2022]] წლის [[28 ივნისი|28 ივნისს]] [[მიხეილ ყაველაშვილი|მიხეილ ყაველაშვილთან]] და [[დიმიტრი ხუნდაძე]]სთან ერთად დატოვა „ქართული ოცნება“. პარტიის ინფორმაციით, ამის მიზეზი გახდა შიდაპარტიული უთანხმოება საჯარო ინფორმაციის გაცემის საკითხზე.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://on.ge/story/106241-სუბარი-ყაველაშვილი-და-ხუნდაძე-ქართულ-ოცნებას-ტოვებენ | title = სუბარი, ყაველაშვილი და ხუნდაძე ქართულ ოცნებას ტოვებენ | publisher = On.ge | date = 2022-06-28}} &lt;/ref&gt;

[[2024]] წლის არჩევნებისთვის სუბარი „ქართული ოცნების“ საპარლამენტო სიის მეთერთმეტე ნომრად წარადგინეს. &lt;ref&gt; [https://1tv.ge/news/qartulma-ocnebam-saarchevno-siis-oceuli-waradgina-2/ „ქართულმა ოცნებამ“ საარჩევნო სიის ოცეული წარადგინა] &lt;/ref&gt;

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{nplg ბიოგრაფია|00004959}}
{{პარლამენტარის ბიოგრაფია|4485}}
* {{Facebook|SubariOfficial}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{დაიწყე ყუთი}}{{s-off}}
{{მემკვიდრეობის ყუთი | წინამორბედი=[[გიორგი ტუღუში]] | ტიტული=[[საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების სამინისტრო|სასჯელაღსრულების მინისტრი]] | წლები=2012 - 2014| შემდეგი=გიორგი მღებრიშვილი}}
{{მემკვიდრეობის ყუთი | წინამორბედი=[[დავით დარახველიძე]] | ტიტული=[[საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო|საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრი]] | წლები= 2014-2018| შემდეგი=თანამდებობა გაუქმდა}}
{{დაასრულე ყუთი}}
{{საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრები}}
{{საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრები}}
{{საქართველოს სახალხო დამცველები}}
{{ირაკლი ღარიბაშვილის კაბინეტი}}
{{გიორგი კვირიკაშვილის კაბინეტი}}
{{მამუკა ბახტაძის კაბინეტი}}

{{DEFAULTSORT:სუბარი, სოზარ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1964]]
[[კატეგორია:საქართველოს ომბუდსმენები]]
[[კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრები]]
[[კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები]]
[[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]]
[[კატეგორია:თბილისის სასულიერო აკადემიის კურსდამთავრებულები]]
[[კატეგორია:სუბარები|სოზარ]]
[[კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები]]
[[კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები]]
[[კატეგორია:„ხალხის ძალის“ წევრები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>igyd00d4b533qi2divjxunb4ilfjg6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩუვაშური ენა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92256</id>
    <revision>
      <id>5392142</id>
      <parentid>4785774</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="1k6uoe9tug3xl72c74lk95hyngurib9" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ენა
| სახელი = ჩუვაშური 
| თვითდასახელება = чăваш чĕлхи
| რაოდენობა = მშობლიური ენა: 1,3  მლნ. 
| ქვეყნები = [[რუსეთი]]
| კლასიფიკაცია = [[ევრაზიული ენები]]:
:[[ალთაური ენები|ალთაური ოჯახი]]
::[[თურქული ენები|თურქული შტო]]
:::[[ბულგარული ენები|ბულგარული ჯგუფი]]
::::'''ჩუვაშური ენა'''
| დამწერლობა = [[სლავური დამწერლობა|სლავური]]
| სტატუსი = ოფიციალური ენა: [[ჩუვაშეთი]] 
| კოდები = [[ГОСТ 7.75–97]] = чув 795 &lt;br /&gt;[[ISO 639-1]] = cv&lt;br /&gt; [[ISO 639-2]] = chv&lt;br /&gt; [[ISO 639-3]] = chv 
}}
'''ჩუვაშური ენა''' — განეკუთვნება [[ალთაური ენები|ალთაურ ენათა]] ოჯახის თურქულ ენებს, ჩუვაშურ ენაზე ლაპარაკობს 1,3 მილიონი ადამიანი. აქვს ორი დიალექტი: ზემო - ''ვირიალი'' და ქვემო - ''ანატრი'', რომლებიც, თავის მხრივ, იყოფიან კილოკავებად. თანამედროვე ჩუვაშური ორთოგრაფიის საფუძველია ფონემური პრინციპი. დამწერლობა ეფუძნება რუსულ გრაფიკას ([[კირილიცა]]). ანბანში 37 ასოა (33 რუსული ანბანისა, 4 დიაკრიტიკული ნიშანი), პირველი ბეჭდური წიგნები შეიქმნა [[XVIII საუკუნე]]ში.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|168}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://ru.chuvash.org/e/d098d0b7d183d187d0b0d0b5d0bc20d18fd0b7d18bd0ba Изучаем чувашский язык]
* [http://samahsar.chuvash.org Чувашско-русский словарь]
* [http://forum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi Чувашский форум, на котором можно задать любые вопросы по чувашскому языку] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503165309/http://forum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi |date=2009-05-03 }}
* [http://www.peoples.org.ru/chuvash.html Языки народов России в Интернете — Чувашский язык]
* [http://www.krugosvet.ru/articles/80/1008077/1008077a1.htm Чувашский язык на Кругосвете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080622154118/http://www.krugosvet.ru/articles/80/1008077/1008077a1.htm |date=2008-06-22 }}
* [http://www.enc.cap.ru/ Чувашская энциклопедия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201201200/http://www.enc.cap.ru/ |date=2021-02-01 }}
* [http://ru.wiktionary.org/wiki/Категория:Чувашский_язык Чувашский язык в Викисловаре]


{{რუსეთი}}

[[კატეგორია:ჩუვაშური ენა]]
[[კატეგორია:რუსეთის ენები]]
[[კატეგორია:ჩუვაშეთი]]</text>
      <sha1>1k6uoe9tug3xl72c74lk95hyngurib9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გიორგი ნიკოლაძე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95233</id>
    <revision>
      <id>5391687</id>
      <parentid>4644261</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11338" sha1="c3idwdhs03obd6wkxs3g17l74czoi6v" xml:space="preserve">{{მმ*|ნიკოლაძე}}
{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''გიორგი ნიკოლოზის ძე ნიკოლაძე''' (დ. [[11 აგვისტო]], [[1888]], [[დიდი ჯიხაიში]], [[რუსეთის იმპერია]] — გ. [[5 თებერვალი]], [[1931]], [[თბილისი]]) — [[საქართველო|ქართველი]] [[მათემატიკა|მათემატიკოსი]], მეტალურგი, [[საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოება|საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების]] ერთ-ერთი დამაარსებელი, [[სპორტი|სპორტსმენი]] და [[სპორტი]]ს მოღვაწე.

==ბიოგრაფია==
დაიბადა ქართველი საზოგადო მოღვაწის, [[ნიკო ნიკოლაძე|ნიკო ნიკოლაძის]] ოჯახში. ადრეული წლებიდან დაკავებული იყო [[ტანვარჯიში]]თ. ტანვარჯიშში მეცადინეობა დაიწყო თბილისის პირველ გიმნაზიაში ჩეხი პედაგოგის [[ანტონ ლუკეში]]ს ხელმძღვანელობით. [[1908]] წელს წარმატებით გამოვიდა ტანმოვარჯიშეთა შეხვედრაზე [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]]. [[1912]] წელს [[პეტერბურგი]]ს გუნდ „სოკოლის“ შემადგენლობაში იყო და მონაწილეობა მიიღო მე-6 მსოფლიო შეკრებაზე [[პრაღა]]ში, 2000 მონაწილეს შორის დაიკავა მე-15 ადგილი მძლეოსნურ ტანვარჯიშში. გავრცელდა საფოსტო ბარათი, რომელზეც გიორგი ნიკოლაძე აღბეჭდილია პრაღაში ბადროს ტყორცნისას. [[1913]] წელს გამოვიდა რუსეთის პირველობაზე, ამავე წელს დააარსა სატანვარჯიშო საზოგადოება [[დონბასი|დონბასში]].

1913 წელს დაამთავრა [[პეტერბურგი]]ს ტექნოლოგიური ინსტიტუტი, 1913-1918 წლებში მუშაობდა [[მეტალურგია|მეტალურგიულ]] ქარხნებში ტულაში, დონეცკსა და ენაკიევოში. ურთიერთობა ჰქონდა გამოჩენილ მეტალურგებთან მ. კურაკოვსა და ი. ბარდინთან. მათთან ერთად მონაწილეობდა [[დონეცკი]]ს აუზის მეტალურგიული ქარხნების რეკონსტრუქციაში. [[1918]] წლიდან [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკა]]ში მიიწვიეს [[საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო|მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროში]] ინჟინერ–მეტალურგად. 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრის ამხანაგი (მოადგილე).

1918 წელს ნიკოლაძემ დააარსა საქართველოში პირველი სატანვარჯიშო საზოგადოება „შევარდენი“, რომლის პირველი და უკანასკნელი თავმჯდომარეც თვითონ იყო. 1923 წლის [[28 აგვისტო]]ს მოაწყო [[ალპინიზმი|ალპინისტური]] ასვლა [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერზე]], რომელშიც მონაწილეობდა 18 ალპინისტი, მათ შორის 5 ქალი, რამაც დასაბამი მისცა [[სსრკ|საბჭოთა]] ალპინიზმს. 1924 წელს დააარსა [[საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოება|საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების]] მთამსვლელობა-მგზავროსნობის განყოფილება, რომლის თავმჯდომარე თვითონ იყო. 

[[1927]] წელს ნიკოლაძემ შექმნა თეორია ალგებრული წირების ალგებრული სისტემების შესახებ. ეს თეორია შემდგომ საფუძვლად დაედო მის დისერტაციას, რომელიც მან დაიცვა [[სორბონა|სორბონაში]] [[1928]] წელს და მიიღო პროფესორის , ხოლო [[პარიზი|პარიზში]] ცალკე წიგნად გამოვიდა. პარიზში ცოლად შეირთო ემიგრანტ ვახტანგ ღამბაშიძის ქალიშვილი. ამავე წლიდან [[თსუ|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში]] კითხულობდა სავალდებულო კურსს „ანალიზურ [[გეომეტრია]]სა“ და „დიფერენციალურ გეომეტრიაში“. ამ დარგში შექმნა პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელოები. ავტორია ორიგინალური კონსტუქციის გამომთვლელი მანქანის პროექტისა, რამაც თავის დროზე დიდი მოწონება დაიმსახურა. 1929-1930 წლებში მისი ხელმძღვანელობით [[თბილისი|თბილისში]], დიდუბეში აშენდა ფეროშენადნობთა სადნობი საცდელი ღუმელი. აქ ჩატარებული ცდების შედეგები საფუძვლად დაედო [[ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა|ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის]] მუშაობას. 

მონაწილეობდა ტექნიკური და სპორტული ტერმინოლოგიის შედგენაში. მისი ხელმძღვანელობით გამოიცა პირველი ქართული სახელმძღვანელო ტანვარჯიშში. გარდაიცვალა ფილტვების ანთებით.&lt;ref&gt;{{cite book| | first=| last=[[ნიკიტა თალაკვაძე|თალაკვაძე, ნ.]]| series= | title=„მოქალაქე მღვდლის დღიურიდან“| publisher=ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი |location=თბილისი |year=2013| origyear=| isbn=978-99940-28-77-1| edition=|page=701-702|url=}}&lt;/ref&gt; დაკრძალულია [[დიდუბის პანთეონი|მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში]]. 1973 წელს დაარსდა მისი სახელობის პრემია ტექნიკის დარგში საუკეთესო მეცნიერული ნაშრომისთვის.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|7|431}}
*''ბაბუნაშვილი, ზ., ნოზაძე, თ.'' „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 290, თბ., 1994
*''ბოგოლიუბოვი ა. ნ.'' გიორგი ნიკოლაძე, თბილისი, 1978
*''ჭოღოშვილი გ.'' გიორგი ნიკოლოზის ძე ნიკოლაძე,  კრებული ქართველი მეცნიერები, გვ. 152-189 —  თბილისი, 1951

==რესურსები ინტერნეტში==
* {{Nplg ბიოგრაფია|00001486}}
* [http://nateba.websail.net/biographies/220-nikoladze-gi გიორგი ნიკოლაძე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200701094728/http://nateba.websail.net/biographies/220-nikoladze-gi |date=2020-07-01 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ნიკოლაძე, გიორგი}}
[[კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები]]
[[კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები]]
[[კატეგორია:ქართველი ტანმოვარჯიშეები]]
[[კატეგორია:დაბადებული  11 აგვისტო]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1888]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი  5 თებერვალი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1931]]
[[კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები]]</text>
      <sha1>c3idwdhs03obd6wkxs3g17l74czoi6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თეოსოფია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98459</id>
    <revision>
      <id>5392066</id>
      <parentid>4721995</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <origin>5392066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="auc43zw2vvqvfi5hqhplitsu2hdeyko" xml:space="preserve">[[ფაილი:Theosophicalseal.svg|მარჯვნივ|მინი|200პქ|[[თეოსოფიური საზოგადოება|თეოსოფიური საზოგადოების]] ლოგო.]]
[[ფაილი:Helena Petrovna Blavatsky.jpg|მინი|245x245პქ|[[ელენა ბლავატსკაია|ელენა ბლავაცკაია]]]]
'''თეოსოფია''' ({{lang-grc|θεοσοφία}}) — [[რელიგია|რელიგიური]] და [[ფილოსოფია|ფილოსოფიური]] მოძღვრება, რომლის მიზანია ადამიანის და მის გარემომცველ სამყაროში [[ღმერთი|ღვთის]] სულის ძიება. 

არის ორი მიმართულების თეოსოფია: ქრისტიანული და ზოგადრელიგიური. უფრო პოპულარულია მეორე, რომელსაც მოდერნისტულ, ანუ თანამედროვე თეოსოფიას უწოდებენ. წარმოიშვა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლოს. მისი ფუძემდებელი იყო რუსი მისტიკოსი [[ელენა ბლავატსკაია]].&lt;ref&gt;''Olav Hammer.'' Schism and Consolidation: The Case of the Theosophical Movement // Sacred Schisms: How Religions Divide / James R. Lewis. — Cambridge: Cambridge University Press, 2009. — С. 196–217.&lt;/ref&gt; თეოსოფია ერთი რომელიმე რელიგიით შემოფარგლული არ არის და მისი მიდევარი შესაძლოა ნებისმიერი კონფესიის წარმომადგენელი იყოს.

== ცნება ==
ტერმინი თეოსოფია ბერძნული სიტყვაა და ღვთის, ღვთაებვრივ სიბრძნეს ნიშნავს. ის ცნობილია [[II საუკუნე|II საუკუნიდან]], როდესაც იგი გამოიყენეს [[ნეოპლატონიზმი|ნეოპლატონებმა]]: [[ამონ საკასი|ამონ საკასმა]] და მისმა მოსწავლეებმა, [[ფილოსოფია|ფილოსოფიური]] სისტემის შემქმნელებმა, რომელთა მთავარი მიზანიც იყო ყველა რელიგიის ნდობის მოპოვება, უნივერსალური პრინციპის დამტკიცებით, რომელიც მარადიულ ჭეშმარიტებაზე იქნებოდა დაფუძნებული.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commonscat|Theosophy}}
*[http://www.theohistory.org/ თეოსოფიის ისტორია] 

[[კატეგორია:თეოსოფია|*]]
[[კატეგორია:ფილოსოფიური სკოლები და ტრადიციები]]
[[კატეგორია:ახალი რელიგიური მოძრაობები]]

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:თეოსოფია]]
[[კატეგორია:ახალი რელიგიური მოძრაობები]]</text>
      <sha1>auc43zw2vvqvfi5hqhplitsu2hdeyko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C Sharp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99474</id>
    <revision>
      <id>5392140</id>
      <parentid>4598123</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Too Classy for This World</username>
        <id>160985</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5392140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19644" sha1="kunqjvifxqxg7l62r038vru933cclua" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა
|სახელწოდება        =ინფოდაფა/ინფო
|სურათი = [[ფაილი:C Sharp Logo 2023.svg|200პქ]]
|სხეულის სტილი    = 
|წარწერა        = C Sharp (C#)
|წარწერის სტილი   = 
|ტიტრი      = 
|ტიტრის სტილი = 
|თავის სტილი  = background:#ccf;
|სახელის სტილი   = background:#ddf;
|მონაცემის სტილი    = 
|თავი1 = პარადიგმა
|სახელი1  = 
|მონაცემი1   =  
|თავი2 = 
|სახელი2  = მულტი-პარადიგმა:
|მონაცემი2   =  ფუნქციური, ბრძანებითი, [[ობიექტზე ორიენტირებული პროგრამირება|ობიექტებზე-ორიენტირებული]]

|თავი3 = კონსტრუქტორი
|სახელი3  = 
|მონაცემი3   =  
|თავი4 = 
|სახელი4  = 
|მონაცემი4   =  Microsoft

|თავი5 = უკანასკნელი გამოშვების ვერსია 
|სახელი5  = 
|მონაცემი5   =  
|თავი6 = 
|სახელი6  = 
|მონაცემი6   =  3.0

|თავი7 = დიალექტები 
|სახელი7  = 
|მონაცემი7   =  
|თავი8 = 
|სახელი8  = 
|მონაცემი8   =  Cω, Spec#, Polyphonic C#

|თავი9 = ოპერატიული სისტემა
|სახელი9  = 
|მონაცემი9   =  
|თავი10 = 
|სახელი10  = 
|მონაცემი10   =  მულტი-პლათფორმა (Unix-ის ტიპის სისტემებზე მუშაობს mono პაკეტის დაყენებისას)

|ქვედა სტილი = background:#ddf;
|ქვედა ტექსტი = 
}}
'''C Sharp''', '''C#''' (სი შარპი) — [[ობიექტურად ორიენტირებული პროგრამირება|ობიექტურად ორიენტირებული]], ბრძანებითი, ფუნქციური [[პროგრამირების ენა]] დამზადებული Microsoft .NET პლათფორმისთვის. პირველი ვერსია გამოშვებული იყო 2001 წელს ანდერს ჰელსბერგის ზედამხედველობით. მისი სინტაქსი ჰგავს [[ჯავა|ჯავის]] სინტაქს და დაფუძნებულია [[C++]]'ის სინტატიკურ კონსტრუქციაზე. ცვლადების მკაცრი ტიპიზაცია გამო ის წარმოადგენს უსაფრთხო ტიპურ ენას და შეცდომების დადგენას აწარმოებს [[კომპილატორი|კომპილაციის]] დროს. 

== ენის თვისებები ==
'''კლასები''' - C#-ში დაწერილი პროგრამები შედგებიან კლასებისგან. კლასის გარეთ მოთავსებული კოდი არალეგიტუმურად ითვლება. ყველა კლასს შეუძლია ჰქონდეს კონსტრუკტორები და დესტრუქტორები. როგორც ჯავაში ასევე ამ ენაში ყველა კლასი Object კლასის წარმოებაა. 
ქვევით არის მოყვანილი C#-ს კლასის მაგალითი

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
    class Class1
    {
        public string Saxeli = &quot;Shota&quot;;
        public string Gvari = &quot;Rustaveli&quot;;
        public string SaxeliDaGvari()
        {
            return Saxeli + Gvari;
        }
    }
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

კლასებს გააჩნიათ დახასიათებები და სფეროები. სფეროები წარმოადგენენ კლასში გამოხატულ ცვლადებს. წინა კლასის მაგალითში სფეროებია Saxeli და Gvari. ამ სფეროების წასაკითხად საკმარისია კლასისგან შექმნილი ობიექტის სახელს დავუმატოთ წერტილი და სფეროს სახელი.
ChemiKlasi.Saxeli. ამ შემთხვევაში ChemiKlasi არის Class1-ისგან წარმოშვებული ობიექტი, ასე რომ უნდა იყოს შექმნილი Saxeli სფერის წაკითხვამდე. თვისებები ჰგვანან სფეროებს მაგრამ იმითი გამოირჩევიან რომ უბრალოდ სფეროს წაკითხვის გარდა შეიძლება მათზე რამე დავალების დაკისრება.  მაგალითად შეგვიძლია დავწეროთ პროგრამის ისეთი ინსტრუქცია რომელიც Saxeli-ს წაკითხვის დროს მონაცემთა ბაზიდან გამოყავს მისი მნიშვნელობა.
კლასისგან ახალი ობიექტის შესაქმნელად იყენება სიტყვა new. მაგის გარეშე შეუძლებელია მისი ფუნქცუების ან სფეროების გამოყენება (სტატიკური თვისებების მქონე ფუნქციების ან სფეროების გარდა).  

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
     Class1 ChemiKlasi = new ChemiKlasi();
     Console.WriteLine(ChemiKlasi.Saxeli);
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

კლასების დაჯგუფებისათვის გამოყენება namespace (სახელსივრცე). Namespace-ის მეშვეობის შესაძლებელია კლასების ორგანიზება ლოგიკურ ჯგუფებად.

'''მონაცემთა ტიპები''' - არსებობს ორი ტიპის მონაცემი, მნიშვნელობის ტიპი და მითითების ტიპი. არსებობს აგრეთვე გარდაქმნის შეუცნობელი და დაწვრილებითი სისტემა. შეუცნობელი გარდაქმნის მაგალითია როდესაც int ტიპის ცვლადი გადაგვყავს long int ტიპში. ამ შემთხვევაში არ ვკარგავთ არანაირ ინფორმაციას რადგან long int-ის რიცხვების კრებული შეიცავს int ტიპის რიცხვების კრებულს. დაწვრილებითი გარდაქმნის შემთხვევაში შეიძლება დავკარგოთ ინფორმაცია. მაგალითად long int ცვლადმა int-ად გარდაქმნის პროცესში შესაძლებელია დაკარგოს თავისი ზუსტი მნიშვნელობის ნაწილი.

არსებობენ ერთ და მრავალ სივრციანი მწკრივები. მრავალსივრციანი მწკრივი შეიძლება იყოს მართკუთხა რომელშიც თითოეულ მწკრივს ერთი და იგივე ზომა აქვს ან დაკბილული სადაც მწკრივებს სხვადასხვა ზომა გააჩნიათ.

'''ფუნქციები''' - C#-ში ისევე როგორც მრავალ სხვა პროგრამირების ენებში არსებობს ფუნქციების მცნება. ფუნქცია არის კოდის გარკვეული ნაწილი რომელსაც გააჩნია სახელი,
ტიპი და პარამეტრი ან პარამეტრების სია. ფუნქციის გამოძახება შეიძლება პროგრამის ნებისმიერ მონაკვეთში, რასაც შეიძლება მოყვეს ფუნქციის მიერ დაბრუნებული შედეგის
მიღება ან უბრალოდ ნებისმიერი ოპერაციის ასრულება. ფუნქციის მიერ დაბრუნებული შედეგის ტიპი ფუნქციის ტიპი უნდა იყვეს, თუ ფუნქცია არანაირ შედეგს არ აბრუნებს მაშინ მისი ტიპი ცარიელია რაც სიტყვა void-ით აღინიშნება. ზევით მოყვანილ მაგალითში გვაქვს ფუნქცია რომლის სახელია SaxeliDaGvari, ტიპია string და პარამეტრების სია ცარიელია. სიტყვით return ფუნქცია აბრუნებს string ტიპის შედეგს რაც იმას ნიშნავს რომ მის გამოძახების ადგილში ცვლადი ან გამოსახულება string-ის ტიპის უნდა იყვეს.

პროგრამის გაშვების პირველი ანუ მთავარი ფუნქცია არის Main. მისი ტიპი ცარიელია და აქვს სტატიკური თვისება. 

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
     static void Main(string[] args)
     {
          ...................
     }
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

სტატიკური თვისება შეიძლება ჰქონდეს როგორც ფუნქციებს ასევე სფეროებს და იყენება ობიექტად არაწარმოებული კლასების ფუნქციების ან ცვლადების გამოყენებისას. მაგალითად Class1-ში რომ გვქონოდა სტატიკური სფერო Misamarti

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
    static string Misamarti = &quot;Tbilisi, Georgia XXXXX&quot;;
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

მის წასაკითხად არ დაგვჭირდებოდა ამ კლასის ობიექტის შექმნა. უბრალოდ საკმარისია კლასის სახელს ანუ Class1-ს დავუმატოთ წერტილი და სფეროს სახელი Class1.Misamarti.

== თვისებები ==
თვისებები C#-ში წარმოადგენენ visual basic-ისგან გადმოღებულ იდეას. ეს იდეა Java-სა და C++-ში არ არის გამოყენებული. თვისება არის ფუნცია ან ფუნქციების წყვილი რომელიც კოდის თვალსაზრისით წააგავს კლასის წევრს (სფერო, field). მაგალითად კლას მართკუთხედს შეიძლება ჰქონდეს თვისება სიგრძე და სიგანე.

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
    Martkutxedi chemiMartkutxedi = new Martkutxedi();
    chemiMartkutxedi.sigrdze = 20;
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

პირველი დანახვისას შეიძლება მოგვეჩვენოს რომ მართკუთხედის sigrdze არის ამ კლასის ობიექტის სფერო, მაგრამ სინამდვილეში ამ გამოსახულებით სრულდება
გარკვეული ბრძანება. 
იმისათვის რომ გამოვხატოთ თვისება უნდა გამოვიყენოთ ქვემოთ მოყვანილი მაგალითის სინტაქსი:

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
      public int Sigrdze
       {
         get
         {
          return sigrdze;
         }
         set 
         {
           // ნებისმიერი კოდი სიგრძე თვისების დასაყენებლად
         }
       }
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

get თანამონაწილეს არ გააჩნია არანაირი პარამეტრი და აბრუნებს იგივე ტიპს როგორიც არის თვითონ თვისება. set თანამონაწილეში ის ერთი პარამეტრი რომელსაც კომპილატორი მოელოდება არის ამ თვისების მნიშვნელობა.

== ანონიმური ტიპები ==
C# 2008 მოყოლებული შესაძლებელია ცვლადის გამოხატვა და კომპილატორისათვის მისი ტიპის დადგენის დავალება. ამ ახალი თვისების გამოსაყენებლად იყენება var სიტყვა.
მაგალითად 

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
      var x = 10;
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

ამ გამოსახულების გაანალიზებისას კომპილატორი თავისით დაადგენს x ცვლადის ტიპს. ცვლადის ტიპი დგინდება მისსადმი მინიჭებული მნიშვნელობის ტიპისაგან. ჩვენს შემთხვევაში ზემოთ მოყვანილი გამოსახულება 

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
      int x = 10;
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

ის ტოლფასია.
var სიტყვის new სიტყვასთან გამოყენებისას შეგვიძლია შევქმნათ ანონიმური ტიპები. ეს ტიპები წარმოადგენენ უსახელო object კლასიდან წარმოებულ კლასებს.
მაგალითად

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
      var adamiani = new { Saxeli = &quot;Shota&quot;, Gvari = &quot;Rustaveli&quot;};
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

გამოსახულება ქმნის ობიექტს Saxeli-ს და Gvari-ს თვისებებით.
თუ ჩვენ შევქმნით სხვა ობიექტს როგორიცაა

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
      var pexburteli = new { Saxeli = &quot;Shota&quot; Gvari = &quot;Arveladze&quot;};
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

adamiani-ს და pexburteli-ს ტიპი ერთი და იგივე ტიპს გამოხატავს. ამ შემთხვევაში ლეგიტიმურია შემდეგი გამოსახულება:

&lt;div style=&quot;border:1px dashed #2fab6f;padding:1em;margin:1em 0;&quot;&gt;
&lt;source lang=&quot;csharp&quot;&gt;
      adamiani = pexburteli;
&lt;/source&gt;
&lt;/div&gt;

ამ ობიექტების ტიპის სახელი არ არის ცნობილი. კომპილატორი თავისით იგონებს ტიპის სახელს და მხოლოდ მას შეუძლია მისი გამოყენება.


== მითითებები ==

* &lt;cite id=&quot;Archer&quot;&gt;{{cite book | title=Inside C#| last=Archer| first=Tom| date=2001| publisher=Microsoft Press| isbn=0-7356-1288-9}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;C# Pocket Reference &quot;&gt;{{cite book | title=C# Language Pocket Reference| coauthors=Peter Drayton, Ben Albahari, Ted Neward| date=2002| publisher=O' Reilly| isbn=0-596-00429-X}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Petzold&quot;&gt;{{cite book | title=Programming Microsoft Windows with C#| url=https://archive.org/details/isbn_9780735613706| last=Petzold| first=Charles| date=2002| publisher=Microsoft Press| isbn=0-7356-1370-2}}&lt;/cite&gt;

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://msdn2.microsoft.com/en-us/vcsharp/aa336809.aspx C# Language (MSDN)]
* [http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/67ef8sbd.aspx C# Programming Guide (MSDN)]
* [http://msdn2.microsoft.com/en-us/vcsharp/aa336809.aspx C# Specification (MSDN)]
* [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c042926_ISO_IEC_23270_2006(E).zip ISO C# Language Specification].
* [http://msdn.microsoft.com/en-us/vcsharp/default.aspx Microsoft Visual C# .NET]

{{პროგრამირების_ენები}}

[[კატეგორია:პროგრამირების ენები]]
[[კატეგორია:კლასზე დაფუძნებული დაპროგრამების ენები]]</text>
      <sha1>kunqjvifxqxg7l62r038vru933cclua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ფოტოელემენტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102870</id>
    <revision>
      <id>5391912</id>
      <parentid>4559587</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="1o1e8jkss1k84lkfx5cfl75foikhvdg" xml:space="preserve">[[ფაილი:Photocell.gif|thumb|ფოტოელემენტი‎]]
[[ფაილი:Solar Panel.jpg|thumb|მზის ფოტოელემენტები]]
'''ფოტოელემენტი''' — ელექტრონული ხელსაწყო, რომელშიც მასზე დაცემული ოპტიკური გამოსხივების ენერგიის შთანთქმისას გენერირდება ემძ (ფოტოემძ) ან [[ელექტრული დენი]] (ფოტოდენი). ფოტოელემენტის მოქმედება ემყარება ფოტოელექტრონულ ემისიას ან შინაგან [[ფოტოეფექტი|ფოტოეფექტს]]. ფოტოელემენტი რომლის მოქმედება ემყარება ფოტოელემენტის ემისიას, წარმოადგენს ორ ელექტროდიან ელექტროვაკუუმურ ხელსაწყოს. მისი ფოტოკათოდი და ანოდი (ელექტრონების კოლექტორი)მოთავსებულია [[ვაკუუმი]]ამ ანდა [[აირი|აირსავსე]] მინის ან [[კვარცი]]ს კოლბაში. ფოტოკათოდზე დაცემული სინათლის ნაკადი იწვევს კათოდის ზედაპირიდან ელექტრონების ემისიას, ფოტოელემენტის წრედის ჩართვისას მასში [[სინათლე|სინათლის]] ნაკადის პროპორციული ფოტოდენი მიედინება. არსავსე ფოტოელემენტში აირის [[იონიზაცია|იონიზაციის]] შედეგად და აირში ზვავური ელექტრონული განმუხტვის წარმოქმნის გამო ფოტოდენი ძლიერდება. ფოტოელემენტი რომლის მოქმედება შინაგან ფოტოეფექტს ემყარება არის [[ნახევრად გამტარები|ნახევრად გამტარული]] ხელსაწყო, აქვს ჰომოგენური ელექტრულ–ხვრელური გადასასვლელი (p-n გადასასვლელი), ნახევრადგამტარიანი ჰეტერო გადასასვლელი ან ლითონ–ნახევრად გამტარის კონტაქტი. ასეთ ფოტოელემენტში ოპტიკური გამოსხივების შთანთქმისას იზრდება მუხტის მატარებლის – ელექტროობისა და ხვრელების რაოდენობა, გადასასვლელის ელექტრონული ველი მოქმედების შედეგად ხდება მათი სივრცული განცალკევება და წარმოიქმნება ფოტოემძ, წრედის ჩართვისას მასში ელექტრული დენი მიედინება.

ფოტოელემენტის მასალად იყენებენ: Se, gaAs, CdS, Ge, Si, და სხვა. ფოტოელემენტს ფართოდ იყენებენ [[ავტომარიკა]]სა და [[ტელემექანიკა]]ში, [[ფოტომეტრია]]ში, გაზომვის ტექნიკაში, [[მეტროლოგია]]ში, [[კინო]] და [[ფოტო]] ტექნიკაში, ფაქსიმილურ კავშირგაბმულობაში, აგრეთვე გამოსახულების ან სინათლის მიმღებად და სხვ. ნახევრად გამტარიან ფოტოელემენტს ხმარობენ [[მზე|მზის]] გამოსხივების [[ენერგია|ენერგიის]] უშუალო გარდაქმნისათვის ელექტრულ ენერგიად (მაგ., მზის ბატარეებში, ფოტოელექტრულ გენერატორებში).

==ლიტერატურა==
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552507/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1951_N12.pdf ტიმოფეევი პ., ფოტოელემენტები, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N12, თბ., 1951, გვ. 13-19]

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commons category|Photovoltaics}}
* [http://science.howstuffworks.com/solar-cell.htm Howstuffworks.com: როგორ მუშაობს ფოტოელემენტი]
* [http://www.madehow.com/Volume-1/Solar-Cell.html ფოტოელემენტის წარმოების ტექნოლოგიები]
* [http://www.soton.ac.uk/~solar მზის ენერგიის ლაბორატორია], [[საუტჰემპტონის უნივერსიტეტი]]
* [http://science.nasa.gov/headlines/y2002/solarcells.htm ფოტოელემენტზე NASA-ს ინფორმაცია ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927164259/http://science.nasa.gov/headlines/y2002/solarcells.htm |date=2009-09-27 }}
* [http://www.renewables-info.com/interesting_energy_articles/highly_efficient_solar_cells_-possible_or_not.html არის თუ არა შესაძლებელი მაღალეფექტიანი მზის  ბატარეა?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808052715/http://www.renewables-info.com/interesting_energy_articles/highly_efficient_solar_cells_-possible_or_not.html |date=2011-08-08 }}
* [http://www.understandingnano.com/solarcells.html ნანოტექნოლოგიაზე დაფუძნებული მზის ბატარეების გაუმჯობესება]

[[კატეგორია:ფოტოელემენტები|*]]</text>
      <sha1>1o1e8jkss1k84lkfx5cfl75foikhvdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391913</id>
      <parentid>5391912</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="8uylunxv2wago1ytcq5i0pc930zqsi7" xml:space="preserve">[[ფაილი:Photocell.gif|thumb|ფოტოელემენტი‎]]
[[ფაილი:Solar Panel.jpg|thumb|მზის ფოტოელემენტები]]
'''ფოტოელემენტი''' — ელექტრონული ხელსაწყო, რომელშიც მასზე დაცემული ოპტიკური გამოსხივების ენერგიის შთანთქმისას გენერირდება ემძ (ფოტოემძ) ან [[ელექტრული დენი]] (ფოტოდენი). ფოტოელემენტის მოქმედება ემყარება ფოტოელექტრონულ ემისიას ან შინაგან [[ფოტოეფექტი|ფოტოეფექტს]]. ფოტოელემენტი რომლის მოქმედება ემყარება ფოტოელემენტის ემისიას, წარმოადგენს ორ ელექტროდიან ელექტროვაკუუმურ ხელსაწყოს. მისი ფოტოკათოდი და ანოდი (ელექტრონების კოლექტორი)მოთავსებულია [[ვაკუუმი]]ამ ანდა [[აირი|აირსავსე]] მინის ან [[კვარცი]]ს კოლბაში. ფოტოკათოდზე დაცემული სინათლის ნაკადი იწვევს კათოდის ზედაპირიდან ელექტრონების ემისიას, ფოტოელემენტის წრედის ჩართვისას მასში [[სინათლე|სინათლის]] ნაკადის პროპორციული ფოტოდენი მიედინება. არსავსე ფოტოელემენტში აირის [[იონიზაცია|იონიზაციის]] შედეგად და აირში ზვავური ელექტრონული განმუხტვის წარმოქმნის გამო ფოტოდენი ძლიერდება. ფოტოელემენტი რომლის მოქმედება შინაგან ფოტოეფექტს ემყარება არის [[ნახევრად გამტარები|ნახევრად გამტარული]] ხელსაწყო, აქვს ჰომოგენური ელექტრულ–ხვრელური გადასასვლელი (p-n გადასასვლელი), ნახევრადგამტარიანი ჰეტერო გადასასვლელი ან ლითონ–ნახევრად გამტარის კონტაქტი. ასეთ ფოტოელემენტში ოპტიკური გამოსხივების შთანთქმისას იზრდება მუხტის მატარებლის – ელექტროობისა და ხვრელების რაოდენობა, გადასასვლელის ელექტრონული ველი მოქმედების შედეგად ხდება მათი სივრცული განცალკევება და წარმოიქმნება ფოტოემძ, წრედის ჩართვისას მასში ელექტრული დენი მიედინება.

ფოტოელემენტის მასალად იყენებენ: Se, gaAs, CdS, Ge, Si, და სხვა. ფოტოელემენტს ფართოდ იყენებენ [[ავტომარიკა]]სა და [[ტელემექანიკა]]ში, [[ფოტომეტრია]]ში, გაზომვის ტექნიკაში, [[მეტროლოგია]]ში, [[კინო]] და [[ფოტო ტექნიკა]]ში, ფაქსიმილურ კავშირგაბმულობაში, აგრეთვე გამოსახულების ან სინათლის მიმღებად და სხვ. ნახევრად გამტარიან ფოტოელემენტს ხმარობენ [[მზე|მზის]] გამოსხივების [[ენერგია|ენერგიის]] უშუალო გარდაქმნისათვის ელექტრულ ენერგიად (მაგ., მზის ბატარეებში, ფოტოელექტრულ გენერატორებში).

==ლიტერატურა==
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552507/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1951_N12.pdf ტიმოფეევი პ., ფოტოელემენტები, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N12, თბ., 1951, გვ. 13-19]

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commons category|Photovoltaics}}
* [http://science.howstuffworks.com/solar-cell.htm Howstuffworks.com: როგორ მუშაობს ფოტოელემენტი]
* [http://www.madehow.com/Volume-1/Solar-Cell.html ფოტოელემენტის წარმოების ტექნოლოგიები]
* [http://www.soton.ac.uk/~solar მზის ენერგიის ლაბორატორია], [[საუტჰემპტონის უნივერსიტეტი]]
* [http://science.nasa.gov/headlines/y2002/solarcells.htm ფოტოელემენტზე NASA-ს ინფორმაცია ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927164259/http://science.nasa.gov/headlines/y2002/solarcells.htm |date=2009-09-27 }}
* [http://www.renewables-info.com/interesting_energy_articles/highly_efficient_solar_cells_-possible_or_not.html არის თუ არა შესაძლებელი მაღალეფექტიანი მზის  ბატარეა?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808052715/http://www.renewables-info.com/interesting_energy_articles/highly_efficient_solar_cells_-possible_or_not.html |date=2011-08-08 }}
* [http://www.understandingnano.com/solarcells.html ნანოტექნოლოგიაზე დაფუძნებული მზის ბატარეების გაუმჯობესება]

[[კატეგორია:ფოტოელემენტები|*]]</text>
      <sha1>8uylunxv2wago1ytcq5i0pc930zqsi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შევარდენი-1906 თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113114</id>
    <revision>
      <id>5391895</id>
      <parentid>4768444</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33240" sha1="0iwpzj5pqhv6bydy79gajhlueok4fb5" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი
|სახელი = შევარდენი-1906 თბილისი
|ლოგო = [[ფაილი:FC Shevardeni 1906 Logo.png|200პქ]]
|წარწერა = 
|სრული სახელი = 
|მეტსახელი = 
|მოკლე სახელი = 
|დაარსდა = {{დაიწყე თარიღი და ასაკი|1906}} 
|დაიხურა = 
|სტადიონი = დავით პეტრიაშვილის სტადიონი, [[თბილისი]]
|ტევადობა = 
|პრეზიდენტი = 
|მწვრთნელი = 
|კაპიტანი = 
|ლიგა = [[ეროვნული ლიგა 2]]
|სეზონი = 2022
|ადგილი = გათამაშებიდან მოიხსნა&lt;ref name=&quot;გადაწყვეტილება&quot; /&gt; 
|საიტი = 
|მიმდინარე =
| pattern_la1 = _santos1415a
| pattern_b1 = _santos1415a
| pattern_ra1 = _santos1415a
| leftarm1 = 
| body1 = 
| rightarm1 = 
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = _greece16a
| pattern_b2 = _greece16a
| pattern_ra2 = _greece16a
| leftarm2 = 
| body2 = 
| rightarm2 = 
| shorts2 = 
| socks2 = ffffff
}}
'''შევარდენი-1906''' — [[საქართველო|ქართული]] [[ფეხბურთი|საფეხბურთო]] კლუბი [[თბილისი]]დან. 1986 წლის საქართველოს სსრ ჩემპიონი და სუპერთასის მფლობელი, [[უმაღლესი ლიგა 1992—1993|1992–93]] წლების ვიცე-ჩემპიონი. [[უმაღლესი ლიგა 1990|პირველი დამოუკიდებელი ეროვნული ჩემპიონატის]] მონაწილე. ერთ-ერთი უძველესი [[ფეხბურთი|საფეხბურთო]] კლუბი [[საქართველო]]ში.&lt;ref group=&quot;კომ.&quot;&gt;თამაშობდა [[ეროვნული ლიგა|უმაღლეს ლიგაში]] 1996 წლამდე, შემდეგ შეუერთდა [[ეროვნული ლიგა 2|პირველი ლიგის]] თბილისის უნივერსიტეტს, რომელმაც შემდეგ სახელი გადაირქვა ― [[თსუ თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თსუ თბილისი]].&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
კლუბის ჩამოყალიბებაში უდიდესი წვლილი და დამსახურება მიუძღვის ჩეხ საზოგადო მოღვაწესა და პედაგოგს იაროსლავ სვატოშს (Jaroslav Svatoš). [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლოს [[პრაღა|პრაღის]] სპორტსაზოგადოება „სოკოლიდან“ საქართველოში დაპატიჟა ტანვარჯიშის მწვრთნელები, რომლებმაც ჩამოაყალიბეს სპორტული სექცია „სოკოლი“, 1906 წლიდან — „შევარდენი“. სპორტსაზოგადოებას ხელმძღვანელობდნენ ა. ლუკეში, ი. ნოვაკი, გ. ეგნატაშვილი.

კლუბი „შევარდენი“ ტფილისი ჩამოყალიბდა 1906 წელს. 1911 წლის 23 ოქტომბერს შევარდნელებმა გამართეს თამაში სხვადასხვა სპორტული წრეებისგან გაერთიანებულ ნაკრებ გუნდთან და იმარჯვეს 1–0. 1986 წლამდე მონაწილეობდა ადგილობრივ შეჯიბრებებში. 

== 1980-იანები ==
1987 წელს გუნდმა მონაწილეობა მიიღო სსრ კავშირის პირველობაზე, მეორე ლიგის IX ზონაში, სადაც 30 ჩატარებული თამაშიდან 14 მოიგო, 12 დათმო, 4 ფრედ დაამთავრა და 32 ქულით მეოთხე ადგილი დაიკავა.&lt;ref&gt;[https://footballfacts.ru/tournament/4234-chempionatsssr1987 Чемпионат СССР 1987. Вторая лига. 9-я зона]&lt;/ref&gt;

1988 წელს იმავე პირველობაზე ჩატარებული 30 თამაშიდან 8 მოიგო, 18 დათმო, 4 ფრედ დაამთავრა და 20 ქულით 16 გუნდში მე-14 ადგილზე გავიდა.&lt;ref&gt;[https://footballfacts.ru/tournament/4235-chempionatsssr1988 Чемпионат СССР 1988. Вторая лига. 9-я зона]&lt;/ref&gt;

1989 წელს იმავე პირველობაზე და იმავე ზონაში ჩატარებული 42 თამაშიდან 11 მოიგო, 25 დათმო, 6 ფრედ დაამთავრა და 28 ქულით გათამაშების მონაწილე 22 გუნდს შორის მე-20 ადგილზე დაასრულა ასპარეზობა.&lt;ref&gt;[https://footballfacts.ru/tournament/4236-chempionatsssr1989 Чемпионат СССР 1989. Вторая лига. 9-я зона]&lt;/ref&gt;

საქართველოს 1986 წლის ჩემპიონატში გამარჯვებული გუნდის, თბილისის „შევარდენის“ (სპი) შემადგენლობაში იყვნენ: ი. ბერაძე, მ. კორსავა, ბ, ჩადუნელი, გ. ბანცური, გ. მენთეშაშვილი, გ. ქობელაშვილი თ. დეკანოსიძე, გ. ჯოჯუა, მ. შალამბერიძე, დ. ქადაგიძე, გ. ჯიშკარიანი, კ. კოპალეიშვილი, ზ. ბაკურაძე, გ. ჯაკობია, [[კახაბერ გოგიჩაიშვილი|კ. გოგიჩაიშვილი]], გ. მესხაძე, გ. ლოგუა, დ. უგრელიძე, თ. ყოლბაია, გ. ხატიაშვილი, გუნდის უფროსი მწვრთნელი — მ. ხურცილავა, გუნდის უფროსი — ნ. ბუსკაძე.{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1987|გვ=108–110.}}

===საქართველოს სუპერთასი 1986===
[[ფაილი:Newspaper Lelo № 243 (9404). 1986, December 21.jpg|thumb|right|200პქ|&lt;center&gt;გაზ. „ლელო“, 21.12.1986&lt;/center&gt;]]
1986 წლის 21 დეკემბერს თბილისის გ. დიმიტროვის სახელობის საავიაციო ქარხნის სტადიონზე გაიმართა საქართველოს სუპერთასის მატჩი ფეხბურთში. ერთმანეთს შეხვდნენ რესპუბლიკის ჩემპიონი „შევარდენი“-სპი (თბილისი) და თასის მფლობელი „მადნეული“ (ბოლნისი). სპორტული პრესის შეფასებით ეს იყო სეზონის ფინიშის მეტად საინტერესო თამაში, სადაც გამარჯვებულებმაც და დამარცხებულებმაც დიდი მონდომება, ბრძოლისუნარიანობა გამოავლინეს და, თუმცა, გამარჯვება თბილისელებს დარჩათ, ბოლნისელი ფეხბურთელებიც ღირსეულად გამოიყურებოდნენ. 

თამაშის დასაწყისი „მადნეულის“ უპირატესობით მიმდინარეობდა, მაგრამ მე-18 წუთზე „შევარდენი“-სპი-მ სწრაფი კონტრიერიში განახორციელა, რაც მენთეშაშვილის ზუსტი დარტყმით დამთავრდა. ათიოდე წუთის შემდეგ ასეთივე კონტრშეტევის დროს მასპინძლები ჯოჯუამ დააწინაურა — 2–0. ბრძოლის სიმწვავე შესვენების შემდეგაც არ დამცხრალა, ქობელაშვილმა ანგარიში 3–0-მდე გაზარდა, მაგრამ მატჩის ბოლო წუთებზე თბილისელთა კარში [[პენალტი (ფეხბურთი)|11-მეტრიანი]] დაინიშნა, რომელიც ბოლნისელთა მეკარე კუდუხოვმა ზუსტად გამოიყენა. 

საქართველოს 1986 წლის სუპერთასი ჩემპიონის გამარჯვებით — 3–1 დამთავრდა, საპატიო ჯილდო თბილისის „შევარდენი“-სპი-მ (გუნდის მწვრთნელი სპორტის დამსახურებული ოსტატი მ. ხურცილავა) ჩაიბარა.&lt;ref name=&quot;Lelo_1986_N243&quot;&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/234020/1/Lelo_1986_N243%20%28.pdf სუპერთასი გათამაშდა] // [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]], 21.12.1986, № 243 (9404), გვ. 1.&lt;/ref&gt;

=== შემადგენლობა 1989  ===
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მწვრთნელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;| [[ალექსანდრე კოტრიკაძე]] (მთ. მწვრთნელი),  ელგუჯა გიორგის ძე ხუციშვილი (მწვრთნელი), უშანგ ისიდორეს ძე შევარდნაძე (გუნდის უფროსი).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მეკარე&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|გიორგი მეცხვარიშვილი (1965).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მცველები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|სულხან ახალბედაშვილი (1964), გოჩა ბოხუა (1967), გიორგი მღვდელაძე (1967), თამაზ სამხარაძე (1967), ფირუზ ხარებაშვილი (1972), გიორგი ელიაშვილი (1962).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;ნახევარმცველები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|კობა ამბიძე (1967), გოჩა გველესიანი (1968), დემურ გიორგობიანი (1968), ნორმენ ტარტარაშვილი (1965).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;თავდამსხმელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|ბახვა ამბიძე (1963), კობა ამირეჯიბი (1972), კარენ კირაკოსოვი (1973), გიორგი ჭინჭარაული (1967).{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1989|გვ=75.}}
|}

== 1990-იანები ==
1990 წელს კლუბმა შეიცვალა სახელი და მას ოფიციალურად ეწოდა „შევარდენი 1906“. ამავე წელს გუნდმა იასპარეზა [[უმაღლესი ლიგა 1990|საქართველოს პირველ ჩემპიონატზე]].
=== შემადგენლობა 1990  === 
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მწვრთნელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;| გ. ხუციშვილი (მთ. მწვრთნელი).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მეკარეები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|ჯუმბერ გვაზავა (29.01.1972), ვეფხია გვენცაძე (19.02.1963), გუბაზ დოლიძე (11.06.1969). 
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მცველები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|გიორგი ძნელაძე (30.08.1968), კახაბერ კოპალეიშვილი (30.03.1966), მურმან მურმანიშვილი (28.02.1972), დავით ობოლაძე (1972), თამაზ სამხარაძე (27.08.1967), ბაგრატ ჩადუნელი (19.10.1966), თეიმურაზ შალამბერიძე (08.12.1969).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;ნახევარმცველები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|გოჩა ჯოხაძე (15.12.1959), [[მერაბ ჟორდანია]] (30.09.1960), [[ნუკრი კაკილაშვილი]] (28.05.1960), ლევან ყიფიანი (06.09.1971), ემზარ ყულიაშვილი (01.01.1968), ნორმენ ტარტარაშვილი (26.12.1965), გიორგი ელიაშვილი (29.07.1962).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;თავდამსხმელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|გია ქობელაშვილი (02.06.1963), ვაჟა ჟვანია (05.11.1960), დიმიტრი ზეიკიძე (02.01.1971), მამუკა მინაშვილი (03.04.1971), ზაზა სხირტლაძე (1970), პაატა ჩხეიძე (1969).&lt;ref&gt;[https://footballfacts.ru/clubsezon/16871-shevardeni1906tbilisi Состав команды «Шевардени-1906» Тбилиси в сезоне 1990.]&lt;/ref&gt;
|}

=== შემადგენლობა 1993 ===
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მწვრთნელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;| [[მურთაზ ხურცილავა]] (მთ. მწვრთნელი).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke | &lt;center&gt;გუნდის მოთამაშეები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|[[გრიგოლ ჭანტურია]], რევაზ ნაჭყეპია, გელა კვიტატიანი, ანზორ შურღაია, კოტე მელქაძე, გია ჯიშკარიანი, მამია ჯიქია, გიორგი ელიაშვილი, გიორგი ნადირაძე, ზაალ ქოჩლაძე, ზაზა ბაკურაძე, კახი გოგიჩაიშვილი, მამუკა ფანცულაია, [[ზაზა ჯანაშია]].
|}

=== შემადგენლობა 1994 ===
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მწვრთნელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;| [[მურთაზ ხურცილავა]] (მთ. მწვრთნელი).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke | &lt;center&gt;გუნდის მოთამაშეები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|[[გრიგოლ ჭანტურია]], გიორგი ელიაშვილი, გელა კვიტატიანი, კოტე მელქაძე, გია ჯიშკარიანი, გიორგი ნადირაძე, ნორმენ ტარტარაშვილი, შერმადინ დანელია, რომეო გოგიტაძე, კახი გოგიჩაიშვილი, მამია ჯიქია, ლაშა ბუკია, [[ზაზა ჯანაშია]].&lt;ref name=&quot;Sarbieli_1994_N26&quot;&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/359745/1/Sarbieli_1994_N26.pdf საქართველოს ჩემპიონატი] // „[[სარბიელი]]“, 31.05.1994, № 26 (101), გვ. 3.&lt;/ref&gt;
|}

=== შემადგენლობა 1995 ===
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke |&lt;center&gt;მწვრთნელები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;| ჯონი ჯანელიძე (მთ. მწვრთნელი).
|}
{| style=&quot;color: black;&quot;
|-
| style=&quot;width: 120px; background-color:WhiteSmoke | &lt;center&gt;გუნდის მოთამაშეები&lt;/center&gt; || style=&quot;background: white;&quot;|ივანე ბერაძე, ედიშერ ალადაშვილი, გიორგი მჭედლიშვილი, სოსო თამაზაშვილი, კობა ჟორჟიკაშვილი, გიზო ჯელაძე, ილია კანკავა, ნუკრი მინდიაშვილი, დავით გოდერძიშვილი, გიორგი მაზანიშვილი, ზურაბ ქოიავა, მერაბ ამისულაშვილი, კახა გოგოლაძე.
|}

== 2000-იანები == 
2022 წლის 21 მაისს საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის სადისციპლინო და დავების განმხილველი კომიტეტის სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილების შედეგად, სადისციპლინო კომიტეტმა თბილისის „შევარდენი“ [[ეროვნული ლიგა 2]]-ის გათამაშებიდან მოხსნა და ერთი საფეხურით დაბალ დივიზიონში დააქვეითა, ასევე მოხსნა დავით ყიფიანის სახელობის თასის გათამაშებიდანაც, ხოლო გუნდის რამდენიმე მოთამაშეს სხვადასხვა ვადით თამაში აუკრძალა. ეროვნული ლიგის ადმინისტრაციის ცნობით, 13 ტურის შემდეგ, მოხდა გუნდის შედეგების ანულირება.&lt;ref name=&quot;გადაწყვეტილება&quot;&gt;[https://erovnuliliga.ge/ge/news/6573-sadistsiplino-da-davebis-ganmkhilveli-komitetis-gadacqvetileba სადისციპლინო და დავების განმხილველი კომიტეტის გადაწყვეტილება]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ajaratv.ge/article/96984 ზუგდიდის „დინამო“ და თბილისის „შევარდენი 1906“ ჩემპიონატიდან მოკვეთეს]&lt;/ref&gt;

=== შემადგენლობა 2022 ===

{| class=nowrap style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; font-size:95%; text-align:center&quot;
|style=&quot;padding:0&quot;|
{| width=100%
| width=50% valign=top |
{| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1 width=99%
| colspan=2 bgcolor=#90C0FF |'''2022''' 
| bgcolor=#D3D3D3 |'''„შევარდენი-1906“ თბილისი'''
| colspan=2 bgcolor=#90C0FF |'''2022''' 
|-
!width=12% |
!width=10% |
!width=56% |
!width=10% |
!width=12% |
|-
| bgcolor=#E0F0FF rowspan=8 | [[ფაილი:FC Shevardeni 1906 Logo.png|70პქ|1990]] || || მთავარი მწვრთნელი გიორგი დარასელია || || rowspan=5 bgcolor=#E0F0FF | [[ფაილი:FC Shevardeni 1906 Logo.png|70პქ|1990]]
|- bgcolor=#F5F5F5
| || მეკარეები: გიორგი ნადირაძე, გიორგი გაბუნია, საბა ასათიანი. || 
|-
| || მცველები: ომარ ბულუხაძე, ანდრი სლინკინი, თომა ხუბაშვილი, ბადრი აქუბარდია, დმიტრო ზოზულია, ნიკოლოზ ჯიშკარიანი. || 
|- bgcolor=#F5F5F5
| ||  ნახევარმცველები: ილია რეხვიაშვილი, ოლეკსანდრ ვეჩტომოვი, ნიკა ქორიძე, გიორგი ჩელებაძე, სერგი აბრამიშვილი, ევგენი ლოზოვიი, ალონსო პირტი, ნიკა კვანტალიანი, გიორგი აბაშიძე, ოთარ გაგნიძე, ანდრი მოსტოვიი, ბექა ნიკოლაშვილი. || 
|-
| || თავდამსხმელები: იგორ კირიენკო, გიორგი სამყურაშვილი, სტანისლავ სოროკინი. || 
|}
|}
|}

== სახელწოდებები ==
{| width=&quot;250&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
!წლები
!სახელწოდება
|-
|&lt;center&gt;1906–1985&lt;/center&gt;||„შევარდენი“
|-
|&lt;center&gt;1986–1989&lt;/center&gt;||„შევარდენი“-სპი
|-
|&lt;center&gt;1990–1996&lt;/center&gt;||„შევარდენი-1906“
|-
|&lt;center&gt;1996–2000&lt;/center&gt;||თსუ
|-
|&lt;center&gt;2000–2001&lt;/center&gt;||თსუ „არმაზი“ 
|-
|&lt;center&gt;2001–2002&lt;/center&gt;||თსუ
|-
|&lt;center&gt;2001–2022&lt;/center&gt;||„შევარდენი-1906“
|-
|}

==მიღწევები==
; {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[ეროვნული ლიგა|უმაღლესი ლიგა]] 
* [[File:Silver medal icon.svg|15px]] '''ვიცე-ჩემპიონი''': [[უმაღლესი ლიგა 1992—1993|1992–93]]
; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} საქართველოს სსრ ჩემპიონატი
* [[File:Gold medal icon.svg|15px]] '''ჩემპიონი''': 1986&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;&gt;[https://www.rsssf.org/tablesg/georchamp.html Georgia — List of Champions]. ''RSSSF''&lt;/ref&gt;
* [[File:Bronze medal icon.svg|15px]] '''მესამე ადგილი''': 1985&lt;ref name=&quot;rsssf&quot; /&gt;
; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} საქართველოს სსრ სუპერთასი
* [[File:Cup Winner.png]] '''სუპერთასის მფლობელი''': 1986&lt;ref&gt;«Шевардени» Тбилиси 3–1 «Маднеули» Болниси / [https://footballfacts.ru/match/1306113-shevardenitbilisimadneulibolnisi31 Суперкубок Грузии 1986]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lelo_1986_N243&quot; /&gt;{{sfn-2|აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.|1987|გვ=112.}}

==ცნობილი ფეხბურთელები==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3; text-align: left;&quot;&gt;
* {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[კახაბერ გოგიჩაიშვილი|კახი გოგიჩაიშვილი]] (1986–87, 1992–94)
* {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} დიმიტრი კუდინოვი (1989)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[ნუკრი კაკილაშვილი]] (1990)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[აკაკი დევაძე]] (1992–93, 1994–95)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[ზაზა ჯანაშია]] (1993–94)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[გრიგოლ ცაავა]] (1994)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[ბესიკ ფრიდონაშვილი]] (1994–95)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[ალექსანდრე გოგობერიშვილი]] (1995)
* {{დროშანიშანი|საქართველო|1990}} [[გიორგი ნემსაძე]] (1998–99)
&lt;/div&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[საქართველოს საფეხბურთო კლუბების სია]]

==ლიტერატურა==
{{Refbegin}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.
 |ნაწილი =  
 |სათაური = ფეხბურთი—87 : ცნობარი
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = https://archive.today/20191222034354/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&amp;sf=advanced&amp;qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&amp;qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&amp;qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&amp;qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-87&amp;qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&amp;qs%5B2%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&amp;qs%5B3%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&amp;qs%5B4%5D%5Bq%5D=&amp;pft=biblio&amp;rnum=10&amp;kbd=en&amp;submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა
 |წელი = 1987
 |ტომი =  
 |გვერდები = 108–110, 112
 |გვერდნი = 168
 |isbn = 
 |ref = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.
}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.
 |ნაწილი =  
 |სათაური = ფეხბურთი—89 : ცნობარი
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = https://archive.today/20191222023106/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&amp;sf=advanced&amp;qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&amp;qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&amp;qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&amp;qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-89&amp;qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&amp;qs%5B2%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&amp;qs%5B3%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&amp;qs%5B4%5D%5Bq%5D=&amp;pft=biblio&amp;rnum=10&amp;kbd=en&amp;submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა
 |წელი = 1989
 |ტომი =  
 |გვერდები = 75
 |გვერდნი = 158
 |isbn = 
 |ref = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ.
}}
{{Refend}}

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[საქართველოს საფეხბურთო კლუბების სია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://erovnuliliga.ge/ge/club/shevardeni-1906 ეროვნული ლიგის ოფიციალურ საიტზე]

{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | სოციალური ქსელები
 |-
 ! scope=row |[https://www.facebook.com/FCShevardeni1906 Facebook]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | თემატური საიტები
 |-
 ! scope=row | [https://footballfacts.ru/club/7605-shevardeni1906tbilisi FootballFacts.ru] · [https://int.soccerway.com/teams/georgia/shevardeni-1906/37768/ Soccerway] · [https://www.transfermarkt.com/fc-shevardeni-1906/startseite/verein/58455 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/teams/shevardeni-1906/ WorldFootball.net]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | მედია
 |-
 ! scope=row | [https://lelo.ge/tags/თბილისის%20შევარდენი%201906/ Lelo.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125154759/https://lelo.ge/tags/%E1%83%97%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98%201906/ |date=2025-01-25 }} · [https://sportall.ge/tags.html?tags=117905-თბილისის+შევარდენი+1906 Sportall.ge]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | „ლელო“
 |-
 ! scope=row | [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/227699/1/Lelo_1986_N186.pdf 25.09.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228440/1/Lelo_1986_N222.pdf 20.11.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228453/1/Lelo_1986_N225.pdf 25.11.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228465/1/Lelo_1986_N227.pdf 27.11.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228473/1/Lelo_1986_N230.pdf 02.12.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228488/1/Lelo_1986_N233.pdf 06.12.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228502/1/Lelo_1986_N239.pdf 14.12.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/228503/1/Lelo_1986_N240.pdf 16.12.1986] · [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/234017/1/Lelo_1986_N241.pdf 18.12.1986]
|}

==კომენტარები==
{{Reflist|group=კომ.}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:საქართველოს საფეხბურთო კლუბები]]
[[კატეგორია:სსრ კავშირის საფეხბურთო კლუბები]]</text>
      <sha1>0iwpzj5pqhv6bydy79gajhlueok4fb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩრდილოარაბული დამწერლობა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121413</id>
    <revision>
      <id>5392123</id>
      <parentid>4253076</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3356" sha1="l0l8wxkljg9zv18lg6ujx2v4b9wslqt" xml:space="preserve">'''ჩრდილოარაბული დამწერლობა''' — ჩრდილოეთ და ცენტრალურ [[არაბეთი|არაბეთში]] (თანამედროვე [[საუდის არაბეთი]], [[იორდანია]], [[სირია]]) ძვ. წ. VIII საუკუნიდან VI წლამდე გამოყენებული [[კონსონანტური დამწერლობა]]. შეიცავდა 29 [[ასო (ნიშანი)|ასო–სინშანს]]. ჩრდილოარაბული დამწერლობა ახლოს ენათესავება [[სამხრეთარაბული დამწერლობა|სამხრეთარაბულ დამწერლობას]] და კავშირი არ აქვს [[არაბული დამწერლობა|თანამედროვე არაბულ შრიფტთან]]. [[სამხრეთარაბული დამწერლობა|სამხრეთარაბულთან ერთად]] მიეკუთვნება [[სემიტური დამწერლობები]]ს სამხრეთულ შტოს.

ასო–ნიშნები არაერთსახოვანია. ხშირად ხდება სხვადასხვა ფონემის გადმოსაცემად იდენტური [[ასო|ნიშნის]] გამოყენება. წერის მიმართულებაც არაა ერთიანი და განსაზღვრული: გვხვდება როგორც [[ბუსტროფედონი]]ს წესით შესრულებული წარწერები, ისე მარჯვნიდან მარცხნივ მიმართულებით დაწერილი ტექსტები. სიტყვებს გამოყოფს სპეციალური სიტყვათშორისი შტრიხი, თუმცა ხშირად მისი ადგილი გამოტოვებულია.

==ლიტერატურა==
* M. C. A. Macdonald: ''Ancient North Arabian''. In: Roger D. Woodard (Hrsg.): ''The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages.'' Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2004, ISBN 0-521-56256-2, გვ. 488-533

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://semitistik.uni-hd.de/sima/udayb.htm ჩრდილოარაბული წარწერის მაგალითი ალ–უდჰაიბიდან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929130332/http://semitistik.uni-hd.de/sima/udayb.htm |date=2007-09-29 }}
* [http://www.mnh.si.edu/epigraphy/e_pre-islamic/preislamic.htm ჩრდილოარაბული წარწერების მაგალითები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306005847/http://www.mnh.si.edu/epigraphy/e_pre-islamic/preislamic.htm |date=2010-03-06 }}

[[კატეგორია:დამწერლობები]]</text>
      <sha1>l0l8wxkljg9zv18lg6ujx2v4b9wslqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თბილისის ცენტრალური სადგური</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127642</id>
    <revision>
      <id>5391880</id>
      <parentid>4918714</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <origin>5391880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5247" sha1="8pgkuttwx2lvqg2k2n9buk7pnvj0d8w" xml:space="preserve">{{coord|41.720953|44.799339|display=title|format=dms|type:railwaystation_region:GE}}

[[ფაილი:Tbilisi railway station june 2010.jpg|მინი|300px|თბილისის ცენტრალური სადგური]]

'''თბილისის ცენტრალური სადგური''', ყოფ. ''თბილისის ვაგზალი'' — ქალაქ [[თბილისი|თბილისის]] მთავარი სარკინიგზო კვანძი. მისი ძირითადი დანიშნულებაა მგზავრების გადაყვანა და საბარგო გადაზიდვა. ორლიანდაგიანი მაგისტრალით ემსახურება სამტრედიის, ბაქოსა და ერევნის მიმართულებებს. შედგება მიმღებ-გამგზავნი ლიანდაგებისა და სარანჟირო ფარეხისაგან. ყოველწლიურად ემსახურება 3 მილიონზე მეტ მგზავრს. 

== ისტორია ==
თბილისის რკინიგზის ვაგზალი ამოქმედდა 1872 წელს, როდესაც გაიხსნა ამიერკავკასიაში პირველი [[ფოთი-თბილისის რკინიგზა|ფოთი–თბილისის რკინიგზა]] (ინჟინერი პ. ბელი). შენობას რამდენჯერმე ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია. 1952 წელს ის კაპიტალურად გადააკეთეს და ააშენეს კოშკი მოოქრული [[შპილი|შპილით]] (არქიტ. [[გაბრიელ ტერ-მიქელოვი|გ. ტერ-მიქელოვი]]). 1980-იანი წლების ბოლოს მოხდა ვაგზლის ძველი შენობის სრული დემონტაჟი. მის ადგილას აღიმართა მსხვილმასშტაბიანი ნაგებობა თანამედროვე ტექნოლოგიით, ქალაქის ორივე მხარესთან კარგად დაკავშირებული მისასვლელებით (1988; არქიტექტორები: [[რევაზ ბაირამაშვილი|რ. ბაირამაშვილი]], [[ილო ყავლაშვილი|ი. ყავლაშვილი]], [[გივი შავდია|გ. შავდია]], [[ჯონდო ჯიბლაძე|ა. ჯიბლაძე]], ინჟინერი [[შალვა გაზაშვილი|შ. გაზაშვილი]]; მიენიჭა [[საქართველოს სახელმწიფო პრემია]], 1992).

2006 წელს მანამდე სააქციო საზოგადოება „[[საქართველოს რკინიგზა|საქართველოს რკინიგზის]]“ დაქვემდებარებაში მყოფი თბილისის ცენტრალური სადგურის შენობა 49-წლიანი იჯარით გადაეცა ტენდერში გამარჯვებულ კომპანიას — სააქციო საზოგადოება „თბილისი ცენტრალს“. მანვე განახორციელა სადგურის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ამავე შენობაში 2010 წელს გაიხსნა სავაჭრო ცენტრი „თბილისი ცენტრალი“, ხოლო 2014 წელს — იმავე სახელწოდების სასტუმრო.  

== გალერეა ==

&lt;gallery&gt;
ფაილი:Alexsander Roinashvili. Roads of Georgia 4.jpg|თბილისის რკინიგზის სადგური, [[ალექსანდრე როინაშვილი]], 1870-იანები
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||გელაშვილი დ.|სტატია=თბილისის ცენტრალური რკინიგზის ვაგზალი}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.tbilisicentral.ge სავაჭრო ცენტრის საიტი].

[[კატეგორია:თბილისის არქიტექტურა]]
[[კატეგორია:რკინიგზის სადგურები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>8pgkuttwx2lvqg2k2n9buk7pnvj0d8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391882</id>
      <parentid>5391880</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>+[[კატეგორია:საქართველოს რკინიგზა]]; +[[კატეგორია:თბილისის სავაჭრო ცენტრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="n9talrl3hgixy5kd2j3r14w0jivtfgf" xml:space="preserve">{{coord|41.720953|44.799339|display=title|format=dms|type:railwaystation_region:GE}}

[[ფაილი:Tbilisi railway station june 2010.jpg|მინი|300px|თბილისის ცენტრალური სადგური]]

'''თბილისის ცენტრალური სადგური''', ყოფ. ''თბილისის ვაგზალი'' — ქალაქ [[თბილისი|თბილისის]] მთავარი სარკინიგზო კვანძი. მისი ძირითადი დანიშნულებაა მგზავრების გადაყვანა და საბარგო გადაზიდვა. ორლიანდაგიანი მაგისტრალით ემსახურება სამტრედიის, ბაქოსა და ერევნის მიმართულებებს. შედგება მიმღებ-გამგზავნი ლიანდაგებისა და სარანჟირო ფარეხისაგან. ყოველწლიურად ემსახურება 3 მილიონზე მეტ მგზავრს. 

== ისტორია ==
თბილისის რკინიგზის ვაგზალი ამოქმედდა 1872 წელს, როდესაც გაიხსნა ამიერკავკასიაში პირველი [[ფოთი-თბილისის რკინიგზა|ფოთი–თბილისის რკინიგზა]] (ინჟინერი პ. ბელი). შენობას რამდენჯერმე ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია. 1952 წელს ის კაპიტალურად გადააკეთეს და ააშენეს კოშკი მოოქრული [[შპილი|შპილით]] (არქიტ. [[გაბრიელ ტერ-მიქელოვი|გ. ტერ-მიქელოვი]]). 1980-იანი წლების ბოლოს მოხდა ვაგზლის ძველი შენობის სრული დემონტაჟი. მის ადგილას აღიმართა მსხვილმასშტაბიანი ნაგებობა თანამედროვე ტექნოლოგიით, ქალაქის ორივე მხარესთან კარგად დაკავშირებული მისასვლელებით (1988; არქიტექტორები: [[რევაზ ბაირამაშვილი|რ. ბაირამაშვილი]], [[ილო ყავლაშვილი|ი. ყავლაშვილი]], [[გივი შავდია|გ. შავდია]], [[ჯონდო ჯიბლაძე|ა. ჯიბლაძე]], ინჟინერი [[შალვა გაზაშვილი|შ. გაზაშვილი]]; მიენიჭა [[საქართველოს სახელმწიფო პრემია]], 1992).

2006 წელს მანამდე სააქციო საზოგადოება „[[საქართველოს რკინიგზა|საქართველოს რკინიგზის]]“ დაქვემდებარებაში მყოფი თბილისის ცენტრალური სადგურის შენობა 49-წლიანი იჯარით გადაეცა ტენდერში გამარჯვებულ კომპანიას — სააქციო საზოგადოება „თბილისი ცენტრალს“. მანვე განახორციელა სადგურის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ამავე შენობაში 2010 წელს გაიხსნა სავაჭრო ცენტრი „თბილისი ცენტრალი“, ხოლო 2014 წელს — იმავე სახელწოდების სასტუმრო.  

== გალერეა ==

&lt;gallery&gt;
ფაილი:Alexsander Roinashvili. Roads of Georgia 4.jpg|თბილისის რკინიგზის სადგური, [[ალექსანდრე როინაშვილი]], 1870-იანები
&lt;/gallery&gt;

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||გელაშვილი დ.|სტატია=თბილისის ცენტრალური რკინიგზის ვაგზალი}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.tbilisicentral.ge სავაჭრო ცენტრის საიტი].

[[კატეგორია:თბილისის არქიტექტურა]]
[[კატეგორია:რკინიგზის სადგურები ანბანის მიხედვით]]
[[კატეგორია:საქართველოს რკინიგზა]]
[[კატეგორია:თბილისის სავაჭრო ცენტრები]]</text>
      <sha1>n9talrl3hgixy5kd2j3r14w0jivtfgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128492</id>
    <revision>
      <id>5392121</id>
      <parentid>4881607</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>/* რესურსები ინტერნეტში */</comment>
      <origin>5392121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="ompjfrt3ft2pefsns9rw8d0y2kknxy3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მუზეუმი
| სახელი        = აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი
| სურათი        = State Art Museum of Adjara.jpg
| სურათისზომა   = 
| წარწერა        = 
| დაარსდა       = 
| დამაარსებლები  = 
| დაიხურა       = 
| მდებარეობა    = [[ბათუმი]], [[საქართველო]]
| სტატუსი       =
| ექსპონატი      = 400
| კლასიფიკაცია   = ხელოვნების
| ვიზიტორები   =
| დირექტორი    = 
| პრეზიდენტი   =
| კურატორი     =
| ვებსაიტი      = 
}}
'''აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი''' — მუზეუმი [[საქართველო]]ში, ქალაქ [[ბათუმი|ბათუმში]].

მუზეუმში დაცულია ცნობილ ქართველ და უცხოელ მხატვართა ფერწერული ტილოები ([[ნიკო ფიროსმანი]], [[დავით კაკაბაძე]], [[ლადო გუდიაშვილი]], [[ელენე ახვლედიანი]], შტეფან ბაკალოვიჩი, ზომერი, ა. ტერნი, [[რუსუდან ფეტვიაშვილი]], [[ნიკოლოზ იგნატოვი]], ა. ზანკოვსკი, გოგი წერეთელი და სხვა), გრაფიკული (ნ. ჭურღულია, ლ. ზამბახიძე და სხვა) ნამუშევრები, კერამიკის, ხის, მინის, ჭედურობის, გობელენის ნიმუშები, სკულპტურა (ე. ფანტარელის „ნიმფა და პატარა ფავნი”,  [[გოგი ოჩიაური|გ. ოჩიაურის]] „პორტრეტი“ და სხვა).

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{commons|Category:State Art Museum of Adjara}}
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7424}}

[[კატეგორია:ბათუმის მუზეუმები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:1988 წელს დაარსებული მუზეუმები]]
[[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>ompjfrt3ft2pefsns9rw8d0y2kknxy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მადამ ბოვარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130542</id>
    <revision>
      <id>5391733</id>
      <parentid>4478708</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>გიორგაძე.ლანა</username>
        <id>172876</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5391733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6480" sha1="kje6zny24mjq86bk38zicw7ur2cwp7h" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა წიგნი 
| სახელწოდება          = მადამ ბოვარი
| მშობ_სახელი    = Madame Bovary
| მთარგმნელი    = 
| სურათი         = Madame Bovary 1857.jpg
| ტიტრი = „მადამ ბოვარის“ პირველი ფრანგული გამოცემა
| ავტორი        = [[გიუსტავ ფლობერი]]
| ილუსტრატორი   = 
| გარეკანის_მხატვარი  = 
| ქვეყანა       = [[საფრანგეთი]]
| ენა      = [[ფრანგული ენა|ფრანგული]]
| სერია        = 
| თემა       = 
| ჟანრი         =  რომანი
| გამომცემელი     =  
| გამოც_თარიღი      = [[1857]]
| ქართულად_გამოც_თარიღი = 
| მედია    =  
| გვერდი         = 
| isbn          = 
| oclc          = 
| წინამორბედი   = 
| მომდევნო   =  
}}

'''მადამ ბოვარი''' ({{lang-fr|Madame Bovary}}) — [[გიუსტავ ფლობერი]]ს რომანი. მისი სრული სახელია „მადამ ბოვარი – პროვინციული ზნე-ჩვეულებები“. მეორე სათაური მკითხველს განუმარტავს ნაწარმოების არსს. რომანში ნაჩვენებია, თუ როგორ უხუთავს ადამიანს სულს მოძველებული პროვინციული ყოფა.

== სიუჟეტი ==
{{სიუჟეტი}}
ნაწარმოების მთავარმა მოქმედმა პირმა — ემამ ვერ ჰპოვა იდეალი ვერც მეუღლეში და ვერც თაყვანისმცემლებში. მისმა ცხოვრებამ რთული ხასიათი მიიღო, სადაც ზნეობრივი და უზნეო საქციელი გადაეხლართა ერთმანეთს. ემამ ყველაფერზე გული აიცრუა და ცხოვრება თვითმკვლელობით დაასრულა. ფლობერისთვის ემა განზოგადებული სახეა, ამიტომაც ავტორმა აღნიშნა: „ჩემი ემა ტირის საფრანგეთის ყოველ პროვინციულ ქალაქში“.

==კრიტიკული გამოხმაურება==
„მადამ ბოვარი“ ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო რომანად და პროზის იდეალურ ნიმუშად მიიჩნევა. [[ჰენრი ჯეიმზი]] რომანის შესახებ წერდა: „მადამ ბოვარს აქვს ის სრულყოფილება, რომელიც მას შეუდარებელს ხდის.“&lt;ref&gt;{{cite book |last=James |first=Henry |author-link=Henry James |title=Notes on Novelists |url=https://archive.org/details/notesonnovelists0000jame |publisher=Charles Scribner's Sons |location=New York |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/notesonnovelists0000jame/page/80 80]}}&lt;/ref&gt;  [[ვლადიმერ ნაბოკოვი|ნაბოკოვი]] წერდა, რომ ამ რომანში „სტილისტური თვალსაზრისით, პროზა პოეზიის დანიშნულებას აღასრულებს.“&lt;ref&gt;Quoted by Malcolm Bowie, ''Introduction to Madame Bovary'', translated by Margaret Mauldon, Oxford University Press, 2004, p. vii&lt;/ref&gt; [[მილან კუნდერა]] თავისი რომანის „ხუმრობა“ შესავალ ნაწილში აღნიშნავს, რომ „ფლობერის შემოქმედებამ პროზის ესთეტიკური არასრულფასოვნების სტიგმა დაამსხვრია. „მადამ ბოვარის“ შემდეგ პროზა პოეზიის ტოლფას ხელოვნებად ითვლება.“&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kundera |first=Milan |author-link=Milan Kundera |title=The Joke|year=1992 |url=https://archive.org/details/jokedefinitiveve00kund }}&lt;/ref&gt; [[ჯულიან ბარნსი|ჯულიან ბარნსმა]] „მარამ ბოვარს“ ყველა დროის საუკეთესო რომანი უწოდა.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=ბარნსი|first=ჯულიან|author-link=ჯულიან ბარნსი|title=Writer's Writer and Writer's Writer's Writer|url=https://www.lrb.co.uk/v32/n22/julian-barnes/writers-writer-and-writers-writers-writer|journal=London Review of Books|volume=32|issue=22|pages=7–11|date=18 November 2010}}&lt;/ref&gt;

== ლიტერატურა ==
* '''ნაირა მამუკელაშვილი''', ''ახალი ისტორია (მეცხრე კლასის სახელმძღვანელო)'', თბ., 1998 წელი, გვ. 97. 

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:გუსტავ ფლობერის ნაწარმოებები]]
[[კატეგორია:1857 წლის რომანები]]
[[კატეგორია:სოციალური რომანები]]
[[კატეგორია:ფრანგული რომანები]]
[[კატეგორია:რეალისტური რომანები]]
[[კატეგორია:ცენზურის მიერ აკრძალული წიგნები]]</text>
      <sha1>kje6zny24mjq86bk38zicw7ur2cwp7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შაქრის ჭარხალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132355</id>
    <revision>
      <id>5391885</id>
      <parentid>4658378</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2981" sha1="nwnr91vmopsrc3rrxqm5xe43be3dhex" xml:space="preserve">[[ფაილი:276 Beta vulgaris L.jpg|thumb|200px|შაქრის ჭარხალი]]
'''შაქრის ჭარხალი''' — ტექნიკური კულტურა, რომელიც [[შაქარი|შაქრის]] [[მრეწველობა|მრეწველობისთვის]] ნედლეულს იძლევა. ჭარხალს უყვარს სითბო, [[სინათლე]] და ტენი. [[საქართველო]]ში შაქრის ჭარხალი ძირითადად [[ქართლი|ქართლში]] მოჰყავთ. [[გორი]]ს, [[ხაშური]]ს, [[კასპი]]ს რაიონებსა და [[ცხინვალი]]ს რეგიონში.

== წარმოება ==
2010 წელს მსოფლიოში იწარმოა 227.7 მილიონი ტონა შაქრის ჭარხალი. ყველაზე მსხვილი მწარმოებელია [[საფრანგეთი]] - 31.9 მილიონი ტონით. სადაც მიღებული პროდუქტი ერთ ჰექტარზე იყო 48.8 ტონა.

თუმცა ერთ ჰექტარზე მიღებული პროდუქტის რაოდენობით პირველი იყო [[ჩინეთი]] - 87.3 ტონა.&lt;ref&gt;{{cite web|title=FAOSTAT: Production, Crops, Sugar beet, 2010 data|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2011|url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor|accessdate=2013-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor|archivedate=2012-06-19}}&lt;/ref&gt;

== იხილეთ აგრეთვე ==
*[[შაქარი]]
*[[შაქრის ლერწამი]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{commons|Beta vulgaris}}
*[http://www.crystalsugar.com/products/sprocess.aspx Sugar Process at the American Crystal Sugar Company website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202233014/http://www.crystalsugar.com/products/sprocess.aspx |date=2013-02-02 }}
*[http://www.sucrose.com/lbeet.html How Beet Sugar is Made] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321063949/http://www.sucrose.com/lbeet.html |date=2012-03-21 }}
*[http://www.crystalgrowing.com/recipes/sugar/sugar.htm Growing Sugar Crystals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325150647/http://www.crystalgrowing.com/recipes/sugar/sugar.htm |date=2010-03-25 }}
*[http://www.csm.nl CSM sugar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831062924/http://www.csm.nl/ |date=2009-08-31 }}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ბოსტნეული|*]]</text>
      <sha1>nwnr91vmopsrc3rrxqm5xe43be3dhex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ემილი ოსმენტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139704</id>
    <revision>
      <id>5392083</id>
      <parentid>4943933</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PaulLim11</username>
        <id>178214</id>
      </contributor>
      <comment>Image</comment>
      <origin>5392083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14896" sha1="bz8kttyd3xl9wr9mlywg7uwkto4ck8y" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მუსიკოსი
| სახელი = ემილი ოსმენტი
| სურათი = Emily Osment - Los Angeles Comic Con 2025.jpg
| სათაური = 
| სურათის ზომა = 
| color = 
| ფონი = solo_singer
| ნამდვილისახელი = ემილი ჯორდან ოსმენტი
| მეტსახელი = 
| დაიბადა = {{birth date and age|1992|03|10}}, [[ლოს-ანჯელესი]], [[კალიფორნია]], [[აშშ]]
| გარდ = 
| წარმოშობა = 
| ინსტრუმენტი = [[ვოკალი]], [[აკუსტიკური გიტარა]], [[ელექტრო გიტარა]]
| ჟანრი = [[პოპ-როკი]], [[საცეკვაო პოპი]]
| საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]], [[კომპოზიტორი]]
| აქტიურობის წლები = 
| ლეიბლი = ''[[Walt Disney Records]], [[Wind-up Records]]''
| ასოციაციები = 
| საიტი = [http://www.officialemilyosment.com/ ოფიციალური საიტი]
| წევრები = 
| ყოფილი წევრები = 
}}

'''ემილი ჯორდან ოსმენტი''' ({{lang-en|Emily Jordan Osment}}; დ. [[10 მარტი]], [[1992]], [[ლოს-ანჯელესი]], [[კალიფორნია]]) — ამერიკელი მომღერალი, მსახიობი და კომპოზიტორია, რომელმაც სახელი გაითქვა [[დისნეი]]ს სერიალ [[ჰანა მონტანა]]ს შემდეგ, სადაც ჰანას საუკეთესო მეგობარ ლილის როლზე [[2006]] წელს დაამტკიცეს. ემილიმ პირველი როლი 7 წლის ასაკში შეასრულა, ფილმში ''„The Secret Life of Girls“'' ([[1999]]).

== ოჯახი ==
ემილი დაიბადა [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]], სადაც მისი ოჯახი ჯერ კიდევ ცხოვრობს. მისი მამა არის მსახიობი მაიკლ იუჯინ ოსმენტი და დედა - ტერეზა ოსმენტი (ინგლისურის ენის მასწავლებელი), ხოლო მისი უფროსი ძმა - ასევე მსახიობი [[ჰეილი ჯოელ ოსმენტი]], რომელსაც [[ოსკარი]]ს ნომინაციაც კი ჰქონდა.

== კარიერა ==

=== სამსახიობო ===
ემილი ოსმენტის კარიერა დაიწყო [[1998]] წელს, როდესაც მან მონაწილეობა მიიღო რეკლამაში ''„flower“'' გზავნილების კომპანია ''FTD''-ში, ამის შემდეგ კი კიდევ ბევრ რეკლამაში მიიღო მონაწილეობა, ემილიმ პირველი როლი 7 წლის ასაკში შეასრულა, ფილმში ''„The Secret Life of Girls“'' ([[1999]]), ამავე წელს ითამაშა ფილმში  ''„Sarah, Plain and Tall: Winter's End“''. ამის შემდეგ გამოჩნდა სხვადასხვა სატელევიზიო შოუებში, მაგალითად: [[მეგობრები (ტელესერიალი)|მეგობრები]]. [[2002]] წელს ფილმში [[შპიონი ბავშვები 2]]. 2008 წელს ფილმში ''„Soccer Mom“''/[[ფეხბურთის დედაკო (ფილმი)|„ფეხბურთის დედიკო“]]. [[2008]] წლის აპრილში ჟურნალებმა ''[[Parade|„Parade“]]''-მ და [[ფორბსი|ფორბსმა]] დაასახელეს პირველ ადგილზე ყველაზე ცხელ ბავშვ ვარსკვლავებში. [[2009]] წელს  მთავარი როლი შეასრულა ფილმში ''„Dadnapped“''. 2006-2010 წლებში [[დისნეი]]ს სერიალ [[ჰანა მონტანა]]ში ლილის როლი. [[2009]] წელს იგივე როლი შეასრულა ფილმ [[ჰანა მონტანა]]ში.

=== სასიმღერო ===
ემილიმ პირველად იმღერა ბილი რეი საირუსთან ერთად, [[ბილი რეი საირუსი]]ს სიმღერა ''„You've Got a Friend“''. ასევე ჩაწერა სიმღერა სახელწოდებით ''„I Don't Think About It“''. მან პირველი ალბომი გამოუშვა 2009 წლის 26 ოქტომბერს სახელწოდებით - ''[[All The Right Wrongs|„All The Right Wrongs“]]'', ხოლო მეორე 2010 წლის 5 ოქტომბერს -''[[Fight or Flight|„Fight or Flight“]]''.

== ფილმოგრაფია ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|მხატვრული ფილმი
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:center;&quot;| წელი
! ფილმი
! როლი
! შენიშვნები
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1999
| გოგონების საიდუმლო ცხოვრება
| მირანდა ეიკენი
| 
|-
| სარა, ულამაზო და მაღალი: ზამთრის დასასრული
| კესი ვითინგი
| 
|-
| 2000
| ედუარდ ფუდვაპერის დიდი უწყინარი სიცრუე
|
| 
|-
| 2002
| ჯაშუში ბავშვები 2: დაკარგული ოცნებების კუნძული
| ჯერთი გიგლისი
| 
|-
| 2003
| შპიონი ბავშვები 3: თამაში დამთავრდა
| ჯერთი გიგლისი
| 
|-
| 2006
| ყველაზე უჩვეულო შობა
| ტრიკი
|
|-
| 2009
| [[ჰანა მონტანა: ფილმი]]
| [[ლილი ტრასკოტი]]
|
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|ფილმი დამზადებულია ტელევიზიის მიერ
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;text-align:center;&quot;| წელი
! ფილმი
! როლი
! შენიშვნები
|-
| 2005
| ლილო და სტიჩი 2: სტიჩს პრობლემა აქვს
| დამატებითი ხმა
| 
|-
| 2007
| ბოროტება: არ იფიქრო ამაზე
| კესი კელერი
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2008
| [[ფეხბურთის დედიკო (ფილმი)|ფეხბურთის დედიკო]]
| ბექა
| 
|-
| სიდის გადარჩენის ინსტრუქცია
| კლერი
| 
|-
| 2009
| მამის გატაცება
| მელისა მორისი
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2011
| პატარა ბევერლი ჰილზიდან 2 
| რეპი
|
|-
| კიბერ-ტერორი 
| ტეილორ ჰილარიჯი
| მთავარი როლი
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|სატელევიზიო
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! წელუ
! სათაური
! როლი
! შენიშვნები
|-
|2006–2011 || [[ჰანა მონტანა]] || ლილი ტრასკოტი/ლოლა ლაფნგელი || 
|-
|| 2010–დღემდე|| Kick Buttowski: Suburban Daredevil || კენდელ პერკინსი || 
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|სტუმრის სტატუსით
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! წელი
! სათაური
! როლი
! შენიშვნები
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999 || მსახიობები და გუნდი||  ასახიერებს საკუთარ თავს|| 
|-
| მზიდან მესამე პლანეტა || დალია || 
|-
| 2000 || Touched by an Angel || ელიზა|| 
|-
| 2001 || [[მეგობრები (ტელესერიალი)|მეგობრები]] || ლელანი მეიოლენოფევიჩი || 
|-
| 2006 || საპნის ურთიერთობა || კელი || 
|-
| 2007 ||ჯუჯა მაკშორტსის შორტები || ასახიერებს საკუთარ თავს ||
|-
| 2007–2009 || ხედი || ასახიერებს საკუთარ თავს || 
|-
| 2006–2009 || დისნეი 365 || ასახიერებს საკუთარ თავს || 
|-
| 2009 || ბედნიერი ცხოვრება გემბანზე || ლილი ტრასკოტი/ლოლა ლაფნგელი|| 
|-
|2009 || პატარა ლეოს დიდი შოუ ||  ასახიერებს საკუთარ თავს || 
|-
| 2010 || [[Jonas L.A.]] || ასახიერებს საკუთარ თავს || 
|}

== დისკოგრაფია ==

=== ალბომები ===

==== სტუდიური ალბომები ====
* 2010: [[Fight or Flight]]

===== EP დისკები =====

* 2009: '[[All The Right Wrongs]]

=== მუსიკალური ვიდეოები ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
!წელი	
!სათაური
!ალბომი
|-
| 2007
|&quot;I Don't Think About It&quot;
|''[[The Haunting Hour Volume One: Don't Think About It]]''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2008
|&quot;If I Didn't Have You&quot; &lt;small&gt;(ემილი ოსმენტი, [[მიშელ მუსო]])&lt;/small&gt;
|''[[DisneyMania 6]]''
|-
|&quot;Once Upon a Dream&quot;
|''[[Princess DisneyMania]]''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2009
|&quot;Hero In Me&quot;
|''[[Disney Channel Playlist]]''
|-
|&quot;All the Way Up&quot;
|''[[All the Right Wrongs]]''
|-
|&quot;Midnight Romeo&quot;
|''[[Midnight Romeo]]''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2010
|&quot;You Are the Only One&quot;
|''[[All the Right Wrongs]]''
|-
| &quot;Let's Be Friends&quot;
| ''[[Fight or Flight]]''
|-
|}

== ჯილდოები ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background-color: #BCBCBC&quot;|წელი
! style=&quot;background-color: #BCBCBC&quot;|შედეგი
! style=&quot;background-color: #BCBCBC&quot;|დაჯილდოება 
! style=&quot;background-color: #BCBCBC&quot;|კატეგორია
! width=&quot;120&quot; style=&quot;background-color: #BCBCBC&quot;|დასახელებული
|-
|1999
|rowspan=&quot;6&quot;|'''ნომინირებული'''
|rowspan=&quot;5&quot;| [[ახალგაზრდა არტისტის დაჯილდოება]]
|საუკეთესო შესრულება სატელევიზიო ფილმში ან საპილოტე ფილმში - ახალგაზრდა მსახიობი, ათი წლის ან უმცროსი
|''სარა, ულამაზო და მაღალი: ზამთრის დასასრული''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2003
|
|rowspan=&quot;2&quot;|''ჯაშუში ბავშვები 2: დაკარგული ოცნებების კუნძული
|-
|საუკეთესო ახალგაზრდული გუნდი მხატვრული ფილმში
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2008
|საუკეთესო ახალგაზრდული გუნდი ტელესერიალში
|''ჰანა მომტანა''
|-
|საუკეთესო შესრულება სატელევიზიო ფილმში, მინისერიალში ან სპეციალური წამყვანი ახალგაზრდა მსახიობი
|''ბოროტება: არ იფიქრო ამაზე''
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2009
|rowspan=&quot;2&quot;|[[თინეიჯერების რჩეული]]
|Movie Fresh-ის რჩეული მსახიობი ქალი
|''ჰანა მონტანა: ფილმი''
|-
|'''მოგებული'''
|TV Sidekick-ის რჩეული
|''ჰანა მონტანა''
|-
|2010
|'''ნომინირებული'''
|[[ხალხის რჩეული]]
|Breakout Movie-ის რჩეული მსახიობი
|''ჰანა მონტანა: ფილმი''
|
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==

{{commonscat|Emily Osment}}
*[http://www.officialemilyosment.com/ ოფიციალური საიტი]
* {{imdb name|0652089|name=ემილი ოსმენტი}}

{{ბიო}}
{{DEFAULTSORT:ოსმენტი, ემილი}}
[[კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1992]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>bz8kttyd3xl9wr9mlywg7uwkto4ck8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თარგი:საქართველოს მთავარმართებლები</title>
    <ns>10</ns>
    <id>140238</id>
    <revision>
      <id>5392194</id>
      <parentid>4859866</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <origin>5392194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="gu4acegruv765n6gbfzpamqku2d6e5n" xml:space="preserve">{{ნავდაფა
|სახელი = საქართველოს მთავარმართებლები
|სათაური = [[საქართველოს მთავარმართებლების სია|საქართველოს მმართველები]] [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ ანექსიის პერიოდში 
|სათსტილი = 

|ჯგუფი1 =[[საქართველოს მთავარმართებლების სია|საქართველოს მთავარმართებლები]]
|სია1 = {{nowrap begin}} [[კარლ კნორინგი]] (1801–1802){{·w}} [[პავლე ციციანოვი]] (1802–1806){{·w}} [[ივანე გუდოვიჩი]] (1806–1809){{·w}}[[ალექსანდრ ტორმასოვი]] (1809–1811){{·w}} [[ფილიპ პაულუჩი]] (1811–1812){{·w}} [[ნიკოლაი რტიშჩევი]] (1812–1816) {{·w}}[[ალექსი ერმოლოვი]] (1820–1827){{·w}} [[ივანე პასკევიჩი]] (1827–1831){{·w}} [[გრიგოლ როზენი]] (1831–1837){{·w}} [[ევგენი გოლოვინი]] (1837–1842){{·w}} [[ალექსანდრ ნეიდგარდტი]] (1842–1844) {{nowrap end}}

|ჯგუფი2 =[[კავკასიის სამეფისნაცვლო|კავკასიის მეფისნაცვლები]]
|სია2 =  {{nowrap begin}}[[მიხეილ ვორონცოვი]] (1844–1854){{·w}} [[ნიკოლოზ მურავიოვი]] (1854–1856){{·w}} [[ალექსანდრე ბარიატინსკი]] (1856–1863){{·w}} [[მიხეილ რომანოვი]] (1863–1881){{nowrap end}}

|ჯგუფი6 =კავკასიის [[მთავარმმართველი|მთავარმართებლები]]
|სია6 = {{nowrap begin}}[[ალექსანდრე დონდუკოვ-კორსაკოვი]] (1882–1890){{·w}} [[სერგეი შერემეტევი]] (1890–1895){{·w}} [[გრიგოლ გოლიცინი]] (1895–1905){{nowrap end}}

|ჯგუფი7 =კავკასიის მეფისნაცვლები
|სია7 = {{nowrap begin}}[[ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვი]] (1905-1915){{·w}} [[ნიკოლოზ რომანოვი (უმცროსი)|ნიკოლოზ რომანოვი]] (1915-1917){{nowrap end}}
}}&lt;noinclude&gt;[[კატეგორია:საქართველოს მთავარმართებლები|*]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gu4acegruv765n6gbfzpamqku2d6e5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბერინგის სრუტე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147726</id>
    <revision>
      <id>5391691</id>
      <parentid>4936317</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="ad19v57xem9icqlv2bqgzdhjw4kfvi1" xml:space="preserve">[[ფაილი:Bering Strait.jpeg|მინი|250პქ|ბერინგის სრუტის თანამგზავრული ფოტო]]
[[Image:Diomede Islands Bering Sea Jul 2006.jpg|thumb|250px|right|სრუტეში მდებარე [[პატარა დიომიდის კუნძული|პატარა დიომიდის]] (''[[აშშ]], მარცხნივ'') და [[დიდი დიომიდის კუნძული|დიდი დიომიდის]] (''[[რუსეთი]], მარჯვნივ'') კუნძულები ]]
'''ბერინგის სრუტე''' ({{lang-ru|''Берингов пролив''}}) — [[სრუტე]] [[აზია|აზიის]] კონტინენტის უკიდურეს აღმოსავლეთს, [[დეჟნევის კონცხი|დეჟნევის კონცხსა]] და [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] უკიდურეს დასავლეთს — [[ალასკა|ალასკის ნახევარკუნძული]]ს [[უელსის პრინცის კონცხი|უელსის პრინცის კონცხებს]] შორის. სრუტე პოლარული წრისგან ოდნავ სამხრეთით მდებარეობს. 

ბერინგის სრუტე არაერთხელ გამხდარა მეცნიერთა კვლევის ობიექტი, იმ მოსაზრებიდან გამომდინარე, რომ აზიიდან ჩრდილოეთ ამერიკაში ადამიანები სწორედ ამ სრუტის გავლით, ე. წ. „ხმელეთის ხიდის“ საშუალებით გადავიდნენ, როდესაც აქაურობა ყინულებით ჩაიხერგა და [[ოკეანე|ოკეანის]] დონე საგრძნობლად დაეცა. 

სრუტის სიგანე დაახლოებით 85 კმ-ია, საშუალო სიღრმე 30-49 მეტრი. ერთმანეთთან აერთებს [[ჩუკოტკის ზღვა]]ს (''[[ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე|ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის]] ნაწილი'') და [[ბერინგის ზღვა]]ს (''[[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] ნაწილი''). მიუხედავად იმისა, რომ სრუტეში პირველად [[სიმონ დეჟნიოვი|სიმონ დეჟნიოვმა]] გაიარა [[1648]] წელს, მას სახელი მაინც დანიელი მკვლევრის, [[ვიტუს ბერინგი]]ს პატივსაცემად ეწოდა, რომელმაც აქ  [[1728]] წელს გაიარა.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.dced.state.ak.us/oed/student_info/learn/russianheritage.htm/ ალასკის შტატის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831063131/http://www.dced.state.ak.us/oed/student_info/learn/russianheritage.htm |date=2009-08-31 }}

[[კატეგორია:რუსეთის სრუტეები]]</text>
      <sha1>ad19v57xem9icqlv2bqgzdhjw4kfvi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>იუზეფ პილსუდსკი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147890</id>
    <revision>
      <id>5392120</id>
      <parentid>5242048</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29267-21</username>
        <id>182828</id>
      </contributor>
      <comment>/* ბიოგრაფია */</comment>
      <origin>5392120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7122" sha1="goi16ixxcwgi0muxtnmasuub87yjgya" xml:space="preserve">[[ფაილი:Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263 restored.jpg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|იოსეფ პილსუდსკი]]
'''იუზეფ პილსუდსკი''' ({{lang-pl|Józef Klemens Piłsudski}} ['juzεf piw'sutski]; დ. [[5 დეკემბერი]], [[1867]] — გ. [[12 მაისი]], [[1935]]) — [[პოლონელები|პოლონელი]] სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. [[პოლონეთი]]ს რესპუბლიკის პირველი მეთაური [[1918]]-[[1922]] წწ. პოლონეთის არმიის დამაარსებელი, პოლონეთის [[მარშალი]]. 

==ბიოგრაფია==
1885 წელს ჩაირიცხა ხარკოვის სამედიცინო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, საიდანაც ერთ წელიწადში გაირიცხა სტუდენტურ მოძრაობების წევრობისა და არეულობებში მონაწილეობისთვის. 1887 წელს ძმასთან და ტერორისტული ჯგუფის სხვა წევრებთან ერთად დააპატიმრეს [[ალექსანდრე III (რუსეთი)|ალექსანდრე III-ის]] მკვლელობის მცდელობის ბრლადებით და 5 წლით [[ციმბირი|ციმბირში]] გადასახლება მიუსაჯეს. სასჯელს იხდიდა [[ირკუტსკი]]ს ციხეში. სასჯელის მოხდის შემდეგ, 1896 წლიდან ცხოვრობდა ლონდონში, სადაც მონაწილეობდა [[II ინტერნაციონალი]]ს IV კონგრესის მუშაობაში. 1899 წლიდან ცხოვრობდა ვილნოში, შემდეგ კი ლოძში, სადაც აგრძელებდა აქტიურ პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1900 წელს ისევ დააპატიმრეს და მოათავსეს ვარშავის ციხეში, საიდანა მოახერხა გაქცევა. რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს აქტიურად მუშაობდა პოლონეთის ლეგიონის შექმნისთვის. I მსოფლიო ომის წინ [[გალიცია]]ში ჩამოაყალიბა პოლონელ პატრიოტთა სამხედრო ჯგუფები, ხოლო ომის საწყის ეტაპზე, 1914 წლის ოქტომბერში, შექმნა საიდუმლო სამხედრო ორგანიზაცია, რომელმაც დაუმორჩილებლობა გამოუცხადა გერმანიის ხელისუფლებას. გერმანიის მთავრობამ ორგანიზაცია დაშალა, ხოლო პილსუდსკი დაიჭირა და [[მაგდებურგი]]ს ციხეში ჩასვა. ციხიდან გათავისუფლდა 1918 წლის 8 ნოემბერს და ტრიუმფით დაბრუნდა ვარშავაში. 22 ნოემბერს შეიქმნა დამოუკიდებელი პოლონეთის მთავრობა, ხოლო პილსუდსკი 1919 წლის იანვარში აირჩიეს სახელმწიფოს მეთაურად. 1919-21 წლებში, [[პოლონეთ-საბჭოთა რუსეთის ომი]]ს დროს პილსუდსკის ეკავა პოლონეთის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდლის თანამდებობა. 1926 წლის 31 მაისს არჩეულ იქნა პოლონეთის პრეზიდენტად, რაზეც უარი განაცხადა. 1934 წლიდან მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა. გარდაიცვალა 1935 წლის 12 მაისს ღვიძლის სიმსივნით. მისი გული დაკრძალულ იქნა ვილნოში, ხოლო სხეული — კრაკოვში.

==თანამდებობები==
* [[1918]]–[[1922]] – პოლონეთის რესპუბლიკის მეთაური.
* [[1926]]–[[1928]] – პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი.
* [[1930]] – კვლავ პრემიერ-მინისტრი.
* [[1926]]–[[1935]] – [[პოლონეთის შეიარაღებული ძალები]]ს გენერალ-ინსპექტორი და პოლონეთის სამხედრო მინისტრი.

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[პოლონეთის პრეზიდენტი]]
* [[პოლონეთის პრეზიდენტების სია]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{commons|Józef Piłsudski}}
* [http://www.hrono.ru/biograf/pilsudsky.html იოსეფ პილსუდსკი]
* [http://www.krugosvet.ru/articles/53/1005332/1005332a1.htm იოსეფ პილსუდსკი]

{{პოლონეთის პრეზიდენტები}}

{{DEFAULTSORT:პილსუდსკი, იუზეფ}}
[[კატეგორია:პოლონეთის პრეზიდენტები]]
[[კატეგორია:დაბადებული  5 დეკემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1867]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 12  მაისი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1935]]
[[კატეგორია:პოლონელი გენერლები]]
[[კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით]]</text>
      <sha1>goi16ixxcwgi0muxtnmasuub87yjgya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დენალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148706</id>
    <revision>
      <id>5391696</id>
      <parentid>4123881</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11207" sha1="bv213rki9hbad35qk871b6yg3z5hyql" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = დენალი
| სურათი = Denali Mt McKinley.jpg
| სურათის_წარწერა = დენალი  
| ქვეყანა = {{დროშა|აშშ}}  
| ტერიტორიული ერთეული = 
| სიმაღლე = 6190 
| შეფარდებითი სიმაღლე =  
|lat_dir = N  |lat_deg = 63 |lat_min = 04 |lat_sec = 10
|lon_dir = W  |lon_deg = 151 |lon_min = 00 |lon_sec = 27
| პოზრუკა =  აშშ ალასკა  
| პოზრუკა2 = 
| იზოლაცია =  
| დაკავშირებული მთა =  
| სია =  
| მთის მასივი =
| ქედი = [[ალასკის ქედი]]    
| ლანდშაფტი =  
| ტიპი =  
| ვულკანური რკალი =   
| ვულკანური სარტყელი =  
| ამგებელი ქანები =  
| ასაკი =  
| პირველი ასვლა = 7 ივნისი, 1913  
| უმარტივესი მარშრუტი =
| ბოლო ამოფრქვევა =  
| საიტი =  
}}
'''დენალი''' ({{lang-en|Denali}}; ოფიციალური სახელი '''მაკ-კინლი''' 1917-2015 წლებში) — ორთავიანი მწვერვალი [[აშშ]]-ში, [[ალასკა]]ში. [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] უმაღლესი მწვერვალი, [[ალასკის ქედი|ალასკის ქედზე]]. მდებარეობს [[ანკორიჯი]]დან ჩრდილო-დასავლეთით 210 კილომეტრში, [[ფერბენკსი]]დან სამხრეთ-დასავლეთით 275 კილომეტრში. სიმაღლე 6190 მეტრი. 1950-იან წლებში დადგინდა მწვერვალის ოფიციალური სიმაღლე — 6194 მეტრი. სიმაღლის გაზომვების შემდგომი მონაცემები სხვადასხვაგვარი იყო. 2013 წლის სექტემბერში რადარული ტექნოლოგიების მეშვეობით დადგინდა დენალის ახალი სიმაღლე — 6168 მეტრი. თუმცა ეს გაზომვა არაოფიციალურად დარჩა. დენალი დედამიწის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ორთავა ექვსიათასიანი პიკია, რომელიც გამოირჩევა ძალზე მკაცრი კლიმატური პირობებით.&lt;ref name=&quot;sok&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sok.ge/ge/%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%99-%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%9A%E1%83%98/ |title=მაკ-კინლი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი |accessdate=2014-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401164222/http://www.sok.ge/ge/%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%99-%e1%83%99%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%9a%e1%83%98/ |archivedate=2016-04-01 }}&lt;/ref&gt;

აგებულია [[გრანიტი|გრანიტებით]]. დაფარულია მყინვარული გუმბათითა და ფირნული ველებით. დენალის ჩრდილოეთ კალთაზე იწყება ცნობილი პულსაციური მყინვარი [[მალდროუ]], რომლის სიგრძეა დაახლოებით 60 კმ. სახელი დაერქვა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-ის]] 25-ე პრეზიდენტის [[უილიამ მაკ-კინლი]]ს პატივსაცემად. ადგილობრივ მოსახლეობაში ცნობილია დენალის სახელწოდებით. 1903 წელს პირველი ასვლის წარუმატებელ ცდას ჰქონდა ადგილი. დენალის სამხრეთი, ანუ უმაღლესი მწვერვალი პირველად 1913 წლის 7 ივნისს დალაშქრეს ღვთისმსახურებმა ჰადსონ შტუკმა და ვალტერ ჰარპერმა, ოქროსმაძიებლებმა რობერტ ტატუმმა და ჰენრი კარსტენსმა.&lt;ref name=&quot;sok&quot; /&gt; მწვერვალი იზიდავს ტურისტებსა და ალპინისტებს. ზამთრის ასვლები სახიფათოა. არის [[დენალის ეროვნული პარკი]].

1794 წელს მწვერვალი კუკის ყურიდან პირველად დაინახა ინგლისელმა ზღვაოსანმა [[ჯორჯ ვანკუვერი|ჯორჯ ვანკუვერმა]]. 1799-1867 წლებში დენალი იყო [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] უმაღლესი წერტილი.

საქართველოს მთამსვლელთაგან დენალიზე პირველი ავიდა თბილისელი [[გია თორთლაძე]]. ეს მოხდა 1996 წლის 22 მაისს, როცა მან რუსეთის რვა მთამსვლელთან ერთად კლასიკური მარშრუტით დალაშქრა მწვერვალი. 1998 წელს დენალიზე ავიდნენ საქართველოს მთამსვლელთა ექსპედიციის წევრები: ბიძინა გუჯაბიძე, ლევონ სარქისოვი და ბენო ქაშაკიშვილი, 2005 წელს — თამაზ შარაშენიძე და ავთანდილ ცინცაძე.&lt;ref name=&quot;sok&quot; /&gt;

==სახელი==
1896 წელს, ოქროს მაძიებელმა მას [[აშშ-ის პრეზიდენტი|აშშ-ის პრეზიდენტობის]] კანდიდატ [[უილიამ მაკ-კინლი]]სადმი მხარდაჭერის გამოსახატად, მაკ-კინლი უწოდა. მომდევნო წელს იგი მართლაც გახდა აშშ-ის პრეზიდენტი. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა სახელი ''მაკ-კინლი'' ოფიციალურად 1917 წლის 26 თებერვალს აღიარა, როდესაც პრეზიდენტმა [[ვუდრო უილსონი|უილსონმა]] ხელი მოაწერა ''მაკ-კინლის მთის ეროვნული პარკის აქტს''.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=iXk1AAAAMAAJ&amp;pg=PA558&amp;lpg=PA558&amp;dq=1917+mckinley+national+park+act&amp;source=bl&amp;ots=RKllG6f-x3&amp;sig=gtP360oa0zTouyCFNCb4AWb_z3E&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=a25hU_yFCqmrsQTs34HwBw&amp;ved=0CE4Q6AEwBA#v=onepage&amp;q=1917%20mckinley%20national%20park%20act&amp;f=false Proposed Mt. McKinley National Park Additions, Alaska: Final Environmental]&lt;/ref&gt; შემდეგში, ალასკის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭომ მას დენალი უწოდა, როგორც მთას ადგილობრივები ეძახიან. 1975 წელს, ალასკის საბჭომ სახელის შეცვლის მოთხოვნით [[აშშ-ის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭო]]ს მიმართა, თუმცა, მოთხოვნა [[ოჰაიო]]ელმა კონგრესმენმა [[რალფ რაგულა]]მ დაბლოკა, რადგან უილიამ მაკ-კინლი მისი მშობლიური ქალაქიდან — [[კანტონი (ოჰაიო)|კანტონიდან]] იყო.&lt;ref name=&quot;monmonier&quot;&gt;{{cite book|last=Monmonier|first=Mark|title=Drawing the Line: Tales of Maps and Cartocontroversy|year=1995|publisher=Henry Holt and Company|isbn=0-8050-2581-2|url=http://books.google.com/books?id=B-_SGLEO954C&amp;pg=PA67|authorlink=Mark Monmonier|accessdate=2013-01-22|page=67}}&lt;/ref&gt;

ამის შემდეგ, სახელის შეცვლის ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. თუმცა, 2015 წლის 30 აგვისტოს, [[ალასკა]]ში პრეზიდენტის ვიზიტის წინ, [[ბარაკ ობამა]]ს ადმინისტრაციამ გაავრცელა განცხადება, რომ მთას სახელად დენალი მიენიჭა, ისე, როგორც ამას ალასკის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭო ითხოვდა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newsminer.com/news/local_news/denali-to-be-restored-as-name-of-north-america-s/article_c5444ce4-4f4d-11e5-80ac-4b3fcffe6182.html|title=Denali to be restored as name of North America's tallest mountain|first=Jeff|last=Richardson|work=Fairbanks Daily News-Miner|date=August 30, 2015|accessdate=August 30, 2015}}&lt;/ref&gt;

== გალერეა == 
&lt;gallery mode=&quot;packed-overlay&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
ფაილი:0627 - mckinley.jpg
ფაილი:Denali (Mt McKinley).jpg
ფაილი:Mount McKinley Denali Crop.jpg
&lt;/gallery&gt;

== რესურსები ინტერნეტში == 
{{commonscat-inline|Mount McKinley}}
{{ბრიტანიკა|354958}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}


{{შვიდი მწვერვალი}}

[[კატეგორია:შვიდი მწვერვალი]]
[[კატეგორია:ალასკის მთები]]
[[კატეგორია:აშშ-ის მთები]]</text>
      <sha1>bv213rki9hbad35qk871b6yg3z5hyql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391697</id>
      <parentid>5391696</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11211" sha1="lp20c5phz2m4zduw9rqv7nvte7c28wp" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = დენალი
| სურათი = Wonder Lake and Denali.jpg
| სურათის_წარწერა = დენალი  
| ქვეყანა = {{დროშა|აშშ}}  
| ტერიტორიული ერთეული = 
| სიმაღლე = 6190 
| შეფარდებითი სიმაღლე =  
|lat_dir = N  |lat_deg = 63 |lat_min = 04 |lat_sec = 10
|lon_dir = W  |lon_deg = 151 |lon_min = 00 |lon_sec = 27
| პოზრუკა =  აშშ ალასკა  
| პოზრუკა2 = 
| იზოლაცია =  
| დაკავშირებული მთა =  
| სია =  
| მთის მასივი =
| ქედი = [[ალასკის ქედი]]    
| ლანდშაფტი =  
| ტიპი =  
| ვულკანური რკალი =   
| ვულკანური სარტყელი =  
| ამგებელი ქანები =  
| ასაკი =  
| პირველი ასვლა = 7 ივნისი, 1913  
| უმარტივესი მარშრუტი =
| ბოლო ამოფრქვევა =  
| საიტი =  
}}
'''დენალი''' ({{lang-en|Denali}}; ოფიციალური სახელი '''მაკ-კინლი''' 1917-2015 წლებში) — ორთავიანი მწვერვალი [[აშშ]]-ში, [[ალასკა]]ში. [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] უმაღლესი მწვერვალი, [[ალასკის ქედი|ალასკის ქედზე]]. მდებარეობს [[ანკორიჯი]]დან ჩრდილო-დასავლეთით 210 კილომეტრში, [[ფერბენკსი]]დან სამხრეთ-დასავლეთით 275 კილომეტრში. სიმაღლე 6190 მეტრი. 1950-იან წლებში დადგინდა მწვერვალის ოფიციალური სიმაღლე — 6194 მეტრი. სიმაღლის გაზომვების შემდგომი მონაცემები სხვადასხვაგვარი იყო. 2013 წლის სექტემბერში რადარული ტექნოლოგიების მეშვეობით დადგინდა დენალის ახალი სიმაღლე — 6168 მეტრი. თუმცა ეს გაზომვა არაოფიციალურად დარჩა. დენალი დედამიწის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ორთავა ექვსიათასიანი პიკია, რომელიც გამოირჩევა ძალზე მკაცრი კლიმატური პირობებით.&lt;ref name=&quot;sok&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sok.ge/ge/%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%99-%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%9A%E1%83%98/ |title=მაკ-კინლი — საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი |accessdate=2014-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401164222/http://www.sok.ge/ge/%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%99-%e1%83%99%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%9a%e1%83%98/ |archivedate=2016-04-01 }}&lt;/ref&gt;

აგებულია [[გრანიტი|გრანიტებით]]. დაფარულია მყინვარული გუმბათითა და ფირნული ველებით. დენალის ჩრდილოეთ კალთაზე იწყება ცნობილი პულსაციური მყინვარი [[მალდროუ]], რომლის სიგრძეა დაახლოებით 60 კმ. სახელი დაერქვა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-ის]] 25-ე პრეზიდენტის [[უილიამ მაკ-კინლი]]ს პატივსაცემად. ადგილობრივ მოსახლეობაში ცნობილია დენალის სახელწოდებით. 1903 წელს პირველი ასვლის წარუმატებელ ცდას ჰქონდა ადგილი. დენალის სამხრეთი, ანუ უმაღლესი მწვერვალი პირველად 1913 წლის 7 ივნისს დალაშქრეს ღვთისმსახურებმა ჰადსონ შტუკმა და ვალტერ ჰარპერმა, ოქროსმაძიებლებმა რობერტ ტატუმმა და ჰენრი კარსტენსმა.&lt;ref name=&quot;sok&quot; /&gt; მწვერვალი იზიდავს ტურისტებსა და ალპინისტებს. ზამთრის ასვლები სახიფათოა. არის [[დენალის ეროვნული პარკი]].

1794 წელს მწვერვალი კუკის ყურიდან პირველად დაინახა ინგლისელმა ზღვაოსანმა [[ჯორჯ ვანკუვერი|ჯორჯ ვანკუვერმა]]. 1799-1867 წლებში დენალი იყო [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] უმაღლესი წერტილი.

საქართველოს მთამსვლელთაგან დენალიზე პირველი ავიდა თბილისელი [[გია თორთლაძე]]. ეს მოხდა 1996 წლის 22 მაისს, როცა მან რუსეთის რვა მთამსვლელთან ერთად კლასიკური მარშრუტით დალაშქრა მწვერვალი. 1998 წელს დენალიზე ავიდნენ საქართველოს მთამსვლელთა ექსპედიციის წევრები: ბიძინა გუჯაბიძე, ლევონ სარქისოვი და ბენო ქაშაკიშვილი, 2005 წელს — თამაზ შარაშენიძე და ავთანდილ ცინცაძე.&lt;ref name=&quot;sok&quot; /&gt;

==სახელი==
1896 წელს, ოქროს მაძიებელმა მას [[აშშ-ის პრეზიდენტი|აშშ-ის პრეზიდენტობის]] კანდიდატ [[უილიამ მაკ-კინლი]]სადმი მხარდაჭერის გამოსახატად, მაკ-კინლი უწოდა. მომდევნო წელს იგი მართლაც გახდა აშშ-ის პრეზიდენტი. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა სახელი ''მაკ-კინლი'' ოფიციალურად 1917 წლის 26 თებერვალს აღიარა, როდესაც პრეზიდენტმა [[ვუდრო უილსონი|უილსონმა]] ხელი მოაწერა ''მაკ-კინლის მთის ეროვნული პარკის აქტს''.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=iXk1AAAAMAAJ&amp;pg=PA558&amp;lpg=PA558&amp;dq=1917+mckinley+national+park+act&amp;source=bl&amp;ots=RKllG6f-x3&amp;sig=gtP360oa0zTouyCFNCb4AWb_z3E&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=a25hU_yFCqmrsQTs34HwBw&amp;ved=0CE4Q6AEwBA#v=onepage&amp;q=1917%20mckinley%20national%20park%20act&amp;f=false Proposed Mt. McKinley National Park Additions, Alaska: Final Environmental]&lt;/ref&gt; შემდეგში, ალასკის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭომ მას დენალი უწოდა, როგორც მთას ადგილობრივები ეძახიან. 1975 წელს, ალასკის საბჭომ სახელის შეცვლის მოთხოვნით [[აშშ-ის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭო]]ს მიმართა, თუმცა, მოთხოვნა [[ოჰაიო]]ელმა კონგრესმენმა [[რალფ რაგულა]]მ დაბლოკა, რადგან უილიამ მაკ-კინლი მისი მშობლიური ქალაქიდან — [[კანტონი (ოჰაიო)|კანტონიდან]] იყო.&lt;ref name=&quot;monmonier&quot;&gt;{{cite book|last=Monmonier|first=Mark|title=Drawing the Line: Tales of Maps and Cartocontroversy|year=1995|publisher=Henry Holt and Company|isbn=0-8050-2581-2|url=http://books.google.com/books?id=B-_SGLEO954C&amp;pg=PA67|authorlink=Mark Monmonier|accessdate=2013-01-22|page=67}}&lt;/ref&gt;

ამის შემდეგ, სახელის შეცვლის ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. თუმცა, 2015 წლის 30 აგვისტოს, [[ალასკა]]ში პრეზიდენტის ვიზიტის წინ, [[ბარაკ ობამა]]ს ადმინისტრაციამ გაავრცელა განცხადება, რომ მთას სახელად დენალი მიენიჭა, ისე, როგორც ამას ალასკის გეოგრაფიულ სახელთა საბჭო ითხოვდა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newsminer.com/news/local_news/denali-to-be-restored-as-name-of-north-america-s/article_c5444ce4-4f4d-11e5-80ac-4b3fcffe6182.html|title=Denali to be restored as name of North America's tallest mountain|first=Jeff|last=Richardson|work=Fairbanks Daily News-Miner|date=August 30, 2015|accessdate=August 30, 2015}}&lt;/ref&gt;

== გალერეა == 
&lt;gallery mode=&quot;packed-overlay&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
ფაილი:0627 - mckinley.jpg
ფაილი:Denali (Mt McKinley).jpg
ფაილი:Mount McKinley Denali Crop.jpg
&lt;/gallery&gt;

== რესურსები ინტერნეტში == 
{{commonscat-inline|Mount McKinley}}
{{ბრიტანიკა|354958}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}


{{შვიდი მწვერვალი}}

[[კატეგორია:შვიდი მწვერვალი]]
[[კატეგორია:ალასკის მთები]]
[[კატეგორია:აშშ-ის მთები]]</text>
      <sha1>lp20c5phz2m4zduw9rqv7nvte7c28wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148796</id>
    <revision>
      <id>5392087</id>
      <parentid>5391511</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>შალვა მინდაძე 11</username>
        <id>168465</id>
      </contributor>
      <comment>/* საეკლესიო სტრუქტურის სქემა */</comment>
      <origin>5392087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87030" sha1="sdtpx0scnz9dledmcgx05p9oll9u19t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:350px; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; line-height:1.45; border:2px solid #b08a2e; background:#fffaf0; color:#202122; box-shadow:0 3px 9px rgba(0,0,0,0.18); border-radius:8px; overflow:hidden;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:linear-gradient(135deg, #6f1414, #9b2d20, #c49a3a); color:#fff8dc; text-align:center; font-size:128%; padding:12px 8px; border-bottom:4px solid #d4af37; letter-spacing:0.3px;&quot; |
საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:linear-gradient(#fffdf7, #f4ead2); padding:10px 8px; border-bottom:1px solid #d6c38a;&quot; |
[[ფაილი:Shio III of Georgia.jpg|270პქ]]
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:88%; margin-top:4px;&quot;&gt;
[[სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]], მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი, ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:6px; padding:5px; background:#f8f0d8; border:1px solid #d4af37; border-radius:6px;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:105%;&quot;&gt;'''[[შიო III]]'''&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#7b1f1f; color:#fff8dc; text-align:center; padding:7px; border-top:1px solid #b08a2e; border-bottom:1px solid #b08a2e;&quot; |
ძირითადი ცნობები
|-
! style=&quot;width:39%; text-align:left; background:#efe3bd; color:#3b2b11; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | ტიპი
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | უმაღლესი საკანონმდებლო და მმართველობითი საეკლესიო ორგანო
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f5edd6; color:#3b2b11; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | ეკლესია
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | [[საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#efe3bd; color:#3b2b11; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | თავმჯდომარე
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | [[სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]]
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f5edd6; color:#3b2b11; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | მოქმედი თავმჯდომარე
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | [[შიო III]]&lt;ref&gt;„Metropolitan Shio (Mujiri) was elected the new, 142nd Catholicos-Patriarch of All Georgia“, 1TV, 11 მაისი, 2026.&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#efe3bd; color:#3b2b11; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | შემადგენლობა
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:7px; border-bottom:1px solid #e2d2a4;&quot; | კათოლიკოს-პატრიარქი და საქართველოს ეკლესიის მღვდელმთავრები
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#f5edd6; color:#3b2b11; padding:7px;&quot; | სხდომები
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:7px;&quot; | საჭიროების მიხედვით; წელიწადში არანაკლებ ორჯერ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:linear-gradient(135deg, #294b3a, #3f6b54); color:#fff8dc; text-align:center; padding:7px; border-top:2px solid #d4af37; border-bottom:1px solid #d6c38a;&quot; |
მმართველობის წესი
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#fbf7ed; padding:8px;&quot; |
{| style=&quot;width:100%; border-spacing:4px;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:center; background:#f3e5c0; border:1px solid #d6c38a; border-radius:6px; padding:6px;&quot; | '''გადაწყვეტილებები'''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%;&quot;&gt;ხმათა უმრავლესობით&lt;/span&gt;
| style=&quot;width:50%; text-align:center; background:#ead7aa; border:1px solid #c9ad64; border-radius:6px; padding:6px;&quot; | '''დადგენილებები'''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%;&quot;&gt;სავალდებულო ძალით&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; background:#efe0c6; border:1px solid #d0b585; border-radius:6px; padding:6px;&quot; | '''კანონიკური წესრიგი'''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%;&quot;&gt;სინოდური განხილვა&lt;/span&gt;
| style=&quot;width:50%; text-align:center; background:#f6eddb; border:1px solid #d8c49a; border-radius:6px; padding:6px;&quot; | '''კოლეგიურობა'''&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%;&quot;&gt;მღვდელმთავართა მონაწილეობა&lt;/span&gt;
|}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:linear-gradient(135deg, #7b1f1f, #b08a2e); color:#fff8dc; text-align:center; padding:7px; border-top:1px solid #d6c38a; border-bottom:1px solid #d6c38a;&quot; |
სინოდი ფოტოებში
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#fffdf7; padding:8px;&quot; |
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;66&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;&gt;
ფაილი:Mitropoliti gerasime2.jpg|მიტროპოლიტი გერასიმე
ფაილი:Mitropoliti atanase.jpg|მიტროპოლიტი ათანასე
ფაილი:Mtavarepiskoposi eqvtime.jpg|მთავარეპისკოპოსი ექვთიმე
&lt;/gallery&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#294b3a; color:#fff8dc; text-align:center; padding:7px; border-top:2px solid #d4af37; border-bottom:1px solid #d6c38a;&quot; |
ძირითადი უფლებამოსილებები
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:linear-gradient(#fffaf0, #f7eed8); padding:9px; text-align:left;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-left:4px solid #b08a2e; padding-left:8px; margin-bottom:5px;&quot;&gt;დოგმატურ-სარწმუნოებრივი და კანონიკური საკითხების განხილვა&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-left:4px solid #7b1f1f; padding-left:8px; margin-bottom:5px;&quot;&gt;საეკლესიო-ადმინისტრაციული გადაწყვეტილებების მიღება&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-left:4px solid #294b3a; padding-left:8px; margin-bottom:5px;&quot;&gt;მღვდელმთავართა არჩევა, დანიშვნა და გადაყვანა&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-left:4px solid #c49a3a; padding-left:8px; margin-bottom:5px;&quot;&gt;ეპარქიების შექმნა, გაუქმება და საზღვრების განსაზღვრა&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-left:4px solid #6f1414; padding-left:8px;&quot;&gt;ეკლესიის შიდა და გარე ცხოვრებისათვის მნიშვნელოვანი საკითხების განხილვა&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#efe3bd; color:#3b2b11; text-align:center; padding:7px; border-top:1px solid #d6c38a; border-bottom:1px solid #d6c38a;&quot; |
დაკავშირებული თემები
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#fffdf7; padding:8px;&quot; |
[[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|საქართველოს ეკლესია]] • [[კათოლიკოს-პატრიარქი]] • [[სინოდი]] • [[ეპარქია]] • [[მღვდელმთავარი]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:linear-gradient(135deg, #5b1515, #7b1f1f); color:#fff8dc; text-align:center; font-size:84%; padding:7px; border-top:3px solid #d4af37;&quot; |
სინოდური მმართველობა • კანონიკური წესრიგი • საეკლესიო ერთიანობა
|}
'''საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი''' —  საქართველოს [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი]] ეკლესიის უმაღლესი [[საკანონმდებლო ხელისუფლება|საკანონმდებლო]] და მმართველობითი ორგანო, რომელიც შედგება საქართველოს [[კათოლიკოს-პატრიარქი]]სა და [[საქართველოს ეპარქიები]]ს მმართველი მღვდელმთავრებისაგან.&lt;ref&gt;საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წესდება. თბილისი, 2011.&lt;/ref&gt; [[წმინდა სინოდი]] განსაზღვრავს ეკლესიის შიდა და გარე პოლიტიკას, განიხილავს [[დოგმატი|დოგმატურ]], ადმინისტრაციულ და საეკლესიო სამართალთან დაკავშირებულ საკითხებს, ასევე იღებს მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს ეკლესიის ორგანიზაციული მოწყობისა და განვითარებისთვის.&lt;ref&gt;Metreveli, R. ''History of Georgia''. Tbilisi State University Press, 2012.&lt;/ref&gt;

სინოდის საქმიანობა ეფუძნება მართლმადიდებელი ეკლესიის კანონიკურ სამართალს, მსოფლიო და ადგილობრივი საეკლესიო კრებების დადგენილებებსა და ქართულ საეკლესიო ტრადიციებს.&lt;ref&gt;Ware, Timothy. ''The Orthodox Church''. Penguin Books, 1993.&lt;/ref&gt; იგი წარმოადგენს [[კოლეგიური ორგანო|კოლეგიურ ორგანო]]ს, რომლის თავმჯდომარეც არის საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი.

==ისტორიული განვითარება==
საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდის ინსტიტუტი სათავეს იღებს ადრეული ქრისტიანული ეკლესიის კოლეგიური მმართველობის ტრადიციიდან, რომელიც ჩამოყალიბდა [[IV საუკუნე|IV]]–[[V საუკუნე]]ეებში.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hussey |first=J. M. |title=The Orthodox Church in the Byzantine Empire |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1986 |pages=297–299}}&lt;/ref&gt; სწორედ ამ ეპოქაში დამკვიდრდა ის პრინციპი, რომლის მიხედვითაც ეკლესიის უმნიშვნელოვანესი საკითხები ინდივიდუალური გადაწყვეტილებით კი არა, არამედ ეპისკოპოსთა ერთობლივი მსჯელობისა და კრებითი თანხმობის საფუძველზე წყდებოდა. საეკლესიო კრებები იქცა იმ სივრცედ, სადაც ერთიანდებოდა დოგმატური განსაზღვრებები, დისციპლინური ნორმები და ეკლესიის ორგანიზაციული ხედვა.

ქართული ეკლესიის ისტორიულ განვითარებაში სინოდური მმართველობის ელემენტებმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა შუა საუკუნეებში შეიძინა. ამ პერიოდში საქართველოს ეკლესია არა მხოლოდ ადგილობრივ, არამედ მართლმადიდებლურ სამყაროში მიმდინარე პროცესების აქტიური მონაწილე იყო.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rapp |first=Stephen H. |title=Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts and Eurasian Contexts |publisher=Peeters |location=Louvain |year=2003 |pages=124–125}}&lt;/ref&gt;ავტოკეფალიის განმტკიცებასთან ერთად, ეპისკოპოსთა კოლეგიური მონაწილეობა თანდათან იქცა ეკლესიის მართვის აუცილებელ საფუძვლად — იგი უზრუნველყოფდა როგორც შიდა სტაბილურობას, ისე სახელმწიფოსთან ურთიერთობის დაბალანსებულ ფორმას. სწორედ ამ კოლეგიურობაში იკვეთებოდა ეკლესიის, როგორც ინსტიტუციის, სიმტკიცე და ისტორიული გამძლეობა.

სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ [[ანექსია|საქართველოს ანექსიის]] შემდეგ, [[1801]] წელს. ავტოკეფალიის გაუქმებამ არა მხოლოდ ეკლესიის იურიდიული სტატუსი შეცვალა, არამედ მისი მმართველობითი სტრუქტურაც საფუძვლიანად გარდაქმნა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1994 |pages=83–84}}&lt;/ref&gt; ტრადიციული სინოდური სისტემა ჩანაცვლდა იმპერიული სინოდალური მოდელით, რომელიც სრულად იყო დაქვემდებარებული სახელმწიფო ხელისუფლების ინტერესებს. ამ პროცესის შედეგად, საქართველოს ეკლესიამ დაკარგა დამოუკიდებელი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა, ხოლო მისი შიდა ცხოვრება მკაცრი ადმინისტრაციული კონტროლის ქვეშ მოექცა.

ისტორიული სამართლიანობის აღდგენა [[1917]] წელს მოხდა, როდესაც საქართველოს ეკლესიამ [[ავტოკეფალია]] დაიბრუნა და, მასთან ერთად, აღადგინა თავისი ტრადიციული მმართველობითი ინსტიტუტები.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lang |first=David Marshall |title=A Modern History of Georgia |publisher=Weidenfeld &amp; Nicolson |location=London |year=1962 |pages=177–178}}&lt;/ref&gt;წმინდა სინოდის, როგორც უმაღლესი კოლეგიური ორგანოს, ხელახლა ჩამოყალიბება იყო არა მხოლოდ საეკლესიო ორგანიზაციის აღდგენა, არამედ ეროვნული თვითშეგნების განმტკიცების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოვლენა. ამ ეტაპზე ეკლესია კვლავ იქცა სულიერი და კულტურული იდენტობის მნიშვნელოვან საყრდენად.

[[XX საუკუნე|XX საუკუნი]]ს განმავლობაში, განსაკუთრებით [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა]] მმართველობის პირობებში, წმინდა სინოდის საქმიანობა მნიშვნელოვნად შეიზღუდა. სახელმწიფო იდეოლოგია, რომელიც რელიგიას სისტემურად უპირისპირდებოდა, ეკლესიას მძიმე პირობებში აყენებდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Figes |first=Orlando |title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924 |publisher=Penguin Books |year=1996 |pages=705–706}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად ამისა, ეკლესიამ შეძლო ინსტიტუციური უწყვეტობის შენარჩუნება — სინოდის არსებობა, თუნდაც შეზღუდული ფორმით, მაინც ინარჩუნებდა ეკლესიის ორგანიზაციულ ბირთვს.

საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, [[1991]] წლიდან, წმინდა სინოდის როლი საგრძნობლად გაძლიერდა. იგი კვლავ იქცა ეკლესიის მართვის ცენტრალურ ორგანოდ, რომელმაც აქტიურად დაიწყო როგორც შიდა საეკლესიო პროცესების რეგულირება, ისე საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ჩართვა. თანამედროვე ეტაპზე წმინდა სინოდი არა მხოლოდ რელიგიური ინსტიტუტის მმართველი ორგანოა, არამედ მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ქვეყნის სულიერ, კულტურულ და ზოგად სოციალურ განვითარებაზე.

== სხდომების მოწვევა და რეგლამენტი ==

საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულების მიხედვით, [[საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი|წმინდა სინოდს]] იწვევს [[სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]] ან საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრე საჭიროების შესაბამისად, თუმცა წელიწადში არანაკლებ ორჯერ. იმავე ნორმით, სინოდის სხდომას თავმჯდომარეობს კათოლიკოს-პატრიარქი ან მოსაყდრე.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 310; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §2.&lt;/ref&gt;

წმინდა სინოდის თავმჯდომარედ დებულება განსაზღვრავს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს ან მის მიერ დანიშნულ საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრეს. დებულებაში ასევე მითითებულია, რომ საეკლესიო კრება, რომელიც კათოლიკოს-პატრიარქის ან მოსაყდრის მიერ არ არის მოწვეული, კანონიკურად უკანონოდ მიიჩნევა.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 311; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §5–§6.&lt;/ref&gt;

სინოდი თავად ამტკიცებს თავისი სხდომების ჩატარების დღის წესრიგს, პროგრამასა და რეგლამენტს. ეს წესი განსაზღვრავს, რომ სხდომის სამუშაო ფორმატი, განსახილველი საკითხების თანმიმდევრობა და სხდომის წარმართვის ორგანიზაციული ჩარჩო თვითონ სინოდის მიერ დგინდება.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 311–312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §11.&lt;/ref&gt;

წმინდა სინოდზე დასწრება საქართველოს ეკლესიის მღვდელმთავრების კანონიკურ ვალდებულებად არის განსაზღვრული. მღვდელმთავარს სხდომაზე არდასწრება შეუძლია ავადმყოფობის ან სხვა ისეთი მნიშვნელოვანი მიზეზის გამო, რომელსაც წმინდა სინოდი საპატიოდ ცნობს. არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობის შემთხვევაში დებულება ითვალისწინებს მთელი კრებისაგან ძმურ შეგონებას ან მღვდელმოქმედებისაგან დროებით განყენებას.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §12.&lt;/ref&gt;

თუ მღვდელმთავარი მნიშვნელოვანი მიზეზით ვერ ესწრება სინოდის სხდომას, იგი ვალდებულია წმინდა სინოდს წერილობით წარუდგინოს თავისი შეხედულება განსახილველ საკითხებზე. ამავე დებულებით, წმინდა სინოდის არცერთ წევრს არ შეუძლია ხმის მიცემისაგან თავის შეკავება. თუ მღვდელმთავარი მიღებულ დადგენილებას არ ეთანხმება, მან ეს იმავე სხდომაზე უნდა განაცხადოს და სხდომიდან სამი დღის განმავლობაში წერილობით წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება, რომელიც საეკლესიო კრების ოქმებს დაერთვის.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §13–§14.&lt;/ref&gt;

წმინდა სინოდის დადგენილებებს პირველად ხელს აწერს კრების თავმჯდომარე — სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ან მოსაყდრე, შემდეგ კი კრების წევრები უპირატესობის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, ეთანხმებიან თუ არა ისინი განხილულ საკითხზე მიღებულ გადაწყვეტილებას. დადგენილებები ძალაში შედის მიღებისთანავე, თუ თავად დადგენილება სხვა ვადას არ ითვალისწინებს.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §16–§17.&lt;/ref&gt;

სინოდის სხდომის მოწვევის ადგილს ირჩევს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ან საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრე.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §18.&lt;/ref&gt;

==წმინდა სინოდის გადაწყვეტილებების მიღების პროცესი და პრაქტიკა==
საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდის საქმიანობაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ადგილი გადაწყვეტილებათა მიღების პროცესს უკავია, რომელიც კოლეგიურობის, კანონიკური წესრიგისა და საეკლესიო ტრადიციის საფუძველზე ხორციელდება.&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §10–§17, გვ. 312.&lt;/ref&gt; სინოდის სხდომებს, ჩვეულებრივ, თავმჯდომარეობს საქართველოს [[კათოლიკოს-პატრიარქი]], ხოლო განსახილველ საკითხთა წრე მოიცავს ეკლესიის ცხოვრებისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მრავალგვარ თემას, მათ შორის — დოგმატურ, ადმინისტრაციულ, დისციპლინურ და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის საკითხებს.

სინოდის სხდომას იწვევენ საჭიროების შესაბამისად, თუმცა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ან ფართო რეზონანსის მქონე საკითხების განხილვისას იგი შესაძლოა გაფართოებული ფორმატითაც გაიმართოს. თითოეულ [[ეპისკოპოსი|მღვდელმთავარს]] უფლება აქვს, დააფიქსიროს საკუთარი მოსაზრება, გამოთქვას არგუმენტირებული პოზიცია და მონაწილეობა მიიღოს საერთო მსჯელობაში, რაც განსხვავებული შეხედულებების წარმოდგენასა და განხილვას უზრუნველყოფს.&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი III, §1–§3.&lt;/ref&gt; სწორედ ამ მრავალხმიანობაში ვლინდება მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთი ფუძემდებლური [[პრინციპი]] — [[კრებადობა|კრებითობა]], ანუ სობორნობა, რომელიც ერთიანობის მიღწევას არა იძულებითი ერთსულოვნებით, არამედ აზრთა თანხვედრის, ურთიერთმოსმენისა და საეკლესიო თანაზიარების გზით გულისხმობს.

გადაწყვეტილებები ხმათა უმრავლესობით მიიღება, თუმცა გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც განსახილველი საკითხი განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა, შესაძლებელია შეთანხმების უფრო ფართო ფორმის, მათ შორის — კონსენსუსის, მიღწევის მცდელობაც. ამგვარი პრაქტიკა, ერთი მხრივ, ეკლესიის ერთიანობის დაცვას ემსახურება, ხოლო, მეორე მხრივ, სინოდური მმართველობის კოლეგიურ ხასიათს კიდევ უფრო მკაფიოდ წარმოაჩენს. მიღებული გადაწყვეტილებები ოფიციალურ დადგენილებებად ფორმდება და ეკლესიის შიდა ცხოვრებაში სავალდებულო ძალას იძენს.

წმინდა სინოდის პრაქტიკაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მღვდელმთავართა დანიშვნის, გადაყვანისა და ცალკეულ საეკლესიო-ადმინისტრაციულ საკითხთა განხილვას. კანდიდატები, როგორც წესი, განიხილებიან მათი სულიერი მოღვაწეობის, საეკლესიო გამოცდილების, სამოძღვრო პასუხისმგებლობისა და ადმინისტრაციული უნარების გათვალისწინებით, რაც ეკლესიის ინსტიტუციური მდგრადობის ერთ-ერთ უმთავრეს წინაპირობად მიიჩნევა.&lt;ref&gt;Jones, Stephen. ''Georgia: A Political History Since Independence''. London: I.B. Tauris, 2013, pp. 226–228.&lt;/ref&gt;

შიდა ორგანიზაციულ საკითხებთან ერთად, წმინდა სინოდი აქტიურად განიხილავს საზოგადოებრივ, ზნეობრივ და კულტურულ პრობლემებსაც. თანამედროვე ვითარებაში იგი არაერთხელ გამოხატავს თავის პოზიციას ისეთ თემებზე, როგორებიცაა [[განათლება]], ოჯახის [[ინსტიტუტი]], სოციალური პასუხისმგებლობა, ეროვნული თვითმყოფადობა და ისტორიული მემკვიდრეობის დაცვა. ამდენად, სინოდის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები მხოლოდ საეკლესიო სივრცით არ შემოიფარგლება; ისინი ხშირად ფართო საზოგადოებრივ გამოხმაურებასაც იწვევს და ქვეყნის სულიერ ცხოვრებაზე შესამჩნევ გავლენას ახდენს.&lt;ref&gt;Papava, Vladimer. ''Economic Reforms in Post-Communist Georgia: Twenty Years After''. New York: Nova Science Publishers, 2012, pp. 3–19.&lt;/ref&gt;

== საეკლესიო სტრუქტურის სქემა ==

&lt;div style=&quot;border:1px solid #b08a2e; background:#fffaf0; padding:12px; margin:12px 0; border-radius:8px;&quot;&gt;

{| style=&quot;width:100%; text-align:center; border-collapse:collapse; margin:0 auto;&quot;
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;display:inline-block; min-width:285px; max-width:520px; background:#fffdf7; border:2px solid #b08a2e; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Christ Icon Sinai 6th century - crop.jpg|70px|center|ქრისტე პანტოკრატორი]]
[[იესო ქრისტე]]&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;ეკლესიის თავი მართლმადიდებლური სწავლების მიხედვით&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;შდრ. ეფეს. 1:22–23; კოლ. 1:18.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

|-
| style=&quot;font-size:160%; padding:2px; color:#7b1f1f;&quot; | ↓
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;display:inline-block; min-width:320px; max-width:600px; background:#fbf7ed; border:2px solid #7b1f1f; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Coat of Arms of Georgian Orthodox Church.svg|65px|center|საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის გერბი]]
[[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია]]&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;ადგილობრივი ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია, რომლის შიდა მართვა-გამგეობა დებულებით არის განსაზღვრული&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი I, §1–§4.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

|-
| style=&quot;font-size:160%; padding:2px; color:#7b1f1f;&quot; | ↓
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;display:inline-block; min-width:330px; max-width:620px; background:#f8f0d8; border:2px solid #d4af37; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Patriarch Shio III of Georgia.jpg|220px|center|[[სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]] [[შიო III]] აღსაყდრების დღეს]]
[[სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]]&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;საქართველოს ეკლესიის მეთაური და [[საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი|წმინდა სინოდის]] თავმჯდომარე; ტიტულით აგრეთვე [[მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი]] და [[ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი]]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §2, §5; თავი IV.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

|-
| style=&quot;font-size:160%; padding:2px; color:#7b1f1f;&quot; | ↓
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;display:inline-block; min-width:330px; max-width:640px; background:#fffdf7; border:2px solid #294b3a; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Mgvdelmtavrebi.jpg|140px|center|მღვდელმთავრები]]
[[საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი|წმინდა სინოდი]]&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;უმაღლესი კოლეგიური საეკლესიო ორგანო; მის შემადგენლობაში შედიან მმართველი [[მღვდელმთავარი|მღვდელმთავრები]] და კათოლიკოს-პატრიარქის [[ქორეპისკოპოსი|ქორეპისკოპოსები]]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე, ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 310; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §2–§4.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

|-
| style=&quot;font-size:160%; padding:2px; color:#7b1f1f;&quot; | ↓
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;display:inline-block; min-width:310px; max-width:600px; background:#f6eddb; border:2px solid #b08a2e; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Eparchies of the Georgian Apostolic Autocephalous Orthodox Church.svg|95px|center|საქართველოს ეკლესიის ეპარქიები]]
[[ეპარქია|ეპარქიები]]&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;საეკლესიო-ადმინისტრაციული ერთეულები, რომლებსაც მართავენ [[მიტროპოლიტი|მიტროპოლიტები]], [[მთავარეპისკოპოსი|მთავარეპისკოპოსები]] ან [[ეპისკოპოსი|ეპისკოპოსები]]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §3–§4.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

|-
| style=&quot;font-size:160%; padding:2px; color:#7b1f1f;&quot; | ↓
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:16px 8px; text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background:#f4ead2; border:2px solid #7b1f1f; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Eastern Orthodox Bishop.svg|55px|center|შავი სამღვდელოება]]
'''შავი სამღვდელოება'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;ბერული აღთქმის მქონე სასულიერო პირები; მართლმადიდებლურ ტრადიციაში ეპისკოპოსები, როგორც წესი, შავი სამღვდელოებიდან არიან&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;„შავი სამღვდელოება“ — სასულიერო პირები, რომელთაც ბერული აღთქმა აქვთ დადებული; იხ. orthodoxy.ge, „როგორ აწყობენ საეკლესიო განხეთქილებას?“&lt;/ref&gt;
&lt;hr style=&quot;margin:7px 0;&quot; /&gt;

'''[[ბერი]] / [[მონაზონი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;პირი, რომელსაც დადებული აქვს ბერული აღთქმა და სამონასტრო ცხოვრების წესს მისდევს&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;orthodoxy.ge, „როგორ აწყობენ საეკლესიო განხეთქილებას?“ — შავი სამღვდელოების განმარტება.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#7b1f1f;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[იეროდიაკონი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;ბერი, რომელსაც მიღებული აქვს [[დიაკონი|დიაკვნის]] ხარისხი და მონაწილეობს ღვთისმსახურებაში დიაკვნის მსახურებით&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot;&gt;orthodoxy.ge, „მღვდელმსახურები და მათი შესამოსელი“.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#7b1f1f;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[იერომონაზონი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;ბერი, რომელსაც მიღებული აქვს [[მღვდელი|მღვდლის]] ხარისხი და შეუძლია მღვდელმსახურების აღსრულება&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#7b1f1f;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[იღუმენი]] / [[არქიმანდრიტი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;სამონასტრო და საპატიო სამღვდელო ხარისხები; იღუმენი ხშირად მონასტრის წინამძღვარია, ხოლო არქიმანდრიტი — მაღალი სამონასტრო წოდება&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#7b1f1f;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[ეპისკოპოსი|ეპისკოპოსი / მღვდელმთავარი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;სამღვდელოების უმაღლესი ხარისხი; ეპისკოპოსი მართავს ეპარქიას, ხელს ასხამს სასულიერო პირებს და მონაწილეობს სინოდურ მმართველობაში&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §3–§4.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background:#fffdf7; border:2px solid #294b3a; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Eastern Orthodox Priest.svg|55px|center|თეთრი სამღვდელოება]]
'''თეთრი სამღვდელოება'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;ბერული აღთქმის არმქონე, ჩვეულებრივ ცოლიანი სასულიერო პირები, რომლებიც უმეტესად სამრევლო მსახურებას ასრულებენ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;„თეთრი სამღვდელოება“ — სასულიერო პირები, რომელთაც ბერული აღთქმა არა აქვთ დადებული; იხ. orthodoxy.ge, „როგორ აწყობენ საეკლესიო განხეთქილებას?“; აგრეთვე orthodoxy.ge, „მღვდელმსახურები და მათი შესამოსელი“.&lt;/ref&gt;
&lt;hr style=&quot;margin:7px 0;&quot; /&gt;

'''[[მედავითნე]] / [[მნათე]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;ეკლესიაში მსახურების დამხმარე პირები; მედავითნე კითხულობს საღვთისმსახურო ტექსტებს, ხოლო მნათე მონაწილეობს ტაძრისა და მსახურების პრაქტიკულ მომზადებაში&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#294b3a;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[დიაკონი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;სასულიერო იერარქიის პირველი ხარისხი; ეხმარება მღვდელსა და ეპისკოპოსს ღვთისმსახურების აღსრულებისას&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#294b3a;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[მღვდელი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;სასულიერო პირი, რომელსაც შეუძლია საეკლესიო საიდუმლოებებისა და ღვთისმსახურების აღსრულება ეპისკოპოსის კანონიკური მორჩილების ფარგლებში&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#294b3a;&quot;&gt;↓&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

'''[[დეკანოზი]]'''&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:84%; font-weight:normal;&quot;&gt;მღვდლის საპატიო წოდება; ჩვეულებრივ ენიჭება გამოცდილ ან გამორჩეული მსახურების მქონე მღვდელს&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;vestments&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;
|}

|-
| style=&quot;font-size:160%; padding:2px; color:#7b1f1f;&quot; | ↓
|-
| style=&quot;padding:8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;display:inline-block; min-width:300px; max-width:620px; background:#fbf7ed; border:2px solid #5b1515; border-radius:8px; padding:10px; font-weight:bold;&quot;&gt;
[[ფაილი:Svetitskhoveli Cathedral Interior, Mtskheta, Georgia.jpg|85px|center|ტაძრის ინტერიერი]]
სა[[მრევლი|მრევლო]]ები და [[მორწმუნე]]ები&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:88%; font-weight:normal;&quot;&gt;საეკლესიო თემები და საერო მორწმუნეები, რომელთა რელიგიური ცხოვრება ტაძართან, ეპარქიასთან და საეკლესიო მსახურებასთან არის დაკავშირებული&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §4.&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;
|}

&lt;/div&gt;

== წმინდა სინოდი და გაფართოებული საეკლესიო კრება ==

[[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|საქართველოს ეკლესიის]] მართვა-გამგეობის დებულება ერთმანეთისგან განასხვავებს [[საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი|წმინდა სინოდს]] და გაფართოებულ საეკლესიო კრებას. წმინდა სინოდი საქართველოს ეკლესიის მუდმივმოქმედი უმაღლესი საეკლესიო ორგანოა, ხოლო გაფართოებული საეკლესიო კრება განსაკუთრებულ შემთხვევებში მოწვეული ფართო წარმომადგენლობითი კრებაა.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 310–312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §2–§4; თავი III, §1–§2.&lt;/ref&gt;

დებულების მიხედვით, გაფართოებულ საეკლესიო კრებას იწვევს [[სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი]] ან [[საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრე]]. მისი მოწვევა დასაშვებია მხოლოდ ორ შემთხვევაში: სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევისას და საქართველოს ეკლესიის მართვა-გამგეობის ახალი დებულების დამტკიცებისას.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი III, §1–§2.&lt;/ref&gt;

გაფართოებული საეკლესიო კრების შემადგენლობაში შედიან წმინდა სინოდის ყველა წევრი. გარდა ამისა, კრებაში მონაწილეობენ ყოველი [[ეპარქია|ეპარქიიდან]] მოწვეული ორი სასულიერო და ერთი საერო პირი, თითოეული მონასტრიდან წარმომადგენლები, ასევე სასულიერო აკადემიებისა და სემინარიების დელეგატები. დებულება ცალკე ასახელებს [[გელათის მეცნიერებათა აკადემია|გელათის მეცნიერებათა აკადემიიდან]] ოთხ დელეგატს და [[მცხეთა-თბილისის ეპარქია|მცხეთა-თბილისის ეპარქიიდან]] იმდენ წარმომადგენელს, რამდენიც მოწვეული იქნება ყველა დანარჩენი ეპარქიიდან ერთად.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი III, §3.&lt;/ref&gt;

ხმის უფლების საკითხში დებულება განასხვავებს მღვდელმთავრებსა და კრების სხვა მონაწილეებს. გაფართოებულ საეკლესიო კრებაზე ხმის უფლებით მონაწილეობენ მღვდელმთავრები, ხოლო სამღვდელო და სამონაზვნო დასი, აგრეთვე საერო პირები, მონაწილეობენ სათათბირო ხმის უფლებით. სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ბრძანებით კრებაზე შეიძლება მოწვეულნი იყვნენ მეცნიერ-ექსპერტებიც.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 312; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი III, §4–§5.&lt;/ref&gt;

გაფართოებული საეკლესიო კრება განსაკუთრებულ როლს ასრულებს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევის პროცესში. დებულების მიხედვით, კათოლიკოს-პატრიარქს ირჩევს საქართველოს ეკლესიის გაფართოებული კრება. საპატრიარქო ტახტის დაქვრივებიდან 40 დღის შემდეგ, მაგრამ არა უგვიანეს ორი თვისა, საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრე იწვევს გაფართოებულ კრებას, რომელზეც უნდა გაიმართოს კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევა.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 313; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი IV, §3, §8.&lt;/ref&gt;

გაფართოებული კრების მოწვევამდე საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრე იწვევს წმინდა სინოდს საპატრიარქო კანდიდატების შესარჩევად. წმინდა სინოდი ირჩევს გაფართოებულ კრებაზე წარსადგენ სამ კანდიდატს. სინოდის თითოეულ წევრს უფლება აქვს, წარმოადგინოს ერთი საპატრიარქო კანდიდატი, მათ შორის საკუთარი თავიც. სამი კანდიდატი, რომლებიც მიიღებენ ხმათა უმრავლესობას, გაფართოებულ კრებაზე კენჭისყრაში მონაწილეობენ როგორც პატრიარქობის კანდიდატები.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 313; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი IV, §9–§12.&lt;/ref&gt;

გაფართოებული კრების ყველა მონაწილეს უფლება აქვს, გამოთქვას აზრი საპატრიარქო კანდიდატების შესახებ, თუმცა კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევის კენჭისყრაში მონაწილეობენ მხოლოდ მღვდელმთავრები. არჩეულად ითვლება ის კანდიდატი, რომელიც მიიღებს კრების მონაწილე მღვდელმთავართა ხმების ნახევარზე მეტს. თუ ვერცერთი კანდიდატი ვერ მიიღებს ხმათა ნახევარზე მეტს, ტარდება ხელმეორე კენჭისყრა იმ ორ კანდიდატს შორის, რომლებმაც პირველ კენჭისყრაში ხმათა უმრავლესობა მიიღეს.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 313; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი IV, §13–§16.&lt;/ref&gt;

ამგვარად, წმინდა სინოდი და გაფართოებული საეკლესიო კრება საქართველოს ეკლესიის მართვის სხვადასხვა ფორმატს წარმოადგენენ. წმინდა სინოდი მოქმედებს როგორც მუდმივი უმაღლესი საეკლესიო ორგანო, ხოლო გაფართოებული საეკლესიო კრება დებულებით განსაზღვრულ განსაკუთრებულ შემთხვევებში იკრიბება და, მათ შორის, კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევის პროცესში მონაწილეობს.&lt;ref&gt;მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე. ''საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორია'', ტ. VIII, საქართველოს საეკლესიო კანონების კრებული. თბილისი, 2022, გვ. 310–313; საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება, თავი II, §2–§4; თავი III, §1–§5; თავი IV, §3, §8–§16.&lt;/ref&gt;

== ისტორიული ქრონოლოგია ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; text-align:left; font-size:95%; border:1px solid #b08a2e; background:#fffaf0;&quot;
|+ style=&quot;caption-side:top; padding:8px; font-size:115%; font-weight:bold; color:#5b1515;&quot; | საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდის ისტორიული განვითარების ძირითადი ეტაპები
! style=&quot;width:18%; background:linear-gradient(135deg, #7b1f1f, #b08a2e); color:#fff8dc; text-align:center; padding:8px; border:1px solid #d6c38a;&quot; | წელი/პერიოდი
! style=&quot;width:42%; background:linear-gradient(135deg, #7b1f1f, #b08a2e); color:#fff8dc; text-align:center; padding:8px; border:1px solid #d6c38a;&quot; | მოვლენა
! style=&quot;width:40%; background:linear-gradient(135deg, #7b1f1f, #b08a2e); color:#fff8dc; text-align:center; padding:8px; border:1px solid #d6c38a;&quot; | მნიშვნელობა
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#f3e5c0; padding:8px; border:1px solid #d6c38a; font-weight:bold;&quot; | [[IV საუკუნე|IV]]–[[V საუკუნე]]ები
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | საეკლესიო კრებითობის ფორმირება
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | ეპისკოპოსთა კოლეგიური მმართველობისა და საეკლესიო გადაწყვეტილებების კრებითად მიღების საფუძვლის ჩამოყალიბება
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#ead7aa; padding:8px; border:1px solid #d6c38a; font-weight:bold;&quot; | [[1801]]–[[1811]]
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|საქართველოს ეკლესიის]] [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალიის]] გაუქმების პროცესი
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | ტრადიციული საეკლესიო მმართველობის შეზღუდვა და ქართული საეკლესიო ინსტიტუციური დამოუკიდებლობის შეწყვეტა
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#f3e5c0; padding:8px; border:1px solid #d6c38a; font-weight:bold;&quot; | [[1917]]
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | [[ავტოკეფალია|ავტოკეფალიის აღდგენა]]
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | ქართული საეკლესიო მმართველობისა და ეროვნული საეკლესიო თვითმმართველობის აღდგენა
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#ead7aa; padding:8px; border:1px solid #d6c38a; font-weight:bold;&quot; | [[1995]]
| style=&quot;background:#fffaf0; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | მართვა-გამგეობის დებულების მიღება
| style=&quot;background:#fffdf7; padding:8px; border:1px solid #e2d2a4;&quot; | [[საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი|წმინდა სინოდის]] უფლებამოსილების თანამედროვე ნორმატიული ჩარჩოს განსაზღვრა
|}
==წმინდა სინოდის თავმჯდომარე==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center; border:2px solid #bfa046; background-color:#faf8f1;&quot;
|+ style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#6b4f1d;&quot; | წმინდა სინოდის თავმჯდომარე
! style=&quot;background:#f3e7c3;&quot; | №
! style=&quot;background:#f3e7c3;&quot; | სახელი
! style=&quot;background:#f3e7c3;&quot; | სურათი
! style=&quot;background:#f3e7c3;&quot; | ეპარქია
! style=&quot;background:#f3e7c3;&quot; | წოდება
|-
| 1
| '''[[შიო III]]'''
| [[ფაილი:ShioMujiri2026 (cropped).jpg|120პქ]]
| '''[[მცხეთა-თბილისის ეპარქია|მცხეთა-თბილისის]]''' და '''[[ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია|ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქიები]]'''
| უწმინდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი და ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი
|}

===წმინდა სინოდის წევრები===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! №
! სახელი
! სურათი
! ეპარქია
! საეპარქიო რეზიდენცია
! წოდება
|-
| 2
| ვაკანტური
| 
| [[სენაკისა და ჩხოროწყუს ეპარქია]]&lt;br /&gt;[[ავსტრალიის ეპარქია]]
| წალენჯიხის მაცხოვრის ტაძარი
| 
|-
| 3
| [[დანიელი (მეუფე)|'''დანიელი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti danieli.jpg|50 პქ]]
| [[ჭიათურისა და საჩხერის ეპარქია]]
| კაცხის სვეტი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 4
| [[აბრაამი (მეუფე)|'''აბრაამი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti abraami.jpg|50 პქ]]
| [[დასავლეთ ევროპის ეპარქია]]
| პარიზის ქართული ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 5
| [[ისაია (მეუფე)|'''ისაია''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti isaia.jpg|50 პქ]]
| [[ნიქოზისა და ცხინვალის ეპარქია]]
| ნიქოზის ღვთისმშობლის ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 6
| [[ანანია (მეუფე)|'''ანანია''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti anania.jpg|50 პქ]]
| [[მანგლისისა და წალკის ეპარქია]]
| [[ფაილი:Manglisi Cathedral.jpg|90პქ]]&lt;br /&gt;მანგლისის სიონი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 7
| [[ვახტანგი (ახვლედიანი)|'''ვახტანგი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti vaxtangi.jpg|50 პქ]]
| [[შვედეთის ქართული სამრევლოები]]ს მმართველი, ცურტავის ტიტულოვანი [[მიტროპოლიტი]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 8
| [[ზოსიმე (მეუფე)|'''ზოსიმე''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti zosime.jpg|50 პქ]]
| [[წილკნისა და დუშეთის ეპარქია]]
| წილკნის ღვთისმშობლის ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 9
| [[გიორგი (მეუფე)|'''გიორგი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti giorgi.jpg|50 პქ]]
| [[ტყიბულისა და თერჯოლის ეპარქია]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 10
| [[იობი (მეუფე)|'''იობი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti iobi.jpg|50 პქ]]
| [[ურბნისისა და რუისის ეპარქია]]
| [[ფაილი:Ruisichurch.jpg|90პქ]]&lt;br /&gt;რუისის ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 11
| [[ამბა დავითი|'''დავითი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti daviti1.jpg|50 პქ]]
| [[ალავერდის ეპარქია]]
| ალავერდის მონასტერი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 12
| [[იოსები (კიკვაძე)|'''იოსები''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti iosebi.jpg|50 პქ]]
| [[შემოქმედის ეპარქია]]
| [[ფაილი:Shemokmedi monastery, Guria, Georgia-1.jpg|90პქ]]&lt;br /&gt;შემოქმედის მონასტერი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 13
| [[გრიგოლი (მეუფე)|'''გრიგოლი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti grigoli.jpg|50 პქ]]
| [[ფოთისა და ხობის ეპარქია]]
| ფოთის საკათედრო ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 14
| [[ნიკოლოზი (მეუფე)|'''ნიკოლოზი''']]&lt;ref&gt;საქართველოს საპატრიარქოს ოფიციალური გვერდი http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329065712/http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/ |date=2019-03-29 }}&lt;/ref&gt;
| [[ფაილი:Mitropoliti nikolozi.jpg|50 პქ]]
| [[ახალქალაქისა და კუმურდოს ეპარქია|ახალქალაქისა, კუმურდოსა და კარის ეპარქია]]&lt;br /&gt;[[სამხრეთ ამერიკის ეპარქია]]
| კუმურდოს ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 15
| [[თეოდორე (მეუფე)|'''თეოდორე''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti teodore.jpg|50 პქ]]
| [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 16
| [[საბა (მეუფე)|'''საბა''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti saba.jpg|50 პქ]]
| [[ხონისა და სამტრედიის ეპარქია]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 17
| [[დიმიტრი (მეუფე)|'''დიმიტრი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti dimitri.jpg|50 პქ]]
| [[ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქია]]
| [[ფაილი:Batumi Cathedral (1).jpg|90პქ]]&lt;br /&gt;ბათუმის საკათედრო ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 18
| [[ანტონი (მეუფე)|'''ანტონი''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti antoni.jpg|50 პქ]]
| [[ვანისა და ბაღდათის ეპარქია]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 19
| [[გერასიმე (მეუფე)|'''გერასიმე''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti gerasime2.jpg|50 პქ]]
| [[ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქია]]&lt;br /&gt;დროებით მმართველი — [[გერმანიისა და ავსტრიის ეპარქია]]
| ცაიშის ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 20
| [[ანდრია (მეუფე)|'''ანდრია''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti andria.jpg|50 პქ]]
| [[გორისა და ატენის ეპარქია]]
| [[ფაილი:Atenis Sioni view.jpg|90პქ]]&lt;br /&gt;ატენის სიონი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 21
| [[ილარიონი (მეუფე)|'''ილარიონი''']]
| [[ფაილი:Episkoposi ilarioni.jpg|50 პქ]]
| [[მესტიისა და ზემო სვანეთის ეპარქია]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 22
| [[იოანე (მეუფე)|'''იოანე''']]
| [[ფაილი:Mitropoliti ioane.jpg|50 პქ]]
| [[ქუთაის-გაენათის ეპარქია]]
| ბაგრატის ტაძარი
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 23
| [[სტეფანე (მეუფე)|'''სტეფანე''']]
| [[ფაილი:Mtavarepiskoposi stefane.jpg|50 პქ]]
| [[ცაგერისა და ლენტეხის ეპარქია]]&lt;br /&gt;[[ჭყონდიდის ეპარქია]]
| —
| [[მიტროპოლიტი]]
|-
| 24
| [[დავით მთავარეპისკოპოსი|'''დავითი''']]
| [[ფაილი:Mtavarepiskoposi daviti.jpg|50 პქ]]
| ადიშის ტიტულარული მთავარეპისკოპოსი&lt;br /&gt;(უეპარქიო)
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 25
| [[იეგუდიელი (მეუფე)|'''იეგუდიელი''']]
| [[ფაილი:Mtavarepiskoposi iegudieli.jpg|50 პქ]]
| [[სტეფანწმინდისა და ხევის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 26
| [[ზენონი (მეუფე)|'''ზენონი''']]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/dmanisisa-da-agarak-tashiris-didi/ |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2020-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200205150506/http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/dmanisisa-da-agarak-tashiris-didi/ |archivedate=2020-02-05 }}&lt;/ref&gt;
| [[ფაილი:მეუფე ზენონი.jpg|50 პქ]]
| [[დმანისისა და აგარაკ-ტაშირის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 27
| [[ექვთიმე (მეუფე)|'''ექვთიმე''']]
| [[ფაილი:Mtavarepiskoposi eqvtime.jpg|50 პქ]]
| [[გურჯაანისა და ველისციხის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 28
| [[ლუკა (მეუფე)|'''ლუკა''']]
| [[ფაილი:Episkoposi luka.jpg|50 პქ]]
| [[საგარეჯოსა და ნინოწმინდის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 29
| [[სპირიდონი (მეუფე)|'''სპირიდონი''']]
| [[ფაილი:Episkoposi spiridoni.jpg|50 პქ]]
| [[სხალთის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 30
| [[ეფრემი (მეუფე)|'''ეფრემი''']]
| [[ფაილი:Episkoposi efremi.jpg|50 პქ]]
| [[ბოლნისის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 31
| [[იაკობი (მეუფე)|'''იაკობი''']]
| [[ფაილი:Episkoposi iakobi.JPG|50 პქ]]
| [[ბოდბის ეპარქია]]
| —
| [[მთავარეპისკოპოსი]]
|-
| 32
| [[მელქისედეკი (მეუფე)|'''მელქისედეკი''']]
| [[ფაილი:Episkoposi melqisedeki.jpg|50 პქ]]
| [[მარგვეთისა და უბისის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 33
| [[მიქაელი (მეუფე)|'''მიქაელი''']]
|
| [[თიანეთისა და ფშავ-ხევსურეთის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 34
| [[სვიმეონი (მეუფე)|'''სვიმეონი''']]
| [[ფაილი:Svimeoni (Cakashvili).jpg|50 პქ]]
| [[სურამისა და ხაშურის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 35
| [[გიორგი (ჯამდელიანი)|'''გიორგი''']]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/ |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2020-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329065712/http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/ |archivedate=2019-03-29 }}&lt;/ref&gt;
| [[ფაილი:Episkoposi Giorgi (Jamdeliani).jpg|50 პქ]]
| [[მარნეულისა და ხუჯაბის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 36
| [[გრიგოლი (კაცია)|'''გრიგოლი''']]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/grigoli-walkeli-episkoposi/ |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2020-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191116153931/http://patriarchate.ge/geo/wminda-sinodi/wevrebi/grigoli-walkeli-episkoposi/ |archivedate=2019-11-16 }}&lt;/ref&gt;
| [[ფაილი:Episkoposi Grigoli (Kacia).jpg|50 პქ]]
| [[წალკის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 37
| [[იოანე (შომახია)|'''იოანე''']]
|
| [[გარდაბნისა და მარტყოფის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 38
| [[დოსითეოსი (მეუფე)|'''დოსითეოსი''']]
|
| [[ბელგიისა და ჰოლანდიის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 39
| [[საბა (ინწკირველი)|'''საბა''']]
|
| [[ჩრდილოეთ ამერიკისა და კანადის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|-
| 40
| [[ვახტანგ ეპისკოპოსი|'''ვახტანგი''']]
|
| [[ნიკორწმინდის ეპარქია]]
| —
| [[ეპისკოპოსი]]
|}

==ლიტერატურა==
* „საქართველოს ეკლესიის კალენდარი 2017“ საქართველოს საპატრიარქო, თბილისი 2016 წ.

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.orthodoxy.ge/tsnobarebi/eparqiebi.htm orthodoxy.ge]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]]</text>
      <sha1>sdtpx0scnz9dledmcgx05p9oll9u19t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩუბუტის პროვინცია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149848</id>
    <revision>
      <id>5392141</id>
      <parentid>4561237</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="a0dktvng6rw6jo4okn1tneuz3nitmrc" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული|არგენტინა
|მშობლიური სახელი = Provincia del Chubut
|ქართული სახელი = ჩუბუტის პროვინცია
|დროშა =Flag of chubut province in argentina - bandera de chubut.svg
|გერბი = Escudo de la Provincia de Chubut.svg
|ქვეყანა = არგენტინა
|ჰიმნი =  
|სტატუსი =პროვინცია
|შედის = 
|მოიცავს =  15 დეპარტამენტი &lt;br /&gt;47 მუნიციპალიტეტი
|დედაქალაქი= [[რავსონი]]
|მსხვილი ქალაქი = 
|მსხვილი ქალაქები= 
|თარიღი = 
|მეთაური = 
|მეთაური 2 = 
|მშპ =
|მშპ წელი= 
|მშპ ადგილი =
|მშპ ესმ = 
|ენა =
|ენები =
|მოსახლეობა = 413 237		
|აღწერის წელი = 2001
|ადგილი მოსახლეობით =18
|ეროვნული შემადგენლობა =
|სიმჭიდროვე =1,84
|აღმსარებლობა =
|ფართობი = 224 686
|ადგილი ფართობით =3
|ფართობის პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღლე =
|საშუალო სიმაღლე =
|მინიმალური სიმაღლე =
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა= Provincia del Chubut (Argentina).svg
|დროის სარტყელი=  
|აბრევიატურა =  
|ISO = 
|FIPS= 
|სატელეფონო კოდი = 
|საფოსტო ინდექსები =     
|ინტერნეტ-დომენი =
|საავტომობილო სანომრე ნიშნები = 
|საიტი =http://www.chubut.gov.ar
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
|პარამეტრი1 =  
|შენიშვნა =
}}
'''ჩუბუტი''' ({{lang-es|Provincia del Chubut}}) – [[არგენტინა|არგენტინის]] [[არგენტინის პროვინციები|პროვინცია]], მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი – [[რავსონი]]. პროვინციის მოსახლეობა – 413 237  კაცი ([[2001]]). ფართობი –  224 686 კმ². პროვინცია მოიცავს 15 დეპარტამენტს და 47 მუნიციპალიტეტს.

==იხილეთ აგრეთვე==

* [[არგენტინის პროვინციები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.infochubut.com Infochubut - Online journalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201234846/https://infochubut.com/ |date=2020-12-01 }} {{es}}
* [http://www.chubut.gov.ar ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722200017/http://www.chubut.gov.ar/ |date=2011-07-22 }} {{es}}
* [http://argentour.com/en/province/chubut/chubut.php Chubut Province in Argentour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103002145/http://www.argentour.com/en/province/chubut/chubut.php |date=2011-11-03 }} 
* [http://www.plusnoticias.com/diarios/chubut.htm Links to Newspapers and Radios from Chubut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111211905/http://www.plusnoticias.com/diarios/chubut.htm |date=2011-01-11 }} {{es}}
* [http://www.puertopiramides.gov.ar/ Puerto Pirámides' Official Page] {{es}}
* [http://www.unp.edu.ar/museovirtual/Minerales/minerales.htm Minerals of Chubut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525091310/http://www.unp.edu.ar/museovirtual/Minerales/minerales.htm |date=2011-05-25 }} {{es}}
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{არგენტინის პროვინციები}}

[[კატეგორია:არგენტინის პროვინციები]]</text>
      <sha1>a0dktvng6rw6jo4okn1tneuz3nitmrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვიტუს ბერინგი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156541</id>
    <revision>
      <id>5391693</id>
      <parentid>3226097</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="glejcehk001xld4dji0kgzg3qru13qw" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ვიტუს იონასენ ბერინგი'''&lt;ref&gt;საბუთებში ხშირად მოიხსენიება როგორც ივანე ივანეს ძე ბერინგი.&lt;/ref&gt; ([[დანიური ენა|დან]]. Vitus Jonassen Bering; დ. [[12 აგვისტო]] [[1681]], [[ჰორსენსი]], [[დანია]] — გ. [[19 დეკემბერი]] [[1741]], ბერინგის კუნძული, [[რუსეთი]]) — დანიური წარმოშობის რუსი ზღვაოსანი. რუსული ფლოტის ოფიცერი. კაპიტან-კომანდორი.

[[1703]] წელს მიიწვიეს რუსეთის სამსახურში. [[1724]] წლიდან მსახურობდა ბალტიისა და აზოვის ფლოტში. ხელმძღვანელობდა კამჩატკის პირველ ექსპედიციას ([[1725]]-[[1730]]), რომლის მიზანი იყო დაედგინა [[აზია]]სა და [[ამერიკა]]ს შორის ყელისა თუ სრუტის არსებობა.

ექსპედიციამ შემოუარა [[კამჩატკის ნახევარკუნძული|კამჩატკის]] აღმოსავლეთ ნაპირს, ჩუკოტკის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაპირებს, გაიარა სრუტე, რომელიც ვერ შეამჩნია, 67° 18′-ზე მხედველობიდან დაკარგა მიწა და დაბრუნდა უკან ისე, რომ სრუტის საკითხი გაურკვეველი დარჩა (შემდეგ ამ სრუტეს ბერინგის სახელი ეწოდა). 

[[1733]] წელს ბერინგი დაინიშნა კამჩატკის მეორე ექსპედიციის ხელმძღვანელად. ექსპედიციას უნდა გადაელახა [[ციმბირი]] და გამგზავრებულიყო [[კამჩატკა (მხარე)|კამჩატკიდან]] ამერიკის ჩრდილოეთ ნაპირების გამოსაკვლევად. 1741 წლის [[17 ივლისი|17 ივლისს]] ექსპედიციამ ჩრდილოეთ ამერიკის სანაპიროს მიაღწია. აღმოაჩინა [[ალეუტის კუნძულები]]ს ნაწილი. უკან დაბრუნების დროს ბერინგი გარდაიცვალა კუნძულზე, რომელსაც ამჟამად მისი სახელი ჰქვია. 

ბერინგის სახელი ეწოდა აგრეთვე ზღვას [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] ჩრდილოეთ ნაწილში.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|2|320}}
* Берг Л. С., Открытие Камчатки и экспедиции Беринга. 1725—1742, 3 изд., М.—Л., 1946; 
* Белов М. И., Арктическое мореплавание с древнейших времен до середины 19 в., М., 1956;
* Греков В. И., Очерки из истории русских географических исследований в 1725—1765 гг., М., 1960.

== სქოლიო ==

{{სქოლიოს სია}}

{{DEFAULTSORT:ბერინგი, ვიტუს}}
[[კატეგორია:რუსი ზღვაოსნები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1681]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1741]]</text>
      <sha1>glejcehk001xld4dji0kgzg3qru13qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცეოლითი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160930</id>
    <revision>
      <id>5392192</id>
      <parentid>4834629</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93554" sha1="es88poripxc9048tn1qifdsq76p7dr5" xml:space="preserve">[[ფაილი:ZeolitesUSGOV.jpg|thumb|ცეოლითი]]
[[ფაილი:Zeolite-ZSM-5-3D-vdW.png|thumb|right|ZSM-5 ცეოლითის მიკროფოროვანი მოლეკულური სტრუქტურა]]
'''ცეოლითები''' წარმოადგენენ  მიკროფოროვან, წყლიან, კრისტალური სტრუქტურის მქონე ალუმოსილიკატურ [[მინერალები|მინერალებს]]. ცეოლითების, სილიკატთა დიდი ჯგუფის პირველი წარმომადგენელი, [[სტილბიტი]] აღმოჩენილ იქნა [[შვედები|შვედი]] მინერალოგისა და ქიმიკოსის ფრედერიკ აქსელ კრონსტედის (Axel Fredrik Cronstedt) მიერ 1756 წელს.&lt;ref name=&quot;Zeolites - Boiling stones&quot;&gt;[http://www.pereplet.ru/nauka/Soros/pdf/9807_070.pdf  Цеолиты – Кипящие камни Соросовский Образовательный Журнал , №7,1998 ]&lt;/ref&gt; კრონსტედმა შეამჩნია, რომ მის მიერ აღმოჩენილი მინერალი ინტენსიური გახურების შედეგად სწრაფად, შიშინით  გამოყოფს წყალს (ფუვდება), რაც დუღილის შთაბეჭდილებას ტოვებს. სწორედ ეს თვისება გახდა საფუძველი იმისა, რომ ამგვარი მინერალებისათვის ეწოდებინათ ცეოლითები, რაც ბერძნულად მდუღარე ქვას ნიშნავს (ბერძ ζέω (zeō) მდუღარე λίθος (lithos) - ქვა)

2010 წლის მდგომარაობით აღმოჩენილი და შესწავლილია 40-მდე  ბუნებრივი ცეოლითი და სინთეზირებულია 194-მდე უნიკალური სტრუქტურის მქონე  ცეოლითი.

==ცეოლითების წარმოშობა და გავრცელების არეალი==
ბუნებრივი ცეოლითები მინერალების ცალკე ჯგუფად გამოიყო ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის 50-იან წლებში. ცეოლითური მინერალების პირველი ნიმუშები აღმოჩენილ იქნა [[ბაზალტი]]ს, [[ანდეზიტი|ანდეზიტებისა]] და ვულკანური ქანების სიცარიელებსა და ბზარებში. შემდგომში ეს მინერალები ნაპოვნი იქნა დანალექ ქანებში, ვულკანური ფერფლის ცვლილების პროდუქტებსა და სხვა პიროკლასტიკურ ფორმაციებში.
[[ფაილი:Natrolit, Gracza 2Polska.jpg|thumb|ნატროლითის მიკროკრისტალები ([[პოლონეთი]])]]
ცეოლითები ბუნებაში წარმოიქმნება სხვადასხვანაირი გეოქიმიური პროცესების განვითარებისას, რომელიც ძირითადად ტემპერარატურისა და წნევის დაბალი პარამეტრებით ხასიათდება. მათი წარმოშობა ხდება ზედაპირზე ან ზედაპირთან ახლოს ქანების წარმოშობის პირველ ეტაპზე ჰიდროთერმული ქმედების დაბალ ტემპერატურულ რეჟიმში. როგორც წესი, ვულკანურ ქანებში წარმოიქმნებიან მცირე ზომის [[კრისტალი|კრისტალები]], რომლებიც ჩვეულებრივ გამოიყენებიან მეცნიერული კვლევისათვის.ცეოლითების უზარმაზარი მასებით მოფენილია [[ოკეანე|ოკეანის]] ფსკერები. ასე მაგალითად, [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] ფსკერის ზედა შრეები უპირატესად მოფენილია [[კლინოპტილოლიტი]]თ, ხოლო [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანის]] ფსკერი თანაბრადაა დაფარული კლინოპტილოლიტითა და ფილიფსიტით.

ცეოლიტების წარმოქმნის მექანიზმი დაკავშირებულია, ძირითადად ტუტე და ტუტემიწა კათიონებით გამდიდრებული რთული ალუმინსილიციუმიანი [[გელი]]ს კრისტალიზაციასთან. ცეოლიტიზაციის პროცესი დაიყვანება ალუმინსილიკატების [[ჰიდროლიზი|ჰიდროლიზზე]] და მათში [[სილიციუმი]]ს გადანაწილებაზე ტუტეების ზემოქმედებისას  ქიმიური და ფიზიკური ფაქტორები, რომლებიც განსაზღვრავენ ცეოლიტების [[კრისტალიზაცია]]ს, რთულია და სრულად შესწავლილი არ არის.

ზღვების ფსკერებზე ცეოლითები წარმოიქმნებიან ვულკანური ქანების ნატეხებისაგან, რომელთა მეტ წილს წარმოადგენს ვულკანური მინა, რომელიც გამოირჩევა მაღალი რეაქციისუნარიანობით. ცეოლითები ჩვეულებრივ გავრცელებულია ტუტე მარილიან [[ტბა|ტბების]] ნალექებში, სადაც ისინი წარმოიშობიან ვულკანური ნატეხების (განსაკუთრებით არასტაბილური მინები) ცვლილების შედეგად. ცეოლითები ასევე გვხდება ტუტე [[ნიადაგი|ნიადაგებში]] მშრალი კლიმატის მხარეებში. ასეთი ტბებისა და ნიადაგებისათვის დამახასიათებელია PH-ის მაღალი მნიშვნელობა და ძლიერი მარილიანობა, რომელიც უმეტესად გამოწვეულია [[ნატრიუმის კარბონატი|ნატრიუმის კარბონატებისა]] და [[ბორატები]]ს მაღალი კონცენტრაციით.

ცეოლითების კრისტალიზაცია მიმდინარეობს ამჟამადაც მაგალითად აშშ-ს დასავლეთით მარილიან ტბებში, ასევე აღმოსავლეთ [[აფრიკა]]ში ([[სირლესის ტბა|ტბა სირლესი]]) ტბა ჩინა ([[კალიფორნია]]), ტბა ნატრონი [[ტანზანია]]ში, ტბა მაგადო [[კენია]]ში.

სუფთა ცეოლითები უფეროა, შეფერილი სახესხვაობების არსებობა აიხსნება [[რკინა|რკინისა]] და სხვა მინარევების ვიწროდისპერსული ჟანგების შემცველობით. კლინოპტილოლითური [[ტუფები]] წარმოადგენენ საშუალო სიმტკიცის მასალებს, რომლებიც შეფერილია თეთრ, ნაცრისფერ, მომწვანო და ვარდისფერ ფერებში. მათი შემცველობა ქანებში ჩვეულებრივ შეადგენს 50-90%. მინარევებს წარმოადგენს [[მონტმორილონტი]], [[ქლორიტი]], [[სელადონიტი]], [[კვარცი]] და სხვა.

საქართველოს ტერიტოროიაზე ცეოლითური მინერალების არსებობა წინა საუკუნიდან იხსენიება. ამ მხრივ პირველი ცეოლითური მინერალი იყო ჰეილანდიტი, რომელიც ეიხვალდმა აღმოაჩინა 1844 წელს ახალციხის რაიონის ეოცენის ვულკანოგენ ქანებში. შემდგომ წლებში აღმოჩენილ იქნა შაბაზიტი (1885), სტილბიტი (1887), ლომონტიტი (1898), ანალციმი (1900), ნატროლითი (1924), ტომსონიტი (1906), სკოლიციტი (1951), მორდენიტი (1948), ერიონიტი (1968), ჰარმოტომი (1976), ფერიერიტი (1985), ფილიფსიტი. 60-იან წლების ბოლოს ცნობილი გახდა ჰეილანდიტ-კლინოპტილოლიტის ფართო ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების შესწავლის შედეგად დადგენილია სამი გაცილებით მნიშვნელოვანი პრაქტიკული თვისება. გაზების, ორთქლების და სითხეების შერჩევითი (სელექციური) სორბციისუნარიანობა, კატალიზური და იონმიმოცვლითი აქტიურობა.

==ცეოლითების ქიმიური შედგენილობა და განსაზღვრა==
[[ფაილი:Gonnardite-France.jpg|thumb|300px|ცეოლითი : გონარდითი]]
ცეოლითები წარმოადგენენ კრისტალურ წყლიან [[სილიკატები|ალუმოსილიკატებს]]. ეს არის რთული შენაერთი როგორც ქიმიური ასევე სტრუქტურული თვალსაზრისით. ფიზიკურ თვისებათა სირთულის გამო ძნელია ცეოლითებს მიეცეს ზუსტი განსაზღვრა. სმიტის განმარტებით “ცეოლითები კარკასული სტრუქტურის მქონე ღრუებიანი [[ალუმოსილიკატები]]ა, კარკასის სიღრუეები დაკავებულია დიდი [[იონები]]სა და [[წყალი|წყლის]] მოლეკულების მიერ, რომელთაც მნიშვნელოვანი ძვრადობის გამო შეუძლიათ აქტიური მონაწილეობის მიღება  [[იონმიმოცვლა|იონმიმოცვლით რეაქციებში]] და [[დეჰიდრატაცია]]ში.

ცეოლითების კარკასული სტრუქტურა აგებულია წვეროებით შეერთებული TO4  [[ტეტრაედრი|ტეტრაედრებისაგან]], რომლებშიც მცირე [[ატომი|ატომები]] (ე.წ T ატომები) განთავსებულია ამ ტეტრაედრების ცენტრში, ხოლო [[ჟანგბადი]]ს ატომები კი წვეროებში T ატომების ადგილებს ბუნებრივ ცეოლითებში უპირატესად იკავებს Al და Si ატომები, მაგრამ სინთეზურ ცეოლითებში ისინი შეიძლება ჩანაცვლებულიქნენ (Ga, Ge, P, Fe B, Ti, Zn) ატომებით&lt;ref name=&quot;Zeolite Molecular Sieve&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.molecularsieve.org/Zeolite_Molecular_Sieve.htm |title=Zeolite Molecular Sieve:Zeolite - Structure and Properties |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101207124118/http://www.molecularsieve.org/Zeolite_Molecular_Sieve.htm |archivedate=2010-12-07 }}&lt;/ref&gt;.

ბუნებრივ ცეოლითებში [[ალუმინი]] და [[სილიციუმი]] ტეტრაედრულ კოორდინაციაშია [[ჟანგბადი]]ს ატომების  მიმართ და ალუმინი იზოსტრუქტურულად ანაცვლებს სილიციუმს ცეოლითურ კარკასში. სილიციუმჟანგბადიანი და ალუმინჟანგბადიანი ტეტრაედრების შეკავშირების ხასიათიდან დამოკიდებულებით წარმოიქმნება სიცარიელეები სხვადასხვა ფორმების ღრუებისა და არხების სახით რაც ქმნის მიკროფორების სისტემას, რომლის მოცულობა შეადგენს სრული მოცულობის 25-50% &lt;ref name=&quot;Zeolite Structure &quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.grace.com/EngineeredMaterials/MaterialSciences/Zeolites/ZeoliteStructure.aspx |title=Zeolite Structure:The corresponding crystallographic structure is formed by tetrahedras of (AlO4) and (SiO4)  |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215184310/http://www.grace.com/EngineeredMaterials/MaterialSciences/Zeolites/ZeoliteStructure.aspx |archivedate=2009-02-15 }}&lt;/ref&gt;.

ალუმინსილიკატური კარკასში Si &lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; -ის Al&lt;sup&gt;3+ &lt;/sup&gt;-თი ჩანაცვლება იწვევს ჭარბი გაუკონპენსირებელი უარყოფითი [[მუხტი]]ს არსებობას AlO&lt;sub&gt;4-&lt;/sub&gt;ის ტეტრაედრების ხარჯზე, რაც განაპირობებს კარკასის სიღრუეებში [[პოტენციალური ენერგია|პოტენციალური ენერგიის]] მინიმუმის არსებობას  დადებითად დამუხტული [[იონები]]სათვის. პოტენციალური ორმოების სიღრმე, ზომები და რაოდენობა დამოკიდებულია Si და Al ატომების [[კრისტალური მესერი|კრისტალურ მესერში]] განლაგების მოწესრიგებულობაზე, რაოდენობასა და კარკასის გეომეტრიაზე. ცეოლითებში ჭარბი უარყოფითი მუხტები კომპენსირდება [[ტუტემიწა ელემენტები|ტუტემიწა ელემენტების]] [[კათიონი|კათიონებით]]: უპირატესად Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, K&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;,Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;,Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; ..., რომლებიც ცეოლითის (კარკასის) სიღრუეებში იმყოფებიან მოძრავ მდგომარეობაში და შეუძლიათ სხვა კათიონებით ჩანაცვლება.

რადგან ცეოლითები წყლიან არეში მიიღება მისი მიკროფორები შევსებულია წყლის მოლეკულებით ე.წ “ცეოლითური წყლით”, რომლის გამოყოფაც გარკვეულ ტემპერატურაზე ხდება კარკასის დაურღვევლად ეს კი მკვეთრად აუმჯობესებს ცეოლითების ადსორბციულ თვისებებს, თუმცა აღსანიშნავია ისიც, რომ ზოგიერთ ცეოლითში კათიონმიმოცვლისა და ჰიდრატაციის დროს მიმდინარეობს კარკასის სტრუქტურის ცვლილებაც. ცეოლითების ელემენტარული უჯრედის შედგენილობის სტრუქტურულ ფორმულას აქვს სახე:

Me&lt;sub&gt;x/n&lt;/sub&gt;[Al&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;y&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2(x+y)&lt;/sub&gt;] wH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

სადაც Me –კათიონია; n –კათიონის [[ვალენტობა]]; x –ერთვალენტიანი კათიონებისა და ალუმინის ატომების რაოდენობა; y –სილიციუმის ატომების რაოდენობა; y/x განსაზღვრავს სილიკატების მოდულს Si/Al ფარდობას, ის იცვლება 1-დან 6-მდე. w –წყლის მოლეკულების რაოდენობა; x+y გამოსახავს ელემენტარულ უჯრედში T –ატომების სრულ რაოდენობას.

ამრიგად SiO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; და AlO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; ტეტრაედრები (რომლებსაც პირველად სტრუქტურულ ერთეულებს  უწოდებენ) შეკავშირდებიან რა ჟანგბადის ატომების მეშვეობით (ჟანგბადური ხიდებით) მრავალკუთხედების სახით, ქმნიან განსხვავებულ სტრუქტურულ ერთეულებს. ალუმინსილიკატური კარკასის [[ტოპოლოგია]] წარმოადგენს ერთადერთ ნიშანს, რომლის მიხედვითაც შეიძლება ცეოლითის სტრუქტურის იდენტიფიცირება. კარკასის განსხვავებული ტოპოლოგიის მქონე ცეოლითებში, საერთო სტრუქტურული ელემენტების არსებობა მათი შესაბამის ჯგუფში ან ქვეჯგუფში განთავსების  საშუალებას იძლევა.
სწორედ ასეთი ნიშნების მიხედვით ახდენს ბარერი ცეოლითების კლასიფიკაციას &lt;ref name=&quot;TU Chemical Engineering
Zeolite Page&quot;&gt;[http://www.personal.utulsa.edu/~geoffrey-price/zeolite/index.html TU Chemical Engineering Zeolite Page:Representative Structures ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116013825/http://www.personal.utulsa.edu/~geoffrey-price/zeolite/index.html |date=2011-01-16 }}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Teaching Materials that Matter&quot;&gt;{{Cite web |url=http://chemeducator.org/sbibs/s0004003/spapers/430114wv.htm |title=An Interactive, Multi-media Module on Zeolites in General Chemistry  |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212125254/http://chemeducator.org/sbibs/s0004003/spapers/430114wv.htm |archivedate=2010-12-12 }}&lt;/ref&gt;.მაგრამ, იქვე აღნიშნავს, რომ ცეოლითები ასეთი დაჯგუფება  პირობითია. კერძოდ, [[ჰექსაგონალური პრიზმა|ჰექსაგონალური პრიზმები]] წარმოადგენენ [[შაბაზითი]]ს, [[ოფრეტითი]]ს, [[გმელინითი]]ს, [[ლევინითი]]ს და [[ფოჟაზითი]]ს სტრუქტურულ ერთეულებს, პირველი სამი მართლაც ერთ ჯგუფს მიეკუთვნება, მაშინ როდესაც ფოჟაზიტი შედის სხვა ჯგუფში. ბარერი თავის ცნობილ წიგნში ბუნებრივ ცეოლითებს ყოფს 7 ჯგუფად: [[ანალციმი]], [[ნატროლითი]], [[ჰეილანდითი]], [[ფილიფსითი]], [[მორდენითი]], [[შაბაზითი]] და [[ფოჟაზითი]]. ბრეკიც ბუნებრივ ცეოლითებს ასევე ყოფს 7 ჯგუფად, ამასთან აღნიშნავს, რომ რადგან არ შეიძლება ამა თუ იმ ჯგუფში შემავალი რომელიმე ცეოლითი ვაღიაროთ უფრო მეტად ტიპურად ვიდრე სხვა, ამიტომაც ის ამ ჯგუფებს ანიჭებს ნომრებს და კლასიფიკაციას ახდენს ნომრების მიხედვით 1-დან 7-მდე.

საერთაშორისო ცეოლითური ასოციაციის მეშვიდე კონფერენციაზე (1986. ტოკიო) მიღებულიქნა სამასოიანი კოდი ცეოლითის კარკასის ტოპოლოგიის აღსანიშნავად, ანუ შემოღებულიქნა სტრუქტურის ტიპის კოდირება&lt;ref name=&quot;The International Zeolite Association (IZA)&quot;&gt;[http://www.iza-online.org/ EngineeringThe International Zeolite Association (IZA)]&lt;/ref&gt;. მაგ HEU აღნიშნავს [[ჰეილანდითი|ჰეილანდით]]-[[კლინოპტილოლითი]]ს სტრუქტურულ ტიპს, PHI - ფილიფსითის და მის [[იზოტოპი|იზოტოპურ]] სტრუქტურებს და ა.შ.

ამრიგად ცეოლითების (Si, Al, O)-იანი კარკასების არქიტექტურის თავისებურებას, რაც განასხვავებს მათ მინდვრის [[შპატი|შპატებისაგან]], წარმოადგენს მათში რეგულარულ არხთა სისტემებისა და ურთიერთ დაკავშირებული სიღრუეების არსებობა, რომელთა ზომები მოლეკულების ზომების რიგისაა. არხებსა და სიღრუეების მაქსიმალური ზომა შეიძლება იყოს 10–15 Å [5, 3] ტუტე და ტუტემიწა კათიონები, რომლებიც აკომპენსირებენ კარკასის (Al, O)–[[ტეტრაედრი|ტეტრაედრების]] უარყოფით მუხტს იმყოფებიან [[კრისტალური მესერი|კრისტალური მესრის]] სიცარიელეებში, იკავებენ რა შედარებით მცირე ნაწილს მათი მოცულობისა. ცეოლითების კრისტალურ მრესერში არხების არსებობა განაპირობებს იონთა შემხვედრი [[დიფუზია|დიფუზიისა]] და ჰეტეროვალენტურ იონურ მიმოცვლის შესაძლებლობას ოთახის ტემპერატურებზეც კი. ცეოლითების შერჩევითი (სელექსიციური) შთანთქმისუნარიანობა პირველად ფრიდელმა შენიშნა, ხოლო მაკ-ბენმა XX საუკუნის 30-იან წლებში ამ მინერალებს ამ უნიკალური თვისების გამო “მოლეკულური საცრები” უწოდა.

==ცეოლითების სტრუქტურაში არხებისა და ღრუების სისტემა. მოლეკულურ-საცრული ეფექტი==
ცეოლითებისადმი, როგორც [[კატალიზატორი|კატალიზატორებისა]] და [[სელექცია|სელექტიური]] [[ადსორბცია|ადსორბენტებისადმი]] ინტერესი გამოწვეულია მათი კარკასების აგებულების თავისებურებით და შიგაკრისტალური მოცულობის მიწვდომადობით. ცეოლითების კარკასული სტრუქტურა, წარმოადგენს მყარ სხეულს, რომელიც განჭოლილია მოლეკულური ზომის არხებისა და ღრუების სისტემით. ეს სისტემა განსაზღვრავს ცეოლითების ე.წ პირველად მიკროფორულ სტრუქტურას.

ვულკანოგენურ-დანალექი ცეოლითები ასევე ხასიათდებიან მეორადი ფოროვანობით. ცეოლითების სტრუქტურაში ამ არხების განლაგება და ზომები, განაპირობებენ მოცემული ალუმინსილიკატის სორბციულ და კატალიზურ თვისებებს. სწორედ ამ არხების მეშვეობით აღწევენ მოლეკულები (ან ატომები) ცეოლითის შიდაკრისტალურ თავისუფალ მოცულობაში.

დღეისათვის თითქმის ყველა ცეოლითისათვის არის განსაზღვრული არხების კრისტალოგრაფიული ორიენტაცია და ცეოლითის სტრუქტურის რგოლებში არსებული ტეტრაედრების რიცხვი და ზომები, ოღონდ ეს შედეგები მოცემულია მხოლოდ ძირითადი არხებისათვის და მასში არ ითვალისწინებენ მოლეკულისათვის (ან ატომისათვის) შეუღწევად ან მცირედ შეღწევად არხებს. დეჰიდრატირებული ცეოლითების ფიზიკური და ქიმიური თვისებები დიდად არის დამოკიდებული თავისუფალი სიღრუეებისა და ურთიერთგადამკვეთი არხების ხასიათზე.

ანსხვავებენ არხთა სისტემის სამ ტიპს:
*1)არაგადამკვეთი ერთგანზომილებიანი არხების სისტემა.
*2)ორგანზომილებიანი არხების სისტემა რომლითაც ხასიათდებიან V,VI, და VII ჯგუფების ცეოლითები. ასეთი სისტემა ორგანზომილებიანია ნივთიერების ისეთი მოლეკულებისათვის (ატომებისათვის), რომელთა კრიტიკული [[დიამეტრი]] ნაკლებია ცეოლითში არსებული ვიწრო არხების დიამეტრზე, ხოლო ერთგანზომილებიანია დიდი მოლეკულებისათვის.
*3)სამგანზომილებიანი ურთიერთგადამკვეთი არხების სისტემა. ამ შემთხვევაში იხილავენ ორ ვარიანტს 1 – ცეოლითები, რომლელთა არხები ერთმანეთის ეკვივალენტურია არხების თავისუფალი დიამეტრები მათი კრისტალოგრაფიული მიმართულების მიუხედავად ერთნაირია. მაგ. [[გმელინითი]]  2- ცეოლითრები რომელთა არხებიც ექვივალენტურია და მათი დიამეტრები დამოკიდებულია მათ კრისტალოგრაფიულ მიმართულებაზე. მაგ. [[ლევინიტი]], თუ არხების სისტემა სამგანზომილებიანია მაშინ ამ არხების ზომების შესაბამის კათიონებს ან მოლეკულებს შეუძლიათ შეაღწიონ კრისტალის ნებისმიერ ადგილას.

თუ სისტემა ორგანზომილებიანია, მაშინ მოლეკულას შეუძლია იმოძრაოს მხოლოდ სიბრტყეზე, ერთგანზომილებიან სისტემაში მოლეკულების მოძრაობა შესაძლებელია მხოლოდ ერთი მიმართულებით, მაგრამ არის გადახრებიც. მაგალითად გმელინითში და [[ოფერტიტი|ოფერტიტში]] მთავარი არხები მიმართულია C სიბრტყის პარალელურად და გადაიკვეთება A სიბრტყის პარალელური არხებით. ასეთი სისტემების იდეალური კრისტალების მთავარ არხებში უნდა ხდებოდეს სწრაფი დიფუზია, მაგრამ რეალურ კრისტალებში კრისტალური მესრის წანაცვლების გამო ხშირ შემთხვევაში ეს არხები წყდება ამის გამო პრაქტიკულად გლემენიტის ადსორბციული თვისებები ძირითადად განისაზღვრება არხების ორგანზომილებიანი სისტემებით.

არხებს ხშირად აქვთ ცილინდრული სახე, ამასთან კვეთას შეიძლება ჰქონდეს ელიფსის ფორმა. სიღრუეებს ცეოლითებში გააჩნიათ სხვადასხვა ფორმები და ზომები. არხებსა და ღრუებში შესასვლელი ფანჯრების (წარმოშობილი ტეტრაედრების ერთმანეთთან შეკავშირებით მიღებული რგოლებისაგან) დიამეტრი ჩვეულებრივ მერყეობს 0,16 ნმ-დან 1,5 ნმ&lt;ref name=&quot;Control of Pore Size and Functionality in Isoreticular Zeolite&quot;&gt;{{Cite web |url=http://yaghi.chem.ucla.edu/pdfPublications/2009control_of_pore_size.pdf |title=Control of Pore Size and Functionality in Isoreticular Zeolite: |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100721230015/http://yaghi.chem.ucla.edu/pdfPublications/2009control_of_pore_size.pdf |archivedate=2010-07-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;High-Throughput Synthesis of Zeolitic Imidazolate Frameworks and Application to CO2 Capture&quot;&gt;{{Cite web |url=http://yaghi.chem.ucla.edu/pdfPublications/2008hiThroughput.pdf |title=High-Throughput Synthesis of Zeolitic Imidazolate Frameworks and Application to CO2 Capture: |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100721225419/http://yaghi.chem.ucla.edu/pdfPublications/2008hiThroughput.pdf |archivedate=2010-07-21 }}&lt;/ref&gt;.

==ცეოლითების ფიზიკური და ქიმიური თვისებები==
[[ფაილი:ZeolithA REM.png|thumb|250px|ცეოლითის კრისტალები [[ელექტრონული მიკროსკოპი|ელექტრონული მიკროსკოპში]]]]
===კათიონები ცეოლითებში. იონური მიმოცვლის მექანიზმი და თავისებურებანი===
ჩვეულებრივ ცეოლითები წარმოიქმნება წყლიან არეში, ამიტომაც მის შიდაკრისტალურ ფოროვან სივრცეში მოთავსებული კარკასის უარყოფითი მუხტის მაკომპენსირებელი კათიონები [[ჰიდრატაცია|ჰიდრატირებულია]]. წყლის მოლეკულებთან მსგავსად კათიონებსაც გააჩნიათ განსაზღვრული ძვრადობის უნარი. სწორედ არხთა სისტემაში მოთავსებული კათიონების ძვრადობა განაპირობებს ცეოლითებზე შემხვედრი [[დიფუზია|დიფუზიისა]]  და ჰეტეროვალენტურ იონური მიმოცვლის შესაძლებლობას ოთახის ტემპერატურაზეც კი ([[მინდვრის შპატები]]საგან განსხვავებით).

ცეოლითების,კათიონების მიმართ მიმოცვლის უნარი წარმოადგენს მათ ერთ-ერთ მახასიათებელ თვისებას. თუმცა წყლის მოლეკულებისაგან განსხვავებით კათიონთა ძვრადობა შემოსაზღვრულია და ამიტომაც მათ ვერ გამოვაძევებთ კრისტალიდან იონმიმოცვლის გარეშე, რომელიც ემორჩილება [[ელექტროქიმიური ეკვივალენტობის პრინციპი|ელექტროქიმიური ეკვივალენტობის პრინციპს]], რადგანაც ამას მოითხოვს ანიონური კარკასის უარყოფითი მუხტის ნეიტრალიზაციის პირობა.

ჰიდრატირებულ ცეოლითებში წყლის მოლეკულები კათიონებთან წარმოქმნიან კომპლექსებს, ამასთან ზოგიერთ შემთხვევაში წყლის მოლეკულებს მაპოლარიზებელი გავლენის ქვეშ შეუძლიათ წარმოქმნან ჰიდროქსილის ჯგუფები და [[პროტონი|პროტონები]]. [[ჰიდროქსილი|ჰიდროქსილური]] ჯგუფები უკავშირდებიან კათიონებს, Me (OH)-n ტიპის ნაერთების სახით, ხოლო პროტონები კარკასის ჟანგბადის ატომებთან წარმოქმნიან ჰიდროქსილურ ჯგუფებს. ცეოლითებში კათიონები არა მარტო წყლის მოლეკულებთან არიან ბმულნი, არამედ ისინი ასევე კოორდინირებული არიან [[კრისტალური მესრი|მესრის]] ჟანგბადის ატომებთან. ჩვეულებრივ მანძილი კათიონებსა და წყლის მოლეკულებს შორის და კათიონებსა და ჟანგბადის ატომებს შორის მერყეობს 0,24 – 0,40 ნმ საზღვრებში.

ცეოლითების  რეგულარულ კარკასებში მიმოცვლითი კათიონები განლაგებული არიან კარკასის ტეტრაედრშორის სიცარიელებსა და არხებში, რომლებშიც შესასვლელი “ფანჯრები” წარმოქმნილია 6-, 8-, 10- ან 12- წევვრიანი ჟანგბადური რგოლებით, რომელთა დიამეტრები შესაბამისად ტოლია 0,24, 0,45, 0,60, და 0,80 ნმ.

ცეოლითების სილიციუმალუმინჟანგბადური კარკასების გეომეტრიული თავისებურების გამო ის კათიონები, რომელთა იონური რადიუსები აღემატებიან ჟანგბადური რგოლების (ფანჯრების) რადიუსებს იონმიმოცვლაში მონაწილეობას ვერ მიიღებენ. ამ მოვლენას ბარერმა “იონსაცრული მოქმედება” უწოდა. ამრიგად სხვადასხვა ზომის კათიონების მიმოცვლის შედეგებით შესაძლებელია განისაზღვროს ნებისმიერი ცეოლითის იონსაცრული სელექტიურობის ზღვრები. თითოეული ტიპის ცეოლითისაგან იონმიმოცვლის გზით შეიძლება მივიღოთ სხვადასხვაგვარი სპეციფიკური თვისებების მქონე იონმიმომცვლელები და ადსორბენტები.

===ცეოლითების ფიზიკური თვისებები===
[[ფაილი:Natroliteinde1.jpg|right|300px|thumb|ნატროლითი (11x9x7 სმ); ინდოეთი]]
სუფთა ცეოლითები უფეროა. ცეოლითების ფერი დიდად არის დამოკიდებული ნიმუშის დეჰიდრატაციის ხარისხზე. მაგალითად, დეჰიდრატირებული Co – შემცველი ცეოლითების დიდი ნაწილი შეფერილია მოცისფროდ, ხოლო [[რეჰიდრატაცია|რეჰიდრატაციის]] შემდეგ მათ გააჩნიათ მოვარდისფრო – ღია წითელი ფერი.

ცეოლითების სიმტკიცე მინერალოგიური სკალის მიხედვით ტოლია 3.5 5.5. [[სიმკვრივე]] 2,0 2,5 გრ / სმ3 (ბარიუმიან ცეოლითებს 2.5 2,7). ცეოლითების [[სხივტეხა]] ტოლია 1.47 1,56.

ცეოლითების [[დიელექტრიკი|დიელექტრიკული]] თვისებები და [[ელექტროგამტარობა]] ძირითადად გამოკვლეულია სინთეზური ნიმუშებისათვის. როგორც უკვე ავღნიშნეთ ცეოლითები შეიცავენ შედარებით მოძრავ კათიონებს, რომლებსაც უკავიათ ლოკალიზებული მდგომარეობები, ანდა შეუძლიათ თავისუფლად გადაადგილება [[კოორდინაციული ბმა|კოორდინაციული ბმით]] დაკავშირებულ წყლის მოლეკულებთან ერთად. ამის გამო, ცეოლითები ხასიათდება იონური ელექტრო გამტარობით, რაც განპირობებულია კათიონების მიგრაციით ცეოლითის კარკასში.

დეჰიდრატირებულ ცეოლითებზე წყლის დამატებით შეიმჩნევა მოცემული ნიმუშის ელექტროგამტარობის მკვეთრი ცვლილება. მაგ. t = 25oC-ზე Y ტიპის ცეოლითში წყლის შემცველობის გაზრდით მისი ელექტროგამტარობა იზრდება 104-ჯერ. ფიზიკური თვისებებიდან ცეოლითები ამჟღავნებენ [[ლუმინესცენცია|ლუმინესცენციურ]] ეფექტსაც. გამოქვეყნებული შრომებიდან ჩანს, რომ ზოგიერთი ცეოლითის ულტრაიისფერი სხივებით დასხივებით (λ=3650 Å) შედეგად გააჩნიათ ფლუროსცენტირების უნარი ცისფერი, მომწვანო – მოცისფრო, მოყვითალო – მწვანე, ყვითელი – თეთრი და მოცისფრო – მოთეთრო ფერებით. გარდა ამისა, ცეოლითში შეიძლება შევიყვანოთ ისეთი [[ქიმიური ელემენტი|ელემენტები]], რომლებიც იწვევენ ფლუოროსცენციის აქტივირებას. მაგ: [[მანგანუმი]], [[ტყვია]], [[ვერცხლი]], [[სპილენძი]].

===ცეოლითების   თერმოსტაბილურობა===
ცეოლითების [[ადსორბენტი|ადსორბენტების]] ან [[კატალიზატორი|კატალიზატორების]] სახით გამოყენებისას, დიდი ყურადღება ექცევა მათი კრისტალური სტრუქტურის სტაბილურობას იმ პირობებში, რომელიც აუცილებელია აქტივაციისა და [[რეგენერაცია|რეგენერაციისათვის]].

[[თერმოსტაბილურობა]]–პრაქტიკული თვალსაზრისით ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელია ცეოლითებისა. თერმოსტაბილურობით განისაზღვრება ცეოლითების უნიკალური თვისებების შესაძლო გამოყნების ტემპერატურული საზღვრები, ზოგიერთ შემთხვევაში კი თერმოსტაბილობა წარმოგვიდგება, როგორც ამას ადგილი აქვს ჰეილანდით-კლინოპტილოლითის, როგორც ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანი ჩვეულებრივ თერმოსტაბილურობის ქვეშ გაიგება ცეოლითების კრისტალური სტრუქტურის მდგრადობა (სტაბილურობა) მაღალ ტემპერატურებზე.

თერმოსტაბილურ ცეოლითებს მიეკუთნებიან, [[ფოჟაზითი]] და მისი სინთეზური ანალოგები– X და Y ცეოლითები, ასევე [[კლინოპტილოლითი]], [[მორდენიტი]] და სხვ. ამ ცეოლითების კარკასები უმნიშვნელოდ იცვლებიან დეჰიდრატაციისას. არხთა ზომები ჰიდრატირებულ და დეჰიდრატირებულ მდგომარეობაში ერთმანეთთან ახლოსაა ისინი მაღალ ტემპერატურებამდე (700–1000 °C) გახურებისას  ინარჩუნებენ სორბციისა და რეჰიდრატაციის უნარს.(მათი თერმული დაშლის შედეგად მიიღებიან ამორფული მასები, რომლებიდანაც უფრო მაღალ ტემპერატურებზე კრისტალიზდებიან მინდვრის შპატები, კაჟმიწა მინერალები და სხვ.).

ნაკლებად მდგრადი ცეოლითებია: [[სტილბიტი]], [[ბარერიტი]], [[ჰეილანდითი]], [[ფილიფსიტი]], [[ნატროლიტი]] და სხვ. ამ ცეოლითების კარკასები არსებით ცვლილებას განიცდიან დეჰიდრატაცისას. დეჰიდრატაციის შედეგად ეს ცეოლითები გადადიან მეტად ან ნაკლებად სტაბილურ მეტაფაზებში.

===ცეოლითების სტაბილურობა მჟავა გარემოში===
ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი იმისა, რაც წინ ეღობება ცეოლითების ფართო გამოყენებას, არის მათი არასაკმარისი მდგრადობა [[მჟავები]]ს ზემოქმედების  მიმართ. მჟავების მიმართ ცეოლითური ალუმინსილიკატების შემოსაზღვრული მდგრადობა გამოწვეულია მათი სტრუქტურიდან [[ალუმინი]]ს ჩამორეცხვით ალუმინის ჰიდრატირებული ჟანგი შესამჩნევად ხსნადია PH=4-ისას.

ცეოლითები მიეკუთნებიან ალუმინსილიკატებს ღია სტრუქტურებით, უმრავლეს შემთხვევაში მათში მთელი ალუმინი იმყოფება ზედაპირზე და მჟავას შეუძლია უშუალოდ იმოქმედოს მასზე.

ზოგიერთი ცეოლითის კარკასიდან შესაძლებელია ალუმინი გამოვაძევოთ ნაწილობრივ ან მთლიანად, ამასთან არ გამოვიწვიოთ კარკასის შესამჩნევი ცვლილება (ამ დროს მიმდინარე ცვლილებების მექანიზმი არასაკმარისად არის შესწავლილი). კლინოპტილოლითიდან და მორდენიტიდან ალუმინი შეიძლება გამოვაძევოთ გახურების გარეშე [[მარილმჟა|მარილმჟავით]] მარტივი დამუშავებით. 2N მარილმჟავის ზემოქმედებით ალუმინი მთლიანად გამოძევდება კლინოპტილოლითიდან. მჟავის მოქმედებისადმი მდგრადობის მიხედვით ცეოლითები შეიძლება დაიყოს სამ ჯგუფად:

1)ცეოლითები, რომლებიც არ შეიძლება გადაყვანილ იქნენ წყალბადურ ფორმებში მათი კრისტალური კარკასის დაურღვევლად (ცეოლითები, X, L, კანკრინიტი, სოდალითი).

2)ცეოლითები, რომელთა წყალბადური ფორმები შეიძლება მივიღოთ მჟავური ხსნარებით, ჩვეულებრივი იონური მიმოცვლის გზით ([[მორდენიტი]], [[კლინოპტილოლითი]], [[ერიონიტი]], [[ჰეილანდიტი]], [[ფერიერიტი]]). აღსანიშნავია, რომ ასეთი დამუშავებისას ალუმინის ნაწილი, რა თქმა უნდა გამოძევდება, თანაც გამოძევებული ალუმინის რაოდენობა დამოკიდებულია მჟავაზე,  მის კონცენტრაციაზე და ა.შ.

3)ცეოლითები, რომელთა წყალბადური ფორმა შეიძლება მივიღოთ მხოლოდ ამონიუმის იონზე იონური მიმოცვლითა და გახურების შედეგად შემდგომი დაშლის გზით.

ამგვარად მჟავის მოქმედებამ ცეოლითზე შეიძლება მიგვიყვანოს საკმაოდ განსხვავებულ შედეგებამდე – სტრუქტურის სრული დარღვევიდან ცეოლითის წყალბადური ფორმის წარმოქმნამდე. უკანასკნელ შემთხვევაში პროცესი მიმდინარეობს დეალუმინირების თანხლებით, ე.ი ალუმინის გამოძევებით, რომლის ხარისხიც დამოკიდებულია მჟავური დამუშავების ხასიათზე.

==ცეოლითური წყალი, ჰიდრატაცია და დეჰიდრატაცია==
ყველა ცეოლითის მახასისთებელ შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს წყალი და ამიტომაც სხვა ალუმინსილიკატებისაგან განსხვავებით ისინი წარმოადგენენ ჰიდრატირებულ ალუმინსილიკატებს.

მინერალოგიაში “ცეოლითურს” უწოდებენ იმ წყალს, რომელიც შეიძლება მოვაშოროთ კრისტალს მაღალი ტემპერატურისა წნევის ზემოქმედებით, ცეოლითის სტრუქტურის დაშლის გარეშე და რომელიც ასევე შეიძლება შთაინთქას ცეოლითის მიერ საწყისი პირობების აღდგენით.

ყველა ცეოლითში წყალი არსებობს შიგა კრისტალური ფაზის სახით. წყალი შიგაკრისტალურ არხებში ერთ შემთხვევაში იმყოფება ცალკეული, განკერძოებული მოლეკულების სახით, რომლებიც იკავებენ მესერში ფიქსირებულ მდებარეობას, სხვა შემთხვევებში კი, როდესაც მესერში სიცარიელეები საკმაოდ დიდია, რამდენიმე მოლეკულისაგან შემდგარი ასოციატების სახით, ურთიერთქმედებენ რა არა მხოლოდ კარკასთან, არამედ ერთმანეთთანაც მოლეკულათშორისი წყალბადური ბმების მეშვეობით, როგორც თხევად წყალში. კრისტალში წყლის შემცველობა სხვადასხვა ცეოლითისათვის სხვადსხვაა, ის დამოკიდებულია შიგაკრისტალური სიცარიელეების მოცულობაზე, რომლებიც შეიძლება დაიკავონ წყლის მოლეკულებმა.

თერმულ და ვაკუუმური დამუშავებისას ცეოლითის კრისტალიდან წყალი გამოიყოფა. ამ ხარისხობრივად ახალ – ფოროვან კრისტალურ მდგომარეობაში – ცეოლითებს მდგრადად შეუძლიათ იარსებონ ვაკუმუუმის პირობებში. თუ დეჰიდრატირებული კრისტალები აღმოჩნდებიან წყლის ორთლქთან კონტაქტში ისინი კვლავ ჰიდრატირდებიან. ცეოლითების დეჰიდრატაციის პროცესი შექცევადია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა კრისტალების გახურებისას წყლის გამოყოფა ხდება ალუმინსილიკატური მესრის სტრუქტურის შესამჩნევი ცვლილების გარეშე, წინააღმდეგ შემთხვევაში ცეოლითების რეჰიდრატაცია ან საერთოდ შეუძლებელია, ან მიმდინარეობს მხოლოდ ნაწილობრივ (შემოსაზღვრულად).

ზოგიერთ ცეოლითის კრისტალში, სიცარიელეთა მოცულობები, რომელიც მისაწვდომია (შეღწევადია) წყლის მოლეკულათათვის, შეიძლება აღწევდეს კრისტალის მთლიანი მოცულობის ნახევარს, ამიტომაც ერთ-ერთ საიმედო ხერხს ცეოლითების შიგაკრისტალური სივრცის საერთო მოცულობის განსაზღვრისა, წარმოადგენს სრულად ჰიდრატირებული კრისტალიდან ვაკუმური დამუშავებისას გამოდევნილი წყლის მოცულობის განსაზღვრა. ცეოლითებში წყლის შემცველობა დამოკიდებულია კარკასის სტრუქტურის გეომეტრიაზე და მის სტრუქტურებში არსებული კათიონების რიცხვსა და მათ ზომებზე.

==ცეოლითების გამოყენება==
===საყოფაცხოვრებო მრეწველობა===
ცეოლითებმა თავიანთი უნიკალური თვისებების გამო ფართო გამოყენება ჰპოვეს მრავალ სფეროში. ძნელია, დასახელდეს მინერალი, რომელიც ასე ფართოდ გამოიყენებოდეს მრეწველობის, მაღალი ტექნოლოგიების, [[მედიცინა|მედიცინის]] და [[სოფლის მეურნეობა|სოფლის მეურნეობის]] მრავალ დარგებში.

მრეწველობაში ცეოლიტები გამოიყენებიან გაზების გასაწმენდად და გასაშრობად. [[კრეკინგი]]ს, [[იზომერიზაცია|იზომერიზაციის]], [[ჰიდროგენიზაცია|ჰიდროგენიზაციის]] და დეჰიდრო-გენიზაციის, დაჟანგვისა და მრავალ სხვა რეაქციებში [[ადსორბენტი|ადსორბენტებად]] და [[კატალიზატორი|კატალიზატორებად]]. ჰაერის ჟანგბადით გასამდიდრებლად. ქაღალდის, პლასტმასის მრეწველობასა და სამშენებლო მასალებში დანამატებად. სარეცხ საშუალებებში [[ფოსფატები]]ს შემცვლელებად. ცეოლითები ასევე გამოიყენება [[წყალბადი]]ს, [[ამიაკი]]ს, [[არომატული ნახშირწყლები]]ს მისაღებად, [[ფერადი მეტალურგია|ფერად მეტალურგიასა]] და [[გოგირდმჟავა]]ს მრეწველობაში, ნარჩენი გამოყოფილი გაზების გოგირდოვანი აირისაგან გასაწმენდად. რეზინო-ტექნიკური მრეწველობაში ბუნებრივი ცეოლითები გამოიყენებიან რეზინული ნარევების ინგრედიენტებად, ამასთან მათ შეუძლიათ შეასრულონ რეზინის შემავსებლის როლი, ასევე გამოიყენებიან ვულკანიზაციაშიც.

დადგენილია, რომ კარპატების ტუტე და ტუტემიწა ლითონთა ალუმო-სილიკატები წარმოადგენენ ბეტონის წარმოებაში (100-400 სიმტკიცის მარკის ბეტონის) აქტიურ მინერალურ დანამატებს. ამასთან ბეტონის შემადგენლობაში ცეოლითის ოპტიმალური რაოდენობით – 100 კგ/კუბ.მ. შეტანა საშუალებას იძლევა შევამციროთ ცემენტის დანახარჯები საშუალოდ 50 კგ ამასთან სიმტკიცის მიხედვით ბეტონის მარკა შენარჩუნებულია.

დიდი კათიონების მიმართ უნიკალური სელექტიური შთანთქმის უნარიანობა, საშუალებას იძლევა ცეოლითები გამოვიყენოთ [[ატომური ელექტროსადგური|ატომური ელექტროსადგურებში]] ნამუშევარი წყლების [[იზოტოპი|რადიოიზოტოპებისგან]] გასაწმენდად, ასევე ჩამდინარე წყლების ამონიური აზოტისაგან გასაწმენდად. ცეოლითები გამოიყენებიან ჰაერიდან CO2 და სხვა მავნე აირების გამოსაყოფად.

ცეოლითების ერთ-ერთი ყველაზე სასარგებლო თვისებას წარმოადგენს მის გარემოცვასთან კათიონური მიმოცვლის უნარი. შემუშავებულია ცეოლითებზე კათიონური მიმოცვლის სწრაფი და ეფექტიანი მეთოდები. კათიონმიმოცვლითი ტევადობები ჩვეულებრივ შეადგენს დაახლოებით ორ მილლიგრამ-ეკვივალენტს ერთ გრამ ცეოლითზე, რაც მეტია  სხვა მინერალებთან შედარებით, გარდა ვერმიკულიტებსა, რომლებსაც გააჩნიათ ანალოგიური იონმიმოცვლითი ტევადობა. სხვა იონმიმოცვლითი მინერალებისაგან  განსხვავებით  ცეოლითებს შეუძლიათ სელექტიურად ამოკრიფონ იონები სხნარებიდან. ბუნებრივი ცეოლითების მოპოვების დაბალი ღირებულება და მისი იონმიმოცვლითი თვისებები მეტად საინტერესოს ხდის მათ სამრეწველო ჩამდინარე წყლებიდან მძიმე ლითონების გამოსაყოფად.

===ატომური მრეწველობა და ბირვთული ენერგეტიკა===
ატომური მრეწველობისა და ბირთვული ენერგეტიკის განვითარება იწვევს დიდი რაოდენობით [[რადიოაქტივობა|რადიოაქტიური]] ნარჩენების დაგროვებას, რაც წინა პლანზე სწევს ჩამდინარე წყლების ტოქსიკური ნივთიერებებისაგან გაწმენდისა და რადიოაქტიური ნარჩენების უტილიზაციისათვის ეფექტიანი და იაფი ხერხების მოძიებასთან დაკავშირებული ამოცანის გადაწყვეტის საკითხს. რადიოაქტიური ჩადინარე წყლების გაწმენდის ერთ-ერთ ძირითად ხერხს წარმოადგენს ბუნებრივი და სინთეზური არაორგანული და ორგანული მინერალების გამოყენებით სორბციული მეთოდი.

ცნობილია, რომ [[კლინოპტილოლითი]] მცირე ტუტე ლითონთა კათიონებთან შედარებით ავლენს მნიშვნელოვან ამორჩევითობას ცეზიუმის მიმართ. 
CL-ის იონმიმოცვლითი კვლევის შედეგებიდან გამომდინარე, ეს ცეოლითი შეიძლება განვიხილოთ, როგორც მაღალსელექტიური სორბენტი, რომელიც შერჩევით გამოყოფს (ამოკრეფს) სხვადასხვა შემადგენლობის ხსნარებიდან მსხვილ კათიონებს და განაცალკევებს მათ.

დღეისათვის რადიოაქტიური ჩამდინარე წყლების გასაწმენდად კვლევები ძირითადად მიმდინარეობს სამი მიმართულებით:

1)ჩამდინარე წყლებიდან მაღალი აქტივობის [[რადიაქტიული ელემენტები|რადიაქტიული ელემენტების]] გამოყოფა;

2)საშუალო და დაბალი აქტივობის ჩამდინარე წყლების დეზაქტივაცია;

3)რადიოაქტიური ჩამდინარე წყლების კონცენტრირება ხანგრძლივი ვადით შესანახად.

ზემოთხსენებული მიზნებისათვის დღეისათვის ადსორბენტებად ძირითადად გამოიყენება ცეოლითები, რაც განპირობებულია სხვადასხვა რადიაქტიული ელემენტებისადმი მაღალი იონმიმოცვლითი სელექტიურობით. ბუნებრივი ცეოლითების უპირატესობას წარმოადგენს მათი ქიმიური მდგრადობა, მექანიკური სიმტკიცე, დიდი სიმკვრივის [[ნეიტრონი|ნეიტრონთა]] ნაკადისადმი მედეგობა, ორგანულ იონმიმომცვლელებთან, სინთეზურ ცეოლითებთან და სხვა არაორგანულ მინერალებთან შედარებით დაბალი თვითღირებულება. აქედან გამომდინარე ბუნებრივ ცეოლითებს შეუძლიათ ითამაშონ მნიშვნელოვანი როლი რადიოაქტიული ნარჩენების გაწმენდის საქმეში.

===ნავთობქიმიური მრეწველობა===
სინთეზირებული ცეოლითები ფართოდ გამოიყენება [[ნავთობქიმიური მრეწველობა|ნავთობქიმიურ მრეწველობაში]] კატალიზატორების სახით, მაგალითად [[კრეკინგი|კატალიზურ კრეკინგში]] და [[კრეკინგი|ჰიდროკრეკინგში]]. ცეოლითების წყალბადური ფორმები წარმოადგენენ მყარ სხეულოვან მძლავრ მჟავებს და ამიტომაც აქტიურად ურთიერტქმედებენ მჟავა-კატალიზირებად რეაქციებში, ისეტებში როგორიცაა იზომერიზაცია, ალკილირება და სხვ.

===მეცხოველეობა===
ცეოლითები გამოიყენება [[მეცხოველეობ]]შიც. ცეოლითური საკვები დანამატების ცხოველების ორგანიზმში ნივთიერებათა ცვლაში სპეციფიკური მოქმედება საკმაოდ კარგადაა შესწავლილი ცხოველთა [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიისა]] და [[ბიოქიმია|ბიოქიმიის]] სხვადასხვა ინსტიტუტების მიერ.

ცეოლითების გამოყენება არამარტო ხსნის გზას საკვების ეკონომიურად ხარჯვისა და ცხოველთა მწარმოებლურობის ამაღლებისაკენ, არამედ ახდენს საკვებში ტოქსიკური ნივთიერებების ნეიტრალიზაციას და ზრდის მეცხოველეობის პროდუქტიულობას.

დადგენილია, რომ საჭმლის მონელების დროს ცეოლითების მოქმედება ბიოქიმიურ პროცესებზე გამოიხატება მცოხნელი ცხოველის [[კუჭი|კუჭში]], [[სისხლი|სისხლში]], საშარდეში ამიაკის კონცენტრაციის დონის შემცირებითა და [[მაგნიუმი|მაგნიუმის]] შემცველობის მომატებაში.

გამოვლენილია ცეოლითების დადებითი მოქმედება, რომელიც დაფუძნებულია სორბციულ-იონმიმოცვლით თვისებებზე, მინერალურ და სხვა ნივთიერების ტრანსპორტზე, რომლებიც აუმჯობესებენ ცხოველების [[მეტაბოლიზმი|მეტაბოლიზმს]] და პროდუქტიულობას. საკვებში ცეოლითების ფხვნილის გარკვეული დოზით ჩამატება ხელს უწყობს კუჭში წყლის შეყოვნებას და ორგანიზმში ცხიმის დაგროვებას, ასევე იგი შთანთქავს [[ამიაკი|ამიაკურ]] [[აზოტი|აზოტს]]. რაშიც გამოიხატება მათი სპეციფიკური და დადებითი მოქმედება ნივთიერებათა ცვლაზე.

გარდა ამისა, საკვებში ცეოლითების დანამატების სახით გამოყენება ხელს უწყობს ცხოველთა ორგანიზმიდან და მეცხოველეობის პროდუქციიდან რადიონუკლიდებისა და მძიმე მეტალების გამოყოფას, ზრდის ახალშობილთა [[იმუნიტეტი|იმუნიტეტს]] და ამცირებც ავადმყოფადობას.

===მემცენარეობა===
მრავალრიცხოვანი კვლევების შედეგები ადასტურებენ, რომ 10 ტ/ჰა ცეოლითის შეტანა უზრუნველყოფს ძირითადი სასოფლო სამეურნეო კულტურების მოსავლიანობის ზრდას, ამცირებს აზოტოვანი სასუქების ხარჯვას აზოტის აიროვანი და წყალხსნარული შენაერთების ადსორბციის წყალობით (ხარჯზე), ზრდის მათ გამოყენების კოეფიციენტს 20-25 %-ით.

ვიშიან-გრუნტებში ცეოლითის ერთდროული შეტანით იზრდება მიმოცვლითი [[კალიუმი]]ს შემცველობა 20-45 %-ით. CL-ის, რადიაქტიული იზოტოპებით დაბინძურებულ ნიადაგში შეტანა, მნიშვნელოვნად ამცირებს მცენარეებში რადიაქტიული [[ცეზიუმი]]სა და [[სტრონციუმი]]ს შემცველობას.

===მედიცინა და ჰიგიენური საშუალებების წარმოება===
ცეოლითებმა ამ ბოლო პერიოდში გამოყენება ჰპოვეს  მედიცინასა და [[ჰიგიენა|ჰიგიენური]] საშუალებების წარმოებაში. 1996 წელს პირველად აღებულ იქნა ნებართვა საკვებში, მინერალების საფუძველზე დამზადებული “ლიტოვიტის” ტიპის [[ბიოლოგიურად აქტიური დანამატები]]ს (ბად) სამრეწველო წარმოებაზე. მოცემული პროდუქტის მინერალურ საფუძველს წარმოადგენენ კლინოპტილოლითური შემადგენლობის ცეოლითები, მონტმორილონიტი (სმეკტიტი), ან მათი ნარევი, რომლებიც დამზადებულია სპეციალური ტექნოლოგიით&lt;ref name=&quot;АНТИОКСИДАНТНЫЕ И ИММУНОМОДУЛИРУЮЩИЕ СВОЙСТВА ПРИРОДНЫХ ЦЕОЛИТОВ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://lib.vgmu.ru/Files/Journal/PMJ_2009_3/68_PMJ_2009_3.pdf |title=АНТИОКСИДАНТНЫЕ И ИММУНОМОДУЛИРУЮЩИЕ СВОЙСТВА ПРИРОДНЫХ ЦЕОЛИТОВ:Тихоокеанский медицинский журнал, 2009, № 3   |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304212755/http://lib.vgmu.ru/Files/Journal/PMJ_2009_3/68_PMJ_2009_3.pdf |archivedate=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ОБЗОР БИОМЕДИЦИНСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ&quot;&gt;[http://scipeople.ru/uploads/materials/11443/%D0%A3%D0%9D%D0%96%20%D1%86%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8B%20%D0%BE%D0%B1%D0%B7%D0%BE%D1%80.pdf ОБЗОР БИОМЕДИЦИНСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ:Успехи наук о жизни, 2009, № 1]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

ორგანიზმის შიგა გარემოში ცეოლითებს გააჩნიათ საუკუთესო დეტოკსიკაციური თვისებები, ანუ თვისება შთანთქოს და გამოიტანოს ორგანიზმში საკვებ პროდუქტებთან ერთად მოხვედრილი ერთი სახის ჭარბი [[ქიმიური ელემენტი|ქიმიური ელემენტები]] და შეიყვანოს იმავე პროდუქტებში არასაკმარისი რაოდენობით მყოფი, ფიზიოლოგიური მოხმარებისათვის საჭირო ლემენტები. დადგენილია, რომ ცეოლითი ახდენს ადამიანის ორგანიზმში მინერალური მიმოცვლის ნორმალიზაციას, მის შემადგენლობაში შემავალი სხვადასხვა მკვებავი კომპონენტები, წარმოადგენენ ვიტამინების და ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების დამატებით წყაროებს, რაც ხელს უწყობს ჯანმრთელობას &lt;ref name=&quot;Природный цеолит в медицине&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wosco.org/books/Biology/book-seolit-rus.pdf |title=Природный цеолит в медицине:SWB  Bourgas–2010 |accessdate=2011-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227140245/http://wosco.org/books/Biology/book-seolit-rus.pdf |archivedate=2012-02-27 }}&lt;/ref&gt;.

ცეოლითები გამოიყენებიან კბილის პასტების, დეზოდორანტების, სარეცხი საშუალებების წარმოებაში. ასევე აღსანიშნავია ცეოლითების ბაზაზე სამკურნალო პრეპარატების გამოშვება. მკვებავი, სამკურნალო-პროფილაქ-ტიკური კოსმეტიკური და სარეცხი საშუალებების წარმოებაში.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
*http://www.mineralien-verkauf.de/zeogallery/zeolithee.html
*http://www.molecularsieve.org/Zeolite_Molecular_Sieve.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101207124118/http://www.molecularsieve.org/Zeolite_Molecular_Sieve.htm |date=2010-12-07 }}
*http://idav.ucdavis.edu/~okreylos/ResDev/NanoTech/ScreenShots.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108231733/http://idav.ucdavis.edu/~okreylos/ResDev/NanoTech/ScreenShots.html |date=2012-01-08 }}
*http://silikagel.ru/tseolit.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002030608/http://www.silikagel.ru/tseolit.htm |date=2011-10-02 }}
*http://www.newchemistry.ru/letter.php?n_id=3764 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111132616/http://www.newchemistry.ru/letter.php?n_id=3764 |date=2012-01-11 }}
*http://www.zeolite.spb.ru/usage.htm
*http://www.promc.ru/zeolite/index.php?page {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118103135/http://www.promc.ru/zeolite/index.php?page |date=2012-01-18 }}
*http://www.stonemarket.com.ua/219 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903133905/http://www.stonemarket.com.ua/219 |date=2011-09-03 }}
*http://www.zeolit.biz/node/13{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
*http://www.ceolit.smila.com/med.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109070035/http://www.ceolit.smila.com/med.htm |date=2012-01-09 }}
*http://neopharm.ge/index.php?name=PagesD&amp;op=page&amp;pid=24 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305175520/http://neopharm.ge/index.php?name=PagesD&amp;op=page&amp;pid=24 |date=2016-03-05 }}

== ლიტერატურა==
*Цицишвили Г.В., Андроникашвили Т.Г., Чивадзе Г.О. Природные цеолиты и проблемы окружающей среды. Тбилиси: Мецниереба, 1995. 192 с.
*Андроникашвили Т.Г., Урушадзе Т.Ф. Применение цеолитсодержащих горных пород в растениеводстве//Агрохимия. 2008. № 12. С. 63-69.
*Брек Д. Цеолитовые молекулярные сита. М.: Мир, 1976. 782 с.
*Баррер Р. Гидротермальная химия цеолитов. М. Мир. 1985г. 422с.
*Химическое загрязнение почв и их охрана: Словарь-справочник/Сост. Орлов Д.С., Малинина М.С., Мотузова Г.В. и др. М.: Агропромиздат, 1991. 303 с.
*Рабо Дж. Химия цеолитов и катализ на цеолитах. М.: Мир, 1980. Т. 1. 506 с.
*Жданов С П Киселев А.В., Лыгин В.И., Титова В.И.  Цеолиты, их синтез, свойства и применение М.-Л.: Наука, 1965. С. 179
*ნ.სხირტლაძე,  საქართველოს ცეოლითების გენეტიკური ჯგუფები, მათი მთავარი საბადოები და გამოვლინებები. თსუ, თბილისი 1997
*Сендеров Э. Э., Хитаров Н. И., Цеолиты, их синтез и условия образования в природе, М., 1970
Челищев Н.Ф., Беренштейн Б.Г, Володин В.Ф. Цеолиты – новый тип минерального сырья. М.: Недра, 1987. 176 c.
*Сендеров Э. Э., Хитаров Н. И., Цеолиты, их синтез и условия образования в природе, М., 1970 Челищев Н.Ф., Беренштейн Б.Г, Володин В.Ф. Цеолиты – новый тип минерального сырья. М.: Недра, 1987. 176 c.
*А.А. Кубасов  Цеолиты – Кипящие камни Соросовский. Образовательный Журнал , №7, 1998
*Цеолиты в катализе: сегодня и завтра Кубасов А.А Соросовский. Образовательный Журнал, Том 6, №6, 2000
*Мдивнишвили О.М. Кристаллические основы регулирования свойств природных сорбентов. Тбилиси: Мецниереба, 1983. 150 с.
*Применение антидотов при загрязнении систеиы – растение тяжелыми металлами Ґрунтознавство. 2006. Т. 7, № 3–4
*Труды конференции по вопросам геологии, физико-химических свойств и применения природных цеолитов. Тбилиси: Мецниереба, 1985. 381 с.
*Пионтковская М.А Физико-химические, адсорбционные и каталитические свойства модифицированных фожазитов.

[[კატეგორია:ცეოლითები]]
[[კატეგორია:ტექტოსილიკატები]]</text>
      <sha1>es88poripxc9048tn1qifdsq76p7dr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩინეთის ჰიმნი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168586</id>
    <revision>
      <id>5392082</id>
      <parentid>4075478</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="0q9iq1zeascugyzq5l404ehdk4ogj2e" xml:space="preserve">{{ ინფოდაფა ჰიმნი
 | წარწერა         = 义勇军进行曲
 | ტრანსკრიფცია = 
 | ქართული წარწერა = ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ჰიმნი
 | ალტ სახელი    = 義勇軍進行曲
 | ქართ ალტ სახელი  = მოხალისეთა მარში
 | ალტ სახელი 2   = 
 | ქართ ალტ სახელი 2= 
 | სურათი         = March of the Volunteers.png
 | სურათის ზომა    =
 | ტიტრი       = 
 | ქვეყანა       =
 | ტექსტის ავტორი    = [[ტიან ჰანი]](田汉)
 | ტექსტის თარიღი   = 1934
 | მუსიკის ავტორი     = [[ნიე ერი]] (聂耳)
 | მუსიკის თარიღი    = 1935
 | შემოღებულ იქნა       = [[27 სექტემბერი]], [[1949]].  ([[დე იურე]] [[2004]])
 | აქტიური იყო         = 
 | მუსიკა         = March of the Volunteers instrumental.ogg
 | მუსიკის წარწერა   = ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ჰიმნი
}}

'''მოხალისეთა მარში''' ([[ჩინური ენა|ჩინ.]] 義勇軍進行曲) - [[ჩინეთი]]ს სახალხო რესპუბლიკის [[ჰიმნი]], დაწერილია [[1935]] წელს [[ჩინეთ-იაპონიის ომი]]ს პერიოდში ცნობილი [[ჩინელები|ჩინელი]] პოეტის და დრამატურგის [[ტიან ჰანი]]ს (田汉) მიერ.  ხოლო ჰიმნის მუსიკა ეკუთვნის კომპოზიტორ [[ნიე ერი|ნიე ერს]] (聂耳). [[კულტურული რევოლუცია|კულტურული რევოლუციის დროს]] ჩინეთის ჰიმნად ფაქტობრივად ითვლებოდა სიმღერა „ალისფერი აღმოსავლეთი“ ([[ჩინური ენა|ჩინ.]] 东方红]]).

== ტექსტი ==
=== ჩინურად ===
起来！不愿做奴隶的人们！&lt;br /&gt;
把我们的血肉，筑成我们新的长城！&lt;br /&gt;
中华民族到了最危险的时候，&lt;br /&gt;
每个人被迫着发出最后的吼声。&lt;br /&gt;
起来！起来！起来！&lt;br /&gt;
我们万众一心，&lt;br /&gt;
冒着敌人的炮火，前进！&lt;br /&gt;
冒着敌人的炮火，前进！&lt;br /&gt;
前进！前进！进！

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.chinaodysseytours.com/guide/national_anthem.htm აუდიოჩანაწერის გადმოწერა სხვადასხვა ფორმატში.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110925105519/http://www.chinaodysseytours.com/guide/national_anthem.htm |date=2011-09-25 }}
* [http://www.seaborne-intl.com/sounds/midi/CHINA.MP3 ჩსრ-ს ჰიმნი.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911051504/http://www.seaborne-intl.com/sounds/midi/CHINA.MP3 |date=2008-09-11 }}
* [http://www.china.org.cn/e-changshi/china.mp3 «მოხალისეთა მარში»] — ინსტრუმენტალური, და შემდეგ საგუნდო შესრულებით.

[[კატეგორია:ჩინეთი]]
[[კატეგორია:ჩინეთის ეროვნული სიმბოლოები]]</text>
      <sha1>0q9iq1zeascugyzq5l404ehdk4ogj2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყველა მდინარე მიედინება</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170185</id>
    <revision>
      <id>5391729</id>
      <parentid>4888098</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="g9tuludiy1b1uxqectwff9ll8lv7rhq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა კინოფილმი
| სახელი = ყველა მდინარე მიედინება
| სურათი = 
| სურათის ზომა =230px
| წარწერა =
| ჟანრი = მელოდრამა/დრამა
| კინოსტუდია = 
| დისტრიბუტორი = '''ავსტრალია'''
| სცენარის ავტორი =ნენსი კატო &lt;br /&gt; კოლინ ფრი&lt;br /&gt; გვენდა მარში
| ნაწარმოები = 
| ტექსტს კითხულობს =  
| დამდგმელი რეჟისორი =
| მონტაჟი =    
| როლებში =  [[სიგრიდ ტორნტონი]]&lt;br /&gt;[[ჯონ უოტერსი]]&lt;br /&gt;[[ჯონ ალანსი]]&lt;br /&gt;[[კირკ ალექსანდრი]]&lt;br /&gt;[[ჰაროლდ ბეიჯენტი]]&lt;br /&gt;[[როი ბოლდუინი]]&lt;br /&gt;[[დონ ბარკერი]]&lt;br /&gt;[[ერნი ბერკი]]&lt;br /&gt;[[დონ ბრიჯესი]]&lt;br /&gt;[[ნიკოლას ბრაუნი]]
| ოპერატორი = 
| რეჟისორი =[[პინო ამენტა]]&lt;br /&gt;[[ჯორჯ მილერი]]
| მხატვარი = 
| კომპოზიტორი =[[ბრიუს როულენდი]]
| სიმღერის ტექსტის ავტორი =
| ხმის ოპერატორი =
| პროდიუსერი =  იან ბრედლი, ჰექტორ კროუფორდი, იან კროუფორდი
| გამოსვლის თარიღი = 10 ოქტომბერი 1983
| ხანგრძლივობა = 100 წთ. (სერიის)
| ქვეყანა = [[ავსტრალია]]
| ენა = ინგლისური
| ბიუჯეტი =  
| შემოსავალი = 
| წინა = 
| შემდეგი = 
| საიტი =
| MPAA = 
| amg_id =
| imdb_id = 0086663
| geocinema_id = 
}}
'''ყველა მდინარე მიედინება''' ({{lang-en|All the Rivers Run}}) — [[ავსტრალია|ავსტრალიური]] მინი-სერიალი, გადაღებულია  [[ნენსი კატო]]ს ამავე სახელწოდების ისტორიული რომანის მიხედვით. მთავარ როლებში   [[სიგრიდ ტორნტონი]] და [[ჯონ უოტერსი]].

პირველი სეზონი შედგება 2 ოთხსაათიანი ეპიზოდისაგან და პირველად აჩვენეს [[ავსტრალია]]ში [[1984]] წლის ოქტომბერში. მეორე სეზონის პრემიერა შედგე [[1990]] წლის [[18 მარტი|18 მარტს]]. ნაჩვენები იქნა 2 ორსაათიანი ეპიზოდი.

[[სსრკ]]-ში სერიალის პრემიერა გაიმართა 1980-იანი წლების ბოლოს.

== როლებში==
* [[სიგრიდ ტორნტონი]] — ''ფილადელფია გორდონი'';
* [[ჯონ უოტერსი]] — ''ბრენტონ ედვარდსი'';
* [[პარკერ სტივენსონი]] — ''კირა ჯეიმსი'';
* [[ჩარლზ ტინგველი]] — ''ბიძია ჩარლზი'';
* [[დინა შერინგი]] — ''დეიდა ესთერი'';
* [[ადრიან რაიტი]] — ''ალისტერ რებურნი'';
* [[დიანა კრეიგი]] — ''მის ბარეტი'';
* [[გუს მერკურიო]] — ''ტომ გრიჩლეი''.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.crawfords.com.au/libary/series/rivers_run1.shtml ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927051858/http://www.crawfords.com.au/libary/series/rivers_run1.shtml |date=2011-09-27 }} {{en}}

[[კატეგორია:1980-იანი წლების ტელესერიალები]]
[[კატეგორია:ტელესერიალები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>g9tuludiy1b1uxqectwff9ll8lv7rhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ძველი ქვეში</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171086</id>
    <revision>
      <id>5392284</id>
      <parentid>4699536</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5477" sha1="3qznlivkc6m9t0q3nvxc8l8r2oucbj0" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ძველი ქვეში
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 300
 |წარწერა = 
 |დროშა = 
 |დროშწარწ = ბოლნისის დროშა
 |გერბი = 
 |გერბწარწ = ბოლნისის გერბი
 |გერბის სიგანე = 
 |დროშის სიგანე = 
|ქვეყნის რუკა2 = GEO-KKL-BL.svg
|ქვეყნის რუკის ზომა2 = 300
|წარწერა2 = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 27 |lat_sec = 00
  |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 25 |lon_sec = 28
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = ქვემო ქართლის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = ქვემო ქართლი
 |შიდა დაყოფა = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = ბოლნისის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = აკაურთა
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები = 
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 720
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = {{კლება}} 1199&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}&lt;/ref&gt;
  |აღწერის წელი = 2014
  |სიმჭიდროვე = 
  |აგლომერაცია = 
  |ეროვნული შემადგენლობა = [[აზერბაიჯანელები]] 99,9 %
  |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = მუსლიმები
  |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი = +995
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
|add1n= 
|add1= 
}}
'''ძველი ქვეში''' — [[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[ქვემო ქართლის მხარე|ქვემო ქართლის მხარის]] [[ბოლნისის მუნიციპალიტეტი|ბოლნისის მუნიციპალიტეტში]], აკაურთის თემის შემადგენლობაში.  &lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt;   მდებარეობს მდინარე [[გეტისწყალი|გეტისწყლის]] ([[მაშავერა|მაშავერის]] მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 720 [[მეტრი|მეტრ]] სიმაღლეზე. ქალაქ [[ბოლნისი]]დან დაშორებულია 13 [[კილომეტრი]]თ. [[2014]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელ ძველი ქვეშის მოსახლეობა შეადგენს 1199 ადამიანს.

==დემოგრაფია==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2002.htm |title=pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა |access-date=2024-09-07 |archive-date=2022-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707012520/http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2002.htm }}&lt;/ref&gt;|| 2183 || ||
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}&lt;/ref&gt; || 1199 {{კლება}}|| 605|| 594
|}

==ლიტერატურა==
{{ქსე|11|271}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ბოლნისის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>3qznlivkc6m9t0q3nvxc8l8r2oucbj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყულევი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171978</id>
    <revision>
      <id>5391759</id>
      <parentid>4379528</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10892" sha1="kuwbmmm8to1561kspoaf3u5jcc4icwc" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი = [[სოფელი]]
|ქართული სახელი = ყულევი
|მშობლიური სახელი = 
|ქვეყანა = საქართველო
|დაქვემდებარება = 
|პანორამა = Redout Kale port. 1840s.JPG
|პანორამის სიგანე = 
|წარწერა = რედუტ-კალე 1840 წელს
 |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =16 |lat_sec =18
 |lon_dir =E |lon_deg =41 |lon_min =40 |lon_sec =29
 |CoordAddon = type:city(466100)_region:
 |CoordScale = 
|ქვეყნის რუკის ზომა = 300
|ქვეყნის რუკა = 
|რეგიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის რუკა = 
|რაიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე
|რეგიონი ცხრილში = 
|შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
|რაიონი = ხობის მუნიციპალიტეტი
|თემი = ყულევი
|მმართველის ტიპი = 
|მმართველი = 
|დაარსების თარიღი = 1804
|პირველი ხსენება = 
|წინა სახელები = [[რედუტ-კალე]]
|სტატუსი-დან = 
|ფართობი = 
|სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 2
|კლიმატი = 
|ოფიციალური ენა = 
|მოსახლეობა = 280&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}&lt;/ref&gt;
|აღწერის წელი = 2014
|სიმჭიდროვე = 
|აგლომერაცია = 
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 97,9 %
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]]
|ეთნოქორონიმი = 
|დროის სარტყელი = +4
|DST = 
|სატელეფონო კოდი = +995
|საფოსტო ინდექსი = 
|საავტომობილო კოდი = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Redout-Kale
}}
'''ყულევი''' — [[სოფელი]] დასავლეთ [[საქართველო]]ში, [[სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე|სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის]] [[ხობის მუნიციპალიტეტი|ხობის მუნიციპალიტეტში]]. ისტორიული ქალაქი [[რედუტ-კალე]]. სოფელში მოქმედებს ნავთობტერმინალი.

==გეოგრაფია==
მდებარეობს [[ოდიშ-გურიის დაბლობი|ოდიშის დაბლობზე]], [[მდინარე]] [[ხობისწყალი|ხობისწყლის]] შესართავთან, [[შავი ზღვა|შავი ზღვის]] ნაპირას. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2 [[მეტრი|მეტრ]] სიმაღლეზე. ქალაქ [[ხობი]]დან დაშორებულია 18 [[კილომეტრი]]თ, [[ფოთი]]დან 15 კმ-ით. ყულევი წარმოადგენს ერთ ქუჩას, რომელიც გასდევს მდინარე ხობისწყლის მარცხენა ნაპირს [[გაღმა ქარიატა]]დან ზღვამდე.

==ისტორია==
ყულევის ტერიტორია დასახლებული იყო ძვ. წ. IV-III ათასწლეულებში. გამოვლენილია ორი ნამოსახლარი. ერთი მდინარე ხობის მარჯვენა მხარეს, ზღვის ნაპირას, და მეორე მისგან 300 მეტრზე, მდინარე ცივზე. მეორე ნამოსახლარის ზედა უგვიანესი ფენა ქალაქის ტიპის დასახლებადაა მიჩნეული.

1804 წელს ხობისწყლის შესართავში დაარსდა დასახლება სახელწოდებით რედიტ-კალე. მისი დაარსება უკავშირდება ამ ადგილებში რუსეთის ჯარის ნაწილების განლაგებას და რედუტის მოწყობას. რედუტ-კალე დასავლეთ საქართველოში განლაგებული რუსეთის ჯარის მთავარ სასურსათო ბაზად იქცა. იგი აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ერთ-ერთი ნავსადგური იყო, საიდანაც ამიერკავკასიაში შემოდიოდა ევროპული საქონელი. განსაკუთრებით გაიზარდა რედუტ-კალის მნიშვნელობა 1821 წლიდან, როდესაც ამიერკავკასიაში შეღავათიანი სატრანზიტო სავაჭრო ტარიფი დაწესდა. ამ დროს მისი მოსახლეობა 400 ადამიანი იყო, ხოლო გარნიზონში 600-700 ჯარისკაცი იდგა. 1822 წელს რედუტ-კალეში ინგლისური საქონლის სავაჭრო დუქანი გახსნა [[იაკობ მარი|იაკობ მარმა]]. ვაჭრების უმეტესობა იყო [[სომხები|სომეხი]] და [[ბერძნები|ბერძენი]]. 1846 წელს დასახლებამ სანავსადგურო ქალაქის სტატუსი მიიღო.&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003821730#?page=650 Полное собрание законов Российской империи. Собрание 2. - Санкт-Петербург]&lt;/ref&gt; [[ყირიმის ომი]]ს (1853-1856) დროს, 1854 წელს, რედუტ-კალე ჯერ ოსმალეთის ესკადრამ დაბომბა, შემდეგ რუსეთის ჯარებმა ააფეთქეს. პარიზის საზავო ხელშეკრულების (1856) თანახმად, 21 მარტს ოსმალებმა დათმეს რედუტ-კალე, მაგრამ ქალაქიდან გასვლისას გადაწვეს. ამის შემდეგ მისი მნიშვნელობა დაეცა.

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 280 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი
|-
| 1864&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825036#?page=305 Кавказский календарь на 1865 год გვ. 305]&lt;/ref&gt; || 385 || ||
|-
| 1876&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003825022#?page=320 Кавказский календарь на 1878 год გვ. 320]&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 617 || 331 || 286
|-
| 1897&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm Cities and towns of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180522033724/http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm |date=2018-05-22 }} pop-stat.mashke.org&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 780 || ||
|-
| 1910&lt;ref&gt;[https://dlib.rsl.ru/viewer/01003824988#?page=285 Кавказский календарь на 1912 год]&lt;/ref&gt; || {{ზრდა}} 787 || 408 || 379
|-
| 1922&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot; /&gt; || {{კლება}} 729 || ||
|-
| 1926&lt;ref name=&quot;pop-stat.mashke.org&quot; /&gt; || {{ზრდა}} 872 || ||
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]&lt;/ref&gt; || {{კლება}} 359 || 170 || 189
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || {{კლება}} 280 || 145 || 135
|}

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[ყულევის ნამოსახლარი]]
* [[რედუტ-კალე]]

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|662|}}
*''პაჭკორია მ.'', რედუტ-კალე ყულევი, თბ., 1968;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ხობის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:საქართველოს პორტები]]
[[კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>kuwbmmm8to1561kspoaf3u5jcc4icwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩეკოს ტბა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172334</id>
    <revision>
      <id>5392052</id>
      <parentid>4968099</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6352" sha1="6e0eqgaw69zeepxb80v2a8st5gv4kia" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ტბა
 |სახელი                = ჩეკოს ტბა
 |მშობლიური სახელი   = 
 |სურათი             = 
 |სურათის სიგანე     = 
 |სურათის წარწერა                 =
  |lat_dir = N|lat_deg = 60|lat_min = 57|lat_sec = 50.00
 |lon_dir = E|lon_deg = 101|lon_min = 51|lon_sec = 36.76
 |region        =  
  |CoordScale  = 
 |მდებარეობა            = {{RUS}}
 |სიმაღლე ზღვის დონიდან =  354 
 |სიგრძე                   = 0,708 
 |სიგანე                  = 0,364
 |ფართობი                 = 0,25
 |მოცულობა                   =   
 |სანაპირო ზოლის სიგრძე   = 
 |მაქსიმალური სიღრმე      =  50
 |საშუალო სიღრმე         =   
 |მარილიანობა               = 
 |გამჭირვალობა            = 
 |აუზის ფართობი       =  
 |ჩამდინარე მდინარე          = [[კიმჩუ]]
 |გამომდინარე მდინარე         = [[კიმჩუ]] 
 |პოზრუკა                   = რუსეთი
 |პოზრუკის სიგანე           = 
 |პოზრუკა2                   = 
 |პოზრუკის სიგანე2           = 
 |სქოლიო              = 
 |ვიკისაწყობი               =
}}
'''ჩეკოს ტბა''' ({{lang-ru|Чеко}}) — მტკნარი ტბა [[რუსეთი|რუსეთში]], [[კრასნოიარსკის მხარე|კრასნოიარსკის მხარეში]], [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 354 მ სიმაღლეზე. მდებარეობს ქალაქ [[კრასნოიარსკი]]დან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 760 კილომეტრში, ხოლო [[ტუნგუსკის მეტეორიტი]]ს შესაძლო ვარდნის ადგილის ეპიცენტრიდან 8 კილომეტრში. [[1929|1929 წლამდე]] ჩეკოს ტბა არ იყო აღნიშნული არც ერთ რუკაზე, რაც სავარაუდოდ ტბის გარშემო ტერიტორიის არასრულყოფილი შესწავლით იყო გამოწვეული. ტბის ზედაპირის ფართობია 0,25 კმ², სიღრმე უდრის 50 მ-ს, ფსკერი კონუსისებური ფორმისაა. ჩეკოს ტბა ვრცელდება მდინარეების [[ჩუნია]]ს, [[პოდკამენაია-ტუნგუსკა|პოდკამენაია-ტუნგუსკისა]] და [[ენისეი]]ს აუზში. 

ბოლონიის უნივერსიტეტის [[გეოლოგია|გეოლოგების]] ჯგუფმა წამოწიეს ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვით [[ტუნგუსკის მეტეორიტი]]ს [[ვულკანური კრატერი|კრატერის]] ნაშთს შესაძლოა ჩეკოს ტბა წარმოადგენდეს. [[1961|1961 წელს]] ტბაზე ჩატარდა დეტალური გამოკვლევა და დადგინდა, რომ ტბის ასაკი შეადგენს არა ნაკლებ 5000 წელს.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://abob.libs.uga.edu/bobk/tungmet.html |title=Preliminary results from the 1961 combined Tunguska meteorite expedition |accessdate=2011-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080720064557/http://abob.libs.uga.edu/bobk/tungmet.html |archivedate=2008-07-20 }}&lt;/ref&gt; თუმცა ახალმა კვლევებმა საპირისპირო უჩვენა და გამოირკვა, რომ ტბის ასაკი სულ რაღაც 100 წლამდეა.&lt;ref&gt;[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-3121.2008.00792.x/abstract;jsessionid=343A13880C4BA493D8299FEB97684C0C.f04t03 Lake Cheko and the Tunguska Event: impact or non-impact?]&lt;/ref&gt; ზონდირების აკუსტიკური ექო გვარწმუნებს ტბის ფსკერის მეტეორიტულ წარმოშობაზე. ზონდირებამ უჩვენა ასევე ტბის ფსკერის კონუსისებური ფორმაც.&lt;ref&gt;[http://www.scientificamerican.com/article/the-tunguska-mystery/ The Tunguska Mystery]&lt;/ref&gt; ასაკი დაფუძნდა ტბის ფსკერზე არსებული შლამის დანალექებიდან გამომდინარე. მაგნიტური მონაცემები უჩვენებენ შესაძლო [[ქანი (გეოლოგია)|ქანის]] არსებობას, რომელიც შეიძლება შეჯახების სხეულის ფრაგმენტს წარმოადგენდეს.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.geotimes.org/feb08/article.html?id=nn_crater.html ციმბირის კრატერს მიაგნეს?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090110012714/http://www.geotimes.org/feb08/article.html?id=nn_crater.html |date=2009-01-10 }} {{en}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:კრასნოიარსკის მხარის ტბები]]
[[კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>6e0eqgaw69zeepxb80v2a8st5gv4kia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175747</id>
    <revision>
      <id>5392124</id>
      <parentid>4743697</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* ლიტერატურა */</comment>
      <origin>5392124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50066" sha1="et39kq4d9y73kfqp9w0vsltyyz23lrh" xml:space="preserve">{{მმ*|მეტეხი}}
{{ინფოდაფა ტაძარი
| ტაძრის_სახელი         =მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი
| infobox_width         = 250px
| სურათი                 =2014 Tbilisi, Cerkiew Metechi (04).jpg
| სურათი_ზომა            =
| წარწერა               =მეტეხის ეკლესია და გორგასალი ძეგლი
| რუკა_ტიპი              = თბილისი
| რუკა_ზომა              =250
| რუკა_წარწერა           =
| ადგილმდებარეობა             =
| გეო                   = {{coord|41|41|24.55|N|44|48|40.52|E|}}
| რელიგიური_წევრობა  ={{დროშა|საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია}}
| წესჩვეულება                  =
| პროვინცია              =
| რაიონი              =
| კურთხევის_წელი     =
| სტატუსი                =მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი     =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა  = 
| ხელმძღვანელობა           =
| საიტი               =
| ხუროთმოძღვრება         =დიახ
| ხუროთმოძღვარი             =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი     =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი    =
| ფასადის_მიმართულება      =
| ნოვატორული        =
| თარიღდება      =
| მშენებლობის_ფასი     =
| დეტალები        =დიახ
| ტევადობა              =
| სიგრძე                =
| სიგანე                 =
| ნავის_სიგანე            =
| სიმაღლე_მაქსიმალური            =
| გუმბათის_რაოდენობა        =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე     =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა     =
| გუმბათის_დიაგ_გარე        =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა        =
| მინარეთი_რაოდენობა      =
| მინარეთის_სიმაღლე        =
| წვეტის_რაოდენობა        =
| წვეტის_სიმაღლე          =
| მასალა            =
| nrhp                  =
| added                 =
| refnum                =
| designated            =
| განედი = 41.702153
| გრძედი =44.811256
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა={{GEO}}
| გეგმა=
| გეგმა_ზომა=
| გეგმა_წარწერა=
}}

'''მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი''' — ტაძარი [[თბილისი|თბილისში]], [[ავლაბარი|ავლაბარში]], მეტეხის აღმართის №1-ში. 

== არქიტექტურა ==
ეკლესია [[ცენტრალურ-გუმბათოვანი]]ა. მისი კედლების წყობა კლასიკურ ქართულ ტრადიციებს ემყარება. ის თავიდან მთლიანად იყო შემოსილი თლილი მომწვანო-რუხი ქვით, მოგვიანებით კი აღდგენილია [[აგური]]თ. ტაძრის გეგმა წარმოადგენს აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული [[აფსიდი|აფსიდებით]] დასრულებულ [[მართკუთხედი|მართკუთხედს]], რომლის შუაში აღმართულია ოთხ ბურჯზე დაფუძნებული [[გუმბათი]]. აღმოსავლეთის ცენტრალურ შვერილ აფსიდს დიდი [[ჯვარი]] და ორი ნატიფად მოჩუქურთმებული [[რომბი]] ამშვენებს. ესაა [[სამთავისის ტაძარი|სამთავისის ტაძრის]] საფასადო მორთულობის ცნობილი კომპოზიცია.

მეფე [[დემეტრე II თავდადებული|დემეტრემ]] ტაძარი ადრინდელი შენობის ნაშთზე ააგო, რამაც განაპირობა [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნისათვის]] უჩვეულო არქიტექტურული თავისებურებები: ოთხი გუმბათქვეშა ბურჯი და სამინახევარ წრიულად შვერილი აფსიდი აღმოსავლეთ ფასადზე. ფასადები, ძირითადად, დემეტრეს დროინდელი სახით არის შემორჩენილი, იმხანისაა თლილი ქვის პერანგის მეტი ნაწილი და ტაძრის ორნამენტული შემკულობა.

საუკუნეთა მანძილზე ტაძრის არქიტექტურამ ბევრი ცვლილება განიცადა. [[XVII საუკუნე|XVII]]-[[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეებში აგურითაა აღდგენილი ოთხივე ბოძი, დასავლეთი [[პატრონიკე]], კამარები, გუმბათი და სხვა. [[ერეკლე II|ერეკლე]] მეფის დროსაა აღდგენილი სამხრეთი კედლის დიდი ნაწილი. არის [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ფენებიც.

==ისტორია==
მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია ერთ-ერთი უძველესთაგანია თბილისში აშენებულ ეკლესიათა შორის. [[ეგნატე იოსელიანი]]ს მიერ შედგენილ კატალოგში — „მონასტრები, ეკლესიები ტფილისსა და მის მიდამოებში“ მეტეხის ეკლესიის შესახებ ვკითხულობთ: “ავლაბარსა შინა არის ეკკლესია დიდშენი სახელსა ზედა ღვთის მშობელისასა აკათისტოსად წოდებული, მეხუთესა კვირიაკესა დიდმარხვის შაბათის დღეს ზედა. მაღალსა კლდესა ზედა გუმბათიანი ქვითკირისა და თლილისა ქვით ნარევად აღშენებული ვახტანგ გურგასლანისაგან 480-სა წელსა. ამა ეკლესიისა კლდის მთისა ძირსა ქვეშე ხიდსა თანა ტფილისისასა არს ნიში მოსალოცველი წმინდისა მოწამისა აბო სპარსისა, რომელიცა ეწამა ქ˜ესთვს ადგილსა მას ამის სპარსისაგან 791-სა წელსა და დღესასწაულსა მისსა დღესასწაულობს ქართველთა ეკკლესია იანურის თთვის 8-დღესა. იტყვიან კუალად რომელ ამას ეკკლესიასა შინა იყოს მისვენებული დადაფლული ქ˜ესთვს წამებით მოკლული წმინდა მოწამე დედოფალი შუშანიკ, რომელიცა ეწამა წელსა 432-სა ახლად გაკერპმსახურებულისა ქრმისა მისისა ვარქსგენისაგან...”

ტაძრის აშენებას [[VI საუკუნე]]ში ასევე ადასტურებენ ვახუშტი, [[პლატონ იოსელიანი]] და სხვა მკვლევარები. [[ვახუშტი ბატონიშვილი]] აღნიშნავს „იტყვიან ამას აღშენებად გორგასლისაო“. მეფე [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ I გორგასალმა]] აქ [[ეკლესია]], [[ციხესიმაგრე]] და [[სასახლე]] აღმართა, რომელიც ასევე მეფის რეზიდენციის ფუნქციას ასრულებდა. ტაძარი სიმბოლურად იერუსალიმის გეთსიმანიის ბაღში ღვთისმშობლის საფლავზე აგებულ ტაძარს მიედრებოდა.

[[თენგიზ ვერულავა]] გადმოგვცემს: „ხალხში გავრცელებულია თქმულება, რომ დიდი ხნის წინათ მოპირდაპირე მხრიდან მეტეხის კლდეს რომ შემოხედავდით, შეიძლებოდა დაგენახათ ათი ქვის ბუმბერაზის ღრმა ნაოჭებით დასერილი მახინჯი სახე. მრავალი საუკუნის წინათ ამბოხებული გოლიათები სამეფო ციხის კედლებიდან გადმოაგდეს და მას შემდეგ თავისი მხრებით იჭერდნენო მას. დროისა და წყლის დინებამ ისე ჩამოქნა გადმოშვერილი კლდე, სანამ მთლად არ გაუერთიანა მეტეხის ციხე-კოშკებსა და ქონგურებიან კედლებს. ამბობენ, როცა ციხე-სიმაგრის გალავნიდან ძირს ყრიდნენო უკეთურებს, გაქვავებული გოლიათები კმაყოფილებით იღიმებოდნენ, ხოლო როცა სამეფო სახლში სიმშვიდე სუფევდა, ისინი მტკვარს ცივიმზერით ყინავდნენო“.

ტაძრის სახელწოდება ეკლესიაში დასვენებული [[მეტეხის ღვთისმშობლის ხატი|მეტეხის ღვთისმშობლის ხატს]] უნდა უკავშირდებოდეს. ისტორიულ წყაროებში ეს ტაძარი „მეტეხნის“ ან „მეტეხთას“ სახელით იხსენიება. თვით ტაძარს მემატიანე „ისანთას“ უწოდებს და არა „მეტეხს“. იგი „მეტეხთა ღვთისმშობლის „ხატის“ საყოფელად“ აუგიათ. ეს, აწ უკვე დაკარგული ხატი, უეჭველია, დიდად სახელმოხვეჭილი და პატივცემული უნდა ყოფილიყო. რაკი ტაძარი ხალხს „მეტეხთა ღვთისმშობლის“ ბინად წარმოედგინა, ამ სახელმა ადრევე დაიმკვიდრა ადგილი. აღსანიშნავია, რომ [[XVII საუკუნე]]მდე ყველა ძველ საბუთში სახელწოდება მრავლობით რიცხვში იხმარება.

არსებობს ლეგენდა მეტეხის დაარსებაზე. ოსთა მთავარს ბაყათარს გაუტაცნია ვახტანგის და, სამი წლის ხვარამზე. მეფემ გადაწყვიტა მისი დახსნა. დამ შეუთვალა: თუ ბაყათართან ბრძოლას მაინც არ დაიშლი, გაითვალისწინე, რომ ის სულ აბჯარასხმული დაიარება, მისი მოკვლა შეიძლება თუ იღლიაში დაჭრიო. ვახტანგმა გაუგზავნა კაცი ბაყათარს. ვახტანგი მტკვარგაღმა იდგა დაელოდა ბაყათარს. ბაყათარმა მას ფიცი ჩამოართვა: სანამ წყალს არ გამოვცდები, ისარი არ მესროლოო და შეაგდო ცხენი წყალში. ვახტანგმა ფიცი გატეხა და ბაყათარს ისარი ესროლა. რადგან მან ფიციგატეხა, მონანიების მიზნით ააგო ტაძარი მეტეხი, რაც ნიშნავს ”მე ვტეხე ფიცი”.

[[ნიკო ჩუბინაშვილი]]ს აზრით, სიტყვა მეტეხი ბერძნული “მეტოქისაგან” წარმოსდგება, რაც ნიშნავს “ეპისკოპოსთა ან არქიმანდრიდთტა დროებით სადგომსა ეკლესიითურთ სხვის ეპარქიაში”. ზოგი მკვლევარის აზრით, მეტეხი ძველქართულად “არემარეს სასახლის ირგვლივ” ნიშნავს.

ქართულ ისტორიულ წყაროებში მეტეხის კლდე XII-XIII საუკუნეებში მძლავრ გამაგრებულ ციხედ იხსენიება, სადაც ბაგრატოვან მეფეთა პალატები იყო.

„მეტეხი“ გვხვდება XII საუკუნის ისტორიულ წყაროებში. [[თამარ მეფე|თამარის]] ისტორიკოსის [[ბასილი ეზოსმოძღვარი|ბასილის]] ცნობით, როცა მეფეს ქართველთა ლაშქარი 1195 წელს შამქორის ბრძოლაში გაუსტუმრებია, თავად ფეხშიშველი მოსულა მეტეხის ტაძარში და ყოვლად წმიდა ღვთისმშობლისათვის საქართველო ცრემლებით შეუვედრებია. მეფე [[რუსუდანი|რუსუდანის]] მეფობისას, 1226 წელს მონღოლებმა ისევ დაანგრიეს მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი.

[[ჟამთააღმწერელი]] გვამცნობს, რომ 1289 წელს ყაენთან წასვლის წინ მეფე დემეტრე II-მ თავდადებულმა “აღაშენა პალატსა შინა მონასტერი, ისანთა, საყოფელად მეტეხთა ღმრთისმშობლისა, და შეამკო განგებითა დიდითა, და შესწირნა სოფელნი და ზვარნი, და განუჩინა მონაზონთა საზრდელი…” და მონასტერიც დააარსა. ტაძრის დღევანდელი სახე სწორედ ამ დროს მიეკუთვნება.

1630-იან წლებში აქ მოღვაწეობდა [[ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი]] (ნიკიფორე ირბახი). [[ჟან შარდენი|შარდენის]] ცნობით, XVII საუკუნის II ნახევარში მეტეხის ტაძარი მიტოვებული და დაზიანებული ყოფილა. 1660 წელს ეკლესია მეხის დაცემისაგან დაზიანდა. 1661 წელს [[ვახტანგ V|ვახტანგ V შაჰ-ნავაზმა]] ტაძარი აღადგინა ისნის ციხის გალავანში, მაგრამ თოფის წამლის საწყობად აქცია. მეფე [[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომმა]] გაამაგრა არემარე ეკლესიის ირგვლივ ძლიერი ციტადელით, რომელსაც 3000 ჯარისკაცი იცავდა. XVII საუკუნის მეორე ნახევრიდან მეტეხის ტაძარში წირვა-ლოცვა აღარ აღესრულებოდა. XVIII საუკუნის I ნახევარში მეტეხის ციხეში ჯერ თურქთა, შემდეგ სპარსთა გარნიზონი იდგა.

1690-იან წლებში მეფე [[ერეკლე I|ერეკლე I-მა]], ანუ ნაზარალი-ხანმა მეტეხის ციხესთან ერთად ეკლესიის შენობაც გადასცა სპარსელებს, რომლებიც მას კვლავინდებურად დენთის საწყობად იყენებდნენ. ეკლესია მხოლოდ მას შემდეგ ამოქმედდა, რაც 1748 წელს ერეკლე მეორემ [[აბდულა-ბეგი]] დაამარცხა. მან ციხის აღების დროს დაზიანებული ეკლესია შეაკეთა და აღადგინა მისი გუმბათი. ამ ფაქტს გვიდასტურებს ტაძრის აღმოსავლეთის კედელზე შემორჩენილი წარწერა:

&lt;center&gt;{{ციტირება|მეფემ ირაკლიმ ეს ციხე მტერსა წაართო მალადო.
აიღო ჯუარი ქრისტესი წინ მიიმძღუარა ფარადო.

დაიხსნა ეკლესიანი, ახლა აქუს სახლის კარადო.

ღუთის მოყუარესა ჴელმწიფეს ასე ჰსჭირს ამის გუარადო.

ღუთის სადიდებელად, მეოხად მეფის ერეკლესია.}}&lt;/center&gt;

1795 წელს ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[აღა-მაჰმად-ხანი|აღა-მაჰმად-ხანის]] შემოსევის დროს. 1798-1800 წლებში ეკლესია შეაკეთა მეფე [[გიორგი XII|გიორგი XII-მ]]. 1801 წლის შემდეგ მეტეხის ეკლესია განაგრძობს მოქმედებას. 1819 წელს გენერალ [[ერმოლოვის]] ბრძანებით ძველი ციხე-სიმაგრე დააქციეს და აშენდა ორ იარუსიანი შენობა (კლდისგარშემო) დამნაშავეთა საპატიმროდ. ამის შემდეგ წინანდელ ისნის ციხეს მეტეხის სატუსაღო დაერქვა, ტაძარი კი სატუსაღოს ეკლესიად გადაიქცა. მეტეხის საერთო არქიტექტურა შეიცვალა: ეკლესიის გარშემო მრავალ კოშკებიანი გალავნის ნაცვლად ყაზარმული ტიპის ახალი შენობები გაჩნდა.

„ეხლა მეტეხის ციხეში გამართულია საპყრობილე და მეტეხის ღმრთისმშობლის ეკლესია არის სამლოცველო ტაძარი პყრობილთა და უძლურთა სულთა“ − წერს 1884 წელს ისტორიკოსი [[მოსე ჯანაშვილი]].

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1934 წელს მეტეხის სატუსაღო გაუქმდა და 1937 წელს მეტეხის გარშემო აშენებული ყაზარმების შენობები დაანგრიეს. „დიდი წმენდის“ პერიოდში [[ლავრენტი ბერია|ლავრენტი ბერიას]] გადაწყვეტილი ჰქონდა ამ ეკლესიის დანგრევაც, თუმცა მას ძლიერი წინააღმდეგობა შეხვდა. ამ საქმეს მხატვარი [[დიმიტრი შევარდნაძე]] მეთაურობდა. ბერიამ შესთავაზა მუზეუმისათვის ეკლესიის რეპლიკის (ასლის) შემცირებული ზომით შექმნა, რასაც მისი წინადადებით თავად დიმიტრი შევარდნაძე უხელმძღვანელებდა, რაზედაც ამ უკანასკნელის მტკიცე უარი მიიღო. შევარდნაძე წინააღმდეგობის გაწევისთვის დაპატიმრებულ და მოგვიანებით სიკვდილით დასჯილ იქნა. მიუხედავად ამისა, ნაგებობის გადარჩენა მაინც მოხერხდა.

ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე ტაძარი უმოქმედო იყო. [[1979]] წლიდან მასში მოქმედებდა და სპექტაკლებს მართავდა სახელმწიფო ახალგაზრდული დრამატული თეატრ-სტუდია, ე.წ. „მეტეხის თეატრი“. მოგვიანებით ტაძარი მხატვრის სახელოსნოდ გადაიქცა.

1988 წლის მაისში სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II-ის ლოცვა-კურთხევით ტაძარს ახალი ჯვარი დაადგეს და წირვა-ლოცვა განაახლეს. ეკლესიის მრევლმა დადგა გაძარცვული ტაძრის ახალი ხის კანკელი. [[1992]] წლიდან გარდაცვლილი შვილის სულის საოხად ტაძრის სარემონტო სამუშაოებში ჩაება მშენებელ-ინჟინერი ალექსანდრე ანთაძე.

==ტაძრის სიწმინდეები==
ტაძრის უმთავრეს სიწმინდეს წარმოადგენს წმინდა შუშანიკის საფლავი. VII საუკუნის დასაწყისში სომეხ-ქართველთა საეკლესიო განხეთქილების შემდეგ კათოლიკოსმა კირიონმა წმინდანის ნეშტი დაბა ცურტავიდან მეტეხის ტაძარში გადმოასვენა. წმინდანი დედოფლის ნეშტი ეკლესიის სადიაკვნეშია. ცნობილია, რომ თამარ მეფემ მოოქროვილი სამოსით შეამკო ნეტარი დედოფლის სხეული და განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდა მას.

ადრე ტაძარს ჰქონდა [[XVII საუკუნე]]ში მოჭედილი თავისი ხატიც – ჩვილედი ღვთისმშობლისა. [[მაჯდ-ოს-სალტანე]] მასთან დაკავშირებით წერს: “1795 წელს, ყიზილბაშების შემოსევის ჟამს დაიკარგა ტაძრის ხატი, რომლის სამაგიერო გამოგზავნა პეტერბურღიდან ბატონიშვილმა სალომემ, [[იულონ ბატონიშვილი|იულონის]] მეუღლემ”.

== გალერეა ==
&lt;gallery&gt;
Iglesia de Metekhi, Tiflis, Georgia, 2016-09-29, DD 142-144 HDR.jpg|მეტეხის ტაძარი ღამით
2014 Tbilisi, Cerkiew Metechi (05).jpg|
Metekhi church (3).JPG|
Świątynia Metechska z XII w. - Tbiliski - 004094n.jpg|მეტეხის ტაძარი 1979 წელს
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==
* „ახალი სამხედრო ტაძარი..“ //ივერია.-1897(2 აპრ.).-N63.-გვ.1. — ძველი სამხედრო ტაძრის გადატანა მეტეხში, მზადება კურთხევისათვის.
* ახალშენიშვილი დ. დიმიტრი ზაქარაიას ძეს ბაქრაძეს //დროება.-1878(2 სექტ.).-N177.-გვ.3. — ერეკლე II-სადმი მიძღვნილი ლექსის ტექსტი მეტეხის ტაძრის კედელზე.
* ბაქრაძე დ. უფალო რედაქტორო! //დროება.-1878(14 სექტ.).-N185.-გვ.3. — მეტეხის ტაძრის კედლის ქვის წარწერის შესახებ.
* [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552260/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1952_N2.pdf ბერიძე ვ. თბილისის „მეტეხი“ //მეცნიერება და ტექნიკა.-1952.-N2.-გვ.18-21. — ტაძრის ისტორია XIX საუკუნემდე,მისი ისტორიულ-ხუროთმოძღვრული დახასიათება.]
* ბერიძე ვ. თბილისის „მეტეხი“.-1969. — მეტეხის მოკლე ისტორიულ-გეოგრაფიული დახასიათება.
* ბერიძე ვ., მეფისაშვილი რ., რჩეულიშვილი ლ., შმერლინგი რ. — თბილისის მეტეხის ტაძარი. -თბ., 1969. — XIII საუკუნის თბილისის მეტეხის ტაძრის მხატვრულ-ისტორიული ანალიზი. ტექსტს ერთვის ნახაზები, ფოტოსურათები და ჩანახატები.
* გეგეჭკორი ა. მეტეხი //გაზ. „თბილისი“.-1958(4 აპრ.). — მოკლე ცნობები მეტეხის ტაძრის შესახებ.
* „გუშინ, ამ თვის 12-ს მეტეხის ციხეში..“ //ივერია.-1890(13 ივნ.).-N1213.-გვ.1. — ტაძრის აღმ.მხრიდან ახალი შენობის კურთხევის თაობაზე.
* „ერთი ჩვენი შემთხვევითი კორესპონდენტი…“ //დროება.-1875(24 აგვ.).-N96.-გვ.2. — მეტეხის ტაძრის ნგრევის გამო.
* ზაქარაია პ. თბილისი. ბორჯომი. ვარძია.- თბ., 1977. -გვ.6-7. — მოკლე ცნობა თბილისის მეტეხის ტაძრის შესახებ.
* „თბილისის მეტეხის ღვთისმშობლის ეკლესიიდამ..“ //დროება.-1878(1 სექტ.).-N176.-გვ,.2. — ერეკლე მეფისადმი მიძღვნილი ლექსის ტექსტიანი ქვის დაკარგვის გამო.
* კარბელაშვილი მ., კინწურაშვილი ს., ჯანბერიძე ნ. თბილისის ხუროთმოძღვრული გზამკვლევი. -თბ., 1958.- გვ.162-165. — ტაძრის მოკლე ისტორია, არქიტექტურული და მხატვრული ანალიზი.
* მეტეხი //ნაკაშიძე ლ. საქართველოს საქმიანი და გამოჩენილი ადამიანები.- თბ., 2003.-გვ.7. — მოკლე ცნობები ქართულ და ინგლისურ ენებზე.
* მეტეხი //ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია. ტ.VI.- თბ.,1983.- გვ.614. — მეტეხის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრის ისტორიისა და ხუროთმოძღვრების შესახებ.
* „მეტეხის ციხის ძირში..“ //ივერია.-1898(25 სექტ.).-N206.-გვ.2. — ცნობა წმინდა შუშანიკის, წმინდა გიორგისა და ღვთისმშობლის სახელობის ნიშის აგების შესახებ.
* მეფისაშვილი რ. — თბილისის „მეტეხის“ ტაძარი //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეცნიერებათა განყოფილების XVI სამეცნიერო სესია 1944 წლის 6, 8 და 9 მაისს. მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1944.-გვ.11. — მეტეხის ტაძრის ხუროთმოძღვრული ფორმებისა და დეკორატიული მორთულობის სისტემის ანალიზი.
* საყვარელიძე თ. თბილისი, მეტეხი //ფრესკა.-1971.-N4.-გვ.19-20. — მეტეხის ტაძრის ისტორია და მისი ხუროთმოძღვრული დახასიათება.
* ჯულაბაშვილი ლ. მეტეხი და შურის ციხე //ახალგაზრდა კომუნისტი.-1958.-7 ივნისი. — მეტეხის ტაძრისა და თბილისის ციხის მოკლე ისტორია.
* მეტეხი //იამბე, ციხის ნაშალო. -თბ., 2007.- გვ.117-118. — მეტეხის შესახებ ხალხში გავრცელებული თქმულება. ტექსტს დართული აქვს ძეგლის ფოტო.
* სართანია ი. — გავუფრთხილდეთ თბილისის კულტურის ძეგლებს //საბჭოთა ხელოვნება.-1968.-N11.-გვ.62-64. — მეტეხის, ნარიყალასა და ლურჯი მონასტრის მოკლე ისტორია.
* ქართველიშვილი ვ. — მეტეხი // ჯვარი ვაზისა.-1988.-N3.-გვ.11-13. — ტაძრის ისტორია, ხალხში შემორჩენილი თქმულებები.
* შაიშმელაშვილი ი. //ჩაუქრობელი დიდების ქალაქი.- თბ., 1987. — გვ.59-62. — მეტეხის ციხე, როგორც თბილისის თავდაცვითი სისტემის ძირითადი კომპონენტი.
* წმ. შუშანიკის დღეობა //ცნობის ფურცელი.-1898(28 აგვ.).-N617.-გვ.2. — წმინდა შუშანიკის სახელობის დღის აღნიშვნა მეტეხის ტაძარში.
* ჯავახიშვილი ივ. თხზ.ტ.III.-თბ.,1982.-გვ.334. — მოკლე ცნობა მეტეხის ციხის შესახებ.
* ჯანაშვილი მ. დათვალიერება მეტეხის ტაძრისა //მწყემსი.-1884.-N18.-გვ.6-9. — მეტეხის ტაძრის მოკლე ისტორია და სიძველეთა აღწერილობა.
* ჯანაშვილი მ. საქართველოს დედაქალაქი ტფილისი. -ქუთაისი, 1899. — გვ.164-165. — ტაძრის მოკლე ისტორია და მის აღმოსავლკეთ კედელზე შემორჩენილი წარწერის ანალიზი.
* წმინდანთა ძვალთშესალაგი. მეტეხი //საქართველოს სულიერი საგანძური. წ.I.-თბ., 2005.- გვ.248-250. — მემატიანეთა ცნობა ცენტრალურ-გუმბათოვანი ტაძრის შესახებ, ხუროთმოძღვრული დახასიათება, შემკულობის აღწერილობა. ტექსტი ქართულ და ინგლ. ენებზე. დართულია ტაძრის ფოტოები.
* ავლაბარი //ბერიძე თ. ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია.- თბ.,1977.- გვ.13-138. — მეტეხის ციხისა და ეკლესიის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროებისა და უცხოელ მოგზაურთა ჩანაწერების მიმოხილვა, ეკლესიის მოკლე ისტორია და ხუროთმოძღვრული დახასიათება.
* ბერიძე ვ. თბილისის ხუროთმოძღვრული ძეგლები //მეცნიერება და ტექნიკა.-1958.-N10.-გვ.20-24 //ძეგლის მეგობარი.-1971.-კრ.25.-გვ.24-25 //ბერიძე ვ. თბილისის მეტეხი //მეცნიერება და ტექნიკა .-1952.-N2.-გვ.18-21. — ანჩისხატის, სიონის, მეტეხის, ნარიყალას, ქაშვეთის, ლურჯი მონასტრის მოკლე ხუროთმოძღვრული დახასიათება. მონღოლების მძლავრობის დროს აგებული მეტეხის ტაძრის მშენებლობისა და დროთა განმავლობაში ფუნქციის ცვლილების თაობაზე.
* ბერიძე ვ. და სხვა . //თბილისის მეტეხის ტაძარი.- თბ., 1969.- 100გვ. რეზ.რუს. და ფრანგ.ენებზე //საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების XVI სამეცნიერო სესია 1944 წლის 6,8 და 9 მაისს. მუშაობის გეგმა და მოხსენებათა თეზისები.-თბ.,1944.-გვ.9-10. — ძეგლის ისტორია სამეცნიერო და ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით.
* თბილისის „მეტეხი“ //ბერიძე ვ. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება. — თბ., 1974.-გვ.63.,163-164. — ვახტანგ გორგასალის მიერ აგებული ტაძრის სახელწოდების ეტიმოლოგია, მოკლე ისტორია და თანამედროვე მდგომარეობა — ზოგადი მიმოხილვა. მოცემულია ტაძრის ზომები. ტექსტს ახლავს ნახატები და ფოტოები (ტაბ.170-172).
* მეტეხის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძარი //გუნია ირ. მცხეთა-თბილისის ეპარქიის ტაძრები:ენციკლოპედიური ცნობარი.- თბ., 2002.- გვ.97. — ტაძრის მშებლობის, აღდგენისა და ფუნქციის შესახებ. მოხსენიებულნი არიან: მეფე წმ. დიმიტრი თავდადებული (ტაძარი აღადგინა 1278–1289 წწ.,), ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი (ნიკიფორე ირბახი, (XV ს.), შარდენი , ვახტანგ V შაჰნავაზი, ერეკლე II (აღადგინა ტაძარი 1748 წ.), საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი ილია II, ალ. ანთაძე, დეკანოზი აკაკი (მელიქიძე) მოკლე ისტორია. ტექსტს ერთვის ძეგლის ფოტო.
* ბერიძე ვ. მეტეხი //გაზ. „კოლხეთი“ (სენაკი).-1970(18 ივნ.).
* ბილიხოძე ზ. მეტეხის ტაძარს ეყოფა შემოტევები //გაზ. „სახალხო განათლება“.-2002(30 იანვ.).-გვ.VII. — ტაძრის დაარსების ისტორია, ისტორიული ბედი.
* ბჟალავა დ., ჯაფარიძე ნ. — მეტეხი //გაზ. „ახალი 7 დღე“.-1999(10-16 სექტ.).-გვ.19. — მეტეხის ღვთისმშობლის სახ. ეკლესიის აღმშენებლობის მოკლე ისტორია.
* თარხნიშვილი მ. „ქებაი და დიდებაი ქართულისა ენისაი“ ტაძარსა შინა… //გაზ. „სამშობლო“.-1988(ივლ.).-N15.-გვ.6. -მეტეხის ტაძრისა და ანჩისხატის ეკლესიის ამოქმედების გამო.
* კვირკველია თ. ისანი, მეტეხი, ავლაბარი //გაზ. „ლიტერატურული საქართველო“.-1981(30 ოქტ.).-გვ.16. — თბილისის მშენებლობის ისტორიიდან.
* კილაძე ლ. კილაძე ლ. ენთუზიასტებს — მხარდაჭერა! //გაზ. „თბილისი“.-19753 ივლ.).-გვ.3. — მეტეხისა და მისი შემოგარენის კეთილმოწყობის გამო.
* მაისურაძე ი. მეტეხი //გაზ. „თბილისი“.-1978 (2 სექტ.).-გვ.3. — ტოპონიმ მეტეხის თაობაზე.
* მარსაგიშვილი გ. მეტეხის ტაძარი //გაზ. „თბილისი“.-1988(28 ოქტ.).-გვ.3. — ისტორიული ცნობები ტაძრის შესახებ.
* მაჭარაშვილი გ.- მეტეხის ღვთისმშობლის ეკლესია // „მადლი“.- 1998 (ივლ.-აგვ.).- გვ.1, 10.
* მრევლიშვილი ს. წერილები რედაქციას //გაზ. „ლიტერატურული საქართველო“.-1988(1 აპრ.).-გვ.6. -მეტეხის ტაძარში მოქმედი თეატრისათვის ახალი ბინის გამოყოფის თაობაზე.
* საზოგადოებრივი აზრი და შედეგი //გაზ. „ლიტერატურული საქართველო“.-1988(8 აპრ.).-გვ.10. — ვახტანგ გორგასალის მიერ აგებული ტაძრისათვის მისი თავდაპირველი დანიშნულების დაბრუნების გამო. იხ. ხატისკაცი ნ. „რეკენ ზარები“ //„ლიტერატურული საქართველო“.-1988.-N25.
* სვანიძე ა. მეტეხი //გაზ. „თბილისი“.-1978(10 ივნ.).-გვ.3. — მოკლე ისტორიული მიმოხილვა.
* ქურდიანი ა. გავაცოცხლოთ ძველი „ისანი“ //გაზ. „თბილისი“.-1975(3 ივლ.).-გვ.3. — მეტეხისა და მისი შემოგარენის კეთილმოწყობის გამო.
* ჩხენკელი ი. — რა არის აქ ცუდი? //გაზ. „თბილიაი“.-1975(3 ივლ.).-გვ.3. — მეტეხის ტაძრის ეზოს კეთიმოწყობაზე.
* ჭარხალაშვილი ქ. მეტეხის ტაძარი და მისი ისტორია //„დილის გაზეთი“.-2001(4 ივლ.).-გვ.15.
* ხატისკაცი ნ. — რეკენ ზარები //გაზ. „ქართული ფილმი“.-1988(13 აპრ.).-გვ.3 //ხატისკაცი ნ. რეკენ ზარები //გაზ. „ლიტერატურული საქართველო“.-1988(25 მარტი).-გვ.5. — ტაძრის აღდგენის თაობაზე.
* ხომერიკი ნ. მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძრის გადარჩენის დათარიღებისათვის //გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“.-2000(22 ივნ.).-გვ.4.
* ჯინორია ო. კონტაქტები მტკიცდება //გაზ. „კომუნისტი“.-1971(16 თებ.).-გვ.3. — ქ.ერფურტში მოლსდორფის სასახლეში დაცული უცნობი იტალიელი მხატვრის ტილოს — მეტეხის ტაძარი თბილისში — შესახებ.
* მეტეხის ტაძარი //საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები.-თბ.,2010.-გვ.19-22. — ტაძრის მდებარეობა, მოკლე ისტორიული მიმოხილვა. ტექსტს ერთვის ტაძრის ფოტოები.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|3364}}
* [http://www.orthodoxy.ge/tsnobarebi/tadzrebi/gvtismshoblis-metekhi.htm მეტეხის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძარი // orthodoxy.ge], გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი“ № 8, 1999

[[კატეგორია:თბილისის ეკლესიები]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში]]</text>
      <sha1>et39kq4d9y73kfqp9w0vsltyyz23lrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შვედეთის მოსახლეობა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181245</id>
    <revision>
      <id>5391989</id>
      <parentid>4946707</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16142" sha1="218lj650yfrkmunlfq3upprb5or3w6c" xml:space="preserve">'''შვედეთის მოსახლეობა''' — 2020 წლის ნოემბრის მონაცემებით შვედეთის მთლიანი მოსახლეობა 10,380,245 ადამიანის ტოლია. 10 მილიონს მოსახლეობამ პირველად 2017 წლის 20 იანვარს გადაააჭარბა.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&amp;artikel=6610701|title=Swedish population hits 10-million mark - Radio Sweden|last=Radio|first=Sveriges|website=sverigesradio.se|language=en|access-date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thelocal.se/20170120/swedens-population-reaches-historic-ten-million-milestone|title=Sweden's population reaches historic ten million milestone|date=20 January 2017|website=www.thelocal.se|language=en-GB|access-date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt; ქვეყნის ყოველი მეოთხე მოქალაქე (24,9%) არის იმიგრანტი, ხოლო ყოველ მესამე მოქალაქეს (32,3%) მინიმუმ ერთი მშობელი ჰყავს დაბადებული საზღვარგარეთ.
მოსახლეობის სიმჭიდროვე არის 25 ადამიანი კმ²-ზე; აღნიშნული მაჩვენებელი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში ბევრად მაღალია, ვიდრე ჩრდილოეთში. მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 85% ქალაქებში ცხოვრობს.&lt;ref name=&quot;publikationer2007&quot;&gt;''Yearbook of Housing and Building Statistics 2007''&lt;/ref&gt; ქვეყნის დედაქალაქ სტოკჰოლმის მოსახლეობა დაახლოებით 950 000 ადამიანია, ხოლო სტოკჰოლმის [[მეტროპოლია]] 2,3 მილიონ ადამიანს მოიცავს. მოსახლეობის სიდიდით მეორე და მესამე ქალაქებია არის [[გეტებორგი]] და [[მალმე]]. გეტებორგის მეტროპოლიის მოსახლეობა დაახლოებით 1 მილიონია. [[სკონე (ლენი)|სკონეს]] დასავლეთ ნაწილში, [[ერესუნის სრუტე|ერესუნის სრუტის]] გასწვრივ მოსახლეობა დაახლოებით 4 მილიონს შეადგენს. დიდი ქალაქების გარდა, მოსახლეობის მაღალ სიმჭიდროვეს ვხვდებით ესტერგეტლენდის სასოფლო-სამეოურნეო ნაწილში, დასავლეთ სანაპიროზე, მალარენის ტბის გარშემო და [[უფსალა]]ს გარშემო მდებარე სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებზე.  

== სტატისტიკა ==
[[ფაილი:Sweden-demography.png|მინი|მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილება  1961 - 2003 წლებში]]
აქ მოყვანილი სტატისტიკური მონაცემები Statistiska centralbyrån-ს ეყრდნობა 2010 წლის მდგომარეობით. 
* '''მოსახლეობის წლიური ნამატი''': 0,158 %
* '''მოსახლეობის სიმჭიდროვე''': 25 კაცი კმ²-ზე.
* '''მოსახლეობის რიცხოვნობის ზრდა''': საშუალოდ 1 ადამიანი იბადება ყოველ 15 წუთში. 
* '''შობადობის დონე''': 10,13 ბავშვი/1000 სულზე
* '''ფერტილობის დონე''': 1,67 ბავშვი/1 ქალზე
* '''ასაკობრივი სტრუქტურა''':
** 0-14 წელი: 15,7 % (მამაკაცები 733 597/ქალები 692 194)
** 15-64 წელი: 65,5 % (მამაკაცები 3 003 358/ქალები 2 927 038)
** 65 წლის და უფროსი: 18,8 % (მამაკაცები 753 293/ქალები 950 171).
* '''საშუალო ასაკი''': 41,5 წელი (მამაკაცები: 40,4 წელი, ქალები: 42,6 წელი).
* '''სიცოცხლის ხანგრძლივობა''': 80,86 წელი (მამაკაცები: 78,59 წელი, ქალები: 83,26 წელი) — მსოფლიოში 9 ადგილზე.
* '''მიგრაციის დონე''': 1,66/ 1000 სული.
* '''უმუშევრობის დონე''': 9,1 % (მარტი 2010 წ.).
* '''სიკვდილიანობის დონე''': 10,21 გარდაცვალება/1000 სულზე.
* '''ჩვილების სიკვდილიანობის კოეფიციენტი''': 2,75 გარდაცვალება/1000 ახალშობილზე (ბიჭი: 2,91 გარდაცვალება/1000 ახალშობილზე, გოგონა: 2,58 გარდაცვალება/1000 ახალშობილზე).
* '''სქესთა თანაფარდობა''':
** საერთო: 0,98 მამაკაცი/ქალი
** დაბადებისას: 1,06 მამაკაცი/ქალი
** 15 წლამდე: 1,06 მამაკაცი/ქალი
** 15-64 წწ: 1,03 მამაკაცი/ქალი
** 65 წლის და უფროსი: 0,79 მამაკაცი/ქალი.
* '''ურბანიზაციის დონე''': 85 % მთელი მოსახლეობის.
* '''ზრდასრულ მოსახლეობაში შიდსის\აივის გავრცელებულობა''': 0,1 %.
* '''შიდსით\აივით დაავადებულთა რაოდენობა''': 6 200.
* '''სიკვდილიანობა შიდსით\აივით''': 100 სულზე ნაკლები.
* '''მოსახლეობის განათლების დონე''': 99 %.
* '''სასკოლო განათლების ხანგრძლივობა''':
** საშუალოდ: 16 წელი
** გოგონები: 17 წელი
** ვაჟები: 15 წელი.
* '''სწავლის ხარჯები''': 7,1 % ეშპ.

== ეროვნული შემადგენლობა ==
მიუხედავად [[შვედები]]ს ტრადიციული რაოდენობრივი უპირატესობისა დღევანდელ შვედეთში საკმაოდ მრავალფეროვანია არა მხოლოდ ეროვნებათა, არამედ რასათა საერთო სურათიც, რაც განვითარებადი ქვეყნებიდან პოლიტიკური თუ ეკონომიკური მიზეზების გამო იმიგრირებული მოსახლეობის ზრდის შედეგია. ქვეყნის მოსახლეობა ფაქტობრივად ორ ძირითად ჯგუფად: ავტოქთონებად და იმიგრანტებად იყოფა. ავტოქთონებს შორის შვედები და ფინო-უგრული წარმოშობის ძირძველი მოსახლეობა ჭარბობს. ეთნიკურ შვედებს გერმანიკული წარმომავლობა აქვთ და ერთანი მოსახლეობიდან  7,5 მლნ კაცს შეადგენენ. შვედების გარდა ქვეყნის ჩრდილოეთში  17 000 საამი ცხოვრობს. ფინეთის საზღვართან კი, რომელიც ოდესღაც შვედეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა, 50 000 ეთნიკური ფინელი სახლობს, ხოლო ქვეყნის ცენტრალურ რაიონებში 450 ათასზე მეტი ფინელია, რომლებიც XX საუკუნეში გადასახლდნენ სამშობლოდან. ამასთანავე თავად ფინეთში შვედური მრავალსაუკუნოვანი უმცირესობა ბინადრობს 300 000 კაციანი შემადგენლობით, რაც [[ფინეთი]]ს მოსახლეობის 6%-ია. [[შვედური ენა]] ფინეთში მეორე ენად მიიჩნევა, აი, [[ფინური ენა]] კი შვედეთში საკმაოდ შეზღუდულია და სახელმწიფო დონეზე არანაირი სტატუსი არ გააჩნია.
== რელიგია==
შვედეთის მოსახლეობის 82% შვედური ეკლესიის მრევლია.  შვედური ეკლესია ლუთერანულია და სახელმწიფოს 2000 წელს გამოეყო. გარდა ამისა, შეინიშნებიან კათოლიკები, მართლმადიდებლები და ბაპტისტები. საამების ნაწილი [[ანიმიზმი]]ს მიმდევარია. ქვეყანაში ემიგრაციის გამო ბოლო ხანებში მუსულმანთა საკმაოდ მრავალრიცხოვანი  მიმდევრები გაჩნდნენ. 
== მოსახლეობის რაოდენობის ცვალებადობის დინამიკა ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! წელი
! მოსახლეობა
|-----
| 1000
| 400 000
|-----
| 1100
| 400 000
|-----
| 1200
| 400 000
|-----
| 1250
| 500 000
|-----
| 1300
| 500 000
|-----
| 1350
| 400 000
|-----
| 1400
| 500 000
|-----
| 1450
| 600 000
|-----
| 1500
| 650 000
|-----
| 1550
| 750 000
|-----
| 1600
| 900 000
|-----
| 1650
| 1 100 000
|-----
| 1700
| 1 363 000
|-----
| 1725
| 1 400 000
|-----
| 1750
| 1 780 700
|-----
| 1760
| 1 925 200
|-----
| 1770
| 2 042 600
|-----
| 1780
| 2 118 300
|-----
| 1790
| 2 187 700
|-----
| 1800
| 2 347 300
|-----
| 1810
| 2 377 900
|-----
| 1820
| 2 584 700
|-----
| 1830
| 2 888 100
|-----
| 1840
| 3 138 900
|-----
| 1850
| 3 482 500
|-----
| 1860
| 3 859 700
|-----
| 1870
| 4 168 500
|-----
| 1880
| 4 565 700
|-----
| 1890
| 4 785 000
|-----
| 1900
| 5 136 400
|-----
| 1910
| 5 522 400
|-----
| 1914
| 5 679 600
|-----
| 1920
| 5 904 500
|-----
| 1930
| 6 142 200
|-----
| 1939
| 6 341 300
|-----
| 1940
| 6 371 400
|-----
| 1950
| 7 041 800
|-----
| 1960
| 7 498 000
|-----
| 1970
| 8 081 200
|-----
| 1980
| 8 317 900
|-----
| 1990
| 8 590 600
|-----
| 2000
| 8 873 100
|-----
| 2010
| 9 354 426
|-----
|}

==მიგრაცია==
=== იმიგრაცია ===

[[ფაილი:COB data Sweden.PNG|400px|მინი]]

[[ევროსტატი]]ს მიხედვით შვედეთში ცხოვრობს 1.33 მილიონი საზღვარგარეთ დაბადებული ადამიაანი, რაც მთლიანი მოსახლეობის 14.3%-ს შეადგენს. აქედან 859 000 (9.2%) [[ევროპის კავშირი]]ს გარეთ, ხოლო 477 000 (5.1%) ევროპის კავშირის ქვეყნებშია დაბადებული.&lt;ref&gt;[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-11-034/EN/KS-SF-11-034-EN.PDF 6.5% of the EU population are foreigners and 9.4% are born abroad], Eurostat, Katya VASILEVA, 34/2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SaveShow.asp |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2012-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406204606/http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SaveShow.asp |archivedate=2011-04-06 }}&lt;/ref&gt; ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფები არიან:
# {{Flag icon|Finland}} [[ფინეთი]] (172,218)
# {{Flag icon|Yugoslavia}} ყოფილი [[იუგოსლავია]] (152,268)
# {{Flag icon|Iraq}} [[ერაყი]] (117,919)
# {{Flag icon|Iran}} [[ირანი]] (59,922)
# {{Flag icon|Poland}} [[პოლონეთი]] (49,518)
# {{Flag icon|Germany}} [[გერმანია]] (47,803)
# {{Flag icon|Denmark}} [[დანია]] (46,002)
# {{Flag icon|Norway}} [[ნორვეგია]] (43,819)
# {{Flag icon|Turkey}} [[თურქეთი]] (40,766)
# {{Flag icon|Somalia}} [[სომალი]] (31,734)

შვედეთში დაახლოებით 100,000 – 120,000 [[ასურელები]] ცხოვრობს.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.eurfedling.org/Sweden.htm |title=დაარქივებული ასლი |access-date=2012-01-16 |archive-date=2019-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502175529/http://www.eurfedling.org/Sweden.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.aina.org/brief.html&lt;/ref&gt; ერაყელი მიგრანტების უმეტესობას ქრისტიანი ასურელები წარმოადგენენ.

2000 - 2010 წლებში ყველაზე სწრაფად მზარდი ეთნიკურ ჯგუფები არიან:

# {{Flag icon|Burundi}} [[ბურუნდი]] (+3031%)
# {{Flag icon|Palestine}} [[ღაზას სექტორი]] (+2542%)
# {{Flag icon|Mongolia}} [[მონღოლეთი]] (+2028%)
# {{Flag icon|Uzbekistan}} [[უზბეკეთი]] (+1439%)
# {{Flag icon|Cameroon}} [[კამერუნი]] (+1165%)
# {{Flag icon|Kyrgyzstan}} [[ყირგიზეთი]] (+1115%)
# {{Flag icon|Myanmar}} [[მიანმარი]] (+1022%)
# {{Flag icon|Azerbaijan}} [[აზერბაიჯანი]] (+1015%)
# {{Flag icon|Lithuania}} [[ლიეტუვა]] (+758%)
# {{Flag icon|Central African Republic}} [[ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა]] (+627%)

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ევროპა თემატურად|დემოგრაფია|ევროპის დემოგრაფია}}

[[კატეგორია:შვედეთის დემოგრაფია]]</text>
      <sha1>218lj650yfrkmunlfq3upprb5or3w6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩაკოს ომი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195073</id>
    <revision>
      <id>5392037</id>
      <parentid>4680388</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7149" sha1="g3rlb2xzmczzidxytslmbgwef9yazqa" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი
|კონფლიქტი= ჩაკოს ომი
|ნაწილი= 
|სურათი=[[ფაილი:Disputed Bolivia Paraguay.jpg|300px]]
|სათაური= ბოლივია და პარაგვაი 1932 წლამდე
|თარიღი=[[1932]]—[[1935]]
|მდებარეობა= [[სამხრეთი ამერიკა]]
|casus=
|შედეგი=პარაგვაის გამარჯვება
|ტერიტორია= [[გრან-ჩაკო]]ს ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი პარაგვაის ერგო
|მხარე1={{დროშა|ბოლივია}}
|მხარე2={{დროშა|პარაგვაი}}
|მეთაური1=[[დანიელ სალამანკა ურეი]]&lt;br /&gt; გენერალი [[ჰანს კუნდტი]]&lt;br /&gt; გენერალი [[ენრიკე პენიარანდა]]
|მეთაური2= [[ეუსებიო აიალა]]&lt;br /&gt; მარშალი [[ხოსე ფელიქს ესტიგარიბია]] 
|ძალა1= 250 000
|ძალა2= 150 000
|დანაკარგები1= 57 000 
|დანაკარგები2= 43 000 
|შენიშვნა=
}}
'''ჩაკოს ომი''' (1932–1935) — ბრძოლა [[სამხრეთ ამერიკა]]ში, [[ბოლივია]]სა და [[პარაგვაი]]ს შორის [[გრან-ჩაკო]]ს რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილისთვის, რომელიც მცდარი წარმოდგენის თანახმად, თითქოს [[ნავთობი]]თ იყო მდიდარი. ხშირად მას ''ლა-გუერა-დე-ლა-სედს'' (''La Guerra de la Sed — წყურვილის ომი'') უწოდებენ, რაც ლიტერატურულად მომდინარეობს [[ნახევრად უდაბნოს ზონები|ნახევრად უდაბნო]] ჩაკოსთვის ბრძოლიდან. ეს ომი ყველაზე სისხლიანი სამხედრო კონფლიქტი იყო მათ შორის, რაც კი [[XX საუკუნე]]ში [[სამხრეთ ამერიკა]]ში მომხდარა. ომი სამხრეთ ამერიკის ორ უღარიბეს ქვეყანას შორის მიმდინარეობდა, რომლებსაც წარსულში, [[XIX საუკუნე]]ში მეზობლებთან ომის დროს უკვე ჰქონდათ ტერიტორიები დაკარგული. ომის დროს, ორივე ქვეყანა არმიის შენახვისა და მომარაგების პრობლემის წინაშე აღმოჩნდა, რაც განპირობებული იყო მათი ზღვაზე გასასვლელის არქონით, რის შედეგადაც მათი საგარეო ვაჭრობა და შეიარაღების შესყიდვა მეზობლების კეთილ ნებაზე იყო დამოკიდებული. საგარეო ვაჭრობის პრობლემების წინაშე განსაკუთრებით ბოლივია აღმოჩნდა, რადგან მას მწირი საერთაშორისო კავშირები გააჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ [[ბოლივია]]ს სამთო-მომპოვებითი სფეროდან მეტი შემოსავლები და უკეთ აღჭურვილი არმია ჰყავდა ვიდრე [[პარაგვაი]]ს, ფაქტორების მთელი სერიის წყალობით, უპირატესობა სწორედ პარაგვაის მხარეს გადაიხარა, რომელიც ომის დამთავრებისას სადავო ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს აკონტროლებდა და საბოლოოდ, სამშვიდობო ხელშეკრულებების მიხედვით, მას სადავო ტერიტორიის ერთი მესამედი ერგო.

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[პაკიშის ომი]]
*[[სენეპის ომი]]
*[[პერუ-დიდი კოლუმბიის ომი]]
*[[პერუ-ეკვადორის ომი]]

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commons category|Chaco War}}
* de Quesada, Alejandro (2011). ''[http://www.ospreypublishing.com/store/The-Chaco-War-1932%E2%80%9335_9781849084161 The Chaco War 1932-35: South America’s greatest modern conflict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121183932/http://www.ospreypublishing.com/store/The-Chaco-War-1932%E2%80%9335_9781849084161 |date=2013-01-21 }}''. Osprey Publishing, ISBN 978-1-84908-416-1 
* [http://www.thespektator.co.uk/issue_4.html The White Russian contribution in the Chaco War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523110644/http://thespektator.co.uk/issue_4.html |date=2009-05-23 }}
* [http://www.soldadosdigital.com/2008/pdf/VickersSix-Ton.awa.pdf Tamaño, Gustavo Adolfo (2008). ''Historias Olvidadas: Tanques en la Guerra del Chaco''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112190323/http://www.soldadosdigital.com/2008/pdf/VickersSix-Ton.awa.pdf |date=2012-01-12 }} The surviving Bolivian Vickers A tank on display at La Paz Military College {{es}}
* [http://www.histarmar.com.ar/ArmadasExtranjeras/Paraguay/ArmParaguaya-Ehlers-03-Reb1921.htm Photographs of the Paraguayan gunboats ''Humaitá'' and ''Paraguay'' as of 2005]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} {{es}}
* [http://www.bolivia-riberalta.com/blog.php/?page_id=202 Bolivian armed launch ''Tahuamanu'' on display] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330235821/http://www.bolivia-riberalta.com/blog.php/?page_id=202 |date=2012-03-30 }} Riberalta, Beni Department, Bolivia {{es}}

[[კატეგორია:ბოლივიის ისტორია]]
[[კატეგორია:პარაგვაის ისტორია]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ომები]]</text>
      <sha1>g3rlb2xzmczzidxytslmbgwef9yazqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვავილი (დუშეთის მუნიციპალიტეტი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199953</id>
    <revision>
      <id>5391721</id>
      <parentid>4402069</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5306" sha1="ej6ueab64thx3n9lzu4i90w0kqrps4n" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი = სოფელი
|ქართული სახელი = ყვავილი
|მშობლიური სახელი = 
|ქვეყანა = საქართველო
|პანორამა = 
|პანორამის სიგანე = 
|წარწერა = 
|lat_dir = N |lat_deg =42 |lat_min =06 |lat_sec =00
|lon_dir = E |lon_deg =44 |lon_min =43 |lon_sec =11
|CoordAddon = type:city(40361)_region:
|CoordScale = 
|ქვეყნის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის რუკის ზომა = 
|რაიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე
|შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
|რაიონი = დუშეთის მუნიციპალიტეტი
|თემი = ჭონქაძე
|მმართველის ტიპი = 
|მმართველი = 
|დაარსების თარიღი = 
|პირველი ხსენება = 
|წინა სახელები = 
|სტატუსი-დან = 
|ფართობი = 
|სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 880
|კლიმატი = 
|ოფიციალური ენა = 
|მოსახლეობა = 38&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=2152&amp;lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}&lt;/ref&gt;
|აღწერის წელი = 2014
|სიმჭიდროვე = 
|აგლომერაცია = 
|ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 %
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები
|ეთნოქორონიმი = 
|დროის სარტყელი = +4
|DST = 
|სატელეფონო კოდი = 
|საფოსტო ინდექსი = 
|საავტომობილო კოდი = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ყვავილი''' — [[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]], [[ჭონქაძე|ჭონქაძის]] [[თემი]]ს ცენტრი.&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; მდებარეობს [[მდინარე]] [[ფოტეხევი]]ს ნაპირებზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 880 მ. [[დუშეთი]]დან 3 კმ. სოფელში არის [[დანიელ ჭონქაძის სახლ-მუზეუმი]].&lt;ref&gt;[http://www.georgianmuseums.ge/?lang=geo&amp;id=1_1&amp;sec_id=7&amp;th_id=289 დანიელ ჭონქაძის სახლ-მუზეუმი]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==დემოგრაფია==
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 38 ადამიანი.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! მამაკაცი !! ქალი
|-
| 2002&lt;ref name=&quot;აღწერა 2002&quot;&gt;{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}&lt;/ref&gt; || 76 || 37 || 39
|-
| 2014&lt;ref name=&quot;აღწერა 2014&quot; /&gt; || 38 {{კლება}} || 20  || 18
|}

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|635}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{დუშეთის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>ej6ueab64thx3n9lzu4i90w0kqrps4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ძახველი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213623</id>
    <revision>
      <id>5392257</id>
      <parentid>4166551</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6950" sha1="sjkrpalpttuiyeffcueymj19qemwam7" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა
| სახელი = ძახველი
| სურათის ფაილი = Viburnum opulus C.jpg
| სურათის წარწერა =  
| სურათის აღწერა = [[ჩვეულებრივი ძახველი]]
| სამეფო = მცენარეები
| განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]]
| კლასი = [[ორლებნიანნი]]
| რიგი = [[გოქშოსნაირნი]]
| ოჯახი = [[ადოქსასებრნი]]
| გვარი = '''ძახველი'''
| ლათ = {{Btname|Viburnum|[[L.]], 1753}}
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| ვიკისახეობები =
| itis =
| ncbi =
}}
'''ძახველი'''&lt;ref name =&quot;qse&quot; /&gt; ({{lang-la|Viburnum}}) — მცენარეთა გვარი [[ადოქსასებრნი|ადოქსასებრთა]] ოჯახისა.&lt;ref&gt;{{წიგნი | სათაური = საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები | ბმული = http://environment.cenn.org/ge/გადმოწერა/საქართველოს-ყვავილოვანი/ | ავტორი = სუხიტაშვილი კახაბერ | გამომცემლობა = კავკასიის გარემოსდაცვითი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქსელი | წელი = 2018 | ადგილი = თბ. | გვერდი = 14}}&lt;/ref&gt; მეტწილად ფოთოლმცვივანი ბუჩქები ან პატარა ხეებია. 120-200 სახეობა გავრცელებულია [[ევროპა]]ში, [[აზია]]ში, [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკასა]] და [[ამერიკა]]ში. დატოტვილი ბუჩქი, ან მცირე ზომის ხეა, მონაცრისფრო-რუხი დახეთქილი ქერქით. მისი სიმაღლე 1,5-4 მ აღწევს.&lt;ref name=&quot;zmk&quot;&gt;[http://www.ambioni.ge/zaxveli Viburnum – ძახველი – დახასიათება]&lt;/ref&gt; [[საქართველო]]ში გავრცელებულია ტყიან ადგილებში თითქმის სუბალპურ ზონამდე. გვხვდება აგრეთვე მდინარის პირებზე, ზოგჯერ ბაღებშიც.&lt;ref name=&quot;zmk&quot; /&gt; 

[[საქართველო]]ში ველურად მხოლოდ 3 სახეობა იზრდება; [[ჩვეულებრივი ძახველი]] ([[ლათ.]] Viburnum opulus) 2-4 მ სიმაღლის ბუჩქია. აქვს თეთრი [[ყვავილები]] და წითელი ნაყოფი (შეიცავს C ვიტამინს). ფოთლები ერთმანეთის საპირისპიროდაა განლაგებული, ზემოდან მუქი მწვანეა, დანაოჭებული, ქვემოდან უფრო ღია ფოთლის ყუნწს ფუძესთან ორი ძაფისებრი თანაფოთოლი აქვს. ყუნწები ზედა ნაწილში ჯირკვლებიანია. 

ნაყოფი  ღია წითელი ფერისაა, ოვალური ან სფეროსებრი, წვნიანი, 1 სმ-მდე დიამეტრის მსხვილი კურკით.&lt;ref name=&quot;mkg&quot;&gt;[http://mkurnali.ambebi.ge/component/encyclopedia/?task=term&amp;id=483 ჩვეულებრივი ძახველი – Viburnum opulus]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ქერქი შეიცავს თრიმლავ ნივთიერებებს 2%-მდე, ფისებს 6,5%-მდე, ორგანულ მჟავებს, გლიკოზიდ ვიბურნინს, ფლავონოიდებს, ვიტამინებს C და K-ს, ნაყოფში ბევრია ასკორბინის მჟავა, შაქარი, მთრიმლავი ნივთიერებები, ორგანული მჟავები, კაროტინი, ვიტამინი PP.&lt;ref name=&quot;mkg&quot; /&gt; დეკორატიული და კარგი თაფლოვანი მცენარეა.&lt;ref name=&quot;qse&quot;&gt;{{ქსე|11|265-266|მანჯავიძე დ.|არა}}&lt;/ref&gt; 

ასევე კარგი დეკორატიული ბუჩქია [[მოლოზანა]] ([[ლათ.]] Viburnum orientalis), რომელიც ჩვეულებრივ ძახველს წააგავს. [[უზანი]] ([[ლათ.]] Viburnum lantana) საშუალო ზომის ბუჩქია. მისი ნაყოფი თავდაპირველად მწვანეა, შემდეგ წითელი, მწიფე კი შავი და პრიალა. სამივე სახეობა [[საქართველო]]ში როგორც ბარში, ისე მთაში, უმთავრესად ზომიერად ტენიან პირობებში იზრდება.&lt;ref name =&quot;qse&quot; /&gt;

უწოდებენ აგრეთვე ძახველას, [[სამეგრელო]]ში ძარწუფას, [[თუშეთი|თუშეთში]] ძეხველს.&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&amp;d=11&amp;t=5426 ძახველა, ძახველი - ბოტანიკური ლექსიკონი]&lt;/ref&gt; 

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.bhg.com/gardening/plant-dictionary/shrub/viburnum--/ ძახველი – Viburnum]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} {{en}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ძახველი|*]]</text>
      <sha1>sjkrpalpttuiyeffcueymj19qemwam7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩოლუტეკის დეპარტამენტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217373</id>
    <revision>
      <id>5392093</id>
      <parentid>4075590</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="7eweflhcwbzccen1jr3y78cz2cd83d7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული|ჰონდურასი
|მშობლიური სახელი = Departamento de Choluteca
|ქართული სახელი = ჩოლუტეკის დეპარტამენტი
|პანორამა =  
|დროშა = 
|გერბი =  
|ქვეყანა = ჰონდურასი
|ჰიმნი =  
|სტატუსი =[[ჰონდურასის დეპარტამენტები|დეპარტამენტი]]
|შედის = 
|მოიცავს =   16 მუნიციპალიტეტს
|დედაქალაქი= [[ჩოლუტეკა]]
|მსხვილი ქალაქი = 
|მსხვილი ქალაქები= 
|თარიღი = 1825 
|მეთაური =  
|მეთაური 2 = 
|მშპ =
|მშპ წელი= 
|მშპ ადგილი =
|მშპ ესმ = 
|ენა =
|ენები =
|მოსახლეობა = 420 350
|აღწერის წელი = 2005
|ადგილი მოსახლეობით = 
|ეროვნული შემადგენლობა =
|სიმჭიდროვე = 
|აღმსარებლობა =
|ფართობი =        4 211
|ადგილი ფართობით = 
|ფართობის პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღლე =
|საშუალო სიმაღლე =
|მინიმალური სიმაღლე =
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა= Choluteca in Honduras.svg
|დროის სარტყელი=  -6
|აბრევიატურა =  
|ISO = HN-CH
|FIPS= 
|სატელეფონო კოდი = 
|საფოსტო ინდექსები =     
|ინტერნეტ-დომენი =
|საავტომობილო სანომრე ნიშნები = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში =Choluteca Department
|პარამეტრი1 =  
|შენიშვნა =
}}
'''ჩოლუტეკის დეპარტამენტი''' ({{lang-es|''Departamento de Choluteca''}}) — [[ჰონდურასი]]ს ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში. დასავლეთით ესაზღვრება [[ფონსეკას ყურე]], აღმოსავლეთით და სამხრეთით კი [[ნიკარაგუა]]. დედაქალაქია [[ჩოლუტეკა]]. დეპარტამენტის ტერიტორიაზე გაედინება ამავე სახელწოდების მდინარე. 

2005 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 420 350 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 4 211 კმ²-ია. შეიქმნა 1825 წელს, როდესაც ჰონდურასს დამოუკიდებლობა ახალი მოპოვებული ჰქონდა. საბოლოო ფორმა 1893 წელს მიიღო, როდესაც დასავლეთ ნაწილი, [[ვალიეს დეპარტამენტი]] გამოეყო. 

ჩოლუტეკის დეპარტამენტი 16 ადმინისტრაციულ მუნიციპალიტეტადაა დაყოფილი.

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[ჰონდურასის დეპარტამენტები]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.cholutecaenlinea.com Para mayor información entra www.cholutecaenlinea.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902031609/http://www.cholutecaenlinea.com/ |date=2012-09-02 }}
* [http://www.angelfire.com/ca5/mas/dpmapas/cho/cho.html Información sobre Choluteca]
* [http://209.15.138.224/inmocatracho/m_choluteca1a.htm Mapa político del departamento de Choluteca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108192152/http://209.15.138.224/inmocatracho/m_choluteca1a.htm |date=2007-01-08 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ჰონდურასის დეპარტამენტები}}
[[კატეგორია:ჰონდურასის დეპარტამენტები]]</text>
      <sha1>7eweflhcwbzccen1jr3y78cz2cd83d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Typhlodaphne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223518</id>
    <revision>
      <id>5392068</id>
      <parentid>2678750</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <comment>გადაიწერა</comment>
      <origin>5392068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="tkoqha6bjq1y6xdu8h76kwmt2wbpt2g" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი =Nosnail.png
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — უხერხემლო ცხოველების გვარი ზღვის მუცელფეხიანების კლასისა. გლუვი პროტოკონქი უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებირად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას. 

== სქოლიო ==

{{სქოლიო}}

{{ესკიზი-ბიოლოგია}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>tkoqha6bjq1y6xdu8h76kwmt2wbpt2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392069</id>
      <parentid>5392068</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5392069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="cqhhd8gb37jzwqb6ut4xq9mbouutpu3" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი =Nosnail.png
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — [[უხერხემლო ცხოველები]]ს გვარი ზღვის [[მუცელფეხიანები]]ს კლასისა. გლუვი პროტოკონქი უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებირად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას. 

== სქოლიო ==

{{სქოლიო}}

{{ესკიზი-ბიოლოგია}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>cqhhd8gb37jzwqb6ut4xq9mbouutpu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392070</id>
      <parentid>5392069</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5392070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="nmlso8i5iufmww3jvckc3mauskh82yp" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი =Nosnail.png
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — [[უხერხემლო ცხოველები]]ს გვარი ზღვის [[მუცელფეხიანები]]ს კლასისა. გლუვი [[პროტოკონქი]] უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებირად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას. 

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{ესკიზი-ბიოლოგია}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>nmlso8i5iufmww3jvckc3mauskh82yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392071</id>
      <parentid>5392070</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5392071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2936" sha1="f4ydps3r3s69mu60znxhqnhdr0pwcgu" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი =Nosnail.png
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — [[უხერხემლო ცხოველები]]ს გვარი ზღვის [[მუცელფეხიანები]]ს კლასისა.&lt;ref&gt;[https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=197002 Typhlodaphne Powell, 1951. Retrieved through: World Register of Marine Species on 12 August 2011]&lt;/ref&gt; გლუვი [[პროტოკონქი]] უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებირად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას.&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/5632363#page/204/mode/1up A.W. Powell, Antarctic and Subantarctic Mollusca. Pelecypoda and Gastropoda; Discovery reports. v.26 (1954)]&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{ესკიზი-ბიოლოგია}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>f4ydps3r3s69mu60znxhqnhdr0pwcgu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392072</id>
      <parentid>5392071</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5392072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="0w8iw0l3kexqscnew9laibvnb3c3e3p" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი =Nosnail.png
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — [[უხერხემლო ცხოველები]]ს გვარი ზღვის [[მუცელფეხიანები]]ს კლასისა.&lt;ref&gt;[https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=197002 Typhlodaphne Powell, 1951. Retrieved through: World Register of Marine Species on 12 August 2011]&lt;/ref&gt; გლუვი [[პროტოკონქი]] უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებირად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას.&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/5632363#page/204/mode/1up A.W. Powell, Antarctic and Subantarctic Mollusca. Pelecypoda and Gastropoda; Discovery reports. v.26 (1954)]&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>0w8iw0l3kexqscnew9laibvnb3c3e3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392073</id>
      <parentid>5392072</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <comment>ასე</comment>
      <origin>5392073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="ae2w5r3zaf19icbnes8381sfnxklw1g" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი = Typhlodaphne corpulenta 001.jpg
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — [[უხერხემლო ცხოველები]]ს გვარი ზღვის [[მუცელფეხიანები]]ს კლასისა.&lt;ref&gt;[https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=197002 Typhlodaphne Powell, 1951. Retrieved through: World Register of Marine Species on 12 August 2011]&lt;/ref&gt; გლუვი [[პროტოკონქი]] უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებირად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას.&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/5632363#page/204/mode/1up A.W. Powell, Antarctic and Subantarctic Mollusca. Pelecypoda and Gastropoda; Discovery reports. v.26 (1954)]&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>ae2w5r3zaf19icbnes8381sfnxklw1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392074</id>
      <parentid>5392073</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5392074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="4ihs8x82flp4rovt9r9g3tq3a0uge96" xml:space="preserve">{{კურსივისახელი}}
{{ტაქსოდაფა
 | სახელი =Typhlodaphne
 | სურათის ფაილი = Typhlodaphne corpulenta 001.jpg
 | სურათის წარწერა =
 | სურათის აღწერა =
 | სამეფო = ცხოველები
 | ქვესამეფო = 
 | ზეტიპი = 
 | ტიპი = [[მოლუსკები]]
 | ზეკლასი = 
 | კლასი = [[მუცელფეხიანები]]
 | ქვეკლასი = 
 | ზერიგი = 
 | რიგი = [[Hypsogastropoda]]
 | ქვერიგი = [[Neogastropoda]]
 | ინფრარიგი = 
 | ზეოჯახი = [[Conoidea]]
 | ოჯახი = [[Turridae]]
 | ქვეოჯახი = 
 | ზეტრიბა = 
 | ტრიბა = 
 | ქვეტრიბა = 
 | გვარი = 
 | ქვეგვარი = 
 | სახეობა = 
 | ქვესახეობა = 
 | ლათ = Typhlodaphne
 | სექციის სახელი =
 | სექციის ტექსტი =
 | არეალის რუკა =
 | არეალის რუკის წარწერა =
 | არეალის რუკის სიგანე =
 | არეალის ლეგენდა =
 | დაცვის სტატუსი =
 | ვიკისახეობები =
 | commons =
 | iucn =
 | itis =
 | ncbi =
 }}
'''Typhlodaphne''' — [[უხერხემლო ცხოველები]]ს გვარი ზღვის [[მუცელფეხიანები]]ს კლასისა.&lt;ref&gt;[https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=197002 Typhlodaphne Powell, 1951. Retrieved through: World Register of Marine Species on 12 August 2011]&lt;/ref&gt; გლუვი [[პროტოკონქი]] უხეშად მომრგვალებული და პაუცისპირალურია, შეიცავს ორ ხვეულას. სინუსი სუბსუტურალურია, მკვეთრად დამავალი, ხოლო შემდეგ წინ არის წამოწეული და უკავშირდება რკალისებურად გამოშვერილ გარეთა ბაგეს. რუდიმენტური [[ოპერკულუმი]] შეიძლება გამოხატავდეს არქაულ მდგომარეობას.&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/page/5632363#page/204/mode/1up A.W. Powell, Antarctic and Subantarctic Mollusca. Pelecypoda and Gastropoda; Discovery reports. v.26 (1954)]&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მუცელფეხიანები]]</text>
      <sha1>4ihs8x82flp4rovt9r9g3tq3a0uge96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყინულის ჰოკეი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223657</id>
    <revision>
      <id>5391743</id>
      <parentid>4802930</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97400" sha1="hugn6tn9mu12j2sd9fcst23t7940dot" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სპორტი
| სახელწოდება = ყინულის ჰოკეი
| სურათი = Hungarian national ice hockey team vs. Poland (2006).jpg
| სურათისზომა = 300
| წარწერა = საერთაშორისო მატჩი უნგრეთისა და პოლონეთის ეროვნულ ნაკრებებს შორის
| ორგანო = [[ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაცია|IIHF]]
| მეტსახელი = „ყველაზე სწრაფი თამაში დედამიწაზე“
| პირველი = XIX საუკუნე, კანადა
| ქვეყანა/რეგიონი = მსოფლიოს მასშტაბით
| რეგისტრირებული = 
| კლუბები = 
| ტიპი = კონტაქტური
| წევრები = 6 წევრი გუნდში (მეკარის ჩათვლით)
| სქესი = კი
| კატეგორია = გუნდური სპორტი&lt;br /&gt;ზამთრის სპორტი
| აღჭურვილობა = [[შაიბა]]&lt;br /&gt;[[ჰოკეის ყვანჭი|ყვანჭი]]&lt;br /&gt;[[ციგურები]]
| არენა = 
| ოლიმპიადა = [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1920|1920]]&lt;br /&gt;[[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1924|1924]]-დან დღემდე
| პარაოლიმპიადა = 
}}

'''ყინულის ჰოკეი''' — გუნდური სპორტი, რომელსაც თამაშობენ ყინულზე. ყინულის ჰოკეიში ციგურებზე მდგომი მოთამაშის მიზანია ხის ან [[კომპოზიტური მასალა|კომპოზიტური მასალის]] ყვანჭით მეტოქის კარში გაიტანოს მყარი რეზინის [[შაიბა]]. [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკასა]] და [[კანადა]]ში, სადაც ეს სპორტი ძალიან პოპულარულია, მას იხსენიებენ, როგორც უბრალოდ „''ჰოკეი''“; თუმცა, სრულ სახელს, „''ყინულის ჰოკეი''“, იყენებენ უმაღლესი საერთაშორისო ორგანოსა ([[ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაცია|IIHF]]) და მისი წევრი ქვეყნების უმეტესობაში. ამ სახელმწიფოებში სიტყვით — ''ჰოკეი'', ძირითადად, მოიხსენიება სპორტის სხვა სახეობები, როგორებიცაა [[ბალახის ჰოკეი|ბალახის]] და [[გორგოლაჭებიანი ჰოკეი|გორგოლაჭებიანი]] ჰოკეი.

თამაში იმართება ორ გუნდს შორის, რომლებშიც ექვსი (ხუთი მოციგურავე და ერთი მეკარე) მოთამაშეა. გუნდში ჩვეულებრივ ირიცხება ოთხი მოთამაშე თითოეულ შემტევ პოზიციაზე (ცენტრი, მარცხენა შემტევი და მარჯვენა შემტევი), მცველთა სამი წყვილი და ორი მეკარე. თამაშისას თითოეული გუნდის ხუთი მოციგურავე ცდილობს შაიბა გაიტანოს მეტოქის კარში. ყოველ გუნდს ჰყავს ერთი მეკარე, რომლის მიზანია, არ გაუშვას შაიბა საკუთარი გუნდის კარში.

ყინულის ჰოკეი ყველაზე პოპულარულია [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკასა]] (ძირითადად [[აშშ]]-სა და [[კანადა]]ში) და [[ევროპა]]ში, სადაც საკმარისად ცივა, რათა ბუნებრივად ჩამოყალიბდეს ყინულის მტკიცე ფენა. ჰოკეის ხელოვნური მოედნების მოწყობა თავიდან გართობის მიზნით დაიწყეს. [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]ში '''[[ნაციონალური ჰოკეის ლიგა]]''' (NHL) მამაკაცთა შორის გამართული უმაღლესი დონის და ყველაზე პოპულარული ჩემპიონატია. ყინულის ჰოკეი სპორტის ეროვნულ სახეობად ითვლება [[კანადა]]ში,&lt;ref&gt;[[s:National Sports of Canada Act|კანადის ეროვნული სპორტის სახეობები]]&lt;/ref&gt; სადაც ის უდიდესი პოპულარობით სარგებლობს.

ჰოკეის პირველი ორგანიზებული შეხვედრა [[1875]] წლის 3 მარტს [[კანადა|კანადის]] ქალაქ [[მონრეალი|მონრეალში]] გაიმართა.

[[ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაცია|ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაციის]] (IIHF) 72 წევრი ქვეყნიდან დღემდე გამართულ [[ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატების]] 177 მედლიდან 162 შემდეგ შვიდ ქვეყანას აქვს მოპოვებული: [[კანადის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|კანადა]], [[ჩეხეთის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|ჩეხეთის რესპუბლიკა]], [[ფინეთის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|ფინეთი]], [[რუსეთის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|რუსეთი]], [[სლოვაკეთის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|სლოვაკეთი]], [[შვედეთის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|შვედეთი]] და [[აშშ–ის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|აშშ]].&lt;ref&gt;მოიცავს ყოფილ სახელმწიფოებსაც, როგორიცაა [[ჩეხოსლოვაკია]] და [[საბჭოთა კავშირი]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iihf.com/iihf-home/history/all-medallists/men.html |title=მამაკაცთა ჰოკეი |publisher=Iihf.com |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
[[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები|ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე]] გათამაშებული 66 მედლიდან მხოლოდ 6 არ მოუპოვებიათ ამ სახელმწიფოებს. ყველა საერთაშორისო (12 ოლიმპიური და 36 მსოფლიო ჩემპიონატების) მედალი ქალთა შორის აღებული აქვს ამ შვიდი სახელმწიფოდან ერთ-ერთს, ხოლო ოქრო მხოლოდ კანადასა და ამერიკას.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iihf.com/iihf-home/history/all-medallists/women.html |title=ქალთა ჰოკეი |publisher=Iihf.com |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iihf.com/iihf-home/history/all-medallists/olympics/women.html |title=ქალთა ჰოკეი |publisher=Iihf.com |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

== ისტორია ==
[[ფაილი:Hendrick Avercamp - A Scene on the Ice - WGA01076.jpg|მინიატიურა|„''გართობა ყინულზე''“ (ჰენდრიკ ავერკამპი, XVII საუკუნის ჰოლანდიელი მხატვარი)]]
ისტორიაში მრავლადაა ყინულიან ზედაპირზე ბურთით თამაშის მაგალითები, რამაც ყინულის ჰოკეის ჩამოყალიბებას დაუდო სათავე. შუა საუკუნეებში და ჰოლანდიის ოქროს ხანაში ''იჯსკოლფი'', ''[[კოლვენი]]ს'' მსგავსი თამაში, რომელსაც ყინულის ზედაპირზე თამაშობდნენ, ძალიან პოპულარული იყო [[ისტორიული ნიდერლანდები|ისტორიულ ნიდერლნადებში]]. ამ თამაშს თამაშობდნენ ხის საცემელით (კოლფით), ხის ან ტყავის ბურთით და ორი ძელით (ან ახლომდებარე სამანით), რომელიც სამიზნის ფუნქციას ასრულბდა. მისთვის მოთამაშეებს რაც შეიძლება ცოტა დარტყმით უნდა მოეხვედრებინათ ბურთი. ისლანდიურ თქმულებებში აღნიშნულია, რომ მსგავს თამაშს (კნატლეიკრს) ათასზე მეტი წლის წინ თამაშობდნენ [[ვიკინგები]].

თუმცა, ითვლება, რომ თანამედროვე ყინულის ჰოკეი განვითარდა XIX საუკუნის კანადაში, ღია ცის ქვეშ ჯოხით და ბურთით სათამაშებელი თამაშებიდან, რომლებიც მორგებული იყო ყინულოვან გარემოს. არის ვარაუდი, რომ ბრიტანელი ჯარისკაცები და იმიგრანტები (მკვიდრი მოსახლეების თამაშების გავლენით) მსგავს თამაშს ციგურებზე შემდგარნი (ხშირად შაიბითაც) [[მიკმაკი]]ს ტომის ჯოხებით თამაშობდნენ [[ახალი შოტლანდია|ახალ შოტლანდიაში]]. სხვა თეორეის მიხედვით, ყინულის ჰოკეი ჩამოაყალიბეს ისლანდიელმა იმიგრანტებმა, კნატლეიკრის გარემოსთან მორგებით. [[აშშ]]-სა და [[კანადა]]ში ემიგრანტები [[ისლანდია|ისლანდიიდან]] [[1875]] წლის ვულკანის ამოფრქვევის შემდეგ წავიდნენ. ისლანდიელი ემიგრანტებმა კანადის სახელით ითამაშეს 1920 ზამთრის პირველ ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც ოქროს მედალი მოიპოვეს.&lt;ref name=&quot;icelandicimmigrants&quot;&gt;{{cite web |url=http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |title=ისლანდიური ემიგრაცია |publisher=ისლანდიის ეროვნული სამაუწყებლო კომპანია |date= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130211102501/http://servefir.ruv.is/vesturfarar/ |archivedate=2013-02-11 }}&lt;/ref&gt;

[[კანადა|კანადის]] მკვიდრი მოსახლეობის ზეპირ გადმოცემებში მოიხსენიება მსგავსი თამაში, რომელიც ჯოხით ითამაშებოდა მიკმაკის ტომში, აღმოსავლეთ [[კანადა]]ში, ხოლო კანადელი მღვდელი და მისიონერი, სილას ტერტიუს რენდი თავის „''მიკმაკის ლეგენდებში''“ აღწერს თამაშს, რომელსაც ადგილობრივები ''ტუადიჯიკის'' უწოდებდნენ. რენდი, ასევე, მოგვითხრობს სხვა თამაშზე, რომელიც ჰარლით ითამაშებოდა (რომელიც, ალბათ ევროპელებთან კონტაქტის შემდეგ გავრცელდა), ამ თამაშს ''ვოლჩამაადიჯიკი'' ერქვა.&lt;ref name=&quot;Raddall&quot;&gt;დელჰაუზის უნივერსიტეტი (2000). [http://www.library.dal.ca/archives/trela/letters/262fisher25jan54.htm თომას რედოლის რჩეული წერილები: ელექტრონული გამოცემა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813141916/http://www.library.dal.ca/archives/trela/letters/262fisher25jan54.htm |date=2009-08-13 }}. Print source: Thomas Raddall Fonds, Correspondence. From Thomas Raddall to Douglas M. Fisher, January 25, 1954. MS-2-202 41.14. Retrieved on May 10, 2009.&lt;/ref&gt;

ბურთით და ჯოხით სათამაშო სპორტები წინა-ქრისტიანული ხანიდან მოდის. ევროპაში ასეთი თამაშებია: ირლანდიური [[ჰარლინგი]], შოტლანდიური შინტი და ბალახის ჰოკეის მსგავსი სხვა თამაშები. ევროპელმა ემიგრანტებმა ეს თამაშები კანადაში შეიტანეს და მოარგეს ადილობრივ გარემოს.

[[ფაილი:Good old days of ice hockey.png|მინიატიურა|მარცხნივ|''„Ye Gude Olde Days“'' (ყინულის ჰოკეიზე დაწერილი პირველი წიგნიდან, 1899)]]

XIX საუკუნის დასაწყისის ნახატებში გამოსახულია '''''შინი''''', ყინულის ჰოკეის ადრეული ფორმა, რომელსაც არ გააჩნდა სტანდარტული წესები და მოთამაშეთა რაოდენობა ხშირად ძალიან ბევრი იყო. შინის თამაშობდნენ [[წმინდა ლავრენტის მდინარე]]ზე [[მონრეალი|მონრეალში]], [[კვებეკი (ქალაქი)|კვებეკში]], [[კინგსტონი (ონტარიო)|კინგსტონსა]] და [[ოტავა]]ში.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Shinny USA|url=http://shinnyusa.com/about|publisher=Shinny USA|accessdate=October 16, 2011}}&lt;/ref&gt; დღესდღეობით, შინი ქუჩის ჰოკეისთან ერთად ძალიან პოპულარულია კანადაში.

[[1825]] წელს, ბრიტანეთის სამეფო ფლოტის ოფიცერი, [[ჯონ ფრანკლინი]] [[დიდი დათვის ტბა]]ზე არქტიკული ექსპედიციისას წერს: {{ციტატა|თამაში ჰოკეი ყინულზე იყო დილით სათამაშო სპორტი}} 1830-იანი წლების აკვარელში შესრულებულ ნახატზე გამოსახულია [[ნიუ-ბრანსუიკი]]ს ლეიტენანტი არჩიბალდ კემპბელი და მისი ოჯახის წევრები ბრიტანელ ჯარისკაცებთან ერთად, რომლებიც ყინულზე ციგურებზე მდგომნი თამაშობენ. კაპიტანი ლავინი, [[ბრიტანეთის არმია|ბრიტანეთის არმიის]] ოფიცერი, [[ნიუ-ბრანსუიკი|ნიუ-ბრანსუიკში]] კემპბელებთან ყოფნის დროს, წერს „''ჰოკეი ყინულზე''“–ს შესახებ, რომელსაც ჩიპეუას ნაკადულზე (მდინარე ნიაგარას შენაკადი) თამაშობდნენ [[1839]] წელს. 1843 წელს ბრიტანეთის არმიის სხვა ოფიცერი [[კინგსტონი (ონტარიო)|კინგსტონში]], [[ონტარიო]]ში წერს: {{ციტატა|დაიწყო ციგურებით სრიალი წელს, უმჯობესდება სწრაფად და მოაქვს დიდი მხიარულება ჰოკეის ყინულზე.&lt;ref name=&quot;queens&quot;&gt;{{cite web| title=Hockey night in Kingston| url=http://www.queensjournal.ca/story/2005-10-04/features/hockey-night-kingston/| accessdate=June 21, 2006| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427043205/http://queensjournal.ca/story/2005-10-04/features/hockey-night-kingston/| archivedate=2012-04-27}}&lt;/ref&gt;}} [[1859]] წელს ''ბოსტონის საღამოს გაზეთი''ს ერთ-ერთ ნომერში დაბეჭდილი სტატია ეხება [[ჰალიფაქსი|ჰალიფაქსში]] გამართულ ადრეული ყინულის ჰოკეის თამაშს.

ბრიტანელი პოლიტიკოსი, [[ტომას ჩენდლერ ჰალიბარტონი]] თავის ნაშრომში ''ატაშე: ნაწილი მეორე'' (გამოიცა 1844 წელს) იხსენებს [[ახალი შოტლანდია|ახალი შოტლანდიის]] პროვინციის ქალაქ [[უინძორი (ახალი შოტლანდია)|უინძორის]] კინგზის კოლეჯის მოსწავლეებს, რომლებიც „თამაშობდნენ ჰარლით ყინულის დიდ ტბორზე“, როდესაც ის სტუდენტი იყო იქ, 1810 წელს და უფრო ადრე.&lt;ref name=&quot;Raddall&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;origin&quot;&gt;Vaughan, G. (1999). [http://www.birthplaceofhockey.com/origin/overview.html &quot;Quotes Prove Ice Hockey's Origin. &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522095759/http://www.birthplaceofhockey.com/origin/overview.html |date=2013-05-22 }} Birthplace of Hockey. Retrieved on: May 10, 2009.&lt;/ref&gt; ჰალიბარტონის ნაშრომზე დაყრდნობით ზოგი მიიჩნევს, რომ თანამედროვე ჰოკეის გამოგონების ადგილი სწორედ ახალი შოტლანდიის ქალაქი უინძორია.&lt;ref&gt;{{cite book
 |first=Garth |last=Vaughan
 |title=The Puck Stops Here: The origin of Canada's great winter game
 |location=Fredericton |publisher=[[Goose Lane Editions]] |year=1996 |page=23}}&lt;/ref&gt; სხვები კი თვლიან, რომ ყინულის ჰოკეი ჩამოყალიბდა იმ თამაშებიდან, რომლებიც იმართებოდა [[ჰალიფაქსი|ჰალიფაქსში]].

=== სახელი ===
[[1799]] წელს უილიამ პიერ ლე კოკი, ინგლისის ქალაქ [[ჩეშმი|ჩეშმში]] დაწერილ წერილში იწერება:{{ციტატა|ახლა მე უნდა აღგიწეროთ თამაში ჰოკეი. თითოეულ ჩვენგანს აქვს ჯოხი. ჩვენ გვეძლევა საცობი. აქ არის ორი მხარე, ერთი მათგანი ურტყამს მეორესკენ, ხოლო მეორე - პირველისკენ. თუ რომელიმე მხარის საცობმა მიაღწია სასაფლაოს ბოლოს, ეს გამარჯვებაა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sihrhockey.org/new/pdfs/sihr_timeline_Preview.pdf |title=Stick and Ball Game Timeline |page=4 |publisher=Society for International Hockey Research |last=Giden |first=Carl |last2=Houda |first2=Patrick |year=2010}}&lt;/ref&gt;}} სიტყვა „''ჰოკეი''“ საუკუნეებით ადრე გამოიყენებოდა. [[1363]] წელს ინგლისის მეფე, [[ედუარდ III]]-ის ბრძანებით გამოცემული დეკლარაცია კრძალავს ზოგიერთ თამაშს: {{ციტატა|...გარდა ამისა, ჩვენ გავსცემთ წერილობით ბრძანებას, რომ პატიმრობით დაისაჯოს ყველა, ვინც დაკავდება ქვის, ხის ან რკინის სროლით; ხელბურთით, ფეხბურთით ან ჰოკეით; მეძებრებით ნადირობით, მამლების ჩხუბით ან სხვა მსგავსი უსარგებლო თამაშით, ყველათი ერთად თუ თითოეულით ცალ-ცალკე.}}

=== თანამედროვე ჰოკეი ===
[[ფაილი:MatthewsArena2.jpg|მარცხნივ|მინიატიურა|[[მეთიუს არენა]] [[ბოსტონი|ბოსტონში]], ყინულის ჰოკეის უძველესი (1910) დახურული მოედანი]]
[[ფაილი:Ice hockey McGill University - 1884.jpg|მარჯვნივ|thumb|ჰოკეი [[მაკგილის უნივერსიტეტი|მაკგილის უნივერსიტეტში]], [[მონრეალი]], 1884]]
თანამედროვე ჰოკეის განვითარების მთავარი ცენტრი [[მონრეალი]]ა. [[1875]] წლის 3 მარტს ღია ცის ქვეშ მდებარე „ვიქტორიას ციცურების მოედანზე“ გაიმართა პირველი ორგანიზებული თამაში ორ ცხრაკაციან გუნდს შორის. შეხვედრაში მონაწილეობას [[მაკგილის უნივერსიტეტი]]ს რამდენიმე სტუდენტიც იღებდა. ამ თამაშისას, ისტორიაში პირველად, ბურთის ნაცვლად გამოიყენეს [[შაიბა]]. ამის მიზეზი მისი ყინულზე გაჩერების აუცილებლობა და მაყურებელთა უსაფრთხოება გახდა. კარის სიგრძე იყო 1,8 [[მეტრი]], ხოლო თამაში 60 წუთს გაგრძელდა.

[[1877]] წელს [[მაკგილის უნივერსიტეტი]]ს რამდენიმე სტუდენტმა, [[ბალახის ჰოკეი]]ს წესების მიხედვით, ჩამოაყალიბა ყინულის ჰოკეის შვიდი წესი. მაკგილის უნივერსიტეტის ჰოკეის კლუბი, ყინულის ჰოკეის პირველი გუნდი, დაარსდა [[1877]] წელს.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Zukerman | first=Earl | title=McGill's contribution to the origins of ice hockey | date=March 17,2005 | url=http://www.athletics.mcgill.ca/varsity_sports_article.ch2?article_id=81 | accessdate=October 11, 2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061004083915/http://www.athletics.mcgill.ca/varsity_sports_article.ch2?article_id=81 | archivedate=ოქტომბერი 4, 2006 }}&lt;/ref&gt; 1881 წელს შეიქმნა კიდევ ერთი გუნდი, „[[მონრეალ ვიქტორიასი]]“.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Hockey: Canada's Royal Winter Game|year=1899|last=Farrell|first=Arthur|page=27}}&lt;/ref&gt;

თამაში იმდენად პოპულარული გახდა, რომ [[1883]] წელს მონრეალში ჩამოყალიბდა პირველი ყოველწლიური ჩემპიონატი, ''ზამთრის კარნავალი''. პირველი ჩემპიონატი [[მაკგილის უნივერსიტეტი]]ს გუნდის გამარჯვებით დამთავრდა.&lt;ref&gt;The trophy for this tournament is on display at the Musee McCord Museum in Montreal. A picture of this trophy can be seen at {{cite web |url=http://www.mccord-museum.qc.ca/en/collection/artifacts/M976.188.1&amp;section=196 |title=? |author= |date= |work= |publisher= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160819184848/http://www.mccord-museum.qc.ca/en/collection/artifacts/M976.188.1%26section%3D196 |archivedate=2016-08-19 }}&lt;/ref&gt; ამ შეჯიბრზე თითოეულ გუნდში მოთამაშეთა რაოდენობა შვიდ კაცამდე შემცირდა, ხოლო თამაში დაიყო ორ ოცდაათწუთიან ნაწილად. სათამაშო პოზიციებს დაერქვათ: მარჯვენა და მარცხენა შემტევი, ცენტრი, როვერი, პოინტი, ქავერ-პოინტი და მეკარე. [[1885]] წელს შეიქმნა ''მონრეალის ჰოკეის ლიგა''.&lt;ref&gt;The article is called &quot;Creation &amp; Foundation of Modern Hockey,&quot; at http://www.hockey-information.com/hockey-history.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815055043/http://www.hockey-information.com/hockey-history.html |date=2010-08-15 }}&lt;/ref&gt; [[1886]] წელს ზამთრის კარნავალში მონაწილე გუნდებმა ჩამოაყალიბეს „[[კანადის სამოყვარულო ჰოკეის ლიგა]]“ (AHAC) და ჩაატარეს სეზონი ჩემპიონი გუნდის გამოსავლენად.&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Sports and Pastimes, hockey, Formation of a Dominion Hockey Association
|work=The Gazette
|location=Montreal, Quebec
|url=http://www.collectionscanada.ca/hockey/024002-119.01-e.php?hockey_id_nbr=5&amp;PHPSESSID=nnme2fg1qhr53o2nqlrhqp9rp2
|date=December 9, 1889
}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Hhof vault.jpg|thumb|left|[[სტენლის თასი]] [[ჰოკეის დიდების დარბაზი|ჰოკეის დიდების დარბაზში]]]]
ევროპაში პირველ თამაშად 1885 წელს [[შვეიცარია|შვეიცარიის]] ქალაქ [[სანქტ-მორიცი|სანქტ-მორიცში]] გამართული შეხვედრა ითვლება, სადაც [[ოქსფორდის უნივერსიტეტის ყინულის ჰოკეის კლუბი]] თავის ტრადიციულ მეტოქეს, [[კემბრიჯის უნივერსიტეტის ყინულის ჰოკეის კლუბი|კემბრიჯს]] დაუპირისპირდა; თუმცა ეს ფაქტი არ არის დამტკიცებული. შეხვედრა ოქსფორდელებმა 6-0 მოიგეს.&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Talbot | first=Michael | title=On Frozen Ponds | magazine=Macleans | date=March 5, 2001 | url=http://www.macleans.ca/topstories/canada/article.jsp?content=47048#continue | accessdate=ივნისი 20, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213033639/http://www.macleans.ca/topstories/canada/article.jsp?content=47048#continue | archivedate=დეკემბერი 13, 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cambridge Evening News, &quot;Sporting Heritage is Found,&quot; July 26, 2003.&lt;/ref&gt; ევროპაში ყინულის ჰოკეის პირველი ფოტო-სურათები და გუნდის სიები დათარიღებულია [[1895]] წლით.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Oxford University Ice Hockey Club | title=History | url=http://users.x.ac.uk/~ouihc/history.html | accessdate=October 11, 2006 }}{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ამ პერიოდში დაიწყეს ევროპაში გავრცელებული სპორტის – [[ბენდი (სპორტი)|ბენდის]] ყინულზე თამაში. ის დღემდე რჩება პოპულარულ ზამთრის თამაშად ჩრდილოეთ ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში.

[[1888]] წელს კანადის გენერალ-გუბერნატორი, ლორდი [[ფრედერიკ სტენლი]], რომლის ვაჟები და ქალიშვილი ყინულის ჰოკეის თაყვანისმცემლები იყვნენ, დაესწრო [[მონრეალი]]ს ზამთრის კარნავალს და მოიხიბლა თამაშით. იმ პერიოდის [[კანადა]]ში საუკეთესო გუნდს ჯილდოდ არაფერი ერგებოდა, ამიტომ 1892 წელს ლორდმა სტენლიმ შეიძინა თასი გამარჯვებულისთვის. ''The Dominion Hockey Challenge Cup'' (შემდეგში [[სტენლის თასი]]) პირველად გადაეცა [[მონრეალის ჰოკეის კლუბი|მონრეალის ჰოკეის კლუბს]], რომელმაც 1893 წელს მოიგო [[კანადის სამოყვარულო ჰოკეის ლიგა]] (AHAC). სტენლის თასი დღემდე ყოველწლიურად გადაეცემა [[ნაციონალური ჰოკეის ლიგა|ნაციონალური ჰოკეის ლიგის]] გამარჯვებულ გუნდს.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Podnieks | first=Andrew|coauthors=[[Hockey Hall of Fame]] | title=Lord Stanley's Cup | year=2004 | publisher=Triumph Books| isbn=1-55168-261-3}}&lt;/ref&gt; ლორდ სტენლის ვაჟი არტური დაეხმარა [[ონტარიოს ჰოკეის ასოციაცია]]ს ჩამოყალიბებაში, ხოლო ქალიშვილი იზაბელი იყო ერთ-ერთი პირველი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე ქალი.

1893 წლისთვის მარტო [[მონრეალი|მონრეალში]] თითქმის ასი ჰოკეი გუნდი იყო. გარდა ამისა, არსებობდა არა ერთი ლიგა მთელი [[კანადა|კანადის]] მასშტაბით. [[უინიპეგი]]ს ჰოკეის გუნდის მოთამაშეებმა პირველად გამოიყენეს [[კრიკეტი]]ს რბილი დამცავები მეკარეების ფეხების დასაცავად. ასევე, მათ შემოიღეს „აქანდაზის დარტყმა“, შემდეგში ცნობილი, როგორც მაჯის დარტყმა. კარებმა მიიღეს სტანდარტული ზომა [[1900]] წლის კანადის სამოყვარულო ჰოკეის ლიგის მიმდინარეობისას. ხოლო ტერმინები პოინტი და ქავერ პოინტი 1906 წელს ჩაანაცვლა შესაბამისად, მარცხენა და მარჯვენა მცველმა.&lt;ref&gt;Selke, p. 21.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Silver7.jpg|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ოტავა]]ს ჰოკეის კლუბი „ვერცხლის შვიდეული“ (პირველი [[ოტავა სენატორსი (თავდაპირველი)|ოტავა სენატორსი]]), 1905 წლის [[სტენლის თასი]]ს ჩემპიონები]]

ამ პერიოდისთვის [[აშშ]]-ში პოპულარული იყო მსგავსი თამაში, „''ყინულის პოლო''“. მიუხედავად ამისა, [[1893]] წელს [[იელის უნივერსიტეტი|იელისა]] და [[ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტი|ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტებში]] დაიწყეს ყინულის ჰოკეის თამაშიც.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | title = Hockey (Ice) | encyclopedia = The Canadian Encyclopedia | publisher = Historical Foundation of Canada | year = 2006 | url = http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0003794 | accessdate = 2013-07-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110830064623/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0003794 | archivedate = 2011-08-30 }}&lt;/ref&gt; ''ყინულის პოლო'', რომელსაც ძირითადად [[ახალი ინგლისი|ახალ ინგლისში]] თამაშობდნენ, დავიწყებას მიეცა მას შემდეგ, რაც [[ამერიკელები|ამერიკელებმა]] ყინულის ჰოკეი აითვისეს. [[1896]] წელს ჩამოყალიბდა პირველი ამერიკული ჰოკეის ლიგა. [[აშშ]]–ს სამოყვარულო ლიგა დაარსდა [[ნიუ–იორკი|ნიუ–იორკში]] მალევე მას შემდეგ, რაც გაიხსნა [[წმ. ნიკოლოზის საციგურაო მოედანი]].

[[ევროპა]]ში ყინული ჰოკეის გავრცელების ხელშემწყობთა შორის იყო ლორდ სტენლის ხუთი ვაჟიც, რომლებმაც [[1895]] წელს [[ბაკინგემის სასახლე]]ში გამართულ თამაშში დაამარცხეს სამეფო კარის გუნდი, რომლის შემადგენლობაში [[დიდი ბრიტანეთი]]ს მომავალი მეფეებიც, [[ედუარდ VII]] და [[ჯორჯ V (დიდი ბრიტანეთი)|ჯორჯ V]] შედიოდნენ. [[1903]] წელს დიდ ბრიტანეთში შეიქმნა პირველი ხუთგუნდიანი ლიგა. [[1908]] წელს ჩამოყალიბდა ''Ligue Internationale de Hockey sur Glace'' — უმაღლესი მმართველი ორგანო. 1910 წელს ჩატარდა პირველი ევროპის ჩემპიონატი ყინულის ჰოკეიში, რომელიც დიდმა ბრიტანეთმა მოიგო. მეოცე საუკუნის შუა წლებში ''Ligue Internationale de Hockey sur Glace'' გადაკეთდა [[ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაცია]]დ.&lt;ref&gt;{{cite web | last=International Ice Hockey Federation | authorlink=International Ice Hockey Federation | title=History of Ice Hockey | url=http://www.iihf.com/iihf/history/history.htm | accessdate=October 11, 2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060719171324/http://www.iihf.com/iihf/history/history.htm | archivedate=ივლისი 19, 2006 }}&lt;/ref&gt;

ღია ცის ქვეშ არსებული მოედნების უმრავლესობა დღეს დანგრეულია; [[მონრეალი|მონრეალში]] მდებარე, [[1865]] წელს აშენებული „ვიქტორიას ციგურების მოედანი“ [[1925]] წელს დაანგრიეს.&lt;ref name=&quot;1925-sale&quot;&gt;{{cite news |work=Montreal Gazette |title=Victoria Skating Rink Property Sold |page=4 |date=September 5, 1925}}&lt;/ref&gt; [[უინძორი (ახალი შოტლანდია)|უინძორის]] სტანუუსის ქუჩის ყინულის მოედანი, რომელიც [[1897]] წელს აშენდა, ითვლება დღემდე შემორჩენილ უძველეს საციგურაო მოედნად, თუმცა მას ყინულის ჰოკეისთვის აღარ იყენებენ. აბერდინის პავილიონი, რომელიც 1898 წელს ააგეს [[ოტავა]]ში, არის უძველესი დღემდე შემორჩენილი ნაგებობა, რომელიც [[სტენლის თასი]]ს თამაშებს მასპინძლობდა. უძველესი დახურული არენა, რომელიც დღემდე გამოიყენება ყინულის ჰოკეისთვის, არის 1910 წელს აშენებული [[ბოსტონი]]ს [[მეთიუს არენა]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gonu.com/mhockey/archives/matthews/index.html |title=Northeastern University Athletics Official Website |publisher=Gonu.com |date= |accessdate=March 18, 2011}}&lt;/ref&gt; [[ნიუ–იორკი|ნიუ–იორკში]] მდებარე [[მედისონ-სკვერ-გარდენი]], რომელიც აგებულია 1968 წელს, არის უძველესი მოქმედი არენა [[ნაციონალური ჰოკეის ლიგა|ნაციონალურ ჰოკეის ლიგაში]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Key Dates in The Madison Square Garden Company History|url=http://www.themadisonsquaregardencompany.com/our-company/history.html|publisher=The Madison Square Garden Company|accessdate=23 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130315170526/http://www.themadisonsquaregardencompany.com/our-company/history.html|archivedate=15 მარტი 2013}}&lt;/ref&gt;

=== პროფესიული ხანა ===
[[ფაილი:Ice hockey 1922.jpg|left|thumb|ოქსფორდის უნივერსიტეტი შვეიცარიის ნაკრების წინააღმდეგ, [[1922]]; მარჯვნივ კანადის მომავალი პრემიერ-მინისტრი [[ლესტერ პირსონი]]]]
ყინულის ჰოკეის პროფესიული ხანა [[მეოცე საუკუნე]]დან იწყება. [[1902]] წელს [[დასავლეთ პენსილვანიის ჰოკეის ლიგა]] იყო პირველი ორგანიზაცია, რომელმაც დაასაქმა პროფესიონალი მოთამაშეები. ლიგას შეუერთდა გუნდები [[მიჩიგანის შტატი|მიჩიგანიდან]] და [[ონტარიო]]დან, შედეგად, 1904 წელს, შეიქმნა პირველი სრულად პროფესიული ლიგა — [[საერთაშორისო პროფესიული ჰოკეის ლიგა]] (IPHL). IPHL მოთამაშეებს კანადიდან ქირაობდა, პასუხად კანადურმა ლიგებმაც დაიწყეს მოყვარული მოთამაშეებისთვის ხელფასის გადახდა, რის გამოც კანადელმა ჰოკეისტებმა იწყეს სამშობლოში დაბრუნება. შედეგად, მნიშვნელოვანი მოთამაშეებისგან დაცლილი IPHL დაიშალა [[1907]] წელს. იმ დროისთვის [[კანადა]]ში უკვე მოქმედებდა რამდენიმე პროფესიული ლიგა, მათ შორის [[მანიტობა]]ში, [[ონტარიო]]სა და [[კვებეკი|კვებეკში]].

[[1910]] წელს [[მონრეალი|მონრეალში]] შეიქმნა [[ნაციონალური ჰოკეის ასოციაცია]] (NHA). NHA-მა კიდევ უფრო დახვეწა ყინულის ჰოკეის წესები: ამოიღო როვერის პოზიცია, თამაში დაყო სამ ოცწუთიან ტაიმებად და შემოიღო პატარა და მთავარი გაძევებები. [[1917]] წელს რეორგანიზების შემდეგ NHA გადაკეთდა [[ნაციონალური ჰოკეის ლიგა|ნაციონალურ ჰოკეის ლიგად]] (NHL) და მას [[აშშ]]-დან დაემატა [[ბოსტონ ბრუინსი]].

პროფესიული ლიგები მოგვიანებით ჩამოყალიბდა [[ევროპა]]შიც, ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც პოპულარული კვლავ [[ბენდი (სპორტი)|ბენდი]] იყო. ერთ–ერთი პირველი იყო [[შვეიცარია|შვეიცარიის]] [[ნაციონალური ლიგა A]], რომელიც [[1916]] წელს დაარსდა. დღეს პროფესიული ლიგები შექმნილია ევროპის თითქმის ყველა ქვეყანაში. მათ შორის მოწინავე ლიგებია: [[კონტინენტური ჰოკეის ლიგა]] (КХЛ), [[ჩეხეთის ექსტრალიგა]], ფინური [[სმ–ლიგა]] და [[შვედეთის ჰოკეის ლიგა]] (SHL).

== ყინულის ჰოკეი საქართველოში ==
[[საქართველო]]ში ყინულის ჰოკეის ისტორია მეოცე საუკუნის 60-იანი წლებიდან იწყება. ორი წლით ადრე სსრკ ხალხთა ზამთრის პირველ სპარტაკიადამდე, რომელიც [[1962]] წელს იმართებოდა ბაკურიანში, საქართველოში დაიწყეს ყინულის ჰოკეის გუნდის შექმნა. [[მოსკოვი]]დან მოიწვიეს მწვრთნელი ვალენტინ ზახაროვი, ხოლო 1961 წლის იანვარში ბაკურიანში რესპუბლიკის პირველი ჩემპიონატი გაიმართა. შეჯიბრებაში მონაწილეობდა [[თბილისი]]ს, [[ბათუმი]]ს, [[ახალქალაქი]]ს, [[ქუთაისი]]ს, [[ადიგენი]]სა და [[დუშეთი]]ს 7 გუნდი. მონაწილეებს ძირითადად საქართველოში მოსამსახურე [[სსრკ]]-ს შეირაღებული წარმომადგენლები შეადგენდნენ, თუმცა მათთან ერთად რამდენიმე ქართველი ახალგაზრდაც თამაშობდა. ჩემპიონატი ახალქალაქის გუნდის გამარჯვებით დასრულდა, რომელმაც ფინალში ბათუმის გუნდი დაამარცხა, ანგარიშით 9-4. პირველ ჩემპიონატში მონაწილეობა არ მიუღია თბილისის პირველ გუნდს, რომელიც იმ დროს მოკავშირე რესპუბლიკების ჩემპიონატში თამაშობდა. საქართველოს სახელით გამოსულმა გუნდმა ორჯერ წააგო [[ესტონეთი|ესტონეთთან]] (0-25 და 0-12), ხოლო შემდეგ [[ბელორუსია|ბელორუსიისა]] და [[უკრაინა|უკრაინის]] ნაკრებებთან. გათამაშების მეორე ეტაპზე, რომელიც ბაკურიანში გაიმართა, საქართველოს ნაკრები კვლავ ყველა მატჩში დამარცხდა და შეჯიბრი ბოლო ადგილზე დაასრულა.&lt;ref name=&quot;საქართველოს II ჩემპიონატი&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.sok.ge/ge/ყინულის-ჰოკეი/ | title=ქართული ყინულის ჰოკეის ისტორია | publisher=International Ice Hockey Federation | date= | accessdate=2012-10-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026213930/http://www.sok.ge/ge/%E1%83%A7%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%B0%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%98/ | archivedate=2013-10-26 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

1962 წლის თებერვალში ჩატარდა საქართველოს მეორე ჩემპიონატი. ამჯერად შეჯიბრებაში [[თბილისი]]ს, [[ახალციხე|ახალციხის]], [[ახალქალაქი]]ს, [[ბორჯომი]]ს, [[მესტია|მესტიის]], [[ქუთაისი]]სა და [[ბათუმი]]ს 8 გუნდი მონაწილეობდა. ჩემპიონობა თბილისის პირველმა გუნდმა მოიპოვა, რომელმაც ფინალში წინა პირველობაში გამარჯვებული ახალქალაქის მოთამაშეები 4-2 დაამარცხა. ჩემპიონატის შემდეგ შეიქმნა საქართველოს ყინულის ჰოკეის ნაკრები, რომელმაც [[1962]] წლის მარტში სსრკ ხალხთა ზამთრის სპარტაკიადაში ითამაშა. ქართველებმა შეჯიბრში ორი შეხვედრა მოიგეს ([[ყირგიზეთი|ყირგიზეთთან]] 1-0 და [[სომხეთი|სომხეთთან]] 11-2)&lt;ref name=&quot;NTOH&quot;&gt;{{cite web | url = http://nationalteamsoficehockey.com/uploads/Georgia_All_Time_Results.pdf | title = Georgia All Time Results | publisher = National Teams of Ice Hockey | date =  | accessdate = 2010-05-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110714155830/http://nationalteamsoficehockey.com/uploads/Georgia_All_Time_Results.pdf | archivedate = 2011-07-14 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; და 12 მონაწილე გუნდს შორის მეათე ადგილზე გავიდნენ.&lt;ref name=&quot;საქართველოს II ჩემპიონატი&quot;/&gt;

1970-იან წლებში საქართველოში განახლდა ინტერესი კვლავ განახლდა. 60-იანი წლების ნაკრების წევრმა ნოდარ დონაძემ ჩამოაყალიბა მოზარდთა გუნდი „პირველი მერცხალი“, რომელმაც მოსწავლეთა საკავშირო შეჯიბრებაში — „ოქროს შაიბაშიც“ ითამაშა.&lt;ref name=&quot;საქართველოს II ჩემპიონატი&quot;/&gt;

[[ფაილი:საქართველოსყინულისჰოკეისეროვნულიფედერაცია.jpg|მინიატიურა|მარჯვნივ|საქართველოს ყინულის ჰოკეის ეროვნული ფედერაციის ლოგო]]

2009 წელს [[საქართველოს ყინულის ჰოკეის ფედერაცია]] [[ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაცია|ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ფედერაციის]] ასოცირებული წევრი გახდა.&lt;ref name=&quot;IIHF GEORGIA&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.iihf.com/sk/iihf-home/countries/georgia.html | title = Georgia | publisher = [[International Ice Hockey Federation]] | date = | accessdate = 2010-05-11 |archiveurl= |archivedate= |deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IIHF MEMBERS&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.iihf.com/iihf-home/the-iihf/members.html | title = Members | publisher = [[International Ice Hockey Federation]] | date = | accessdate = 2010-05-11 |archiveurl= |archivedate= |deadurl=no}}&lt;/ref&gt; [[2010]] წელს, დიდი ხნის შესვენების შემდეგ, საქართველოს ეროვნულმა გუნდმა პირველი საერთაშორისო შეხვედრები გამართეს [[ერევანი|ერევანში]] სომხეთისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის წინააღმდეგ და ორივე მათგანში დამარცხდნენ, შესაბამისად ანგარიშებით 8–1 და 22–1.&lt;ref name=&quot;NTOH&quot;/&gt; [[2012]] წელს საქართველო პირველად შევიდა მსოფლიო ჩემპიონატის პროგრამაში, მან მონაწილეობა მიიღო IIHF-ის 2013 წლის ჩემპიონატის მესამე დივიზიონის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, რომელიც [[აბუ-დაბი]]ში გაიმართა. ქართველები ყველა შეხვედრაში დამარცხდნენ და საკვალიფიკაციო ეტაპი ბოლო ადგილზე დაასრულეს.&lt;ref name=&quot;2013WCD3Q&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.iihf.com/competition/311/statistics.html | title=2013 IIHF Ice Hockey World Championship Division III Qual. | publisher=International Ice Hockey Federation | date= | accessdate=2012-10-20 |archiveurl= |archivedate= |deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

[[2013]] წლისთვის [[საქართველო]]ში რეგისტრირებულ ყინულის ჰოკეის მოთამაშეთა რაოდენობა შეადგენს 266 ადამიანს, მათ შორის 77 მამაკაცსა და 189 ჭაბუკს.&lt;ref name=&quot;Players&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.iihf.com/iihf-home/countries/georgia.html | title=მოთამაშეთა რაოდენობა საქართველოში | publisher=IIHF | date= | accessdate=2012-10-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522041421/http://www.iihf.com/iihf-home/countries/georgia.html | archivedate=2018-05-22 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; ქვეყანაში არის დახურული, ხოლო ერთი ღია საციგურაო მოედანი.&lt;ref name=&quot;Rinks&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.iihf.com/iihf-home/countries/georgia.html | title=საციგურაო მოედნების რაოდენობა საქართველოში | publisher=IIHF | date= | accessdate=2012-10-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522041421/http://www.iihf.com/iihf-home/countries/georgia.html | archivedate=2018-05-22 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

== აღჭურვილობა ==
== დაზიანებები ==
=== თავის ტრავმები ===
== თამაში ==
== გაძევებები ==
== მსაჯები ==
== ტაქტიკა ==
=== შეტაკება ===
=== შეტევითი ტაქტიკები ===
=== მოტყუება ===
=== ბრძოლები ===
== პერიოდები და დამატებითი დრო ==

== ქალთა ყინულის ჰოკეი ==
=== თანამედროვე ქალთა ყინულის ჰოკეი ===
[[ფაილი:A Dream of the Future (Women's Ice Hockey).png|170px|მინიატიურა|ყინულის ჰოკეის მოთამაშე ქალი, [[1899]] წლის ნახატი.]]
ყინულის ჰოკეი ერთ–ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალთა სპორტია. ბოლო ათი წლის განმავლობაში მოთამაშეთა რაოდენობამ 350 %–ით მოიმატა.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Industry Canada | url=http://strategis.ic.gc.ca/epic/internet/inimr-ri.nsf/en/gr-72585e.html | accessdate=December 4, 2005 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20040927042219/http://strategis.ic.gc.ca/epic/internet/inimr-ri.nsf/en/gr-72585e.html | archivedate=სექტემბერი 27, 2004 }}&lt;/ref&gt; [[2011]] წლისთვის [[კანადა]]ში რეგისტრირებული იყო 85 827 ქალი მოთამაშე,&lt;ref&gt;[http://www.iihf.com/iihf-home/countries/canada.html IIHF About Hockey Canada]&lt;/ref&gt; [[აშშ]]–ში – 65 609,&lt;ref&gt;[http://www.iihf.com/iihf-home/countries/united-states.html IIHF About United States]&lt;/ref&gt; [[ფინეთი|ფინეთში]] – 4760,&lt;ref&gt;[http://www.iihf.com/iihf-home/countries/finland.html IIHF About Finland]&lt;/ref&gt; [[შვედეთი|შვედეთში]] – 3075 &lt;ref&gt;[http://www.iihf.com/iihf-home/countries/sweden.html IIHF About Sweden]&lt;/ref&gt;, ხოლო – [[შვეიცარია]]ში 1172.&lt;ref&gt;[http://www.iihf.com/iihf-home/countries/switzerland.html IIHF About Switzerland]&lt;/ref&gt; ქალთა ყინულის ჰოკეიში არ არის იმდენივე ლიგა, რამდენიც მამაკაცებში, მათგან ძირითადებია: ''კანადის ქალთა ჰოკეის ლიგა'' (CWHL), ''დასავლეთის ქალთა ჰოკეის ლიგა'' (WWHL), ''შუა-ატლანტიკური ქალთა ჰოკეის ლიგა'' (MAWHL) და რამდენიმე ევროპული ლიგა. [[2013]] წლისთვის ჩატარებული იყო ქალთა ყინულის ჰოკეის 15 მსოფლიო ჩემპიონატი.&lt;ref name=&quot;IIHF WWC list&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[International Ice Hockey Federation]]|url=http://www.iihf.com//archive/WW.pdf|format=PDF|title=IIHF World Women's Championships|accessdate=December 28, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210235637/http://www.iihf.com/archive/WW.pdf|archivedate=დეკემბერი 10, 2006}}&lt;/ref&gt;

== ტბორის ჰოკეი ==
{{მთავარი|ტბორის ჰოკეი}}
[[ფაილი:WithrowPark1923Hockey.jpg|მინიატიურა|მარჯვნივ|ყინულის ჰოკეი [[ტორონტო]]ს ერთ–ერთ პარკში, [[1923]] წ.]]
[[ტბორის ჰოკეი]] არის ყინულის ჰოკეის ერთ-ერთი ფორმა, რომელსაც ძირითადად გაყინულ ტბორზე, ტბასა და ხელოვნურ საციგურაო მოედნებზე თამაშობენ ზამთრის განმავლობაში. მისი წესები განსხვავდება ტრადიციული ყინულის ჰოკეისგან, რადგან აქ არ არის ხელის კვრა და ძალიან ცოტაა კარში დარტყმები; მეტი ყურადღება ექცევა ციგურებით სრიალს, შაიბის ტარებასა და გადაცემებს. 2002 წლიდან [[კანადა]]ში, [[ნიუ-ბრანსუიკი]]ს სოფელ [[პლასტერ-როკი|პლასტერ-როკთან]] რულსტონის ტბაზე ტბორის ჰოკეიში იმართება მსოფლიო ჩემპიონატი.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldpondhockey.com/content/24959 |title=World Pond Hockey Championship – History of the World Pond Hockey Championships |publisher=Worldpondhockey.com |date= |accessdate=February 24, 2011 |archive-date=ივლისი 18, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718115416/http://www.worldpondhockey.com/content/24959 }}&lt;/ref&gt; 2006 წლიდან [[მინესოტა]]ს ქალაქ [[მინეაპოლისი|მინეაპოლისში]] იმართება აშშ-ს ტბორის ჰოკეის ჩემპიონატი, ხოლო კანადაში – ჰანტსვილში, [[ონტარიო]]ში.

== საერთაშორისო შეჯიბრებები ==
=== ეროვნული ნაკრებები ===
[[ფაილი:Eroeffnungsspiel eishockey wm 2010.jpg|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატი]] 2010 წელს, [[გერმანია]]]]
მამაკაცთა უმთავრესი ყოველწლიური ტურნირი, [[ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატი]], უფრო მეტად [[ევროპა]]შია პოპულარული,ვიდრე [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]ში, რადგან მისი ჩატარების დრო ემთხვევა [[სტენლის თასი]]ს პლეი–ოფებს. ამიტომაც, [[კანადის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|კანადა]], [[აშშ–ის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|აშშ]] და ის ქვეყნები, რომელთაც ბევრი მოთამაშე ჰყავთ [[NHL]]–ში, ვერ ახერხებენ მსოფლიო ჩემპიონატზე წარადგინონ საუკეთესო შემადგენლობა. გარდა ამისა, [[ნაციონალური ჰოკეის ლიგა|ნაციონალურ ჰოკეის ლიგაში]] დიდი ხნის განმავლობაში არ თამაშობდნენ ევროპელი მოთამაშეები. დღეს კი, როდესაც ბევრი ევროპელი თამაშობს NHL-ში, მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავს აღარ იყრიან მსოფლიოს საუკეთესო მოთამაშეები.

ყინულის ჰოკეის [[1924]] წლიდან შეტანილია [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები]]ს პროგრამაში (1920 წელს – ზაფხულის ოლიმპიადაზე). პირველი შვიდი ოლიმპიადიდან კანადამ ოქროს მედლები 6-ჯერ მოიპოვა, ერთადერთი გამონაკლისი [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1936|1936]] წელს დაფიქსირდა, როდესაც ოლიმპიური ჩემპიონობა ბრიტანელებმა მოიპოვეს. [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1956|1956]] წლიდან მოყოლებული [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1992|1992]] წლამდე საბჭოთა კავშირმა მოიგო ყველა ოლიმპიური თამაშები, ორის გამოკლებით.

აშშ–მ თავისი პირველი ოლიმპიური ოქროს მედლები ყინულის ჰოკეიში [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960]] წელს მოიგეს. [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1980|1980 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე]] [[აშშ]]-ს კოლეჯის მოსწავლეებისგან შედგენილმა გუნდმა დაამარცხა ფავორიტი საბჭოთა კავშირის ნაკრები ფინალში, რომელსაც შემდეგ „[[სასწაული ყინულზე]]“ უწოდეს. [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1998|1998]] წლიდან ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში მონაწილეობას იღებენ [[NHL]]-ის ვარსკვლავებიც. დღესდღეობით ოლიმპიური თამაშები ყველაზე პოპულარული საერთაშორისო ტურნირია მსოფლიოში.

[[ფაილი:Viktor Kuzkin (1940–2008) — HC CSKA Moscow defender (1958–1976).jpg|thumb|left|ვიქტორ კუზკინი, სსრკ-კანადის სუპერსერიების მონაწილე.]]
[[1972 წლის სუპერსერიები|1972]] და [[1974 წლის სუპერსერიები|1974]] წლის სუპერსერიები იყო მთავარი საერთაშორისო დაპირისპირებები [[კანადა]]სა და [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირს]] შორის. ამას მოჰყვა [[კანადის თასი (ყინულის ჰოკეი)|კანადის თასის]] შეჯიბრებები, სადაც ყველა გამორჩეული ქვეყნის საუკეთესო ნაკრებები იღებდნენ მონაწილეობას, და ორი საჩვენებელი სერია: [[1979]] წლის ჩელენჯ–თასი და [[რანდე–ვუ 87]], სადაც ერთმანეთს საბჭოთა კავშირის და [[NHL]]-ის საუკეთესო მოთამაშეები დაუპირისპირდნენ. მოგვიანებით [[კანადის თასი (ყინულის ჰოკეი)|კანადის თასი]] გახდა [[ჰოკეის მსოფლიო თასი]]. ახალი სახელით ის გაიმართა ორჯერ: [[1996]] და [[2004]] წლებში. 1996 წელს შეჯიბრი მოიგო [[აშშ–ის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|აშშ]]-მა, ხოლო 2004-ში [[კანადის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|კანადამ]].

[[1990]] წელს [[ქალების ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატი]]ს შექმნის შემდეგ ეს ტურნირი დღემდე თხუთმეტჯერ გაიმართა.&lt;ref name=&quot;IIHF WWC list&quot; /&gt; ქალთა ყინულის ჰოკეი [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები]]ს პროგრამაში შეტანილია [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 1998|1998]] წლიდან.&lt;ref name=&quot;Hunter 1998 Olympics&quot;&gt;{{cite web|author=Andria Hunter|title=1998 Winter Olympics|url=http://www.whockey.com/int/olympics/1998/|accessdate=December 28, 2006}}&lt;/ref&gt; [[ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 2006|2006 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების]] ფინალი კანადასა და შვედეთს შორის იყო პირველი და დღემდე ერთადერთი ოლიმპიური ფინალი ქალთა ყინულის ჰოკეიში, რომელშიც ერთმანეთს არ ხვდებოდნენ კანადისა და აშშ-ს ნაკრებები.

ყოველწლიური [[ევრო ჰოკეის ლიგა]] წარმოადგენს არაოფიციალურ მამაკაცთა ევროპის ჩემპიონატს [[ჩეხეთის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|ჩეხეთის]], [[ფინეთის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|ფინეთის]], [[რუსეთის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|რუსეთის]] და [[შვედეთის მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის ეროვნული ნაკრები|შვედეთის]] ეროვნულ ნაკრებებს შორის. ეს ტურნირი იმართება 1996-97 წლების შემდეგ.

სხვა საერთაშორისო შეჯიბრებებია: [[IIHF-ის 20 წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი|20 წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი]], [[IIHF-ის 18 წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი|18 წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი]], [[17 წლამდე მსოფლიო ჩელენჯი]], [[მსოფლიო ახალგაზრდული A ჩელენჯი]], [[ივან ჰლინკას მემორიალური ტურნირი]], [[ქალთა მსოფლიო 18 წლამდე ჩემპიონატი (ყინულის ჰოკეი)|ქალთა მსოფლიო 18 წლამდე ჩემპიონატი]] და [[ოთხი ერის თასი (ყინულის ჰოკეი)|ოთხი ერის თასი]].

=== საერთაშორისო ლიგები ===
[[ფაილი:HC Lev match.jpg|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[КХЛ]]-ის მატჩი]]
* [[ნაციონალური ჰოკეის ლიგა]] (NHL), რომლის გამარჯვებულსაც [[სტენლის თასი]] გადაეცემა, არის უძველესი დღემდე მოქმედი საერთაშორისო შეჯიბრება, რომელშიც გუნდები მონაწილეობენ [[აშშ]]–დან და [[კანადა|კანადიდან]].
* [[კონტინენტური ჰოკეის ლიგა]] (КХЛ) — ყინულის ჰოკეის საერთაშორისო ლიგა [[ევრაზია]]ში, საბჭოთა კავშირისა და რუსეთის ჩემპიონატების მემკვიდრე, რომელიც 2008 წლიდან ამოქმედდა და მასში პოსტსაბჭოთა ქვეყნების გუნდები თამაშობდნენ. [[2011]] წელს ლიგა გასცდა ყოფილი [[სსრკ]]–ს ფარგლებს, როდესაც მას დაემატა [[სლოვაკეთი|სლოვაკური]] [[ლევ პოდრადი]], რომელიც ერთი სეზონის შემდეგ დაიშალა. 2012 წელს КХЛ–ს შეუერთდნენ [[ჩეხეთი|ჩეხური]] [[ლევ პრაღა]] და სლოვაკური [[სლოვან ბრატისლავა]]. 2013 წლიდან აქ, ასევე, თამაშობს [[ხორვატია|ხორვატული]] [[მედვესჩაკი]].
* [[აზიის ყინულის ჰოკეის ლიგა]] (ALH) — საერთაშორისო ყინულის ჰოკეის ლიგა, რომელიც მოიცავს გუნდებს [[ჩინეთი]]დან, [[იაპონია|იაპონიიდან]] და [[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეიდან]].
* [[ავსტრიის ჰოკეის ლიგა]] (ასევე ცნობილია, როგორც ''ერსტ ბანკის ყინულის ჰოკეის ლიგა'') არის უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[ავსტრია]]ში. ლიგის ფესვები 1923 წლიდან მოდის, დღევანდელი სახით არსებობს 1665-66 წლების სეზონიდან. 2005-06 წლებიდან ავსტრიის ჰოკეის ლიგას შეუერთდნენ გუნდები [[სლოვენია|სლოვენიიდან]], [[უნგრეთი]]დან, [[ხორვატია|ხორვატიიდან]] და [[ჩეხეთის რესპუბლიკა|ჩეხეთის რესპუბლიკიდან]]. 2012-13 წლებიდან ლიგაში 12 გუნდი მონაწილეობს.
* ძირითადი წინასასეზონო ტურნირებია: [[ევროპის ალაფი]], [[ტემპერეს თასი]] და [[პაჯულაჰტის თასი]].
* ყინულის ჰოკეის ერთ–ერთი უძველესი საერთაშორისო საკლუბო შეჯიბრება არის [[შპენგლერის თასი]], რომელიც ყოველწლიურად [[შვეიცარია|შვეიცარიის]] ქალაქ [[დავოსი|დავოსში]] [[შობა|შობიდან]] [[ახალი წელი|ახალ წლამდე]] ტარდება. შპენგლერის თასი პირველად [[ოქსფორდის უნივერსიტეტის ყინულის ჰოკეის კლუბი|ოქსფორდის უნივერსიტეტის ყინულის ჰოკეის კლუბმა]] [[1923]] წელს მოიგო.

=== ლიგები ===
* [[კანადური ჰოკეის ლიგა]] — ორგანიზაცია, რომელიც აერთიანებს სამ მთავარ ახალგაზრდულ ლიგას. ესენია: [[ონტარიოს ჰოკეის ლიგა]], [[დასავლური ჰოკეის ლიგა]] და [[კვებეკის მთავარი ახალგაზრდული ლიგა]].
* [[GET-ligaen]] — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[ნორვეგია]]ში.
* [[ჩეხეთის ექსტრალიგა]] — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[ჩეხეთის რესპუბლიკა]]ში.
* [[სმ–ლიგა]] (SM-liiga) — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[ფინეთი|ფინეთში]].
* [[სლოვაკეთის ექსტრალიგა]] არის [[სლოვაკეთი]]ს უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა.
* [[შვედეთის ჰოკეის ლიგა|Elitserien]], იგივე შვედეთის ელიტ ლიგა — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[შვედეთი|შვედეთში]].
* [[ამერიკის ჰოკეის ლიგა]] (AHL) არის მთავარი განვითარების ლიგა იმ მოთამააშებისთვის, ვინც ისწრაფვის [[NHL]]–ში მოსახვედრად. ის მოიცავს 30 გუნდს [[აშშ]]–დან და [[კანადა|კანადიდან]]. AHL–ს მოთამაშეთა უმეტესობას კონტრაქტი აქვთ გაფორმებული NHL–ის გუნდებთან.
* [[ნაციონალური ლიგა A]] (NLA) — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[შვეიცარია]]ში.
* [[გერმანიის ჰოკეის ლიგა]] (DEL) — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[გერმანია]]ში.
* [[აღმოსავლეთ სანაპიროს ჰოკეის ლიგა]] (ECHL) — საშუალო დონის ყინულის ჰოკეის ლიგა [[აშშ]]-ში. ECHL–ს მოთამაშეთა ნაწილს კონტრაქტი გაფორმებული აქვთ [[NHL]]–ის გუნდებთან.
* [[პროფესიული ჰოკეის ლიგა (უკრაინა)|პროფესიული ჰოკეის ლიგა]] (ПХЛ) არის ყინულის ჰოკეის ერთადერთი პროფესიული ლიგა [[უკრაინა]]ში. ლიგის ისტორია მოდის 1992 წლიდან, როდესაც ქვეყანამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა.
* [[ელიტარული ყინულის ჰოკეის ლიგა]] (EIHL) — უმაღლესი რანგის პროფესიული ყინულის ჰოკეის ლიგა [[გაერთიანებული სამეფო|გაერთიანებულ სამეფოში]]. ლიგაში გუნდები მონაწილეობენ დიდი ბრიტანეთის ოთხივე ნაწილიდან.
* [[ავსტრალიის ყინულის ჰოკეის ლიგა]] და [[ახალი ზელანდიის ყინულის ჰოკეის ლიგა]], შესაბამისად, 9 და 5 გუნდს მოიცავენ. [[2012]] წლიდან ამ ლიგების საუკეთესო ორ-ორი გუნდი ერთმანეთს ეჯიბრებიან [[ტრანს-ტასმანიის ჩემპიონთა ლიგა]]ზე.
* [[IIHF]]-ის მიერ ორგანიზებული საერთაშორისო საკლუბო ტურნირებია: [[ჩემპიონთა ჰოკეის ლიგა]] (დღეს გაუქმებულია), [[IIHF-ის კონტინენტის თასი|კონტინენტის თასი]], [[ვიქტორიას თასი (ყინულის ჰოკეი)|ვიქტორიას თასი]] და ევროპის ქალთა ჩემპიონთა თასი.
* [[მსოფლიოს ახალგაზრდული საკლუბო თასი (ყინულის ჰოკეი)|მსოფლიოს ახალგაზრდული საკლუბო თასი]] არის შეჯიბრი ახალგაზრდულ კლუბებს შორის, რომელშიც მონაწილეობას გუნდები მთელი მსოფლიოდან იღებენ.

== ყინულის ჰოკეი პოპ-კულტურაში ==
ყინულის ჰოკეი წარმოადგენს [[კანადა|კანადის]] სპორტის ეროვნულ სახეობას. ის, როგორც ყველაზე პოპულარული პროფესიული სპორტი, შთაგონების წყარო გახდა არაერთი ფილმის, სატელევიზიო ეპიზოდისა თუ სიმღერისთვის ჩრდილოეთ ამერიკის პოპ-კულტურაში.

== დასწრების რეკორდები ==
30 000 მაყურებლიანი თამაშები ჩვეულებრივი მოვლენა იყო 40-იანი და 50-იანი წლების [[მოსკოვი|მოსკოვში]], სადაც საერთაშორისო შეხვედრები ღია ცის ქვეშ იმართებოდა [[ლუჟნიკის სტადიონი|ლუჟნიკის სტადიონზე]]. მაყურებელთა მსგავსი რაოდენობა დღესაც ხშირია [[ბენდი (სპორტი)|ბენდის]] თამაშებზე.

[[სტენლის თასი]]ს პლეი–ოფების რეკორდი დაფიქსირდა [[1996]] წლის 23 აპრილს, [[ტამაპა ბეი ლაითნინგი|ტამაპა ბეი ლაითნინგსა]] და [[ფილადელფია ფლაიერსი|ფილადელფია ფლაიერსს]] შორის გამართულ შეხვედრაში, რომელსაც 28 183 მაყურებელი დაესწრო.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://slapshot.blogs.nytimes.com/2009/01/02/the-morning-skate-assessing-the-winter-classic-and-don-sandersons-passing/ | work=The New York Times | title=The Morning Skate: Assessing the Winter Classic | first=Stu | last=Hackel | date=January 2, 2009 | accessdate=May 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

ახალი რეკორდი დამყარდა [[2010]] წლის 11 დეკემბერს, როდესაც ''[[მიჩიგანის უნივერსიტეტი]]ს'' ყინულის ჰოკეის გუნდი თანაშტატელ ''[[მიჩიგანის შტატის უნივერსიტეტი]]ს'' გუნდს დაუპირისპირდა. შეხვედრა გაიმართა ქალაქ [[ენ-არბორი|ენ-არბორში]] მდებარე [[მიჩიგანის სტადიონი|მიჩიგანის სტადიონზე]], რომლის ტევადობა 2010 წლისთვის 109 901 იყო, თუმცა შეხვედრას 113 411 ადამიანი დაესწრო, რაც სტადიონის ისტორიაში უდიდესი მაჩვენებელია. შეხვედრა მიჩიგანის უნივერსიტეტის გამარჯვებით დასრულდა, ანგარიშით 5-0. [[გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნი|გინესის მსოფლიო რეკორდებმა]] დათვალა იმ მაყურებელთა რაოდენობა, რომლებიც სტადიონზე ბილეთით შევიდნენ და საბოლოო რიხცვმა 104 173 ადამიანი შეადგინა.&lt;ref name=Janela&gt;{{cite web|last=Janela|first=Mike|title=Highest ice hockey game attendance|url=http://community.guinnessworldrecords.com/_Highest-ice-hockey-game-attendance/BLOG/3099369/7691.html|work=guinnessworldrecords.com|date=December 14, 2010|accessdate=December 16, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110125132212/http://community.guinnessworldrecords.com/_Highest-ice-hockey-game-attendance/blog/3099369/7691.html|archivedate=იანვარი 25, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Big Chill record&quot;&gt;{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/ncaa/news/story?id=5909615 |title=Record crowd watches hockey game |agency=Associated Press |publisher=''ESPN.com'' |date=December 11, 2010 |accessdate=December 12, 2010}}&lt;/ref&gt;

ახალი რეკორდი 2014 წლის იანვარში, [[NHL]]-ის ზამთრის კლასიკაზე, დაემხო, რომელიც მიჩიგანის სტადიონზე გაიმართა და მასში ერთმანეთს [[დეტროიტ რედ ვინგსი]] და [[ტორონტო მეიპლ ლივზი]] დაუპირისპირდნენ.

== რეგისტრირებული მოთამაშეების რაოდენობა ქვეყნების მიხედვით ==
რეგისტრირებული მოთამაშეები მოიცავს როგორც მამაკაცებს, ისე ქალებსა და ახალგაზრდებს. სია დალაგებულია რეგისტრირებული მოთამაშეების რაოდენობის მიხედვით და მასში [[IIHF]]-ის წევრი 72 ქვეყნიდან შესულია მხოლოდ ის 32, სადაც რეგისტრირებულ მოთამაშეთა რაოდენობა ათასს აღემატებოდა 2012 წლის დეკემბრისთვის.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IIHF Member National Associations |url=http://www.iihf.com/iihf-home/the-iihf/members.html |publisher=[[IIHF]] |accessdate=December 28, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Survey of Players (2012) |url=http://www.iihf.com/iihf-home/the-iihf/survey-of-players.html |publisher=[[IIHF]] |accessdate=December 28, 2012}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ქვეყანა
!მოთამაშეები
!% მთლიან მოსახლეობაში
|-
| {{flag|კანადა}} || 617 107 || 1,799 %
|-
| {{flag|აშშ}} || 511 178 || 0,163 %
|-
| {{flag|ჩეხეთი}} || 95 094 || 0,934 %
|-
| {{flag|შვედეთი}} || 69 921 || 0,768 %
|-
| {{flag|რუსეთი}} || 64 326 || 0,047 %
|-
| {{flag|ფინეთი}} || 56 626 || 1,076 %
|-
| {{flag|გერმანია}} || 27 068 || 0,033 %
|-
| {{flag|შვეიცარია}} || 26 166 || 0,342 %
|-
| {{flag|იაპონია}} || 19 975 || 0,016 %
|-
| {{flag|საფრანგეთი}} || 17 381 || 0,026 %
|-
| {{flag|ავსტრია}} || 11 202 || 0,136 %
|-
| {{flag|სლოვაკეთი}} || 9034 || 0,165 %
|-
| {{flag|ნორვეგია}} || 6893 || 0,146 %
|-
| {{flag|იტალია}} || 6774 || 0,011 %
|-
| {{flag|გაერთიანებული სამეფო}} || 5119 || 0,008 %
|-
| {{flag|დანია}} || 4405 || 0,079 %
|-
| {{flag|ყაზახეთი}} || 4067 || 0,023 %
|-
| {{flag|უკრაინა}} || 4003 || 0,009 %
|-
| {{flag|ლატვია}} || 3979 || 0,182 %
|-
| {{flag|ბელარუსი}} || 3937 || 0,041 %
|-
| {{flag|ავსტრალია}} || 3721 || 0,017 %
|-
| {{flag|უნგრეთი}} || 3320 || 0,033 %
|-
| {{flag|ნიდერლანდი}} || 2842 || 0,017 %
|-
| {{flag|პოლონეთი}} || 2575 || 0,007 %
|-
| {{flag|სამხრეთი კორეა}} || 1636 || 0,003 %
|-
| {{flag|ჩრდილოეთი კორეა}} || 1575 || 0,006 %
|-
| {{flag|მექსიკა}} || 1568 || 0,001 %
|-
| {{flag|ესტონეთი}} || 1510 || 0,118 %
|-
| {{flag|ბელგია}} || 1490 || 0,014 %
|-
| {{flag|ახალი ზელანდია}} || 1193 || 0,028 %
|-
| {{flag|რუმინეთი}} || 1093 || 0,005 %
|-
| {{flag|მონღოლეთი}} || 1001 || 0,031 %
|-
| სულ|| 1 549 984 ||
|}

== ლიტერატურა ==
* {{cite book |last=დრაიდენი |first=კენ |authorlink=კენ დრაიდენი |title=The Game: 20th Anniversary Edition |year=2005 |isbn=978-0-470-83584-5 |publisher=Wiley Canada |location=[[ტორონტო]] |ref=harv}}
* {{Cite book |title=Hockey: Canada's Royal Winter Game |year=1899 |last=ფარელი |first=ართურ |authorlink=ართურ ფარელი |publisher=Library and Archives Canada |ref=harv |url=http://epe.lac-bac.gc.ca/100/200/300/corneil_cr/hockey/hockey_canadas_royal_winter_game.pdf |type=pdf}}
* {{cite book |last=პირსელი |first=დეივიდ |first2=ალან |last2=აშეირი |title=Safety in Ice Hockey |location=[[ფილადელფია]] |publisher=Astm International |year=2003 |ref=harv}}
* {{Cite book |title=Behind The Cheering|author=სელკი, ფრენკ |year=1962 |publisher=McClelland and Stewart Ltd |location=[[ტორონტო]] |ref=harv}}
* {{Cite book |first=გართ |last=ვოგანი |title=The Puck Stops Here: The origin of Canada's great winter game |location=[[ფრედერიქტონი]] |publisher=Goose Lane Editions|year=1996 |ref=harv}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.sihrhockey.org/origins_main.cfm SIHR – ჰოკეის წარმოშობა]
* [http://hockey-history.com ყინულის ჰოკეის ისტორია]

== სქოლიო ==
&lt;div style=&quot;height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;&quot; class=&quot;scrollbox&quot;&gt;
{{reflist|colwidth=30em}}
&lt;/div&gt;

{{სპორტის ოლიმპიური სახეობები}}

[[კატეგორია:ყინულის ჰოკეი]]
[[კატეგორია:სპორტის ოლიმპიური სახეობები]]
[[კატეგორია:გუნდური თამაშები]]
[[კატეგორია:კანადური კულტურა]]</text>
      <sha1>hugn6tn9mu12j2sd9fcst23t7940dot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კანდიდ ჩარკვიანი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227674</id>
    <revision>
      <id>5391734</id>
      <parentid>5346214</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29061-28</username>
        <id>182799</id>
      </contributor>
      <comment>გრამატიკულად გავმართე წინადადება.</comment>
      <origin>5391734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18005" sha1="1pnl5xqy0ltncd11y9ycu6gixcyxh53" xml:space="preserve">{{მმ*|ჩარკვიანი}}
{{ინფოდაფა ლიდერი
| სახელი = კანდიდ ჩარკვიანი
| სურათი= Mikhail Kalinin - Kandid Charkviani.jpg
| სურათის ზომა = 220პქ
| წარწერა სურათის ქვეშ= კანდიდ ჩარკვიანი (მარჯვნივ) [[მიხეილ კალინინი|მიხეილ კალინინთან]], [[1944]].
| ხელმოწერა =  
| დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1907|2|12}}
| დაბადების ადგილი = [[ცაგერი]], [[რუსეთის იმპერია]]
| გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1994|9|13|1907|2|12}} 
| გარდაცვალების ადგილი= [[თბილისი]], [[საქართველო]], [[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირი]]
| მოქალაქეობა = {{დროშა|რუსეთის იმპერია}}&lt;/br&gt;{{დროშა|ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა}}&lt;/br&gt;{{დროშა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა}}&lt;/br&gt;{{დროშა|საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა}}&lt;/br&gt;{{GEO2}}
| ეროვნება =[[ქართველები|ქართველი]]
| საარჩევნო ოლქი =
| მამა = ნესტორ ჩარკვიანი
| დედა =
| მეუღლე =თამარ ჯაოშვილი
| შვილები = [[გელა ჩარკვიანი]]
| განათლება =[[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]] 
| პროფესია = 
| საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], თანამდებობის პირი
| რელიგია = 
|ჯილდოები = {{რიგი
|{{ლენინის ორდენი}}
|{{ლენინის ორდენი}}
|{{ლენინის ორდენი}}
|{{წითელი დროშის ორდენი}}
}}{{რიგი
|{{სამამულო ომის I ხარისხის ორდენი}}
|{{სამამულო ომის I ხარისხის ორდენი}}
|{{ხალხთა მეგობრობის ორდენი}}
}}
| პარტია = [[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია]]
| საიტი =
| შენიშვნა =
| რიგი = [[ფაილი:Flag of Georgian SSR.svg|border|საქართველოს სსრ|მარცხნივ|25პქ]][[საქართველოს სსრ]] [[ფაილი:Emblem of the Georgian SSR.svg|border|საქართველოს სსრ|მარჯვნივ|25პქ]][[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია|კომპარტიის]] ცკ მე-11 [[საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი|პირველი მდივანი]]
| თანამდებობა დაიკავა = [[31 აგვისტო]],[[1938]]
| თანამდებობა დატოვა = [[2 აპრილი]], [[1951]]
| წინამორბედი = [[ლავრენტი ბერია]]
| მემკვიდრე   = [[აკაკი მგელაძე]]
|სამეცნიერო ხარისხი=ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი
}}
'''კანდიდ ჩარკვიანი''' (დ. [[12 თებერვალი]], [[1907]], [[ცაგერი]] — გ. [[13 სექტემბერი]], [[1994]], [[თბილისი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] პარტიული მოღვაწე. [[საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტი]]ს პირველი მდივანი 1938–1952 წლებში, [[სკკპ ცკ|საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის]] წევრი.

== ბიოგრაფია ==
დაიბადა [[1904]] წელს [[ცაგერი|ცაგერში]]. სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. დაამთავრა [[საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]. [[1930]] წელს გაწევრდა [[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია|საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიაში]] და [[1937]] წელს გახდა საქართველოს ცენტრალური კომიტეტის განათლებისა და კულტურის სამმართველოს უფროსი. [[1937]]-[[1938]] წლებში ეკავა [[საქართველოს სსრ]]-ის მწერალთა კავშირის პირველი მდივნისა და საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის თანამდებობები.

[[1937]]-[[1952]] წლებში საქართველოს ცკ-ის ბიუროს წევრი&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;საქართველოს ცკ-ის VIII პლენუმის დადგენილება, 1 - 2.4.1952&lt;/ref&gt;, [[1938]]-[[1952]] წლებში კი საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. 
[[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინმა]] ჩარკვიანის შესახებ მას შემდეგ შეიტყო, რაც ქართულ გაზეთებში პირველად წაიკითხა მისი სტატიები. [[1937]] წელს ჩარკვიანი საქართველოს სსრ კპ ცენტრალურ კომიტეტის განათლებისა და კულტურის დეპარტამენტის უფროსად დაინიშნა. იმავე წლის სექტემბერში ჩარკვიანი საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი გახდა. ამ პოსტზე ყოფნისას, მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა „[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსნის]]” 750 წლისთავისადმი მიძღვნილ ღონისძიებების დაგეგმავასა და განხორცილებაში. 

1938 წელს, [[ლავრენტი ბერია]]ს სსრკ „ჩეკას“ უფროსად დანიშვნის და მოსკოვში გადასვლის შემდეგ გახდა საქართველოს სსრ ცეკას პირველი მდივანი. ამ პოსტზე ის 15 წლის განმავლობაში, 1952 წლის აპრილამდე დარჩა. ეს იმ დროისთვის ყველაზე ხანგრძლივი მოღვაწეობა იყო. მასზე მეტ ხანს ცეკას პირველ მდივნად მხოლოდ [[ვასილ მჟავანაძე]]მ იმუშავა 1953-1972 წლებში. [[1939]]-[[1952]] წლებში იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. ჩარკვიანი წინამორბედ ბერიას მსგავსად ზომიერი და კეთილგონიერი მმართველი იყო. მის დროს განხორციელდა ის ცვლილებები, რომლებმაც შეცვალა საბჭოთა საქართველო, მოხდა სწრაფი ელექტროფიკაცია, ინდუსტრიალიზაცია და სოფლის მეურნეობის მექანიზაცია. სამრეწველო ცენტრებად იქცნენ [[ქუთაისი]], [[ზესტაფონი]], [[ტყვარჩელი]], [[გორი]], [[ოზურგეთი|მახარაძე]], [[ჭიათურა]], [[ტყიბული]]. დიდ ქალაქად იქცა თბილისი. ჩარკვიანის დროს განხორციელდა შემდეგი პროექტები: კოლხეთის ჭაობის დაშრობა, აღმოსავლეთ საქართველოში არხების გაყვანა, შირაქის ველის დამუშავება, მეტალურგიულ ქალაქ [[რუსთავი]]ს გაშენება. ასევე მის დროს მოხდა 120 000-ზე მეტი [[თურქი მესხები|მაჰმადიანი ქართველის]] აყრა და გადასახლება სამშობლოდან.&lt;ref&gt;''[[გერონტი ქიქოძე]]'', „თანამედროვის ჩანაწერები“ გვ. 105-108 — „არეტე“, თბილისი, 2003 ISBN 99940-745-6-3&lt;/ref&gt;

1951 წელს საქართველოში მყოფ სტალინს უშიშროების მინისტრმა რუხაძემ მოახსენა, რომ საქართველოში ორმაგი სეპარატისტული შეთქმულება მზადდებოდა, საერთო ქართული და მეგრული. ამას მოჰყვა ხელმძღვანელ მუშაკთა, მათ შორის ჩარკვიანის, გადაყენება და 35 000 ადამიანის გადასახლება საქართველოდან. გადასახლება 1951 წლის 25 დეკემბერს განხორციელდა.

[[1981]]-[[1988]] წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის ეკონომიკის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1987 წელს მიიღო ხალხთა მეგობრობის ორდენი. გარდაიცვალა [[1994]] წელს, ქალაქ [[თბილისი|თბილისში]]&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/bios/en/00000259/ კანდიდ ჩარკვიანი]&lt;/ref&gt;.

==ბიბლიოგრაფია==
* სტალინთან ურთიერთობის ეპიზოდები, თბ.: არტანუჯი, 2015, 268 გვ.
* განცდილი და ნააზრევი, 1906–1994 : მოგონებები, თბ.: მერანი, 2004, 700 გვ.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00000259}}
* [https://iverieli.nplg.gov.ge/simple-search?query=კანდიდ+ჩარკვიანი კანდიდ ჩარკვიანი] — ციფრულ ბიბლიოთეკა „ივერიელში“

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{საბჭოთა საქართველოს მმართველები}}

{{DEFAULTSORT:ჩარკვიანი, კანდიდ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1907]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1994]]
[[კატეგორია:ცაგერში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები]]
[[კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივნები]]
[[კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები]]
[[კატეგორია:ჩარკვიანები|კანდიდ]]
[[კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები]]
[[კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:შრომის ვეტერანის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:სამამულო ომის I ხარისხის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:სკკპ ცკ-ის წევრობის კანდიდატები]]
[[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორები]]
[[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 40 წლის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 70 წლის საიუბილეო მედლით დაჯილდოებულები]]</text>
      <sha1>1pnl5xqy0ltncd11y9ycu6gixcyxh53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391735</id>
      <parentid>5391734</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-29061-28|~2026-29061-28]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:Giorgi Tsukishvili|Giorgi Tsukishvili]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია</comment>
      <origin>5346214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18026" sha1="cehpyjamfjkl7efbfahonnw80vzs6ex" xml:space="preserve">{{მმ*|ჩარკვიანი}}
{{ინფოდაფა ლიდერი
| სახელი = კანდიდ ჩარკვიანი
| სურათი= Mikhail Kalinin - Kandid Charkviani.jpg
| სურათის ზომა = 220პქ
| წარწერა სურათის ქვეშ= კანდიდ ჩარკვიანი (მარჯვნივ) [[მიხეილ კალინინი|მიხეილ კალინინთან]], [[1944]].
| ხელმოწერა =  
| დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1907|2|12}}
| დაბადების ადგილი = [[ცაგერი]], [[რუსეთის იმპერია]]
| გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1994|9|13|1907|2|12}} 
| გარდაცვალების ადგილი= [[თბილისი]], [[საქართველო]], [[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირი]]
| მოქალაქეობა = {{დროშა|რუსეთის იმპერია}}&lt;/br&gt;{{დროშა|ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა}}&lt;/br&gt;{{დროშა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა}}&lt;/br&gt;{{დროშა|საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა}}&lt;/br&gt;{{GEO2}}
| ეროვნება =[[ქართველები|ქართველი]]
| საარჩევნო ოლქი =
| მამა = ნესტორ ჩარკვიანი
| დედა =
| მეუღლე =თამარ ჯაოშვილი
| შვილები = [[გელა ჩარკვიანი]]
| განათლება =[[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]] 
| პროფესია = 
| საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], თანამდებობის პირი
| რელიგია = 
|ჯილდოები = {{რიგი
|{{ლენინის ორდენი}}
|{{ლენინის ორდენი}}
|{{ლენინის ორდენი}}
|{{წითელი დროშის ორდენი}}
}}{{რიგი
|{{სამამულო ომის I ხარისხის ორდენი}}
|{{სამამულო ომის I ხარისხის ორდენი}}
|{{ხალხთა მეგობრობის ორდენი}}
}}
| პარტია = [[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია]]
| საიტი =
| შენიშვნა =
| რიგი = [[ფაილი:Flag of Georgian SSR.svg|border|საქართველოს სსრ|მარცხნივ|25პქ]][[საქართველოს სსრ]] [[ფაილი:Emblem of the Georgian SSR.svg|border|საქართველოს სსრ|მარჯვნივ|25პქ]][[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია|კომპარტიის]] ცკ მე-11 [[საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი|პირველი მდივანი]]
| თანამდებობა დაიკავა = [[31 აგვისტო]],[[1938]]
| თანამდებობა დატოვა = [[2 აპრილი]], [[1951]]
| წინამორბედი = [[ლავრენტი ბერია]]
| მემკვიდრე   = [[აკაკი მგელაძე]]
|სამეცნიერო ხარისხი=ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი
}}
'''კანდიდ ჩარკვიანი''' (დ. [[12 თებერვალი]], [[1907]], [[ცაგერი]] — გ. [[13 სექტემბერი]], [[1994]], [[თბილისი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] პარტიული მოღვაწე. [[საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტი]]ს პირველი მდივანი 1938–1952 წლებში, [[სკკპ ცკ|საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის]] წევრი.

== ბიოგრაფია ==
დაიბადა [[1904]] წელს [[ცაგერი|ცაგერში]]. სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. დაამთავრა [[საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]. [[1930]] წელს გაწევრდა [[საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია|საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიაში]] და [[1937]] წელს გახდა საქართველოს ცენტრალური კომიტეტის განათლებისა და კულტურის სამმართველოს უფროსი. [[1937]]-[[1938]] წლებში ეკავა [[საქართველოს სსრ]]-ის მწერალთა კავშირის პირველი მდივნისა და საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის თანამდებობები.

[[1937]]-[[1952]] წლებში საქართველოს ცკ-ის ბიუროს წევრი&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;საქართველოს ცკ-ის VIII პლენუმის დადგენილება, 1 - 2.4.1952&lt;/ref&gt;, [[1938]]-[[1952]] წლებში კი საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. 
[[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინმა]] ჩარკვიანის შესახებ მას შემდეგ შეიტყო, რაც ქართულ გაზეთებში პირველად წაიკითხა მისი სტატიები. [[1937]] წელს ჩარკვიანი საქართველოს სსრ კპ ცენტრალურ კომიტეტის განათლებისა და კულტურის დეპარტამენტის უფროსად დაინიშნა. იმავე წლის სექტემბერში ჩარკვიანი საქართველოს მწერალთა კავშირის პირველი მდივანი გახდა. ამ პოსტზე ყოფნისას, მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა „[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსნის]]” 750 წლისთავისადმი მიძღვნილ ღონისძიებების დაგეგმავასა და განხორცილებაში. 

1938 წელს, [[ლავრენტი ბერია]]ს სსრკ „ჩეკას“ უფროსად დანიშვნის და მოსკოვში გადასვლის შემდეგ გახდა საქართველოს სსრ ცეკას პირველი მდივანი. ამ პოსტზე ის 15 წლის განმავლობაში, 1952 წლის აპრილამდე დარჩა. ეს იმ დროისთვის ყველაზე ხანგრძლივი მოღვაწეობა იყო. მასზე მეტ ხანს ცეკას პირველ მდივნად მხოლოდ [[ვასილ მჟავანაძე]]მ იმუშავა 1953-1972 წლებში. [[1939]]-[[1952]] წლებში იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. ჩარკვიანი წინამორბედ ბერიასგან განსხვავებით ზომიერი და კეთილგონიერი მმართველი იყო. მის დროს განხორციელდა ის ცვლილებები, რომლებმაც შეცვალა საბჭოთა საქართველო, მოხდა სწრაფი ელექტროფიკაცია, ინდუსტრიალიზაცია და სოფლის მეურნეობის მექანიზაცია. სამრეწველო ცენტრებად იქცნენ [[ქუთაისი]], [[ზესტაფონი]], [[ტყვარჩელი]], [[გორი]], [[ოზურგეთი|მახარაძე]], [[ჭიათურა]], [[ტყიბული]]. დიდ ქალაქად იქცა თბილისი. ჩარკვიანის დროს განხორციელდა შემდეგი პროექტები: კოლხეთის ჭაობის დაშრობა, აღმოსავლეთ საქართველოში არხების გაყვანა, შირაქის ველის დამუშავება, მეტალურგიულ ქალაქ [[რუსთავი]]ს გაშენება. ასევე მის დროს მოხდა 120 000-ზე მეტი [[თურქი მესხები|მაჰმადიანი ქართველის]] აყრა და გადასახლება სამშობლოდან.&lt;ref&gt;''[[გერონტი ქიქოძე]]'', „თანამედროვის ჩანაწერები“ გვ. 105-108 — „არეტე“, თბილისი, 2003 ISBN 99940-745-6-3&lt;/ref&gt;

1951 წელს საქართველოში მყოფ სტალინს უშიშროების მინისტრმა რუხაძემ მოახსენა, რომ საქართველოში ორმაგი სეპარატისტული შეთქმულება მზადდებოდა, საერთო ქართული და მეგრული. ამას მოჰყვა ხელმძღვანელ მუშაკთა, მათ შორის ჩარკვიანის, გადაყენება და 35 000 ადამიანის გადასახლება საქართველოდან. გადასახლება 1951 წლის 25 დეკემბერს განხორციელდა.

[[1981]]-[[1988]] წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის ეკონომიკის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1987 წელს მიიღო ხალხთა მეგობრობის ორდენი. გარდაიცვალა [[1994]] წელს, ქალაქ [[თბილისი|თბილისში]]&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/bios/en/00000259/ კანდიდ ჩარკვიანი]&lt;/ref&gt;.

==ბიბლიოგრაფია==
* სტალინთან ურთიერთობის ეპიზოდები, თბ.: არტანუჯი, 2015, 268 გვ.
* განცდილი და ნააზრევი, 1906–1994 : მოგონებები, თბ.: მერანი, 2004, 700 გვ.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00000259}}
* [https://iverieli.nplg.gov.ge/simple-search?query=კანდიდ+ჩარკვიანი კანდიდ ჩარკვიანი] — ციფრულ ბიბლიოთეკა „ივერიელში“

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{საბჭოთა საქართველოს მმართველები}}

{{DEFAULTSORT:ჩარკვიანი, კანდიდ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1907]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1994]]
[[კატეგორია:ცაგერში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები]]
[[კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივნები]]
[[კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები]]
[[კატეგორია:ჩარკვიანები|კანდიდ]]
[[კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები]]
[[კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:შრომის ვეტერანის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:სამამულო ომის I ხარისხის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:სკკპ ცკ-ის წევრობის კანდიდატები]]
[[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორები]]
[[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 40 წლის მედლით დაჯილდოებულები]]
[[კატეგორია:სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 70 წლის საიუბილეო მედლით დაჯილდოებულები]]</text>
      <sha1>cehpyjamfjkl7efbfahonnw80vzs6ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შარლ I ანჟუელი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237262</id>
    <revision>
      <id>5391813</id>
      <parentid>4190612</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13154" sha1="m4y9x9v6bf2u65mae002rjwy64mvjfl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მმართველი 
|სახელი                  = შარლ I ანჟუელი
|ორიგინალური სახელი     = Charles I d'Anjou
|სურათი                 = Palazzo Reale di Napoli - Carlo I d'Angiò.jpg
|წარწერა                 =
&lt;!-- პირველი თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა                  =   [[სიცილიის სამეფო|სიცილიის]]
|თანამდებობა             = მეფე
|რიგი                    =
|კორონაცია               =
|მმართველობის წლები     =
|მმართველობის დასაწყისი  = [[6 იანვარი]], [[1266]]
|მმართველობის დასასრული = [[1282]]
|პრეზიდენტი             =
|ვიცე-პრეზიდენტი         =
|პრემიერ-მინისტრი       =
|წინამორბედი             = [[მანფრედი (სიცილია)|მანფრედი]]
|მემკვიდრე               = [[პედრო III (არაგონი)|პედრო III]]
&lt;!-- მეორე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა2                 = [[ნეაპოლის სამეფო|ნეაპოლის]]
|თანამდებობა2            =    
|რიგი2                   = მეფე
|კორონაცია2              =
|მმართველობის წლები2     =
|მმართველობის დასაწყისი2 = [[1282]]
|მმართველობის დასასრული2= [[7 იანვარი]], [[1285]]
|პრეზიდენტი2            =
|ვიცე-პრეზიდენტი2        =
|პრემიერ-მინისტრი2       =
|წინამორბედი2            = თანამდებობა შეიქმნა
|მემკვიდრე2              = [[კარლო II (ნეაპოლი)|შარლ II ანჟუელი]]
&lt;!-- მესამე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა3                 = [[ანჟუს საგრაფო|ანჟუსა]] და [[მენის საგრაფო|მენის]]
|თანამდებობა3            = გრაფი   
|რიგი3                   = 
|კორონაცია3              =
|მმართველობის წლები3     =
|მმართველობის დასაწყისი3 = [[1246]]/[[1247]]
|მმართველობის დასასრული3= [[7 იანვარი]], [[1285]]
|პრეზიდენტი3            =
|ვიცე-პრეზიდენტი3        =
|პრემიერ-მინისტრი3       =
|წინამორბედი3            = [[ჟან ანჟუელი]]
|მემკვიდრე3              = [[კარლო II (ნეაპოლი)|შარლ II ანჟუელი]] 
&lt;!-- მეოთხე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა4                 = [[პროვანსის საგრაფო|პროვანსისა]] და [[ფორკალკიეს საგრაფო|ფორკალკიეს]]
|თანამდებობა4            = გრაფი
|რიგი4                   =
|კორონაცია4              =
|მმართველობის წლები4     =
|მმართველობის დასაწყისი4 = [[1246]]
|მმართველობის დასასრული4= [[7 იანვარი]], [[1285]]
|პრეზიდენტი4            =
|ვიცე-პრეზიდენტი4        =
|პრემიერ-მინისტრი4       =
|წინამორბედი4            = [[რაიმონ ბერენგერ IV პროვანსელი|რაიმონ ბერენგერ IV]]
|მემკვიდრე4              =  [[კარლო II (ნეაპოლი)|შარლ II ანჟუელი]]
&lt;!-- მეხუთე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა5                 = [[იერუსალიმის სამეფო]]ს
|თანამდებობა5            = ტიტულარული მეფე
|რიგი5                   =
|კორონაცია5              =
|მმართველობის წლები5     =
|მმართველობის დასაწყისი5 = [[18 მარტი]], [[1278]]
|მმართველობის დასასრული5= [[7 იანვარი]], [[1285]]
|პრეზიდენტი5            =
|ვიცე-პრეზიდენტი5        =
|პრემიერ-მინისტრი5       =
|წინამორბედი5            = [[ჰუგო III კვიპროსელი|ჰუგო I]]
|მემკვიდრე5              = [[ჟან II იერუსალიმელი|ჟან II]]
&lt;!-- მეექვსე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა6                 = [[აქაიის სამთავრო|აქაიის]]
|თანამდებობა6            = მთავარი
|რიგი6                   =
|კორონაცია6              =
|მმართველობის წლები6     =
|მმართველობის დასაწყისი6 = [[1278]]
|მმართველობის დასასრული6= [[7 იანვარი]], [[1285]]
|პრეზიდენტი6            =
|ვიცე-პრეზიდენტი6        =
|პრემიერ-მინისტრი6       =
|წინამორბედი6            = [[გიიომ II დე ვილარდუენი]]
|მემკვიდრე6              = [[კარლო II (ნეაპოლი)|შარლ II ანჟუელი]]
&lt;!-- მეშვიდე თანამდებობა --&gt;
|ქვეყანა7                 = [[ალბანეთის სამეფო (შუა საუკუნეები)|ალბანეთის]]
|თანამდებობა7            = მეფე
|რიგი7                   =
|კორონაცია7              =
|მმართველობის წლები7     =
|მმართველობის დასაწყისი7 = [[1272]]
|მმართველობის დასასრული7= [[7 იანვარი]], [[1285]]
|პრეზიდენტი7            =
|ვიცე-პრეზიდენტი7        =
|პრემიერ-მინისტრი7       =
|წინამორბედი7            = 
|მემკვიდრე7              = [[კარლო II (ნეაპოლი)|შარლ II ანჟუელი]]
|თანამმართველი          = 
&lt;!-- პირადი მონაცემები --&gt;
|სხვა წოდებები           = 
|რეგენტი                =
|მონარქი                = 
|სულთანი               =  
|პრემიერ-მინისტრები     =
|პარტია                 = 
|დაბადების თარიღი       = [[21 მარტი]], [[1227]]
|დაბადების ადგილი       = [[პარიზი]], [[საფრანგეთის სამეფო]]
|გარდაცვალების თარიღი   = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1285|1|7|1227|3|21}}
|გარდაცვალების ადგილი   = [[ფოჯა]], დღ. [[იტალია]]
|დაკრძალვის ადგილი     = [[სენ-დენის სააბატო]]
|ქორწინება               = [[ბეატრის პროვანსელი]]&lt;br/&gt;(ქ. 1246 - გარდ. 1267)&lt;br/&gt;[[მარგარიტა ბურგუნდიელი (1250-1308)|მარგარიტა ბურგუნდიელი]]&lt;br/&gt;(ქ. 1268)
|შვილები                = [[ბეატრიჩე სიცილიელი|ბეატრიჩე, ლათინთა იმპერატრიცა]]&lt;br/&gt;[[კარლო II (ნეაპოლი)|კარლო II, ნეაპოლის მეფე]]&lt;br/&gt;[[ელიზაბეტა სიცილიელი|ელიზაბეტა, უნგრეთის დედოფალი]]
|სრული სახელი          =
|დინასტია               = ჯერ [[კაპეტინგები]]&lt;br/&gt;შემდეგ [[ანჟუს დინასტია|ანჟუები]] ''(დამფუძნებელი)''
|მამა                   = [[ლუი VIII|ლუი VIII, საფრანგეთის მეფე]]
|დედა                  = [[ბლანკა კასტილიელი]]
|რელიგია               = [[კათოლიციზმი]]
|ხელმოწერა             =
}}
'''შარლ I ანჟუელი''' ({{lang-fr|Charles d'Anjou}}; დ. [[21 მარტი]], [[1227]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/SICILY.htm#_Toc284338773 |title=KINGS OF SICILY (ANJOU-CAPET) CHARLES I 1265-1285 |access-date=2013-04-16 |archive-date=2017-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201041609/http://fmg.ac/Projects/MedLands/SICILY.htm#_Toc284338773 }}&lt;/ref&gt; — გ. [[7 იანვარი]], [[1285]], [[ფოჯა]]) — [[სიცილიის სამეფო|სიცილიისა]] ([[1268]]–[[1282]]) და [[ნეაპოლის სამეფო|ნეაპოლის]] ([[1282]]–[[1285]]) სამეფოების მეფე. [[საფრანგეთი]]ს მეფის [[ლუი VIII]]-ის ძე. [[ანჟუ]]ს, მენისა და [[პროვანსი]]ს გრაფი. [[1270]] წელს მონაწილეობდა [[ლუი IX]]-ის ჯვაროსნულ ლაშქრობაში [[ტუნისი|ტუნისში]]. ესწრაფვოდა [[ჩრდილოეთი იტალია|ჩრდილოეთი]] და ცენტრალური [[იტალია|იტალიის]], [[ბალკანეთის ნახევარკუნძული]]ს, შემდგომში კი მთელი [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]], [[ლევანტი]]ს დაპყრობას. სამხრეთ იტალიასა და სიცილიაში ის მიწებს და პრივილეგიებს ჩამოსულ [[რაინდობა|რაინდებს]] ურიგებდა. ფეოდალური ჩაგვრისა და გადასახადების ზრდამ გამოიწვია აჯანყება სიცილიაში („[[სიცილიის მწუხრი]]“, [[1282]]), რომლის შედეგადაც სიცილია ჩამოშორდა შარლ I ანჟუელის სამფლობელოებს. მას დარჩა მხოლოდ [[ნეაპოლის სამეფო]] ([[სამხრეთი იტალია]]). იბრძოდა [[იერუსალიმის სამეფო]]ში ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებად.

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[სიცილიის მწუხრი]]

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|10|690}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}{{ნეაპოლის მონარქები}}
[[კატეგორია:სიცილიის მეფეები]]
[[კატეგორია:ნეაპოლის მეფეები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 21 მარტი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1227]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი  7 იანვარი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1285]]
[[კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები]]
[[კატეგორია:ანჟუს დინასტია]]</text>
      <sha1>m4y9x9v6bf2u65mae002rjwy64mvjfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241315</id>
    <revision>
      <id>5392102</id>
      <parentid>4812398</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3929" sha1="0nw05sxubghwtb17h9k44v9i6ev67e8" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მუზეუმი
| სახელი = ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
| სურათი = Chokhatauri Museum5.jpg
| სურათისზომა = 
| წარწერა = 
| დაარსდა = 1958
| დამაარსებლები = 
| დაიხურა = 
| მდებარეობა = [[ჩოხატაური]]
|lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 1 |lat_sec = 3
|lon_dir = E |lon_deg = 42  |lon_min = 15 |lon_sec = 20
| სტატუსი = ისტორიული
| ექსპონატი = 6 000-მდე
| კლასიფიკაცია = 
| ვიზიტორები = 5 000
| დირექტორი =  
| პრეზიდენტი =
| კურატორი =
| ვებსაიტი = 
}}

'''ჩოხატაურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი''' — [[ნიკო ბერძენიშვილი]]ს სახელობის ისტორიული მუზეუმი [[ჩოხატაური|ჩოხატაურში]]. დაარსდა [[1958]] წელს. [[1961]] წელს მოეწყო პირველი ექსპოზიცია. 2003 წელს მიენიჭა ნიკო ბერძენიშვილის სახელი. 

მუზეუმში ძირითადად დაცულია არქეოლოგიური მასალა: [[ძვ. წ. VI საუკუნე|ძვ. წ. VI]]-[[ძვ. წ. V საუკუნე|V საუკუნეების]] საბრძოლო და შრომითი იარაღები, სამაროვანის ინვენტარი, ჭურჭელი, [[ნუმიზმატიკა|ნუმიზმატიკური]] მასალა. აგრეთვე [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] საბრძოლო იარაღი, ეთნოგრაფიული მასალა, ხელნაწერები, გურიის ერისთავების პირადი ნივთები.

==გალერეა==
&lt;gallery&gt;
Chokhatauri Museum3.jpg|
Chokhatauri Museum4.jpg|
Chokhatauri Museum6.jpg
Chokhatauri Museum1.jpg
Chokhatauri Museum2.jpg
&lt;/gallery&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[საქართველოს მუზეუმების სია]]

==ლიტერატურა==
*{{სტატია|ავტორი=კალანდაძე ნ.|გამოცემა=გურია, მხარის კვლევა ძიების შედეგები|სათაური=ჩოხატაურის ნ. ბერძენიშვილის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი - 2014 |წელი=2016|ნომერი=VI|ადგილი=თბილისი|ISSN=1512-3952|გამომცემლობა=მწიგნობარი|გვერდები=143-146|სახეობა=კრებული}}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.georgianmuseums.ge/?lang=geo&amp;id=1_1&amp;sec_id=5&amp;th_id=104 საქართველოს მუზეუმები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930191547/http://www.georgianmuseums.ge/?lang=geo&amp;id=1_1&amp;sec_id=5&amp;th_id=104 |date=2011-09-30 }}

{{გურიის მხარის მუზეუმები}}
[[კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები]]
[[კატეგორია:1985 წელს დაარსებული მუზეუმები]]</text>
      <sha1>0nw05sxubghwtb17h9k44v9i6ev67e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავი ქორის ომი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246523</id>
    <revision>
      <id>5391773</id>
      <parentid>4346226</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30055" sha1="bj9z5km9qgyu2ixnfnjihde9qb5bmi4" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი
|კონფლიქტი   = შავი ქორის ომი
|ნაწილი      =
|სურათი     = [[ფაილი:Battle of Bad Axe.jpg|300px]]
|სათაური    = შავი ქორის ომი
|თარიღი     = [[მარტი]]-[[აგვისტო]] [[1832]]
|მდებარეობა = [[ილინოისი]] და [[მიჩიგანის ტერიტორია]]
|casus      =
|შედეგი     = შეერთებული შტატების გამარჯვება
|ტერიტორია  = 
|მხარე1     = [[ფაილი:Flag of the United States.svg|23პქ]] შეერთებული შტატები, [[ჰო-ჩანკები]], [[მენომინეები]], [[სიოუქსები]] და [[პატავატომები]]
|მხარე2     = შავი ქორის ბრიტანული ბანდა, [[ჰო-ჩანკები]] და [[პატავატომები]]
|მეთაური1  = [[ჰენრი ეტკინსონი]]&lt;br /&gt;[[ჰენრი დოჯი]]&lt;br /&gt;[[ისაიაჰ სტილმანი]]
|მეთაური2  = [[შავი ქორი]]&lt;br /&gt;[[ნეაპოპე]]&lt;br /&gt;[[ვაბოკიეშიეკი]]
|ძალა1     = 6,000+ მილიციელი&lt;br /&gt;630 სამხედრო&lt;br /&gt;700+ მკვიდრი ამერიკელები&lt;ref&gt;Hall, 2: Jung, 174&lt;/ref&gt;
|ძალა2     = 500 მებრძოლი&lt;br /&gt;600 არასამთავრობო მებრძოლი
|დანაკარგები1= 77 გარდაიცვალა (მათ შორის არასამთავრობო მებრძოლები)&lt;ref name=&quot;Jung, 172&quot; /&gt;
|დანაკარგები2= 450-600 გარდაიცვალა (მათ შორის არასამთავრობო მებრძოლები)&lt;ref name=&quot;Jung, 172&quot;&gt;Jung, 172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eby, 17.&lt;/ref&gt;
|შენიშვნა=
}}
'''შავი ქორის ომი''' — ხანმოკლე კონფლიქტი, რომელიც დაიწყო [[1832]] წლის მარტში და დასრულდა ამავე წლის აგვისტოში. კონფლიქტი მიმდინარეობდა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებსა]] და ამერიკის მკვიდრ მოსახლეობას შორის, რომელთაც მეთაურობდათ [[შავი ქორი]], საუკების ლიდერი. კონფლიქტი [[1832]] წელს მას შემდეგ დაიწყო, რაც [[საუკები|საუკებმა]], [[მესკვაკები|მესკვაკებმა]] და [[კიკაპუები|კიკაპუებმა]], ცნობილებმა როგორც [[ბრიტანული ბანდა]], გადალახეს მდინარე [[მისისიპი (მდინარე)|მისისიპი]] და შევიდნენ [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებული შტატებში]], [[ილინოისი|ილინოისში]]. შავი ქორის მოტივები იყო ორაზროვანი: ის იმედოვნებდა, რომ აირიდებდა სისხლისღვრას და მისი ხალხი ხელახლა დამკვიდრდებოდა კუთვნილ მიწაზე, რომელიც [[1804]] წლის სანტ-ლუისის ხელშეკრულებით დაეთმო [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებს]].

ამერიკის ოფიციალური პირები დარწმუნებულები იყვნენ, რომ ბრიტანული ბანდა მათ მიმართ მტრულად იყო განწყობილი. საომარი მოქმედებები დაიწყო [[1832]] წლის [[14 მაისი|14 მაისს]], როდესაც ამერიკის მილიციამ ცეცხლი გაუხსნა ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობის დელეგაციას. ამის საპასუხოდ შავი ქორი თავს დაესხა მილიციას და მოიპოვა გამარჯვება ბრძოლაში, რომელიც [[სტილმანის გაქცევის ბრძოლა|სტილმანის გაქცევის ბრძოლის]] სახელითაა ცნობილი. ის თავის ხალხს უსაფრთხო ადგილისაკენ მიუძღოდა, სადაც დღეს სამხრეთ [[უისკონსინი]] მდებარეობს. მაშინ როდესაც შეერთებული შტატების არმია დევნიდა შავი ქორის ბანდას, ამერიკის სხვა მკვიდრი მოსახლეები თავს ესხმოდნენ ციხესიმაგრეებსა და დასახლებებს. იყო საჩივრები იმის შესახებ, რომ ჰო-ჩანკების და პატავატომების მებრძოლები მონაწილეობდნენ დარბევებში, მაგრამ რეალურად ამ ტომების წევრთა დიდი ნაწილი ცდილობდა კონფლიქტისგან თავი შორს დაეჭირა. ამ დროისთვის უკვე არსებობდა წინააღმდეგობა [[მენომინეები|მენომინეებს]], დაკოტის ტომების ([[სიოუქსები|სიოუქსების]]) ხალხებსა და საუკებისა და პატავატომების ხალხებს შორის, რის გამოც [[მენომინეები]] და დაკოტის ტომები ([[სიოუქსები]]) გახდნენ ამერიკელების მოკავშირეები.

გენერალ ჰენრი ატკინსონის მეთაურობით, აშშ-ს შეიარაღებული ძალები დაედევნენ ბრიტანული ბანდას. პოლკოვნიკ ჰენრი დოჯის დაქვემდებარებაში მყოფმა მილიციამ 21 ივლისს ''ბრიტანული ბანდა'' ჩიხში მიიმწყვდია და ისინი დაამარცხა [[ვისკონსინ ჰიტსის ბრძოლა|ვისკონსინ ჰიტსის ბრძოლაში]]. შავი ქორის ბანდა იმ დროისათვის საკმაოდ იყო დასუსტებული შიმშილის, სიკვდილიანობისა და დეზერტირობის გამო. მრავალმა მებრძოლმა შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე უკან დაიხია [[მისისიპი (მდინარე)|მისისიპისთან]]. 2 აგვისტოს აშშ-ს ჯარისკაცები თავს დაესხნენ ''ბრიტანული ბანდის'' შემორჩენილ მებრძოლებს და შედეგად დაიღუპა მრავალი მათგანი, გადარჩენილთა დიდი ნაწილი კი დაატყვევეს. შავი ქორის სხვა ლიდერები გაიქცნენ, მაგრამ მოგვიანებით დანებდნენ და ისინი ციხეში ჩასვეს.
[[ფაილი:Chief Black Hawk3.jpg|მინი|მარჯვნივ|შავი ქორი]]

'''შავი ქორის ომმა''' თავის წარმოჩენის საშუალება მისცა ახალგაზრდა მილიციის კაპიტანს, სახელად [[აბრაამ ლინკოლნი|აბრაამ ლინკოლნს]], რომელსაც სამხედრო სამსახურში ყოფნის მოკლე გამოცდილება ჰქონდა.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://southernhistorians.org/wp-content/uploads/2015/10/Understanding-the-WBTS-Compiled-Download-Website-Oct-2015.pdf|title=Understanding the war between the States - Chapter 24}}&lt;/ref&gt;  სხვა მონაწილეები, რომლებიც მოგვიანებით გახდნენ ცნობილი, იყვნენ [[უინფილდი სკოტი]], [[ზაქარი ტეილორი]] და [[ჯეფერსონ დევისი]]. ომმა სტიმული მისცა აშშ-ს, ეწარმოებინა ინდიელების განდევნის პოლიტიკა, რომლის დროსაც ამერიკელი ტომები, რომელთა მშობლიურ საცხოვრებელს ამერიკა წარმოადგენდა, განხორციელებული ზეწოლის შედეგად, იძულებულნი იყვნენ გაეყიდათ თავიანთი მიწები და მდინარე [[მისისიპი (მდინარე)|მისისიპის]] დასავლეთით გადასულიყვნენ საცხოვრებლად.

==წინაპირობა==
XVIII საუკუნეში [[საუკების]] და [[მესკვაკები]] (ან Fox- მელა) ადგილობრივი ამერიკული ტომები ცხოვრობდნენ [[მისისიპი (მდინარე)|მისისპიპის]] გასწვრივ, სადაც ამჟამად [[ილინოისი|ილინოისის]] და [[აიოვა|აიოვას]] ამერიკის შეერთებული შტატებია. ეს ორი ტომი მჭიდრო კავშირში იყო მას შემდეგ, რაც [[დიდი ტბები|დიდი ტბების]] რეგიონიდან გადაასახლეს ახალი საფრანგეთისა და ადგილობრივი ამერიკელი ტომების კონფლიქტში მარცხისას. გადასახლებამ აქტიური სახე მიიღო  1730-იან წლებში ე.წ. '''„მელის ომების“''' დასრულებისას. &lt;ref&gt;Hall, 21–26; Jung, 13–14; Trask, 29.&lt;/ref&gt; შავი ქორის ომის დროს, ამ ტომების მოსახლეობა დაახლოებით 6000 კაცს შეადგენდა.&lt;ref&gt;Jung, 14; Trask, 64.&lt;/ref&gt;

===სადავო ხელშეკრულება===
[[File:Stlouistreatymap1804.png|thumb|აშშ-სთვის 1804 წლის ხელშეკრულებით დათმობილი მიწები ნაჩვენებია ყვითელი ფერით.]]
რამდენადაც შეერთებულმა შტატებმა მოახდინა კოლონიზაცია დასავლეთით XIX საუკუნის დასაწყისში, ხელისუფლების წარმომადგენლები ცდილობდნენ რაც შეიძლება მეტი მიწა შეეძინათ ადგილობრივი ამერიკელებისგან. [[1804]] წელს გუბერნატორმა უილიამ ჰენრი ჰარისონმა მოლაპარაკება აწარმოა ხელშეკრულების შესახებ სანტ-ლუისში, რომლის თანახმად, ''საუკისა'' და ''მესკვაკის'' ლიდერებს მისისიპის აღმოსავლეთით უნდა გაეყიდათ თავიანთი მიწები შეთავაზებული თანხის სანაცვლოდ. ხელშეკრულება სადავო გახდა, რადგან ადგილობრივ ლიდერებს არ ჰქონდათ უფლებამოსილება ტომობრივი საბჭოების გარეშე დაეთმოთ მიწები. ისტორიკოსი რობერტ ოუენსი ამტკიცებდა, რომ ტომის წევრები არ აპირებდნენ მიწის მფლობელობაზე უარის თქმას და არც დიდი ფასის სანაცვლოდ დათანხმდებოდნენ მიწების გაყიდვას.&lt;ref&gt;Owens, 87–90.&lt;/ref&gt; ისტორიკოსი პატრიკ იუნგის დასკვნით კი, საუკისა და მესკვაკის მთავარმართებლებს განზრახული ჰქონდათ დაეტოვებინათ პატარა მიწები, მაგრამ ამერიკელებმა ხელშეკრულებისას უფრო მეტი ტერიტორია მოითხოვეს, რასაც მშობლები არ დათანხმდებოდნენ. &lt;ref&gt;Jung, 21–22.&lt;/ref&gt; 
1804 წლის ხელშეკრულება ტომებს საშუალებას აძლევდა გაეგრძელებინათ მიწების გამოყენება იქამდე ვიდრე აშშ-ს მთავრობა არ გაყიდდა ამერიკელ კოლონისტებზე.&lt;ref&gt;Trask, 72.&lt;/ref&gt;  მომდევნო ორი ათწლეულის განმავლობაში, საუკებმა განაგრძეს არსებობა საუკენუკში, მათ პირველ სოფელში, რომელიც მისისიპის  შესართავთან მდებარეობდა.&lt;ref&gt;Trask, 28–29.&lt;/ref&gt;  [[1828]] წელს აშშ-ს მთავრობამ საბოლოოდ გაყიდა მიწები თეთრკანიან კოლონიზატორებზე. ინდიელმა აგენტმა თომას ფორსტიმ აცნობა საუკებს, რომ მათ უნდა დაეტოვებინათ საუკენუკის ტერიტორია და სხვა დასახლებები მისისიპის აღმოსავლეთით.&lt;ref&gt;Trask, 70; Jung, 52–53.&lt;/ref&gt;

===საუკების გაყოფა===
საუკების ტომში აზრი ორად გაიყო 1804 წლის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, რადგან ვერ გადაეწყვიტათ შეწინააღმდეგებოდნენ თუ დამორჩილებოდნენ მას.&lt;ref&gt;Jung, 52.&lt;/ref&gt; საუკების უმეტესობამ გადაწყვიტა, გადასულიყვნენ მისისიპის დასავლეთით და თავი აერიდებინათ შეერთებულ შტატებთან დაპირისპირებისთვის. ამ ჯგუფის ლიდერი იყო [[კეოკუკი]], რომელიც იცავდა საუკენუკსს ამერიკელების შემოსევისგან 1812 წლის ომის დროს. [[კეოკუკი]] არ იყო უფროსი, მაგრამ როგორც გამოცდილი ორატორი, ის ხშირად საუბრობდა საუკის სამოქალაქო უფროსების სახელით ამერიკელებთან მოლაპარაკებებში.&lt;ref&gt;Jung, 55.&lt;/ref&gt; კეოკუკმა 1804 წლის ხელშეკრულება თაღლითობად მიიჩნია მას შემდეგ, რაც ნახა 1824 წელს აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე ამერიკული ქალაქების ზომა. გარდა ამისა, მას ეჭვი შეეპარა, საუკების სიშლიერეში  შეერთებულ შტატების ძალებთან შედარებით.&lt;ref&gt;Jung, 54–55; Nichols, 78.&lt;/ref&gt;
ტომის დიდმა ნაწილმა გადაწყვიტა, გაყოლოდა კეოკუკის.&lt;ref name=&quot;Jung, 56&quot;&gt;Jung, 56.&lt;/ref&gt; კეოკუკის მსგავსად, შავი ქორიც არ იყო ოფიციალური ლიდერი, მაგრამ ტომში კეოკუკის მთავარ მეტოქედ იქცა. შავი ქორი თავიდანვე ეწინაღმდეგებოდა ხელშეკრულებას და მიიჩნევდა რომ: {{ციტატა|თეთრკანიანებს ჩვევად აქვთ, უთხრან ინდიელებს ერთი რამ და ქაღალდზე დაწერონ სხვა.&lt;ref&gt;Jung, 53; Trask, 73.&lt;/ref&gt;}}
[[File:Keokuk1.jpg|thumb|upright|left|alt=Native American chief in regalia|კეოკუკი,მხატვარი: ჯორჯ კატლინი, 1830-იანი წლები]]
შავმა ქორმა თანდათან მოიკრიბა თანამოაზრეები საუკის, მესკვაკის და კიკაპუს ტომებში და ჩამოაყალიბა ''ბრიტანული ბანდა''. ბანდაში გაწევრიანებული იყვნენ არამარტო მებრძოლი კაცები, არამედ ქალებიც და ბავშვებიც. ამიტომ ბრიტანულ ბანდას მოწინააღმდეგეები ხშირად ვერც აღიქვამდნენ, როგორც მეომრებს.&lt;ref&gt;Eby, 35; Jung, 74–75.&lt;/ref&gt;

==მნიშვნელოვანი თავდასხმები==

საომარი მოქმედებების შედეგად შავმა ქორმა რამდენიმე მოკავშირე გაიჩინა, რომელთა დახმარებაზეც იყოს დამოკიდებული. ამასთანავე, იგი ეძებდა თავშესაფრს დევნილი ქალების, ბავშვებისა და მოხუცებულთათვის. ის დათანხმდა მოკავშირეთა შემოთავაზებას და ჩამოაყალიბა დევნილთა ბანაკი სახელად ''''კუნძული''''&lt;ref&gt;Jung, 93–94.&lt;/ref&gt;. არამებრძოლთა დაუცველობით ისარგებლეს ბრიტანული ბანდის წევრებმა, ჰო-ჩუნკისა და პოტავატომის მებრძოლებმა და დაიწყეს თეთრკანიანი დევნილების დარბევა.&lt;ref&gt;Jung, 94, 108.&lt;/ref&gt; ამ დარბევებს არ უჭერდა მხარს ტომების სხვა წევრები. განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რომ პოტავატომის უფროსი '''შაბონა''' მიდიოდა დასახლებებში და აფრთხილებდა თეთრკანიან მოსახლეობას მოახლოვებული შეტევების შესახებ.&lt;ref&gt;Edmunds, 237; Trask, 200; Jung, 95.&lt;/ref&gt;  

თავდასხმაში თავდაპირველად ჩართული იყვნენ, ძირითადად, ჰო-ჩუნკისა და პოტავატომის მეომრები. პირველი შეტევა განხორციელდა [[1832]] წლის 19 მაისს, როდესაც ჰო-ჩუნკის წევრებმა, ჩასაფრებული პოზიციიდან, მოკლეს ექვსი ადამიანი ბუფალო გროვთან, ილინოისის შტატში. &lt;ref&gt;Jung, 95; Trask, 198.&lt;/ref&gt; დაღუპულის დასახიჩრებული ცხედარი იპოვა ინდიელმა აგენტმა ფელიქს სენტ ვრეინმა. რამდენიმე დღის შემდეგ თავად  ეს აგენტიც მოკლეს და დასახიჩრეს სამ სხვა მამაკაცთან ერთად.&lt;ref&gt;Jung, 97; Trask, 198–99.&lt;/ref&gt;
[[1832]] წლის [[14 მაისი|14 მაისს]] კი საომარი მოქმედებები დაიწყო და ამერიკის მილიციამ ცეცხლი გაუხსნა ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობის დელეგაციას. საპასუხოდ შავი ქორი თავს დაესხა მილიციას და დაამარცხა ისინი. მაშინ როდესაც შეერთებული შტატების არმია დევნიდა შავი ქორის ბანდას, ჰო-ჩუნკების და პატავატომების მებრძოლები  კვლავ აგრძელებდნენ თავდასხმებს. 
გენერალ '''ჰენრი ატკინსონის''' მეთაურობით, აშშ-ს შეიარაღებული ძალები დაედევნენ ''ბრიტანული ბანდას''. დაიჭირეს ბრიტანული ბანდის წევრები და სასტიკად დაამარცხეს ვისკონსინ ჰიტსის ბრძოლაში. ''შავი ქორის ბანდა'' იმ დროისათვის საკმაოდ იყო დასუსტებული შიმშილის, სიკვდილიანობისა და დეზერტირობის გამო. მრავალმა მებრძოლმა შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე უკან დაიხია მისისიპისთან. 2 აგვისტოს აშშ-ს ჯარისკაცები თავს დაესხნენ ბრიტანული ბანდის შემორჩენილ მებრძოლებს და შედეგად, დაიღუპა მრავალი მათგანი, გადარჩენილთა დიდი ნაწილი კი დაატყვევეს. შავი ქორის სხვა ლიდერები გაიქცნენ, მაგრამ მოგვიანებით დანებდნენ და ციხეში ჩასვეს.&lt;ref&gt;Trask, 301–02; Jung, 197.&lt;/ref&gt;

გადმოცემის თანახმად, დაპატიმრების შემდეგ შავ ქორსა და მის მებრძოლებს ციხეში საკმაოდ დიდი პატივისცემით ეპყრობოდნენ და მათი პოპულარობაც თანდათან იზრდებოდა. ადგილობრივი ამერიკელები ყოველთვის კეთილგანწყობილი იყვნენ შავი ქორის მიმართ.&lt;ref&gt;Trask, 298–303.&lt;/ref&gt; მოგვიანებით '''შავი ქორის''' მითოლიგიზებაც მოხდა და დღეისათვის ის აღიქმება ადგილობრივი ამერიკელების ბრძოლის სიმბოლოდ.&lt;ref&gt;Trask, 308.&lt;/ref&gt;

==ლიტერატურა==
* Hall, John W. ''Uncommon Defense: Indian Allies in the Black Hawk War''. Harvard University Press, 2009. {{ISBN|0-674-03518-6}}.
* Jung, Patrick J. ''The Black Hawk War of 1832''. Norman, Oklahoma: University of Oklahoma Press, 2007. {{ISBN|0-8061-3811-4}}.
* Black Hawk. ''Life of Black Hawk''. Originally published 1833. Reprinted often in various editions. Revised in 1882 with inauthentic embellishments; most modern editions restore the original wording.
* Whitney, Ellen M., ed. ''The Black Hawk War, 1831–1832: Volume I, Illinois Volunteers''. Springfield, Illinois: Illinois State Historical Library, 1970. {{ISBN|0-912154-22-5}}. Published as Volume XXXV of ''Collections of the Illinois State Historical Library''. Available [https://archive.org/details/blackhawkwar183135whit online] from the [[Internet Archive]].

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://lincoln.lib.niu.edu/blackhawk/index.html The Black Hawk War of 1832] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208200253/http://lincoln.lib.niu.edu/blackhawk/index.html |date=2008-12-08 }} — Abraham Lincoln Historical Digitization Project
* [http://www.wisconsinhistory.org/diary/blackhawkwar.asp Historic Diaries: Black Hawk War Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184337/http://www.wisconsinhistory.org/diary/blackhawkwar.asp |date=2016-03-03 }} —Wisconsin Historical Society
* [http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/john-hall.aspx Webcast Lecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112190104/http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/john-hall.aspx |date=2013-11-12 }} — the Pritzker Military Library

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:აშშ-ის ისტორია]]
[[კატეგორია:აშშ-ის ბრძოლები]]
[[კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი ხალხი]]
[[კატეგორია:აშშ-ის ომები]]
[[კატეგორია:კოლონიალიზმის ისტორია]]
[[კატეგორია:XIX საუკუნის ომები]]</text>
      <sha1>bj9z5km9qgyu2ixnfnjihde9qb5bmi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ძველი ვეძისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249583</id>
    <revision>
      <id>5392277</id>
      <parentid>4615750</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="4d4tprzr58b13ystvw7b0hm03z470x2" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი = სოფელი
|ქართული სახელი = ძველი ვეძისი
|ქვეყანა = საქართველო
|დაქვემდებარება = 
|პანორამა = Dzveli Vedzisi.JPG
|პანორამის სიგანე =
|წარწერა = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 46 |lat_sec = 19
 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 40 |lon_sec = 56
 |CoordAddon = type:city(500)_region:GE-TB
 |CoordScale = 
|ქვეყნის რუკის ზომა = 300
|ქვეყნის რუკა = 
|რეგიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის რუკა = 
|რაიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
|რეგიონი = თბილისი
|რეგიონი ცხრილში = 
|შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი = რაიონი
|რაიონი = საბურთალოს რაიონი{{!}}საბურთალო
|მმართველის ტიპი = 
|მმართველი = 
|დაარსების თარიღი = 
|პირველი ხსენება = 
|წინა სახელები = 
|სტატუსი-დან = 
|ფართობი = 
|სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე=640
|კლიმატი = 
|ოფიციალური ენა = 
|მოსახლეობა = 53
|აღწერის წელი = 2014
|სიმჭიდროვე = 
|აგლომერაცია = 
|ეროვნული შემადგენლობა = [[აზერბაიჯანელები]] 83,0 %&lt;br&gt;[[ქართველები]] 17,0 %
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = მუსლიმები, ქრისტიანები
|ეთნოქორონიმი = 
|დროის სარტყელი = +4
|DST = 
|სატელეფონო კოდი = +995
|საფოსტო ინდექსი = 
|საავტომობილო კოდი = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Dzveli Vedzisi
|add1n= 
|add1= 
}}
'''ძველი ვეძისი''' — [[სოფელი]] [[თბილისი|თბილისში]], [[საბურთალოს რაიონი|საბურთალოს რაიონში]]. მდებარეობს [[თრიალეთის ქედი]]ს აღმოსავლეთ კალთაზე, [[მდინარე]] [[დიღმისწყალი|დიღმისწყლის]] ხეობაში. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] — 640 მეტრი.&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-01000-00---off-0dictiona--00-1--0-10-0--0-0---0prompt-10--.%2e-4----4---0-1l--11-en-10---10-help-50--00-3-1-00-0-00-11-1-0utfZz-8-00-0-11-1-0utfZz-8-00&amp;a=d&amp;c=dictiona&amp;cl=CL4&amp;d=HASHe3aa84b5ab765586a2e6af.3.13 უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი]&lt;/ref&gt;

2007 წლამდე ექვემდებარებოდა [[მცხეთის მუნიციპალიტეტი]]ს [[დიღომი (სოფელი)|დიღმის]] [[თემი|თემს]], 2014 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობდა 53 ადამიანი.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=georgia-ethnic-2014 |access-date=2021-10-25 |archive-date=2020-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}&lt;/ref&gt;

ვეძისის სახელი ძველი ქართული სიტყვიდან „ვეძიდან“ მომდინარეობს. „ვეძა“ სულხან-საბა-ორბელიანის მიხედვით, მომჟაო წყაროს ნიშნავს. XX საუკუნის 30-იან წლებში ორი სოფელი, ქვემო და ზემო ვეძისი არსებობდა.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{თბილისის უბნები}}

[[კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თბილისის ტერიტორიაზე]]</text>
      <sha1>4d4tprzr58b13ystvw7b0hm03z470x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შალვა აფხაზავა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251439</id>
    <revision>
      <id>5391778</id>
      <parentid>4951885</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6681" sha1="oio82yy2xfego3dzbk76tywecd01gzp" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია
|მოთამაშის სახელი        = შალვა აფხაზავა
|სურათი                 = შალვა აფხაზავა.jpg
|წარწერა                 = შალვა აფხაზავა კიევის „არსენალში“
|სრული სახელი           = შალვა აფხაზავა
|დაბადების თარიღი       = [[14 აგვისტო]], [[1980]]
|დაბადების ადგილი       = [[ქობულეთი]], [[საქართველოს სსრ]],&lt;br /&gt;[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირი]]
|გარდაცვალების თარიღი   =  {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2004|1|7|1980|8|14}}
|გარდაცვალების ადგილი   = [[კიევი]], [[უკრაინა]]
|სიმაღლე                = 1.71 მ
|პოზიცია                = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]
|მიმდინარე კლუბი        = 
|ნომერი                 = 
|ახალგაზრდული წელი1    = 
|ახალგაზრდული წელი2    = 
|ახალგაზრდული კლუბი1   = 
|ახალგაზრდული კლუბი2   = 
|წელი1         = 1995–1997 
|წელი2         = 1997–2002
|წელი3         = 2002–2004
|კლუბი1        = [[სურათი:Flag of Georgia.svg|23პქ]]&amp;nbsp;[[კახაბერი ხელვაჩაური (საფეხბურთო კლუბი)|კახაბერი ხელვაჩაური]]
|კლუბი2        = [[სურათი:Flag of Georgia.svg|23პქ]]&amp;nbsp;[[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]]
|კლუბი3        = [[სურათი:Flag of Ukraine.svg|23პქ]]&amp;nbsp;[[არსენალი კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი კიევი]]
|მატჩი1        = 6
|მატჩი2        = 128
|მატჩი3        = 38
|გოლი1        = 1
|გოლი2        = 32
|გოლი3        = 17
|ეროვნული წელი1       = 2003
|ეროვნული ნაკრები1     = [[სურათი:Flag of Georgia.svg|23პქ]]&amp;nbsp;[[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველო]]
|ეროვნული მატჩი1       = 1
|ეროვნული გოლი1       = 0
|გაწვრთნის წელი1       = 
|გაწვრთნის წელი2       = 
|გაწვრთნის წელი3       =
|გაწვრთნილი კლუბი1    = 
|გაწვრთნილი კლუბი2    = 
|გაწვრთნილი კლუბი3    = 
|მედლის თარგები       = 
|კლუბი-განახლება       = 
|ეროვნული ნაკრები-განახლება = 
}}

'''შალვა აფხაზავა''' (დ. [[14 აგვისტო]], [[1980]], [[ქობულეთი]] — გ. [[7 იანვარი]], [[2004]], [[კიევი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] ფეხბურთელი, პოზიციით [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]. 23 წლის ასაკში გარდაიცვალა გულის სისუსტით.&lt;ref name=death&gt;[http://www.sport-express.ru/newspaper/2004-01-09/7_1/ Грузинский форвард киевского...]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiotavisupleba.ge/archive/geo-news/20040108/1001/1001.html მოულოდნელად გარდაიცვალა ახალგაზრდა ქართველი ფეხბურთელი]&lt;/ref&gt;

2001 წელს დასახელებული იყო საქართველოს საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელად.

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://goli.ge/index.php?lang_id=GEO&amp;sec_id=105&amp;info_id=1281 ნიკოლა ნაკონეჩნი შალვა აფხაზავაზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305061533/http://goli.ge/index.php?lang_id=GEO&amp;sec_id=105&amp;info_id=1281 |date=2016-03-05 }}
* [http://www.worldsport.ge/ge/page/1997-saqartvelo-pirvelad-finalur-etapze 1997 – საქართველო პირველად ფინალურ ეტაპზე]
* [http://www.ajaratv.ge/ge/index.php?page=shownews&amp;id=9005 ქობულეთში ფეხბურთელ შალვა აფხაზავას ხსოვნისადმი მიძღვნილი ტურნირი დაიწყო]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/sport/newsid_3378000/3378147.stm გარდაიცვალა კიევის არსენალის ფეხბურთელი]

== სქოლიო ==
{{სქოლიოს სია}}


{{DEFAULTSORT:აფხაზავა, შალვა}}
 
[[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:ბათუმის დინამოს ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:კიევის არსენალის ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1980]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2004]]
[[კატეგორია:აფხაზავები|შ]]
[[კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები]]</text>
      <sha1>oio82yy2xfego3dzbk76tywecd01gzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოთა იამანიძე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253674</id>
    <revision>
      <id>5392021</id>
      <parentid>4820726</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56603" sha1="ggc4g41lrccqo6q8pq54wvxw18z77q6" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია
| სახელი = შოთა იამანიძე
| სურათი = Shota Iamanidze (1937–1971) — Georgian football player.jpg
| სრული სახელი = შოთა დავითის ძე იამანიძე
| სიმაღლე = 177 [[სანტიმეტრი|სმ]]
| დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1937|3|15}}
| დაბადების ადგილი = [[თბილისი]],&lt;br/&gt;[[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]],&lt;br/&gt;[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრ კავშირი]]
| გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1971|10|15|1937|3|15}}
| გარდაცვალების ადგილი = [[თბილისი]],&lt;br/&gt;[[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]],&lt;br/&gt;[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრ კავშირი]]
| პოზიცია = [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]]&lt;br/&gt;[[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]
| წელი1 = 1954–1967
| კლუბი1 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბ.]] 
| მატჩი1 = 300
| გოლი1 = 65 
| ეროვნული წელი1 = 1959
| ეროვნული ნაკრები1 = [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სსრ კავშირი]]
| ეროვნული მატჩი1 = 1
| ეროვნული გოლი1 = 0
| მედლის თარგები = {{მედალი შრომითი მამაცობისათვის|1968}}&lt;br /&gt;{{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|21.03.1969}}
}}
'''შოთა იამანიძე''' (დ. [[15 მარტი]], [[1937]], [[თბილისი]] — გ. [[15 ოქტომბერი]], [[1971]], იქვე) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] [[ფეხბურთელი]], [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]]. იცავდა [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოსა“]] და საბჭოთა კავშირის ოლიმპიური ნაკრების ღირსებას. [[საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი]] (1969), [[ვახტანგ გორგასლის ორდენი|ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალერი]]. 

==საკლუბო კარიერა==
35-ე საფეხბურთო სკოლის აღზრდილი. 1953 წელს ნიჭიერი ახალგაზრდა მოთამაშე [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] ვეტერანმა ფეხბურთელმა [[არჩილ კიკნაძე (ფეხბურთელი)|არჩილ კიკნაძემ]] შეამჩნია და საქართველოს ახალგაზრდული ნაკრების შემადგენლობაში შეიყვანა. შოთას კაპიტნის სამკლაური გადასცეს და იმავე წელს საქართველოს ნაკრების კაპიტანმა და მისმა გუნდმა ახალგაზრდულ ნაკრებებს შორის გამართულ საკავშირო ჩემპიონატზე პირველი ადგილი დაიკავეს.

ამის შემდეგ მის მიმართ ინტერესი ფეხბურთის სპეციალისტების მხრიდან კიდევ უფრო გაიზარდა და უკვე მომდევნო, 1954 წელს [[ბორის პაიჭაძე]]მ, რომელიც იმ დროს თბილისის „დინამოს“ მთავარი მწვრთნელის პოსტს იკავებდა, შოთა იამანიძე „დინამოში“ მიიწვია.&lt;ref group=&quot;კომ.&quot;&gt;შოთა იამანიძე თბილისის „დინამოში“ 1954 წლის საფეხბურთო სეზონში ჩაირიცხა. ეს პერიოდი დაემთხვა გუნდიდან ისეთი ცნობილი ფეხბურთელების წასვლას, როგორებიც იყვნენ: იბრაგიმ სარჯველაძე, ნიკოლოზ თოდრია, [[მიხეილ ჯოჯუა (უფროსი)|მიხეილ ჯოჯუა]], [[გიორგი ანთაძე]] და სხვ.&lt;/ref&gt;

[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] ძირითად შემადგენლობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატების ფარგლებში პირველად 1954 წლის 14 აგვისტოს, [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1954|საკავშირო პირველობის]] მე-15 ტურის კალენდარულ მატჩში, [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოს“]] წინააღმდეგ გამოვიდა მინდორზე. შეხვედრა თბილისში, [[ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი|„დინამოს“ სტადიონზე]] გაიმართა და მას 25 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. თბილისელებმა ასეთი შემადგენლობით თამაშეს: [[ვლადიმერ მარღანია]], [[ვლადიმერ ელოშვილი]], ნიკოლოზ გოგლიძე (ჯუმბერ რუსაძე 65'), ნიკოლოზ ცაგარეიშვილი, რევაზ მახარაძე, [[გიორგი ანთაძე]], [[ალექსანდრე კოტრიკაძე]], კარლო გაგნიძე, ბორის ხასაია, [[ავთანდილ ღოღობერიძე]] და შოთა იამანიძე. მატჩი ფრედ, ანგარიშით — 0–0 დამთავრდა.&lt;ref&gt;«Динамо» Тб. 0–0 «Динамо» Киев / [https://footballfacts.ru/match/9944-dinamotbilisidinamokiev00 Чемпионат СССР 1954]&lt;/ref&gt;

აღსანიშნავია, რომ იამანიძის [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოში“]] მოსვლა ქართულ ფეხბურთში არსებულ კრიზისს დაემთხვა, რაც ძირითადად თაობათა ცვლით იყო გამოწვეული. ამას დაემატა „დინამოს“ უფროსი მწვრთნელების ყოველწლიური ცვლა ხუთი საფეხბურთო სეზონის განმავლობაში (1954–1958), რა დროსაც გუნდმა ხუთი მწვრთნელი გამოიცვალა: [[ბორის პაიჭაძე]], [[ანდრო ჟორდანია]], [[გაიოზ ჯეჯელავა]], [[გრიგოლ გაგუა]] და ვასილი სოკოლოვი. მათგან მხოლოდ [[გაიოზ ჯეჯელავა]]ს მოუწია ორი სეზონის განმავლობაში (1956–57) გუნდთან მუშაობა. დროის იმ ხუთწლიან მონაკვეთში გუნდმა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატში]] ორჯერ მე-9 ადგილი (1955, 1958), ორჯერ მე-8 (1954, 1956) და ერთხელ მე-7 ადგილი დაიკავა (1957). ამ ხუთწლიანი ჩავარდნის შემდეგ, მხოლოდ [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1959|1959]] წელს შეძლო „დინამომ“ უძლიერესთა რიგებში დაბრუნება, როდესაც გუნდს გამოჩენილი ქართველი მწვრთნელი [[ანდრო ჟორდანია]] დაუბრუნდა.

მეტად მნიშვნელოვანი გამოდგა [[ზაურ კალოევი]]ს [[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „ლოკომოტივიდან“]] [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოში“]] დაბრუნება. ამასთან, [[ანდრო ჟორდანია]]მ გუნდში არაერთი დროული ცვლილება განახორციელა, როგორც ფეხბურთელთა სათამაშო პოზიციების შერჩევისა და გადანაწილების, ისე გუნდში არსებული ატმოსფეროს გაჯანსაღებისა და საბრძოლო სულისკვეთების ამაღლების თვალსაზრისით. შოთა იამანიძემაც, თავის მხრივ ბრწყინვალედ ითამაშა მარცხენა ნახევარმცველის პოზიციაზე. იმ წელს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამომ“]] აღმავლობით ჩაატარა რიგი მატჩებისა და სატურნირო თვალსაზრისით პრინციპული გასვლითი შეხვედრები მოუგო თავისთვის ისეთ უხერხულ მეტოქეებს, როგორებიც იყვნენ — [[შახტარი დონეცკი (საფეხბურთო კლუბი)|დონეცკის „შახტარი“]],&lt;ref&gt;«Шахтёр» Сталино 0–1 «Динамо» Тб. / [https://footballfacts.ru/match/10532-shahterstalinodinamotbilisi01 Чемпионат СССР 1959]&lt;/ref&gt; [[ცსკა მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის ცსკა]],&lt;ref&gt;ЦСК МО Москва 0–2 «Динамо» Тб. / [https://footballfacts.ru/match/10546-cskmomoskvadinamotbilisi02 Чемпионат СССР 1959]&lt;/ref&gt; [[დინამო მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „დინამო“]],&lt;ref&gt;«Динамо» Москва 1–2 «Динамо» Тб. / [https://footballfacts.ru/match/10602-dinamomoskvadinamotbilisi12 Чемпионат СССР 1959]&lt;/ref&gt; [[სპარტაკი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „სპარტაკი“]]&lt;ref&gt;«Спартак» Москва 4–5 «Динамо» Тб. / [https://footballfacts.ru/match/10563-spartakmoskvadinamotbilisi45 Чемпионат СССР 1959]&lt;/ref&gt; და [[კრილია სოვეტოვი სამარა (საფეხბურთო კლუბი)|კუიბიშევის „კრილია სოვეტოვი“]].&lt;ref&gt;«Крылья Советов» Куйбышев 1–2 «Динамо» Тб. / [https://footballfacts.ru/match/10622-krylyasovetovkuybyshevdinamotbilisi12 Ч. СССР 1959]&lt;/ref&gt; საბოლოოდ, სეზონის ბოლოს თბილისელმა ფეხბურთელებმა საკავშირო პირველობა მესამე ადგილზე დაასრულეს და გუნდის ისტორიაში მეხუთედ მოიპოვეს ბრინჯაოს მედლები. შოთა იამანიძისთვის ეს იყო პირველი ბრინჯაო და პირველი წარმატება საფეხბურთო კარიერაში.   

მომდევნო წლებში მისი საფეხბურთო კლასი იმდენად თვალსაჩინო გახდა, რომ ნებისმიერი მეტოქე გუნდისთვის იამანიძის მოედანზე ყოფნა უკვე სერიოზულ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული. მისი საფეხბურთო არსენალიდან ფეხბურთის სპეციალისტები გამოარჩევდნენ პოზიციის შერჩევის უნარს, უსწრაფეს დრიბლინგს, ფილიგრანულ პასებს და უზუსტეს დარტყმებს ორივე ფეხით.&lt;ref&gt;[https://www.worldsport.ge/ge/page/110999_shota-iamanidze-uketilshobilesi-pirovneba-da-didi-sportsmeni შოთა იამანიძე — უკეთილშობილესი პიროვნება და დიდი სპორტსმენი]&lt;/ref&gt; ერთი მხრივ მაღალი ტექნიკური მონაცემებისა და ფიზიკური გამძლეობის, ხოლო მეორე მხრივ მოედნის შესანიშნავი ხედვის, ორგანიზატორული თვისებებისა და პარტნიორებთან სანიმუშო შეთამაშების წყალობით, თანაბრად ძლიერად მოქმედებდა მოედნის ყველა მონაკვეთზე და დიდი მოცულობის სამუშაოს ასრულებდა სათამაშო რგოლებს შორის ეფექტიანი ურთიერთქმედების თვალსაზრისით. საბოლოოდ, 1963–64 წლებისთვის, იგი უკვე დიდი დიაპაზონის უნივერსალურ ფეხბურთელად და გუნდის ნამდვილ ლიდერად ჩამოყალიბდა, რის გამოც დამსახურებული და გამორჩეული ავტორიტეტით სარგებლობდა თანაგუნდელთა და გულშემატკივართა შორის.&lt;ref group=&quot;კომ.&quot;&gt;ის იყო ფართო დიაპაზონის ფეხბურთელი. სხვადასხვა დროს თამაშობდა მარცხენა გარემარბად, ცენტრფორვარდად, მარცხენა შუამარბად, ნახევარმცველად. შესანიშნავ კომბინაციურ თვისებებთან და კარში უნაკლო დარტყმებთან შეხამებული მაღალი ტექნიკის მეოხებით გუნდისთვის ერთნაირად სასარგებლო და მეტოქისათვის ერთობ საშიში იყო ნებისმიერ მოედანზე. ''იხ. მერაბ კალანდაძე,  [https://www.nplg.gov.ge/opentext/index.php?y=2012&amp;art=2612 დაუვიწყარი კაპიტანი: შოთა იამანიძე—75]''&lt;/ref&gt;

შოთა იამანიძე თანაგუნდელებიდან, განსაკუთრებით კარგად [[მიხეილ მესხი|მიხეილ მესხთან]] და [[ზაურ კალოევი|ზაურ კალოევთან]] იყო შეთამაშებული,&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=ti1RUbbPHOg&amp;t=806s ქართული ფეხბურთის ლეგენდა შოთა იამანიძე — 80]&lt;/ref&gt; რაც დინამოელთა თამაშის ხარისხსა და შედეგზეც აისახებოდა. 1961 წლის საფეხბურთო სეზონიდან 1966 წლის ჩათვლით, იგი გუნდის კაპიტანი იყო. შოთა იამანიძის კაპიტნობის პერიოდში გუნდს მოუხდა ე.წ. „დუბლ-ვეს“ კლასიკური სისტემიდან ბრაზილიურ სისტემაზე (1–4–2–4) გადასვლა, რასაც უმტკივნეულოდ არ ჩაუვლია. პირველ რიგში ამას მოყვა მანამდე შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე ძლიერად მოთამაშე [[ჯემალ ზეინკლიშვილი]]ს მეოთხე მცველად გადანაცვლება,&lt;ref&gt;[https://www.nplg.gov.ge/opentext/index.php?y=2002&amp;art=7759 ჯემალ ზეინკლიშვილი: „ყველა ჩიტის ენა ვიცი“] // [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]].&lt;/ref&gt; ხოლო მისი ადგილი შოთა იამანიძემ დაიკავა და ჯერ [[ავთანდილ ღოღობერიძე]]სთან, შემდეგ კი [[გიორგი სიჭინავა]]სთან წყვილში ერთ-ერთ უძლიერეს რგოლად მოევლინა იმდროინდელ საბჭოთა ფეხბურთს.&lt;ref&gt;''დემურ ტორაძე'', [https://www.nplg.gov.ge/opentext/index.php?y=2002&amp;art=7991 შოთა იამანიძე — 65] // [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]], 25.01.2002&lt;/ref&gt;

1964 წლის 18 ნოემბრის „ოქროს მატჩის“ მონაწილე და გუნდის კაპიტანი.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20190814103144/https://worldsport.ge/ge/page/erti-dge-msoflio-sportis-istoriashi-18-noemberi ერთი დღე მსოფლიო სპორტის ისტორიაში — 18 ნოემბერი]&lt;/ref&gt; თბილისის „დინამომ“ ტაშკენტში, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის გამოსავლენად დანიშნულ გადათამაშებაში მოსკოვის „ტორპედოს“ 4–1 სძლია და თავის ისტორიაში პირველად მოიგო საკავშირო პირველობა. ქართველთაგან გოლები ილია დათუნაშვილმა (დუბლი), მიხეილ მესხმა  და სლავა მეტრეველმა გაიტანეს.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20190814114153/http://www.fc-dynamo.ru/champ/prot.php?id=500100 &quot;Динамо&quot; (Тбилиси) 4–1 &quot;Торпедо&quot; (Москва)]&lt;/ref&gt; პირველი საკავშირო ოქრო „დინამომ“ ასეთი შემადგენლობით მოიპოვა: [[სერგო კოტრიკაძე]], [[ბორის სიჭინავა]], [[ვახტანგ რეხვიაშვილი]], [[ჯემალ ზეინკლიშვილი]], [[გურამ ცხოვრებოვი]], [[გიორგი სიჭინავა]], შოთა იამანიძე, [[ილია დათუნაშვილი]], [[სლავა მეტრეველი]], [[ვლადიმერ ბარქაია]], [[მიხეილ მესხი]].&lt;ref group=&quot;კომ.&quot;&gt;მათ გარდა ჩემპიონობისათვის განკუთვნილი ოქროს მედლები [[გურამ პეტრიაშვილი|გურამ პეტრიაშვილსა]] და ალექსანდრე აფშევს გადაეცათ. იმ ჩემპიონატის მატჩებში მეკარე ნოდარ ლეჟავამ (10 მატჩი), [[მურთაზ ხურცილავა]]მ (8), ელგუჯა ხუციშვილმა (5), [[ზაურ კალოევი|ზაურ კალოევმა]] (1) და ნომადი მაისურაძემ (1) იასპარეზეს. გუნდს ფეხბურთის ცნობილი რუსი სპეციალისტი [[გავრილ კაჩალინი]] წვრთნიდა.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.today/20190814101952/http://www.fcdinamo.ge/ge/news?n=2228&amp;i= გამორჩეული დღე ქართული ფეხბურთის ისტორიაში]&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;კომ.&quot;&gt;1964 წლის 18 ნოემბერს თბილისის „დინამო“ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი პირველად გახდა. თბილისის „დინამომ“ და მოსკოვის „ტორპედომ“ საკავშირო პირველობაზე 46–46 ქულა დააგროვეს, ჩემპიონის გამოსავლენად დამატებითი შეხვედრა დაინიშნა, რომელიც ტაშკენტში, 1964 წლის 18 ნოემბერს ჩატარდა. „ოქროს მატჩში“ თბილისის „დინამოს“ ღირსებას იცავდნენ: სერგო კოტრიკაძე, ბორის სიჭინავა, ვახტანგ რეხვიაშვილი, ჯემალ ზეინკლიშვილი, გურამ ცხოვრებოვი, გიორგი სიჭინავა, შოთა იამანიძე (კაპ), სლავა მეტრეველი, ვლადიმერ ბარქაია, ილია დათუნაშვილი და მიხეილ მესხი.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.crystalsport.ge/news/27660-56-tslis-tsin---kartuli-pekhburtis-pirveli-didi-gamarjvebis-dghe ქართული ფეხბურთის დიდი გამარჯვების დღე]&lt;/ref&gt;

[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] მაისურით ბოლოჯერ 1967 წლის 11 ნოემბერს, [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1967|საკავშირო ჩემპიონატის]] 38-ე ტურის კალენდარულ მატჩში, ლუგანსკის „ზარიას“ წინააღმდეგ ითამაშა. შეხვედრა ამჯერადაც თბილისში, [[ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი|„დინამოს“ სტადიონზე]] გაიმართა და მას 40 ათასამდე ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. მასპინძლებმა ასეთი შემადგენლობით ითამაშეს: [[სერგო კოტრიკაძე]], [[ბორის სიჭინავა]], [[ფირუზ კანთელაძე]], [[მურთაზ ხურცილავა]], [[ვახტანგ რეხვიაშვილი]], [[გურამ პეტრიაშვილი]], [[სერგო კუტივაძე]], [[სლავა მეტრეველი]], [[გიორგი გავაშელი]], შოთა იამანიძე და [[მიხეილ მესხი]]. მატჩი ფრედ, ანგარიშით — 3–3 დამთავრდა.&lt;ref&gt;«Динамо» Тб. 3–3 «Заря» Луганск / [https://footballfacts.ru/match/12538-dinamotbilisizaryalugansk33 Чемп. СССР 1967]&lt;/ref&gt; ეს იყო იამანიძის მესამასე და ბოლო მატჩი, რომელიც მან გუნდის კაპიტნის რანგში მაღალ დონეზე ჩაატარა და თავისი ბოლო და სანახაობრივად გამორჩეული გოლიც შეაგდო.&lt;ref&gt;''«Советский Спорт», 21.11.1967''. [http://openlibrary.ge/bitstream/123456789/3003/1/Zaria-r-1967-2.pdf Бронза тбилисской чеканки]&lt;/ref&gt;

კარიერის განმავლობაში სამჯერ შევიდა სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელთა სიაში. იყო [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] [[1960-იანები|1960-იანი წლების]] პირველი ნახევრის შეუცვლელი მოთამაშე და საკვანძო ფიგურა. როგორც გუნდის კაპიტანმა, კლუბის ხელმძღვანელობასთან ერთად, უდიდესი წვლილი შეიტანა მესამე თაობის დინამოელთა „ოქროს გუნდის“ ფორმირებასა და მის ისტორიულ წარმატებაში. თანაგუნდელებს, გულშემატკივრებსა და ფეხბურთის მოყვარულებს თავი დაამახსოვრა, როგორც საუკეთესო პიროვნული თვისებების მქონე დიდმა სპორტსმენმა. დაიღუპა ავტოკატასტროფაში 34 წლის ასაკში, 1971 წლის 15 ოქტომბერს.&lt;ref&gt;[https://sportall.ge/fexburti/qarthuli-fekhburthi/skhvadaskhva/74254-qarthuli-sportis-liderebi-shotha-iamanidze-legendaruli-kapitani.html ქართული სპორტის ლიდერები: შოთა იამანიძე]&lt;/ref&gt;

==სანაკრებო კარიერა==
1959 წლის 13 სექტემბერს სსრ კავშირის ოლიმპიური ნაკრების შემადგენლობაში ჩაატარა ერთი მატჩი ბულგარელების წინააღმდეგ. შეხვედრა [[სოფია]]ში, „ვასილი ლევსკის“ სტადიონზე გაიმართა და მას 45 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. მატჩი მასპინძელთა გამარჯვებით 1–0 დასრულდა.&lt;ref&gt;Болгария	1–0 СССР / [https://russia-matches.ucoz.ru/publ/olimpijskaja_sbornaja/1959_ol/bolgarija_sssr_10/234-1-0-252 София, Стадион имени В. Левского]&lt;/ref&gt;

== მიღწევები ==
[[ფაილი:შოთა იამანიძე.jpg|მინი|მარჯვნივ|შოთა იამანიძე]]
=== საკლუბო ===
; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]]
; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი]] 
* {{Gold1}} ჩემპიონი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1964|1964]]
* {{Bronze3}} ბრინჯაოს პრიზიორი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1959|1959]], [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1962|1962]], [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1967|1967]]
[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1967|1967]]
; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასი]] 
* [[File:Cup Finalist.png]] ფინალისტი: 1960&lt;ref&gt;Torpedo Moskva 4–3 Dinamo Tbilisi / [http://www.rsssf.com/tabless/su60.html#60c Soviet Union Cup 1959/60].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Торпедо (Москва) 4–3 Динамо (Тб.) / [https://web.archive.org/web/20160304095706/http://fc-dynamo.ru/cup/prot.php?id=155100 Кубок СССР 1959–60]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Торпедо (Москва) 4–3 Динамо (Тб.) / [https://web.archive.org/web/20160304125926/http://zatorpedo.narod.ru/final60.html Финал Кубка СССР 1960]&lt;/ref&gt;

=== სანაკრებო ===
; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} საქართველოს სსრ ნაკრები
; {{Tooltip|სსრ კავშირის სპარტაკიადა|სსრ კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის საფეხბურთო ტურნირი}}
* {{Silver2}} ვიცე-ჩემპიონი: 1956
=== ინდივიდუალური ===
; {{Tooltip|33 საუკეთესო|საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში დასახელებულია შემდეგ ნომრად:}}
* №1: 1964 
* №3: 1961, 1962

==ფაქტები==
შოთა იამანიძე იყო პირველი კაპიტანი თბილისის „დინამოს“ ისტორიაში, რომელმაც ფეხბურთში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის თასი აღმართა.

[[1968]] წელს თბილისის „დინამოს“ სტადიონის რადიორედაქციამ გამოაცხადა კონკურსი-კითხვარი, რომელსაც უნდა გამოევლინა საქართველოს ფეხბურთელთა სიმბოლური ნაკრები 1921 წლიდან 1968 წლამდე. რადიორედაქციამ მიიღო 780 საკონსკურსო წერილი. მიღებული წერილების საფუძველზე შოთა იამანიძე 550 ხმით აღნიშნული სიმბოლური ნაკრების შემადგენლობაში მოხვდა. გამოკითხვის შედეგად, საქართველოს 1921–1968 წლების სიმბოლურ ნაკრებში შევიდნენ: მეკარე: [[ვლადიმერ მარღანია]]; მცველები: [[ვლადიმერ ელოშვილი]], [[ნიაზ ძიაპშიპა]], [[მურთაზ ხურცილავა]], [[გივი ჩოხელი]]; ნახევარმცველები: [[გიორგი სიჭინავა]], შოთა იამანიძე; თავდამსხმელები: [[სლავა მეტრეველი]], [[ბორის პაიჭაძე]], [[ავთანდილ ღოღობერიძე]], [[მიხეილ მესხი]].&lt;ref&gt;{{სტატია
 |ავტორი =  
 |სათაური = პაიჭაძე და ძმანი მისნი
 |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/182266/1/Lelo_1968_N95.pdf
 |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] 
 |წელი = 16.05.1968
 |ნომერი = 95
 |გვერდები = 2–3
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.today/20220301124537/https://mygoals.ge/1921-1968-saqartvelos-nakrebi/ 1921–1968: საქართველოს ნაკრები]. ''mygoals.ge''&lt;/ref&gt;

1976 წელს [[ქუთაისი|ქუთაისში]] ქართული ფილმების პირველი ფესტივალი გაიმართა, სადაც [[დოკუმენტური ფილმი]]სთვის განკუთვნილი მთავარი პრიზი, საქართველოს სპორტკომიტეტის სპეციალურ ჯილდოსთან ერთად, წილად ხვდა რეჟისორ [[ოთარ გურგენიძე|ოთარ გურგენიძის]] შოთა იამანიძისადმი მიძღვნილ ფილმს — „მშვიდობით, კაპიტანო“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lelo.ge/article/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%98-%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A1-1296 |title=შოთა იამანიძეზე გადაღებული ფილმი |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523142506/https://lelo.ge/article/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%98-%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A1-1296/ }}&lt;/ref&gt;

2001 წლის იანვარში ქართულმა „სახალხო გაზეთმა“ გამოაქვეყნა ქვეყნის [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] რჩეული ფეხბურთელებისა და მწვრთნელების საკუთარი ვერსია. საუკუნის გუნდი ასე გამოიყურება: [[სერგო კოტრიკაძე]], [[რევაზ ძოძუაშვილი]], [[მურთაზ ხურცილავა]], [[ალექსანდრე ჩივაძე]], [[გივი ჩოხელი]], შოთა იამანიძე, [[დავით ყიფიანი]], [[ვიტალი დარასელია]], [[ბორის პაიჭაძე]], [[სლავა მეტრეველი]], [[მიხეილ მესხი]].&lt;ref&gt;[https://www.nplg.gov.ge/opentext/index.php?y=2001&amp;art=4791 „სახალხო გაზეთის“ ვერსიით] // [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]], 09.01.2001.&lt;/ref&gt;

1986, 1997&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/137738/1/Saqartvelos%20_Respublika_1997_N62.pdf 18.03.1997] // [[საქართველოს რესპუბლიკა (გაზეთი)|„საქართველოს რესპუბლიკა“]], № 62 (2435), გვ. 5.&lt;/ref&gt; და 2008&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/23554/1/Sakartvelos_Respublika_2009-N10.pdf 21.01.2009] // [[საქართველოს რესპუბლიკა (გაზეთი)|„საქართველოს რესპუბლიკა“]], № 10 (6111), გვ. 12.&lt;/ref&gt; წლებში ჟურნალისტმა [[დემიკო ლოლაძე]]მ შოთა იამანიძისადმი მიძღვნილი წიგნები გამოსცა.&lt;ref&gt;[https://www.nplg.gov.ge/opentext/index.php?y=2009&amp;art=4205 21.01.2009] // [[საქართველოს რესპუბლიკა (გაზეთი)|„საქართველოს რესპუბლიკა“]], № 10 (6111), გვ. 12.&lt;/ref&gt;

თბილისში, [[დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონი|დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონში]] მდებარე ერთ-ერთი ქუჩა შოთა იამანიძის სახელობისაა. საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის პირველი ოფისი 1990–2000 წლებში ამ ქუჩაზე, № 5 შენობაში იყო განთავსებული.

==ლიტერატურა==
{{Refbegin}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = ლოლაძე, დემიკო
 |ნაწილი =  
 |სათაური = შოთა იამანიძე 
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&amp;sf=simple&amp;qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&amp;qs%5B0%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&amp;qs%5B1%5D%5Bq%5D=შოთა+იამანიძე
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი =  
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = საბჭ. საქართველო
 |წელი = 1986
 |ტომი =  
 |გვერდები = 
 |გვერდნი = 27
 |isbn =  
 |ref = ლოლაძე, დ.
}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = ლოლაძე, დემიკო
 |ნაწილი =  
 |სათაური = შოთა იამანიძე : ფოტოალბომი
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&amp;sf=simple&amp;qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&amp;qs%5B0%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&amp;qs%5B1%5D%5Bq%5D=შოთა+იამანიძე
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = მესხი, ლეილა. (რედ.)  
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა =  
 |წელი = 2008
 |ტომი =  
 |გვერდები = 
 |გვერდნი = 120
 |isbn =  
 |ref = ლოლაძე, დ.
}}
{{Refend}}

== ბიბლიოგრაფია ==
{{Refbegin}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = აკოფოვი, გარუნ
 |ნაწილი =  
 |სათაური = ფეხბურთი 1967 : ცნობარი-კალენდარი
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = https://archive.today/20190819195308/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&amp;sf=advanced&amp;qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&amp;qs%5B0%5D%5Bq%5D=&amp;qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&amp;qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&amp;qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98+:+1967+%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = საქ. ჟურნ. კავშ., სპორტ. ჟურნ. ფედერაცია
 |წელი = 1967
 |ტომი =  
 |გვერდები =  
 |გვერდნი = 79
 |isbn =  
 |ref = აკოფოვი, გ.
}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = ბერიშვილი, ელგუჯა
 |ნაწილი =  
 |სათაური = ქართული სპორტის ოქროს წიგნი
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/460359
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = პალიტრა L
 |წელი = 2013
 |ტომი =  
 |გვერდები = 
 |გვერდნი = 371
 |isbn =  
 |ref = ბერიშვილი, ე.
}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = თედორაძე, ზურაბ
 |ნაწილი =  
 |სათაური = თბილისის „დინამო“ ციფრებში, 1936–1989
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = http://opacqutaisi.gela.org.ge/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=11890
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = სტამბა–96
 |წელი = 1999
 |ტომი =  
 |გვერდები = 
 |გვერდნი = 33
 |isbn =  
 |ref = თედორაძე, ზ.
}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = თედორაძე, ზურაბ
 |ნაწილი =  
 |სათაური = თბილისის „დინამო“ : ციფრები, ფაქტები, კომენტარები, 1936–1989
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000001/
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = 
 |წელი = 2002
 |ტომი =  
 |გვერდები = 
 |გვერდნი = 41
 |isbn =  
 |ref = თედორაძე, ზ.
}}
* {{წიგნი
 |ავტორი = თედორაძე, ზურაბ
 |ნაწილი =  
 |სათაური = საკლუბო გუნდების შედეგები სსრ კავშირის ჩემპიონატებში : უმაღლესი ლიგა, 1936–1991
 |ორიგინალი =  
 |ბმული = http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000001/
 |გამოცემა =  
 |პასუხისმგებელი = 
 |ადგილი = თბ.
 |გამომცემლობა = 
 |წელი = 2001
 |ტომი =  
 |გვერდები = 
 |გვერდნი = 52
 |isbn =  
 |ref = თედორაძე, ზ.
}}
* {{რუსული წიგნი
 |სათაური = Мастера советского футбола. Шота Яманидзе
 |ბმული = https://footballfacts.ru/issue/180-masterasovetskogofutbolashotayamanidze
 |ადგილი = М.
 |გამომცემლობა = ЦС им. В. И. Ленина
 |წელი = 1965
 |გვერდები =  
 |გვერდნი =  
 |ref =  
}}
{{Refend}}

== პერიოდიკა ==  
{{Refbegin}}
* {{სტატია
 |ავტორი = ცომაია, დ.
 |სათაური = ჩვენი ძირითადი, გადაუდებელი საკითხი
 |ბმული = http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/195664/1/Lelo_1962_N33.pdf
 |ენა = 
 |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] 
 |სახეობა = 
 |წელი = 11 თებერვალი, 1962
 |ტომი = 
 |ნომერი = 33 (1884)
 |გვერდები = 3
 |doi = 
 |issn =  
}}
*{{სტატია
 |ავტორი =  
 |სათაური = პაიჭაძე და ძმანი მისნი... რადიორედაქციის კონკურსის შედეგად
 |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/182266/1/Lelo_1968_N95.pdf
 |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] 
 |წელი = 16 მაისი, 1968
 |ნომერი = 95 (3579)
 |გვერდები = 2–3
}}
* {{სტატია
 |ავტორი =  
 |სათაური = გვახსოვხარ, კაპიტანო!
 |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/26807/1/Sakartvelos_Respublika_2010-N197.pdf
 |ენა = 
 |გამოცემა = [[საქართველოს რესპუბლიკა (გაზეთი)|„საქართველოს რესპუბლიკა“]] 
 |სახეობა = 
 |წელი = 22 ოქტრომბერი, 2010
 |ტომი = 
 |ნომერი = 197 (6563)
 |გვერდები = 10
}}
* {{სტატია
 |ავტორი = კალანდაძე, მერაბ.
 |სათაური = დაუვიწყარი კაპიტანი
 |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/28750/1/Sakartvelos_Respublika_2012-N50.pdf
 |ენა = 
 |გამოცემა = [[საქართველოს რესპუბლიკა (გაზეთი)|„საქართველოს რესპუბლიკა“]] 
 |სახეობა = 
 |წელი = 15 მარტი, 2012
 |ტომი = 
 |ნომერი = 50 (6927)
 |გვერდები = 10
}}
{{Refend}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Refbegin}}
* [http://sport.gov.ge/index.php?pg=sportsman&amp;sid=180# ქართული სპორტი]
* [https://web.archive.org/web/20140715004109/http://www.sok.ge/ge/%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94-%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90/ საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი]
{{refend}}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | თემატური საიტები
 |-
 ! scope=row |[https://archive.today/20161112231729/http://allfutbolist.ru/players/162 allfutbolist.ru] · [http://www.dinamo-tbilisi.ru/personalii/igroki/yamanidze-shota-davidovich/ dinamo-tbilisi.ru] · [https://footballfacts.ru/person/48106-yamanidzeshotadavidovich FootballFacts.ru] · [https://web.archive.org/web/20170531030641/http://www.rusteam.permian.ru/players/yamanidze.html Rusteam.Permian.ru]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | ლექსიკონები და ენციკლოპედიები
 |-
 ! scope=row |[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00007216 საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი] · [http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&amp;d=14&amp;t=95453 უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი] · [http://www.nplg.gov.ge/athletes/ka/00000816/ ქართველი სპორტსმენები]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | გენეალოგია და ნეკროპოლისტიკა
 |-
 ! scope=row |[https://web.archive.org/web/20140714214115/http://sport-necropol.narod.ru/tbilisi.html Спортивный некрополь]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | მედია
 |-
 ! scope=row |[https://1tv.ge/news_tag/shota-iamanidze/ 1tv.ge] · [https://lelo.ge/tags/შოთა%20იამანიძე/ Lelo.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523144203/https://lelo.ge/tags/%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90%20%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94/ |date=2024-05-23 }} · [http://old.tbiliselebi.ge/index.php?newsid=268437618 old.tbiliselebi.ge]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | ფოტო
 |-
 ! scope=row |[http://dspace.nplg.gov.ge/simple-search?location=%2F&amp;query=შოთა+იამანიძე ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“]
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | ვიდეო
 |-
 ! scope=row |[https://1tv.ge/video/oqros-bichebi/ „ოქროს ბიჭები“] · [https://www.youtube.com/watch?v=ti1RUbbPHOg ქართული ფეხბურთის ლეგენდა შოთა იამანიძე — 80]
|}

==კომენტარები==
{{Reflist|group=კომ.}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:იამანიძე, შოთა}}
[[კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1937]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ოქტომბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1971]]
[[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები]]
[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:ერთი კლუბის ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები]]
[[კატეგორია:შრომითი მამაცობისათვის მედლით დაჯილდოებულები]]</text>
      <sha1>ggc4g41lrccqo6q8pq54wvxw18z77q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩაშკის თემი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259231</id>
    <revision>
      <id>5392047</id>
      <parentid>4157273</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="19vqc1zkwpx879cn6xtfcer5lnkkl36" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|მშობლიური სახელი = {{lang-mk|Општина Чашка}}
|ქართული სახელი = ჩაშკის თემი
|პანორამა =
|დროშა =Flag_of_Čaška_Municipality.svg
|გერბი =
|ქვეყანა =  ჩრდილოეთი მაკედონია
|ჰიმნი =  
|სტატუსი = თემი
|შედის = [[ვარდარის რეგიონი|ვარდარის რეგიონში]]
|მოიცავს = 44 დასახლებულ პუნქტს
|დედაქალაქი= ჩაშკა
|მსხვილი ქალაქი = 
|მსხვილი ქალაქები= 
|თარიღი = 
|მეთაური =ბოშკო დიმოვსკი
|მეთაური 2 = 
|მშპ =
|მშპ წელი= 
|მშპ ადგილი =
|მშპ ესმ = 
|ენა =
|ენები =
|მოსახლეობა =7 673
|აღწერის წელი =2002
|ადგილი მოსახლეობით =
|ეროვნული შემადგენლობა =
|სიმჭიდროვე =9.4
|აღმსარებლობა =
|ფართობი =819.45
|ადგილი ფართობით =
|ფართობის პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღლე =
|საშუალო სიმაღლე =
|მინიმალური სიმაღლე =
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა= Map_of_Čaška_Municipality.svg
|დროის სარტყელი = +1
|DST = +2
|აბრევიატურა = 
|ISO = 
|FIPS= 
|სატელეფონო კოდი = 
|საფოსტო ინდექსები = 
|ინტერნეტ-დომენი =
|საავტომობილო სანომრე ნიშნები = 
|საიტი =http://www.caska.gov.mk/
|კატეგორია ვიკისაწყობში =
|პარამეტრი1 = 
|შენიშვნა =
}}
'''ჩაშკის თემი''' ({{lang-mk|Општина Чашка}}) — თემი [[ჩრდილოეთი მაკედონია|ჩრდილოეთ მაკედონია]]ში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 7 673 ადამიანს ([[2002]] წლის აღწერის მონაცემები). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 9.4 კაცი/[[კვადრატული კილომეტრი|კმ²-ზე]].

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი [[ჩაშკა]].

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 819.45 [[კვადრატული კილომეტრი|კმ²-ს]].

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა&lt;ref&gt;[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 წლის აღწერის მონაცემები] {{ref-mk}}&lt;/ref&gt;:
* [[მაკედონელები]] — 4,395 (57.3%)
* [[ალბანელები (ალბანეთი)|ალბანელები]] — 2,703 (35.2%)
* [[თურქები]] — 391 (5.1%)
* სხვა — 1.8%

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.caska.gov.mk/ ჩაშკის თემის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }} {{ref-mk}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა}}

[[კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები]]</text>
      <sha1>19vqc1zkwpx879cn6xtfcer5lnkkl36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩუჩერ-სანდევოს თემი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259468</id>
    <revision>
      <id>5392144</id>
      <parentid>4602080</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="ijfm6lxez9iwwnx1a7zd25t5s0lnvt1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|მშობლიური სახელი = {{lang-mk|Општина Чучер-Сандево}}
|ქართული სახელი = ჩუჩერ-სანდევოს თემი
|პანორამა =
|დროშა =Flag of Čučer Sandevo Municipality, North Macedonia.svg
|გერბი =Coat of arms of Čučer Sandevo Municipality.svg
|ქვეყანა = ჩრდილოეთი მაკედონია
|ჰიმნი =  
|სტატუსი = თემი
|შედის = [[სკოპიეს რეგიონი|სკოპიეს რეგიონში]]
|მოიცავს = 12 დასახლებულ პუნქტს
|დედაქალაქი= [[ჩუჩერ-სანდევო]]
|მსხვილი ქალაქი = 
|მსხვილი ქალაქები= 
|თარიღი = 
|მეთაური =იოვან პეიკოვსკი
|მეთაურის სახელი =მერი
|მეთაური2 = 
|მეთაური2ის სახელი =
|მშპ =
|მშპ წელი= 
|მშპ ადგილი =
|მშპ ესმ = 
|ენა =
|ენები =
|მოსახლეობა =8 493
|აღწერის წელი =2002
|ადგილი მოსახლეობით =
|ეროვნული შემადგენლობა =
|სიმჭიდროვე =35
|აღმსარებლობა =
|ფართობი =240.78
|ადგილი ფართობით =
|ფართობის პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღლე =
|საშუალო სიმაღლე =
|მინიმალური სიმაღლე =
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა= Map of Čučer Sandevo Municipality.svg
|დროის სარტყელი = +1
|DST = +2
|აბრევიატურა = 
|ISO = 
|FIPS= 
|სატელეფონო კოდი = 
|საფოსტო ინდექსები = 
|ინტერნეტ-დომენი =
|საავტომობილო სანომრე ნიშნები = 
|საიტი =http://www.cucersandevo.gov.mk/
|კატეგორია ვიკისაწყობში =
|პარამეტრი1 = 
|შენიშვნა =
}}
'''ჩუჩერ-სანდევოს თემი''' ({{lang-mk|Општина Чучер-Сандево}}) — თემი [[ჩრდილოეთი მაკედონია|ჩრდილოეთ მაკედონიაში]]. მდებარეობს [[სკოპიეს რეგიონი|სკოპიეს რეგიონში]]. მოსახლეობა შეადგენს 8 493 ადამიანს ([[2002]] წლის აღწერის მონაცემები&lt;ref name=&quot;აღწერა&quot;&gt;[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები] {{ref-mk}}&lt;/ref&gt;). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 35 კაცი/[[კვადრატული კილომეტრი|კმ²-ზე]].

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — [[ჩუჩერ-სანდევო]]. ადმინისტრაციული ცენტრის ჩათვლით თემის შემადგენლობაში შედის 12 დასახლება.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 240.78 [[კვადრატული კილომეტრი|კმ²-ს]].

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[ ჩრდილოეთ  მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.cucersandevo.gov.mk/ ჩუჩერ-სანდევოს თემის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925211338/https://cucersandevo.gov.mk/ |date=2021-09-25 }} {{ref-mk}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა}}

[[კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები]]</text>
      <sha1>ijfm6lxez9iwwnx1a7zd25t5s0lnvt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩაშკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259604</id>
    <revision>
      <id>5392046</id>
      <parentid>4463572</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4455" sha1="7q6rjxtnybhw0xjyxyddkhi6f6zbu63" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი                  = სოფელი
|ქართული სახელი        = ჩაშკა
|მშობლიური სახელი   = {{lang-mk|Чашка}}
|ქვეყანა                  = ჩრდილოეთი მაკედონია
|დაქვემდებარება = ადმინისტრაციული ცენტრი
|პანორამა =
|პანორამის სიგანე =
|წარწერა =
|დროშა                    = 
|დროშწარწ               = 
|გერბი                  =
|გერბწარწ                =
|გერბის სიგანე            = 
|დროშის სიგანე            = 
|ჩარჩო                   = 
|ქვეყნის რუკა2 =
|ქვეყნის რუკის ზომა2 = 
|წარწერა2=
|lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 39|lat_sec = 2
|lon_dir = E|lon_deg = 21|lon_min = 39|lon_sec = 43
|CoordAddon              = type:city
|CoordScale             = 
|ქვეყნის რუკის ზომა     =
|ქვეყნის რუკა=
|რეგიონის რუკის ზომა    = 
|რეგიონის რუკა=
|რაიონის რუკის ზომა     = 
|რეგიონის ტიპი             = სტატისტიკური რეგიონი
|რეგიონი                  = ვარდარის რეგიონი
|რეგიონი ცხრილში        = 
|შიდა დაყოფა =
|რაიონის ტიპი             = თემი
|რაიონი                   = ჩაშკის თემი
|მმართველის ტიპი        = მერი
|მმართველი                   = გორანჩო პანოვსკი
|დაარსების თარიღი      = 
|პირველი ხსენება       = 
|წინა სახელები           = 
|სტატუსი-დან                = 
|ფართობი                 = 
|სიმაღლის ტიპი=
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე=275
|კლიმატი=
|ოფიციალური ენა=
|მოსახლეობა              = 1471&lt;ref name=&quot;აღწერა&quot;&gt;[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები]&lt;/ref&gt;
|აღწერის წელი           = 2002
|სიმჭიდროვე              = 
|აგლომერაცია            = 
|ეროვნული შემადგენლობა    = 
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა =
|ეთნოქორონიმი =
|დროის სარტყელი            = +1
|DST                     = არის
|სატელეფონო კოდი          = &lt;small&gt;(+389)&lt;/small&gt; 043
|საფოსტო ინდექსი         = 1413
|საავტომობილო კოდი=VE
|საიტი                    = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში =
|add1n= 
|add1=
}}
'''ჩაშკა''' ({{lang-mk|Чашка}}) — სოფელი [[ჩრდილოეთ მაკედონია]]ში, [[ჩაშკის თემი]]ს ადმინისტრაციული ცენტრი ([[ვარდარის რეგიონი]]). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 1471 ადამიანს ([[2002]] წლის აღწერის მონაცემები&lt;ref name=&quot;აღწერა&quot; /&gt;).

== რესურსები ინტერნეტში ==
*[http://www.caska.gov.mk/ ჩაშკის თემის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ |date=2021-02-27 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ჩაშკის თემი}}
{{ესკიზი-მაკედონია}}

[[კატეგორია:ჩაშკის თემის სოფლები]]</text>
      <sha1>7q6rjxtnybhw0xjyxyddkhi6f6zbu63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩრდილოეთ მაკედონიის პოლიტიკური პარტიების სია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260027</id>
    <revision>
      <id>5392127</id>
      <parentid>4075670</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8323" sha1="kbx134ootvlxurpb783ugtwjrbnbglj" xml:space="preserve">ქვემოთ მოცემულია [[ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკა|ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკის]] პოლიტიკური პარტიების სია

== ძირითადი პარტიები ==
* [[მშრო — დპმეე|მაკედონიის შიდა რევოლუციური ორგანიზაცია — დემოკრატიული პარტია მაკედონიის ეროვნული ერთიანობისათვის]] (''Внатрешна Македонска Револуционерна Организација-Партија за Македонско Национално Единство'', ВМРО-ДПМНЕ) — ლიდერი [[ნიკოლა გრუევსკი]].
* [[მაკედონის სოციალ-დემოკრატიული კავშირი]] (''Социјалдемократски Сојуз на Македонија'', СДСМ) — ლიდერი [[ბრანკო ცრვენკოვსკი]].
* [[დემოკრატიული კავშირი ინტეგრაციისთვის]] (''Демократска Унија за Интеграција'', ДСИ) — ლიდერი [[ალი ახმეტი]].
* [[ალბანელების დემოკრატიული პარტია]] (''Демократска Партија на Албанците'', ДПА) — ლიდერი [[მენდუჰ ტაჩი]].
* [[მაკედონიის სოციალისტური პარტია]] (''Социјалистичка Партија на Македонија'', СПМ) — ლიდერი [[ლიუბისავ ივანოვ-ძინგო]].
* [[მაკედონიის შიდა რევოლუციური ორგანიზაცია — ეროვნული პარტია]] (''Внатрешна Македонска Револуционерна Организација — Народна Партија'', ВМРО-НП) — ლიდერი [[ლიუბჩო გეორგიევსკი]].
* [[ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია (მაკედონია)|ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია]] (''Либерално-Демократска Партија'', ЛДП) — ლიდერი [[იოვან მანასიევსკი]].
* [[მაკედონიის ლიბერალური პარტია]] (''Либерална Партија на Македонија'', ЛПМ) — ლიდერი [[სტოიან ანდოვი]].
* [[ახალი სოციალ-დემოკრატიული პარტია]] (''Нова Социјалдемократска Партија'', НСДП) — ლიდერი [[ტიტო პეტკოვსკი]].
* [[ახალი დემოკრატია (მაკედონია)|ახალი დემოკრატია]] (''Nova Demokratija'', НД) — ლიდერი [[იმერ სელმანი]].

== პატარა პარტიები ==
* [[დემოკრატიული ალტერნატივა (მაკედონია)|დემოკრატიული ალტერნატივა]] (''Демократска Алтернатива'', ДА) — ლიდერი [[ვასილ ტუპურკოვსკი]].
* [[კონსერვატიული პარტია (მააკ)|კონსერვატიული პარტია]] (''Македонска Акција — Конзервативна Партија'', МААК-КП).
* [[ბოსნიელების დემოკრატიული ლიგა]] (''Демократска Лига на Бошњаците'', ДЛБ) — ლიდერი [[Рафет Муминович]].
* [[სერბების დემოკრატიული პარტია მაკედონიაში]] (''Демократска партија на Србите во Македонија'', ДПСМ) — ლიდერი [[ივან სტოიკოვიჩი]].
* [[მაკედონიის თურქების დემოკრატიული პარტია]] (''Демократска Партија на Турците на Македонија'', ДПТМ) — ლიდერი [[კენან ხასიპი]].
* [[დემოკრატიული კავშირი (მაკედონია)|დემოკრატიული კავშირი]] (''Демократски Сојуз'', ДС).
* [[ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია (მაკედონია)|ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია]] (''Национална Демократска Партија'', НДП).
* [[ტიტოს მემარცხენე ძალთა კავშირი]] (''Сојуз на Титови Леви Сили'', СТЛС) — ლიდერი [[სლობოდან უგრინოვსკი]].
* [[ბოშების გაერთიანებული პარტია მაკედონიაში]] (''Обединета Партија на Ромите во Македонија'', ОПРМ).
* [[მუშა პარტია (მაკედონია)|მუშა პარტია]] (''Работничка Партија'', РП) — ლიდერი [[ჯურო კეშკეცი]].
* [[ალბანელების დემოკრატიული კავშირი]] (''Демократска унија на Албанците'', ДСА) — ლიდერი [[ბარდილ მაჰმუტი]].
* [[მაკედონიის დემოკრატიული განახლება]] (''Демократска обнова на Македонија'') — ლიდერი [[ფიატ ცანოვსკი]].
* [[ევროპული მომავლის პარტია]] (''Партија за Европска Иднина'').
* [[მაკედონიის გაერთიანებული დემოკრატიის პარტია]] (''Партија на обединети демократи на Македонија'', ПОДЕМ) — ლიდერი [[ჟივკო იანკულოვსკი]].
* [[მოძროაბა თურქების ეროვნული ერთიანობისთვის]] (''Движенње за Турско Национално Единство'', ДТНЕ).
* [[გაერთიანება მაკედონიისთვის]] (''Обединети за Македонија'') — ლიდერი  [[ლიუბე ბოშკოვსკი]].
* [[დემოკრატიული აყვავების პარტია]] (''Партија за демократски просперитет'', ПДП) — ლიდერი [[აბდულადი ვეისელი]].

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.politicalresources.net/mk.htm მაკედონიის პარტიების საიტების სია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515113306/http://www.politicalresources.net/mk.htm |date=2009-05-15 }} {{ref-en}}
* [http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=8&amp;lId=1 МАКЕДОНИЈА — ПОЛИТИЧКИ ПАРТИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321033829/http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=8&amp;lId=1 |date=2009-03-21 }} {{ref-mk}}

{{ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები}}
[[კატეგორია:მაკედონიის პოლიტიკური პარტიები| ]]</text>
      <sha1>kbx134ootvlxurpb783ugtwjrbnbglj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოთა კაშია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263424</id>
    <revision>
      <id>5392022</id>
      <parentid>4701812</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7379" sha1="fd6tysmsia9kj6dx34xmgberd02365a" xml:space="preserve">{{მმ*|კაშია}}
{{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია
|სახელი = შოთა კაშია
|სურათი =შოთა კაშია.jpg
|სურათის ზომა = 
|წარწერა = გორის „დილაში“
|სრული სახელი = შოთა კაშია
|დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|df=yes|1985|02|09}}
|დაბადების ადგილი = [[თბილისი]], {{დროშა|საქართველო}}
|სიმაღლე = 178 [[სანტიმეტრი|სმ]]
|პოზიცია = [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]]
|მიმდინარე კლუბი = 
|ნომერი = 
|ახალგაზრდული წელი1 = 
|ახალგაზრდული კლუბი1 = 
|წელი1 = 2008–2010
|წელი2 = 2010–2011
|წელი3 = 2011–2012
|წელი4 = 2012–2013
|წელი5 = 2013–2020
|კლუბი1 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]]
|კლუბი2 = [[სპარტაკი ცხინვალი (საფეხბურთო კლუბი)|სპარტაკი ცხინვალი]]
|კლუბი3 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]]
|კლუბი4 = [[დილა გორი (საფეხბურთო კლუბი)|დილა გორი]]
|კლუბი5 = [[ჩიხურა საჩხერე (საფეხბურთო კლუბი)|ჩიხურა საჩხერე]]
|მატჩი1 = 47
|მატჩი2 = 21
|მატჩი3 = 23
|მატჩი4 = 32
|მატჩი5 =232
|გოლი1 = 3
|გოლი2 = 1
|გოლი3 = 0
|გოლი4 = 0
|გოლი5 = 1
|ეროვნული წელი1 =
|ეროვნული ნაკრები1 = 
|ეროვნული მატჩი1 = 
|ეროვნული გოლი1 = 
|მედლის თარგები = 
|კლუბი-განახლება = 
|ეროვნული ნაკრები-განახლება = 
}}
'''შოთა კაშია''' (დ. [[22 ოქტომბერი]], [[1984]]) — [[ქართველები|ქართველი]] [[ფეხბურთელი]]. თამაშობდა [[მცველი (ფეხბურთი)|მცველის]] პოზიციაზე. [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრების]] კაპიტნის [[გურამ კაშია]]ს უფროსი ძმა.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lelo.ge/article/%E1%83%AB%E1%83%9B%E1%83%90-%E1%83%AB%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9D-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B-%E1%83%A9%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%97%E1%83%AE%E1%83%90-%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9B-%E1%83%AB%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A1-%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%A8%E1%83%A2%E1%83%A8%E1%83%98-38419/ |title=ძმა ძმისთვისაო!.. რატომ ჩააკითხა გურამ კაშიამ ძმას ბუდაპეშტში?.. |access-date=2024-09-13 |archive-date=2025-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124015247/https://lelo.ge/article/%E1%83%AB%E1%83%9B%E1%83%90-%E1%83%AB%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9D-%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9B-%E1%83%A9%E1%83%90%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%97%E1%83%AE%E1%83%90-%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9B-%E1%83%AB%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A1-%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%A8%E1%83%A2%E1%83%A8%E1%83%98-38419/ }}&lt;/ref&gt;

==კარიერა==
იცავდა [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]], [[სპარტაკი ცხინვალი (საფეხბურთო კლუბი)|ცხინვალის „სპარტაკის“]], [[დილა გორი (საფეხბურთო კლუბი)|გორის „დილას“]] და [[ჩიხურა საჩხერე (საფეხბურთო კლუბი)|საჩხერის „ჩიხურას“]] ღირსებას. 

== მიღწევები ==
* [[უმაღლესი ლიგა]] მეორე ადგილი (3): [[უმაღლესი ლიგა 2008-2009|2008/2009]], [[უმაღლესი ლიგა 2009-10| 2009/2010]], [[უმაღლესი ლიგა 2010-2011|2010/2011]]
* [[საქართველოს თასი]] გამარჯვებული (2):  [[საქართველოს თასი 2008-09|2008/2009]], [[საქართველოს თასი 2011-2012|2011/2012]]
* [[საქართველოს თასი]] ფინალისტი (3): [[საქართველოს თასი 2009-10|2009/2010]], [[საქართველოს თასი 2012-13|2012/2013]], [[საქართველოს თასი 2013-2014|2013/2014]]
* [[საქართველოს სუპერთასი]] გამარჯვებული (2): 2008/2009, 2013/2014.
* [[საქართველოს სუპერთასი]] ფინალისტი (1): 2009/2010

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.transfermarkt.co.uk/en/shota-kashia/profil/spieler_24779.html პროფილი Transfermarkt-ზე] {{en icon}}
* [http://int.soccerway.com/players/shota-kashia/40195/ პროფილი Soccerway-ზე] {{en icon}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:კაშია, შოთა}}
[[კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1984]]
[[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:ცხინვალის ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები]]</text>
      <sha1>fd6tysmsia9kj6dx34xmgberd02365a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კალა (ციხე)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273605</id>
    <redirect title="თბილისის ციხე" />
    <revision>
      <id>5392008</id>
      <parentid>2691149</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>გადამისამართების სამიზნის შეცვლა „[[ნარიყალა]]“-დან „[[თბილისის ციხე]]“-ზე</comment>
      <origin>5392008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="fcqw51somz1pv6ye30ccryp4ctxrgie" xml:space="preserve">#გადამისამართება [[თბილისის ციხე]]</text>
      <sha1>fcqw51somz1pv6ye30ccryp4ctxrgie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცეტინიე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276027</id>
    <revision>
      <id>5392207</id>
      <parentid>4708821</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8715" sha1="149y5pwo6p2rdy4a3dfa8e9eyiop1ok" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  =ქალაქი
 |ქართული სახელი        = ცეტინიე
 |მშობლიური სახელი   ={{lang-cnr|Цетиње, Cetinje}}
 |ქვეყანა                  = მონტენეგრო
|პანორამა = AX Cetinje President Palace Entrance 20060818a.jpg
|წარწერა = კულტურის სამინისტრო
 |დროშა  = Flag of Cetinje.svg
 |გერბი = Cetinje Coat-of-Arms.svg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
 |lat_deg= 42|lat_min=23|lat_sec=36
 |lon_deg= 18|lon_min=55|lon_sec=19
 |CoordAddon              = type:city
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = 
 |რეგიონი                  = 
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა =
|რაიონის ტიპი=
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =ქალაქის მერი
 |მმართველი                   = ალექსანდრ ბოგდანოვიჩი
 |დაარსების თარიღი          = 
|დაქვემდებარება = ქალაქი
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 = 910  
|სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე=703
 |მოსახლეობა              = 15,137
  |აღწერის წელი           = 2003
  |სიმჭიდროვე              =
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = +1
 |DST                     = 3
 |სატელეფონო კოდი          =+382 41
 |საფოსტო ინდექსი         =81250
 |საავტომობილო კოდი = CT
 |საიტი                    = www.cetinje.me
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Cetinje
|add1n=
|add1=
}}
'''ცეტინიე''' ({{lang-cnr|Цетиње, Cetinje}}) — [[მონტენეგრო]]ს ისტორიული და კულტურული ცენტრი. [[მონტენეგროს კონსტიტუცია|მონტენეგროს კონსტიტუციის]] თანახმად ცეტინიე ქვეყნის დედაქალაქია [[პოდგორიცა]]სთან ერთად. მასში განთავსებულია [[მონტენეგროს პრეზიდენტი|რესპუბლიკის პრეზიდენტის]] და მონტენეგროს კულტურის სამინისტროს ოფიციალური რეზიდენცია. 

ქალაქში განთავსებულია [[მონტენეგროს ეროვნული მუზეუმი]], თეატრი და [[მონტენეგროს უნივერსიტეტი]]ს სამი ფაკულტეტი. XVIII-XX საუკუნეების დასაწყისის თეთრი ქვის ნაგებობები, სამთავრო და სამეფო სასახლეები.

როგორც დასახლება ცნობილია 1440-იანი წლებიდან. [[ცეტინიეს მონასტერი]], რომელიც დააარსა [[ივან I ჩერნოევიჩი|ივან ჩერნოევიჩმა]] 1484 წელს, გახდა მონტენეგროს მიტროპოლიტის მმართველების რეზიდენცია და შემდეგ მონტენეგრო-ლიტოვიის მიტროპოლიის საყდარი, თურქი დამპყრობლების წინააღმდეგ მონტენეგროს წინააღმდეგობის ერთ-ერთი ცენტრი. [[1878]]-[[1918]] წლებში დამოუკიდებელი მონტენეგროს დედაქალაქია. [[1929]] წლიდან [[1941]] წლამდე  [[იუგოსლავიის სამეფო]]ს [[ზეტა-ბანოვინა]]ს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი.

== მოსახლეობა==

2003 წლის აღწერის მონაცემებით, ცეტინიეს მუნიციპალიტეტში ცხოვრობდა 18 482 ადამიანი, აქედან ქალაქ ცეტინიეში — 15 137.

მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის რაოდენობა:

''1981 წლის მარტი — 14 088''

''1991 წლის მარტი — 15 946''

''2003 წლის ნოემბერი — 18 482''

ბოლო აღწერით, მოსახლეობის 90%–ზე მეტი [[მონტენეგროელები|მონტენეგროელია]], ხოლო დაახლოებით 5 % — [[სერბი]].

==რელიგია==
ცეტინიეში არის მონტენეგრო–ზღვისპირეთის მიტროპოლიტის რეზიდენზია. ასევე აქ ფუნქციონირებს სასულიერო აკადემია.

არაერთ მართლმადიდებლურ ტაძარს შორის ცეტინიეში მდებარეობს [[ანტონ პადუელი|წმ. ანტონ პადუელის]] კათოლიკური ეკლესია.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{commons category|Cetinje}}
* [http://www.cetinje.me/index.php/en Official site] (მონტენეგრული) (ინგლისური)
* [http://cetinje.travel/en Official tourism site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519011556/http://cetinje.travel/en/ |date=2014-05-19 }} (მონტენეგრული) (ინგლისური)
* [http://www.cetinje-mojgrad.org Cetinje - Moj grad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822133331/http://www.cetinje-mojgrad.org/ |date=2020-08-22 }} (მონტენეგრული)
* [http://www.visit-montenegro.com/cities-cetinje.htm Visit-Montenegro.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418225119/http://visit-montenegro.com/cities-cetinje.htm |date=2015-04-18 }}
* [http://www.photo-montenegro.com/home.php?fKategorija=Cetinje&amp;akcija=rezpret Photo-Montenegro.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908063622/http://www.photo-montenegro.com/home.php?akcija=rezpret&amp;fKategorija=Cetinje |date=2006-09-08 }}
* [http://montenegro-travel-guide.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=29&amp;Itemid=42 Cetinje Attractions]
* [http://www.fklovcen.me FK Lovćen Cetinje - The oldest Football Club in Montenegro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804002832/http://www.fklovcen.me/ |date=2020-08-04 }} 
* http://www.gomontenegro.co.uk/#/cetinje/4570284095 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004234530/http://gomontenegro.co.uk/#/cetinje/4570284095 |date=2012-10-04 }}
* [http://en.funiq.eu/cetinje Cetinje at funiq.eu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515152154/http://en.funiq.eu/cetinje |date=2014-05-15 }}

{{მონტენეგროს ქალაქები}}
{{მონტენეგროს თემები}}

[[კატეგორია:მონტენეგროს ქალაქები]]</text>
      <sha1>149y5pwo6p2rdy4a3dfa8e9eyiop1ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შელფური მყინვარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292083</id>
    <revision>
      <id>5391899</id>
      <parentid>4488564</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11755" sha1="fdlbyr6n0jri3yszmex7a9q6uwjvu64" xml:space="preserve">[[ფაილი:Antarctica ice shelves.svg|მინი|250პქ|ანტარქტიკის უდიდესი შელფური მყინვარები (2007)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200605232734/https://nsidc.org/sites/nsidc.org/files/images/iceshelf_locations.png Antarctica's major ice shelves | National Snow and Ice Data Center]&lt;/ref&gt;
{{ლეგენდა|#cc0000|[[როსის შელფური მყინვარი|როსი]] ({{formatnum:472960}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#ef2929}}
{{ლეგენდა|#215eba|[[ფილხნერ-რონეს შელფური მყინვარი|ფილხნერ-რონე]] ({{formatnum:422420}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#4383d7}}
{{ლეგენდა|#73d216|[[ეიმერის შელფური მყინვარი|ეიმერი]] ({{formatnum:62620}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#8ae234}}
{{ლეგენდა|#edd400|[[ლარსენის შელფური მყინვარი|ლარსენი]] ({{formatnum:48600}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#fce94f}}
{{ლეგენდა|#f57900|[[რისერ-ლარსენის შელფური მყინვარი|რისერ-ლარსენი]] ({{formatnum:48 180}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#ce5c00}}
{{ლეგენდა|#75507b|[[ფიმბულის შელფური მყინვარი|ფიმბული]] ({{formatnum:41060}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#ad7fa8}}
{{ლეგენდა|#c17d11|[[შეკლტონის შელფური მყინვარი|შეკლტონი]]  ({{formatnum:33820}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#e9b96e}}
{{ლეგენდა|#7377c5|[[ჯორჯ VI-ის შელფური მყინვარი|ჯორჯ VI]] ({{formatnum:23880}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#bec1fc}}
{{ლეგენდა|#1a3c6e|[[დასავლეთი შელფური მყინვარი|დასავლეთი]] ({{formatnum:16370}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#29508a}}
{{ლეგენდა|#2b5d0a|[[უილკინზის შელფური მყინვარი|უილკინზი]] ({{formatnum:13680}}&amp;nbsp;კმ²)|border=#8aa678}}
]]
[[ფაილი:Corp2400 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|მინი|250პქ|როსის შელფური მყინვარი]] 
'''შელფური მყინვარი''' — მოტივტივე ან ფსკერთან ნაწილობრივ მიყრდნობილი [[მყინვარი]], რომელიც მოემართება კიდისკენ შესქელებული ფილაქნის სახით ნაპირიდან [[ზღვა]]ში. ჩვეულებრივ, წარმოადგენს მიწისზედა [[მყინვარული საფარი|მყინვარული საფრის]] გაგრძელებას, იშვიათად წარმოიქმნება [[ზღვის ყინული|ზღვის ყინულზე]] თოვლის დაგროვებითა და სხვა. შელფური მყინვარების სისქე უკანა მხარეს, იქ, სადაც დაყრდნობის ხაზი გადის, 200–1300 მ-ია, ხოლო ზღვის კიდესთან, რომელსაც [[მყინვარული ბარიერი]] ეწოდება 50–400 მ. 

კვების არე მოიცავს თითქმის მთელ ზედა ზედაპირსა და ქვედა ზედაპირის ზღვისპირა ნაწილს, სადაც მიმდინარეობს [[ყინული]]ს გათოშვა. ხარჯი ძირითადად ხორციელდება მყინვარული ბარიერებისგან მოწყვეტილი [[აისბერგი|მაგიდა აისბერგებით]], აგრეთვე კიდურ ზონაში ყინულის ლღობით 1 მ-მდე წელიწადში. მოძრაობის სიჩქარე იზრდება კიდურ ნაწილში 300–800 მ-დან გარე მხარეში 1800 მ-მდე. შელფური მყინვარების მასა გაწონასწორებულია წყლის [[ჰიდროსტატიკური წნევა|ჰიდროსტატიკური წნევით]]; [[ხახუნის ძალა]] ფსკერულ ზედაპირზე ძალიან მცირეა. ზოგიერთ შედარებით უფრო პატარა ადგილში შელფური მყინვარი ზღვის ფსკერს ეხება, რასაც ხშირად თან სდევს [[მყინვარული გუმბათი]]ს წარმოქმნა. 

შელფური მყინვარები დამახასიათებელია კვების საზღვრის დაბალი მდებარეობის მქონე ადგილებისთვის. ამჟამად შელფური მყინვარები უმთავრესად მხოლოდ [[ანტარქტიდა]]შია თავმოყრილი, სადაც მათი საერთო ფართობია 1541 ათ. კმ².&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://vedas.sac.gov.in/vcms/static/pdf/Exploring_the_Antarctic.pdf |title=Exploring the Antarctic, February, 2020 |access-date=2023-03-09 |archive-date=2022-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221119154953/https://vedas.sac.gov.in/vcms/static/pdf/Exploring_the_Antarctic.pdf }}&lt;/ref&gt; ანტარქტიდის უდიდესი შელფური მყინვარია [[როსის შელფური მყინვარი]], რომლის ფართობია 472 960 კმ², ხოლო მეორე ადგილზეა [[ფილხნერ-რონეს შელფური მყინვარი]], რომლის ფართობი 422 420 კმ² აღწევს. ამას გარდა, შელფური მყინვარები გვხვდება [[გრენლანდია]]ში, [[ჩრდილოეთი კანადა|ჩრდილოეთ კანადასა]] და [[უკიდურესი ჩრდილოეთი|რუსეთის არქტიკაში]]. შელფური მყინვარები [[ანტარქტიკა]]სა და [[არქტიკა]]ში გაცილებით ფართოდ იყო გავრცელებული [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარების]] ზრდის ეპოქაში. 

დეგრადაციის სტატიის მიხედვით, გამოიყოფა შელფური მყინვარის ოთხი გენეტიკური ტიპი: ნორმალური, სემირელიქტური, რელიქტური და დარჩენილი. 

ნორმალური შელფური მყინვარი კავშირს ინარჩუნებს კონტინენტურ [[მყინვარული საფარი|მყინვარულ საფართან]] და მისი ზედაპირი მთლიანადაა გაწოლილი კვების საზღვრის ზემოთ; მასის ბალანსი შეიძლება იყოს ნებისმიერი. ამ ტიპს მიეკუთვნება [[ანტარქტიკა|ანტარქტიკის]] შელფური მყინვარების უმეტესობა. 

სემირელიქტური შელფური მყინვარი წარმოიქმნება კონტინენტური მყინვარული საფრისგან გამოყოფილი ნორმალური ტიპით გამყინვარების დეგრადაციის დროს, თუმცა მათი ზედაპირი მთლიანად ან ნაწილობრივ არის მოქცეული კვების საზღვრის ზემოთ; მასის ბალანსი ჩვეულებრივ, სუსტად უარყოფითია. ასეთ მყინვარებს მიეკუთვნება [[შეკლტონის შელფური მყინვარი]], [[ლარსენის შელფური მყინვარი]] ანტარქტიდაში, [[მატუსევიჩის შელფური მყინვარი]] ჩრდილოეთის მიწაზე. 

რელიქტური შელფური მყინვარი წარმოიქმნება სემირელიქტური ტიპით კვების საზღვრის აწევის შედეგად; მათი კვება მიმდინარეობს [[ყინული]]ს გათოშვის ხარჯზე ფსკერულ ზედაპირზე. მასის ბალანსი მკვეთრად უარყოფითია, მყინვარები სწრაფად იმტვრევა. ასეთი შელფური მყინვარის მაგალითია მოზრდილი [[უორდ-ჰანტის შელფური მყინვარი]] კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. 

დარჩენილი შელფური მყინვარი წარმოიქმნება რელიქტური მოტივტივე ნაწილების სრული დანგრევის შედეგად. მათ შედარებით მცირე ზომა ახასიათებთ და არსებობენ ქარბუქიანი დანალექების ხარჯზე. ასეთ მყინვარებს მიეკუთვნება არქტიკული კუნძულების მრავალრიცხოვანი მცირე მყინვარები. 

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commons|Ice shelf}}
{{ბრიტანიკა|ice-shelf}}

==ლიტერატურა==
* Гляциологический словарь / Под ред. члена-корр. АН СССР В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{იდენტიფიკატორები}}
 
[[კატეგორია:მყინვარები]]</text>
      <sha1>fdlbyr6n0jri3yszmex7a9q6uwjvu64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცენტრალური ეკვატორია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295990</id>
    <revision>
      <id>5392176</id>
      <parentid>4075904</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="6acpma1dg3d7g30pflsygtffkp8kvuv" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული
|მშობლიური სახელი = {{lang-en|Central Equatoria}}&lt;br /&gt;{{lang-ar|بحر الجبل‎‎‎‎}}
|ქართული სახელი = ცენტრალური ეკვატორია
|პანორამა = 
|დროშა = Flag_of_Central_Equatoria.png
|გერბი = 
|ქვეყანა = სამხრეთი სუდანი
|ჰიმნი = 
|სტატუსი = შტატი
|შედის = 
|მოიცავს = 6 ოლქს
|დედაქალაქი = [[ჯუბა]]
|მსხვილი ქალაქი = 
|მსხვილი ქალაქები = 
|თარიღი = 
|მეთაური = 
|მეთაურის სახელი = 
|მეთაური2 = 
|მეთაური2ის სახელი = 
|მშპ = 
|მშპ წელი = 
|მშპ ადგილი = 
|მშპ ესმ = 
|ენა = 
|ენები = 
|მოსახლეობა = 1 103 557
|აღწერის წელი = 2008
|ადგილი მოსახლეობით = 2
|ეროვნული შემადგენლობა = 
|სიმჭიდროვე = 25,64
|აღმსარებლობა = 
|ფართობი = 43 033
|ადგილი ფართობით = 8
|ფართობის პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღლე = 
|საშუალო სიმაღლე = 
|მინიმალური სიმაღლე = 
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა = Central_Equatoria_Map.svg
|ადმინისტრაციული ერთეულის რუკა = 
|დროის სარტყელი = [[UTC+3]]
|აბრევიატურა = 
|ISO = SS-EC
|FIPS = 
|სატელეფონო კოდი = 
|საფოსტო ინდექსები = 
|ინტერნეტ-დომენი = 
|საავტომობილო სანომრე ნიშნები = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
|პარამეტრი1 = 
|შენიშვნა = 
}}
'''ცენტრალური ეკვატორია''' ({{lang-en|Central Equatoria}}, {{lang-ar|بحر الجبل‎‎‎‎}}) — [[სამხრეთი სუდანი]]ს 10 შტატიდან ერთ-ერთი.

* ფართობი — 43 033 კმ²&lt;ref name=&quot;NBS&quot;&gt;[http://southsudan.opendataforafrica.org/lpcybjd/population-distribution National Bureau Of Statistics]&lt;/ref&gt;.
* მოსახლეობა — 1 103 557 ადამიანი&lt;ref name=&quot;geohive&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/southsudan.aspx |title=Geohive |accessdate=2015-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827113656/http://www.geohive.com/cntry/southsudan.aspx |archivedate=2013-08-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;statoids&quot;&gt;[http://www.statoids.com/uss.html Statoids]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;citypopulation&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/SouthSudan-Cities.html Citypopulation]&lt;/ref&gt; ([[2008]]).

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი [[ჯუბა]].

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.youtube.com/watch?v=-SVgcoZcTzo Video of Equatorians Abroad]
* [http://www.youtube.com/user/equabroad/  Equatorians Abroad]
* [http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/ETOA-6JZ8X3?OpenDocument UNHCR Sudan Operations: Sudan/Chad situation update 42, 8 Dec 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216090719/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/ETOA-6JZ8X3?OpenDocument |date=16 დეკემბერი 2007 }} describing name change
* [http://www.gurtong.org/resourcecenter/regions/profile_state.asp?StateID=166 State Government Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208161400/http://www.gurtong.org/resourcecenter/regions/profile_state.asp?StateID=166 |date=2008-12-08 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{სამხრეთ სუდანის შტატები}}

[[კატეგორია:სამხრეთ სუდანის შტატები]]</text>
      <sha1>6acpma1dg3d7g30pflsygtffkp8kvuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შტრაუბინგი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296671</id>
    <revision>
      <id>5392028</id>
      <parentid>3668910</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="pfnxdb8cytlbz7sesmvt1albtz2u03c" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = ქალაქი
 |ქართული სახელი        = შტრაუბინგი
 |მშობლიური სახელი   = Straubing
 |რეგიონის ტიპი             = მხარე 
 |რეგიონი                  = ბავარია
 |რეგიონი ცხრილში        = ბავარია
|რაიონის ტიპი=
 |რაიონი                   =
 |მმართველის ტიპი        = მერი
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
  |სიმჭიდროვე              =
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
|add1n= 
|add1=
}}

'''შტრაუბინგი''' ({{lang-de|Straubing}}) — დამოუკიდებელი ქალაქი ქვემო [[ბავარია]]ში, სამხრეთ [[გერმანია]]ში. [[შტრაუბინგ-ბოგენის რაიონი]]ს ადმინისტრაციული ცენტრი. [[2013]] წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 45 502 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 670 ადამიანი კმ&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;-ზე, ფართობი კი 67,58 კმ&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;.

== დაძმობილებული ქალაქები ==
შტრაუბინგი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
*{{flagicon|FRA}} [[რომანს-სურ-იზერი]], [[საფრანგეთი]]
*{{flagicon|IRL}} [[ჩუმი (ირლანდია)|ჩუმი]], [[ირლანდია]]
*{{flagicon|AUT}} [[ველსი]], [[ავსტრია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.straubing.de/de/startseite/ ქალაქის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234957/http://straubing.de/de/startseite/ |date=2015-02-24 }}

[[კატეგორია:ბავარიის ქალაქები]]</text>
      <sha1>pfnxdb8cytlbz7sesmvt1albtz2u03c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შაჰიდ ბალხელი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298425</id>
    <revision>
      <id>5391891</id>
      <parentid>4926722</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="dr5i78kddbxnbu0zi0su7ypzsdbrlhx" xml:space="preserve">'''აბულ ჰასან შაჰიდ იბნ ჰუსაინ ჯაჰუდანაქი ბალხი''' ({{lang-fa|ابوالحسن شهيدبن حسين جهودانکي بلخی‎}}‎), ქართულენოვან გამოცემებში ცნობილი, როგორც '''შაჰიდ ბალხელი''' (გ. [[935]], ისლამური კალენდრით 325 წ.) — [[სპარსელები|სპარსი]] [[თეოლოგია|თეოლოგი]], [[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]]&lt;ref name=&quot;pirveli&quot;&gt;http://www.teheran.ir/spip.php?article158&lt;/ref&gt;, [[პოეტი]] და [[სუფიზმი|სუფი]]. დაიბადა [[ბალხი|ბალხში]] (დღევანდელი ავღანეთი)&lt;ref&gt;http://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh74/&lt;/ref&gt;. შაჰიდ ბალხელი იყო [[აბუ ზაიდ ალ-ბალხის]] თანამედროვე და მასთან ურთიერთობაც აკავშირებდა. გარკვეული ფილოსოფიური საუბრები ჰქონდა ცნობილ სპარს სწავლულთან [[აბუ ბაქრ მუჰამედ არ-რაზი]]სთან&lt;ref name=&quot;pirveli&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rasekhoon.net/mashahir/Show-106009.aspx |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2015-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150507224350/http://www.rasekhoon.net/mashahir/Show-106009.aspx |archivedate=2015-05-07 }}&lt;/ref&gt;.

შაჰიდ ბალხელს აქვს ლექსები როგორც [[სპარსული ენა|სპარსულ]], ისე [[არაბული ენა|არაბულ]] ენაზე&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tafrihi.com/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-34-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DA%A9 |title=დაარქივებული ასლი |access-date=2015-03-10 |archive-date=2015-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150420231809/http://www.tafrihi.com/%d8%aa%d8%b5%d9%88%db%8c%d8%b1-%d8%ac%d8%b4%d9%86-%d8%aa%d9%88%d9%84%d8%af-34-%d8%b3%d8%a7%d9%84%da%af%db%8c-%d9%84%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7-%da%a9%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%85%da%a9 }}&lt;/ref&gt;. 

==სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სპარსელი პოეტები]]
[[კატეგორია:სპარსელი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 935]]
[[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]]</text>
      <sha1>dr5i78kddbxnbu0zi0su7ypzsdbrlhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩერნოგორიის აჯანყება</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306018</id>
    <revision>
      <id>5392057</id>
      <parentid>3036173</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T02:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5721" sha1="0l28scf94k76ubt43tujdjaqdz705ob" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი
|კონფლიქტი=ჩერნოგორიის აჯანყება
|ნაწილი=[[იუგოსლავიის სახალხო-გამათავისუფლებელი ომი]]ს
|სურათი=[[ფაილი:Italijani_streljaju_crnogorske_ustanike_1941.jpg|250პქ]]
|სათაური= იტალიელები ხვრეტენ აჯანყებულ ჩერნოგორიელებს
|თარიღი=[[13 ივლისი|13]]-[[16 ივლისი]], [[1941]]
|მდებარეობა=[[ჩერნოგორია]]
|casus= იტალიელების მიერ ჩერნოგორიის ოკუპაცია
|შედეგი=ჩერნოგორიელების სტრატეგიული გამარჯვება, ქვეყანაში დაიწყო ანტიფაშისტური მოძრაობა
|ტერიტორია=
|მხარე1=[[ჩერნოგორია]]
|მხარე2=[[იტალიის სამეფო (1861-1946)|იტალიის სამეფო]], [[ალბანეთი]]
|მეთაური1=[[მილოვან ჯილასი]], &lt;br /&gt;[[პეკო დაპჩევიჩი]], &lt;br /&gt;[[არსო იოვანოვიჩი]], &lt;br /&gt;[[სავო ოროვიჩი]], &lt;br /&gt;[[მოშა პიადე]]
|მეთაური2=[[ალესანდრო პირციო ბიროლი]], &lt;br /&gt;[[სერაფინო მაცოლინი]], &lt;br /&gt;[[პრეკ ჩალი]], &lt;br /&gt;[[ოსმან რასტოდერი]]
|ძალა1=30 ათ. პარტიზანი
|ძალა2=70 ათ. ჯარისკაცი
|დანაკარგები1= 72 დაღუპული, &lt;br /&gt;52 დაჭრილი
|დანაკარგები2=735 დაღუპული, &lt;br /&gt;1120 დაჭრილი, &lt;br /&gt;2070 ტყვე
|შენიშვნა=
}}
'''ჩერნოგორიის აჯანყება''', ''13 ივლისის აჯანყება'' — უმსხვილესი ანტიფაშისტური და ანტინაცისტური აჯანყება. დაიწყო [[ჩერნოგორია]]ში [[1941]] წლის 13 ივლისს. ორგანიზებული იყო [[ჩერნოგორიელები|ჩერნოგორიელი]] ანტიფაშისტებისა და კომუნისტების მიერ. 13 ივლისს ჩერნოგორიელმა პარტიზანებმა დაიწყეს ღია ბრძოლა იტალიელი ოკუპანტების წინააღმდეგ. ისტორიკოსების შეფასების თანახმად, აჯანყებაში ჩართული იყო 30 ათასი პარტიზანი.

აჯანყების მიზანი იყო მოწოდება ჩერნოგორიელი ხალხისადმი და [[იტალია|იტალიისა]] და [[გერმანია|გერმანიის]] საოკუპაციო ძალების მიმართ წინააღმდეგობის მოძრაობის დაწყება, ასევე ბრძოლა ხორვატი და ალბანელი [[კოლაბორაციონიზმი|კოლაბორაციონისტების]] წინააღმდეგ. აჯანყება წარმატებით დაიწყო და პარტიზანული ძალების მოულოდნელი დარტყმის შედეგად გადაიზარდა ბრძოლაში ოკუპანტების წინააღმდეგ.

[[13 ივლისი]] ჩერნოგორიაში სადრესასწაულო დღეა. [[იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა|ისფრ-ის]] პერიოდში ეწოდებოდა „ჩერნოგორიის ხალხის აჯანყების დღე“, ამჟამად კი „ჩერნოგორიის დამუკიდებლობის დღე“ ეწოდება.

==ლიტერატურა==
* {{cite book
  | last = Maclean
  | first = Fitzroy
  | authorlink = Sir Fitzroy Maclean, 1st Baronet
  | year = 1957
  | title = Disputed Barricade: The Life and Times of Josip Broz-Tito, Marshal of Jugoslavia
  | publisher = Jonathan Cape
  | location = London
  | isbn = 
  | ref = 
  }}
* {{cite book
  | last = Pajović
  | first = Radoje
  | year = 1977
  | title = Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941–1945
  | publisher = Obod
  | location = [[Cetinje]], Yugoslavia
  | language = Serbo-Croatian
  | ref = 
  }}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://znaci.net/zb/4_3_1.pdf Collection of official documents in SFR Yugoslavia about Montenegro in 1941]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

[[კატეგორია:მონტენეგროს ისტორია]]</text>
      <sha1>0l28scf94k76ubt43tujdjaqdz705ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შიმქენთის საერთაშორისო აეროპორტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307625</id>
    <revision>
      <id>5392017</id>
      <parentid>4219485</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tablet 572</username>
        <id>182810</id>
      </contributor>
      <origin>5392017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3820" sha1="eiipbgxf2buro0lcgb6i0bmpk0eb6qw" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა აეროპორტი 
| სახელი         = შიმქენთის საერთაშორისო აეროპორტი
| მშობლიური სახელი   = Халықаралық Шымкент Әуежайы
| მშობლიური სახელი-ა = 
| მშობლიური სახელი-ს = 
| სურათი        = Shymkent airport new terminal.jpg
| სურათის ზომა  = 270px
| წარწერა      = 
| IATA         = CIT
| ICAO         = UAII
&lt;center&gt;{{პოზრუკა|ყაზახეთი|width=270|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=CIT|position=bottom
|lat_deg=42|lat_min=21|lat_sec=54|lat_dir=N
|lon_deg=69|lon_min=28|lon_sec=34|lon_dir=E
}}&lt;small&gt;აეროპორტის მდებარეობა ყაზახეთში&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| ტიპი         = სამოქალაქო
| მფლობელი        = 
| ოპერატორი     = 
| მომსახურე ქალაქი  = [[შიმქენთი]]
| მდებარეობა     = [[შიმქენთი]], [[ყაზახეთი]]
| სიმაღლე-მ  = 422
| კოორდინატები  = {{coord|42|21|54|N|69|28|34|E|region:AZ_type:airport}}
| ვებ–გვერდი      = [http://www.airserver.kz airserver.kz]
| ბ1-ნომერი    = 10/28
| ბ1-სიგრძე-მ  = 3,300
| ბ1-საფარი   = რკინა-[[ბეტონი]]
| ბ2-ნომერი   = 10/28
| ბ2-სიგრძე-მ  = 2,300
| ბ2-საფარი   = გრუნტი
| ბ3-ნომერი   = 06/24
| ბ3-სიგრძე-მ  = 410
| ბ3-საფარი   = გრუნტი
| ვ1-ნომერი    = 
| ვ1-სიგრძე-მ = 
| ვ1-საფარი   =
| სტატ-წელი    = 2004
| სტატ1-თავი = მგზავრების რაოდენობა
| სტატ1-მონაცემი   = 97 000
| სტატ2-თავი = 
| სტატ2-მონაცემი   = 
| სტატ3-თავი = 
| სტატ3-მონაცემი   = 
| შენიშვნები    = წყარო: ყაზახეთის [[Aeronautical Information Publication|AIP]]&lt;ref name=&quot;AIP&quot;&gt;[http://goszakup.ans.kz/AIP/AIRAC_AMDT_01_13/AIP/html/UA-frameset-en-KZ.html AIP Kazakhstan]&lt;/ref&gt;
}}
'''შიმქენთის საერთაშორისო აეროპორტი''' ({{lang-kk|Халықаралық Шымкент Әуежайы}}) (IATA: '''CIT''', ICAO: '''UAII''') — საერთაშორისო [[აეროპორტი]] [[ყაზახეთი|ყაზახეთში]]. მდებარეობს ქალაქ [[შიმქენთი]]დან [[ჩრდილოეთი|ჩრდილო]]-[[დასავლეთი]]თ 12.6 კმ-ში&lt;ref name=&quot;AIP&quot;/&gt;. აეროპორტი წარმოადგენს ავიაკომპანია [[SCAT]]-ის ჰაბს. [[2004]] წელს მგზავრების რაოდენობამ 97 000 კაცი შეადგინა.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.airserver.kz ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518061322/http://www.airserver.kz/ |date=2015-05-18 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ყაზახეთის აეროპორტები]]
[[კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები]]</text>
      <sha1>eiipbgxf2buro0lcgb6i0bmpk0eb6qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თემურ მაისურაძე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307785</id>
    <revision>
      <id>5391705</id>
      <parentid>4707515</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29190-05</username>
        <id>182798</id>
      </contributor>
      <comment>http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00004275/</comment>
      <origin>5391705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9375" sha1="l1nuqovpyyisbpcqe8tac5l56zafc4s" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სიგანე       =  
| სახელი       = თემურ მაისურაძე
| ფოტო       = Темур Маисурадзе.jpg
| ფოტოს სიგანე = 220პქ
|წარწერა = 
| დაბთარიღი   = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1959|7|24}}
| დაბადგილი   = [[ასპინძა]],  [[საქართველოს სსრ]]
| გარდთარიღი = 
| გარდადგილი = 
| ალმა-მატერი   = წმიდა ანდრია პირველწოდებულის უნივერსიტეტი
| საქმიანობა     = ავიაინჟინერი, [[პროფესორი]]
| მეუღლეები   =  
| შვილები = 
| მამა    =
| დედა   =
| ჯილდოები = 
| სახელი1 = აკადემიური ხარისხი 
| მოდული1 = [[PhD]]
}}
'''თემურ მაისურაძე''' (დ. [[24 ივლისი]], [[1959]], [[ასპინძა]] -გ. 5 მაისი, 2026) — [[ქართველები|ქართველი]] ავიაციის ინჟინერი, ბიზნესის ადმინისტრირების დოქტორი, აღმოსავლეთ ევროპისა&lt;ref&gt;[http://www1.eeu.edu.ge/geo/სასწავლო_პროცესი/პერსონალი/ბიზნესი_ეკონომიკა?info_id=1568 თემურ მაისურაძე (პროფესორი)]&lt;/ref&gt; და გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტების პროფესორი.&lt;ref&gt;[http://old.gruni.edu.ge/menu_id/1497/lang/1/თემურ_მაისურაძე თემურ მაისურაძე გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტის საიტზე]&lt;/ref&gt; {{ფაქტი|საქართველოს საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი.|1|10|2024}}

== ბიოგრაფია ==
თემურ მაისურაძემ [[1987]] წელს დაამთავრა ნ. ჟუკოვსკის სახელობის აეროკოსმონავტიკის ხარკოვის უნივერსიტეტი (საავიაციო ინსტიტუტი) თვითმფრინავთმშენებლობის სპეციალობით.

[[1990]] წელს დაამთავრა ქალაქ როსტოვის საკავშირო კვალიფიკაციის ინსტიტუტი. 2014 წელს დაამთავრა [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი]]ს ბიზნესის მართვის სკოლის დოქტორანტურა.  [[2012]]-[[2016]] წლებში იყო  [[საქართველოს პარლამენტის მერვე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის]] წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“, დარგობრივი ეკონომიკის და ეკონომიკური პოლიტიკი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, კომიტეტთან არსებული საინოვაციო საბჭოს თავმჯდომარე, აგრარული კომიტეტის წევრი, პრემიერ-მინისტრთან არსებული კვლევებისა და ინოვაციების საბჭოს წევრი. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 2014 წელს თემაზე: „უპირატესობის მენეჯმენტი“.&lt;ref&gt;[https://sangu.edu.ge/index.php?page=362&amp;news_id=1144&amp;lang=geo ეკონომიკისა და ბიზნესის მართვის სკოლის დოქტორანტ თემურ მაისურაძის სადისერტაციო ნაშრომის დაცვა]&lt;/ref&gt;

თემურ მაისურაძე არის 4 სამეცნიერო ნაშრომის, მონოგრაფიის, 163 ნოვაციის და გამოგონების ავტორი (ნოვაციების და გამოგონებების 80 % დანერგილია. მათი უმრავლესობა გამოიყენებულია სამხედრო ავიაციაში). 1998-2000 წლებში მიწვეული იყო [[იორდანია|იორდანიაში]], [[ერაყი|ერაყში]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში. არის ასოციაციის „ევროპული გამოკვლევები საქართველოს ინოვაციური განვითარებისთვის“ ექსპერტი.&lt;ref&gt;https://www.inovdev.ge/?page=moremembers&amp;id=233&amp;lang=geo{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 1975 წლიდან 1990 წლამდე მუშაობდა თბილისის საავიაციაო საწარმოო გაერთიანებაში ამწყობი ზეინკლის პოზიციიდან წამყვანი კონსტრუქტორის პოზიციამდე შუალედური სწავლების პერიოდების გათვალისწინებით.

== ბიბლიოგრაფია ==
* თემურ მაისურაძე, უპირატესობის მართვა, გამომცემლობა ნეკერი,  თბილისი 2016.  ISBN – 978-9941-457-34-0.
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SLW9WOGZJamVORFE/view ინოვაციური მართვის სისტემის წინააღმდეგობების კვლევის მეთოდები], „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №3-4, გვ.108-118.[https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SLW9WOGZJamVORFE/view]
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SMGpSTkUzOGRhOUE/edit მართვის პრობლემების გადაჭრის პრინციპები], „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №1-2, გვ.38-44.
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43ScERycTV0aElOYlk/edi ინოვაციური უპირატესობების ძირითადი განზომილებები] „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №1-2, გვ.52-62.
* თ. მაისურაძე, ვ. სართანია, „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2010 №1-2, გვ.142-147.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{nplg ბიოგრაფია|00004275}}
{{პარლამენტარის ბიოგრაფია|2125}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრები}}
{{DEFAULTSORT:მაისურაძე, თემურ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1959]]
[[კატეგორია:ქართველი ინჟინრები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები]]
[[კატეგორია:ასპინძაში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:მაისურაძეები|თემურ]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]]</text>
      <sha1>l1nuqovpyyisbpcqe8tac5l56zafc4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391711</id>
      <parentid>5391705</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <origin>5391711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9306" sha1="almujwq3ayo5z565lrg0439ybny2ln4" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სიგანე       =  
| სახელი       = თემურ მაისურაძე
| ფოტო       = Темур Маисурадзе.jpg
| ფოტოს სიგანე = 220პქ
|წარწერა = 
| დაბთარიღი   = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1959|7|24}}
| დაბადგილი   = [[ასპინძა]],  [[საქართველოს სსრ]]
| გარდთარიღი = 
| გარდადგილი = 
| ალმა-მატერი   = წმიდა ანდრია პირველწოდებულის უნივერსიტეტი
| საქმიანობა     = ავიაინჟინერი, [[პროფესორი]]
| მეუღლეები   =  
| შვილები = 
| მამა    =
| დედა   =
| ჯილდოები = 
| სახელი1 = აკადემიური ხარისხი 
| მოდული1 = [[PhD]]
}}
'''თემურ მაისურაძე''' (დ. [[24 ივლისი]], [[1959]], [[ასპინძა]] -გ. 5 მაისი, 2026) — [[ქართველები|ქართველი]] ავიაციის ინჟინერი, ბიზნესის ადმინისტრირების დოქტორი, აღმოსავლეთ ევროპისა&lt;ref&gt;[http://www1.eeu.edu.ge/geo/სასწავლო_პროცესი/პერსონალი/ბიზნესი_ეკონომიკა?info_id=1568 თემურ მაისურაძე (პროფესორი)]&lt;/ref&gt; და გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტების პროფესორი.&lt;ref&gt;[http://old.gruni.edu.ge/menu_id/1497/lang/1/თემურ_მაისურაძე თემურ მაისურაძე გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტის საიტზე]&lt;/ref&gt; 

== ბიოგრაფია ==
თემურ მაისურაძემ [[1987]] წელს დაამთავრა ნ. ჟუკოვსკის სახელობის აეროკოსმონავტიკის ხარკოვის უნივერსიტეტი (საავიაციო ინსტიტუტი) თვითმფრინავთმშენებლობის სპეციალობით.

[[1990]] წელს დაამთავრა ქალაქ როსტოვის საკავშირო კვალიფიკაციის ინსტიტუტი. 2014 წელს დაამთავრა [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი]]ს ბიზნესის მართვის სკოლის დოქტორანტურა.  [[2012]]-[[2016]] წლებში იყო  [[საქართველოს პარლამენტის მერვე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის]] წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“, დარგობრივი ეკონომიკის და ეკონომიკური პოლიტიკი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, კომიტეტთან არსებული საინოვაციო საბჭოს თავმჯდომარე, აგრარული კომიტეტის წევრი, პრემიერ-მინისტრთან არსებული კვლევებისა და ინოვაციების საბჭოს წევრი. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 2014 წელს თემაზე: „უპირატესობის მენეჯმენტი“.&lt;ref&gt;[https://sangu.edu.ge/index.php?page=362&amp;news_id=1144&amp;lang=geo ეკონომიკისა და ბიზნესის მართვის სკოლის დოქტორანტ თემურ მაისურაძის სადისერტაციო ნაშრომის დაცვა]&lt;/ref&gt;

თემურ მაისურაძე არის 4 სამეცნიერო ნაშრომის, მონოგრაფიის, 163 ნოვაციის და გამოგონების ავტორი (ნოვაციების და გამოგონებების 80 % დანერგილია. მათი უმრავლესობა გამოიყენებულია სამხედრო ავიაციაში). 1998-2000 წლებში მიწვეული იყო [[იორდანია|იორდანიაში]], [[ერაყი|ერაყში]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში. არის ასოციაციის „ევროპული გამოკვლევები საქართველოს ინოვაციური განვითარებისთვის“ ექსპერტი.&lt;ref&gt;https://www.inovdev.ge/?page=moremembers&amp;id=233&amp;lang=geo{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 1975 წლიდან 1990 წლამდე მუშაობდა თბილისის საავიაციაო საწარმოო გაერთიანებაში ამწყობი ზეინკლის პოზიციიდან წამყვანი კონსტრუქტორის პოზიციამდე შუალედური სწავლების პერიოდების გათვალისწინებით.

== ბიბლიოგრაფია ==
* თემურ მაისურაძე, უპირატესობის მართვა, გამომცემლობა ნეკერი,  თბილისი 2016.  ISBN – 978-9941-457-34-0.
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SLW9WOGZJamVORFE/view ინოვაციური მართვის სისტემის წინააღმდეგობების კვლევის მეთოდები], „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №3-4, გვ.108-118.[https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SLW9WOGZJamVORFE/view]
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SMGpSTkUzOGRhOUE/edit მართვის პრობლემების გადაჭრის პრინციპები], „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №1-2, გვ.38-44.
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43ScERycTV0aElOYlk/edi ინოვაციური უპირატესობების ძირითადი განზომილებები] „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №1-2, გვ.52-62.
* თ. მაისურაძე, ვ. სართანია, „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2010 №1-2, გვ.142-147.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{nplg ბიოგრაფია|00004275}}
{{პარლამენტარის ბიოგრაფია|2125}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრები}}
{{DEFAULTSORT:მაისურაძე, თემურ}}

[[კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1959]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]]
[[კატეგორია:ქართველი ინჟინრები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები]]
[[კატეგორია:ასპინძაში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:მაისურაძეები|თემურ]]</text>
      <sha1>almujwq3ayo5z565lrg0439ybny2ln4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391763</id>
      <parentid>5391711</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehman</username>
        <id>75871</id>
      </contributor>
      <origin>5391763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9399" sha1="ref6cfchnjg3htbznwp6geivedqm8du" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სიგანე       =  
| სახელი       = თემურ მაისურაძე
| ფოტო       = Темур Маисурадзе.jpg
| ფოტოს სიგანე = 220პქ
|წარწერა = 
| დაბთარიღი   = {{დაბადების თარიღი|1959|7|24}}
| დაბადგილი   = [[ასპინძა]],  [[საქართველოს სსრ]]
| გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2026|5|5|1959|7|24}}
| გარდადგილი = 
| ალმა-მატერი   = წმიდა ანდრია პირველწოდებულის უნივერსიტეტი
| საქმიანობა     = ავიაინჟინერი, [[პროფესორი]]
| მეუღლეები   =  
| შვილები = 
| მამა    =
| დედა   =
| ჯილდოები = 
| სახელი1 = აკადემიური ხარისხი 
| მოდული1 = [[PhD]]
}}
'''თემურ მაისურაძე''' (დ. [[24 ივლისი]], [[1959]], [[ასპინძა]] — გ. [[5 მაისი]], [[2026]]) — [[ქართველები|ქართველი]] ავიაციის ინჟინერი, ბიზნესის ადმინისტრირების დოქტორი, აღმოსავლეთ ევროპისა&lt;ref&gt;[http://www1.eeu.edu.ge/geo/სასწავლო_პროცესი/პერსონალი/ბიზნესი_ეკონომიკა?info_id=1568 თემურ მაისურაძე (პროფესორი)]&lt;/ref&gt; და გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტების პროფესორი.&lt;ref&gt;[http://old.gruni.edu.ge/menu_id/1497/lang/1/თემურ_მაისურაძე თემურ მაისურაძე გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტის საიტზე]&lt;/ref&gt; 

== ბიოგრაფია ==
თემურ მაისურაძემ [[1987]] წელს დაამთავრა ნ. ჟუკოვსკის სახელობის აეროკოსმონავტიკის ხარკოვის უნივერსიტეტი (საავიაციო ინსტიტუტი) თვითმფრინავთმშენებლობის სპეციალობით.

[[1990]] წელს დაამთავრა ქალაქ როსტოვის საკავშირო კვალიფიკაციის ინსტიტუტი. 2014 წელს დაამთავრა [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი]]ს ბიზნესის მართვის სკოლის დოქტორანტურა.  [[2012]]-[[2016]] წლებში იყო  [[საქართველოს პარლამენტის მერვე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის]] წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“, დარგობრივი ეკონომიკის და ეკონომიკური პოლიტიკი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, კომიტეტთან არსებული საინოვაციო საბჭოს თავმჯდომარე, აგრარული კომიტეტის წევრი, პრემიერ-მინისტრთან არსებული კვლევებისა და ინოვაციების საბჭოს წევრი. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა 2014 წელს თემაზე: „უპირატესობის მენეჯმენტი“.&lt;ref&gt;[https://sangu.edu.ge/index.php?page=362&amp;news_id=1144&amp;lang=geo ეკონომიკისა და ბიზნესის მართვის სკოლის დოქტორანტ თემურ მაისურაძის სადისერტაციო ნაშრომის დაცვა]&lt;/ref&gt;

თემურ მაისურაძე არის 4 სამეცნიერო ნაშრომის, მონოგრაფიის, 163 ნოვაციის და გამოგონების ავტორი (ნოვაციების და გამოგონებების 80 % დანერგილია. მათი უმრავლესობა გამოიყენებულია სამხედრო ავიაციაში). 1998-2000 წლებში მიწვეული იყო [[იორდანია|იორდანიაში]], [[ერაყი|ერაყში]] და [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში. არის ასოციაციის „ევროპული გამოკვლევები საქართველოს ინოვაციური განვითარებისთვის“ ექსპერტი.&lt;ref&gt;https://www.inovdev.ge/?page=moremembers&amp;id=233&amp;lang=geo{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 1975 წლიდან 1990 წლამდე მუშაობდა თბილისის საავიაციაო საწარმოო გაერთიანებაში ამწყობი ზეინკლის პოზიციიდან წამყვანი კონსტრუქტორის პოზიციამდე შუალედური სწავლების პერიოდების გათვალისწინებით.

== ბიბლიოგრაფია ==
* თემურ მაისურაძე, უპირატესობის მართვა, გამომცემლობა ნეკერი,  თბილისი 2016.  ISBN – 978-9941-457-34-0.
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SLW9WOGZJamVORFE/view ინოვაციური მართვის სისტემის წინააღმდეგობების კვლევის მეთოდები], „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №3-4, გვ.108-118.[https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SLW9WOGZJamVORFE/view]
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43SMGpSTkUzOGRhOUE/edit მართვის პრობლემების გადაჭრის პრინციპები], „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №1-2, გვ.38-44.
* თემურ მაისურაძე, [https://drive.google.com/file/d/0B3PZSQNPT43ScERycTV0aElOYlk/edi ინოვაციური უპირატესობების ძირითადი განზომილებები] „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2014 №1-2, გვ.52-62.
* თ. მაისურაძე, ვ. სართანია, „ჟურნალი ეკონომიკა“, 2010 №1-2, გვ.142-147.

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{nplg ბიოგრაფია|00004275}}
{{პარლამენტარის ბიოგრაფია|2125}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრები}}

{{DEFAULTSORT:მაისურაძე, თემურ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1959]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]]
[[კატეგორია:ქართველი ინჟინრები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები]]
[[კატეგორია:ასპინძაში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:მაისურაძეები|თემურ]]</text>
      <sha1>ref6cfchnjg3htbznwp6geivedqm8du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შუშის ხოცვა-ჟლეტა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316676</id>
    <revision>
      <id>5392033</id>
      <parentid>5045813</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36776" sha1="3ux282igp47kjp84c3w8rwt5ben4dbd" xml:space="preserve">[[ფაილი:Ruins of the Armenian part of the city of Shusha after the March 1920 pogrom by Azerbaijani armed units. In the center - church of the Holy Savior.jpg|მინი|300პქ|მარჯვნივ|ქალაქ შუშის სომხური ნაწილის ნანგრევები, მას შემდეგ რაც იქ [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანული]] არმია შევიდა [[1920]] წელს. სურათის ცენტრში ჩამონგრეული [[სომხეთი|სომხური]] ეკლესია ჩანს.]]
'''შუშის ხოცვა-ჟლეტა''' ({{lang-hy|Շուշիի ջարդեր}} – ''შუშიი ჯარდერ'') — ქალაქ შუშის [[სომხები|სომეხი]] მოსახლეობის მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა და ქალაქის სომხური ნაწილის განადგურება, რომელიც [[აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა|აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის]] წინააღმდეგ [[1920]] წლის [[სომხები|სომეხი]] მოსახლეობის აჯანყების&lt;ref&gt;Thomas de Waal. Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War, p. 128. ISBN 0814719449&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael P. Croissant. The Armenia-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications. Greenwood Publishing Group, 1998. ISBN 0275962415, 9780275962418, p. 17&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim Potier. Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia and South Ossetia: A Legal Appraisal. ISBN  9041114777&lt;/ref&gt; ჩახშობას მოჰყვა&lt;ref&gt;Edward Thomas Devine, Paul Underwood Kellogg, The Survey, Volume 43, Survey Associates, Charity Organization Society of the City of New York, 1920, p. [http://books.google.com/books?id=MoEbAQAAMAAJ&amp;pg=PA346&amp;dq=%22Shusha%22+%22massacre%22+1920&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=qCYIUqHZNIWQyAGGwQE&amp;ved=0CGIQ6AEwCDge#v=onepage&amp;q=%22Shusha%22%20%22massacre%22%201920&amp;f=false 346] &quot;...caused a recent exodus of over two thousand Armenians form Shusha (survivors of a Tartar post-war massacre there) through hostile villages to the nearest rail point...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Neil MacFarlane, Oliver Thränert,, ''Balancing hegemony: the OSCE in the CIS'', Centre for International Relations, 1997, p. [http://books.google.com/books?id=KEshAQAAIAAJ&amp;q=%22Shusha%22+%22massacre%22+1920&amp;dq=%22Shusha%22+%22massacre%22+1920&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=ZCUIUuvtD-LCyQHglYAQ&amp;ved=0CFgQ6AEwCA 71] &quot;Another event of the period was the massacre in March 1920 of Armenians in Shusha, the historic centre of Karabakh, which shifted its ethnic status from an Armenian-dominated town to an Azeri-dominated one.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brook|first=Stephen|title=Claws of the crab: Georgia and Armenia in crisis|year=1993|page=[http://books.google.com/books?id=fUMjAQAAMAAJ&amp;q=%22Shusha%22+%22massacre%22+1920&amp;dq=%22Shusha%22+%22massacre%22+1920&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=PycIUprsFM2AygHGj4HwAQ&amp;ved=0CEgQ6AEwBTgo 326]|quote=In the 1920s a massacre of Armenians led to an Azeri majority in the town.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chorbajian|first=Levon|title=The Caucasian Knot: The History &amp; Geopolitics of Nagorno-Karabagh|year=1994|publisher=Zed Books|location=London|isbn=9781856492881|page=141|quote=The city of Shushi, formerly the third largest city in Transcaucasia, saw its Armenian population decimated by the massacre of March 1920.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ru icon}} A. Zubov, [http://magazines.russ.ru/znamia/2000/4/zubov.html Политическое будущее Кавказа: опыт ретроспективно-сравнительного анализа (Political future of the Caucasus)],&quot;Znamiya&quot; journal, 2000, #4 &quot;Британская администрация почему-то передала населенные армянами уезды Елизаветпольской губернии под юрисдикцию Азербайджана. Британский администратор Карабаха полковник Шательворт не препятствовал притеснениям армян, чинимым татарской администрацией губернатора Салтанова. Межнациональные трения завершились страшной резней, в которой погибла большая часть армян города Шуши. Бакинский парламент отказался даже осудить свершителей Шушинской резни, и в Карабахе вспыхнула война.&quot; &lt;br /&gt; &quot;British administrator of Karabakh colonel Shuttleworth didn't impede the discrimination of Armenians by [[Tatar]]ian administration of governor Saltanov. The national clashes ended by the terrible massacres in which the most of Armenians in Shusha town perished. The Parliament in [[Baku]] refused even condemn the accomplishers of the massacres in Shusha and the war was started in Karabakh.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Armenia in Crisis: The 1988 Earthquake|url=http://books.google.com/books?id=Y4kQUU_bpOsC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false|last=Verluise|first=Pierre|date=April 1995|publisher=[[Wayne State University Press]]|page=6|isbn=0814325270}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;exterminé la population arménienne dans l'ancienne capitale Chouchi au début du 20ème siècle.&quot; [http://www.gaucherepublicaine.org/2,article,1376,,,,,_La-nation-un-concept-republicain-14eme-partie-les-solutions-republicaines-fondees-sur-les-etats-nations-pour-des-conflits-actuels.htm La nation, un concept républicain (14ème partie): les solutions républicaines fondées sur les états-nations pour des conflits actuels, par Valentin Boudras-Chapon // ReSPUBLICA journal, Mardi 22 mai 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025154258/http://www.gaucherepublicaine.org/2,article,1376,,,,,_La-nation-un-concept-republicain-14eme-partie-les-solutions-republicaines-fondees-sur-les-etats-nations-pour-des-conflits-actuels.htm |date=2007-10-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | quote = De 1918 à 1920, les républiques indépendantes d’Arménie et d’Azerbaïdjan se sont disputées le contrôle du Karabagh, pour des raisons symboliques et stratégiques. Des pogroms et des incendies anéantissent le quartier arménien de Chouchi en février 1920. | title = Situation des réfugiés et déplacés d’origine arménienne sur le territoire de l’ex-Union soviétique | work = [[Commission des recours des refugies]] | language = French | url = http://www.commission-refugies.fr/IMG/pdf/Ex-URSS_-_situation_des_refugies_et_deplaces_d_origine_armenienne_sur_le_territoire_de_l_ex-Union_sovietique.pdf | format = PDF | access-date = 2015-08-27 | archive-date = 2018-10-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181023080119/http://www.commission-refugies.fr/IMG/pdf/Ex-URSS_-_situation_des_refugies_et_deplaces_d_origine_armenienne_sur_le_territoire_de_l_ex-Union_sovietique.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.i-r-p.ru/page/stream-library/index-615.html I. P. Dobaev, V. I. Nemchina: И.П.Добаев, В.И.Немчина. Новый терроризм в мире и на Юге России: сущность, эволюция, опыт противодействия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013235656/http://i-r-p.ru/page/stream-library/index-615.html |date=2007-10-13 }} (Ростов н/Д., 2005)&lt;/ref&gt;.

ხოცვა-ჟლეტა [[1920]] წლის [[22 მარტი]]დან [[26 მარტი|26 მარტამდე]] გრძელდებოდა, საფუძვლად კი ედო კონფლიქტი ტერიტორიის საკუთრებაზე, რომელზეც პრეტენზიას [[სომხეთი]]ც და [[აზერბაიჯანი]]ც აცხადებდნენ. შედეგად შუშის [[სომხები|სომეხი]] მოსახლეობა სრულად განადგურდა და დაინგრა მათი საცხოვრებელი ნაწილი.

==ფონი==
[[File:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|thumb|left|300px|ქალაქ შუშის სომხური ნაწილის განადგურება და სომხური ეკლესიის დაზიანება [[აზერბაიჯანი]]ს არმიის მიერ [[1920]] წელს.]]
[[File:Ruins of Armenian part of Shusha after 1920 pogrom 2.jpg|thumb|300px|ქალაქ შუშის სომხური ნაწილის ნანგრევები [[1920]] წლის შეტევის შემდეგ.]]
[[File:Armenian quarters of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background 2.jpg|thumb|300px|ქალაქ შუშის სომეხი მოსახლეობის გადაყვანა მთიანი ყარაბაღის ტერიტორიაზე ხოცვა-ჟლეტამდე. (ფონზე მაცხოვრის სახელობის სომხური ტაძარი)]]
[[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დასრულების შემდეგ მთიანი ყარაბაღის ტერიტორია სადავო გახდა ორ ახლად დაარსებულ [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა|სომხეთისა]] და [[აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა|აზერბაიჯანის]] დემოკრატიულ რესპუბლიკებს შორის. ყარაბაღის უდიდესი დასახლება და რეგიონის დედაქალაქი შუშა, რომელიც დასახლებული იყო ძირითადად [[სომხები|სომეხი]] და [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] მოსახლეებით, დავის ეპიცენტრში მოექცა.

[[1919]] წლის [[15 იანვარი|15 იანვარს]] [[აზერბაიჯანი]]ს ხელისუფლებამ [[ბაქო]]ში ყარაბაღის ტერიტორიის ანექსიის შესახებ გამოაცხადა და მის [[გენერალი|გენერალ]]-გუბერნატორად ხოსროვ ბეკ სულთანოვი&lt;ref name=&quot;Armenia 1990, page 270&quot;&gt;&quot;Armenia: The Survival of a Nation&quot;, revised second edition, 1990, by Christopher J. Walker, page 270&lt;/ref&gt; გამოაცხადა, რომელიც [[პანთურქიზმი]]ს მიმდევარი და თურქული ერთობისა და პროგრესის კომიტეტის წევრი იყო. [[დიდი ბრიტანეთი|ბრიტანეთი]] (რომელსაც მცირე რაზმები ჰყავდა შუშის ტერიტორიაზე) დათანხმდა სულთანოვის დანიშვნას, თუმცა განაცხადა, რომ ტერიტორიის მფლობელობაზე საბოლოო გადაწყვეტილება მომავალ საზავო  კონფერენციაზე მიიღებოდა.

სულთანოვის დანიშვნის საპასუხოდ ყარაბაღის სომხურმა გენერალურმა ასამბლეამ (სომხეთის გენერალურმა საბჭომ ყარაბაღში) [[19 თებერვალი|19 თებერვალს]] შეხვედრა გამართა, უარყო [[აზერბაიჯანი]]ს ყველა პრეტენზია ყარაბაღზე და განაცხადა, რომ ეს ტერიტორია [[სომხეთი]]ს განუყოფელი ნაწილია&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.armeniaforeignministry.com/fr/nk/nk_file/article/11.html |title=&quot;letter from &amp;#91;&amp;#91;Avetis Aharonian&amp;#93;&amp;#93;, president of the delegation of the Republic of Armenia, addressed to the presidents of the delegations of Italy, France, England, and the U.S.&quot; |accessdate=2015-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070914134425/http://www.armeniaforeignministry.com/fr/nk/nk_file/article/11.html |archivedate=2007-09-14 }}&lt;/ref&gt;.

[[1919]] [[13 აპრილი|13 აპრილს]] ყარაბაღის ეროვნული საბჭო ისევ შეიკრიბა შუშაში და უარყო [[აზერბაიჯანი]]ს მოთხოვნა სუვერენიტეტზე, თითქოს ისინი ითხოვდნენ თვითგამორკვევის უფლებით სარგებლობას. ამის შემდეგ ადგილობრივი [[აზერბაიჯანელები]]ს რაზმმა შუშის [[სომხები|სომხური]] მოსახლეობა ალყაში მოაქცია და მათგან ციხის დათმობა მოითხოვა. დაიწყო სროლაც, თუმცა ბრიტანელების შუამდგომლობის შემდეგ [[სომხები]] დათანხმდენ ციხის [[აზერბაიჯანელები]]სთვის გადაცემას&lt;ref name=&quot;Armenia 1990, page 270&quot;/&gt;.

[[1919]] წლის [[4 ივნისი|4]]-[[5 ივნისი|5 ივნისს]] შუშაში შეტაკებები მოხდა, [[სომხები|სომეხ]] და [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელ]] მაცხოვრებლებს შორის, ამის გამო სულთანოვმა დაიწყო შუშის [[სომხები|სომხური]] ნაწილის ბლოკადა. [[ამერიკელები|ამერიკელმა]] ექთნებმა, რომლებიც შუშაში მუშაობდნენ, დაწერეს [[თათრები]]ს მიერ 700 [[ქრისტიანი]] მცხოვრების მკვლელობის შესახებ&lt;ref&gt;[[s:The New York Times/Nurses stuck to post|The New York Times, Sept. 4, 1919. &quot;Nurses stuck to post&quot;]]&lt;/ref&gt;. ცეცხლი სწრაფად შეწყდა მას შემდეგ, რაც [[სომხები]] დათანხმდნენ სულთანოვის გუბერნატორობას, სომხურმა ეროვნულმა საბჭომ კი დატოვა შუშა. თუმცა ახალი ძალადობრივი ტალღა დაიწყო მას შემდეგ, რაც [[ივნისი|ივნისის]] შუა რიცხვებში 2000-მდე შეიარაღებული [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] თავს დაესხა მეზობელი სოფლების [[სომხები|სომხურ]] მოსახლეობას, გაძარცვეს და დაწვეს სომხური სოფლები და დაახლოებით 600 [[სომეხი]] მოკლეს&lt;ref name=&quot;Armenia 1990, page 270&quot;/&gt;.

[[1919]] წლის [[13 აგვისტო]]ს შუშაში დაიწყო სომხეთის მეშვიდე კონგრესი, რომელიც [[22 აგვისტო]]ს შეთანხმებით დაგვირგვინდა. შეთანხმების მიხედვით, ყარაბაღი უნდა ყოფილიყო [[აზერბაიჯანი]]ს რესპუბლიკის შემადგენლობაში, სანამ საბოლოოდ არ გაირკვეოდა მისი სტატუსი [[პარიზი]]ს სამშვიდობო კონფერენციაზე.

[[1920]] წლის [[19 თებერვალი|19 თებერვალს]] სულთანოვმა წარადგინა მოთხოვნა სომხეთის ეროვნულ საბჭოში, რომ სასწრაფოდ დაემტკიცებინათ ყარაბაღის საბოლოოდ გადაცემა [[აზერბაიჯანი]]სთვის&lt;ref name=&quot;Nagorno Karabagh in 1918-1920&quot;&gt;{{Cite web |url=http://nkr.am/eng/history/1918.htm |title=&quot;Nagorno Karabagh in 1918-1920&quot; |accessdate=2015-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124213324/http://nkr.am/eng/history/1918.htm |archivedate=2008-01-24 }}&lt;/ref&gt;. საბჭოს მერვე კონგრესი [[23 თებერვალი|23 თებერვლიდან]] [[4 მარტი|4 მარტამდე]] მიმდინარეობდა, მათ განაცხადეს რომ [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანმა]] დაარღვია [[22 აგვისტო]]ს შეთანხმება და გააფრთხილა ისინი რომ განმეორებით შემთხვევაში ყარაბაღის დასაცავად შესაბამის ზომებს მიიღებდნენ&lt;ref name=&quot;Nagorno Karabagh in 1918-1920&quot;/&gt;. მთიან ყარაბაღში მცხოვრები [[სომხები|სომხებმა]] კი [[აზერბაიჯანელები]]ს წინააღმდეგ აჯანყებისთვის მზადება დაიწყეს&lt;ref name=&quot;Ован&quot;&gt;The Armenian People from ancient to modern times, ed. by prof. Richard G. Hovannisian, USA, 1997, Vol. II, p. 318: «Finally, in August 1919, the Karabagh National Assembly yielded to provisional and conditional Azerbaijani jurisdiction. The twenty-six conditions strictly limited the Azerbaijani administrative and military presence in the region and underscored the internal autonomy of Mountainous Karabagh. Violations of those conditions by Azerbaijan culminated in an abortive rebellion in March 1920. In retribution, the Azerbaijani forces burned the beautiful city of [[Shushi]], hanged [[Bishop Vahan]], and massacred much of the population. It was the end of Armenian Shushi.»&lt;/ref&gt;.

===აჯანყება===
რიჩარდ ოვანისიანის თქმით [[ხანქენდი]]სთან დამარცხებამ ჩაკეტა გზა შუშისკენ, როგორც დაგეგმილი იყო ვარანდის მილიცია შუშაში [[22 მარტი]]ს საღამოს შევიდა, რომ მიეღო ანაზღაურება და მიელოცა [[გენერალი|გენერალ]]-გუბერნატორისთვის [[ნოვრუზი]]. იმავე ღამეს, დაახლოებით 100 შეიარაღებული კაცი, რომელთაც ნერსეს აზბეკიანი ხელმძღვანელობდა, ქალაქში შეუმჩნევლად შევიდა, რათა განეიარაღებინათ [[აზერბაიჯანელები]]. თუმცა ყველაფერი ჩაიშალა, რადგან მილიციელებმა მთელი ღამე დღესასწაულის აღნიშვნაში გაატარეს, ბევრი დალიეს და პოზიციები დროულად ვეღარ დაიკავეს. ნერსესის ჯგუფმა მილიციელებთან დაკავშირება ვეღარ მოახერხა და ცეცხლი გახსნა. სროლამ [[აზერბაიჯანელები]] გამოაფხიზლა და მათ შეიარაღება დროულად მოახერხეს. სომხურ მილიციას კი საკუთარი დავალება შესრულებული არ ჰქონდა. სროლა გათენებამდე გაგრძელდა, ვიდრე აზერბაიჯანელები შეიტყობდნენ, რომ [[ხანქენდი]]სთან ბრძოლა მათ სასარგებლოდ დასრულდა. აზერბაიჯანელებმა შუშის სომხურ ნაწილში შესვლა დაიწყეს. ღამით განვითარებულმა მოვლენებმა შუშის სომეხი მოსახლეობა შეაშინა და რამდენიმე ათასმა მოსახლემ ქალაქის გარეუბანს მიაშურა თავდასაცავად.

აუდრეი ალტსტადსი წერს: როგორც ბრიტანელმა ჟურნალისტებმა შეიტყვეს, მოკავშირე ძალებმა, რომლებიც რეგიონში იმყოფებოდნენ გადაწყვიტეს, რომ ყარაბაღის პოლიცია თანაბარი რაოდენობის [[სომხები|სომეხი]] და [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] მოსახლეობისგან უნდა შექმნილიყო. თუმცა [[1920]] წლის [[მარტი|მარტში]] [[სომხები|სომხურმა]] ნაწილმა [[აზერბაიჯანელები]]ს დახოცვა გადაწყვიტა [[ნოვრუზი]]ს აღნიშვნის დროს&lt;ref&gt;Audrey L. Altstadt. Azerbaijani Turks: Power and Identity Under Russian Rule. Hoover Press, 1992. ISBN 0-8179-9182-4, ISBN 978-0-8179-9182-1, p. 103&lt;/ref&gt;.

==ხოცვა-ჟლეტა==
რიჩარდ ოვანისიანის თქმით: {{ციტატა|[[აზერბაიჯანი]]ს ჯარები, რომელთან [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] მოსახლეობაც შეუერთდა, ქალაქის სომხურ ნაწილში შევიდა და ყველაფერი გადაწვა. [[23 მარტი]]დან [[26 მარტი]]ს ჩათვლით 2000-მდე შენობა დაიწვა, მათ შორის: ეკლესია-მონასტრები, კულტურული ნაგებობები, სკოლები, ბიბლიოთეკები, ბიზნეს ცენტრი და სავაჭრო ცენტრი. ეპისკოპოსი ვაჰან ტერ-გრეგორიანი სასტიკი წამებით მოკლეს, ჯერ ენა მოაჭრეს, შემდეგ თავი მოკვეთეს და მის გვამს ქუჩებში აღლუმისას ატარებდნენ. პოლიციის უფროსი ავეტის ტერ-ღუკასიანი ცოცხლად დაწვეს. საბოლოოდ ხოცვა-ჟლეტის მსხვერპლი 500-მდე სომეხი გახდა&lt;ref name=&quot;Hovan&quot;&gt;Richard G. Hovannisian. The Republic of Armenia, Vol. III: From London to Sèvres, February–August 1920 p.152&lt;/ref&gt;.}}

[[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] [[კომუნისტი]] მუსაევის თქმით: {{ციტატა|დაიწყო დაუნდობელი ხოცვა დაუცველი ქალების, ბავშვების და მოხუცებისაც კი. ყველა [[სომეხი]] განურჩევლად კვდებოდა ... ლამაზ [[სომეხი|სომეხ]] გოგონებს ჯერ აუპატიურებდნენ და შემდეგ კლავდნენ. ხოსროვ-ბეი სულთანოვის ბრძანებით ექვს დღეში სომხური ნაწილში ყველა სახლი დაანგრიეს, გაძარცვეს და შეურაცყვეს საფლავები.}} ისტორიამ შემოინახა ჩანაწერი სადაც, სულთანოვი [[ჯიჰადი|ჯიჰადზე]] საუბრობს და მოუწოდებს აზერბაიჯანელებს სომხების სრული განადგურებისკენ განურჩევლად სქესისა და ასაკისა&lt;ref&gt;Институт Истории АН Армении, Главное архивное управление при СМ Республики Армения, Кафедра истории армянского народла Ереванского Государственного Университета. Нагорный Карабах в 1918-1923 гг. Сборник документов и материалов. Ереван, 1992. Документ №443:  из письма члена компартии Азербайджана  Оджахкули Мусаева правительству РСФСР. стр. 638-639 (Institute of History of the Academy of sciences of Armenia, the Main archival department at Ministerial council of Republic Armenia, Faculty of history of Armenian people of the Yerevan State University. Nagorny Karabakh per 1918-1923. Collection of documents and materials. [[Yerevan]], 1992. The document №443: from the letter of a member of communist party of [[Azerbaijan Ojahkuli Musaev]] to the government of [[RSFSR]]. рр. 638-639)&lt;/ref&gt;.

საბჭოთა ენციკლოპედიის ([[1970]] წლის მესამე გამოცემა) მიხედვით ამ მოვლენებმა 2096 მოსახლე იმსხვერპლა და მხოლოდ რამდენიმე [[სომხები|სომხური]] ოჯახი გადარჩა&lt;ref&gt;Great Soviet Encyclopedia, vol. 17, London, Collier Macmillan, 1973, p. 301. quoted by Tim Potier. Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia, and South Ossetia: A Legal Appraisal. ISBN 90-411-1477-7&lt;/ref&gt;.

ნადეჟდა მანდელშტამი ქალაქ შუშაზე წერს: {{ციტატა|ამ ქალაქში, რომელიც მანამდე შესანიშნავი იყო ყველა მხრივ, ახლა მხოლოდ კატასტროფის ნიშნები იმჩნეოდა. ამბობენ, რომ ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ ყველა ჭა სავსე იყო გვამებით. ქალაქში კი აღარავინ დარჩენილიყო გარდა ცენტრში მოზეიმე მუსლიმებისა&lt;ref&gt;(in Russian) Н. Я. Мандельштам. Книга третья. Париж, YMCA-Ргess, 1987, с.162-164.&lt;/ref&gt;.}}

[[1936]] წლის [[21 იანვარი|21 იანვარს]] [[კრემლი (მოსკოვი)|კრემლში]] [[აზერბაიჯანი]]ს დელეგაციის მიღების დროს [[სერგო ორჯონიკიძე]]მ გაიხსენა [[1920]] წელს შუშაში ნანახი: {{ციტატა|მე დღესაც მახსოვს რა ვნახე [[1920]] წელს შუშაში. [[სომხეთი]]ს საუკეთესო ქალაქი სრულიად განადგურებული იყო. ჭაში კი ქალისა და ჩვილი ბავშვის გვამი ვიპოვეთ&lt;ref&gt;Партиздат ЦК ВКП(б), 1936, с. 60-63&lt;/ref&gt;.}}

[[აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა|აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის]] ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი ბეჰუბ ხან ჯავანშირი [[ოპერაცია ნემესისი]]ს დროს მოკლეს, შუშის ხოცვა-ჟლეტაში მონაწილეობის გამო&lt;ref&gt;&quot;Помимо лидеров младотурок руководство операции &quot;Немезис&quot; приняло решение о ликвидации некоторых деятелей мусаватистского правительства Азербайджана, виновных, по их мнению, в организации резни армян в Баку в сентябре 1918 г. - бывшего премьер-министра Фатали хана Хойского (июнь 1920 г.), а также бывшего министра Бехбуд хана Дживаншира (июль 1921 г.), организатора резни армян в Шуши (Карабах).&quot; [http://www.i-r-p.ru/page/stream-library/index-615.html I. P. Dobaev, V. I. Nemchina: И.П.Добаев, В.И.Немчина. Новый терроризм в мире и на Юге России: сущность, эволюция, опыт противодействия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013235656/http://i-r-p.ru/page/stream-library/index-615.html |date=2007-10-13 }} (Ростов н/Д., 2005)&lt;/ref&gt;.

==შედეგები==
[[1917]] წელს გამოქვეყნებული მონაცემებით, [[1916]] წელს [[რუსეთის რევოლუცია|რუსეთის რევოლუციამდე]] შუშაში 43 869 მოსახლე ცხოვრობდა, რომლებიდანაც 23 396 (53%) [[სომხები|სომეხი]] იყო, 19 121 (44%) კი [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]]&lt;ref&gt;«Кавказский календарь» на 1917 год. Тифлис, 1916, p. 190—196&lt;/ref&gt;.

მსხვერპლის ზუსტი რაოდენობა დაუზუსტებელია&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Richard G. Hovannisian. The Republic of Armenia, Vol. III: From London to Sèvres, February–August 1920&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Thomas de Waal. Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War. ISBN 0-8147-1944-9&lt;/ref&gt;, თუმცა სავარაუდოდ შუშის ხოცვა-ჟლეტას 20 000-30 000 [[სომხები|სომეხი]] ემსხვერპლა&lt;ref name=&quot;guaita&quot;&gt;{{Cite book| title = 1700 Years of Faithfulness: History of Armenia and its Churches | publisher = FAM | location = Moscow | year = 2001 | isbn = 5-89831-013-4 | chapter = Armenia between the Bolshevik hammer and Kemalist anvil | author = [[Giovanni Guaita]] | chapterurl = http://www.grazhdanin.com/grazhdanin.phtml?var=Vipuski/2004/4/statya17&amp;number=%B94 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nesl&quot;&gt;{{Cite web | title = The Nagorno-Karabagh Crisis:A Blueprint for Resolution | work = [[Public International Law &amp; Policy Group]] and the [[New England School of Law|New England]] [http://www.nesl.edu/center/RESEARCH.cfm Center for International Law &amp; Policy] | date = June 2000 | page = 3 | url = http://www.nesl.edu/center/pubs/nagorno.pdf | format = PDF | quote = In August 1919, the Karabagh National Council entered into a provisional treaty agreement with the Azerbaijani government. Despite signing the Agreement, the Azerbaijani government continuously violated the terms of the treaty. This culminated in March 1920 with the Azerbaijanis' massacre of Armenians in Karabagh's former capital, Shushi, in which it is estimated that more than 20,000 Armenians were killed. | access-date = 2015-08-27 | archive-date = 2019-03-30 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190330205744/https://www.nesl.edu/center/pubs/nagorno.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Why IDPs Matter in the Nagorno-Karabakh Conflict by Seepan V. Parseghian, p.5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Historic Maps of Armenia: The Cartographic Heritage&amp;nbsp;– Page 7 by [[Rouben Galichian]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Russian analysts [[Igor Babanov]] and [[Konstantin Voevodsky]] write that &quot;On March, 1920, during the occupation of Shusha town, 30 thousand Armenians were massacred&quot;. / Игорь Бабанов, Константин Воеводский, Карабахский кризис, Санкт-Петербург, 1992&lt;/ref&gt;, ქალაქის სომხური ნაწილი კი სრულიად განადგურდა.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.un.org/documents/ga/docs/52/plenary/a52-85.htm United Nations document]
*[http://www.shushi.org/en/kotoratcner.php Shoushi Massacres of Armenians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070915152735/http://www.shushi.org/en/kotoratcner.php |date=2007-09-15 }}
*[http://www.usanogh.com/content/view/368/110/ Shushi- Armenian city of sorrow and triumph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929062228/http://www.usanogh.com/content/view/368/110/ |date=2007-09-29 }}

==ლიტერატურა==
* Armenia, Armenia: about the country and the people from the Biblical times to our days, a reference-book, by V. Krivopuskov, V. Osipov, V. Alyoshkin and others, ed. V.V. Krivopuskov, Third ed., revised and expanded. Moscow, Golos-Press, 2007. P. 30-31.
* {{ru icon}} [http://pda.regnum.ru/news/611517.html В Нагорном Карабахе осудили погромы 1920 года в Шуши] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930220427/http://pda.regnum.ru/news/611517.html |date=2007-09-30 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო|2}}

[[კატეგორია:სომხეთის ისტორია]]</text>
      <sha1>3ux282igp47kjp84c3w8rwt5ben4dbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ქვისთაღოვანი ხიდი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318847</id>
    <revision>
      <id>5392138</id>
      <parentid>4522084</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5392138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24687" sha1="is2wmnvp7kww72brdhpj4im2fpjxfte" xml:space="preserve">[[ფაილი:Beslet bridge.JPG|მინიატიურა|ბესლეთის ქვისთაღოვანი ხიდი]]
'''ქვისთაღოვანი ხიდი''', ''თაღოვანი ხიდი'', ''კამაროვანი ხიდი'', ''თამარის ხიდი'' — თაღოვანი კონსტრუქციის ქვის ხიდის გავრცელებული ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე. მათი ძირითადი ნაწილი გვხვდება ლაზეთსა და ჭოროხის აუზში. ქვისთაღოვანი ხიდები ასევე გვხდება საქართველოს სხვა ადგილებშიც, აფხაზეთში, იმერეთში და სხვაგან. ქვისთაღოვანი ხიდები შეადგენენ ანტიკური და ფეოდალური ხანის მატერიალური კულტურის ძეგლთა საყურადღებო ჯგუფს. 

==ხიდების მაშენებლები==
საზოგადოდ, როგორც ამ კონსტრუქციის ხიდების მშენებლობის ეპოქის, ისე მშენებელთა ვინაობის საკითხებზეც სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმული აზრი დადასტურებული არ არის. XIX საუკუნის რუსულ პერიოდულ გამოცემებს ისეთი ტენდენცია ჰქონდათ, რომ ლაზეთსა და მეზობელ ტაო-კლარჯეთში დაცული ქვისთაღოვანი ხიდები მაინცდამაინც უცხოელების, კერძოდ ვენეციელების ან გენელების ნახელავი უნდა ყოფილიყო. გაზეთი „ნოვოე ობოზრენიე“, ამ კონსტრუქციის ხიდებს ბიზანტიელთა მიერ აგებულ ხიდებად თვლიდა&lt;ref&gt;«Новое обозрение», 1893, №3184, ст. 32&lt;/ref&gt;, ხოლო გაზეთი „ჩერნომორსკი ვესტნიკი“ — გენუელთა მიერ აშენებულად&lt;ref&gt;Газ. «Черноморский вестник», 1900, № 37&lt;/ref&gt;. ამ ხიდების მშენებელთა ვინაობის შესახებ ანალოგიურ აზრს ატარებდა გაზეთი „კავკაზიც“&lt;ref&gt;Газ. «Кавказ», 1892, №300&lt;/ref&gt;, ხოლო „კავკაზსკი ვესტნიკი“, 1892 წელს უშუალოდ ჭოროხის შესართავთან არსებული ხიდის შესახებ მიუთითებდა, რომ იგი თითქოსდა გენუელების აგებული იყო&lt;ref&gt;Газ. «Кавказский вестник», 1892, №209, П. XI&lt;/ref&gt;. ჩერნომორსკი ვესტნიკი 1899 წელს წერდა, რომ ადიდებულმა ჭოროხმა გაიტაცა რამდენიმე საუკუნის წინათ გენუელტა მიერ აშენებული ქვის ხიდის ბურჯები, რომელთა სიმტკიცე აკვირვებდა მის მნახველ ინჟინრებს. საყურადრებოა რომ ამ გაზეთებში გამოქვეყნებულ სტატიებს თავისი გავლენა დაუტოვია ზოგიერთ ქართველ მიმომხილველზეც.

აჭარის მკვიდრი მოსახლეობა აჭარაში არსებულ ხიდებს თამარის მეფობის პერიოდში აშენებულად თვლის.

==ქვისთაღოვანი ხიდები==
ქვისთაღოვანი ხიდების ერთი ნაწილი აშენებულია IV-V საუკუნეებში, ხოლო დანარჩენი შუასაუკუნეების სხვადასხვა პერიოდს განეკუთვნება.

===ხიდები გურიაში===

===ხიდები აჭარაში===
ქვისთაღოვანი ხიდების ოდენობა განსაზღვრული არაა, რადგანაც ხიდები რომელზედაც ცნობები არსებობდა ზოგიერთი მათგანი დაიქცა და განადურდა. ასე მაგალითად თ. სახოკია თვლიდა რომ აჭარის ტერიტორიაზე ქვისთაღოვანი რვა ხიდია&lt;ref&gt;თ. სახოკია, „გურია-აჭარა“, ჟურნ. „მოამბე“, 1901, № 5, გვ. 33&lt;/ref&gt;, მეფის რუსეთის ოფიცერი ვ. ლისოვსკი აჭარის ტერიტორიაზე 11-მდე ხიდს&lt;ref&gt;В. Лисовский, «Чорохский край военно-исторические очерки», Вып. I-II, Тифлис, 1887, ст. 14&lt;/ref&gt;, ხოლო სხვა ზოგიერთი მკვლევარი კიდევ უფრო ნაკლებ ოდენობას ასახელებს. ერთ-ერთი უკანასკნელი აღწერით [[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკა]]ში 25-მდე ქვისთაღოვანი ხიდი გამოვლინდა. ჩვენს დროში უკვე აღარ არის ხიდები, რომლებიც ჭოროხის და კინტრიშის, ერგის წყლის შესართავთან ახლოს, სოფელ აჭარისწყალთან და ქედაში მდინარე აჭარისწყალზე, სოფელ ცხმორისში და შანთაძეებში იდგა. ასევე დაიქცა ბოღრათის (ქობულეთის რაიონი) და სხვა ხიდები. მათგან ზოგიერთი დ. ბაქრაძემ&lt;ref&gt;Д. Бакрадзе, «Археологическое путешествие по Грузии и Аджаре», СПБ, 1878, ст. 54&lt;/ref&gt; და სხვებმა აღწერეს. 

ქვისთაღოვანი ხიდები წარმოადგენდა სავაჭრო-საქარვნო გზების ქსელის აუცილებელ ელემენტს. იმ საქარვნო გზებს შორის, რომლებიც აჭარაზე გაივლიდა, ძირითადი უნდა ყოფილიყო ჩრდილო კავკასიისა და მცირე აზიის ქვეყნების დამაკავშირებელი გზა, რომელიც შავი ზღვის სანაპიროზე გაივლიდა. ეს ტრასა ქობულეთზე გადმოვლით შემოდიოდა ბათუმის ზონაში, ხოლო აქედან აფსაროსს, ანუ ჭოროხს გადაკვეთავდა, საიდანაც უფრო სამხრეთით მიემართებოდა. ამ ტრასაზე იყო განლაგებული დღევანდელი აჭარის ტერიტორიაზე დაცული ხიდების ერთი რიგი. კერძოდ მდინარე კინტრიშის ახლოს იქ, სადაც იგი ზღვას ერთვის და მდინარე ჭოროხის ქვემო წელზე ბათუმიდან ტრაპიზონისაკენ მიმავალ ამ სანაპირო გზაზე. ბეღლევანისა და მაკრიალის ხეობაში დაცულია მრავალი ხიდი. მარტო ბეღლევანის ხეობაში 5 ქვისთაღოვანი ხიდი ფუნქციონირებდა.

არსებობდა ასევე ძველი გზები, რომლებითაც მექარავნეები აჭარის ქედებზე გადაივლიდნენ და ბათუმის გვერდის ავლით პირდაპირ ქედაში ჩადიოდნენ. ამაზე მეტყველებს შემორჩენილი გზები, რომელთაგან ერთი ჩაქვიდან სოფლელ ზუნდაგის ქედით მახუნცეთში, ხოლო მეორე, ჩაქვიდან ქედებზე გადავლით პირველ მაისსა და აგარაში ჩადის. ქობულეთის მიდამოებიდან მიმავალ ზერაბოსელ-წონიარისის გზას მგზავარი ბათუმ-გოდერძის ფართო ტრასაზე გადაჰყვა. სწორედ ამ გზებზე გვხდება აჭარაში ქვისთაღოვანი ხიდების ერთი ჯგუფი.

ზუნდაგის წყალზე, იმ ადგილას, რომელსაც მოსახლეობა ქვახიდი ღელეს, ზოგჯერ კი ხიდითავღელეს უწოდებს, ქვის ხიდი უნდა ყოფილიყო, რომელიც ქობულეთ-ჩაქვის უღელტეხილით სოფლე ზუნდაგში გადასულ ქარავანს აჭარის ხეობის ცენტრალური გზის პირას გაშენებულ სოფელ ქვემო მახუნცეთში ჩაიყვანდა. ჩაქვის მხრიდან სოფლელ პირველ მაისში გადასულ მგზავრებს ამ სოფლის ქვისთაღოვანი ხიდი ასევე ხეობის ცენტრალურ გზაზე გადაიყვანდა, აგარაში ჩასული მგზავრები კი ქვემო აგარის წყალზე არსებული ქვისთაღოვანი ხიდით ცენტრალურ გზაზე გადადიოდნენ. ამ ხიდს იყენებდნენ აგრეთვე სოფელ პირველი მაისის ტერიტორიაზე ცენტრალური გზიდან ორასიოდე მეტრის სიმაღლეზე კლდის კენწეროზე ატყორცნილი, ზედ უფსკურლის პირზე გაშენებულ ციხეზე ასასვლელადაც. აქედან მეციხოვნეებს შეეძლოთ მეთვალყურეობა გაეწიათ და დაეცვათ ცენტრალური გზა. ასეთივე დანიშნულება უნდა ჰქონოდა ქვისთაღოვან ხიდს, რომელიც სოფელ ზერაბოსლიდან 29-ე კმ-ზე სოფელ წონიარისშია დაცული. ნიკო კვეზერელი-კოპაძე მიუთითებს, რომ ეს ბილიკი წანარისის ხეობით მთა პერანგას გადასასვლელამდე ჯურუას მთისკენ მიემართება&lt;ref&gt;ნ. კვეზერელი-კოპაძე, „საქართველოს ძველი ხიდების მთავარი სახეები“, „[[ძეგლის მეგობარი]]“ [http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/27552/1/Dzeglis%20Megobari_1969_N19.pdf №. 19], გვ. 38-47, თბ., 1969 წელი&lt;/ref&gt;. როგორც ჩანს , ეს ისტორიული გზა ზღვისპირას იღებდა სათავეს და მდინარე კინტრიშის ხეობით, სადაც რამდენიმე თაღოვანი ქვის ხიდია დაცული, პერანგას მთას (ხინოს მთას) გადაივლის. 

ზემო აჭარაში: განახლების (ყადიოღლები), შანთაძეების, შირინოღლების, ურხოს და ფურტიოს ხიდები.

ქვემო აჭარაში: დანდალოს, მახუნცეთის და ცხმორისის ხიდები.

[[1895]] წლის წყალდიდობის შედეგად დაინგრა შანთიძეების, მახუნცეთისა და ცხმორისის ხიდები, ხოლო განახლების (ყადიოღლები) ხიდი დაზიანდა.

===ხიდები ნიგალაში===
ანალოგიური სტილის ოთხი ხიდია დაცული ბათუმ-მაჭახლის გზაზე, რომელიც მაჭახლის თემის ყველა სოფელს ემსახურებოდა. სოფელ მირვეთის ტერიტორიაზე, მდინარე ჭოროხის სანაპირო ზოლში ძველი გზის პირას დგას ქვის თაღოვანი ხიდი.

დ. ბაქრაძის ცნობით დაბა ქედის ორი ნაწილის შესაერთებლად, რომელსაც აჭარისწყალი შუაზე კვეთს, იყო ქვისთაღოვანი ხიდი სამი ბურჯით&lt;ref&gt;დ. ბაქრაძე იქვე გვ. 54&lt;/ref&gt;. მისი წალეკვის თარიღი ცნობილი არ არის.

ბათუმ-არტაანის გზაზე, იალავუზჩაის უღელტეხილის გადამკვეთ დევის ხევის წყალზე იყო 43 მეტრამდე სიგრძის ხიდი, რომელიც კავკასიოლოგმა ე. ვეიდენბრაუმმა და რუსეთის არმიის ოფიცერმა ვ. ლისოვსკიმ აღწერეს&lt;ref&gt;В. Лисовский, იქვე, გვ 380&lt;/ref&gt;.

ქ. ართვინიდან 10 ვერსზე მდინარე ხატილაზე (რომელიც სათავეს კარჩხლიდან იღებს), ჭოროხში ჩართვამდე მოქმედებდა ხიდი, რომელიც 1887 წელს ინახულა ვ. ლისოვსკიმ. ხატილას წყლის ერთ-ერთ პატარა შენაკადზე კი ნ. ლევაშოვს აღწერილი აქვს მეორე ხიდი&lt;ref&gt;Н. Левашов, «Заметки о пограничной линии и зоне на растоянии от берега Черного моря до г. Артвина», «Известия» Кавкасского ИРГО, т. VII, 1886, Тифлис, ст. 226&lt;/ref&gt;. ჭოროხის შენაკადად მურღულის წყალზე, მის შესართავთან სანახევროდ დანგრეული ყოფილა მურღულის ხიდი, რომელიც 85 მეტრ სიგრძეზე იყო გადაჭიმული და ამ ტიპის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ნაგებობას წარმოადგენდა.

===ხიდები შავშეთში===
მდინარე კარჩხალის მარცხენა ნაპირას ხანძთის მონასტერთან სამი ხიდი არსებობდა. ასეთივე ხიდი იყო თორთომის წყალზე და მდინარე იმერხევზე სოფელ ჭიდილასა და წყაროსთავს შორის, რომლელიც ფოტოგრაფ დიმიტრი ერმაკოვსა და არქეოლოგ უვაროვას გადაუღიათ. ა. პავლინოვს 1886 წელს და 1904 წელს აღუწერია ოპიზიდან შატბერდს მიმავალ გზაზე ციცაბო კლდის წვერზე ზედ უფსკრულის პირას მდგარი ეკლესია. მთის ძირას კი მდინარეზე ორი ქვის ხიდი ყოფილა&lt;ref&gt;А. Павлинов, «Путевые заметки, материалы по археологии Кавказа». Вып. III, Мос., 1893, ст. 6&lt;/ref&gt;.

მდინარე იმერხევზე მონასტრის ძირში სამი ასეთი ხიდი ყოფილა. ნ. მარი ვარაუდობდა, რომ მათ შორის ორთაღიანი ხიდი მარტო ქვეითებისათვის განკუთვნილი არ იყო&lt;ref&gt;Н. Марр, «Дневник поездки по Кавказу», Вып. III. Мос., 1893, ст. 168&lt;/ref&gt;. ხოლო იქ სადაც ყვირილა ერთვის იმერხევს, იდგა სურმენეს ქვისთაღოვანი ხიდი. ამ ხიდის კამარის ნანგრევები უნახავს ნ. მარს, რომელზეც ადგილობრივებს უთქვამთ: „ამ 20 წლის წინათ (1880-იან წლებში), იგი წყალმა წალეკაო, რომელზედაც წარწერები ყოფილაო“. 

ვ. ლისოვსკისა და გ. ყაზბეგს ქვისთაღოვანი ხიდები უნახავთ ზღვის სანაპიროთი აჭარიდან ტრაპიზონისაკენ მიმავალ გზაზე, ჯერ ბეღლევანის ხეობაში, ხოლო შემდეგ იმ გზაზე, რომელიც ჯურფუკის უღელტეხილით მაკრიალის ხეობაში გადადის. მარტო ბეღლევანის უნახავს და აღუწერია ხეობის 23 კილომეტრზე ქვისთაღოვანი ხუთი ხიდი. ერთ-ერთი ხიდი, რომელიც გიორგი ყაზბეგმა შეამძნია იდგა მდინარე ბეიუქსუზე ხოფიდან სუაკალსეაკენ მიმავალ გზაზე, რომელიც მერე [[ბაიბურთი]]საკენ მიდიოდა&lt;ref&gt;გაზ. „სახალხო საქმე“, 1916, № 605&lt;/ref&gt;. მდინარე მაკრიალზე ბათუმიდან მაკრიალზე მიმავალ გზაზე იდო ნ. შავროვის მიერ მითითებული ქოფრიჯის ხიდი, რომელიც ვ. ლისოვსკის ცნობით 42 მ სიგრძისა იყო. ხოფის ხეობაში და მდინარე ყარადერეზე, როდესაც 1915-1916 წლებში თურქეთის ჯარი უკან იხევდა, უცდიათ ხიდის აფეთქება, მაგრამ აფეთქებას მხოლოდ გვერდი შეუნგრევია. ასეთივე ხიდები იყო რიზესთან სურმენეს ხეობაში. უკანასკნელი ინგლისელმა მოგზაურმა რობინ ფერდმა აღწერა წიგნში — „არგონავტების ნაკვალევზე“&lt;ref&gt;კრებული „მიმომხილველი“, თბ., სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1968, №4-5, გვ. 100&lt;/ref&gt;. 1916 წელს გაზეთი „სახალხო საქმე“ წერდა რომ ბათუმიდან ტრაპიზონამდე მიმავალ გზაზე არსებულ ხიდებს მოსახლეობა ქართულ ხიდებს უწოდებდა, ხოლო ყარადერეზე არსებულ ქვის ხიდს თამარის ხიდს ეძახდნენო.

===ხიდები ჭანეთში===

==ლიტერატურა==
* შალვა ვარშანიძე, „გზები და საგზაო ნაგებობები ძველ აჭარაში“, ბათუმი 1979 წ. 
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552273/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1952_N5.pdf მშვენიერაძე დ., ძველი ქვის ხიდი ჩოლაბურზე, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N5, თბ., 1952, გვ. 22-24]

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://saunje.ge/index.php?id=494 საქართველოს უძველესი ხიდები]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ქვისთაღოვანი ხიდები| ]]</text>
      <sha1>is2wmnvp7kww72brdhpj4im2fpjxfte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყარაქილისის ბრძოლა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320256</id>
    <revision>
      <id>5391709</id>
      <parentid>4833629</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8674" sha1="rwnz9onue8ajm55hwclh11gp1he1j14" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი 
|სურათი=
|სათაური= 
|კონფლიქტი=ყარაქილისის ბრძოლა
|ნაწილი= [[კავკასიის კამპანია|კავკასიის კამპანიის]]
|თარიღი= 25-28 მაისი, 1918 წ.
|მდებარეობა= [[ვანაძორი|ყარაქილისი]], [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა]]
|no-location-property=yes 
|შედეგი= სომხების გამარჯვება
|ტერიტორია=
|მხარე1= {{flagicon|Armenia|size=23px}} [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა]]
|მხარე2= {{flag|ოსმალეთის იმპერია|size=25px}} 
|მეთაური1= [[თომა ნაზარბეკიანი]]&lt;br /&gt;[[გარეგინ ნჟდე]]
|მეთაური2= [[მეჰმედ ვეჰიბ-ფაშა]]
|ძალა1= 6 000
|ძალა2= ≈10 000
|დანაკარგები1= 
|დანაკარგები2=}}
'''ყარაქილისის ბრძოლა''' ({{lang-hy|Ղարաքիլիսայի ճակատամարտ}}, {{lang-tr|Karakilise Muharebesi ''ან'' Karakilise Muharebeleri}}) — [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს [[კავკასიის კამპანია|კავკასიის კამპანიის]] ბრძოლა, რომელიც გაიმართა ყარაქილისის (დღევანდელი [[ვანაძორი]]) მახლობლად [[ოსმალეთის იმპერია]]სა და [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა|სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას]] შორის 1918 წლის 25-28 მაისს.

== ისტორია ==
უფრო მრავალრიცხოვანმა სომხურმა თავდაცვითმა ძალებმა მოახერხეს უკან გაებრუნებინათ შემოჭრილი ოსმალური ძალები, რომლებმაც დასავლეთ სომხეთში შეჭრით დაარღვიეს 1917 წელს [[ამიერკავკასიის კომისარიატი|ამიერკავკასიის კომისარიატთან]] ხელმოწერილი ხელშეკრულება. თურქებმა აიღეს [[ერზინჯანი]], [[ერზურუმი]], [[სარიყამიში]], [[ყარსი]], ალექსანდროპოლი და ყარაქილისს მიაღწიეს. აქ, ისევე როგორც, [[სარდარაპატის ბრძოლა|სარდარაპატსა]] და [[ბაშ-აბარანის ბრძოლა|აპარანთან]] მოპოვებული გამარჯვებები ისნტრუმენტული ხასიათისა იყო და [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა|სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას]] არსებობის საშუალება მისცა.

21 მაისს თურქებმა დაიკავეს [[ტაშირი (ქალაქი)|ვორონცოვკა]]. თურქული რეგულარული ჯარების დარტყმების შედეგად სომხურმა შეიარაღებულმა ძალებმა უკან დახევა დაიწყეს. ოსმალურ-თურქული სამხედრო ძალების ნაწილი [[ერევანი|ერევნისაკენ]], ნაწილი კი ყარაქილისისაკენ დაიძრა. ეს უკანასკნელი დაახლოებით 10 000 ჯარისკაცს, 70 საარტილერიო და 40 ავტომატურ ცეცხლსასროლ იარაღს მოიცავდა. სომხური მოსახლეობა ტოვებდა სახლებს და სამხრეთით, [[ერევანი|ერევნისა]] და [[სიუნიქის პროვინცია|სიუნიქისაკენ]] გადაადგილდებოდა. [[გარეგინ ნჟდე]] (თავის ჯართან ერთად) ჩავიდა ყარაქილისში და მოახერხა მოსახლეობის საბრძოლველად გაერთიანება. სომხური ძალები აღწევდა 6 000 ჯარისკაცს, 70 საარტილერიო და 20 ავტომატურ ცეცხლსასროლ იარაღს. 25-28 მაისს, ოთხდღიანი სასტიკი ბრძოლის შემდეგ ორივე მხარემ სერიოზული დანაკარგები განიცადა. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალურმა არმიამ შეძლო თავს დასხმოდა ყარაქილისს და ამოეხოცა მთელი მისი მოსახლეობა (4 000 ადამიანი), მას უკვე აღარ ჰქონდა საკმარისი ძალები სომხეთის სიღრმეში შესაჭრელად.&lt;ref&gt;Hohanissian, Richard G. (1997) ''The Armenian People from Ancient to Modern Times.'' New York. St. Martin's Press, 299&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Walker
  | first = Christopher 
  | title = ARMENIA: The Survival of a Nation
  | url = https://archive.org/details/armeniasurvivalo0000walk_c0v5
  | publisher = St. Martin's Press
  | date =1980
  | location =New York
  | isbn = 0-7099-0210-7
  | authorlink =
  | page = [https://archive.org/details/armeniasurvivalo0000walk_c0v5/page/254 254]}}&lt;/ref&gt;

ვეჰიბ-ფაშას საუბარი თავის შტაბთან:
{{ციტირება|ჩვენ არ გვაქვს სომხების დასამარცხებელი ძალა. სამდღიანი ბრძოლა ყარაქილისში აჩვენებს, რომ სანამ მათ სააფრთხე ემუქრებათ, ისინი ბრძოლაში სიკვდილს არჩევენ. ჩვენ არ უნდა ვიბრძოლოთ ძალასთან, რომელსაც 1 200 000 სომეხის გამოყვანა შეუძლია. თუ ბრძოლას ქართველებიც შეუერთდებიან, წინსვლა შეუძლებელი გახდება... მოკლედ, ჩვენ უნდა მოველაპარაკოთ სომხებსა და ქართველებს.&lt;ref name=reynolds&gt;{{cite book|last=Reynolds|first=Michael|title=Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires, 1908-1918|pages=211}}&lt;/ref&gt;}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.genocide.ru/enc/karakilisa-battle.htm ყარაქილისის ბრძოლა]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} {{ru icon}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სომხეთის ბრძოლები]]
[[კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები]]
[[კატეგორია:კავკასიის ფრონტის ბრძოლები]]
[[კატეგორია:1918 წლის ბრძოლები]]</text>
      <sha1>rwnz9onue8ajm55hwclh11gp1he1j14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შუა შაბელეს რეგიონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328690</id>
    <revision>
      <id>5392030</id>
      <parentid>4304788</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14166" sha1="aqex644sema6gpdvqsxu4q1sq6xkpmy" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული|სომალი
|მშობლიური სახელი = {{lang-so|''Shabeellaha Dhexe''}}&lt;br /&gt;{{lang-ar|شبيلي الوسطى}}
|ქართული სახელი = შუა შაბელე
|დროშა = 
|გერბი = 
|ქვეყანა = სომალი
|ჰიმნი = 
|სტატუსი = რეგიონი
|შედის = 
|მოიცავს = 4 რაიონი
|დედაქალაქი = [[ჯოუჰარი]]
|მსხვილი ქალაქი = 
|მსხვილი ქალაქები = 
|თარიღი = 
|მეთაური = 
|მეთაური 2 = 
|მშპ = 
|მშპ წელი = 
|მშპ ადგილი = 
|მშპ ესმ = 
|ენა = 
|ენები = 
|მოსახლეობა = 516 036
|აღწერის წელი = 2014
|ადგილი მოსახლეობით = 12
|ეროვნული შემადგენლობა = 
|სიმჭიდროვე = 22,77
|აღმსარებლობა = 
|ფართობი = 22 663
|ადგილი ფართობით = 15
|ფართობის პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღლე = 
|საშუალო სიმაღლე = 
|მინიმალური სიმაღლე = 
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა = Somalia regions map Shabeellaha Dhexe.svg
|დროის სარტყელი = +3
|აბრევიატურა = 
|ISO = SO-SD
|FIPS = 
|სატელეფონო კოდი = +252
|საფოსტო ინდექსები = 
|ინტერნეტ-დომენი = .so
|საავტომობილო სანომრე ნიშნები = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
|პარამეტრი1 = 
|შენიშვნა = 
}}
'''შუა შაბელე''' ({{lang-so|''Shabeellaha Dhexe''}}, {{lang-ar|شبيلي الوسطى}}) — რეგიონი (gobolka) [[სომალი]]ს სამხრეთ ნაწილში&lt;ref name=&quot;Cwfsom&quot;&gt;{{cite web|title=Somalia|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|location=Langley, Virginia|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html|accessdate=6 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701194614/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html|archivedate=1 ივლისი 2016}}&lt;/ref&gt; ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი [[ჯოუჰარი]].

== მდებარეობა ==
რეგიონი ესაზღვრება სომალის რეგიონებს: [[ბენადირის რეგიონი|ბენადირს]], [[ქვემო შაბელეს რეგიონი|ქვემო შაბელეს]], [[ჰირანის რეგიონი|ჰირანს]], [[გალგუდუდის რეგიონი|გალგუდუდს]] და აქვს გასასვლელი [[ინდოეთის ოკეანე]]სთან. რეგიონში მიედინება [[მდინარე]] [[უები-შაბელე]].

1984 წლამდე რეგიონი იყო [[ბენადირის რეგიონი]]ს ნაწილი, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო [[მოგადიშო]].

შუა შაბელეს რეგიონში ჭარბობს კლან [[მუდულოდი]]ს სხვადასხვა ტომები, რომელთა შორის გამოირჩევა [[აბგალი]]ს ტომი.&lt;ref&gt;http://siteresources.worldbank.org/INTLAWJUSTINST/Resources/GundelTheroleoftraditionalstructures_1.doc&lt;/ref&gt; რეგიონში ასევე ცხოვრობს არასომალური ტომი კაბოლე [[ბანტუს ხალხი]]ს ჯგუფიდან.

რეგიონში ჭარბობს ბუნებრივი და სარწყავი მიწადმოქმედება, ასევე [[თევზჭერა]]. წელიწადში მოდის 150 მმ-დან 500 მმ-მდე ნალექი 60 000 კმ² ფართობზე. ინდოეთის ოკეანის გასწვრივ სანაპირო ზოლის სიგრძე შეადგენს 400 კმ-ს.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/SHIG-7FRHY8?OpenDocument |title=Somalia: Assessment report on the mechanisms and needs of the population living in Jowhar, Adale, and Adal Yabal, Warsheikh districts of Middle Shabelle region - Somalia{{!}}Rel... |access-date=2015-12-27 |archive-date=2008-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012013156/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/SHIG-7FRHY8?OpenDocument }}&lt;/ref&gt;

== პოლიტიკური სიტუაცია ==
[[სომალის სამოქალაქო ომი]]ს დროს შუა შაბელეს რეგიონი, რომელიც იმყოფებოდა ქვეყნის დედაქალაქ [[მოგადიშო]]სთან უშუალო სიახლოვეს და მდებარეობდა ინდოეთის ოკეანის გასწვრივ, მუდმივად წარმოადგენდა საბრძოლო მოქმედებების არენას და მრავალჯერ გადადიოდა ხელიდან ხელში. რეგიონის მნიშვნელოვანი ნაწილი იმყოფებოდა რადიკალური ისლამური დაჯგუფების [[ჰარაკატ აშ-შაბააბი]]ს ხელში, რომლის წინააღმდეგაც იბრძვიან სამთავრობო ჯარები და მასთან მოკავშირე ფორმირებები.

2014 წლის აგვისტოში დაიწყო [[ოპერაცია «ინდოეთის ოკეანე»]], რომელიც დაიგეგმა სომალის სამთავრობო ჯარების მიერ.&lt;ref name=&quot;Spsgdncfmaep&quot;&gt;{{cite news|title=SOMALIA: President says Godane is dead, now is the chance for the members of al-Shabaab to embrace peace|url=http://www.raxanreeb.com/2014/09/somalia-president-says-godane-is-dead-now-is-the-chance-for-the-members-of-al-shabaab-to-embrace-peace/|accessdate=6 September 2014|agency=Raxanreeb|date=5 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906202740/http://www.raxanreeb.com/2014/09/somalia-president-says-godane-is-dead-now-is-the-chance-for-the-members-of-al-shabaab-to-embrace-peace/|archivedate=6 სექტემბერი 2014}}&lt;/ref&gt; 31 აგვისტოს დაიწყო მასირებული შეტევა შუა შაბელეს რეგიონში. გაერთიანებული ჯარები გაემართნენ მაჰადაისკენ და წმენდნენ კორიდორს [[ჰირანის რეგიონი]]სკენ.&lt;ref name=&quot;Smosimsr&quot;&gt;{{cite news|title=SOMALIA: Military operation starts in Middle Shabelle region|url=http://www.raxanreeb.com/2014/08/somalia-military-operation-starts-in-middle-shabelle-region/|accessdate=31 August 2014|agency=Raxanreeb|date=31 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140904013546/http://www.raxanreeb.com/2014/08/somalia-military-operation-starts-in-middle-shabelle-region/|archivedate=4 სექტემბერი 2014}}&lt;/ref&gt; დაკავებული იქნა რეგიონის ადმინისტრაციულ ცენტრ ჯოუჰარიდან 60 კმ მანძილზე მდებარე ქალაქი [[ფიდოვი]].&lt;ref name=&quot;Sjfcfmsr&quot;&gt;{{cite news|title=SOMALIA: Joint forces capture Fidow, Middle Shabelle region|url=http://www.raxanreeb.com/2014/08/somalia-joint-forces-capture-fidow-middle-shabelle-region/|accessdate=1 September 2014|agency=Raxanreeb|date=31 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903151959/http://www.raxanreeb.com/2014/08/somalia-joint-forces-capture-fidow-middle-shabelle-region/|archivedate=3 სექტემბერი 2014}}&lt;/ref&gt;

1 სექტემბერს ამერიკულმა [[უპილოტო საფრენი აპარატი|უპილოტო საფრენმა აპარატმა]] [[დრონი|დრონმა]] დაბომბა ისლამისტების ტერიტორია, რის შედეგადაც გარდაიცვალა აშ-შაბააბის ლიდერი აჰმედ აბდი გოდანე.&lt;ref name=&quot;Pcdostl&quot;&gt;{{cite news|title=Pentagon Confirms Death of Somalia Terror Leader|url=http://www.garoweonline.com/page/show/post/292/pentagon-confirms-death-of-somalia-terror-leader|accessdate=6 September 2014|agency=Associated Press|date=5 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906202437/http://www.garoweonline.com/page/show/post/292/pentagon-confirms-death-of-somalia-terror-leader|archivedate=6 სექტემბერი 2014}}&lt;/ref&gt; ეს მოვლენა აღქმული იყო, როგორც დიდი გამარჯვება და მტრის ძირითადი ძალების დაქსასვისა და მათ შორის განხეთქილების მოლოდინში, სომალის მთავრობამ გამოაცხადა 45-დღიანი ამნისტია აშ-შაბააბის ზომიერი ბოევიკებისათვის. &lt;ref name=&quot;Ucdostgl&quot;&gt;{{cite news|title=US confirms death of Somalia terror group leader|url=http://www.wsvn.com/story/26458182/pentagon-confirms-death-of-somalia-terror-leader|accessdate=6 September 2014|agency=Associated Press|date=5 September 2014|archiveurl=https://archive.today/20140906160556/http://www.wsvn.com/story/26458182/pentagon-confirms-death-of-somalia-terror-leader|archivedate=6 სექტემბერი 2014}}&lt;/ref&gt; ამის მოვლენების შემდეგ დაიწყო მასიური შეტევა აშ-შაბააბის ძალებზე შუა შაბელეს რეგიონის თანდათანობით განთავისუფლებასთან ერთად.

30 სექტემბერს სამთავრობო [[ჯარი|ჯარებმა]] დაიკავეს საკვანძო პუნქტები მოგადიშოდან 100 კმ-ის მანძილზე, ქალაქ [[ვარშეიჰი]]ს ჩათვლით&lt;ref name=&quot;Sjftorcdomsr&quot;&gt;{{cite news|title=SOMALIA: Joint forces take over Raage Ceelle district of Middle Shabelle region|url=http://www.raxanreeb.com/2014/09/somalia-joint-forces-take-over-raage-ceelle-district-of-middle-shabelle-region/|accessdate=1 October 2014|agency=Raxanreeb|date=30 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001204856/http://www.raxanreeb.com/2014/09/somalia-joint-forces-take-over-raage-ceelle-district-of-middle-shabelle-region/|archivedate=1 ოქტომბერი 2014}}&lt;/ref&gt;, ხოლო 1 ოქტომბერს ქალაქი [[ადალე]]. მთლიანად ოქტომბრის შუისთვის მთელი რეგიონი პრაქტიკულად განთავისუფლებული იყო, მაგრამ დეკემბრის ბოლომდე მაინც ხდებოდა შეტაკებები და სამთავრობო ძალების წინსვლა&lt;ref name=&quot;Gsfgaflnaih&quot;&gt;{{cite news|title=Somalia: Federal Govt, AU forces liberate new areas in Hiran|url=http://www.garoweonline.com/page/show/post/1343/somalia-federal-govt-au-forces-liberate-new-areas-in-hiran|accessdate=29 December 2014|agency=Garowe Online|date=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141231193942/http://www.garoweonline.com/page/show/post/1343/somalia-federal-govt-au-forces-liberate-new-areas-in-hiran|archivedate=31 დეკემბერი 2014}}&lt;/ref&gt;

== ადმინისტრაციული დაყოფა ==
შუა შაბელეს რეგიონი შედგება 4 რაიონისაგან:&lt;ref name=&quot;Mshr&quot;&gt;{{cite web|title=Middle Shebelle Region|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/121024|accessdate=30 January 2014}}{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
* [[ადან-იაბალი (რაიონი)|ადან-იაბალი]]
* [[ბალადი (რაიონი)|ბალადი]]
* [[ადალე (რაიონი)|ადალე]]
* [[ჯოუჰარი (რაიონი)|ჯოუჰარი]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{სომალის რეგიონები}}

[[კატეგორია:სომალის რეგიონები]]</text>
      <sha1>aqex644sema6gpdvqsxu4q1sq6xkpmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ძარღვასოკოსნაირნი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333071</id>
    <revision>
      <id>5392253</id>
      <parentid>4612663</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4307" sha1="e5rvyuxyejcq69zg9l01t82it3ngmfy" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა
| სახელი = ძარღვასოკოსნაირნი
| სურათის ფაილი = Clavariadelphus_ligula_060922b.jpg
| სურათის წარწერა = 
| სურათის აღწერა =
| სამეფო = სოკოები
| ქვესამეფო =  
| განყოფილება = [[ბაზიდიუმიანი სოკოები]]
| კლასი =  [[აგარიკომიცეტები]]
| რიგი = '''ძარღვასოკოსნაირნი'''
| ქვეკლასი = 
| ინფრაკლასი = 
| ზეტრიბა = 
| ქვეტრიბა = 
| გვარი =
| ქვეგვარი = 
| supersectio = 
| sectio = 
| subsectio = 
| სახეობა =   
| ლათ =Gomphales
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| ვიკისახეობები =
| commons =
| itis =
| ncbi =
}}
'''ძარღვასოკოსნაირნი''' ({{lang-la|Gomphales}}) — [[ბაზიდიუმიანი სოკოები]]ს [[რიგი (ბიოლოგია)|რიგი]] [[აგარიკომიცეტები|აგარიკომიცეტების]] [[კლასი (ბიოლოგია)|კლასი]]სა&lt;ref&gt;Hibbett, David S. 2007. Agaricomycetes. Mushroom-Forming Fungi. Version 20 April 2007. http://tolweb.org/Agaricomycetes/20535/2007.04.20 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420220303/http://tolweb.org/Agaricomycetes/20535/2007.04.20 |date=2021.04.20 }}  in The Tree of Life Web Project, http://tolweb.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hibbett et al., A higher-level phylogenetic classification of the Fungi.Mycological Research (vol. 111, p. 509-547)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Mycobank http://www.mycobank.org/MycoTaxo.aspx?Link=T&amp;Rec=90552&lt;/ref&gt;. ხშირად ამ რიგში არსებულ [[ოჯახი (ბიოლოგია)|ოჯახებს]] შეცდომით მიაკუთვნებენ {{lang-la|Phallales}}-ის ოჯახს&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nzfungi.landcareresearch.co.nz/html/data.asp?ID=&amp;NAMEPKey=26767 |title=New Zealand Fungi - Phallaceae&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2016-02-04 |archive-date=2020-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200201071813/https://nzfungi.landcareresearch.co.nz/html/data.asp?ID=&amp;NAMEPKey=26767 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.catalogueoflife.org/dynamic-checklist/browse_taxa.php?hub=GlobalHub&amp;selected_taxon=Fu-Basidiomycota-Basidiomycetes-Phallales&amp;path=%2CFu%25Sp2000Hierarchy%2CFu-Basidiomycota%25Sp2000Hierarchy%2CFu-Basidiomycota-Basidiomycetes%25Sp2000Hierarchy%2CFu-Basidiomycota-Basidiomycetes-Phallales%25Sp2000Hierarchy |title=ITIS database |accessdate=2016-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520202745/http://www.catalogueoflife.org/dynamic-checklist/browse_taxa.php?hub=GlobalHub&amp;selected_taxon=Fu-Basidiomycota-Basidiomycetes-Phallales&amp;path=,Fu%Sp2000Hierarchy,Fu-Basidiomycota%Sp2000Hierarchy,Fu-Basidiomycota-Basidiomycetes%Sp2000Hierarchy,Fu-Basidiomycota-Basidiomycetes-Phallales%Sp2000Hierarchy |archivedate=2011-05-20 }}&lt;/ref&gt;. 2008 წლის ზუსტი შეფასებით,  მასში გაერთიანებულია 3 ოჯახი, 18 [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარი]] და 336 [[სახეობა]]&lt;ref name=Kirk2008&gt;{{cite book |author=Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA. |title=Dictionary of the Fungi |url=https://archive.org/details/dictionaryfungit00kirk |edition=10th |publisher=CABI |location=Wallingford |year=2008|page=[https://archive.org/details/dictionaryfungit00kirk/page/289 289]|isbn=978-0-85199-826-8}}&lt;/ref&gt;.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:აგარიკომიცეტები]]
[[კატეგორია:ბაზიდიუმიანი სოკოები]]</text>
      <sha1>e5rvyuxyejcq69zg9l01t82it3ngmfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავხანი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338711</id>
    <revision>
      <id>5391776</id>
      <parentid>4528810</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="h281gif3522ue3ixl04tp4t1i2ph4kf" xml:space="preserve">'''შავხანი''' — მჭედლობის [[ღმერთი]] [[სვანური მითოლოგია|სვანურ მითოლოგიაში]].  ციური ჯაჭვისა და უფსკრულზე გადადებული რკინის ხიდის გამჭედავი, [[მჭედელი|მჭედელთა]] თაობების მამამთავრად გვევლინება (ბოლო დროსაც იყო სოფელ ჭუბერში ოსტატი მჭედელი შავხანი). მის მიერ გადებულ [[ხიდი|ხიდზე]] კაცი გადადიოდა; [[დევი]] კი ძირს ვარდებოდა. [[ბერძნები|ბერძენთა]] მჭედლობის ღმერთის, [[ჰეფესტოსი|ჰეფესტოს]] მსგავსად, შავხანიც კოჭლია – როცა [[სამჭედლო|სამჭედლოში]] ეძინა, ერთმა დევმა [[გრდემლი]] გადააბრუნა, მძინარე შავხანს მარჯვენა თეძოზე დასცა და დააკოჭლა.&lt;ref&gt;ა. გელოვანი, მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ. 525&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ucnauri.com/196223/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-6/ |title=ფაქტები |access-date=2016-04-13 |archive-date=2019-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190504182722/http://ucnauri.com/196223/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-6/ }}&lt;/ref&gt;

==ლიტერატურა==
*''[[აკაკი გელოვანი]]'', მითოლოგიური ლექსიკონი — გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბ., 1983.

==სქოლიო==
{{სქოლიოს სია}}

{{ქართული მითოლოგია}}

[[კატეგორია:ქართული მითოლოგია]]
[[კატეგორია:სვანური მითოლოგია]]
[[კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები]]
[[კატეგორია:სვანური მითების პერსონაჟები]]</text>
      <sha1>h281gif3522ue3ixl04tp4t1i2ph4kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყარაბაღული ცხენი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339925</id>
    <revision>
      <id>5391706</id>
      <parentid>4507520</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20155" sha1="93n8vlpcwg4up2mvegur35ct24z74fl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა
|ზევით = ყარაბაღული ცხენი&lt;br/&gt;{{lang-az|Qarabağ atı}}
|სურათი = [[ფაილი:Alyetmaz stallion.jpg|200პქ]]
|ტიტრი = ყარაბაღული ცხენი სახელად აილეთმეზი, რომელზეც სწავლობს ხურშიდ ბანუ ნათავან-ჰაჯიევა, აკრედიტებული მეორე სრულიად რუსეთის გამოფენაზე. [[1867]] წლის სურათი.
|თავის სტილი  = background:#21EC62;
|სახელის სტილი = 
|მონაცემის სტილი = 
|სხეულის კლასი = vevent
|თავი1 = ინფორმაცია ცხენზე
|სახელი2 = სამშობლო
|მონაცემი2 = {{დროშა|აზერბაიჯანი}}
|სახელი3 = განმასხვავებელი თვისებები
|მონაცემი3 = დგას 14-დან 15-მდე ხელის სიმაღლეზე
|სახელი4 = გავრცელების არეალი
|მონაცემი4 = [[ყარაბაღის სახანო]], ყარაბაღი
}}

'''ყარაბაღული ცხენი''' ({{lang-az|Qarabağ atı}}) — მთიური ჯირითისთვის და საცხენოსნო [[ცხენი]]. მისი სახელი გამომდინარეობს გეოგრაფიული რეგიონიდან, სადაც თავდაპირველად გამოვიდა [[ცხენი]], ანუ ყარაბაღიდან, რომელიც მდებარეობს [[სამხრეთი კავკასია|სამხრეთ კავკასიაში]]. იგი დე-იურედ [[აზერბაიჯანი]]ს ნაწილია, მაგრამ მისი მაღალმთიანი ნაწილი ამჟამად [[მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა|მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის]] კონტროლის ქვეშაა. ჯიში გამოირჩევა თავისი კარგი ხასიათით და სიჩქარით. მაგალითად, [[2004]] წელს ყარაბაღის ცხენმა სახელად „ქიშმიში“, [[აზერბაიჯანი]]ს ქალაქ აღდამში, 1000 მეტრი გაიარა 1 წუთსა და 9 წამში, ასევე 1600 მეტრი 1 წუთსა და 52 წამში.&lt;ref&gt;[http://anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/68877.htm Qarabağ atları da əldən gedir... ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802044948/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/68877.htm |date=2010-08-02 }}{{az icon}}&lt;/ref&gt;

არსებობს აზრი, რომ ჯიში შეიძლება იყოს ნაჯვარი [[ახალ-თეკე (ცხენი)|ახალ-თეკე]]ს, სპარსულის, [[ყაბარდოს თურქომანი]]ს და [[არაბული ცხენი]]ს. მან ასევე გავლენა მოახდინა [[რუსეთი]]ს [[დონური ცხენი]]ს განვითარებაზე [[XIX საუკუნე]]ში.&lt;ref&gt;[http://zooznaika.ru/2/3333.shtml/ Zoo encyclopedia:Карабахская лошадь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181212223345/http://zooznaika.ru/2/3333.shtml |date=2018-12-12 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt; დღეისათვის, ყარაბაღის ცხენი გავრცელებულია, ძირითადად, [[აზერბაიჯანი]]ს შაქის რეგიონში. ამჟამად ჯიშის რიცხვი 1000 ითვლის და ემუქრება გადაშენება.&lt;ref&gt;[http://www.o-loshadkah.ru/karabah/ Карабахская порода лошадей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410145855/http://www.o-loshadkah.ru/karabah/ |date=2009-04-10 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

== დახასიათება ==
ყარაბაღული ცხენები არ გამოირჩევიან სიმაღლით, ისინი 138-140 სმ არიან, კისერი საშუალო სიგრძის აქვთ, შუბლი მაღალი, თვალები ოდნავ ამობურცული, მოძრაობები სწრაფი. ყარაბაღის ცხენებს შორის განასხვავებენ ორ ტიპს: მკვრივი და მასიური, მოკლე და გრძელ ფეხებიანები. ისინი გამძლენი არიან გრძელ გზაზე, მთებში აჩქარებული ტემპით საათში 10 კმ-მდე გადიან. შრომისუნარიანობით ყარაბაღული ცხენები შედარებულია არაბულ, ახალთექისა და რუსულ ჯიშის ცხენებთან. ძველ დროს ყარაბაღული ცხენები გამოირჩეოდნენ სილამაზითა და გრაციოზულობით&lt;ref&gt;[http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/058/868.htm Карабахская лошадь]&lt;/ref&gt;.

ყარაბაღული ცხენების შეფერილობა ძირითადად არის წითური, წაბლისფერი, ნაცრისფერი, ოქროსფერი და ვერცხლისფერი&lt;ref&gt;[http://horseworld.ru/modules/AMS/article.php?storyid=23 Карабахские лошади]&lt;/ref&gt;.

== ისტორია ==
ზოგი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ყარაბაღული ცხენები არაბული ცხენის განვითარებაზე გავლენას ახდენდნენ. ეს ფაქტები [[XIX საუკუნე]]ში მრავალი კვლევის შედეგად იქნა აღმოჩენილი&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://horseworld.ru/modules/AMS/article.php?storyid=23 Карабахские лошади]&lt;/ref&gt;.

[[ყარაბაღის სახანო]] ცნობილი იყო ცხენების მოყვანით. სახანოში იყო გაშენებული ცხენების  ფერმა, სადაც მათ არ ყიდიდნენ, მაგრამ საჩუქრებად გზავნიდნენ&lt;ref&gt;[http://www.vostlit.info/Texts/rus9/Bronevskij/frametext32.htm ИСТОРИЧЕСКИЯ ВЫПИСКИ]&lt;/ref&gt;.

არსებობს რამდენიმე მტკიცებლება იმისა, რომ ყარაბაღის სახანოს მმართველს იბრაჰიმ-ხალილს ჰყავდა ცხენების ნახირი, რომელშიც 3000-4000 ცხენი იყო, პირველ რიგში ყარაბაღული ცხენები. [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის განმავლობაში ყარაბაღული ცხენები პოპულარულები გახდნენ [[ევროპა]]ში&lt;ref&gt;[https://humayapple.wordpress.com/azerbaijan/azerbaijan-karabakh-horse/ AZERBAİJAN KARABAKH HORSE]&lt;/ref&gt;. ინგლისურმა კომპანიამ 60 ცხენი შეისყიდა მეჰდიყულუ-ხანისგან, რომელიც ყარაბაღის სახანოს უკანასკნელი მმართველი იყო.
[[ფაილი:Karabakh stallion Khan.jpg|მინი|ყარაბაღული ცხენი მეტსახელად &quot;ხანი&quot;]]
ყარაბაღულმა ცხენებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს რუსეთის დონის ჯიშების ფორმირების პროცესში.

[[1805]] წელს ყარაბაღი გახდა რუსეთის ნაწილი. მეჰდიყულუ ხანი, რომელიც იბრაჰიმ ხანის შემდეგ მართავდა, არ იყო დაინტერესებული ნახირის განვითარებაში, რის შედეგადაც შემცირდა ხანის ცხენების რაოდენობა. [[1822]] წელს მეჰდიგულუ ხანი სპარსეთისკენ გაიქცა და მისი საუკეთესო ცხენები საჩუქრად გადაეცა მის ახლობლებს. მეჰდიყულუ ხანისგან განსხვავებით, მისი ქალიშვილი [[ნათავან ხურშიდბანუ|ხურშიდბანუ ნათავანი]] აქტიურად იყო ჩართული ყარაბაღული ცხენების მეურნეობების განვითარებაში&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

ნათავანის ყარაბაღულმა ცხენებმა მონაწილეობა მიიღეს უნივერსალის გამოფენაში (1867), სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაში მოსკავში (1869), თბილისში (1882) და დაჯილდოვდნენ ოქროს მედლებითა და საპატიო სიგელებით. ყარაბაღული ცხენები ასევე დაჯილდოვდნენ [[1869]] წელს რუსეთის გამოფენაზე&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

ყარაბაღულ ცხენებს იყენებდნენ რუსი ოფიცერები, რომლებიც კავკასიაში მსახურობდნენ. რუსი პოეტი [[ალექსანდრე პუშკინი]], რომელიც [[1829]] წელს [[ერზურუმი|ერზურუმში]] მიემგზავრებოდა, საკუთარ შენიშვნებში წერდა, რომ ახალგაზრდა რუსი ოფიცერები აზერბაიჯანულ ცხენებზე ამხედრებულნი იყვნენ&lt;ref&gt;[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%B5_%D0%B2_%D0%90%D1%80%D0%B7%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B2%D0%BE_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8F_%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B0_1829_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_(%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD)/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_2 Путешествие в Арзрум]&lt;/ref&gt;.

XX საუკუნის დასაწყისში ყარაბაღული ცხენების რაოდენობამ იკლო. ეს დაკავშირებული იყო სამოქალქო და ეთნიკური ომის გამო კავკასიაში და მთლიანად ყარაბაღში. საწარმოები, რომლებიც ყარაბაღის ხანების მიერ იყო შექმნილი და შემდგომში შემუშავებული მათი მემკვიდრეების მიერ დანგრეულ იქნა [[1905]] წელს. ამ ცხენების შერწყმა დაიწყეს სხვა ჯიშებთან, რამაც ცვლილებები გამოიწვია მათ ფიზიკურობაში, მათ შორის სიმაღლის შემცირებაში&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://azerbaijancenter.com/do-business-in-azerbaijan/karabakh/karabakh-horse/ |title=Karabakh Horse |accessdate=2018-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181121153933/http://azerbaijancenter.com/do-business-in-azerbaijan/karabakh/karabakh-horse/ |archivedate=2018-11-21 }}&lt;/ref&gt;.

[[1949]] წელს ჯიში აღდგენილ იქნა [[აღდამი|აღდამში]], აზერბაიჯანში&lt;ref&gt;[http://www.anl.az/down/meqale/paritet/2010/noyabr/139388.htm Qarabağsız qalan Qarabağ atları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328045352/http://www.anl.az/down/meqale/paritet/2010/noyabr/139388.htm |date=2022-03-28 }} - '''(აზერბაიჯანული)'''&lt;/ref&gt;. [[1956]] წელს კი ყარაბაღული ცხენები მეტსახელად ზამანი საბჭოთა ხელისუფლებამ გადასცა [[დიდი ბრიტანეთი]]ს დედოფალ [[ელისაბედ II|ელისაბედ მეორეს]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kdvorik.ru/lib_read.php3?book=213 |title=Как были доставлены Заман и Меле-Куш в Англию |accessdate=2018-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180223052006/http://www.kdvorik.ru/lib_read.php3?book=213 |archivedate=2018-02-23 }}&lt;/ref&gt;.

დღესდღეობით ყარაბაღული ცხენები მრავლდებიან ორ ცხენთსაშენში: სოფელ ლამბარანში და [[აღსთაფა (ქალაქი)|აღსთაფაში]]. ყარაბაღის ომის გამო ცხენთა რაოდენობამ საკმაოდ იკლო&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2011/11/10/world/asia/azerbaijan-karabakh-horse/index.html Azerbaijan fights to protect national animal from extinction]&lt;/ref&gt;.
[[ფაილი:Qarabaq ati.jpg|მინი]]
ბოლო წლებში აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის სამინისტრო განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ცხენოსნობის განვითარებას. ყარაბაღის ცხენის ექსპორტი აკრძალულია.

[[2013]] წელს, ტრადიციული ყარაბაღული ცხენების საცხენოსნო თამაში [[ჩოვგანი]] [[იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სია აზერბაიჯანში|იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში]] შევიდა&lt;ref&gt;[https://ich.unesco.org/en/USL/chovqan-a-traditional-karabakh-horse-riding-game-in-the-republic-of-azerbaijan-00905 Chovqan, a traditional Karabakh horse-riding game in the Republic of Azerbaijan]&lt;/ref&gt;.

[[2017]] წლის [[13 თებერვალი|13 თებერვალს]] ისლამური სოლიდარობის თამაშების საორგანიზაციო კომიტეტმა წარადგინა მასკოტები: ყარაბაღული ცხენები ინჯა, რომელიც წარმოადგენდა სილამაზესა და სათუთობას; ჯესური, რომელიც თავდაჯერებულობასა და თავისუფლების სიყვარულით გამოირჩეოდა&lt;ref&gt;[http://www.1news.az/news/ob-yavleny-maskoty-igr-islamskoy-solidarnosti-baku-2017 Объявлены Маскоты Игр Исламской Солидарности Баку 2017]&lt;/ref&gt;.

== კულტურაში ==
ყარაბაღული ცხენი შეიძლება იხილოთ XIX საუკუნის რუს მხატვართა ტილოებზე.

ყარაბაღული ცხენები გამოსახულია საფეხბურთო კლუბ [[ყარაბაღი (საფეხბურთო კლუბი)|ყარაბაღის]] ემბლემაზე&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2011/11/10/world/europe/azerbaijan-country-profile/ Country Profile: Azerbaijan]&lt;/ref&gt;. ცხენები აღდამისა და შაქის მუნიციპალიტეტების ოფიციალური სიმბოლოა.

ყარაბაღული ცხენები ნახსენებია [[ყურბან საიდი]]ს წიგნში „ალი და ნინო“&lt;ref&gt;[http://www.visions.az/en/news/376/44d01f0/ THE KARABAKH HORSE RESURGENT]&lt;/ref&gt;. ასევე ამ ჯიშის ცხენები აღწერილია [[მიხეილ ლერმონტოვი|მიხაილ ლერმონტოვის]] პოემაში „დემონი“&lt;ref&gt;[http://regionplus.az/en/articles/view/3262 IN KARABAKH A FIERY CHESTNUT BRED]&lt;/ref&gt;, [[აკაკი ბელიაშვილი]]ს რომანში „ბესიკი“&lt;ref&gt;Акакий Белиашвили. Бесики; Золотой шатёр. — Заря Востока, 1967. — С. 41. — 777 с.&lt;/ref&gt; და სხვა.

[[2012]] წელს ყარაბარული ჯიშის ცხენები გამოჩნდნენ უინძორის სასახლის საცხენოსნო გამოფენაში, რათა მონაწილეობა მიეღოთ ელისაბედ მეორის ბრილიანტის იუბილეში&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=-oEXsDTTwNo Karabakh horses take stage in London]&lt;/ref&gt;.

[[2017]] წლის [[მარტი|მარტში]] [[ბელგია]]ში გაიხსნა ყარაბაღული ცხენების ძეგლი&lt;ref&gt;[https://azertag.az/en/xeber/Karabakh_horse_monument_unveiled_in_Belgium-1045712 Karabakh horse monument unveiled in Belgium]&lt;/ref&gt;.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|10|623}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ცხენის ჯიშები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული სიმბოლოები]]</text>
      <sha1>93n8vlpcwg4up2mvegur35ct24z74fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვიკიპედია:ვიკის უყვარს ძეგლები/ძეგლების სია/აჭარა/ბათუმი</title>
    <ns>4</ns>
    <id>347237</id>
    <revision>
      <id>5392135</id>
      <parentid>5391469</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <origin>5392135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96086" sha1="ehk9zu5aydevvyananee2dpdhgwghcq" xml:space="preserve">{{commons|Category:Cultural heritage monuments in Batumi}}
{{GEO Monument header|region_iso=GE-AJ |municipality=[[ბათუმი]]}}
{{GEO Monument row
| name = ლუდის ქარხანა	
| ID = 3291
| type = [[ქარხანა]]	
| date = 
| lat = 41.634997
| lon = 41.615929
| address = ქ. [[ბათუმი]], ტბელ აბუსერიძის ქ. №24	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის ცირკი]]
| ID = 7385
| type = ცირკი	
| date = 
| lat = 41.649912
| lon = 41.637191
| address = ბარათაშვილის ქ. №23	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3293
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649991
| lon = 41.638266
| address = ქ. ბათუმი, ირ. აბაშიძე ქ. №2 / კ. გამსახურდია ქ. №20	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3294
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649585
| lon = 41.638127
| address = ქ. ბათუმი, ირ. აბაშიძე ქ. №3	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3295
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649722
| lon = 41.637752
| address = ქ. ბათუმი, ირ. აბაშიძე ქ. №4 / ნ. ბარათაშვილი ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ბარათაშვილის 25)]]    
| ID = 7387
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649555
| lon = 41.637351
| address = ირაკლი აბაშიძის ქ. №6 / ბარათაშვილის ქ. №25
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (გამსახურდიას 20)]]    
| ID = 7396
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1903
| lat = 
| lon =
| address = ირაკლი აბაშიძის ქ. №2 / გამსახურდიას ქ. №20
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 3)]]    
| ID = 7394
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.649555
| lon = 41.637351
| address = აბაშიძის ქ. №3
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[კოლონადა]]
| ID = 3297
| type = კოლონადა
| date = 
| lat = 41.654423
| lon = 41.633952
| address = ქ. ბათუმი, ბულვარი	
| image = Batumi Boulevard Colonnades.jpg
| commonscat = Batumi Colonnade
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ბათუმის სამგზავრო ტერმინალი	
| ID = 3298
| type = სამგზავრო ტერმინალი	
| date = 
| lat = 41.652166
| lon = 41.643802
| address = ქ. ბათუმი, გოგებაშვილის ქ. №3-5	
| image = Port Building, Batumi, Georgia.JPG
| commonscat = Batumi Port Authority
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = შინაგან საქმეთა სამინისტრო (ყოფილი საზღვაო სანაოსნოს პარტკომისია)	
| ID = 3299
| type = სამინისტრო
| date = 
| lat = 41.651654
| lon = 41.642723
| address = ქ. ბათუმი, გოგებაშვილის №8	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საკურორტო განყოფილება, ბათუმის საფოსტო განყოფილება	
| ID = 3300
| type = საკურორტო განყოფილება, საფოსტო განყოფილება	
| date = 
| lat = 41.650800
| lon = 41.643640
| address = ქ. ბათუმი, გოგებაშვილის ქ. №12-14, ფარნავაზის ქ. №1-3, საიათნოვას ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის სამხატვრო სკოლა]]  
| ID = 7320
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649543
| lon = 41.644011
| address = გოგებაშვილის ქ. №22 / ხულოს ქ. №2 /ქუთაისის ქ. №27	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3303
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649274
| lon = 41.644120
| address = ქ. ბათუმი, გოგებაშვილის ქ. №24 / ხულოს ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3304
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649115
| lon = 41.644152
| address = ქ. ბათუმი, გოგებაშვილის ქ. №26 (46)
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]
| ID = 7424
| type = მუზეუმი	
| date = 1946
| lat = 41.649274
| lon = 41.644120
| address =ერას ქ. №8	
| image = State Art Museum of Adjara.jpg
| commonscat = State Art Museum of Adjara building
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საქართველოს მწერალთა შემოქმედებითი კავშირის აჭარის ორგანიზაცია ჟურნალ „ჭოროხის“ რედაქცია	
| ID = 3306
| type = რედაქცია
| date = 
| lat = 41.648840
| lon = 41.629870
| address = ქ. ბათუმი, მელიქიშვილის ქ. №21 / კლდიაშვილი ქ. №27	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3307
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.644058
| lon = 41.632214
| address = ქ. ბათუმი, მელიქიშვილის ქ. №30	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელიქიშვილის 37)]]
| ID = 7411
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647115
| lon = 41.630819
| address = მელიქიშვილის ქ. №37 / ერას ქ. №32	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საჯარო სკოლა	
| ID = 3309
| type = საჯარო სკოლა	
| date = 
| lat = 41.646077
| lon = 41.631469
| address = ქ. ბათუმი, მელიქიშვილის ქ. №41/ ჯინჭარაძის ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = კოლონადა
| ID = 3310
| type = კოლონადა
| date = 
| lat = 41.647820
| lon = 41.629806
| address = ქ. ბათუმი, მელიქიშვილის ქ. №4	
| image = 391822 original.jpg
| commonscat = 6 May park entrance
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ჭავჭავაძის 15)]] 
| ID = 7342
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.646459
| lon = 41.642272
| address = ჭავჭავაძის ქ. №15/ თბილისის მოედანი №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მოედნის 3)]]   
| ID = 7351
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1929
| lat = 41.645863
| lon = 41.641391
| address = თბილისის მოედანი №3	
| image = Батуми, Церетели 4.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3313
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647722
| lon = 41.640922
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №13	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი, ამჟ. სასტუმრო 1 მაისი     
| ID = 3314
| type = სასტუმრო    
| date = 
| lat = 41.645710
| lon = 41.636026
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №30-32	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3315
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.645292
| lon = 41.634851
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №36	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ყოფილი რკინიგზის ვაგზლის შენობა	
| ID = 3316
| type = რკინიგზის ვაგზლის შენობა
| date = 	
| lat = 41.645021
| lon = 41.635975
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №37	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3317
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645026
| lon = 41.634870
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №39	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[სიმეოდინის საცხოვრებელი სახლი]]
| ID = 7375
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1891
| lat = 41.650896
| lon = 41.638607
| address =მელაშვილის ქ. №27	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელაშვილის 32)]]    
| ID = 7400
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1895
| lat = 41.650582
| lon = 41.637306
| address = მელაშვილის ქ. №32	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის 7)]]  
| ID = 7409
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1893
| lat = 41.649672
| lon = 41.630705
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №7	
| image = Батуми, 26 Мая 7.jpg
| commonscat = 26 May Street, 7, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3321
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648277
| lon = 41.631807
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3322
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647741
| lon = 41.632297
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №25/ ერას ქ. №18	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3323
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646235
| lon = 41.633463
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №37	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ქ.ბათუმის სახანძრო დაცვის განყოფილება	
| ID = 3324
| type =  სახანძრო დაცვის განყოფილება	
| date = 
| lat = 41.645108
| lon = 41.634273
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №45 →&lt;br /&gt; ზუბალაშვილის ქ. №42
| image = 
| commonscat = 26 May Street, 45, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[თურინჯი (სასტუმრო)|სასტუმრო „თურინჯი“]]	
| ID = 7408
| type = სასტუმრო
| date = 
| lat = 41.650582
| lon = 41.637306
| address = დუმბაძის ქ. №5	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID =  3326
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647835
| lon = 41.643125
| address = ქ. ბათუმი, კომახიძის ქ. №1/ზ. გამსახურდიას ქ. №44	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID =  3327
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647853
| lon = 41.642717
| address = ქ. ბათუმი, კომახიძის ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID =  3328
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647172
| lon = 41.641691
| address = ქ. ბათუმი, კომახიძის ქ. №15	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID =  3329
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652625
| lon = 41.636163
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №4 / რუსთაველის გამზ. №12	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა]] 	
| ID = 3330
| type = ადმინისტრაციული
| date = 
| lat = 41.651719
| lon = 41.637463
| address =  კ. გამსახურდიას ქ. №9	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[საქართველოს პრეზიდენტის რეზიდენცია (ბათუმი)|საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაცია]]
| ID = 7410
| type = პრეზიდენტის ადმინისტრაცია	
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.651684
| lon = 41.636955
| address = კონსტანტინე გამსახურდიას ქ. №10	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = სამთავრობო დაცვის ოფისი	
| ID = 3332
| type = ოფისი
| date = 
| lat = 41.651500
| lon = 41.637650
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №11 /მ. აბაშიძის ქ. №20	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3333
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651268
| lon = 41.637906
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №13/ მ. აბაშიძის ქ. №23	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელაშვილის 31)]]     
| ID = 7398
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.650516
| lon = 41.637982
| address = კონსტანტინე გამსახურდიას ქ. №16	/ მელაშვილის ქ. №31
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3335
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650381
| lon = 41.638640
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №19 /კოსტავას ქ. №34	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის სომხური ეკლესია]]
| ID = 7359
| type = ეკლესია	
| date = 1890
| lat = 41.648455
| lon = 41.640322
| address = კ. გამსახურდიას ქუჩა №23	
| image = Armenian Church in Batumi.jpg
| commonscat = Armenian church in Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]]
| ID = 3337
| type =  ეკლესია	
| date = 
| lat = 41.648457
| lon = 41.640333
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №35	
| image = Batumi Nikoghayos church (1).jpg
| commonscat = Saint Nicholas Church, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3338
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648746
| lon = 41.639940
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №33 / ვახტანგ გორგასალის ქ. №30	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =[[მაცოიანის საცხოვრებელი სახლი]]
| ID = 7361
| type = სახლი	
| date = 
| lat = 41.648204
| lon = 41.640345
| address = კ. გამსახურდიას ქ. №37	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3340
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647867
| lon = 41.640672
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №41/ ზუბალაშვილის ქ. №16	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მაზნიაშვილის 32)]]
| ID = 7374
| type = საცხოვრებელი სახლი
| date = 
| lat = 41.649401
| lon = 41.640334
| address = ქ. ბათუმი, მაზნიაშვილის ქ. №32/ფარნავაზ მეფის ქ. №35	
| image = Батуми, Мазниашвили 32.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი
| ID = 3342
| type = საცხოვრებელი სახლი
| date = 
| lat = 41.649234
| lon = 41.640571
| address = ქ. ბათუმი, მაზნიაშვილის ქ. №36	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ყოფილი შემნახველი სალარო	
| ID = 3343
| type = შემნახველი სალარო	
| date = 
| lat = 41.651261
| lon = 41.640683
| address = ქ. ბათუმი, კოსტავას ქ. №14/ზ. გამსახურდიას ქ. №12	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის ბანკი]]
| ID = 7420
| type = ბანკი
| date = 
| lat = 41.651050
| lon = 41.640169
| address = კოსტავას ქ. №20	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კოსტავას 32)]]    
| ID = 7371
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650517
| lon = 41.638973
| address =  კოსტავას ქ. №32	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კოსტავას 34)]]
| ID = 7372
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1881
| lat = 41.650384
| lon = 41.638667
| address = კ. გამსახურდიას ქ. №19 /კოსტავას ქ. №34	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3347
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648592
| lon = 41.632839
| address = ქ. ბათუმი, [[ვაჟა-ფშაველა]]ს ქ. №22	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ახვლედიანის 2)]]     
| ID = 7416
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648592
| lon = 41.632839
| address =  ვაჟა-ფშაველას ქ. №34 / ხარიტონ ახვლედიანის №2
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3348
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648366
| lon = 41.633039
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №28	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3349
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648163
| lon = 41.633171
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. #/30, ერას ქ. #10	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ბათუმის უცხო ენათა ინსტიტუტი, სახელმწიფო პედაგოგიური კოლეჯი	
| ID = 3350
| type = ინსტიტუტი, კოლეჯი
| date = 
| lat = 41.647735
| lon = 41.633342
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №32/ ერას ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = სინაგოგა
| ID = 3351
| type = სინაგოგა
| date = 
| lat = 41.647356
| lon = 41.634496
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №33	
| image = დვლ156.jpg
| commonscat = Batumi synagogue
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3352
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646264
| lon = 41.635236
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №41	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3353
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646487
| lon = 41.634559
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №44 /ვ. გორგასლის ქ. №62	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3354
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645443
| lon = 41.635329
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №32 /ვაჟა-ფშაველას ქ. №50	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3355
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.653044
| lon = 41.636342
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №7/ კ. გამსახურდიას ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3356
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.653044
| lon = 41.636342
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №9/კ. გამსახურდიას ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3357
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652531
| lon = 41.634077
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №13/დუმბაძის ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3358
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652402
| lon = 41.633613
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №17/დემეტრე თავდადებულის ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3359
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652335
| lon = 41.633399
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №19/ დემეტრე თავდადებულის ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3360
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651329
| lon = 41.630625
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №21 /ვაჟა ფშაველას ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი	
| ID = 3361
| type = ინსტიტუტი
| date = 
| lat = 41.650816
| lon = 41.629164
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №23 /26 მაისის ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი 
| ID = 3362
| type = საცხოვრებელი სახლი 
| date = 
| lat = 41.650674
| lon = 41.628576
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №27 /მელიქიშვილის ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ბათუმის [[შოთა რუსთაველი]]ს სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია	
| ID = 3363
| type = ადმინისტრაცია
| date = 
| lat = 41.650181
| lon = 41.627347
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №33	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი	
| ID = 3364
| type = უნივერსიტეტი	
| date = 
| lat = 41.650024
| lon = 41.626763
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №35 /რუსთაველის გამზ. №4	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = რესტორანი ბათუმი	
| ID = 3365
| type = რესტორანი 
| date = 
| lat = 41.651522
| lon = 41.640497
| address = ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №10 /მელაშვილის ქ. №9→&lt;br /&gt;ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №10	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3366
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649220
| lon = 41.642305
| address = ქ. ბათუმი, ხულოს ქ. №8/ ზ. გამსახურდიას ქ. №36	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3367
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651566
| lon = 41.640763
| address = ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №9	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ბათუმრეწვაჭრობა
| ID = 3368
| type = 
| date = 
| lat = 41.651522
| lon = 41.640497
| address = ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №13→&lt;br /&gt;ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №13/ კოსტავას ქ. №5	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ყოფილი აბანო	
| ID = 3369
| type = [[აბანო]]
| date = 
| lat = 41.649247
| lon = 41.642551
| address = ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №35 / ხულოს ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ილია ჭავჭავაძის ბათუმის დრამატული თეატრი	
| ID = 3370
| type = თეატრი
| date = 
| lat = 41.652832
| lon = 41.638282
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №1	
| image = Аджарський державний драматичний театр імені Іллі Чавчавадзе.jpg
| commonscat = Batumi Drama Theatre
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3371
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652024
| lon = 41.635802
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №7 /ბარათაშვილის ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3372
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651676
| lon = 41.634739
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №13	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3373
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652483
| lon = 41.635926
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №14	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3374
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652424
| lon = 41.635717
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №16	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3375
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651942
| lon = 41.634180
| address = შ. რუსთაველის გამზ. №22	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = წმინდა ბარბარეს ეკლესია	
| ID =  3376
| type =  ეკლესია	
| date = 
| lat = 41.650914
| lon = 41.631544
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №26/ ვაჟა-ფშაველას ქ. №3	
| image = ბათუმი წმინდა ბარბარეს ეკლესია.jpg
| commonscat = Saint Barbara Church, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =  საცხოვრებელი სახლი  
| ID =  3377
| type =  საცხოვრებელი სახლი  
| date = 
| lat = 41.650760
| lon = 41.632211
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №31	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ჩარკვიანის სახელობის სამშობიარო სახლი	
| ID =  3378
| type = სამშობიარო
| date = 
| lat = 41.650134
| lon = 41.630466
| address = ქ. ბათუმი, შ. რუსთაველის გამზ. №39 /26 მაისის ქ. №5	
| image = Батуми, Руставели 39.jpg
| commonscat = Batumi Maternity House
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (საიათნოვას 3)]]    
| ID = 7326
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650360
| lon = 41.643467
| address = საიათნოვას ქ. №3	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =[[ევროპა (სასტუმრო)|სასტუმრო „ევროპა“]]  
| ID = 3380
| type = სასტუმრო, კომერციული   
| date = 
| lat = 41.651130
| lon = 41.642250
| address = ნ. ჟორდანიას ქ. №5 /ქუთაისის ქ. №9	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ჟორდანიას 7)]]
| ID = 7353
| type = საცხოვრებელი სახლი
| date = 
| lat = 41.651011
| lon = 41.641993
| address =  ჟორდანიას ქ. №7/ქუთაისის ქ. №10-12	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ჟორდანიას 12)]]     
| ID = 7337
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650645
| lon = 41.640677
| address =  ჟორდანიას ქ. №12	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ჟორდანიას 14)]]     
| ID = 7352
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1892
| lat = 41.650645
| lon = 41.640677
| address = ჟორდანიას ქ. №14	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[თურქეთის გენერალური საკონსულო (ბათუმი)|თურქეთის გენერალური საკონსულო]]
| ID = 3384
| type =  საკონსულო	
| date = 1892
| lat = 41.652025
| lon = 41.638969
| address =  მ. აბაშიძის ქ. №8	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[მემედ აბაშიძის სახლ-მუზეუმი]]
| ID = 3385
| type = მუზეუმი	
| date = 
| lat = 41.651923
| lon = 41.639301
| address = მ. აბაშიძის ქ. №9
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[წითელი ჯვარი|წითელი ჯვრის]] ოფისი	
| ID = 3386
| type = ოფისი
| date = 
| lat = 41.652014
| lon = 41.638712
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №10 /მაზნიაშვილია ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის ავეჯის სახლი]]
| ID = 7349
| type = სახლი
| date = 
| lat = 41.651726
| lon = 41.638934
| address =  მ. აბაშიძის ქ. №13/მაზნიაშვილის ქ. №3	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ალიკი (სასტუმრო)|ალიკი]]
| ID = 7348
| type = სასტუმრო 
| date = 1912
| lat = 41.651855
| lon = 41.638489
| address = მ. აბაშიძის ქ. №14 /მაზნიაშვილის ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ნიკიფორიდისის საცხოვრებელი სახლი]]
| ID = 7350
| type = სახლი
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.651676
| lon = 41.638242
| address =  მ. აბაშიძის ქ. №16	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[საქართველოს ეროვნული ბანკი]]
| ID = 3390
| type = ბანკი	
| date = 
| lat = 41.651035
| lon = 41.637421
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №25 / კ. გამსახურდიას ქ. №12	
| image = Республиканский банк Батуми.jpg
| commonscat = Former National Bank Building (Batumi)
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 27)]] 
| ID = 7405
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650855
| lon = 41.637057
| address = მემედ აბაშიძის ქ. №27	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 29)]]
| ID = 7404
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1900
| lat = 41.650741
| lon = 41.636789
| address = მემედ აბაშიძის ქ. №29
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ბათუმის №10 საფოსტო განყოფილება	
| ID = 3393
| type = საფოსტო განყოფილება	
| date = 
| lat = 41.650335
| lon = 41.635960
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №33/ბარათაშვილის ქ. №8	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = აფთიაქი #1. ჯანდაცვის და ვეტერანთა ადგილობრივი სამსახური	
| ID = 3394
| type = აფთიაქი
| date = 
| lat = 41.650636
| lon = 41.635783
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №32-34 /დუმბაძის ქ. №18	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 35)]]
| ID = 7402
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650636
| lon = 41.635783
| address = მემედ აბაშიძის ქ. №35	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3396
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650454
| lon = 41.635362
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №36
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აჭარა (გაზეთი)|გაზეთ „აჭარის“ რედაქცია]]
| ID = 7386
| type = რედაქცია
| date = 1940
| lat = 41.650330
| lon = 41.635030
| address =  მ. აბაშიძის ქ. №38//დ. თავდადებულის ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლობა ქ. ბათუმში	
| ID = 3398
| type = სამინისტროს წარმომადგენლობა
| date = 
| lat = 41.650189
| lon = 41.634410
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №40 / დემეტრე თავდადებულის ქ. №12	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = აჭარის ტელევიზია	
| ID = 3399
| type = ტელევიზია	
| date = 
| lat = 41.649735
| lon = 41.634495
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №41	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3400
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649662
| lon = 41.634337
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №43	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა]], ბათუმის საქალაქო ორგანიზაცია	
| ID = 3401
| type = ორგანიზაცია
| date = 
| lat = 41.649843
| lon = 41.633966
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №44	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3402
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649611
| lon = 41.634196
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №45/ ლ. ასათიანის ქ. №17	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = განათლების მუშაკთა საოლქო სახლი	
| ID = 3403
| type = საოლქო სახლი	
| date = 
| lat = 41.649211
| lon = 41.633391
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №49	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3404
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649316
| lon = 41.632819
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის ქ. №50/ვაჟა-ფშაველას ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის სამუსიკო სკოლა]]
| ID = 7364
| type = სკოლა	
| date = 1884
| lat = 41.648551
| lon = 41.631014
| address = მ. აბაშიძის ქ. №58/ 26 მაისის ქ. №32	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = კავშირგაბმულობის განყოფილება	
| ID = 3406
| type = განყოფილება	
| date = 
| lat = 41.650807
| lon = 41.643343
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №3	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3407
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.650633
| lon = 41.642983
| address = ფარნავაზ მეფის ქ. №5-7 /ელიავას ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია]]
| ID = 3408
| type = ეკლესია
| date = 1865-1871
| lat = 41.650226
| lon = 41.641325
| address = ფარნავაზ მეფის ქ. N 20
| image = Batumi St. Nicholas Church2.jpg
| commonscat = Saint Nicholas Church, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 3409
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649562
| lon = 41.640637
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №33 /მაზნიაშვილის ქ. №25	
| image = Батуми, Мазниашвили 25.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 48]] 
| ID = 7381
| type = საცხოვრებელი სახლი
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.649139
| lon = 41.638883
| address = ფარნავაზ მეფის ქ. №48	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 51)]]
| ID =  7376
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648549
| lon = 41.638503
| address = ფარნავაზ მეფის ქ. №51	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის 35)]]
| ID =  7407
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის შუა
| lat = 41.6465
| lon = 41.633175
| address = ფარნავაზ მეფის ქ. №88 / 26 მაისის ქ. №35	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[შპოლიანსკის საცხოვრებელი სახლი]]     
| ID =  3413
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651966
| lon = 41.641202
| address = ქუთაისის ქ. №2/ მელაშვილის ქ. №5	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ქუთაისის 4)]]  
| ID =  7333
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.651831
| lon = 41.641324
| address = ქუთაისის ქ. №4	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კახიანის 6)]]  
| ID =  7426
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.652073
| lon = 41.633654
| address = დემეტრე თავდადებულის ქ. №3 / კახიანის ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (დემეტრე თავდადებულის 35)]]
| ID =  7388
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.648415
| lon = 41.636576
| address = დემეტრე თავდადებულის ქ. №35	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის ღვთისმშობლის ეკლესია]]
| ID = 3417
| type = ტაძარი	
| date = 1898
| lat = 41.646299
| lon = 41.638553
| address = დემეტრე თავდადებულის ქ. №51/ ჭავჭავაძის ქ. №25	
| image = Cathedral of the Blessed Virgin Mary in Batumi.jpg
| commonscat = Cathedral of the Blessed Virgin Mary in Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[მეჩეთი]]
| ID = 3418
| type = მეჩეთი
| date = 1886
| lat = 41.648657
| lon = 41.643768
| address = ქ. ბათუმი, ჩკალოვის ქ. №8/ქუთაისის ქ. №33	
| image = Batumi Central Mosque, Georgia (51311460986).jpg
| commonscat = Batumi Mosque
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ქუთაისის 19)]]	
| ID = 7334
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.650391
| lon = 41.642818
| address =ქუთაისის ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო]] 
| ID = 7425
| type =  პოლიკლინიკა	
| date = XX საუკუნის შუა წლები
| lat = 41.646731
| lon = 41.637021
| address = ვახტანგ გორგასალის ქ. №47/ლუკა ასათიანის ქ. №35/დემეტრე თავდადებულის ქ. №32	
| image = Supremecouncil.jpg
| commonscat = Supreme Council of the Autonomous Republic of Adjara
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ესოიანის საცხოვრებელი სახლი]]
| ID = 7366
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.649198
| lon = 41.641503
| address =  ვ. გორგასალის ქ. №13/ხულოს ქ. №12	
| image = Батуми, Хуло 12.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (გორგასალის 54)]]
| ID = 7324
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647108
| lon = 41.636314
| address = ვახტანგ გორგასალის ქ. №54/ასათიანის ქ. №35	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ასათიანის 38)]] 
| ID = 7322
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1935
| lat = 41.647089
| lon = 41.635749
| address = ვ. გორგასალის ქ. №56 /ფარნავაზ მეფის ქ. №71/ასათიანის ქ. №38	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3424
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646117
| lon = 41.642444
| address = ქ. ბათუმი, წერეთლის ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3425
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649133
| lon = 41.642042
| address = ქ. ბათუმი, ხულოს ქ. №8/ ზ. გამსახურდიას ქ. №36	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის რუსული აბანო]]	     
| ID = 7339
| type = აბანო	     
| date = 
| lat = 41.649149
| lon = 41.641778
| address =  ხულოს ქ. №10	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 3428
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650207
| lon = 41.633653
| address = ქ. ბათუმი, ასათიანის ქ. №9→&lt;br /&gt;ქ.ბათუმი, ასათიანის ქ. №11	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ასათიანის 20)]]     
| ID = 7321
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX ს. დასაწყისი
| lat = 41.649109
| lon = 41.634055
| address = ასათიანის ქ. №20 /მარჯანიშვილის ქ. №8	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის მერია]]	
| ID = 7419
| type = მერია	
| date = 1905
| lat = 41.648343
| lon = 41.635308
| address = ასათიანის ქ. №25/ერას ქ. №7	
| image = Batumi city hall in the evening.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აჭარის სახელმწიფო მუზეუმი]]	
| ID = 3431
| type = მუზეუმი
| date = 
| lat = 41.647297
| lon = 41.633291
| address = ქ. ბათუმი, ჯინჭარაძის ქ. №4	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის ბულვარი]]
| ID = 3432
| type = ბულვარი	
| date = 1881
| lat = 41.652792
| lon = 41.631287
| address = ბათუმი	
| image = Batumi seaside park.jpg
| commonscat = Seaside park (Batumi)
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =[[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (9 მარტის 16)]]
| ID = 7403
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = XX საუკუნის შუა წლები
| lat = 41.644689
| lon = 41.640345
| address = 9 მარტის ქ. №16	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = აჭარის ელ. კავშირი	
| ID = 5799
| type = ელ. კავშირი	
| date = 
| lat = 41.644836
| lon = 41.634401
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №47	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5800
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.642790
| lon = 41.635739
| address = ქ. ბათუმი, 26 მაისის ქ. №63	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 4)]]     
| ID = 7343
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652213
| lon = 41.639930
| address = მემედ აბაშიძის ქ. №4
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 5)]]    
| ID = 7389
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = xx საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.652152
| lon = 41.639829
| address =ირაკლი აბაშიძის ქ. №5	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ბარათაშვილის 6)]]
| ID = 7392
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652156
| lon = 41.639305
| address = მემედ აბაშიძის გამზ. №4	/ ბარათაშვილის ჩიხი №6
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 6)]]     
| ID = 7344
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652076
| lon = 41.639145
| address = მემედ აბაშიძის გამზ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =[[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 18)]]  
| ID = 7355
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის შუა წლები
| lat = 41.651630
| lon = 41.637922
| address = მემედ აბაშიძის გამზ. №18	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5806
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648818
| lon = 41.632460
| address = ქ. ბათუმი, მ. აბაშიძის გამზ. №53/ვაჟა-ფშაველას ქ. №20	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5807
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649715
| lon = 41.633601
| address = ქ. ბათუმი, ლ. ასათიანის ქ. №16/მ. აბაშიძის ქ. №46	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5808
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.644857
| lon = 41.637943
| address = ქ. ბათუმი, ლ. ასათიანის ქ. №41	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5809
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647892
| lon = 41.637944
| address = ნ. ბარათაშვილის ქ. №28 /ვახტანგ გორგასალის ქ. №44	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ბარათაშვილის 34)]]  
| ID = 7423
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647201
| lon = 41.638631
| address = ნიკოლოზ ბარათაშვილის ქ. №34	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5811
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650556
| lon = 41.641270
| address = ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №20\22\18 /ჟორდანიას ქ. №15	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5812
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648937
| lon = 41.642510
| address = ქ. ბათუმი, ზ. გამსახურდიას ქ. №38 / ზუბალაშვილის ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელაშვილის 30)]]	
| ID = 7401
| type = რესტორანი 
| date = 
| lat = 41.650742
| lon = 41.637578
| address = კონსტანტინე გამსახურდიას გამზ. №12 / მელაშვილის ქ. №30	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (გამსახურდიას 18)]]     
| ID = 7397
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650324
| lon = 41.638129
| address = კონსტანტინე გამსახურდიას ქ. №18	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კოსტავას 25)]]   
| ID = 7358
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1935
| lat = 41.650157
| lon = 41.638713
| address = კ. გამსახურდიას ქ. №21 /კოსტავას ქ. №25	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 43)]]
| ID = 7360
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.64908
| lon = 41.639615
| address = კ. გამსახურდიას ქ. №29 /ფარნავაზ მეფის ქ. №43	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5817
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.64873
| lon = 41.639353
| address = ქ. ბათუმი, კ. გამსახურდიას ქ. №36 /ვახტანგ გორგასალის ქ. №32	
| image = Батуми, Парнаваза 45.jpg
| commonscat = Vakhtang Gorgasali Street, 32, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (გამსახურდიას 47)]]     
| ID = 7362
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.647177
| lon = 41.641160
| address = კ. გამსახურდიას ქ. №47	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = „სანაპირო“	     
| ID = 5819
| type =    რესტორანი 
| date = 
| lat = 41.649068
| lon = 41.645024
| address = ქ. ბათუმი, ი. გოგებაშვილის ქ. №9	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5820
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646533
| lon = 41.645693
| address = ქ. ბათუმი, ი. გოგებაშვილის ქ. №36/38	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5821
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646334
| lon = 41.646492
| address = ქ. ბათუმი, ი. გოგებაშვილის ქ. №42	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5822
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.646062
| lon = 41.647922
| address = ქ. ბათუმი, ი. გოგებაშვილის ქ. №52	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (დემეტრე თავდადებულის 6)]]    
| ID = 7382
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651119
| lon = 41.633905
| address = დემეტრე თავდადებულის ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = №1 საბავშვო ბაღი	
| ID = 5824
| type =  საბავშვო ბაღი	
| date = 
| lat = 41.651460
| lon = 41.634120
| address = ქ. ბათუმი, [[დემეტრე თავდადებული]]ს ქ. №7	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (დემეტრე თავდადებულის 10)]]     
| ID = 7384
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650535
| lon = 41.634337
| address =დემეტრე თავდადებულის ქ. №10	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5826
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651078
| lon = 41.634426
| address = ქ. ბათუმი, დემეტრე თავდადებულის ქ. №11	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (დემეტრე თავდადებულის 24)]]    
| ID = 7391
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1905
| lat = 41.647974
| lon = 41.636364
| address = დემეტრე თავდადებულის ქ. №24 / ფარნავაზ მეფის ქ. №62	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (დემეტრე თავდადებულის 36)]]   
| ID = 7393
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645892
| lon = 41.638133
| address = დემეტრე თავდადებულის ქ. №36	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5829
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649594
| lon = 41.636518
| address = ქ. ბათუმი, ერას ქ. №2	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5830
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647588
| lon = 41.632794
| address = ქ. ბათუმი, ერას ქ. №21	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (26 მაისის 34)]] 	
| ID = 7406
| type = ბათუმის მერია	
| date = 1931-1932
| lat = 41.647232
| lon = 41.632079
| address = ერას ქ. №25 /26 მაისის ქ. №34	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =  საცხოვრებელი სახლი  
| ID = 5832
| type =  საცხოვრებელი სახლი  
| date = 
| lat = 41.646451
| lon = 41.630114
| address = ქ. ბათუმი, ერას ქ. №31	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = ოფისი
| ID = 5833
| type = ოფისი
| date = 
| lat = 41.648044
| lon = 41.633782
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქუჩა 25/ერას ქ. №17	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5834
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647742
| lon = 41.634025
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №27	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5835
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647119
| lon = 41.634068
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №38	
| image = Batumi, dwelling-house, Vaja-Pshavela Str. 38.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5836
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.643283
| lon = 41.636781
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №74	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5837
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.643146
| lon = 41.636846
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №76	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (გორგასალის 3)]]     
| ID = 7363
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.649714
| lon = 41.642618
| address = ვახტანგ გორგასალის ქ. №3	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = რ. ლაღიძის სახელმწიფო სამუსიკო კოლეჯი	
| ID = 5839
| type =  სამუსიკო კოლეჯი	
| date = 
| lat = 41.649926
| lon = 41.642514
| address = ქ. ბათუმი, ვახტანგ გორგასალის ქ. №4	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აკინიანის საცხოვრებელი სახლი]]    
| ID = 7365
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649570
| lon = 41.641744
| address =  ვახტანგ გორგასალის ქ. №10	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5841
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.649015
| lon = 41.640575
| address = ქ. ბათუმი, ვახტანგ გორგასალის ქ. №24	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5842
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648388
| lon = 41.639069
| address = ქ. ბათუმი, ვახტანგ გორგასალის ქ. №34	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =[[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ბარათაშვილის 37)]]
| ID = 7377
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.648097
| lon = 41.638458
| address =ვახტანგ გორგასალის ქ. №42 / ბარათაშვილის ქ. №37	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5844
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647746
| lon = 41.637734
| address = ქ. ბათუმი, ვახტანგ გორგასალის ქ. №46	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5845
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647658
| lon = 41.637612
| address = ქ. ბათუმი, ვახტანგ გორგასალის ქ. №46	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5846
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645654
| lon = 41.633931
| address = ქ. ბათუმი, ვახტანგ გორგასალის ქ. №61 / 26 მაისის ქ. №41	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5847
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645571
| lon = 41.636644
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №37	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5848
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645222
| lon = 41.634673
| address = ქ. ბათუმი, ზუბალაშვილის ქ. №38	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name =მუზეუმი    
| ID = 5849
| type = მუზეუმი 
| date = 
| lat = 41.660435
| lon = 41.679326
| address = ქ.ბათუმი, ოდისეი დიმიტრიადის ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5850
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.663598
| lon = 41.682723
| address = ქ. ბათუმი, თამარ მეფის დასახლება	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5851
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652242
| lon = 41.634103
| address = ქ. ბათუმი, კახიანის ქ. №4	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5852
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.660435
| lon = 41.679326
| address = ქ. ბათუმი, კლდიაშვილის ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5853
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647922
| lon = 41.642873
| address = ქ. ბათუმი, კომახიძის ქ. №4	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5854
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647506
| lon = 41.640854
| address = ქ. ბათუმი, კომახიძის შეს. №10 /კ. გამსახურდიას ქ. №45	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ტაიროვის საცხოვრებელი სახლი]]    
| ID = 7367
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1890
| lat = 41.651267
| lon = 41.641699
| address = მ. კოსტავას ქ. №5 /ქუთაისის ქ. №8	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კოსტავას 21)]]
| ID = 7368
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1892
| lat = 41.650361
| lon = 41.639176
| address = მ. კოსტავას ქ. №21	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კოსტავას 28)]]     
| ID = 7369
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1906
| lat = 41.650617
| lon = 41.639216
| address =  მ. კოსტავას ქ. №28	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კოსტავას 30)]]   
| ID = 7370
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650559
| lon = 41.639072
| address =  მ. კოსტავას ქ. №30	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მაზნიაშვილის 6)]]     
| ID = 7373
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.65157
| lon = 41.638652
| address = მაზნიაშვილის ქ. №6 /მ. აბაშიძის გამზ. №15	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5860
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647843
| lon = 41.642116
| address = ქ. ბათუმი, მაზნიაშვილის ქ. №47 /კომახიძის ქ. №9	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მაზნიაშვილის 58)]]     
| ID = 7422
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647535
| lon = 41.641902
| address = მაზნიაშვილის ქ. №60-58	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მაზნიაშვილის 62)]]     
| ID = 7336
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.647316
| lon = 41.642036
| address = მაზნიაშვილის ქ. №62 /კომახიძის ქ. №11	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = სწრაფი კვება, პოკერ კლუბი	
| ID = 5863
| type = სწრაფი კვება, პოკერ კლუბი	
| date = 
| lat = 41.646928
| lon = 41.642297
| address = ქ. ბათუმი, მაზნიაშვილის ქ. №68	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5864
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645649
| lon = 41.652982
| address = ქ. ბათუმი, მაქაცარიას ქ. №1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5865
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645561
| lon = 41.652461
| address = ქ. ბათუმი, მაქაცარიას ქ. №3	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5866
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.645621
| lon = 41.652049
| address = ქ. ბათუმი, მაქაცარიას ქ. №5	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5867
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651809
| lon = 41.640660
| address = ქ. ბათუმი, მელაშვილის ქ. №7	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5868
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651564
| lon = 41.640100
| address = ქ. ბათუმი, მელაშვილის ქ. №11	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლივ (მელაშვილის 16)]]     
| ID = 7421
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651477
| lon = 41.639397
| address = მელაშვილის ქ. №16	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელაშვილის 22)]]     
| ID = 7323
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1902
| lat = 41.651111
| lon = 41.638516
| address =  მელაშვილის ქ. №22	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = თავდაცვითი ნაგებობა	    
| ID = 5871
| type =თავდაცვითი ნაგებობა	  
| date = 
| lat = 41.654915
| lon = 41.640918
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქუჩა	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5872
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.652359
| lon = 41.633512
| address = ქ. ბათუმი, ნინოშვილის ქ. №15 /დემეტრე თავდადებულის ქ. №1
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (პუშკინის 100)]]
| ID = 7412
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.643224
| lon = 41.637955
| address = პუშკინის ქ. №100	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ჟორდანიას 24)]]  
| ID = 7335
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.650003
| lon = 41.639209
| address = ჟორდანიას ქ. №24	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (რუსთაველის 5)]]
| ID = 7378
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის შუა წლების
| lat = 41.652290
| lon = 41.636484
| address = რუსთაველის ქ. №5 /კ. გამსახურდიას ქ. №6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5876
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.651592
| lon = 41.634459
| address = ქ. ბათუმი, რუსთაველის გამზ. №15	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საბავშვო ბაღი]] 
| ID = 7413
| type = საბავშვო ბაღი 
| date = 
| lat = 41.651453
| lon = 41.634114
| address =რუსთაველის გამზირი №17 / დემეტრე თავდადებულის ქ. №7	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5878
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1939
| lat = 41.652464
| lon = 41.635106
| address = ქ. ბათუმი, რუსთაველის გამზ. №18 /ნინოშვილის ქ. №11	
| image = Intourist Hotel in Batumi.jpg
| commonscat = Hotel Intourist Palace
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = მუსიკალური საზოგადოების აჭარის რესპუბლიკური გამგეობა	
| ID = 5879
| type = რესპუბლიკური გამგეობა	
| date = 
| lat = 41.651112
| lon = 41.633003
| address = ქ. ბათუმი, რუსთაველის გამზ. №25/ასათაინის ქ. #1	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = მონიტორინგისა და პროგნოზირების ცენტრის „შავიზღვის“ ფილიალის ადმინისტრაცია	
| ID = 5880
| type = ადმინისტრაცია
| date = 
| lat = 41.647341
| lon = 41.622589
| address = ქ. ბათუმი, რუსთაველის გამზ. №51	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია]]
| ID = 5881
| type = აკადემია
| date = 1929
| lat = 41.646929
| lon = 41.621651
| address = ქ. ბათუმი, რუსთაველის გამზ. №53	
| image = Batumi state maritime academy 1.jpg
| commonscat = Batumi State Maritime Academy
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 36]]
| ID = 7328
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649545
| lon = 41.640015
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №36	
| image = Batumi, dwelling-house, Parnavazi Str. 36.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 38)]]
| ID = 7329
| type = რეგიონალური ორგანიზაცია	
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.649466
| lon = 41.639821
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №38	
| image = Batumi, dwelling-house, Parnavazi Str. 38.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 41)]]  
| ID = 7330
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.649233
| lon = 41.639864
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №41	
| image = Batumi, dwelling-house, Parnavazi Str. 41.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (განსახურდიას 34)]]     
| ID = 7383
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის I  ნახევარი
| lat = 41.649148
| lon = 41.639061
| address =ფარნავაზ მეფის ქ. №46 /კ. გამსახურდიას ქ. №34	
| image = Батуми, Константина Гамсахурдиа 34.jpg
| commonscat = Konstantine Gamsakhurdia Street, 34, Batumi
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5886
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648161
| lon = 41.637782
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №57	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}

{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 70)]]   
| ID = 7415
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.647356
| lon = 41.635123
| address = ფარნავაზ მეფის ქ. №70	
| image = Batumi, dwelling-house, Parnavazi Str. 70-1.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5890
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.6473
| lon = 41.635011
| address = ქ. ბათუმი, ფარნავაზ მეფის ქ. №70	
| image = Batumi, dwelling-house, Parnavazi Str. 70-2.jpg
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ფარნავაზ მეფის 87)]]   
| ID = 7395
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XIX საუკუნის ბოლო
| lat = 41.646245
| lon = 41.633428
| address =  ფარნავაზ მეფის ქ. №87	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 5892
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.650513
| lon = 41.642689
| address = ქ. ბათუმი, ქუთაისის ქ. №19 /ფარნავაზ მეფის ქ. №9	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ქუთაისის 18)]]     
| ID = 7338
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 1953
| lat = 41.650603
| lon = 41.642353
| address = ქუთაისის ქ. №18	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = აჭარის ენერგოკომპანია	
| ID = 5894
| type = ენერგოკომპანია	
| date = 
| lat = 41.645767
| lon = 41.640143
| address = ქ. ბათუმი, ჭავჭავაძის ქ. №19	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[იბრაჰიმ აბაშიძის სახლი]] 
| ID = 7340
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.648951
| lon = 41.642061
| address = ხულოს ქ. №17	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ხულოს 23)]]     
| ID = 7341
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 41.649021
| lon = 41.641569
| address =  ხულოს ქ. №23	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი     
| ID = 6841
| type = საცხოვრებელი სახლი     
| date = 
| lat = 41.647313
| lon = 41.633270
| address = ქ. ბათუმი, ისრაფილ ჯინჭარაძის ქ. №21	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = არქეოლოგიური მუზეუმი	
| ID = 7007
| type = მუზეუმი	
| date = 
| lat = 41.643145
| lon = 41.632133
| address = ჭავჭავაძის ქ.№ 77	
| image = Batumi. Archaeological Museum in Chavchavadze Street.jpg
| commonscat = Batumi Archaeology Museum building
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ვახტანგ ჭაბუკიანი]]ს სახელობის კლასიკური ბალეტის სკოლა	
| ID = 7008
| type = ბალეტის სკოლა
| date = 
| lat = 41.638751
| lon = 41.620088
| address = ტბელ აბუსერიძის ქ.№11	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = რესტორანი
| ID = 7010
| type = რესტორანი
| date = 
| lat = 41.648153
| lon = 41.667676
| address = თამარ მეფის გამზირი N16	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის შუქურა]]
| ID = 7022
| type = შუქურა	
| date = 1863
| lat = 41.655886
| lon = 41.641175
| address = ბათუმის ბულვარი, გოგებაშვილის ქ.
| image = Batumi, Georgia - panoramio (47).jpg
| commonscat = Batumi Lighthouse
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 7023
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.648217
| lon = 41.634829
| address = ქ.ბათუმი, ასათიანის ქ. №28
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = სინაგოგა
| ID = 7069
| type = სინაგოგა
| date = 
| lat = 41.645172
| lon = 41.640004
| address = ქ. ბათუმი, 9 მარტის ქ.№6	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = საცხოვრებელი სახლი	
| ID = 7070
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = 
| lat = 41.649710
| lon = 41.632495
| address = ქ. ბათუმი, ვაჟა-ფშაველას ქ. №13	
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = დ'ალფონსის სააგარაკო სახლი	
| ID = 7567
| type = საცხოვრებელი სახლი	
| date = XIX საუკუნის ბოლო მეოთხედი
| lat = 41.694514
| lon = 41.707631
| address = ქ. ბათუმი, დასახლება [[მწვანე კონცხი]], [[ბათუმის ბოტანიკური ბაღი|ბოტანიკური ბაღის]] ტერიტორია
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[აპოლო (ბათუმი)|აპოლო]]
| ID = 7356
| type = კინოთეატრი 
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 
| lon = 
| address = აბაშიძის ქუჩა №14
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}
{{GEO Monument row
| name = [[ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (აბაშიძის 11)]]
| ID = 7347
| type = სახლი
| date = XX საუკუნის დასაწყისი
| lat = 
| lon = 
| address = აბაშიძის ქუჩა №11
| image = 
| commonscat = 
| ref = 
}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში|*]]</text>
      <sha1>ehk9zu5aydevvyananee2dpdhgwghcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შტეფან ბანიჩი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368058</id>
    <revision>
      <id>5392027</id>
      <parentid>4692647</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8687" sha1="ha4dvjbr4ydcl62db5wgj8oyxxu6kfv" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სახელი       = შტეფან ბანიჩი 
| ფოტო       =Štefan Banič.jpg
| ფოტოს სიგანე =250პქ
| მშობლსახელი ={{lang-sk|Štefan Banič}}
| დაბთარიღი   = [[23  ნოემბერი]], [[1870]]
| დაბადგილი   = [[სმოლენიცე]], [[ავსტრია-უნგრეთის იმპერია]]
| გარდთარიღი = [[2 იანვარი]], [[1941]]
| გარდადგილი = [[სმოლენიცე]], [[სლოვაკეთის პირველი რესპუბლიკა]]
| ეროვნება     = [[სლოვაკები|სლოვაკი]]
}}
'''შტეფან ბანიჩი''' ({{lang-sk|Štefan Banič}}; დ. [[23 ნოემბერი]], [[1870]] — გ. [[2 იანვარი]], [[1941]]) — [[სლოვაკები|სლოვაკი]] კონსტრუქტორი და გამომგონებელი, რომელმაც დააპატენტა [[პარაშუტი]]ს ადრეული დიზაინი და შექმნა პირველი სამხედრო [[პარაშუტი]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heartofeurope.co.uk/history_famous3c.htm |title=Famous Slovaks - Stefan Banic |publisher=Heartofeurope.co.uk |date=2009 |accessdate=2014-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720064924/http://www.heartofeurope.co.uk/history_famous3c.htm |archivedate=2011-07-20 }}&lt;/ref&gt;. 

დაიბადა [[1870]] წლის [[23 ნოემბერი|23 ნოემბერს]], გლეხის ოჯახში, სოფელ ნეშტიხში ([[სლომენიცე]]ს ნაწილი), [[ავსტრია-უნგრეთის იმპერია]] (ამჟამინდელი [[სლოვაკეთი]]ს ტერიტორია). გარკვეული დროის განმავლობაში, იგი კალატოზად მუშაობდა, შემდეგ კი — [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]] გაემგზავრა, სადაც, [[ქვანახშირი]]ს მაღაროში, [[პენსილვანია|პენსილვანიაში]] დაიწყო მუშაობა. [[1912]] წელს, ბანიჩი, ავიაკატასტროფის მომსწრე გახდა, რის შემდეგაც, [[1913]] წელს, მან პარაშუტის პროტოტიპი შექმნა და მიენიჭა [[აშშ]]-ს [[პატენტი]] No. 1,108,484&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.google.com.au/patents/US1108484 |title=Patent US1108484 - Parachute |work=Google Patents |publisher=Google.com.au |date=1914-06-03 |accessdate=2014-02-09}}&lt;/ref&gt;.

დიზაინი რადიკალურად განსხვავდებოდა სხვებისგან — იგი, სხეულზე მიმაგრებული ქოლგის მსგავსი პარაშუტი იყო. [[1913]] წლის [[3 ივნისი|3 ივნისს]], პარაშუტის გამოსაცდელად და საკუთარი გამოგონების დემონსტრირების მიზნით, ბანიჩი [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]] მდებარე ერთ-ერთი 15 სართულიანი შენობიდან გადმოხტა, ხოლო [[1914]] წელს — თვითმფრინავიდან&lt;ref&gt;[http://www.cas.sk/clanok/291397/pred-100-rokmi-ziskal-stefan-banic-patent-na-svoj-padak/ &quot;100 years ago Banic received a patent for his parachute&quot; (&quot;Pred 100 rokmi získal Štefan Banič patent na svoj padák&quot;)], 24.08.2014, cas.sk (Slovak)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;obit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=7 |title= Štefan Banič, Konštruktér, vynálezca-(Stefan Banic, Designer, Inventor)| publisher=Slovenská akadémia vied, obituary |accessdate= 2010-10-21 |language=Slovak}}&lt;/ref&gt;. [[1914]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, მან [[პატენტი]] მიიღო და [[აშშ]]-ს არმიას გადასცა, თუმცა, არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ აღნიშნული პარაშუტი, ოდესმე გამოყენებულ იქნა.

[[პირველი მსოფლიო ომი]]ს შემდეგ, შტეფან ბანიჩი, [[ჩეხოსლოვაკია]]ში დაბრუნდა, სადაც, მარტო ცხოვრობდა და ქვის სამუშაოებს ატარებდა. მშობლიურ ქალაქ სლოვენიცესთან ახლოს, [[მცირე კარპატები]]ს მთისწინეთში, [[დრინის მღვიმე]] აღმოაჩინა&lt;ref name=&quot;obit&quot;/&gt;. 

გარდაიცვალა [[1941]] წლის [[2 იანვარი|2 იანვარს]]. მის საფლავის ქვაზე, [[პარაშუტი]]ა გამოსახული.

==მემკვიდრეობა==
[[ფაილი:Busta Stefana Banica.jpg|მინი|შტეფან ბანიჩის ბიუსტი. სკულპტორი — პეტერ ვალახი.]]
[[1997]] წელს, პარაშუტისტმა სლავო მულიქმა, რომელიც აგრეთვე [[სლოვაკები|სლოვაკი]] იყო, ჩამოაყალიბა შტეფან ბანიჩის პარაშუტის ფონდი&lt;ref&gt;[http://obits.dignitymemorial.com/dignity-memorial/obituary.aspx?n=Radoslav-Mulik&amp;lc=9662&amp;pid=179422443&amp;uuid=bfd4fb64-70e1-4e87-8309-67429125b09c &quot;Radoslav &quot;Slavo&quot; Mulik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004131201/http://obits.dignitymemorial.com/dignity-memorial/obituary.aspx?n=Radoslav-Mulik&amp;lc=9662&amp;pid=179422443&amp;uuid=bfd4fb64-70e1-4e87-8309-67429125b09c |date=2016-10-04 }}, obituary&lt;/ref&gt;, რომელიც, ბანიჩის საპატივცემოდ, პარაშუტიზმის ღონისძიებებში და მის ხელშეწყობაში მონაწილე პირებს, [[ბრინჯაო]]ს, [[ვერცხლი]]ს და [[ოქრო]]ს მედლებით აჯილდოებს&lt;ref&gt;[http://www2.sharonherald.com/localnews/recentnews/0206/ln062702k.html &quot;11th annual Banic Memorial Boogie set&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003010408/http://www2.sharonherald.com/localnews/recentnews/0206/ln062702k.html |date=2020-10-03 }}, June 27, 2002&lt;/ref&gt;. 

[[2006]] წელს, [[სლოვაკეთი]]ს სამხედრო პარაშუტისტებმა, ბანიჩის დაბადების ადგილას, სმოლენიცეში, მისი მემორიალური დაფა განათავსეს&lt;ref&gt;[http://www.osobnosti.sk/osobnost/stefan-banic-982 &quot;Banic: The inventor of the parachute&quot;], osobnosti.sk (Slovak)&lt;/ref&gt;.

სმოლენიცესთან მდებარე ერთ-ერთი აეროპორტი — ტრნავა, მის სახელს ატარებს.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.freepatentsonline.com/1108484.pdf US1108484] Parachute patent

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ბანიჩი, შტეფან}}

[[კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1870]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი  2 იანვარი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1941]]</text>
      <sha1>ha4dvjbr4ydcl62db5wgj8oyxxu6kfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>369769</id>
    <revision>
      <id>5392229</id>
      <parentid>5055101</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8494" sha1="ngbdxnom95p2oancuvvpujqdq5799bm" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მუზეუმი
| სახელი        = ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
| სურათი        = 
| სურათისზომა   = 
| წარწერა        = 
| დაარსდა       = [[1998]] 
| დამაარსებლები  = 
| დაიხურა       = 
| მდებარეობა    = [[ციმლიანსკი]], [[როსტოვის ოლქი]]
| სტატუსი       =
| ექსპონატი      = 
| კლასიფიკაცია   = 
| ვიზიტორები   = 9 000
| დირექტორი    = გალინა სუმცოვა
| პრეზიდენტი   =
| კურატორი     =
| საიტი      = [http://tsimlyansk-museum.ru/ tsimlyansk-museum.ru]
}}
'''ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი''' ({{lang-ru|Цимлянский районный краеведческий музей}}) — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ [[ციმლიანსკი|ციმლიანსკ]]ში, [[როსტოვის ოლქი]], [[რუსეთის ფედერაცია]]. მუზეუმი დაარსდა [[1998]] წელს, ხოლო გაიხსნა [[1982]] წლის 5 მაისს.

მუზეუმის მისამართი: [[როსტოვის ოლქი]], ქალაქი [[ციმლიანსკი]], ჩეხოვის ქუჩა № 15.

== ისტორია ==
ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი დაარსდა [[1998]] წლის 16 თებერვალს&lt;ref&gt;Постановление Главы Администрации Цимлянского района № 79 от 1998 года&lt;/ref&gt;. თავისი შექმნის საწყის პერიოდში, მუზეუმმა მასალები შეაგროვა ციმლიანის რაიონის სამხედრო და შრომის დიდების შესახებ. ამჟამად, ფონდების დაკომპლექტების დროს, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა [[არქეოლოგია|არქეოლოგიურ]]  ძეგლებს და იმ ექსპონატებს, რომელზეც ილუსტრირებულია სტანიცა ციმლიანსკის ისტორია, ადგილობრივი ადამიანების ცხოვრებისა და ყოფის ამსახველი კადრები. 

მთელი სამუზეუმო ექსპონატები ერთიანდება ექვს კოლექციაში: „არქეოლოგია“, „მატერიალური წყაროები“ (რომლებშიც შედის მეტალის, ხის, მინის, კერამიკის, ქსოვილების, ქვის, პლასტმასის, ზოოლოგიური და ბიოლოგიური მასალები, ანთროპოლოგიური კოლლექცია), „ფერწერული წყაროები“ (ფერწერა, გრაფიკა, ხატები, სკულპტურა), „ნუმიზმატიკა“ (მონეტები, ორდენები, მედლები, ჟეტონები, ნიშნები, პლაკატები, მარკები, ქაღალდის ფულები, განძები), „იარაღი“ (ცივი და ცეცხლსასროლი), „წერილობითი წყაროები“ (ხელნაწერი და ბეჭდვითი დოკუმენტები, იშვიათი წიგნები, ფოტოგრაფია, ღია ბარათები).

[[2017]] წლის დასაწყისის მონაცემებით სამუზეუმო ფონდი მოიცავს 5 437 სამუზეუმო ექსპონატს, რომელიც ასახავს სტანიცა ციმლიანსკისა და მისი რაიონის ისტორიულ წარსულს, ქალაქ ციმლიანსკის ისტორიას, ციმლიანსკის ჰიდროელექტროსადგურის ისტორიას, [[ევრაზიის სტეპი]]ს ევოლუციას. ყოველწლიურად მუზეუმი იღებს 9 000 დამთვალიერებელს&lt;ref&gt;[http://dontourism.ru/museums_view.aspx?id=102 МБУК «Цимлянский районный краеведческий музей»]{{Dead link|date=ოქტომბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tagfind.ru/cimlyansk/6636 Цимлянский районный краеведческий музей]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://xn--80ajibpfezq6b.xn--p1ai/index.php/tsimlyanskij-kraevedcheskij-muzej |title=Цимлянский краеведческий музей |accessdate=2020-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190908111810/http://xn--80ajibpfezq6b.xn--p1ai/index.php/tsimlyanskij-kraevedcheskij-muzej |archivedate=2019-09-08 }}&lt;/ref&gt;. ციმლიანსკის რაიონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში ყოველწლიურად იმართება აქცია „ღამე მუზეუმში“&lt;ref&gt;[http://www.culture.ru/events/110297/noch-muzeev-v-tsimlyanskom-rayonnom-kraevedcheskom-muzee Ночь музеев в Цимлянском районном краеведческом музее]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mkrf.ru/press-center/news/events/rostov-region/noch-muzeev-v-tsimlyanskom-rayonnom-kraevedcheskom-muzee Ночь музеев в Цимлянском районном краеведческом музее]{{Dead link|date=მაისი 2023 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;, ასევე მუზეუმში რეგულარულად იმართება სხვადასხვა სახის გამოფენები&lt;ref&gt;[http://volgvest.ru/vustavka-250615 Выставка в Цимлянске]{{Dead link|date=დეკემბერი 2020 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://volgodonsk.bezformata.ru/listnews/tcimlyansk-priehala-vistavka-iz-rostovskogo/14952628/ В Цимлянск приехала выставка из Ростовского краеведческого музея]{{Dead link|date=მაისი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://volgodonsk-media.ru/news/culture/v-cimlyansk-priexala-vystavka-iz-rostovskogo-kraevedcheskogo-muzeya/ |title=В Цимлянск приехала выставка из Ростовского краеведческого музея |access-date=2017-04-07 |archive-date=2019-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206164722/http://volgodonsk-media.ru/news/culture/v-cimlyansk-priexala-vystavka-iz-rostovskogo-kraevedcheskogo-muzeya/ }}&lt;/ref&gt;.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://tsimlyansk-museum.ru/ Официальный сайт музея] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170429134659/http://tsimlyansk-museum.ru/ |date=2017-04-29 }}
* [http://wikimapia.org/27248491/ru/Цимлянский-краеведческий-музей ЦРКМ]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:როსტოვის ოლქის მუზეუმები]]
[[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>ngbdxnom95p2oancuvvpujqdq5799bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შემგროვებლობა (დაავადება)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>375796</id>
    <revision>
      <id>5391901</id>
      <parentid>4457023</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14398" sha1="kxo5tdj2c0yfsupozyv5b5gbhh8huvw" xml:space="preserve">'''შემგროვებლობა''' — [[პათოლოგია]], ფსიქიკური აშლილობა. იგი ახალი შესულია DSM-5-ში, ფსიქოლოგიური აშლილობების სადიაგნოსტიკო და სტატისტიკური სახელმძღვანელოში. პათოლოგიური შემგროვებლობის აშლილობა ახლახან აღმოაჩინეს და მასზე ჯერ არ არის ჩატარებული კლინიკური კვლევები, რომელიც მისი მართვის საშუალებას მოგვცემს.

აშლილობის გამომწვევი მიზეზები უცნობია. ის, ჩვეულებრივ, ადრეული მოზარდობის წლებში იწყება და იზრდება ასაკის მატებასთან ერთად. თუმცა, ტყუპებზე ჩატარებულმა კვლევებმა გვაჩვენა, რომ დაკავშირებულია ხელმომჭირნეობასთან და ხელმომჭირნეობის 50 % მიეწერება გენეტიკურ ფაქტორებს. ხელმომჭირნეობის აშლილობის მქონე პიროვნებების უმრავლესობა გადაჭარბებულად შეიძენს ნივთებს, რომლებიც არ სჭირდება. ასეთ ადამიანთა უმრავლესობა ვერ ხვდება, რომ სიძნელეები აქვთ და არ სურთ დახმარების თხოვნა და მიღება.

გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ კლინიკურად მნიშვნელოვანი პათოლოგიური შემგროვებლობა არის დაახლოებით 2-6 % უფროსებში და 2 % მოზარდებში.

==დამახასიათებელი თვისებები==
პათოლოგიური შემგროვებლობის აშლილობის მიმდინარეობა არის ქრონიკული და პროგრესული.

* გარკვეული სახის ნივთების შეგროვება. მაგ: გაზეთები, ძველი ტანსაცმელი, ჩანთები, წიგნები და ქაღალდისგან ნაწარმოები ნივთები. დიაგნოზი არ მოითხოვს, რომ შენახული ნივთები იყოს ფასეული, მაგრამ ხანდახან ძვირფასი ნივთებიც არის შენახული.
* საკუთარი ნივთების გაყოფისა და მათზე უარის თქმის ქრონიკული სიძნელეები. აშლილობის მქონეები თავიანთ სიძნელეებს მიაწერენ ამ ნივთების საჭიროებას, ესთეტიურ ღირებულებასა და ემოციურ კავშირს მათთან.

აშლილობის მქონე პიროვნებებს არ შეუძლიათ საკუთარ საწოლში ძილი, თავიანთ მისაღებ ოთახში ჯდომა ან საჭმლის თავიანთ სამზარეულოში კეთება. ზოგიერთ შემთხვევაში, აურზაური სცდება საცხოვრებელ არეალს და მოიცავს ისეთი ადგილების გამოყენებას, როგორიცაა მანქანები, წინა და უკანა ეზოები, სამუშაო ადგილი და ნათესავების სახლები. აშლილობამ, ზოგ შემთხვევაში, შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის რისკები. მაგ: დაცემა, გადმოვარდნა და სანიტარიის დაბალი დონე. ის ზრდის სიკვდილის რისკს ხანძრის დროს. ოჯახური ურთიერთობები ხშირ შემთხვევაში დაძაბულია. ხანდახან საფრთხე ემუქრებათ მეზობლებსაც.

კლინიკურ შემთხვევებში აშლილობის მქონეთა დაახლოებით 75 %-ს აქვს შფოთვითი აშლილობა, ასევე ხშირია ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის სიმპტომები.

==დიაგნოზის დასმა==
აშლილობა მარტივად დიაგნოსტირდება დაავადებულ პიროვნებასთან ფსიქოლოგიური ინტერვიუთი და ამ პიროვნების სახლის შემოწმებით, რათა გაირკვეს აშლილობით გამოწვეული აურზაურისა და გაუარესების ხარისხი.

დიაგნოზის დასასმელად საკმარისია:
* გასაუბრება. მაგ: კლინიცისტებს ხშირად უწევთ დასვან უშუალო კითხვები, როგორიცაა „რთულია თქვენთვის, რომ უარი თქვათ თქვენს ნივთებზე ან გაუყოთ ვინმეს ისინი?“ ან „გაქვთ ისეთი ნივთების დიდი რაოდენობა, რომლებიც გადაავსებენ და აურზაურს ქმნიან თქვენს სახლში?“. დაადებითმა პასუხმა შესაძლოა ბიძგი მისცეს დიალოგს, რომელიც მიგვიყვანს საჭირო დიაგნოზამდე. ”საყვარელი” ნივთების უარყოფა ან გაყოფა აშკარა მწუხარებას იწვევს პიროვნებაში.
* დაკვირვება. მაგ: სირთულეები იწვევს ამ ნივთების დეზორგანიზებულ დაგროვებას, რაც საცხოვრებელ ადგილას აურზაურის მიზეზია. ასეთ შემთხვევაში რეკომენდებულია სახლში ვიზიტი აურზაურის, გაუარესებებისა და ასოცირებული რისკების შესაფასებლად. სახლში ვიზიტი თუ შეუძლებელია, კლინიცისტმა უნდა სცადოს დამატებითი ინფორმაცია შეაგროვოს სანდო ინფორმანტებისგან, ისეთებისგან, როგორიცაა მეუღლე და ნათესავი. ესაა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც აქვთ შეზღუდული ინსაიტი - სათანადოდ ვერ აფასებენ თავიანთი სირთულეების შედეგებსა და ხარისხს.

ინფორმაციის შეგროვებით დგინდება — მდგომარეობა დიდხანს გაგრძელდება თუ მალე გადაივლის.

ხშირად, პათოლოგიური შემგროვებლობის აშლილობის დიაგნოზი შეიძლება დაისვას მას შემდეგ, რაც სხვა ნევროლოგიური პირობები (მაგ: თავის ტვინის ტრავმული დაზიანება და ტვინის სიმსივნე) და ფსიქიკური დარღვევები (დემენცია) გადაჭარბებით იქნება დაგროვილი.

==ნორმატიული შეგროვება==
არსებობს ნორმატიული შეგროვებლობა, რომელიც არის გავრცელებული აქტივობა (საქმიანობა, ე.წ. ჰობი) ის არის, როგორც „კეთილთვისებიანი“, ასევე სასიამოვნო.

ბავშვების უმეტესობა და მოზარდების 30 % მეტი აგროვებს საგნებს სხვადასხვა მიზნით რაღაც მომენტში.

შემგროვებლები (ე.წ. „კოლექციონერები“) რაღაც კრიტერიუმებით არჩევენ ნივთებს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მათ ახასიათებთ პათოლოგიური შემგროვებლობის აშლილობა.

პათოლოგიური შემგროვებლობის აშლილობისაგან განსხვავებით შეგროვების პროცესი გამოირჩევა მაღალი სტრუქტურირებითა და ძალიან მკაცრად დაგეგმილი შერჩევით (ანუ შემოიფარგლება ვიწყო ელემენტებით), ასევე, სასიამოვნო და ხშირად სოციალური საქმიანობით. ის კოლექციონერები, ვინც კი მიჩნეულია ექსცენტრიულად, საეჭვოდ შეიძლება მივაკუთვნოთ პათოლოგიური შემგროვებლობის აშლილობის მქონედ.

==ინტერვენცია==
აშლილობის ინტერვენცია ხდება კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპიით, გამოიყენება მრავალკომპონენტიანი ფსიქოლოგიური მკურნალობა, რომელიც დაფუძნებულია კოგნიტურ-ქცევით მოდელზე. მკურნალობა შეიცავს პათოლოგიური შემგროვებლობის შესახებ:
* შემეცნებას, მიზნების დასახვას
* მოტივაციის გაძლიერების ტექნიკას
* ორგანიზებასა და გადაწყვეტილების მიღების უნარების განვითარებას
* პრაქტიკას დახარისხებაში და ობიექტების უგულებელყოფას
* პრაქტიკას შეძენის წინააღმდეგ
* შემეცნებითი ტექნიკა განკუთვნილია შეცვალოს დისფუნქციური რწმენის მნიშვნელობა ნივთებზე.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90/76594-%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90/89/ პათოლოგიური შემგროვებლობა]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

[[კატეგორია:დაავადებები]]
[[კატეგორია:ფსიქიური დარღვევები]]
[[კატეგორია:ფსიქიატრია]]
[[კატეგორია:ფსიქოლოგია]]
[[კატეგორია:ფობიები]]
[[კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი]]</text>
      <sha1>kxo5tdj2c0yfsupozyv5b5gbhh8huvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შერლოკი (ეპიზოდების სია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376875</id>
    <revision>
      <id>5391917</id>
      <parentid>4727498</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18392" sha1="6nyh7yjr2ef0wbqdnzf0ftjye6f2w9s" xml:space="preserve">[[ფაილი:Sherlock_Logo.svg|300პქ|მარჯვნივ|Sherlock_Logo.svg]]
„'''[[შერლოკი (ტელესერიალი)|შერლოკი]]'''“ — სატელევიზიო კრიმინალური დრამატული ტელესერიალი, რომელიც ეფუძნება [[ართურ კონან დოილი|სერ ართურ კონან დოილის]] [[შერლოკ ჰოლმზი]]ს დეტექტივების სერიას. [[სტივენ მოფატი]]ს და [[მარკ გეტისი]]ს მიერ შექმნილ ამ სერიალში მთავარ როლებს ასრულებენ [[ბენედიქტ კამბერბეჩი]] (ჰოლმზი) და [[მარტინ ფრიმენი]] ([[ექიმი უოტსონი|ექიმი ჯონ უოტსონი]]). სერიალის პირველი სეზონი ეთერში 2010 წელს გავიდა, ხოლო მეორე - 2012 წელს. მესამე სეზონი 2014 წლის დასაწყისში გამოვიდა, ხოლო მეოთხე - 2017 წელს. ამასთან, მესამე სეზონი ბრიტანეთში 2001 წლის შემდეგ ნახვების მხრივ რეკორდსმენი გახდა&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-drama-series-for-over-a-decade |title=Sherlock season 3 is most watched BBC drama series ever |first=Paul |last=Jones |work=[[Radio Times]] |accessdate=30 May 2015 |archive-date=2014-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018102652/http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-bbc-drama-series-for-over-a-decade }}&lt;/ref&gt;. 2016 წელს გამოვიდა ცალკე ეპიზოდი, რომელიც აღწერს შერლოკის თავგადასავალს [[ვიქტორიანული ეპოქა|ვიქტორიანული ეპოქის]] პერიოდში. დღეისთვის „შერლოკი“ 200-ზე მეტ სხვა ქვეყანაშია ნაჩვენები.&lt;ref&gt;{{cite av media |url=https://www.youtube.com/watch?v=jNzeuzYPiLc |title=Sherlock in five languages |author=BBC Worldwide Showcase |date=23 February 2012 |work=YouTube |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

სერიალის მთავარი პერსონაჟი არის „მრჩეველი დეტექტივი“ ჰოლმზი, რომელიც სხვადასხვა დანაშაულის გახსნაში ეხმარება მეტროპოლიტენის პოლიციას, ძირითადად - დეტექტივ გრეგ ლესტრეიდს ([[რუპერტ გრეივზი]]). ჰოლმზის თანაშემწეა ექიმი ჯონ უოტსონი, რომელიც სულ მცირე ხნის წინ [[ავღანეთი]]დან დაბრუნდა, სადაც ჯარში მსახურობდა, რის გამოც ხშირად ღამის კოშმარები აწუხებენ. მიუხედავად იმისა, რომ სერიალის განმავლობაში ბევრი უარყოფითი პერსონაჟი ჩნდება, მთავარი არის [[პროფესორი მორიარტი|ჯიმ მორიარტი]] ([[ენდრიუ სკოტი (მსახიობი)|ენდრიუ სკოტი]]). ჰოლმზს ხშირად ეხმარება [[მოლი ჰუპერი]] ([[ლუიზ ბრილი]]). სხვა პერსონაჟებს შორის აგრეთვე არის [[მისის ჰადსონი]] ([[უნა სტაბზი]]), [[ბეიკერ სტრიტი|ბეიკერ-სტრიტზე]] მდებარე სახლის და ჰოლმზის ერთგვარი შტაბ-ბინის პატრონი. მნიშვნელოვან როლს ასრულებს [[მაიკროფტ ჰოლმზი]] ([[მარკ გეტისი]]), შერლოკის ძმა.

ცნობილია, რომ დაგეგმილია სერიალის მეხუთე სეზონის გამოშვება.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/sherlock-writers-plot-fourth-and-fifth-series-9048981.html|title=Sherlock writers plot fourth and fifth series|last=Denham|first=Jess|work=The Independent|date=9 January 2014|accessdate=14 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804153047/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/sherlock-writers-plot-fourth-and-fifth-series-9048981.html|archivedate=4 აგვისტო 2019}}&lt;/ref&gt;

==სერიალის მიმოხილვა==
&lt;onlyinclude&gt;{{სერიალის მიმოხილვა
| infoheader = საშუალო რეიტინგი (მილიონები)
| infoA      = ბრიტანეთი
| infoB      =აშშ

| color1     = #2C272E
| link1      = &lt;includeonly&gt;შერლოკი (ეპიზოდების სია)&lt;/includeonly&gt;#სეზონი 1 (2010)
| episodes1  = 3
| start1     = {{Start date|2010|7|25|df=y}}
| end1       = {{End date|2010|8|8|df=y}}
| infoA1     = {{N/A}}&lt;!--WP:TVOVERVIEW states &quot;If average viewership numbers are included, they should be adequately sourced, and not the result of your own calculations as this would constitute original research&quot;.--&gt;
| infoB1     = {{N/A}}&lt;!--WP:TVOVERVIEW states &quot;If average viewership numbers are included, they should be adequately sourced, and not the result of your own calculations as this would constitute original research&quot;.--&gt;

| color2     = #809C99
| link2      = &lt;includeonly&gt;შერლოკი (ეპიზოდების სია)&lt;/includeonly&gt;#სეზონი 2 (2012)
| episodes2  = 3
| start2     = {{Start date|2012|1|1|df=y}}
| end2       = {{End date|2012|1|15|df=y}}
| infoA2     = 10.23&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://one8one.com/article1463.php|title=Sherlock Returns|publisher=One8One|date=2013|accessdate=22 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314062454/http://one8one.com/article1463.php|archivedate=14 მარტი 2016}}&lt;/ref&gt;
| infoB2     = 4.4&lt;ref name=&quot;USS2S3Avg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/about/blogs/news/sundays-on-pbs-remain-tvs-top-destination-for-drama/|title=Sundays on PBS Remain TV’s Top Destination for Drama|publisher=[[PBS]]|date=26 March 2014|accessdate=4 January 2016}}&lt;/ref&gt;

| color3     = #2C272E
| link3      = &lt;includeonly&gt;შერლოკი (ეპიზოდების სია)&lt;/includeonly&gt;#სეზონი 3 (2014)
| episodes3  = 3
| start3     = {{Start date|2014|1|1|df=y}}
| end3       = {{End date|2014|1|12|df=y}}
| infoA3     = 11.82&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-bbc-drama-series-for-over-a-decade|title=Sherlock Series 3 Ratings – Series Average|publisher=Radio Times|date=22 January 2014|accessdate=31 January 2015}}&lt;/ref&gt;
| infoB3     = 6.6&lt;ref name=&quot;USS2S3Avg&quot; /&gt;

| color3S     = #D3D1D4
| link3S      = &lt;includeonly&gt;შერლოკი (ეპიზოდების სია)&lt;/includeonly&gt;#საზიზღარი პატარძალი (2016)
| linkT3S     = საზიზღარი პატარძალი
| start3S     = {{Start date|2016|1|1|df=y}}
| infoA3S     = 11.64&lt;ref name=&quot;barb.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30?_s=4 |title=Weekly Top 30 Programmes |publisher=Barb.co.uk |date= |accessdate=12 January 2014}} (No permanent link available. Search for relevant dates.)&lt;/ref&gt;
| infoB3S     = 3.4&lt;ref name=&quot;USSpecialViewers&quot;&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/more-tv-news/sherlock-returns-slightly-lower-on-pbs/|title=‘Sherlock’ returns slightly lower on PBS|last=Porter|first=Rick|work=TVByTheNumbers|date=5 January 2017|accessdate=17 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180207010436/http://tvbythenumbers.zap2it.com/more-tv-news/sherlock-returns-slightly-lower-on-pbs/|archivedate=7 თებერვალი 2018}}&lt;/ref&gt;

| color4     = #4C5961
| link4      = &lt;includeonly&gt;შერლოკი (ეპიზოდების სია)&lt;/includeonly&gt;#სეზონი 4 (2017)
| episodes4  = 3
| start4     = {{Start date|2017|1|1|df=y}}
| end4       = {{End date|2017|1|15|df=y}}
| infoA4     = 10.00&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/bbcpress/status/823838686181814273/photo/1|title=#Sherlock consolidated series average of 10 million viewerspic.twitter.com/bLnkFRTzuz|first=BBC Press|last=Office|date=24 January 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| infoB4     = {{N/A}}
}}&lt;/onlyinclude&gt;

==ეპიზოდები==

=== სეზონი 1 ===
{{Episode table|background=#2C272E |overall=5 |series=5 |title=24 |director=14 |writer=25 |airdate=18 |viewers=9 |episodes=
{{Episode list
 |EpisodeNumber = 1
 |EpisodeNumber2 = 1
 |Title = ალისფერი კვალი
 |WrittenBy = [[სტივენ მოფატი]]
 |DirectedBy = პოლ მაკგიგენი
 |Viewers         = 8.70 {{small|(ბრიტანეთი)}}&lt;ref name=&quot;barb.co.uk&quot;/&gt;&lt;br /&gt;{{TableTBA|უცნობია}} {{small|(აშშ)}}
 |OriginalAirDate = {{დაიწყე თარიღი|2010|7|25|df=yes}}
 |ShortSummary = პოლიცია იძიებს რამდენიმე ადამიანის სიკვდილს, რომლებმაც ერთი შეხედვით თავი მოიკლეს მომწამლავი აბების მიღებით. ისინი მიმართავენ მათ არაოფიციალურ კონსულტანტს, შერლოკ ჰოლმზს, რომელიც აღმოაჩენს რომ თვითმკვლელობების უკან სერიული მკვლელი იდგა. ამავდროულად საერთო ნაცნობი შერლოკ ჰოლმზს გააცნობს ჯონ უოტსონს და ისინი გადავლენ ბეიკერ სტრიტზე საცხოვრებლად, რომლის ბინის ქირაც უნდა გაიყონ. უოტსონი ნელ-ნელა გაიცნობს ჰოლმზს და მის ნდობასაც დაიწყებს, მიუხედავად პოლიციის ოფიცერის გაფრთხილებისა, რომ ის ფსიქოპათი იყო და ერთ დღეს მკვლელობასაც ჩაიდენდა. შერლოკის ძმა მაიკროფტი, თავისი ვინაობის გაუმჟღავნებლად, მოიტაცებს უოტსონს და შესთავაზებს, რომ უთვალთვალოს ჰოლმზს ფულის სანაცვლოდ, თუმცა უოტსონი უარს ეტყვის. შერლოკ ჰოლმზი გამოარკვევს, რომ სერიული მკვლელი ტაქსის მძღოლია. ის თავის მგზავრებთან ერთად რუსულ რულეტს თამაშობს ორი აბით, რომელთაგან ერთი მომწამვლელია, მეორე კი უვნებელი. იგივეს გაკეთებას ის ჰოლმზთან ერთადაც ცდის, თუმცა უოტსონი ესვრის მძღოლს. სიკვდილის წინ ის აღიარებს, რომ ჯეიმზ მორიარტმა დაგეგმა თვითმკვლელობები.
 |LineColor = #2C272E
}}
{{Episode list
 |EpisodeNumber = 2
 |EpisodeNumber2 = 2
 |Title = ბრმა ბანკირი
 |WrittenBy = [[სტივენ ტომპსონი (მწერალი)|სტივენ ტომპსონი]]
 |DirectedBy = [[ევროს ლინი]]
 |Viewers         = 7.74 {{small|(ბრიტანეთი)}}&lt;ref name=&quot;barb.co.uk&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{TableTBA|უცნობია}} {{small|(აშშ)}}
 |OriginalAirDate = {{დაიწყე თარიღი|2010|8|1|df=yes}}
 |ShortSummary = ჰოლმზს დაიქირავებს ძველი მეგობარი ლონდონის ერთ-ერთ ბანკში შეჭრის გამოსაძიებლად. ის აღმოაჩენს, რომ კედელზე აღბეჭდილი სიმბოლოები სინამდვილეში ბანკის ერთ-ერთი თანამშრომლისთვის განკუთვნილი კოდირებული გზავნილია, რომელსაც ცოტა ხანში მკვდარს იპოვნიან საკუთარ ბინაში. მეორე დღეს ჟურნალისტს კლავენ და იმავე სიმბოლოებს პოულობენ ახალომახლო. ჰოლმზსა და უოტსონს კვალი ჩინურ კონტრაბანდულ წრეზე გაიყვანს, რომლებიც ცდილობენ გარდაცვლილთაგან ერთ-ერთის მიერ მოპარული ნივთის დაბრუნებას. ჰოლმზი გაშიფრავს კოდს, რომელიც წარმოადგენს ჩინურ ციფრებს, რომელთაგან თითოეული წიგნის გარკვეულ გვერდსა და წიტყვაზე მიუთითებს, თუმცა ამავდროულად ჩინელები უოტსონსა და მის მოგებარ გოგონას იტაცებენ. ჰოლმზი მათ გადაარჩენს თუმცა ბანდის ლიდერი გაიქცევა. ის უკავშირდება მეთაურს, რომლის ინიციალიცაა „მ“, რის შემდეგაც მას კლავს სნაიპერი.
 |LineColor = #2C272E
}}
{{Episode list
 |EpisodeNumber = 3
 |EpisodeNumber2 = 3
 |Title = დიდი თამაში
 |WrittenBy = [[მარკ გეტისი]]
 |DirectedBy = პოლ მაკგიგენი
 |Viewers         = 8.66 {{small|(ბრიტანეთი)}}&lt;ref name=&quot;barb.co.uk&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{TableTBA|უცნობია}} {{small|(აშშ)}}
 |OriginalAirDate = {{დაიწყე თარიღი|2010|8|8|df=yes}}
 |ShortSummary =შერლოკ ჰოლმზს დაიქირავებს მისი ძმა მაიკროფტი, რომ გამოიძიოს სახელმწიფო მოხელის საეჭვო სიკვდილი, რომელიც გასაიდუმლოებულ, ბრიუს-პარტინგტონის პროექტზე მუშაობდა. ჰოლმზი არ იღებს საქმეს და მას უოტსონს გადაულოცავს. ამავდროულად ჩნდება უცნობი კრიმინალი, რომელიც ჰოლმზს ვადებს უდებს სხვადასხვა საქმეთა ამოსახსნელად, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი მძევლად აყვანილ მოქალაქეთა მოკვლით იმუქრება. ამოსახსნელ საქმეთა შორისაა 22 წლის წანანდელი საქმე დამხვრჩალი ბიჭზე, ბიზნესმენის გაუჩინარება, ტელეწამყვანის სიკვდილი და სამხატვრო გალერეის მცველის მკვლელობა. მათი ამოხსნის შემდეგ, შერლოკი ასევე ხსნის მაიკროფტის შემოთავაზებულ საქმეს. ეპიზოდის ბოლოს ჰოლმზი ხვდება კრიმილანს, ჯიმ მორიარტის.
 |LineColor = #2C272E
}}
}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* {{IMDb title|id=1475582|title=შერლოკი}}
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws „შერლოკი“ BBC-ზე]

==სქოლიო==
{{სქოლიოს სია}}

[[კატეგორია:ბრიტანული კრიმინალური ტელესერიალების ეპიზოდების სიები]]
[[კატეგორია:შერლოკი|*]]</text>
      <sha1>6nyh7yjr2ef0wbqdnzf0ftjye6f2w9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალვორადა-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380262</id>
    <revision>
      <id>5391933</id>
      <parentid>3913629</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4536" sha1="a0ygru0vo8grjsjhw602k9w7nx6wndv" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ალვორადა-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Alvorada d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip AlvoradadOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira-alvoradadoeste.jpg
 |გერბი =  Brasao-alvoradadoeste.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min=21 |lat_sec=02
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=17 |lon_sec=07
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 029 189
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 308
 |მოსახლეობა              =16 853
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =5.56
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Alvorada d'Oeste
}}
'''ალვორადა-დ'უესტი''' ({{lang-pt|Alvorada d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 308 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ალვორადა-დ’უესტი (მიკრორეგიონი)|ალვორადა-დ’უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 853 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 5,56 კმ²-ზე. ფართობი 3 029 189 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>a0ygru0vo8grjsjhw602k9w7nx6wndv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ნოვა-ბრაზილანდია-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380263</id>
    <revision>
      <id>5391960</id>
      <parentid>3970004</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="44fu4n1s7kkuen9jrijkxptwrmhx422" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ნოვა-ბრაზილანდია-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Nova Brasilândia d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Nova Brasilândia.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Ro-nova-brasilandia-d-oeste-bandeira.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min=43 |lat_sec=34
 |lon_dir = W|lon_deg= 62|lon_min= 18|lon_sec=58
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 703 008
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 226
 |მოსახლეობა              =19 874
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =11.67
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Nova Brasilândia d'Oeste
}}
'''ნოვა-ბრაზილანდია-დ'უესტი''' ({{lang-pt|Nova Brasilândia d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 226 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ალვორადა-დ’უესტი (მიკრორეგიონი)|ალვორადა-დ’უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 874 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 11,67 კმ²-ზე. ფართობი 1 703 008 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>44fu4n1s7kkuen9jrijkxptwrmhx422</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სან-მიგელ-დუ-გუაპორე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380264</id>
    <revision>
      <id>5391975</id>
      <parentid>3970018</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4529" sha1="46ufdf16ef430g3r7ipkfgqm70jgntr" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = სან-მიგელ-დუ-გუაპორე
 |მშობლიური სახელი   =São Miguel do Guaporé
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip SaoMigueldoGuapore.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min=41 |lat_sec=22
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min= 42|lon_sec=55
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   7 460 219
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 192
 |მოსახლეობა              =21 828
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.93
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = São Miguel do Guaporé
}}
'''სან-მიგელ-დუ-გუაპორე''' ({{lang-pt|São Miguel do Guaporé}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 192 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ალვორადა-დ’უესტი (მიკრორეგიონი)|ალვორადა-დ’უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 828 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,93 კმ²-ზე. ფართობი 7 460 219 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>46ufdf16ef430g3r7ipkfgqm70jgntr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სერინგეირასი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380265</id>
    <revision>
      <id>5391980</id>
      <parentid>3970023</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4454" sha1="ptye5vypmf6wiiigxm6deu4fxxgnsfc" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = სერინგეირასი
 |მშობლიური სახელი   =Seringueiras
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Seringueiras.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min= 46|lat_sec=12
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min= 02|lon_sec=17
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 773 505
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 175
 |მოსახლეობა              =11 629
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =3.08
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Seringueiras
}}
'''სერინგეირასი''' ({{lang-pt|Seringueiras}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 175 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ალვორადა-დ’უესტი (მიკრორეგიონი)|ალვორადა-დ’უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 629 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 3,08 კმ²-ზე. ფართობი 3 773 505 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>ptye5vypmf6wiiigxm6deu4fxxgnsfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალტუ-პარაიზუ (რონდონია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380304</id>
    <revision>
      <id>5391936</id>
      <parentid>3969980</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4457" sha1="obuuky2qgel147qsi5m4omiunrvm4hm" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ალტუ-პარაიზუ
 |მშობლიური სახელი   =Alto Paraíso
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip AltoParaiso.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Alto Paraiso.png
 |გერბი =  Brasao Alto Paraiso.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 9|lat_min=43 |lat_sec=24
 |lon_dir = W|lon_deg= 63|lon_min=19 |lon_sec=08
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   2 651 822
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= -
 |მოსახლეობა              =17 135
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =6.46
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Alto Paraíso
}}
'''ალტუ-პარაიზუ''' ({{lang-pt|Alto Paraíso}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] - მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 135 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 6,46 კმ²-ზე. ფართობი 2 651 822 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>obuuky2qgel147qsi5m4omiunrvm4hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>არიკემისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380305</id>
    <revision>
      <id>5391937</id>
      <parentid>3969981</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4442" sha1="12hy3djqinirc7461o3j8wwvyeaauli" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = არიკემისი
 |მშობლიური სახელი   =Ariquemes
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Ariquemes, Rondonia, Brasil satelite.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Ariquemes bandeira.jpg
 |გერბი =  Brasao-ariquemes-ro.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=9 |lat_min=54 |lat_sec=49
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min= 02|lon_sec=04
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   4 426 571
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 142
 |მოსახლეობა              =90 353
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =20.41
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Ariquemes
}}
'''არიკემისი''' ({{lang-pt|Ariquemes}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 142 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 90 353 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 20,41 კმ²-ზე. ფართობი 4 426 571 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>12hy3djqinirc7461o3j8wwvyeaauli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კაკაულანდია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380306</id>
    <revision>
      <id>5391947</id>
      <parentid>3969991</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="5rvi22ain3d2cbgsqq31mq3x0ap5jgl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კაკაულანდია
 |მშობლიური სახელი   =Cacaulândia
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Cacaulandia.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Cacaulandia bandeira.jpg
 |გერბი =  Cacaulandia brasao.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 10|lat_min= 20|lat_sec=27
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min= 54|lon_sec=00
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 961 778
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 205
 |მოსახლეობა              =5 736
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.92
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Cacaulândia
}}
'''კაკაულანდია''' ({{lang-pt|Cacaulândia}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 205 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 736 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,92 კმ²-ზე. ფართობი 1 961 778 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>5rvi22ain3d2cbgsqq31mq3x0ap5jgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მაშადინიუ-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380307</id>
    <revision>
      <id>5391956</id>
      <parentid>3970000</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4493" sha1="2sgr1vc9ixpkaibck2gmhgpb777ajp1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = მაშადინიუ-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Machadinho d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip MachadinhodOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Machadinho d'Oeste RO.jpg
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 9|lat_min=25 |lat_sec=34
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=00 |lon_sec=22
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   8 509 270
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 147
 |მოსახლეობა              =31 135
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =3.66
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Machadinho d'Oeste
}}
'''მაშადინიუ-დ'უესტი''' ({{lang-pt|Machadinho d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 147 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 31 135 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 3,66 კმ²-ზე. ფართობი 8 509 270 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>2sgr1vc9ixpkaibck2gmhgpb777ajp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მონტი-ნეგრუ (რონდონია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380308</id>
    <revision>
      <id>5391959</id>
      <parentid>3970003</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4441" sha1="tvozefnq7wqa4xnq30ujka9vsm98vfr" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = მონტი-ნეგრუ
 |მშობლიური სახელი   =Monte Negro
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip MonteNegro.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Monte Negro.jpg
 |გერბი =  Brasao Monte Negro.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 10|lat_min=15 |lat_sec=46
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min=17 |lon_sec=52
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 931 378
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 0
 |მოსახლეობა              =14 091
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =7.3
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Monte Negro
}}
'''მონტი-ნეგრუ''' ({{lang-pt|Monte Negro}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 0 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 091 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 7,3 კმ²-ზე. ფართობი 1 931 378 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>tvozefnq7wqa4xnq30ujka9vsm98vfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>რიუ-კრესპუ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380309</id>
    <revision>
      <id>5391973</id>
      <parentid>3970016</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="1endj2pfjcean8zlocvxzw23laxfmx1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = რიუ-კრესპუ
 |მშობლიური სახელი   =Rio Crespo
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip RioCrespo.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 9|lat_min=42 |lat_sec=20
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=53 |lon_sec=59
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 717 640
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 156
 |მოსახლეობა              =3 316
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =1.93
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Rio Crespo
}}
'''რიუ-კრესპუ''' ({{lang-pt|Rio Crespo}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 156 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 316 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1,93 კმ²-ზე. ფართობი 1 717 640 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>1endj2pfjcean8zlocvxzw23laxfmx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვალი-დუ-ანარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380310</id>
    <revision>
      <id>5391943</id>
      <parentid>3969986</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="o8q9fbxwsgiz7estgs81vrghtyt78jx" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ვალი-დუ-ანარი
 |მშობლიური სახელი   =Vale do Anari
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip ValedoAnari.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag of Vale do Anari.svg
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 9|lat_min= 51|lat_sec=20
 |lon_dir = W|lon_deg= 62|lon_min= 10|lon_sec=33
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 135 211
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 140
 |მოსახლეობა              =9 384
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.99
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Vale do Anari
}}
'''ვალი-დუ-ანარი''' ({{lang-pt|Vale do Anari}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 140 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[არიკემისი (მიკრორეგიონი)|არიკემისის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 384 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,99 კმ²-ზე. ფართობი 3 135 211 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>o8q9fbxwsgiz7estgs81vrghtyt78jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალტა-ფლორესტა-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380330</id>
    <revision>
      <id>5391934</id>
      <parentid>3913630</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="911zlepqg0bvmjx9iha2a391la9oh3x" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ალტა-ფლორესტა-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Alta Floresta d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip AltaFlorestadOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag rondonia alta floresta doeste.svg
 |გერბი =  Brasao Alta Floresta d'Oeste.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min= 55|lat_sec=46
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=59 |lon_sec=39
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   7 067 025
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 350
 |მოსახლეობა              =24 392
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =3.45
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Alta Floresta d'Oeste
}}
'''ალტა-ფლორესტა-დ'უესტი''' ({{lang-pt|Alta Floresta d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 350 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 392 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 3,45 კმ²-ზე. ფართობი 7 067 025 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>911zlepqg0bvmjx9iha2a391la9oh3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალტუ-ალეგრი-დუს-პარესისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380331</id>
    <revision>
      <id>5391935</id>
      <parentid>3969979</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="rr4fgc189m1cbd0hel0p38nlbbjsrja" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ალტუ-ალეგრი-დუს-პარესისი
 |მშობლიური სახელი   =Alto Alegre dos Parecis
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip AltoAlegredosParecis.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Alto Alegre dos Parecis.svg
 |გერბი =  Brasao Alto Alegre dos Parecis.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 12|lat_min= 07|lat_sec=58
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=51 |lon_sec=24
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 958 273
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 182
 |მოსახლეობა              =12 816
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =3.24
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Alto Alegre dos Parecis
}}
'''ალტუ-ალეგრი-დუს-პარესისი''' ({{lang-pt|Alto Alegre dos Parecis}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 182 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 816 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 3,24 კმ²-ზე. ფართობი 3 958 273 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>rr4fgc189m1cbd0hel0p38nlbbjsrja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კაკუალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380332</id>
    <revision>
      <id>5391949</id>
      <parentid>3969992</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="h63wuvs4steqc96j74wjjuk7ll83nn3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კაკუალი
 |მშობლიური სახელი   =Cacoal
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Vista parcial Cacoal RO.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Cacoal.png
 |გერბი =  Cacoal brasao.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min=26 |lat_sec=10
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=27 |lon_sec=03
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 792 948
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 200
 |მოსახლეობა              =78 574
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =20.72
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Cacoal
}}
'''კაკუალი''' ({{lang-pt|Cacoal}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 200 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 78 574 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 20,72 კმ²-ზე. ფართობი 3 792 948 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>h63wuvs4steqc96j74wjjuk7ll83nn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ესპიგან-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380334</id>
    <revision>
      <id>5391941</id>
      <parentid>3969985</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="02x22v819sana18krdyzx3g5784qaxh" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ესპიგან-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Espigão d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Camara municipal eoe ro.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira-espigaodoeste-ro.png
 |გერბი =  Espigao d'Oeste Brasao.gif
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min= 31|lat_sec=45
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=00 |lon_sec=50
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   4 518 033
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 270
 |მოსახლეობა              =28 729
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =6.36
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Espigão d'Oeste
}}
'''ესპიგან-დ'უესტი''' ({{lang-pt|Espigão d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 270 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 28 729 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 6,36 კმ²-ზე. ფართობი 4 518 033 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>02x22v819sana18krdyzx3g5784qaxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კაბიში</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380380</id>
    <revision>
      <id>5391948</id>
      <parentid>3969990</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4409" sha1="p18zrsp39f8q1gyn9pg72nzbi5b1s0i" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კაბიში
 |მშობლიური სახელი   =Cabixi
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Cabixi.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Brasao Cabixi.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=13 |lat_min= 29|lat_sec=43
 |lon_dir = W|lon_deg=60 |lon_min= 32|lon_sec=39
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 314 351
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 230
 |მოსახლეობა              =6 313
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =4.8
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Cabixi
}}
'''კაბიში''' ({{lang-pt|Cabixi}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 230 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კოლორადუ-დუ-უესტი (მიკრორეგიონი)|კოლორადუ-დუ-უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 313 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 4,8 კმ²-ზე. ფართობი 1 314 351 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>p18zrsp39f8q1gyn9pg72nzbi5b1s0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სერეჟეირასი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380381</id>
    <revision>
      <id>5391979</id>
      <parentid>3970022</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4486" sha1="8019olqni32m99eouhs1gjzpaptkwxi" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = სერეჟეირასი
 |მშობლიური სახელი   =Cerejeiras
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Cerejeiras.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Cerejeiras.png
 |გერბი =  Brasao Cerejeiras.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 13|lat_min=11 |lat_sec=19
 |lon_dir = W|lon_deg=60 |lon_min=49 |lon_sec=00
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   2 783 300
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 277
 |მოსახლეობა              =17 029
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =6.12
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Cerejeiras
}}
'''სერეჟეირასი''' ({{lang-pt|Cerejeiras}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 277 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კოლორადუ-დუ-უესტი (მიკრორეგიონი)|კოლორადუ-დუ-უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 029 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 6,12 კმ²-ზე. ფართობი 2 783 300 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>8019olqni32m99eouhs1gjzpaptkwxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კოლორადუ-დუ-უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380382</id>
    <revision>
      <id>5391952</id>
      <parentid>3969996</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="0rjmbs9btots5movshqh3kdox5l2z31" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კოლორადუ-დუ-უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Colorado do Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Colorado do Oeste - Rondônia.JPG
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira de colorado do oeste.svg
 |გერბი =  Brasao Colorado do Oeste.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=13 |lat_min= 07|lat_sec=00
 |lon_dir = W|lon_deg= 60|lon_min= 32|lon_sec=31
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 451 060
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 460
 |მოსახლეობა              =18 591
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =12.81
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Colorado do Oeste
}}
'''კოლორადუ-დუ-უესტი''' ({{lang-pt|Colorado do Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 460 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კოლორადუ-დუ-უესტი (მიკრორეგიონი)|კოლორადუ-დუ-უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 591 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 12,81 კმ²-ზე. ფართობი 1 451 060 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>0rjmbs9btots5movshqh3kdox5l2z31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კორუმბიარა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380383</id>
    <revision>
      <id>5391953</id>
      <parentid>3969997</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="0d7bjtxmfbv7r2l6b6tpwcnivsxxt5p" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კორუმბიარა
 |მშობლიური სახელი   =Corumbiara
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Corumbiara.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Corumbiara.png
 |გერბი =  Brasao-corumbiara-ro.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=12 |lat_min= 59|lat_sec=55
 |lon_dir = W|lon_deg= 60|lon_min=56 |lon_sec=37
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 060 321
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 340
 |მოსახლეობა              =8 783
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.87
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Corumbiara
}}
'''კორუმბიარა''' ({{lang-pt|Corumbiara}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 340 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კოლორადუ-დუ-უესტი (მიკრორეგიონი)|კოლორადუ-დუ-უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 783 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,87 კმ²-ზე. ფართობი 3 060 321 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>0d7bjtxmfbv7r2l6b6tpwcnivsxxt5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პიმენტეირას-დუ-უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380384</id>
    <revision>
      <id>5391968</id>
      <parentid>3970011</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4562" sha1="9tvr000sjncm28oxfk5s31mckwe9h0o" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = პიმენტეირას-დუ-უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Pimenteiras do Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  PIMENTEIRAS-AEREA-WILMER.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira-46564.jpg
 |გერბი =  Brasao Pimenteiras do Oeste.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=13 |lat_min= 28|lat_sec=55
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=02 |lon_sec=47
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   6 014 733
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 185
 |მოსახლეობა              =2 315
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =0.38
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Pimenteiras do Oeste
}}
'''პიმენტეირას-დუ-უესტი''' ({{lang-pt|Pimenteiras do Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 185 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კოლორადუ-დუ-უესტი (მიკრორეგიონი)|კოლორადუ-დუ-უესტის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 315 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 0,38 კმ²-ზე. ფართობი 6 014 733 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>9tvr000sjncm28oxfk5s31mckwe9h0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მინისტრუ-ანდრეზა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380385</id>
    <revision>
      <id>5391957</id>
      <parentid>3970001</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4469" sha1="dge8h1bluptz6dbgmzuv7tqq0v192vv" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = მინისტრუ-ანდრეზა
 |მშობლიური სახელი   =Ministro Andreazza
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip MinistroAndreazza.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Brasão de andreazza.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min= 11|lat_sec=52
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=31 |lon_sec=02
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   798 083
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 283
 |მოსახლეობა              =10 352
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =12.97
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Ministro Andreazza
}}
'''მინისტრუ-ანდრეზა''' ({{lang-pt|Ministro Andreazza}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 283 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 352 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 12,97 კმ²-ზე. ფართობი 798 083 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>dge8h1bluptz6dbgmzuv7tqq0v192vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ნოვუ-ორისონტი-დუ-უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380386</id>
    <revision>
      <id>5391963</id>
      <parentid>4829947</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4527" sha1="7e0h1lpskmhinco5e2e9cy5mv1nbxx1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ნოვუ-ორისონტი-დუ-უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Novo Horizonte do Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip NovoHorizontedoOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Novo Horizonte do Oeste.svg
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min=42 |lat_sec=26
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=59 |lon_sec=57
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 135 211
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 140
 |მოსახლეობა              =9 384
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.99
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Novo Horizonte do Oeste
}}
'''ნოვუ-ორისონტი-დუ-უესტი''' ({{lang-pt|Novo Horizonte do Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 140 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 384 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,99 კმ²-ზე. ფართობი 3 135 211 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>7e0h1lpskmhinco5e2e9cy5mv1nbxx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>როლინ-დი-მორა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380387</id>
    <revision>
      <id>5391974</id>
      <parentid>4593171</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="18ux6ciw6flshqj3rgj6s03ir3lptaj" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = როლინ-დი-მორა
 |მშობლიური სახელი   =Rolim de Moura
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rolim de moura - foto da rotatória.JPG
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira RolimdeMoura Rondonia Brasil.svg
 |გერბი =  CoA Rolim de Moura.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min=43 |lat_sec=32
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=46 |lon_sec=41
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 457 888
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 261
 |მოსახლეობა              =50 648
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =34.74
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Rolim de Moura
}}
'''როლინ-დი-მორა''' ({{lang-pt|Rolim de Moura}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 261 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 50 648 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 34,74 კმ²-ზე. ფართობი 1 457 888 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>18ux6ciw6flshqj3rgj6s03ir3lptaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სანტა-ლუზია-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380388</id>
    <revision>
      <id>5391978</id>
      <parentid>3970021</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4504" sha1="pfactx8n9hru0bwud7h1ur9d4bzjs2j" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = სანტა-ლუზია-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Santa Luzia d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip SantaLuziadOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Brandeira-slo.png
 |გერბი =  Brasao Santa Luzia d'Oeste.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min= 54|lat_sec=23
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=46 |lon_sec=47
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 197 796
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 260
 |მოსახლეობა              =8 886
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =7.42
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Santa Luzia d'Oeste
}}
'''სანტა-ლუზია-დ'უესტი''' ({{lang-pt|Santa Luzia d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 260 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[კაკუალი (მიკრორეგიონი)|კაკუალის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 886 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 7,42 კმ²-ზე. ფართობი 1 197 796 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>pfactx8n9hru0bwud7h1ur9d4bzjs2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გოვერნადორ-ჟორჟი-ტეიშეირა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380427</id>
    <revision>
      <id>5391939</id>
      <parentid>3969983</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4532" sha1="fkwswjy0vipjd16xhkyfr0ul2uln8cs" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = გოვერნადორ-ჟორჟი-ტეიშეირა
 |მშობლიური სახელი   =Governador Jorge Teixeira
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip GovernadorJorgeTeixeira.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=36 |lat_sec=44
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min= 44|lon_sec=00
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   5 067 384
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 190
 |მოსახლეობა              =10 512
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.07
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Governador Jorge Teixeira
}}
'''გოვერნადორ-ჟორჟი-ტეიშეირა''' ({{lang-pt|Governador Jorge Teixeira}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 190 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 512 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,07 კმ²-ზე. ფართობი 5 067 384 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>fkwswjy0vipjd16xhkyfr0ul2uln8cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჟარუ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380428</id>
    <revision>
      <id>5391971</id>
      <parentid>3970014</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="6sa08jyoitkfrk50ecpn8y8yjq0zi87" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ჟარუ
 |მშობლიური სახელი   =Jaru
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Jaru.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  800px-Jaru bandeira.png
 |გერბი =  Brasao-jaru-ro.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=26 |lat_sec=13
 |lon_dir = W|lon_deg= 62|lon_min=28 |lon_sec=21
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   2 944 128
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 124
 |მოსახლეობა              =52 005
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =17.66
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Jaru
}}
'''ჟარუ''' ({{lang-pt|Jaru}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 124 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 52 005 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 17,66 კმ²-ზე. ფართობი 2 944 128 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>6sa08jyoitkfrk50ecpn8y8yjq0zi87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჟი-პარანა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380429</id>
    <revision>
      <id>5391972</id>
      <parentid>3970015</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4426" sha1="q6j0cbb7ysbrsc3p2x47i58ln55ne7e" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ჟი-პარანა
 |მშობლიური სახელი   =Ji-Paraná
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Ji-Parana 005.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag ji-paraná.svg
 |გერბი =  Brasao JiParana Rondonia Brasil.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 10|lat_min= 52|lat_sec=46
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=56 |lon_sec=54
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   6 896 604
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 170
 |მოსახლეობა              =116 610
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =16.91
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Ji-Paraná
}}
'''ჟი-პარანა''' ({{lang-pt|Ji-Paraná}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 170 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 116 610 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 16,91 კმ²-ზე. ფართობი 6 896 604 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>q6j0cbb7ysbrsc3p2x47i58ln55ne7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მირანტი-და-სერა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380430</id>
    <revision>
      <id>5391958</id>
      <parentid>5322226</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="qzjxfdpf4q14f0s2imag2a3ayyufrdq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = მირანტი-და-სერა
 |მშობლიური სახელი   =Mirante da Serra
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =   
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min= 01|lat_sec=50
 |lon_dir = W|lon_deg= 62|lon_min=40 |lon_sec=23
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 191 875
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 230
 |მოსახლეობა              =11 878
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =9.97
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Mirante da Serra
}}
'''მირანტი-და-სერა''' ({{lang-pt|Mirante da Serra}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 230 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 878 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 9,97 კმ²-ზე. ფართობი 1 191 875 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>qzjxfdpf4q14f0s2imag2a3ayyufrdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ნოვა-უნიანი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380431</id>
    <revision>
      <id>5391962</id>
      <parentid>3970006</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="ffam25mvmja6otdrvze3xaobj91bwrv" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ნოვა-უნიანი
 |მშობლიური სახელი   =Nova União
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip NovaUniao.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Nova União RO.JPG
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min= 54|lat_sec=55
 |lon_dir = W|lon_deg= 62|lon_min=33 |lon_sec=25
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   807 126
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 250
 |მოსახლეობა              =7 493
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =9.28
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Nova União
}}
'''ნოვა-უნიანი''' ({{lang-pt|Nova União}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 250 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 493 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 9,28 კმ²-ზე. ფართობი 807 126 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>ffam25mvmja6otdrvze3xaobj91bwrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ორუ-პრეტუ-დუ-უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380432</id>
    <revision>
      <id>5391964</id>
      <parentid>3970008</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4557" sha1="js2cs8zxdrj5suaodvncvhrhmlog0j3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ორუ-პრეტუ-დუ-უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Ouro Preto do Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip OuroPretodoOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira OuroPretodoOeste Rondônia Brasil.png
 |გერბი =  Brasão do município de Ouro Preto do Oeste.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=43 |lat_sec=12
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=15 |lon_sec=30
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 969 850
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 280
 |მოსახლეობა              =37 928
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =19.25
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Ouro Preto do Oeste
}}
'''ორუ-პრეტუ-დუ-უესტი''' ({{lang-pt|Ouro Preto do Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 280 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 37 928 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 19,25 კმ²-ზე. ფართობი 1 969 850 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>js2cs8zxdrj5suaodvncvhrhmlog0j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ტაშეიროპოლისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380433</id>
    <revision>
      <id>5391981</id>
      <parentid>3970024</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="pkb9p7s6x7obmsxwim9ttvas7a6wm7v" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ტაშეიროპოლისი
 |მშობლიური სახელი   =Teixeirópolis
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Teixeiropolis.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Brasão Teixeirópolis.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 10|lat_min=56 |lat_sec=03
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=15 |lon_sec=19
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   459 978
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 260
 |მოსახლეობა              =4 888
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =10.63
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Teixeirópolis
}}
'''ტაშეიროპოლისი''' ({{lang-pt|Teixeirópolis}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 260 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 888 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 10,63 კმ²-ზე. ფართობი 459 978 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>pkb9p7s6x7obmsxwim9ttvas7a6wm7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პრეზიდენტი-მედისი (რონდონია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380434</id>
    <revision>
      <id>5391969</id>
      <parentid>3970012</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="qsrq3r9qo0xb7hoj4naohpujiumrimb" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = პრეზიდენტი-მედისი
 |მშობლიური სახელი   =Presidente Médici
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip PresidenteMedici.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira de Presidente Médici RO.svg
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min= 10|lat_sec=18
 |lon_dir = W|lon_deg= 61|lon_min=54 |lon_sec=04
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   1 758 465
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 185
 |მოსახლეობა              =22 319
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =12.69
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Presidente Médici
}}
'''პრეზიდენტი-მედისი''' ({{lang-pt|Presidente Médici}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 185 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 319 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 12,69 კმ²-ზე. ფართობი 1 758 465 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>qsrq3r9qo0xb7hoj4naohpujiumrimb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ტიობრომა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380435</id>
    <revision>
      <id>5391982</id>
      <parentid>3970025</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4421" sha1="poqltr6fwsgr4cbjxsntla0tb22t3sk" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ტიობრომა
 |მშობლიური სახელი   =Theobroma
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Theobroma.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Theobroma.svg
 |გერბი =  Brasao-theobroma-ro.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min= 14|lat_sec=47
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=20 |lon_sec=56
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   2 197 413
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 205
 |მოსახლეობა              =10 649
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =4.85
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Theobroma
}}
'''ტიობრომა''' ({{lang-pt|Theobroma}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 205 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 649 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 4,85 კმ²-ზე. ფართობი 2 197 413 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>poqltr6fwsgr4cbjxsntla0tb22t3sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ურუპა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380436</id>
    <revision>
      <id>5391983</id>
      <parentid>3970026</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="5lhiilf1qdwjnwkpewauoics6eq5lfl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ურუპა
 |მშობლიური სახელი   =Urupá
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Urupa.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag urupá.svg
 |გერბი =  Brasao-urupa-ro.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min=07 |lat_sec=33
 |lon_dir = W|lon_deg= 62|lon_min= 22|lon_sec=00
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   831 857
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 226
 |მოსახლეობა              =12 974
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =15.6
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Urupá
}}
'''ურუპა''' ({{lang-pt|Urupá}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 226 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 974 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 15,6 კმ²-ზე. ფართობი 831 857 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>5lhiilf1qdwjnwkpewauoics6eq5lfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვალი-დუ-პარაიზუ (რონდონია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380437</id>
    <revision>
      <id>5391944</id>
      <parentid>3969987</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="7gu40yc0tmlma2im5fgr16r6ct31s85" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ვალი-დუ-პარაიზუ
 |მშობლიური სახელი   =Vale do Paraíso
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip ValedoParaiso.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag of Vale do Paraíso.svg
 |გერბი =  Brasao Vale do Paraiso.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=25 |lat_sec=37
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=07 |lon_sec=53
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   965 676
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 600
 |მოსახლეობა              =8 210
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =8.5
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Vale do Paraíso
}}
'''ვალი-დუ-პარაიზუ''' ({{lang-pt|Vale do Paraíso}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 600 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ჟი-პარანა (მიკრორეგიონი)|ჟი-პარანის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 210 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 8,5 კმ²-ზე. ფართობი 965 676 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>7gu40yc0tmlma2im5fgr16r6ct31s85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შუპინგუაია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380490</id>
    <revision>
      <id>5391984</id>
      <parentid>3970027</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="4ay0yi8yypdgzb1stq3lywdn150y8ou" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = შუპინგუაია
 |მშობლიური სახელი   =Chupinguaia
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Chupinguai.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Chupinguaia.png
 |გერბი =  Brasao-chupinguaia-ro.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=12 |lat_min=33 |lat_sec=19
 |lon_dir = W|lon_deg= 60|lon_min=54 |lon_sec=08
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   5 126 723
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 360
 |მოსახლეობა              =8 301
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =1.62
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Chupinguaia
}}
'''შუპინგუაია''' ({{lang-pt|Chupinguaia}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 360 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ვილიენა (მიკრორეგიონი)|ვილიენის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 301 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1,62 კმ²-ზე. ფართობი 5 126 723 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>4ay0yi8yypdgzb1stq3lywdn150y8ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პარესისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380491</id>
    <revision>
      <id>5391966</id>
      <parentid>3970009</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="4qkz811uee2yoemkssbf3pf9sytrbf3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = პარესისი
 |მშობლიური სახელი   =Parecis
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Parecis.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=12 |lat_min=10 |lat_sec=52
 |lon_dir = W|lon_deg= 61|lon_min=36 |lon_sec=13
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   2 548 683
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 355
 |მოსახლეობა              =4 810
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =1.89
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Parecis
}}
'''პარესისი''' ({{lang-pt|Parecis}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 355 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ვილიენა (მიკრორეგიონი)|ვილიენის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 810 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1,89 კმ²-ზე. ფართობი 2 548 683 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>4qkz811uee2yoemkssbf3pf9sytrbf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პიმენტა-ბუენუ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380492</id>
    <revision>
      <id>5391967</id>
      <parentid>3970010</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4463" sha1="1vdvcu3qtthc1u657rocgrxw55e1ggx" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = პიმენტა-ბუენუ
 |მშობლიური სახელი   =Pimenta Bueno
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip PimentaBueno.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag rondonia pimenta bueno.svg
 |გერბი =  PimentaBueno brasao.gif
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min= 40|lat_sec=24
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=11 |lon_sec=15
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   6 240 932
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 195
 |მოსახლეობა              =33 822
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =5.42
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Pimenta Bueno
}}
'''პიმენტა-ბუენუ''' ({{lang-pt|Pimenta Bueno}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 195 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ვილიენა (მიკრორეგიონი)|ვილიენის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 33 822 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 5,42 კმ²-ზე. ფართობი 6 240 932 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>1vdvcu3qtthc1u657rocgrxw55e1ggx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პრიმავერა-დი-რონდონია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380493</id>
    <revision>
      <id>5391970</id>
      <parentid>3970013</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="iwb4u7yqe41gizderb91d75kkyl574w" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = პრიმავერა-დი-რონდონია
 |მშობლიური სახელი   =Primavera de Rondônia
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip PrimaveradeRondonia.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Brasão Primavera de Rondônia.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 11|lat_min= 49|lat_sec=49
 |lon_dir = W|lon_deg=61 |lon_min=19 |lon_sec=10
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   605 692
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 210
 |მოსახლეობა              =3 524
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =5.82
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Primavera de Rondônia
}}
'''პრიმავერა-დი-რონდონია''' ({{lang-pt|Primavera de Rondônia}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 210 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ვილიენა (მიკრორეგიონი)|ვილიენის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 524 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 5,82 კმ²-ზე. ფართობი 605 692 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>iwb4u7yqe41gizderb91d75kkyl574w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სან-ფელიპი-დ’უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380494</id>
    <revision>
      <id>5391976</id>
      <parentid>3970019</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="4nohq3k9qku1ew7a0bkjfchschobnzk" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = სან-ფელიპი-დ'უესტი
 |მშობლიური სახელი   =São Felipe d'Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip SaoFelipedoOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  BANDEIRA SAO FELIPE.png
 |გერბი =  BRASAO OTIMIZADO.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=11 |lat_min= 54|lat_sec=39
 |lon_dir = W|lon_deg= 61|lon_min=30 |lon_sec=43
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   541 647
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 290
 |მოსახლეობა              =6 018
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =11.11
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = São Felipe d'Oeste
}}
'''სან-ფელიპი-დ'უესტი''' ({{lang-pt|São Felipe d'Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 290 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ვილიენა (მიკრორეგიონი)|ვილიენის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 018 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 11,11 კმ²-ზე. ფართობი 541 647 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>4nohq3k9qku1ew7a0bkjfchschobnzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვილიენა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380495</id>
    <revision>
      <id>5391945</id>
      <parentid>3969988</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="dyoeiuq1mihtgwbdp3ya6h60232ylhh" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ვილიენა
 |მშობლიური სახელი   =Vilhena
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Vilhena RO.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag rondonia vilhena.svg
 |გერბი =  Brasao-vilhena-ro.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 12|lat_min=44 |lat_sec=26
 |lon_dir = W|lon_deg= 60|lon_min= 08|lon_sec=45
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   11 518 913
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 600
 |მოსახლეობა              =76 202
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =6.62
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Vilhena
}}
'''ვილიენა''' ({{lang-pt|Vilhena}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 600 მეტრზე. მიეკუთვნება [[რონდონიის შტატის დასავლეთი მეზორეგიონი|რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[ვილიენა (მიკრორეგიონი)|ვილიენის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 76 202 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 6,62 კმ²-ზე. ფართობი 11 518 913 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>dyoeiuq1mihtgwbdp3ya6h60232ylhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბურიტისი (რონდონია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380556</id>
    <revision>
      <id>5391938</id>
      <parentid>4384119</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="jxnzo0zan3got4sl5dpks63ukgtq3zz" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ბურიტისი
 |მშობლიური სახელი   =Buritis
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Buritis.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Buritis_(RO)_(Município_do_Brasil)_-_Bandeira.png
 |გერბი =  Buritis_(RO)_(Município_do_Brasil)_-_Brasão.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=12 |lat_sec=30
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min=49 |lon_sec=43
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 265 809
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 200
 |მოსახლეობა              =32 383
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =9.92
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Buritis
}}
'''ბურიტისი''' ({{lang-pt|Buritis}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 200 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[პორტუ-ველიუ (მიკრორეგიონი)|პორტუ-ველიუს]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 32 383 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 9,92 კმ²-ზე. ფართობი 3 265 809 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>jxnzo0zan3got4sl5dpks63ukgtq3zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კამპუ-ნოვუ-დი-რონდონია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380557</id>
    <revision>
      <id>5391950</id>
      <parentid>3969993</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="46al4kdj8djwkjsgev8m1dfnqlrtabo" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კამპუ-ნოვუ-დი-რონდონია
 |მშობლიური სახელი   =Campo Novo de Rondônia
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip CampoNovodeRondonia.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeiracnro.png
 |გერბი =  Novo brasao campo novo3.gif
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=34 |lat_sec=13
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min=37 |lon_sec=08
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 442 005
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 227
 |მოსახლეობა              =12 665
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =3.68
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Campo Novo de Rondônia
}}
'''კამპუ-ნოვუ-დი-რონდონია''' ({{lang-pt|Campo Novo de Rondônia}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 227 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[პორტუ-ველიუ (მიკრორეგიონი)|პორტუ-ველიუს]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 665 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 3,68 კმ²-ზე. ფართობი 3 442 005 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>46al4kdj8djwkjsgev8m1dfnqlrtabo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კანდეიას-დუ-ჟამარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380558</id>
    <revision>
      <id>5391951</id>
      <parentid>3969994</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="j7t8a1q595dlnxnnmky3savyhv20tiy" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კანდეიას-დუ-ჟამარი
 |მშობლიური სახელი   =Candeias do Jamari
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip CandeirasdoJamari.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Candeias do Jamari RO.png
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 8|lat_min=47 |lat_sec=47
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min= 42|lon_sec=32
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   6 843 868
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 88
 |მოსახლეობა              =19 779
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.89
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Candeias do Jamari
}}
'''კანდეიას-დუ-ჟამარი''' ({{lang-pt|Candeias do Jamari}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 88 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[პორტუ-ველიუ (მიკრორეგიონი)|პორტუ-ველიუს]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 779 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,89 კმ²-ზე. ფართობი 6 843 868 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>j7t8a1q595dlnxnnmky3savyhv20tiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კუჟუბინი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380559</id>
    <revision>
      <id>5391955</id>
      <parentid>3969999</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="5rrw823rvph6w2mi1y15f88xi86hg7k" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კუჟუბინი
 |მშობლიური სახელი   =Cujubim
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip Cujubim.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Brasao Cujubim.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 9|lat_min=21 |lat_sec=35
 |lon_dir = W|lon_deg=62 |lon_min=34 |lon_sec=58
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   3 863 943
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 95
 |მოსახლეობა              =15 854
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =4.1
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Cujubim
}}
'''კუჟუბინი''' ({{lang-pt|Cujubim}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 95 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[პორტუ-ველიუ (მიკრორეგიონი)|პორტუ-ველიუს]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 854 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 4,1 კმ²-ზე. ფართობი 3 863 943 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>5rrw823rvph6w2mi1y15f88xi86hg7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>იტაპუან-დუ-უესტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380560</id>
    <revision>
      <id>5391946</id>
      <parentid>3969989</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4420" sha1="axoi2dybbicloli7bw6jwn7wva3lql2" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = იტაპუან-დუ-უესტი
 |მშობლიური სახელი   =Itapuã do Oeste
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip ItapuadoOeste.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira Itapua do Oeste.JPG
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=9 |lat_min=11 |lat_sec=20
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min=11 |lon_sec=22
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   4 081 583
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 106
 |მოსახლეობა              =8 566
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.1
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Itapuã do Oeste
}}
'''იტაპუან-დუ-უესტი''' ({{lang-pt|Itapuã do Oeste}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 106 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[პორტუ-ველიუ (მიკრორეგიონი)|პორტუ-ველიუს]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 566 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,1 კმ²-ზე. ფართობი 4 081 583 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>axoi2dybbicloli7bw6jwn7wva3lql2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ნოვა-მამორე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380561</id>
    <revision>
      <id>5391961</id>
      <parentid>3970005</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="hoa6p1qdfqnp2yzhp8ag11cupxbrpjw" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = ნოვა-მამორე
 |მშობლიური სახელი   =Nova Mamoré
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip NovaMamore.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg= 10|lat_min=24 |lat_sec=37
 |lon_dir = W|lon_deg=65 |lon_min=19 |lon_sec=54
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   10 071 643
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 312
 |მოსახლეობა              =22 546
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.24
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Nova Mamoré
}}
'''ნოვა-მამორე''' ({{lang-pt|Nova Mamoré}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 312 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[პორტუ-ველიუ (მიკრორეგიონი)|პორტუ-ველიუს]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 546 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,24 კმ²-ზე. ფართობი 10 071 643 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>hoa6p1qdfqnp2yzhp8ag11cupxbrpjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კოსტა-მარკისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380562</id>
    <revision>
      <id>5391954</id>
      <parentid>3969998</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4414" sha1="gwym54cdzxyb71nfaiya71ylst18bji" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = კოსტა-მარკისი
 |მშობლიური სახელი   =Costa Marques
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rio Guaporé - Costa Marques.jpg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  
 |გერბი =  Brasao Costa Marques.png
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=12 |lat_min= 26|lat_sec=18
 |lon_dir = W|lon_deg=64 |lon_min= 13|lon_sec=41
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   4 987 177
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 140
 |მოსახლეობა              =13 678
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =2.74
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Costa Marques
}}
'''კოსტა-მარკისი''' ({{lang-pt|Costa Marques}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 140 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[გუაჟარა-მირინი (მიკრორეგიონი)|გუაჟარა-მირინის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 678 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 2,74 კმ²-ზე. ფართობი 4 987 177 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>gwym54cdzxyb71nfaiya71ylst18bji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გუაჟარა-მირინი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380563</id>
    <revision>
      <id>5391940</id>
      <parentid>4774571</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="ssoakbk21tqkmoqporfdghbt8zk5qbp" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = გუაჟარა-მირინი
 |მშობლიური სახელი   =Guajará-Mirim
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Flag rondonia guajaramirim.svg
 |გერბი =  Guajara-Mirim brasão.jpg
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=10 |lat_min=47 |lat_sec=09
 |lon_dir = W|lon_deg= 65|lon_min= 20|lon_sec=25
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   24 855 724
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 128
 |მოსახლეობა              =41 656
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =1.68
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = Guajará-Mirim
}}
'''გუაჟარა-მირინი''' ({{lang-pt|Guajará-Mirim}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 128 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[გუაჟარა-მირინი (მიკრორეგიონი)|გუაჟარა-მირინის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 41 656 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1,68 კმ²-ზე. ფართობი 24 855 724 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>ssoakbk21tqkmoqporfdghbt8zk5qbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სან-ფრანსისკუ-დუ-გუაპორე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380564</id>
    <revision>
      <id>5391977</id>
      <parentid>3970020</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5391977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4541" sha1="qzkdone2j9qxwx0mm9gbruv04azux2j" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი 
 |ქართული სახელი        = სან-ფრანსისკუ-დუ-გუაპორე
 |მშობლიური სახელი   =São Francisco do Guaporé
 |ქვეყანა                  = ბრაზილია
|პანორამა =  Rondonia Municip SaoFranciscodoGuapore.svg
|პანორამის სიგანე = 250px
|წარწერა = 
|დროშა  =  Bandeira de São Francisco do Guaporé.svg
 |გერბი =  
 |გერბის სიგანე            = 
 |დროშის სიგანე            =
|lat_dir = S|lat_deg=12 |lat_min= 03|lat_sec=36
 |lon_dir = W|lon_deg=63 |lon_min=34 |lon_sec=09
 |ქვეყნის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის რუკის ზომა    = 200px
 |რაიონის რუკის ზომა     = 
 |რეგიონის ტიპი             = შტატი
 |რეგიონი                  =    რონდონია
 |რეგიონი ცხრილში        = 
 |შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი=     
 |რაიონი                   = 
 |მმართველის ტიპი        =  
 |მმართველი                   =  
 |დაარსების თარიღი          =  
|დაქვემდებარება =  
 |პირველი ხსენება       = 
 |წინა სახელები           = 
 |სტატუსი-დან                = 
 |ფართობი                 =   10 959 767
|სიმაღლის ტიპი=სიმაღლე ზღვის დონიდან{{!}}სიმაღლე
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 146
 |მოსახლეობა              =16 035
  |აღწერის წელი           = 2010
  |სიმჭიდროვე              =1.46
  |აგლომერაცია            = 
  |ეროვნული შემადგენლობა    = 
 |დროის სარტყელი            = -3
 |DST                     = -2
 |სატელეფონო კოდი          =  
 |საფოსტო ინდექსი         =  
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი  =  
|კატეგორია ვიკისაწყობში = São Francisco do Guaporé
}}
'''სან-ფრანსისკუ-დუ-გუაპორე''' ({{lang-pt|São Francisco do Guaporé}}) — მუნიციპალიტეტი [[ბრაზილია]]ში, [[რონდონია|რონდონიის შტატში]]; მდებარეობს [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 146 მეტრზე. მიეკუთვნება [[მადეირა-გუაპორე მეზორეგიონი|მადეირა-გუაპორეს მეზორეგიონს]]. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ [[გუაჟარა-მირინი (მიკრორეგიონი)|გუაჟარა-მირინის]] შემადგენლობაში.

[[2010]] წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 16 035 ადამიანს შეადგენდა, [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1,46 კმ²-ზე. ფართობი 10 959 767 კმ²-ია.

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[რონდონია]]
* [[ბრაზილიის შტატები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=11&amp;search=rondonia ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი'']
*[http://www.ibge.gov.br/home/ ''ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი''], ზოგადი სტატისტიკა

[[კატეგორია:რონდონიის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>qzkdone2j9qxwx0mm9gbruv04azux2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შარლ III ლოთარინგიელი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384708</id>
    <revision>
      <id>5391812</id>
      <parentid>5339402</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23972" sha1="9geneb3t4vuzuiiaa3df4qhgztselvb" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მმართველი
|სურათი=Charles III, Duke of Lorraine, by studio of François Clouet.jpg
|სახელი=შარლ III
|ორიგინალური სახელი=Charles III de Lorraine
|ქვეყანა=[[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგიის]]
|თანამდებობა=[[ჰერცოგი]]
|მმართველობის დასაწყისი= [[12 ივნისი]] [[1545]]
|მმართველობის დასასრული=[[14 მაისი]] [[1608]]
|წინამორბედი=[[ფრანსუა I ლოთარინგიელი]]
|მემკვიდრე=[[ანრი II ლოთარინგიელი]]
|დაბადების თარიღი=[[18 თებერვალი]] [[1543]]
|გარდაცვალების თარიღი=[[14 მაისი]] [[1608]] (65 წლის)
|მეუღლე=
|ქორწინება=[[კლაუდია ვალუა]]
|შვილები=[[ანრი II ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; [[კრისტინა ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; [[შარლ ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; [[ანტუანეტ ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; ანა&lt;br/&gt; [[ფრანსუა II ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; [[კატრინ ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; [[ელიზაბეთ ლოთარინგიელი]] &lt;br/&gt; კლაუდია
|დინასტია=ლორენი
|დედა=[[კრისტინა დანიელი]]
|მამა=[[ფრანსუა I ლოთარინგიელი]]
}}
'''შარლ III ლოთარინგიელი''' ([[ფრანგული ენა|ფრ]]. Charles III de Lorraine; დ.   [[18 თებერვალი]],  [[1543]] , [[ნანსი]] —  გ.  [[14 მაისი]], [[1608]], [[ნანსი]]) — [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგიის]] [[ჰერცოგი]] [[1545]] წლიდან გარდაცვალებამდე. ცოლად ჰყავდა [[საფრანგეთი]]ს პრინცესა [[კლაუდია ვალუა]]. მისი მმართველობის პერიოდში [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგია]] განვითარდა კულტურული და ეკონომიკური თვალსაზრისით.

== ბიოგრაფია ==
შარლი დაიბადა [[1543]] წლის [[18 თებერვალი|18 თებერვალს]], [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგიის]] [[ჰერცოგი|ჰერცოგ]] [[ფრანსუა I ლოთარინგიელი|ფრანსუა I]]-ის ოჯახში. შარლის დედა იყო [[დანია|დანიისა]] და [[ნორვეგია|ნორვეგიის]] პრინცესა - [[კრისტინა დანიელი]]. ჯერ კიდევ მაშინ როცა, შარლი სულ რაღაც ორი წლის იყო, ფრანსუა გარდაიცვალა. იმის გათვალისწინებით რომ იგი ოჯახში ერთად ერთი ვაჟი იყო (მას ჰყავდა ორი უმცროსი და), ორი წლის შარლი ლოთარინგიის ჰერცოგი გახდა. მისი მცირეწლოვანებიდან გამომდინარე, რეგენტი დედამისი ხდება, რომელიც თავისი ძმის გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული.

შარლის დედა იყო [[საღვთო რომის იმპერატორთა სია|საღვთო რომის იმპერატორ]] [[კარლ V]]-ის დიშვილი, რომლის მოსისხლე მტერი იყო [[საფრანგეთის მონარქების სია|საფრანგეთის მეფე]] [[ანრი II (საფრანგეთი)|ანრი II]]. ანრიმ ისარგებლა ლოთარინგიის დასუსტებით და [[1552]] წელს დიდი ლაშქრით შეიჭრა. ამავე წელს მან დაიპყრო [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგიის]] სამი საეპისკოპო, რომელთაგან ერთი იყო [[მეცი]] - [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგიის]] ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი. აქედან მოყოლებული ლოთარინგიის დედაქალქად [[ნანსი]] ცხადდება და იქ გადადის სამეფო ოჯახი და რეზიდენცია. ამ დროისათვის შარლი მხოლოდ ცხრა წლის იყო, ფრანგები კი მისი ტახტიდან ჩამოგდებისათვის იბრძოდნენ, თუმცა [[კარლ V]]-ის ჯარები დროულად გამოჩნდა და მას ტახტი შეუნარჩუნეს.
[[ფაილი:ClaudedeValois.jpg|მარცხნივ|მინი|[[კლაუდია ვალუა]], შარლ III-ის მეუღლე]]
[[1559]] წელს თავისი პოზიციების განსამტკიცებლად ცოლად მოიყვანა 11 წლის [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] პრინცესა [[კლაუდია ვალუა]], აწ გარდაცვლილი [[ანრი II (საფრანგეთი)|ანრი II]]-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ [[ეკატერინე მედიჩი|ეკატერინე მედიჩის]] შუათანა ქალიშვილი, საფრანგეთის მეფე [[ფრანსუა II (საფრანგეთი)|ფრანსუა II]]-ის უმცროსი და. [[კლაუდია ვალუა|კლაუდიასთან]] ქორწინება ლოთარინგიისათვის საფრანგეთთან მშვიდობის გარანტია იყო. თუმცა ფრანგებმა მათთვის ჩვეულ ვერაგობას მიმართეს და ქორწინების შემდეგ შარლსა და [[კლაუდია ვალუა|კლაუდიას]] პარიზის დატოვების უფლება არ მისცეს. მათ საფრანგეთში თითქმის მთელი წელი გაატარეს. იქ შარლმა გაიცნო [[ესპანეთის მონარქების სია|ესპანეთის მეფე]] [[ფილიპე II (ესპანეთი)|ფილიპე II]] და დედოფალი [[ელიზაბეტა ვალუა]], რომლებიც შარლს ქვისლად და ცოლისდად ერგებოდნენ. მას ასევე რძლად ერგებოდა [[შოტლანდია|შოტლანდიისა]] და [[საფრანგეთის დედოფლების სია|საფრანგეთის დედოფალი]] [[მარიამ სტიუარტი|მარია სტიუარტი]]. ამას გარდა იგი ამ ქორწინებით დაუნათესავდა სამეფო ოჯახის სხვა გავლენიან წევრებსაც. [[1559]] წლის [[ნოემბერი|ნოემბერში]] შარლმა ოფიციალურად თქვა უარი საფრანგეთის ტახტზე შეძენილ უფლებებზე და აღიარა საფრანგეთის მეფის უზენაესობა, მხოლოდ ამის შემდგომ დართეს ნება მას და კლაუდიას, რომ ლოთარინგიაში დაბრუნებულიყვნენ. ამავე წლის დეკემბერში მეფე [[ფრანსუა II (საფრანგეთი)|ფრანსუა II]] გარდაიცვალა და ტახტზე ადის შარლის კიდევ ერთი ცოლისძმა - [[შარლ IX (საფრანგეთი)|შარლ IX ვალუა]]. [[1562]] წელს შარლმა საფრანგეთს ფინანსური დახმარება სთხოვა რაზეც ფრანგები ნაწილობრივ დათანხმდნენ.

როგორც ვიცით, [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგია]] [[საფრანგეთის სამეფო|საფრანგეთის სამეფოსა]] და [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიას]] შორის მდებარე პატარა საჰერცოგო იყო, ამიტომაც მას აუცილებლად სჭირდებოდა ნეიტალური და თბილი ურთირთობა ამ ორივე სახელმწიფოსან. შარლმა განაგრძო მისი წინაპრების პოლიტიკა და ცდილობდა მაქსიმალურად ნეიტრალური ყოფილიყო ორივე ქვეყანასთან ურთიერთობაში. მან გაატარა [[გერმანელები|გერმანელი]] [[ჰუგენოტები]] რომლებიც საფრანგეთიდან გერმანიაში მიდიოდნენ, აგრეთვე გზა გაუხსნა [[ესპანელები|ესპანელ]] [[კათოლიციზმი|კათოლიკეებს]] რომლებიც [[ფრანშ-კონტე|ფრანშ-კონტედან]] საფრანგეთში გადადიოდნენ. ამით მან საღვთო რომის იმპერატორსაც ასიამოვნა და საფრანგეთის მეფესაც გაუწია სამსახური.

[[1575]] წელს მშობიარობისას 28 წლის [[კლაუდია ვალუა|კლაუდია]] გარდაიცვალა. შარლი ამის შემდგომ აღარ დაქორწინებულა, ვინაიდან მას ძალიან უყვარდა კლაუდია და არ სურდა მისი სხვა ქალით ჩანაცვლება, მით უმეტეს, რომ რამდენიმე ვაჟი ჰყავდა და მემკვიდრეობის პრობლემა არ იქნებოდა. [[1576]] წელს [[საფრანგეთის მონარქების სია|საფრანგეთის მეფე]] [[ანრი III ვალუა|ანრი III]]-მ (რომელიც ასევე კლაუდიას ძმა იყო) ცოლად მოიყვანა [[ლუიზა დე ლორენ-ვედემონი]], რომელიც შარლის ბიძაშვილი იყო. ეს ყოველივე შარლმა თავის სასარგებლოდ გამოიყენა და ფრანკო-ლოთარინგიული ალიანსი კვლავ განაახლა.
[[ფაილი:Monogram of Charles III, duke of Lorraine.svg|მინი|288x288პქ|შარლ III-ის სამეფო მონოგრამა]]
[[1580]] წელს ქალაქ [[ნანსი|ნანსში]] დაესწრო საერთაშორისო სახალხო კრებას. [[1584]] წელს გარდაიცვალა [[ალანსონის საჰერცოგო|ალანსონის ჰერცოგი]], [[ფრანსუა დე ვალუა|ფრანსუა ვალუა]], რომელიც [[ანრი III ვალუა|ანრი III]]-ის ძმა და მისი მემკვიდრე იყო. იქიდან გამომდინარე, რომ ანრის შვილი არ უჩნდებოდა [[სალის კანონი|სალის კანონის]] თანახმად ტახტის პირველ მემკვიდრედ ცხადდებოდა ანრის უმცროსი, ცოცხალი დის, [[ნავარის სამეფო|ნავარის]] დედოფალ [[მარგარიტა დე ვალუა|მარგარიტა ვალუას]] მეუღლე [[ანრი IV (საფრანგეთი)|ანრი III ბურბონი]], შემდგომი მემკვიდრე იყო უფროსი გარდაცვლილი დის [[ელიზაბეტა ვალუა|ელიზაბეტას]] მეუღლე, [[ესპანეთის მონარქების სია|ესპანეთის მეფე]] [[ფილიპე II (ესპანეთი)|ფილიპე II]], ხოლო ტახტის მესამე მემკვიდრედ შარლი დასახელდა როგორც [[კლაუდია ვალუა|კლაუდიას]] მეუღლე. ტახტის მემკვიდრე [[ნავარის მონარქების სია|ნავარის მეფე]] გახდა, თუმცა [[ანრი I დე გიზი|გიზის ჰერცოგმა]] [[ანრი III ვალუა|ანრი III]]-ზე ზემოქმედებით ნავარელს ტახტზე უფლებები ჩამოერთვა.

[[1589]] წელს საფრანგეთის მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III]] გარდაიცვალა. ტახტისათვის ბრძოლა ატყდა [[ნავარის მონარქების სია|ნავარის მეფე]] [[ანრი IV (საფრანგეთი)|ანრი დე ბურბონსა]] და [[ესპანეთის მონარქების სია|ესპანეთის მეფე]] [[ფილიპე II (ესპანეთი)|ფილიპე II]]-ს შორის. შარლს არ ჰქონდა იმის შესაბამისი ძალა რომ ასეთ მდიდარ და ძლიერ მონარქებს მორეოდა, ამიტომაც თავიდანვე ნეიტრალური მდგომარეობა შეინარჩუნა. მას ორივე მეფემ 2 700 000 ოქროს [[ეკიუ]] გადაუხადა, რათა ტახტზე უარი ეთქვა. მან მშვენივრად იცოდა, რომ ტახტზე ვერ ავიდოდა, ამიტომაც ფული აიღო და ეს თანხა [[ლოთარინგიის საჰერცოგო|ლოთარინგიის]] [[ეკონომიკა|ეკონომიკისა]] და [[კულტურა|კულტურის]] აღორძინებას მოახმარა, ცხადია იზრუნა სამხედროთა უკეთ შეიარაღებაზეც. ხუთწლიანი ბრძოლის შემდეგ ტახტი [[ანრი IV (საფრანგეთი)|ანრი IV]]-მ მიიღო, ხოლო [[ფილიპე II (ესპანეთი)|ფილიპემ]] აღიარა მისი უფლებები საფრანგეთის ტახტზე. თავად შარლი კათოლიკე იყო, ამიტომაც მას ძალიან კარგი ურთიერთობა ჰქონდა როგორც ღრმად მორწმუნე ფილიპთან, ისე ახლად მოქცეულ ანრისთან.

[[საფრანგეთის რელიგიური ომები|საფრანგეთის რელიგირმა ომებმა]] საკმაოდ კარგად იმოქმედა ლოთარინგიაზე. ფრანგებს ახლა უკვე აღარ ეცალათ ლოთარინგიისათვის, რამაც მის მოსახლეობას ცოტა ხნით ამოსუნთქვის საშუალება მისცა. შარლის ინიციატივით [[1572]] წელს ნანსში გაიხსნა პირველი ლოთარინგიული უნივერსიტეტი. ასევე მისი ხელშეწყობით აშენდა და განახლდა მრავალი ციხესიმაგრე, ეკლესია, გზები, სარწყავი არხები, ხიდები და კანალიზაციის სისტემა. შარლი ხალხში დიდი სიყვარულითა და პატივისცემით სარგებლობდა. მან დააარსა ქალაქი [[კერმონ-ენ-არგონი]]. ამას გარდა აღორძინდა მხატვრობა და ხელოვნების სხვა უამრავი დარგი.

შარლ III გარდაიცვალა [[1608]] წლის [[14 მაისი|14 მაისს]], ლოთარინგიის საჰერცოგოს დედაქალაქ ნანსში. მის დაკრძალვას დაესწრნენ საფრანგეთის მეფე და საღვთო რომის იმპერატორი.

== შვილები ==
[[ფაილი:Charles&amp;Claude.jpeg|მინი|228x228პქ|შარლ III თავის მეუღლე, [[კლაუდია ვალუა|კლაუდია ვალუასთან]] ერთად]]
[[1559]] წელს შარლმა ცოლად შეირთო საფრანგეთის პრინცესა [[კლაუდია ვალუა]] რომელთანაც 9 შვილი შეეძინა:
# [[ანრი II ლოთარინგიელი]] (1563-1624), ლოთარინგიის ჰერცოგი
# [[კრისტინა ლოთარინგიელი]] (1565-1637), ტოსკანის დიდი ჰერცოგინია
# [[შარლ ლოთარინგიელი]] (1567-1607), მეცის, სტრასბურგის და ლოთარინგიის კარდინალი
# [[ანტუანეტ ლოთარინგიელი]] (1568-1610), იულრიხ-კლევ-ბერგის ჰერცოგინია
# ანა ლოთარინგიელი (1569-1576), ლოთარინგიის პრინცესა
# [[ფრანსუა II ლოთარინგიელი]] (1572-1632), ლოთარინგიის ჰერცოგი და ვუდემონტის გრაფი
# [[კატრინ ლოთარინგიელი]] (1573-1648), რემინემონტის ჰერცოგინია
# [[ელიზაბეთ ლოთარინგიელი]] (1574-1635), ბავარიის ჰერცოგინია
# კლაუდია (1575) დაბადებიდან რამდენიმე საათში გარდაიცვალა

== ბიბლიოგრაფია ==
* Philippe Martin (sous la dir.), La pompe funèbre de Charles III, Éditions Serpenoise, Metz, 2008 - (ფრანგულიდან)
* [http://enlorraine.unblog.fr/2010/11/21/charles-iii-le-grand-1545-1608/ შარლ III დიდი (1543-1608)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043931/http://enlorraine.unblog.fr/2010/11/21/charles-iii-le-grand-1545-1608/ |date=2017-12-01 }} (D’après la monographie imprimée « Récits lorrains. Histoire des ducs de Lorraine et de Bar » d’Ernest Mourin, Publication 1895 - (ფრანგულიდან)

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Commonscat|Charles III, Duke of Lorraine}}
* http://viaf.org/viaf/59905716/
* https://www.idref.fr/090224833
* http://id.loc.gov/authorities/names/nr98005969.html
* http://www.worldcat.org/identities/lccn-nr98-005969/
* http://arts-graphiques.louvre.fr/resultats/oeuvres{{Dead link|date=დეკემბერი 2020 |bot=InternetArchiveBot }}
{{ეკატერინე მედიჩი}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1543]]
[[კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1608]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მაისი]]
[[კატეგორია:XVI საუკუნის ევროპის მონარქები]]
[[კატეგორია:ლოთარინგიის ჰერცოგები]]</text>
      <sha1>9geneb3t4vuzuiiaa3df4qhgztselvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავი კუნძული</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388808</id>
    <revision>
      <id>5391771</id>
      <parentid>4694528</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="kbfrozxmqruxg4oas6835r7ijnsp5de" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა კომიქსი  
|სახელწოდება         =  შავი კუნძული
|უცხსახელი    =  L'Île noire
|სურათი        = L'Île noire.png
|სურათის_ზომა     = 220პქ
|ტიტრი        = ფრანგული გამოცემის გარეკანი
|გამომცემელი       = 
|გამოიცა            = {{plainlist|
* 1938 (შავ-თეთრი)
* 1943 (ფერადი)}}
|რაოდენობა          = 
|სერია          = „[[ტენტენის თავგადასავლები]]“
|მთ_გმირები  = 
|პირველი_გამოცემა = {{lang|fr|''[[Le Petit Vingtième]]''}}
|პირველი_გამოცემები      = 
|ორიგ_თარიღი        = 15 აპრილი 1937–&lt;br /&gt;16 ივნისი 1938
|ორიგ_ენა    = ფრანგული
|ორიგ_isbn        = 
|მწერალი         = 
|მხატვარი        = 
|კონტური      = 
|მელანი         = 
|ფერი      = 
|შრიფტი     = 
|რედაქტორი         = 
|შემქმნელი        = [[ერჟე]]
|თარგ_გამომცემელი  =  
|თარგ_თარიღი       = 
|თარგ_isbn     = 
|გვერდი           = 62 (შავ-თეთრი)&lt;br /&gt;128 (ფერადი)
|მთარგმნელი      =    
|წინა       =   [[მოტეხილი ყური]]
|წინა_თარიღი       = 1937
|შემდეგი      = [[ოტოკარის სკიპტრა]]
|შემდეგი_თარიღი       = 1939
}}

„'''შავი კუნძული'''“ ({{lang-fr|„L'Île noire“}}) — „[[ტენტენის თავგადასავლები]]ს“ სერიის მეშვიდე ტომი. ამ ნაწილში ტენტენი და მისი ძაღლი მილუ ხვდებიან ინგლისში, სადაც ჟურნალისტი იძიებს გამყალბებლების საქმიანობას. შემდგომში ტენტენი მათ შოტლანდიაში ეძებს და პოულობს შავ კუნძულზე.

„შავი კუნძული“ ქვეყნდებოდა 1937–1938 წლებში. 1938 წელს გამოვიდა ცალკე შავ-თეთრი ალბომის სახით. ფერადი ვერსია გამოვიდა 1943 წელს. 

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://en.tintin.com/albums/show/id/31/page/0/0/the-black-island ინფორმაცია ტენტენის ოფიციალურ საიტზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005142949/http://en.tintin.com/albums/show/id/31/page/0/0/the-black-island |date=2019-10-05 }} 
* [http://www.tintinologist.org/guides/books/07blackisland.html ინფორმაცია] საიტზე [http://www.tintinologist.org Tintinologist.org]

{{ტენტენი}}

[[კატეგორია:1938 წლის კომიქსები]]
[[კატეგორია:1938 წლის წიგნები]]
[[კატეგორია:1943 წლის წიგნები]]
[[კატეგორია:1966 წლის წიგნები]]
[[კატეგორია:ტენტენის წიგნები|07]]</text>
      <sha1>kbfrozxmqruxg4oas6835r7ijnsp5de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებელი:SunnyMagnus</title>
    <ns>2</ns>
    <id>390507</id>
    <revision>
      <id>5392040</id>
      <parentid>3414659</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SunnyMagnus</username>
        <id>94838</id>
      </contributor>
      <origin>5392040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="4c6tomb2hdb995qd3v4v2na9b7djthr" xml:space="preserve">{{Babel|ka|en-3|ru-3|de-3|el-2|hy-1}}</text>
      <sha1>4c6tomb2hdb995qd3v4v2na9b7djthr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392041</id>
      <parentid>5392040</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SunnyMagnus</username>
        <id>94838</id>
      </contributor>
      <origin>5392041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="brw3hesy06kdbfoshed3bh4zshf22yy" xml:space="preserve">{{Babel|ka|en-3|ru-3|de-3|el-1|hy-1}}</text>
      <sha1>brw3hesy06kdbfoshed3bh4zshf22yy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შენი სახელით მომმართე (რომანი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398941</id>
    <revision>
      <id>5392042</id>
      <parentid>3786210</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SunnyMagnus</username>
        <id>94838</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5392042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="97rqawzgbcvzlr07rrg5o4x0f8f1hl7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა წიგნი 
| სახელწოდება          = შენი სახელით მომმართე
| მშობ_სახელი    = ''Call Me by Your Name''
| მთარგმნელი    = 
| სურათი         = 
| ტიტრი = 
| ავტორი        = [[ანდრე ასიმანი]]
| ილუსტრატორი   = 
| გარეკანის_მხატვარი  = 
| ქვეყანა       = {{დროშანიშანი|აშშ}} [[აშშ]]
| ენა      = ინგლისური
| სერია        = 
| თემა       = 
| ჟანრი         = 
| გამომცემელი     = Farrar, Straus and Giroux
| გამოც_თარიღი      = 2007
| ქართულად_გამოც_თარიღი = 
| მედია    = მაგარი და რბილი ყდა
| გვერდი         = 256
| isbn          = 0-374-29921-8
| oclc          = 66463617
| წინამორბედი   = 
| მომდევნო   = 
}}
„
'''შენი სახელით მომმართე''' ({{lang-en|Call Me by Your Name}}) — ამერიკელი მწერლის, [[ანდრე ასიმანი|ანდრე ასიმანის]] რომანი, რომელშიც მოცემულია 17 წლის იტალიელ-ამერიკელი ებრაელი ბიჭისა და 24 წლის ამერიკელი ებრაელი ახალგაზრდა მეცნიერის სასიყვარულო ისტორია. სიუჟეტი ვითარდება 1987 წლის ზაფხულს, [[იტალია|იტალიის]] ზღვისპირა ქალაქში. რომანში გადმოცემულია მთავარი გმირის, ელიო პერლმანისა და ოლივერის ურთიერთობა.

რომანი 2007 წელს ლამბდას რიგით მე-20 ლიტერატურული პრემიის ლაურეატი გახდა [[გეი]] ფიქციის კატეგორიაში.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lambdaliterary.org/winners-finalists/04/30/lambda-literary-awards-2007-2/|title=20th Annual Lambda Literary Awards Winners and Finalists|accessdate=5 ივნისი 2016}}&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პორტალი ლგბტ}}
{{ავტორიტეტული წყაროები}}
[[კატეგორია:ამერიკული რომანები]]
[[კატეგორია:2007 წლის რომანები]]</text>
      <sha1>97rqawzgbcvzlr07rrg5o4x0f8f1hl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ღვთისმშობლის ხატის სწრაფშემსმენელის ტაძარი (ხოდინის ველი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>401562</id>
    <revision>
      <id>5391675</id>
      <parentid>4074282</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10288" sha1="ke4mdgte64makjrd7mx8tq25o41befr" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ტაძარი
| ტაძრის_სახელი         =ღვთისმშობლის ხატის სწრაფშემსმენელის ტაძარი
| infobox_width         = 250px
| სურათი                 = Звонница_церкви_на_Ходынском_поле_в_Москве.jpg
| სურათი_ზომა            =300პქ
| წარწერა               =
| რუკა_ტიპი              =  რუსეთი
| რუკა_ზომა              = 300
| რუკა_წარწერა           =
| ადგილმდებარეობა             = [[მოსკოვი]] 
| გეო                   =   {{coord|55|47|53|N|37|29|29|E|}}
| რელიგიური_წევრობა  = [[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია]]
| წესჩვეულება                  =
| პროვინცია              =  
| რაიონი              = 
| კურთხევის_წელი     =
| სტატუსი                = მოქმედი
| ფუნქციური_სტატუსი     = {{რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობა|7732601000}}  
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა  = 
| ხელმძღვანელობა           =
| საიტი               =  
| ხუროთმოძღვრება         =დიახ
| ხუროთმოძღვარი             =  ივან კოლესნიკოვი
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი     =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი    =  
| ფასადის_მიმართულება      =
| ნოვატორული        =
| თარიღდება      = [[XX საუკუნე]]
| მშენებლობის_ფასი     =
| დეტალები        =   დიახ
| ტევადობა              =
| სიგრძე                =
| სიგანე                 =
| ნავის_სიგანე            =
| სიმაღლე_მაქსიმალური            =
| გუმბათის_რაოდენობა        =  1
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე     =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა     =
| გუმბათის_დიაგ_გარე        =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა        =
| მინარეთი_რაოდენობა      =
| მინარეთის_სიმაღლე        =
| წვეტის_რაოდენობა        =
| წვეტის_სიმაღლე          =
| მასალა            = 
| nrhp                  =
| added                 =
| refnum                =
| designated            =
| განედი =   55.798059
| გრძედი =  37.491476
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა= {{RUS}}
| გეგმა=
| გეგმა_ზომა=
| გეგმა_წარწერა=
}}
'''ღვთისმშობლის ხატის სწრაფშემსმენელის ტაძარი''' ({{lang-ru|Храм иконы Божией Матери «Отрада и утешение»}}) —  [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლური]] ტაძარი [[მოსკოვი|მოსკოვში]].  ტაძარი დაარსებულია [[XX საუკუნე|XX საუკუნეში]]. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილო-დასავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის [[შჩუკინოს რაიონი|შჩუკინოს რაიონში]]. ამჟამინდელი ტაძარი აგებულია  [[1901]]-[[1902]] წლებში. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის „მსწრაფლშემსმენელის“ სახელზე, ხოლო ეგვტერი [[პანტელეიმონ მკურნალი|პანტელეიმონ მკურნალის]] სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება [[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის]] [[მოსკოვის საპატრიარქო|მოსკოვის საპატრიარქოს]] [[მოსკოვის ეპარქია]]ს.

== ისტორია ==
ტაძარი ააგეს [[1901]]-[[1902]] წლებში წმინდა პანტელეიმონის სახელობის მცირე ხის ეკლესიის ადგილზე და აკურთხეს  მსწრაფლშემსმენელი ღვთისმშობლის ხატის  სახელზე. ხოდინის ველზე განთავსებული იყო იუნკერების საზაფხულო ბანაკი და ჰოსპიტალი. ტაძრის თავდაპირველ სამწყსოს სწორედ იუნკერები და ოფიცრები შეადგენდნენ.

ტაძრის ნახაზები არ შემონახულა, უცნობია მისი არქიტექტორიც. ცნობილია, რომ ტაძრის მშენებლობას საფუძველი დეკანოზმა იოანე ორლოვმა ჩაუყარა [[1901]] წლის [[8 ივნისი|8 ივნისს]]. [[17 ივლისი|17 ივლისს]] სასულიერო კონსისტორიიდან მიიღეს [[ოდიკი]], ხოლო [[1902]] წლის [[1 აგვისტო|1 აგვისტოს]]  საზეიმოდ აკურთხეს ახალი საკურთხეველი. 

1920-იანი წლების დასაწყისში ეკლესია [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] ხელისუფლებამ დახურა. ხის წმინდა პანტელეიმონის ეკლესია დაანგრიეს. ასევე მოანგრიეს ქვის ეკლესიის [[გუმბათი (არქიტექტურა)|გუმბათი]]. შენობას გამოიყენებდნენ სხვადასხვა მასალების საწყობად.

[[1991]] წელს ტაძარი დაუბრუნდა [[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას]]. შენობა არ გარემონტებულია თითქმის საუკუნის განმავლობაში და იყო ცუდ მდგომარეობაში. დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელიც მთელი 90-იანი წლები გაგრძელდა. [[1992]] წლის [[22 ნოემბერი|22 ნოემბერს]], ღვთისმშობლის მსწრაფლშემემენელი ხატის ხსენების დღეს შედგა პირველი ლოცვა. [[1992]] წელს ეკლესიაზე დააყენეს ხის, ხოლო [[1994]] წელს მეტალის ჯვარი. [[2000]]-იან წლებში აღადგინეს ასევე პანტელეიმოის სახელობის ეგვტერი. [[2001]] წლის დიდ შაბათს [[აღდგომა|აღდგომის]] წინა დღეს ტაძარს ესტუმა [[მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი]] [[ალექსი II (მოსკოვის პატრიარქი)|ალექსი II]].

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.temples.ru/card.php?ID=6996 Церковь иконы Божией Матери «Скоропослушница» на Ходынском поле на сайте «Храмы России»]
* [http://uspenie.strogino.ru/frame/hrami/hram_ikony_bogey_materi_skoroposluschnitsa_na_hodinskom_pole/hram_ikony_bogey_materi_skoroposluschnitsa_na_hodinskom_pole.html Официальный сайт Успенского благочиния]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.mosgid.ru/mesta/hram-ikoni-bozhiey-materi-skoroposlushnitsa-na-hodinskom-1532.html сайт «МосГид»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114032659/http://www.mosgid.ru/mesta/hram-ikoni-bozhiey-materi-skoroposlushnitsa-na-hodinskom-1532.html |date=2012-01-14 }}
* [http://days.pravoslavie.ru/Life/life2512.htm Икона Божией Матери, именуемая «Скоропослушница»]

[[კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში]]
[[კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები]]</text>
      <sha1>ke4mdgte64makjrd7mx8tq25o41befr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩიჩახვა ჩიბუხები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>402676</id>
    <revision>
      <id>5392089</id>
      <parentid>3858662</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3282" sha1="fciiz5i13o80cpo2c70zvwt5wxdrcpd" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა
| სახელი = ჩიჩახვა ჩიბუხები
| სურათის ფაილი = Irediparra_gallinacea1.jpg
| სურათის წარწერა =
| სურათის აღწერა = [[ბიბილოიანი იაკანა]] (Irediparra gallinacea)
| სამეფო = ცხოველები
| ტიპი = [[ქორდიანები]]
| კლასი = [[ფრინველები]]
| რიგი = [[მეჭვავიასნაირნი]]
| ქვერიგი = [[ჩიჩახვა ჩიბუხები]]
| ლათ = {{Btname|Thinocori|([[Strauch]], [[1978]])}}
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| დაცვის სტატუსი =
| ვიკისახეობები =
| commons =
| iucn =
| itis =
| ncbi =
| eol =
| fw =
}}
'''ჩიჩახვა ჩიბუხები''' ({{lang-la|Thinocori}}) — [[ფრინველები|ფრინველთა]] [[ქვეოჯახი]] [[მეჭვავიასნაირნი|მეჭვავიასნაირთა]] [[რიგი (ბიოლოგია)|რიგისა]]. მოიცავს 4 [[ოჯახი (ბიოლოგია)|ოჯახს]].&lt;ref&gt;John H. Boyd, [http://jboyd.net/Taxo/List8.html Charadriiformes], in Taxonomy in Flux: Version 2.65.&lt;/ref&gt; მცირე და საშუალო ზომის ფრინველებია. იკვებებიან მცირე ზომის [[უხერხემლოები|უხერხემლოებითა]] და [[მცენარეები|მცენარეთა]] [[თესლი (მცენარე)|თესლებით]].

== ოჯახები ==
* {{bt-latgeo|Rostratulidae|ფერადი ჩიბუხასებრნი}}
* {{bt-latgeo|Jacanidae|იაკანასებრნი}}
* {{bt-latgeo|Thinocoridae|ჩიჩახვა ჩიბუხასებრნი}}
* {{bt-latgeo|Pedionomidae|ავსტრალიური მოხეტიალესებრნი}}

== ლიტერატურა ==
* Baker AJ, Pereira SL and Paton TA, [http://intl-rsbl.royalsocietypublishing.org/content/3/2/205.full.pdf Phylogenetic relationships and divergence times of Charadriiformes genera: multigene evidence for the Cretaceous origin of at least 14 clades of shorebirds]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} (PDF), in Biol Lett 2007; 3: 205-209.
* Paton TA &amp; Baker AJ, Sequences from 14 mitochondrial genes provide a well-supported phylogeny of the Charadriiform birds congruent with the nuclear RAG-1 tree, in Molecular Phylogenetics and Evolution 2006; 39(3): 657–667, DOI: [https://dx.doi.org/10.1016%2Fj.ympev.2006.01.011 10.1016/j.ympev.2006.01.011].

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მეჭვავიასნაირნი]]</text>
      <sha1>fciiz5i13o80cpo2c70zvwt5wxdrcpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ღუზის მოედანი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410322</id>
    <revision>
      <id>5391690</id>
      <parentid>4896344</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22172" sha1="hfd83hl7ksbvgyyvejn0y9c8htyixk8" xml:space="preserve">[[ფაილი:Собор Никольский.jpg|300px|მინი|ღუზის მოედანი ღამით]]
'''ღუზის მოედანი''' ({{lang-ru|Якорная площадь}}) 1993 წლამდე ''რევოლუციის მსხვერპლთა მოედანი'' ({{lang-ru|площадь Жертв Революции}})  — ცენტრალური მოედანი ქალაქ [[კრონშტადტი|კრონშტადტში]]. მდებარეობს ქალქის ისტორიულ ცენტრში საბჭოთა ქუჩასა და [[შემოვლითი არხი|შემოვლით არხს]] შორის. მოედანს [[დასავლეთი]]დან ესაზღვრება [[კრონშტადტის საადმირალო]]ს კედელი, [[აღმოსავლეთი]]დან - [[კრონშტადტის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი]]. ღუზის მოედანს საბჭოთა ქუჩის მხრიდან უკავშირდება საბჭოთა ხიდი, ხოლო მანეჟის შესახვევის მხრიდან მაკაროვსკის ხიდი და ზედა დოკის ხიდი. 

ღუზის მოედანზე შემონახულია უნიკალური თუჯის ქვაფენილი, რომელიც თითქმის ერთადერთია [[რუსეთი|რუსეთში]]. თუჯის ქვაფენილიანი ღუზის მოედანი გადაჭიმულია 200 მეტრზე (15 ათასი თუჯის კენჭი). [[2012]]-[[2013]] წლებში მიმდინარეობდა რესტავრაცია.

== ისტორია ==
ითვლება, რომ ღუზის მოედანი აღნიშნულ ადგილზე დაარსდა [[1754]]-[[1898]] წლებში და სახელიც ეწოდა აქ არსებული ღუზების საწყობის შედეგად. [[1861]] წელს მისი ტერიტორია დანარჩენი საადმირალოს ადგილისაგან გამოიყო გრძელი ქვის კედლით - ამ ქმედებით ჩამოყალიბდა ტერიტორიის დასავლეთი ნაწილი. მოედანს ოფიციალურად როდის ეწოდა ღუზის მოედანი არაა ცნობილი. ისტორიულ ესსეში, რომელიც მიჩმანმა დოროგოვმა გამოსცა [[1908]] წელს, ეს სახელი ფიგურირებს, მაგრამ [[1912]] წლის დოკუმენტებში, ადმირალ მაკაროვის ძეგლის დადგმისას მას ეწოდება „გასაყარი მოედანი“. [[1918]] წელს კი უკვე ოფიციალურად ეწოდა რევოლუციის მსხვერპლთა მოედანი ([[1993]] წლამდე ზოგჯერ ოფიციალურადაც კი გამოიყენებოდა ტერმინი - რევოლუციის მოედანი), თუმცა მოსახლეობა მას მაინც ღუზის მოედანს უწოდებდა, ისევე როგორც ლენინგრადელები 25 ოქტომბრის პროსპექტს უწოდებდნენ ნევის პროსპექტს და ა. შ. 

[[თებერვლის რევოლუცია|თებერვლის რევოლუციის]] პერიოდში ღუზის მოედანზე დახოცეს რამდენიმე ათეული ოფიცერი, მათ შორის სამხედრო გუბერნატორი და კრონშტადტის ნავსადგურის მთავარი ხელმძღვანელი ვიცე-ადმირალი რობერტ ვირენი. [[1917]] წლის მარტში მოედანზე ძმათა სასაფლაოზე დაკრძალეს [[1906]] წლის კრონშტადტის აჯანყების დროს დაღუპულები. აქვე დაკრძალეს [[1917]], [[1919]] და [[1921]] წლებში დაკრძალულები, სულ 600 ადამიანი, თუმცა ძეგლზე მითითებულია მხოლოდ 40 გვარი. სულ ბოლოს [[1980]]-იან წლებში აქ დაკრძალეს ბალტიის ფლოტის მთავარი კომისარი ივან ფლეროვსკი ([[1888]]-[[1959]] წწ.). [[1974]] წლის 3 ნოემბერს ძმათა სასაფლაოს ტერიტორიაზე გაიხსნა რევოლუციის მსხვერპლთა ძეგლი, ხოლო [[1980]] წლის 6 ნოემბერს მუდმივი ცეცხლი აანთეს.

ღუზის მოედანი ყოველთვის იყო მოსახლეობის და ქალაქის სტუმრების დასვენების, სამხედრო აღლუმებისა და მიტინგების ადგილი. სწორედ აქ გაიმართა 15-ათასიანი მიტინგი, რასაც შემდეგ მოჰყვა [[1921]] წლის კრონშტადტის აჯანყება, როდესაც ქალაქის გარნიზონი და მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი გამოვიდა მოწოდებით „საბჭოთა ხელისუფლებისათვის ბოლშევიკების გარეშე!“ აღნიშნულ მიტინგზე გამოვიდა სრულიად რუსეთის აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე [[მიხეილ კალინინი]], თუმცა მისი გამოსვლა ჩაიშალა და იგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა მიტინგი და შემდეგ კრონშტადტიც. 

[[დიდი სამამულო ომი]]ს პერიოდში მოედანზე განთავსებული იყო საარტილერიო ნაწილები. სამამულო ომის ამბებზე მოგვითხრობს ხაზის გემი „ოქტომბრის რევოლუცია“ და დიდების კედელი (გაიხსნა 2009 წელს).

== ძეგლები ==

=== საზღვაო ეკლესია ===
{{მთავარი|კრონშტადტის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი}}
[[ფაილი:Saint Petersburg Kronstadt.jpg|thumb|250px|მუდმივი ცეცხლი და საზღვაო ტაძარიღუზის მოედანზე]]
კრონშტადტის [[ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედი|ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის]] საზღვაო ტაძრის მშენებლობის საკითხი დგას ჯერ კიდევ [[1830]]-იანი წლებიდან, თუმცა მისი მშენებლობის შესახებ თანხმობა მხოლოდ [[1897]] წლისთვის მიიღეს.

ტაძრის მშენებლობა გადაწყვიტეს ღუზის მოედანზე, სადაც ადრე იდო ძველი ღუზა. აქ შესაძლებელი გახდა ტაძრის გარშემო პარკის შექმნა და ადგილის გამოყოფა [[ლიტანიობა|ლიტანიობისთვის]]. მშენებლობის პირობა იყო ის, რომ ტაძარი უნდა ყოფილიყო იმ სიმაღლე, რომ მეზღვაურებს პირველი სწორედ მისი ჯვარი დაენახათ.

[[1901]] წელს მიიღეს არქიტექტორ ვასილი კოსიაკოვის პროექტი, რომელიც დაამტკიცეს [[1901]] წლის 3 ივნისს. ტაძრის დაპროექტებაში ასევე მონაწილეობდნენ სამოქალაქო ინჟინრები ვლადიმირ შავერნოვსკი და ალექსანდრე ვიქსელი. 

[[1902]] წლის 14 სექტემბერს დაიწყო ტაძრის მშენებლობა, რომლის დროსაც ლოცვა აღავლინა იოანე კრონშტადტელმა და მონაწილეობდა ვიცე-ადმირალი სტეფან მაკაროვი.

[[1903]] წლის 21 მაისს შედგა ტაძრის საზეიმო მშენებლობის აწყება, რომელშიც მონაწილეობდა იმპერატოი [[ნიკოლოზ II (რუსეთი)|ნიკოლოზ II]], დედოფლები [[ალექსანდრა თედორეს ასული (ნიკოლოზ II-ის მეუღლე)|ალექსანდრა თედორეს ასული]] და [[მარია თედორეს ასული (ალექსანდრე III-ის მეუღლე)|მარია თედორეს ასული]], დიდი თავადი [[მიხეილ ალექსანდრეს ძე|მიხეილი]], [[ალექსი ალექსანდრეს ძე|ალექსი]] და [[ვლადიმირ ალექსანდრეს ძე|ვლადიმირ]] ალექსანდრეს ძეები. ლოცვის დასრულების შემდეგ მოხდა ტყვიამფრქვევების 31-ჯერ გასროლა.

[[1907]] წლისათვის ტაძარი თითქმის მზად იყო, დაიწყო შიდა სამუშაოები. ტაძრის მშენებლობის ღირებულებამ შეადგინა 1 876 000 რუბლი. ტაძრის კურთხევა შედგა [[1913]] წლის 23 ივნისს. ტაძარი აკურთხა სამხედრო საზღვაო სასულიერო პირმა გიორგი შაველსკიმ, დიაკვან ალექსი სტავროვსკის დახმარებით. ტაძარში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა [[1927]] წლამდე. 

[[1929]] წლის [[1 ივნისი|1 ივნისს]] ლენინგრადის ოლქის აღმასკომის პრეზიდიუმმა მიიღი გადაწყვეტილება ტაძრის დახურვის შესახებ. [[1929]] წლის 14 ოქტომბერს ტაძარი საბოლოოდ დაიხურა. ტაძრის სიმდიდრე გადაეცა სახელმწიფო ფონდს.

[[1930]] წლის [[14 თებერვალი|14 თებერვალს]] ღუზის მოედანზე გაიმართა ანტირელიგიური მიტინგი. ტაძარს საზემოდ მოხსნეს ზარები და ჯვრები. 

დახურვის შემდეგ მასში განათავსეს მაქსიმ გორკის სახელობის კინოთეატრი. [[დიდი სამამულო ომი]]ს დროს მის გუმბათზე სათვალთვალო კოშკი გახსნეს. საარტილერიო დაბომბვის დროს ტაძარს რამდენიმე ბომბი დაეცა. [[1956]] წელს ტაძარში 1 250 კაციანი საკონცერტო დარბაზი გამართეს. [[1974]] წელს ტაძარში ცენტრალური სამხედრო-საზღვაო მუზეუმის ფილიალი გაიხსნა.  

[[2002]] წელს ტაძრის გუმბათზე აღმართეს ჯვარი და გაგრძელდა მისი რესტავრაცია. ტაძარი გადაეცა [[რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია|რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას]]. 19 ნოემბერს რელიგიური ფასეულობებიც დაუბრუნდა ეკლესიას&lt;ref&gt;[http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20101119171843.shtml Госдума приняла закон о передаче религиозного имущества.]{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.

[[2012]] წლის [[19 აპრილი|19 აპრილს]] პატრიარქმა კირილმა აკურთხა ტაძარი. ცერემონიალში მონაწილეობდა რუსეთის პრეზიდენტი [[დიმიტრი მედვედევი]]&lt;ref&gt;[http://www.ria.ru/religion/20120419/629792243.html Медведев присутствует на освящении Морского собора в Кронштадте] // [[РИА Новости]]. — 19 апреля 2012&lt;/ref&gt;.

=== ადმირალ მაკაროვის ძეგლი ===
{{მთავარი|ადმირალ მაკაროვის ძეგლი (კრონშტადტი)}}
[[1910]] წელს კრებაზე, რომელიც ეძღვნებოდა ვიცე-ადმირალ ს. მაკაროვის ხსოვნას, დაარსდა კომიტეტი, რომელსაც უნდა შეეგროვებინა ფინანსები ძეგლის ასაშენებლად&lt;ref&gt;{{cite web
 | url           = http://encspb.ru/object/2805476774
 | title           = Энциклопедия Санкт-Петербурга
 | work           = Памятник С.О. Макарову
 | accessdate           = 25 мая  2008
 | archiveurl           = https://web.archive.org/web/20170225153749/http://encspb.ru/object/2805476774
 | archivedate           = 2017-02-25
 }}&lt;/ref&gt;. მოიწონეს მოქანდაკე ლეონიდ შერვუდის პროექტი, ხოლო ძეგლის დამონტაჟების ადგილად შეარჩიეს [[კრონშტადტი]]ს ღუზის მოედანი [[კრონშტადტის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საზღვაო ტაძარი|საზღვაო ტაძრის]] წინ მდებარე ტერიტორია. 

ს. მაკაროვის ქანდაკება ჩამოასხეს [[ბრინჯაო]]საგან [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგში]] კარლ რობეკის ქარხანაში. აქვე დაამზადეს ძეგლის ბარელიეფები.

გრანიტის კლდე, რომელზეც აღმართეს ვიცე-ადმირალის სკულპტურული პორტრეტი, განკუთვნილი იყო [[პავლე I (რუსეთი)|პავლე I-ის]] ძეგლისათვის, მაგრამ ბარჯა, რომელსაც კლდე მიჰქონდა ვიბორგიდან [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგში]], ჩაიძირა [[ფინეთის ყურე|ვიბორგის ყურეში]]. ასსამოცწლიანი კლდე, რომელიც ასი წელი ზღვის ფსკერზე იყო, [[1911]] წელს წყლიდან ამოიღეს [[ნიკოლოზ II (რუსეთი)|ნიკოლოზ II-ის]] ბრძანებით. [[1913]] წელს იგი დადგეს კრონშტადის პეტრეს პარკში.

კვარცხლბეკის დასამონტაჟებლად მოამზადეს ბაზა, მოპირკეთებული [[მარმარილო|მარმარილოთი]].

ღუზების ჯაჭვი და ღუზები, რომელიც ძეგლს ღობის ნაცვლად ჰქონდა შემოვლებული, მიიტანეს კრონშტადტის სამხედრო ნავსადგურიდან&lt;ref&gt;Токарева Л.И. Памятник адмиралу Степану Макарову // Кронштадтский вестник. — 2005.&lt;/ref&gt;.

[[1913]] წლის [[24 ივლისი|24 ივლისს]] (ახ. სტილით [[6 აგვისტო]]) ძეგლი გახსნეს [[ნიკოლოზ II (რუსეთი)|ნიკოლოზ II-ის]] მონაწილეობით.

=== სხვა ძეგლები ===
* ძმათა სასაფლაო ეძღვნება [[1905]]-[[1906]], [[1917]]-[[1921]] და [[1919]] წლებში დაღუპულთა ხსოვნას. 
* ორქვემეხიანი საარტილერიო 76 მმ-იანი 81-К ხაზის გემი „ოქტომბრის რევოლუცია“. მისი მეთაური იყო ივან ტომბასოვი, რომელმაც თავისი სიცოცხლის ფასად, [[1943]] წლის 16 აპრილს, გემი გადაარჩია აფეთქებას. 
* „ოქტომბრის რევოლუციის“ ორი ღუზა, ჯამში 2,6 ტონა.
* დიდების კედელი - გაიხსნა [[2000]] წლის 9 მაისს [[დიდი სამამულო ომი]]ს დროს კრონშტადტისა და ლენინგრადის დამცველთა პატივისცემის ნიშნად.

==ლიტერატურა==
*Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 141. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.
*Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — СПб.: Норинт, 2002. — 353 с. — ISBN 5-7711-0019-6.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://prigorod-peterburg.ru/kronshtadt/yakornaya-ploshhad/ prigorod-peterburg.ru]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:კრონშტადტის მოედნები]]</text>
      <sha1>hfd83hl7ksbvgyyvejn0y9c8htyixk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩიმნაზ ბაბაევა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422350</id>
    <revision>
      <id>5392076</id>
      <parentid>4948998</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7272" sha1="p6vppk47iq60pphrbuqemt1ckevzwm1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სიგანე       =  
| სახელი       = ჩიმნაზ ბაბაევა
| ფოტო       = ჩიმნაზ ბაბაევა.jpg
| ფოტოს სიგანე =
|წარწერა = 
| ალტ         =
| მშობლსახელი =
| ენის კოდი    = 
| დაბსახელი    =  [[23 დეკემბერი]], [[1946]] 
| დაბთარიღი   = ბაქო, {{AZE}}
| დაბადგილი   =  
| მოინათლა    =
| გაუჩინარების თარიღი  = 
| გაუჩინარების ადგილი  = 
| გაუჩინარების სტატუსი = 
| გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2019|12|23|1946|12|23}} 
| გარდადგილი = 
| გარდაცვალების მიზეზი  =
| სხეულის პოვნის ადგილი = 
| დაკრძალვის ადგილი     =
| დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = 
| ძეგლები      =
| რეზიდენცია   =
| სხვა სახელები =
| ეროვნება     =
| მოქალაქეობა  =
| ეთნიკური წარმომავლობა =
| ქვეშევრდომობა =
| განათლება     =
| ალმა-მატერი   =
| მოღვაწეობა    =
| საქმიანობა     =
| აქტიურობის წლები =
| დამსაქმებელი   =
| ორგანიზაცია    = 
| ხელფასი       = 
| ქონება        = 
| ცნობილია როგორც  =
| ცნობილი ნაშრომები = 
| სიმაღლე =        
| წონა    =  
| წოდება  =
| წლები   =
| წინამორბედი = 
| მემკვიდრე   =
| პარტია     = 
| მოძრაობა   = 
| ოპონენტები = 
| რელიგია   = 
| წაყენებული ბრალდება    =
| განაჩენი                = 
| დანაშაულებრივი სტატუსი =   
| მეუღლეები   =  
| პარტნიორები = 
| შვილები = 
| მამა    =
| დედა   =
| ნათესავები = 
| ჯილდოები = 
| მოსახმობი სიგნალი =
| სუფთა მოგება =
| სახელი1  =
| მოდული1 = 
| სახელი2  =
| მოდული2 = 
| სახელი3  =
| მოდული3 = 
| სახელი4  =
| მოდული4 = 
| სახელი5  =
| მოდული5 = 
| სახელი6  =
| მოდული6 = 
| სახელი7  =
| მოდული7 = 
| საიტი     = 
| ხელმოწერა =
| ხელმოწერის ზომა =
| ხელმოწერა ალტ = 
| შენიშვნები = 
}}

'''ჩიმნაზ მამედ-ყიზი ბაბაევა''' ({{lang-az|Çimnaz Məmməd qızı Babayeva}}; დ. [[23 დეკემბერი]], [[1946]], [[ბაქო]]  — გ. [[23 დეკემბერი]], [[2019]], იქვე) — [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] და საბჭოთა ბალერინა და ბალეტმეისტერი, აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტი ([[1978]]),&lt;ref name=&quot;10.01.1978&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf Respublikanın teatr xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Sove Rəyasət Heyətinin 10 yanvar 1978-ci il tarixli '''Fərmanı'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116071306/http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf |date=2020-01-16 }} — '''anl.az'''&lt;/ref&gt; აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი ([[1974]]).&lt;ref&gt;Бабајева Чимназ Мәммәд гызы / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1987. — Т. X. — С. 586.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dm1974&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf Ədəbiyyat, incəsənət və arxitektura sahəsində 1974-cü il Azərbaycan SSR Dövlət mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1974-cü il tarixli '''Qərarı'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116071306/http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf |date=2020-01-16 }} — '''anl.az'''&lt;/ref&gt; 

ჩიმნაზ ბაბაევა დაიბადა 1946 წლის 23 დეკემბერს, ბაქოში. 1964 წელს დაამთავრა ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებელი ([[გამარ ალმასზადე]]ს კლასი). 1964-1977 წლებში იყო [[აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი|მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი]]ს სოლისტი.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ბაბაევა, ჩიმნაზ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 23 დეკემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1946]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 23 დეკემბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2019]]
[[კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანელი ბალერინები]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ბალერინები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები]]
[[კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები]]</text>
      <sha1>p6vppk47iq60pphrbuqemt1ckevzwm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შკიპერის არხი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427344</id>
    <revision>
      <id>5392018</id>
      <parentid>3617536</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6154" sha1="6is17d1gh4l7oirbqv2sh1496ugfum8" xml:space="preserve">[[ფაილი:Shkiperskiykanal2013.jpg|300px|მინი]]
'''შკიპერის არხი''' ({{lang-ru|Шкиперский канал}}) — არხი [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგში]], რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს გალერების უბესა და ნევის უბეს.

==ისტორია==
[[1721]]-[[1723]] წლებში ვასილევსკის კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტით გაყვანილ არხს უწოდეს აღნიშნული სახელი რადგან, ამ რაიონში მდებარეობდა შკიპერების დასახლება. [[1750]]-[[1751]] წლებში შკიპერის არხის მიმდებარე ტერიტორია მოაპირკეთეს კირქვით. [[1808]]-[[1812]] წლებში არქიტექტორ ა. დ. ზახაროვის მიერ არხის ქვედა იარუსი მოაპირკეთეს გრანიტით და ამ პროექტის დროს, ასევე მოაწყვეს კირქვისაგან ფერდობები&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://s-pb.in/reki/shkiperskiy-kanal |title = Шкиперский канал на сайте «Дыхание Питера». |lang =  |website = s-pb.in |date =  |accessdate = 2019-01-11 |deadlink = no |archive-date = 2019-01-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190111175732/http://s-pb.in/reki/shkiperskiy-kanal }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.citywalls.ru/house6868.html |title = Citywalls. Архитектурный сайт Санкт-Петербурга. |lang = ru |website = www.citywalls.ru |date =  |accessdate = 2019-01-11 |deadlink = no |archive-date = 2019-01-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190111232506/http://www.citywalls.ru/house6868.html }}&lt;/ref&gt;. [[2013]] წლიდან არხზე და მის მიმდებარე სანაპიროზე მიმდინარეობს ძირეული რეკონსტრუქცია.

==ხიდი==
[[1940]] წელს შკიპერის არხზე გაიყვანეს ამავე სახელწოდების ხიდი. იგი წარმოადგენს ერთადერთ გადამკვეთ ნაგებობას შკიპერის არხზე. თავდაპირველად იგი იყო ხის ხიდი, ხოლო შემდგომ, [[1997]] წელს ლითონისგან დამზადდა &lt;ref&gt;{{cite web|author = |url = http://www.opeterburge.ru/bridge_613.html |title = Шкиперский мост. |lang = ru |website = www.opeterburge.ru |date = |accessdate = 2019-01-11 |deadlink = no}}&lt;/ref&gt;. ხიდის მთავარი ინჟინერი იყო პ. პ. შიპოვი. მისი სიგრძე 34,6 მეტრია, ხოლო სიგანე 7,7 მეტრი. დღეს იგი გამოიყენება,  როგორც ფეხით მოსიარულეთათვის, ასევე ავტომობილებისთვისაც.

==გეოგრაფიული ინფორმაცია==
არხის სიგრძე 450 მეტრია, სიგანე კი 30 მეტრი. დღეს ის გამოიყენება სპორტული სანახაობების გასამართად და ასევე დასასვენებლად. 

==თანამედროვეობა==
შკიპერის არხი და მის მიმდებარე სანაპირო ზოლი შეტანილია ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტთა სიაში. არხთან განთავსებული ტერიტორიები დაცულ ზონებად ითვლება. ამასთან დაკავშირებით, ნებისმიერი სამშენებლო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები უნდა იყოს კოორდინირებული ძეგლთა დაცვის კომიტეტთან.

==ლიტერატურა==
*Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 135. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.

==რესურსები ინტერნეტში==
* {{cite web|title=Шкиперский мост|url=https://mostotrest-spb.ru/bridges/shkiperskij?fbclid=IwAR3Jj-bQYHb4RqEjeFskDsj4hGk8n57JH7w_PfwuZOgu-DIUD9sWvwtHM0Y}}
* {{cite web|title=Западную набережную Шкиперского канала приспособят под ярмарку|url=http://kanoner.com/2016/10/26/152648/}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის არხები]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები]]</text>
      <sha1>6is17d1gh4l7oirbqv2sh1496ugfum8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩერნიშიოვის აგარაკი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427407</id>
    <revision>
      <id>5392054</id>
      <parentid>4576339</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T02:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6974" sha1="2aekqa52s30u3wvy6z02kjdtuwexl4j" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მონუმენტი
|მონუმენტის სახელი   = ჩერნიშიოვის აგარაკი
|მშობლიური სახელი   = Чернышёва дача
|სურათი            = Alexandrino_Manor.jpg
|სურათის ზომა           = 300პქ
|წარწერა            = 
|კოორდინატები      = 
|მდებარეობა        = [[სანქტ-პეტერბურგი]], [[რუსეთი]]
|არქიტექტორი =[[ჟან-ბატისტ ვალენ-დელამოტი]]
|მოქანდაკე = 
|ტიპი              =
|სტილი =
|მასალა            = 
|სიგრძე            =
|სიგანე            =
|სიმაღლე          = 
|დაწყება           =
|დასრულება        = 
|გახსნა             =
|თარიღდება  = [[1714]]
|მდგომარეობა =
|მიძღვნილია        =
|რუკის სურათი      = 
|რუკის ტექსტი      = 
|რუკის სიგანე     = 
|რელიეფი        =
|latd  = |latm  = |lats  = |latNS  = 
|longd = |longm = |longs = |longEW = 
|lat             =  59.845311
|long            =  30.220335
|ექსტრა           ={{რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობა|7810238001}}
}}
'''ჩერნიშიოვის აგარაკი''' ({{lang-ru|Чернышёва дача}}) — გრაფი ჩერნიშიოვების აგარაკი [[პეტერგოფი]]ს გზაზე, ამჟამად მდებარეობს [[სანქტ-პეტერბურგი]]ს საზღვრებში. ძეგლის გარშემო განლაგებულია პარკი [[ალექსანდრინო]], რომელსაც სახელი ეწოდა უკანასკნელი რევოლუციამდელი მფლობელის ალექსანდრე შერემეტიევის პატივსაცემად.

== ისტორია ==
[[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისში, როდესაც გზის პირას მდებარე მიწის ნაკვეთები განაწილდა მშენებლობისათვის, ამჟამინდელი პარკ [[ალექსანდრინო]]ს ადგილზე მდებარეობდა [[პეტრე I დიდი|პეტრე I-ის]] უმცროსი დის ნატალია ალექსის ასულის კარ-მიდამო, რომელიც მას ეკუთვნოდა [[1714]] წლიდან. [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნის]] ბოლოს აქ განთავსებული იყო ორი ხუტორის მიწები საერთო სახელით პიატკელე. [[1716]] წელს პრინცესა ნატალია გარდაიცვალა და მიწის ნაკვეთი ორად გაიყო. 

პირველი, აღმოსავლეთით მდებარე, გადაეცა ზაქარია მიშუკოვს. ეს კარ-მიდამო შემონახული იყო ჯერ კიდევ [[1930]]-იან წლებამდე.

მეორე, დასავლეთი ნაწილი გადაეცა სენატორს, ყოფილ ელჩს [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში]] პეტრე ტოლსტოის. [[1760]]-იან წლებში ამ ნაწილის მფლობელი გახდა ივან ჩერნიშიოვი. მან თავისი ქალაქგარე სახლის ასაშენებლად მიმართა ფრანგ არქიტექტორს ჟან-ბატისტ ვალენ-დელამოტს, რუსული [[კლასიციზმი]]სათვის ახალ წარმომადგენელს. ეს სასახლე შემონახულია დღევანდელ დღემდე. 

[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს ჩერნიშიოვის აგარაკი ფრონტის წინა ხაზზე მდებარეობდა და ძლიერ დაზიანდა. [[1960]]-იან წლებში მთავარი შენობა შეაკეთეს მიხეილ პლოტნიკოვის პროექტის მიხედვით. ამჟამად ამ შენობაში განთავსებულია ბავშვთა სამხატვრო სკოლა.

== ფილმები ==
[[1990]]-იანი წლების დასაწყისში აქ გადაიღეს საშინელებათა ფილმი „სისხლისმსმელი“, [[ალექსი ტოლსტოი]]ს მოთხრობის, „ვამპირის“ მიხედვით&lt;ref name=&quot;mr7-14621&quot;&gt;[http://www.mr7.ru/articles/14621/ Усадьба в парке Александрино пережила нашествие упырей]&lt;/ref&gt;. [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში კი აქ მიმდინარეობდა ტელესერლ „[[საბრალო ნასტია]]ს“ გადაღება.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://www.citywalls.ru/house1365.html  Усадьба «Александрино» на сайте Citywalls.RU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190111222212/http://www.citywalls.ru/house1365.html |date=2019-01-11 }}
* [http://encspb.ru/object/2803998936  Лесопарк «Александрино» на сайте Электронной энциклопедии Санкт-Петербурга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112084536/http://encspb.ru/object/2803998936 |date=2019-01-12 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები]]</text>
      <sha1>2aekqa52s30u3wvy6z02kjdtuwexl4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოთა ლომიძე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430917</id>
    <revision>
      <id>5392023</id>
      <parentid>5045777</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14307" sha1="hge2nnyx1177sz26jzuvmhf36li1c50" xml:space="preserve">'''შოთა ლომიძე''' (დ. [[20 იანვარი]], [[1936]], სოფ. [[საყულია]] (დღ. [[წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი]]), [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]] — გ. [[23 ოქტომბერი]], [[1993]]) — [[ქართველები|ქართველი]] სპორტსმენი ([[თავისუფალი ჭიდაობა]]). [http://geonoc.org.ge/index.php?lang_id=GEO&amp;sec_id=56&amp;info_id=136 ოლიმპიადის ვიცე-ჩემპიონი] [[1968]] წელს ([[მეხიკო]]; 97 კგ). მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი [[1969]] ([[მარ-დელ-პლატა]]; 100 კგ) და [[1971]] ([[სოფია]]; 100 კგ) წლებში. მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი [[1967]] წელს ([[ნიუ-დელი|ნიუ დელი]]; 97 კგ). ევროპის ორგზის ჩემპიონი [[1966]] ([[კარლსრუე]]; 97 კგ) და [[1969]] ([[სოფია]]; +100 კგ) წლებში. ევროპის ვიცე-ჩემპიონი [[1967]] წელს ([[სტამბოლი|სტამბული]]; 97 კგ). [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]] ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი [[1967]] წელს ([[მოსკოვი]]; 100 კგ) და სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის ბრინჯაოს პრიზიორი [[1959]] წელს ([[მოსკოვი]]; 100 კგ). [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]] ოთხგზის ჩემპიონი [[1964]] ([[ვლადიკავკაზი|ორჯონიკიძე]]; 97 კგ), [[1965]] ([[თბილისი]]; 100 კგ), [[1966]] ([[ალმათი|ალმა-ატა]]; 100 კგ), [[1967]] ([[მოსკოვი]]; 100 კგ) წლებში. [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]] ვიცე-ჩემპიონი [[1968]] წელს ([[კიევი]]; 100 კგ). [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]] ჩემპიონატის ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი [[1962]] ([[ვლადიკავკაზი|ორჯონიკიძე]]; 97 კგ) და [[1969]] ([[ლუგანსკი]]; 100 კგ) წლებში. [[საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი]] ([[1969]]).&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://lelo.ge/article/%E1%83%AE%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94-85-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%96%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%AB%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-video-26865/
 |title        = ხსოვნა. შოთა ლომიძე 85 — მეგობრობა ზეციურ საქართველოში გრძელდება
 |publisher    = lelo.ge
 |work         = რაიმონდ მაჭავარიანი (წიგნიდან „ლომის გვარისა“)
 |access-date  = 12 იანვარი, 2022
 |archive-date = 2023-08-07
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20230807133343/http://lelo.ge/article/%E1%83%AE%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94-85-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%96%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%AB%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-video-26865/
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://lelo.ge/article/%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%A6%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98-11418/
 |title        = როგორ შეათამაშა ჰაერში შოთა ლომიძემ 20 კგ-ით მძიმე დურალიევი ევროპის ჩემპიონატის ფინალში
 |publisher    = lelo.ge
 |work         = რაიმონდ მაჭავარიანი (წიგნიდან „ლომის გვარისა“)
 |access-date  = 12 იანვარი, 2022
 |archive-date = 2020-09-23
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20200923062859/http://lelo.ge/article/%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%A6%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%98-11418
}}&lt;/ref&gt;

[[1964]] წელს, [http://geonoc.org.ge/index.php?lang_id=GEO&amp;sec_id=55&amp;info_id=135 ტოკიოს ოლიმპიადა]ზე, პირველი პაექრობა ბულგარელ პროდან გარჯევთან ფრედ დაასრულა. მეორე შეხვედრაში ქულებით სძლია შვეიცარიელ რუდოლფ კობელტს, მესამე წრეში კი თურქ ოლიმპიურ ჩემპიონ ჰასან გიუნგიორთან დამარცხდა და მედლებისთვის ბრძოლას გამოეთიშა. საბოლოოდ IX ადგილზე გავიდა.

[[1966]] წელს, [[გერმანია|გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის]] ქალაქ [[კარლსრუე]]&lt;nowiki/&gt;ში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე ფინალში [[თურქეთი]]&lt;nowiki/&gt;ს 10-გზის ჩემპიონი აჰმეტ აიიქი დაამარცხა. ოლიმპიურ თამაშებზე, მსოფლიოსა და ევროპის პირველობებზე ეს აიიქის ერთადერთი მარცხი იყო.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://www.rcmagazine.ge/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1023&amp;Itemid=109
 |title        = Ушел победителем
 |publisher    = «Русский клуб»
 |work         = Арсен Еремян
 |access-date  = 12 იანვარი, 2022
 |archive-date = 2021-12-07
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20211207063900/http://rcmagazine.ge/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1023&amp;Itemid=109
}}&lt;/ref&gt;

[[1971]] წელს მეორედ გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი და კარიერა დაასრულა.

სპორტული ასპარეზის დატოვების შემდეგ, სხვადასხვა დროს ხელმძღვანელობდა [[ახალციხის მუნიციპალიტეტი|ახალციხის]] და [[გარდაბნის მუნიციპალიტეტი|გარდაბნის]] საკონსერვო ქარხნებს, შემდეგ კი [[თბილისი|თბილისის]] უალკოჰოლო სასმელების მწარმოებელ „ლაღიძის წყლებს“.


== შოთა ლომიძის შედეგები  1968 წელს, მეხიკოს ოლიმპიადაზე ==
* I წრე: ჰაინც კილი ([[გერმანია|გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა]]) - მოგება
* II წრე: იოჟეფ ჩატარი ([[უნგრეთი]]) - მოგება
* III წრე: მოსლემ ესკანდარ-ფილაბი ([[ირანი]]) - მოგება
* IV წრე: თავისუფალი იყო
* V წრე: საიდ მუსტაფოვი ([[ბულგარეთი]]) - ფრე
* ფინალური ჯგუფი, I წრე: იოჟეფ ჩატარი ([[უნგრეთი]]) - მოგება
* ფინალური ჯგუფი, II წრე: თავისუფალი იყო
* ფინალური ჯგუფი, ოქროს მედლისთვის: აჰმეტ აიიქი ([[თურქეთი]]) - ფრე¹
:¹ ''შოთა ლომიძე მხოლოდ მოგების შემთხვევაში გახდებოდა ოქროს მედალოსანი, ამიტომ იგი  მეხიკოს 1968 წლის ოლიმპიადაზე ვერცხლის პრიზიორი გახდა.''

== ძირითადი შედეგები ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!წელი
!ტურნირი
!მასპინძელი
!წონითი&lt;br /&gt;კატეგორია
!ადგილი
|-
|1966
|ევროპის ჩემპიონატი
|კარლსრუე, გფრ
| -97 კგ
|{{Gold1}}
|-
|1967
|ევროპის ჩემპიონატი
|სტამბოლი, თურქეთი
| -97 კგ
|{{Silver2}}
|-
|1967
|მსოფლიო ჩემპიონატი
|დელი, ინდოეთი
| -97 კგ
|{{Silver2}}
|-
|1968
|ზაფხულის XIX ოლიმპიური თამაშები
|მეხიკო, მექსიკა
| -97 კგ
|{{Silver2}}
|-
|1969
|მსოფლიო ჩემპიონატი
|მარ-დელ-პლატა, არგენტინა
|100კგ
|{{Gold1}}
|-
|1969
|ევროპის ჩემპიონატი
|სოფია, ბულგარეთი
|100კგ
|{{Gold1}}
|-
|1971
|მსოფლიო ჩემპიონატი
|სოფია, ბულგარეთი
|100კგ
|{{Gold1}}
|}

==ბიბლიოგრაფია==
{{Refbegin}}
* {{წიგნი
|ავტორი = დიმოვი, იან
|ნაწილი =
|სათაური =  საქართველოს ფალავნები
|ბმული = https://iverieli.nplg.gov.ge/bitstream/1234/432460/1/Saqartvelos_Falavnebi_1987.pdf
|ადგილი = თბ.
|გამომცემლობა = საბჭ. საქართველო
|წელი = 1987
|ტომი =
|გვერდები = 192–202
|გვერდნი = 268
|isbn =
|ტირაჟი = 
|ref = }}
{{Refend}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
{{Refbegin}}
{{nplg ბიოგრაფია|00007587}}
* [http://www.nplg.gov.ge/winemakers/ka/00001961/ შოთა ლომიძე] — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
* [http://sport.gov.ge/?pg=sportsman&amp;sid=118 შოთა ლომიძე] —  ქართული სპორტი
* [https://mematiane.ge/product-details.php?id=928 შოთა ლომიძე] —  მემატიანე
* [https://web.archive.org/web/20161203134414/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/lo/shota-lomidze-1.html შოთა ლომიძე] —  Sports Reference
* [https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=88524C9A652449F3B0D24CD9236946F4 შოთა ლომიძე] —  International Wrestling Database
* [http://geonoc.org.ge/index.php?lang_id=GEO&amp;sec_id=56&amp;info_id=136 მეხიკო 1968] — საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი
{{refend}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო|2}}

{{DEFAULTSORT:ლომიძე, შოთა}}

[[კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1936]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1993]]
[[კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები თავისუფალ სტილში]]
[[კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური პრიზიორები]]
[[კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:ლომიძეები|შ]]
[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები]]
[[კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები]]</text>
      <sha1>hge2nnyx1177sz26jzuvmhf36li1c50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბრიუსტერ კეილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433703</id>
    <revision>
      <id>5392086</id>
      <parentid>4962127</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ნანა1962</username>
        <id>171202</id>
      </contributor>
      <origin>5392086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="3ld1ooe8hx41l5hwhvq39vysafzaib6" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ბრიუსტერ კეილი''' ({{lang-en|Brewster Kahle}}, ({{IPAc-en|k|eɪ|l}} {{respell|KAYL|'}};&lt;ref&gt;Schwartz, John, [https://www.nytimes.com/2001/10/29/technology/ebusiness/29NECO.html &quot;Page by Page History of the Web&quot;], ''[[The New York Times]]'', October 29, 2001&lt;/ref&gt; დ. [[22 ოქტომბერი]], [[1960]], [[ნიუ-იორკი]])&lt;ref name=&quot;juggle&quot;&gt;[http://www.juggle.com/alexa-internet Alexa Internet profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717045807/http://www.juggle.com/alexa-internet |date=2011-07-17 }}, via juggle.com. accessed 24 ნოემბერი, 2010&lt;/ref&gt; — [[ამერიკელები|ამერიკელი]] პროგრამისტი, მეწარმე, ინტერნეტ-აქტივისტი, [[Alexa Internet]]-ის და [[Internet Archive]]-ის დამფუძნებელი, [[ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემია|ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის]] წევრი.

ბრიუსტერ კეილი დაიაბადა [[1960]] წლის [[22 ოქტომბერი|22 ოქტომბერს]]. დაამთავრა [[მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი]] 1982 წელს. [[1983]] წლიდან მუშაობდა კომპიუტერების მწარმოებელ კომპანია Thinking Machines-ში. [[1989]] წელს გახდა საძიებო სისტემა [[WAIS]]-ის თანადამაარსებელი (1995 წელს 13 მილიონ დოლარად შეისყიდა [[AOL]]-მა). [[1996]] წელს ბრიუს გილიატისთან ერთად დააფუძნა [[Alexa Internet]]&lt;ref name=LAtimes&gt;{{cite news|last=Kellogg|first=Carolyn|title=Archiving every book ever published|url=http://latimesblogs.latimes.com/jacketcopy/2011/08/archiving-every-book-ever-published.html|accessdate=18 August 2011|newspaper=Los Angeles Times|date=5 აგვისტო, 2011}}&lt;/ref&gt; (მოგვიანებით 250 მილიონ დოლარად შეისყიდა [[Amazon.com]]-მა). [[1996]] წელს კეილმა დააფუძნა არაკომერციული ბიბლიოთეკა [[Internet Archive]], რომლის მიზანია შექმნას ყველასთვის ხელმისაწვდომი ციფრული წიგნების, მუსიკალური ჩანაწერებისა და კინოფილმების არქივი.&lt;ref&gt;Лоуренс Лессиг. [http://artpragmatica.ru/lessig/ Свободная культура]. М.: Прагматика культуры, 2007. С. 126.&lt;/ref&gt;

[[2005]] წელს ბრიუსტერ კეილი აირჩიეს ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრად, ხოლო [[2012]] წელს შეყვანილი იქნა [[ინტერნეტის დიდების დარბაზში]].&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.internethalloffame.org/inductees/year/2012 2012 Inductees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121213033309/http://internethalloffame.org/inductees/year/2012 |date=2012-12-13 }}, Internet Hall of Fame website. Last accessed September 26, 2017&lt;/ref&gt;

დაქორწინებულია მერი ოსტინზე. ყავთ ორი შვილი — კესლონი და ლოგანი.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfgate.com/business/article/Archiving-the-Internet-Brewster-Kahle-makes-3006888.php|title=Archiving the Internet / Brewster Kahle makes digital snapshots of Web|work=SFGate|date=1999-05-07|accessdate=2016-01-29}}&lt;/ref&gt;

{{Commonscat|Brewster Kahle}}
==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://brewster.kahle.org პერსონალური ბლოგი]
* {{Internet Archive author |search=Brewster Kahle}}
* {{OL author|id=3384992A|name=Brewster Kahle}}
* {{Gutenberg author |id=Kahle,+Brewster }}
* {{Librivox author |id=4195}}
* {{C-SPAN|brewsterkahle}}, 
* {{WorldCat id|lccn-no2008-21045}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

{{DEFAULTSORT:კეილი, ბრიუსტერ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1960]]
[[კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემია]]
[[კატეგორია:ამერიკული ინტერნეტის გამორჩეული ადამიანები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი ბიზნესმენები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი პროგრამისტები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]
[[კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები]]</text>
      <sha1>3ld1ooe8hx41l5hwhvq39vysafzaib6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვიკიპედია:სურათები იდენტიფიკატორის გარეშე</title>
    <ns>4</ns>
    <id>434147</id>
    <revision>
      <id>5391739</id>
      <parentid>5388257</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ErfgoedBot</username>
        <id>82879</id>
      </contributor>
      <comment>Images without an id: 460</comment>
      <origin>5391739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52543" sha1="6y4aw4h34dj25f5vyxrhjj8yzjzh3sc" xml:space="preserve">{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/header|{{/header}}|For information on how to use this report and how to localise these instructions visit [[:c:Commons:Monuments database/Images without id]]. }}
&lt;gallery&gt;
File:Ახვლედიანის_7_20160909_054.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|116}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ახვლედიანის_8_20160909_053.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|117}}&lt;/nowiki&gt;
File:Makho_Bridge_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|11727}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საგარეჯოს_პეტრე-პავლეს_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1184}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ოქროპილაურის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|11844}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ოთოლთის_ციხე_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|11846}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ვარჯანაულის_ხიდი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|11847}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ახვლედიანის_15_(6).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|119}}&lt;/nowiki&gt;
File:Mother_of_God_Church_of_Giorgitsminda,_Tower_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1203}}&lt;/nowiki&gt;
File:Mother_of_God_Church,_Giorgitsminda_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1204}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საქართველო,_ქ._თელავი,_საცხოვრებელი_სახლი_ახვლედიანის_ქუჩაზე_(ე._ახვლედიანის_19).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|121}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ახვლედიანის_24_20160909_027.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|122}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ახვლედიანის_25_20160909_035.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|123}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მანავის_ციხე-სიმაგრე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1234}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ახვლედიანის_30_20160909_036.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|124}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ახვლედიანის_34_20160909_039.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|125}}&lt;/nowiki&gt;
File:Signagi._Old_city_wall.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1280}}&lt;/nowiki&gt;
File:Georgia_2011_259_(5681393536).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1283}}&lt;/nowiki&gt;
File:Dubi_Church(Kvareli).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1349}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ღვთისმშობლის_ეკლესია_თელავში.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|142}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ყველაწმინდა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1463}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ცლუნკაანის_&quot;ყოველწმინდა&quot;.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1477}}&lt;/nowiki&gt;
File:Წმინდა_სერაფიმ_საროველის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1481}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ვანათის_ეკლესიის_ნანგრევი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1484}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კაზრეთის_სამება.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1494}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აკაურთა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1496}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ნახიდურის_გუმბათიანი_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1502}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კიანეთის_სამება.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1522}}&lt;/nowiki&gt;
File:Რატევანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1529}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სარაჩლოს_ზედა_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1534}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სარაჩლოს_ქვედა_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1535}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ტანძიის_წმინდა_ნიკოლოზის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1540}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ტანძიის_ღვთისმშობლის_ეკლეისა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1541}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბერდიკის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1553}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქოლაგირის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1557}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საყდრისი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1559}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tushmalishvili_Tower,_Martkopi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1567}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მარტყოფის_მონასტერი2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1570}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბოსლების_სამება.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1585}}&lt;/nowiki&gt;
File:Განახლების_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1586}}&lt;/nowiki&gt;
File:Გომარეთის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1605}}&lt;/nowiki&gt;
File:Shemokmedi_St_George_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|16121}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ველისპირის_წმინდა_დემეტრე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1619}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ზემო_ოროზმანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1621}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მამიშლოს_დარეჯანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1628}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მამიშლოს_ბირინჯი_ქიღმას_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1629}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მამულას_ღვთისმშობლის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1630}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მამულას_რევაზაშენის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1631}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მაშავერას_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1638}}&lt;/nowiki&gt;
File:Პატარა_გომარეთის_ღვთისმშობლის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1644}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დმანისის_ნაქალაქარი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1646}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საკირის_ყიზილ-ქილისის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1648}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სარკინეთის_ამაღლება.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1654}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქვემო_ოროზმანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1668}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქვემო_ყარაბულახის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1671}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მანგლისის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1682}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბელიანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1686}}&lt;/nowiki&gt;
File:Გუდარეხის_კოშკი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1711}}&lt;/nowiki&gt;
File:Გუდარეხის_მონასტერი_სამრეკლო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1712}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დიდი_თონეთის_სამება.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1717}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დიდი_კლდეისის_ღვთისმშობელი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1721}}&lt;/nowiki&gt;
File:Train_Station_of_Tskaltubo_-_waiting_room.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|17351}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ვაშლოვანის_სალხინოს_კოშკი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1738}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sanatorium_Imereti.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|17444}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sanatorium_Medea_2023-08-22-1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|17446}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sanatorium_Metallurgist_2023-08-22-8.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|17449}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მაწევანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1749}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მოხისის_სამება.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1751}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სამღერეთის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1758}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სამშვილდის_სიონი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1759}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ხულუტის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1773}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფიტარეთის_მონასტერი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1774}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ღოუბანის_ორმოცმოწამის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1785}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ღოუბანის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1786}}&lt;/nowiki&gt;
File:Shroma1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|17874}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ჩხიკვთას_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1800}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ეკლესია_დედა_ღვთისა_(მამუკაანთ_საყდარი).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1803}}&lt;/nowiki&gt;
File:Არნაუთის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1804}}&lt;/nowiki&gt;
File:Გაგის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1823}}&lt;/nowiki&gt;
File:Წერაქვი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1837}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ავრანლოს_ციკლოპური_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1848}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აიაზმის_ღვთისმშობლის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1850}}&lt;/nowiki&gt;
File:Არჯევან-სარვანი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1851}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ძველი_გოხნარი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1853}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბურნაშეთის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1860}}&lt;/nowiki&gt;
File:Გუმბათის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1863}}&lt;/nowiki&gt;
File:Გუმბათის_ციკლოპური_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1864}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დაშბაშის_წმინდა_გიორგის_გუმბათიანი_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1865}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დაშბაშის_ღვთისმშობლის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1866}}&lt;/nowiki&gt;
File:St_Demetre_Church,_Sakdrioni.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1867}}&lt;/nowiki&gt;
File:Seven_Brothers'_Church,_Sakdrioni_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1868}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sakdrioni_Palace_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1869}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თეჯისის_წმინდა_კონსტანტინეს_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1870}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თეჯისის_მენჰირი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1871}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tikilisa_Church_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1872}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კუშის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1875}}&lt;/nowiki&gt;
File:Goris_cixis_eklesia.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1899}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ateni,church1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1915}}&lt;/nowiki&gt;
File:Achabeti_castle.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1931}}&lt;/nowiki&gt;
File:Archangel_church_in_Zemo_Nikozi_(Photo_A._Muhranoff,_2011).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1934}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sakavre_GvtismShobeli.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1947}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sakavre_St.George.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1948}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saorbisi_St.George_Church_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|1954}}&lt;/nowiki&gt;
File:Chokhatauri_-_Cinema.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|20818}}&lt;/nowiki&gt;
File:Qozipa_(1).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2097}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სურამის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია_და_სამრეკლო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2123}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ali_church_of_dedagvtisa.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2132}}&lt;/nowiki&gt;
File:Janiaurebi's_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2133}}&lt;/nowiki&gt;
File:Brili_church_of_feriscvaleba.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2140}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_of_Brili.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2141}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სურამის_ამაღლების_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2144}}&lt;/nowiki&gt;
File:Keleti_tower.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2152}}&lt;/nowiki&gt;
File:Laghijvari_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2153}}&lt;/nowiki&gt;
File:Keleti_St._George_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2154}}&lt;/nowiki&gt;
File:Didi_Khavleti_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2155}}&lt;/nowiki&gt;
File:Nadarbazevi_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2176}}&lt;/nowiki&gt;
File:Samkviralo_St._George_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2178}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_of_lubruma.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2193}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tsromi._St._Marine_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2212}}&lt;/nowiki&gt;
File:Shlukuri_church_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2214}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tusheti_-_Omalo_(9461029364).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|240}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ძველი_შატილი22.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|241}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sakramulo_Church_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2410}}&lt;/nowiki&gt;
File:Pudznari_Church_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2419}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქუთაისის_ბოტანიკური_ბაღი_08.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|242}}&lt;/nowiki&gt;
File:Qachu_castle_4.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2425}}&lt;/nowiki&gt;
File:Zhaleti_Church_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2447}}&lt;/nowiki&gt;
File:Antiochia_Church_Mtskheta_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2505}}&lt;/nowiki&gt;
File:Stepantsminda_Church_of_the_Mother_of_God_2023.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2534}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კოშკები,_სოფელი_აბანო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2535}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კეტრისის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2550}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kadari_(photo_by_Badri_Kobalava,_2010)_-1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2683}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sefieti.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2684}}&lt;/nowiki&gt;
File:Zugdidi_botanical_garden6.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2711}}&lt;/nowiki&gt;
File:Korcxelis_gvtismshoblis_eklesia1.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2712}}&lt;/nowiki&gt;
File:Caishis_sakatedro_tadzari.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2713}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ხედი_შორიდან.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2731}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ნაგებობის_ნანგრევი_წლენჯიხის_ტაძრის_ეზოში.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2741}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ძ._კვარაცხელიას_კარ-მიდამო,_სოფ._კანთი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2745}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ეკლესიის_ნანგრევი,_სოფ._საჩინო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2759}}&lt;/nowiki&gt;
File:OmuneObservationTower.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2772}}&lt;/nowiki&gt;
File:Svan_tower_(Photo_A._Muhranoff,_2011).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|2892}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ზედა_თმოგვის_წმინდა_გიორგის_სახელობის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|322}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სოფელი_ხე,_ხედი_წმ._კვირიკეს_და_ივლიტას_სახელობის_ეკლესიის_ეზოდან.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3229}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ვარძიის_ციხე-ქალაქი_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|323}}&lt;/nowiki&gt;
File:Oqona_monastery_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3256}}&lt;/nowiki&gt;
File:Jikheti_Monastery8.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3257}}&lt;/nowiki&gt;
File:Aketi_Church_of_the_Saviour_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3258}}&lt;/nowiki&gt;
File:Bukistsikhe_Ruins.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3261}}&lt;/nowiki&gt;
File:Gora_Berejouli.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3264}}&lt;/nowiki&gt;
File:Eristavi_House_in_Goraberezhouli.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3265}}&lt;/nowiki&gt;
File:Erketi_church2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3266}}&lt;/nowiki&gt;
File:Zoti_Mosque_Interior.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3267}}&lt;/nowiki&gt;
File:Shubani_church1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3274}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თმოგვის_ციხეე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|328}}&lt;/nowiki&gt;
File:Vaniskedi_Church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3281}}&lt;/nowiki&gt;
File:Vashnari4.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3282}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ჭანიეთურის_მონასტერი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3284}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_of_Likhauri.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3285}}&lt;/nowiki&gt;
File:Askana_fortress.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3286}}&lt;/nowiki&gt;
File:Yermakov._Jumati_monastery,_1877-1878.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3290}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi_Boulevard_Colonnades.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3297}}&lt;/nowiki&gt;
File:Port_Building,_Batumi,_Georgia.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3298}}&lt;/nowiki&gt;
File:State_Art_Museum_of_Adjara.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3305}}&lt;/nowiki&gt;
File:391822_original.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3310}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ვანის_ქვაბიი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|333}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi_Nikoghayos_church_(1).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3337}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დვლ156.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3351}}&lt;/nowiki&gt;
File:Аджарський_державний_драматичний_театр_імені_Іллі_Чавчавадзе.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3370}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბათუმი_წმინდა_ბარბარეს_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3376}}&lt;/nowiki&gt;
File:Წუნდის_წმინდა_გიორგის_სსახელობის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|339}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფიის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|341}}&lt;/nowiki&gt;
File:Cathedral_of_the_Blessed_Virgin_Mary_in_Batumi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3417}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi_Central_Mosque,_Georgia_(51311460986).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3418}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფიის_ეკლესიაა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|342}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi_seaside_park.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3432}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თამარის_თაღოვანი_ხიდი_კინტრიშის_დაცულ_ტერიტორიაზე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3444}}&lt;/nowiki&gt;
File:Mosque_of_Gulebi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3460}}&lt;/nowiki&gt;
File:Dandalo_bridge,_Adjara,_Georgia.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3461}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დარჩიძეების_ციხე_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3492}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tskhemlara_Bridge.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3505}}&lt;/nowiki&gt;
File:Beslet_bridge.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3515}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kamani_0.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3531}}&lt;/nowiki&gt;
File:Dranda_cathedral_facade.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3591}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_2_საცხოვრებელი_სახლი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3664}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_2_ჭრელი_აბანო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3668}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_2_აბანო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3669}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_21_საცხოვრებელი_სახლი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3671}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_25_საცხოვრებელი_სახლი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3673}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_29_საცხოვრებელი_სახლი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3674}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბანოს_ქუჩა_31_საცხოვრებელი_სახლი_ლურჯი_აივნით_ჭრელი_აბანოების_გვერდზე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3675}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თბილისის_მეექვსე_საავტორო_სკოლა,_ყოფილი_კეთილშობილ_ქალთა_გერმანული_პანსიონი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3817}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მოღნისის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია,_2016_წლის_15_დეკემბრის_მდგომარეობით.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3885}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_157.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3920}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ეკლესია_„ზედა_ბეთლემი“-ს_სამრეკლო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3941}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ეკლესია_„ქვედა_ბეთლემი“.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3944}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მეჩეთი_6.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3998}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბოტანიკურის_ქუჩა_36_საცხოვრებელი_სახლი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|3999}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი_გომის_I_შესახვევი_6,_თბილისი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4048}}&lt;/nowiki&gt;
File:St_Kvirike_Church,_Kotelia_4.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|412}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_10.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4126}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_103.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4127}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_106.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4128}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_107.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4129}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_108.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4130}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_110.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4132}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_113.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4136}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_114.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4137}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_116_(3).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4139}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_117_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4140}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_118.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4141}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_119.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4142}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_12.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4143}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_120_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4144}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_121.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4145}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_122.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4146}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_123.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4147}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_124.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4148}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_125.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4149}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საქართველო,_სამცხე-ჯავახეთი,_ახალქალაქის_მუნიციპალიტეტი,_კუმურდოს_გუმბათიანი_ეკლესია_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|415}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_126_(3).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4150}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_127_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4151}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_128_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4152}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი,_კრილოვის_ქუჩა_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4153}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_130.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4154}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_132.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4155}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_133_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4156}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_135_(5).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4157}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_138_(4).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4160}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_139_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4161}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_14.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4162}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_140.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4163}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_141_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4164}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_142.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4165}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_144_ჩასახვევიდან_მესამე_შენობა_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4166}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_144_ჩასახვევიდან_მეორე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4167}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_144.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4168}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_146_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4169}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_148_მესამე_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4172}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_149_(8).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4174}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_150.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4176}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_151.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4177}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აღმაშენებლის_გამზირი_153.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4178}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_17.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4181}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_172.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4184}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_21.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4198}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_23.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4200}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_24.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4201}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_26.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4202}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_27.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4203}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_28.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4204}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_29.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4205}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4206}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_30_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4207}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_31.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4208}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_32.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4209}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მურჯიკანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|421}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_33.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4210}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_34.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4211}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_36.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4212}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_37.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4213}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_38.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4214}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_40.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4215}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_43.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4216}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_44_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4217}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_46.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4218}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_5.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4219}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_50.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4220}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_52.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4221}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_65.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4228}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_69.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4230}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_7.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4231}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_71.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4233}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_72.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4234}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_75.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4236}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_77.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4237}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_7_9.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4238}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_8.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4239}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_81.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4240}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_83_(4).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4242}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_86_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4243}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_9_(3).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4244}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_91.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4245}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_93_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4246}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_96.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4247}}&lt;/nowiki&gt;
File:Დავით_აღმაშენებლის_გამზირი_98.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4250}}&lt;/nowiki&gt;
File:5_Revaz_Tabukashvili_St.,_Tbilisi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4387}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_of_Atskuri_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|441}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბიეთი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|442}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კარგარეთელი_იას_ქუჩა_3ბ.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4472}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თბილისი_-_ალექსანდრე_სარაჯიშვილისეული_სახლი_0583.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4502}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თბილისი_-_ჩაჩავას_კლინიკა_0580.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4505}}&lt;/nowiki&gt;
File:House,_Machabeli_St._10.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4558}}&lt;/nowiki&gt;
File:Synagogue_in_Tbilisi,_Georgia.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4579}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_მაზნიაშვილის_19.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4591}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_მაზნიაშვილის_ქუჩა_5-7.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4598}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_მაზნიაშვილის_ქუჩა_8.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4599}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მარჯანიშვილის_თეატრი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4618}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tbilisi_-_Mtatsminda_Park_(9460953464).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4667}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ilia_Chavchavadze_tomb_in_Mtatsminda_Pantheon.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4668}}&lt;/nowiki&gt;
File:Funicular_of_Tbilisi_(A).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4670}}&lt;/nowiki&gt;
File:Mama_Daviti_Church_of_Tbilisi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4671}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თამარის_(წრიოხის)_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|476}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._გოგიას_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|479}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._პეტრეს_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|481}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tbilisi_National_Gallery.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4811}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tbilisi_Marriott.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4812}}&lt;/nowiki&gt;
File:Rustaveli_National_Theater_in_Georgia_(Europe),_built_19th_century_in_Rococo_style.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4816}}&lt;/nowiki&gt;
File:Რუსთაველის_გამზირი_23_(3).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4823}}&lt;/nowiki&gt;
File:073_Tbilissi_L'Opéra_style_orientalisant.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4825}}&lt;/nowiki&gt;
File:Რუსთაველის_გამზირი_26_(4).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4826}}&lt;/nowiki&gt;
File:Rustaveli_26,_Tbilisi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4828}}&lt;/nowiki&gt;
File:Cinema_Rustaveli.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4836}}&lt;/nowiki&gt;
File:Gruzugol_building_tower.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4838}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tbsyouthpalace.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4839}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kashveti1-2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4842}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._დაბა_ახალდაბა._ფოთოლეთის_მონასტერი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|487}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tbilisi_Sioni_Cathedral_in_Georgia,_Spring_2011.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|4877}}&lt;/nowiki&gt;
File:20081127_Bakuriani.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|489}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._დაბა_წაღვერი._უზნარიანის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|492}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._დვირის_ციხე.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|501}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_ქიქოძის_ქუჩა_11.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5025}}&lt;/nowiki&gt;
File:Აბრეშუმის_სახელმწიფო_მუზეუმი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5185}}&lt;/nowiki&gt;
File:Geosupremecourt.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5215}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._სადგერის_წმ._გიორგი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|524}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ტაბაწყური._წითელი_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|531}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._ტიმოთესუბნის_მონასტერი_XII-XIII_სს.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|535}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._სოფელი_ყვიბისი._ბერისაყდრები.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|543}}&lt;/nowiki&gt;
File:Museum_of_Kutaisi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5450}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,baxtrionis_17.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5452}}&lt;/nowiki&gt;
File:Goris_Axal-baRi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5453}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sesasvleli_kolonada_goris_axal_baRSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5454}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sacxovrebeli_saxli,tamar_mefis19.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5455}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,ierusalimis_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5456}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,ierusalimis№9.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5457}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,ierusalimis_9.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5458}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,kirionis_7.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5459}}&lt;/nowiki&gt;
File:Katedrála_Panny_Marie_v_Gori.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5460}}&lt;/nowiki&gt;
File:Საცხოვრებელი_სახლი,_რუსთაველის_21,_გორი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5462}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,rusTavelis_81.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5463}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,rusTavelis_№83.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5464}}&lt;/nowiki&gt;
File:Zveli_xidi_mtkvarze.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5465}}&lt;/nowiki&gt;
File:Goris_sasuliero_gimnazia.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5466}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sazogadoebrivi_Senoba_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5467}}&lt;/nowiki&gt;
File:Goris_fostis_1_ganyofileba.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5468}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,samefos_45.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5469}}&lt;/nowiki&gt;
File:Yof.sastumro_qarTli_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5470}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,samefos_58.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5471}}&lt;/nowiki&gt;
File:Yof.saxbanki_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5472}}&lt;/nowiki&gt;
File:AdmSenoba_GorSi,samefoze.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5473}}&lt;/nowiki&gt;
File:Amilakhvrebis_sasaxle_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5474}}&lt;/nowiki&gt;
File:Yof.kinoTeaTri_komkavSireli.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5475}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,samefos_68.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5476}}&lt;/nowiki&gt;
File:TsitsiSvilebis_saxli_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5477}}&lt;/nowiki&gt;
File:Gori_(9458202511).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5484}}&lt;/nowiki&gt;
File:Samxatvro_skola_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5486}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_gorSi,Sartavas_6.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5487}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_gorSi,Sartavas_№_7.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5488}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_gorSi,Sartavas_11.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5489}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,Sartavas_13.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5490}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sacxovrebeli_saxli_GorSi(V.KaxniaSvilis24.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5491}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,Citazis_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5492}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,CitaZis_№8.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5493}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,Citazis_№10.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5494}}&lt;/nowiki&gt;
File:Yof.sabavSvo_biblioTeka_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5495}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,WereTlis_№6(4).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5496}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,wereTlis_9.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5497}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,WereTlis_№11.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5498}}&lt;/nowiki&gt;
File:Goris_teatri.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5499}}&lt;/nowiki&gt;
File:Goris_universitetis_mt.korpusi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5500}}&lt;/nowiki&gt;
File:Yof.afTiakis_Senoba_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5501}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_GorSi,S.Xerxeulizis_№6.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5502}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saxli_2_marniT_GorSi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5504}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ნიკო_ნიკოლაძის_კოშკი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5505}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფოთის_საბავშვო_ბიბლიოთეკა.png|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5507}}&lt;/nowiki&gt;
File:Წმ.ნიკოლოზის_სახელობის_ეკლესია.png|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5513}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფოთის_ისტორიის_მუზეუმი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5516}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფოთის_შუქურა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5536}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფოთის_ჰიდრომელიორაციული_ტექნიკუმის_შენობა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5548}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სასტუმრო_კოლხეთი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5554}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბორჯომი._ჭობისხევის_ციხე-კოშკი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|556}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფოთის_რკინიგზის_სადგური.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5572}}&lt;/nowiki&gt;
File:库塔伊西博物馆.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5648}}&lt;/nowiki&gt;
File:Paravani_Church_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|569}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kutaisi_synagogue_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5756}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saghamo_Church_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|577}}&lt;/nowiki&gt;
File:St_Nino_Church_in_Poka_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|581}}&lt;/nowiki&gt;
File:Intourist_Hotel_in_Batumi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5878}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi_state_maritime_academy_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5881}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ruins_of_Shorapani_fortress_(Photo_A._Muhranoff).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5919}}&lt;/nowiki&gt;
File:Gvara_Fortress_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5926}}&lt;/nowiki&gt;
File:Chkheri_Bridge,_Zeda_Chkhutuneti.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5932}}&lt;/nowiki&gt;
File:Khareba_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|594}}&lt;/nowiki&gt;
File:Queen_Tamar's_bridge_near_Makhuntseti_(G.N._2011).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5945}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kokoleti_Bridge.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5954}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ხიხანი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5967}}&lt;/nowiki&gt;
File:Რუსთავის_ციხე_17.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|5978}}&lt;/nowiki&gt;
File:'Okros_Chardakhi',_Kutaisi,_Georgia.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|601}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kutaisi_Public_School_-1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|602}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ხედი_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6030}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kutaisi_White_Bridge_(August_2011).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|606}}&lt;/nowiki&gt;
File:2014_Kutaisi,_Rzeka_Rioni_obok_Mostu_Łańcuchowego_(02).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|608}}&lt;/nowiki&gt;
File:Კოშკის_სამხრეთი_ფასადი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6084}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kekhvi_fortress_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6097}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tiri_Monastery,_Georgia_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6109}}&lt;/nowiki&gt;
File:4_April_Nine_Street,_Borjomi._A_historical_building.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6269}}&lt;/nowiki&gt;
File:34_April_Nine_Street,_Borjomi,_Georgia_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6270}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sanatorium_Firuza,_Borjomi,_Georgia_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6275}}&lt;/nowiki&gt;
File:Borjomi_(4).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6276}}&lt;/nowiki&gt;
File:Cavalry_House_in_Borjomi,_Georgia_04.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6290}}&lt;/nowiki&gt;
File:Cavalry_House_in_Borjomi,_Georgia_02.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6307}}&lt;/nowiki&gt;
File:Თორღვას_კოშკი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6420}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბედიანის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6461}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სოფ._გარბნის_წმ.გიორგის_სახელობის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6478}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფხელშის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6482}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_and_tower,_Truso_Valley_02.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6487}}&lt;/nowiki&gt;
File:Effendi_Villa,_a_recognized_cultural_heritage_site_in_Kobuleti,_the_region_of_Adjara,_Georgia.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6522}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ბაგინეთი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6525}}&lt;/nowiki&gt;
File:Kartsakhi_Church_1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6790}}&lt;/nowiki&gt;
File:Modinakhe_fortress-2_(Photo_A._Muhranoff,_2011).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6869}}&lt;/nowiki&gt;
File:Nokalakevi,_church_of_St._Elene_(1).jpg_‎|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6888}}&lt;/nowiki&gt;
File:Khidistavi_-_House_of_Ana_Kalandadze.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|6991}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi._Archaeological_Museum_in_Chavchavadze_Street.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7007}}&lt;/nowiki&gt;
File:Batumi,_Georgia_-_panoramio_(47).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7022}}&lt;/nowiki&gt;
File:FB_IMG_1558962206621|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|703}}&lt;/nowiki&gt;
File:Saint_Barbara_Church_In_Mtskheta_03.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7122}}&lt;/nowiki&gt;
File:Რუსთავის_თეატრი_13.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7136}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქ._რუსთავი._მ._კოსტავას_ქ._№1_საცხოვრებელი_სახლი_10.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7137}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქ._რუსთავი._მ._კოსტავას_ქ._№2_საცხოვრებელი_სახლი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7138}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქ._რუსთავი._მ._კოსტავას_ქ._№18_საცხოვრებელი_სახლი_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7139}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქ._რუსთავი._მ._კოსტავას_ქ._№19_საცხოვრებელი_სახლი_8.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7140}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქ._რუსთავი._მ._კოსტავას_ქ._№21_საცხოვრებელი_სახლი_4.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7141}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ქ._რუსთავი._მ._კოსტავას_ქ._№22_საცხოვრებელი_სახლი_6.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7142}}&lt;/nowiki&gt;
File:Რუსთავის_პარკი_3.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7151}}&lt;/nowiki&gt;
File:Khabelashvilebi_bridge.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7170}}&lt;/nowiki&gt;
File:Წილკნის_ეკლესია.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7221}}&lt;/nowiki&gt;
File:Dolochopi_Basilic.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7319}}&lt;/nowiki&gt;
File:Მარანი.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7359}}&lt;/nowiki&gt;
File:Nagebebi.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7379}}&lt;/nowiki&gt;
File:Tsetskhlis_Tadzari_01.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7380}}&lt;/nowiki&gt;
File:Libani_San1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7411}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ozurgeti_Dramatic_Theatre.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7412}}&lt;/nowiki&gt;
File:Museum_of_Egnate_Ninoshvili.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7427}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სოფელი_დიკლო.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|942}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ფარსმა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|7505}}&lt;/nowiki&gt;
File:Nunisi_church.JPG|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|817}}&lt;/nowiki&gt;
File:Savane_st._George.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|856}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_of_speti.jpeg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|859}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ძველი_მარანი_გელათის_მონასტერში_(G.N._2009).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|875}}&lt;/nowiki&gt;
File:Ოკაცის_კანიონი_2.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|917}}&lt;/nowiki&gt;
File:Axmeta1.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|926}}&lt;/nowiki&gt;
File:Atskuri_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|934}}&lt;/nowiki&gt;
File:Sachini_church.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|935}}&lt;/nowiki&gt;
File:Bzasakdari.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|936}}&lt;/nowiki&gt;
File:Dartlo_(2).jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|941}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სოფელი_დოჭუ.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|943}}&lt;/nowiki&gt;
File:Სამხატვრო_სკოლა.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|97}}&lt;/nowiki&gt;
File:Church_of_St._Nikoloz_of_matani.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|972}}&lt;/nowiki&gt;
File:Iagsari_of_Matani.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|976}}&lt;/nowiki&gt;
File:Farsma.jpg|&lt;nowiki&gt;{{Cultural Heritage Georgia|994}}&lt;/nowiki&gt;
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>6y4aw4h34dj25f5vyxrhjj8yzjzh3sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავლეგო ტაბატაძე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435814</id>
    <revision>
      <id>5391775</id>
      <parentid>3734815</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6707" sha1="5pt6bppdu5tbi0leead1ryojcvqkhfq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ლიდერი
| სახელი = შავლეგო ტაბატაძე
| სურათი=ShavlegoTabatadzephoto.jpg
| სურათის ზომა =250px
| წარწერა სურათის ქვეშ=
| დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1977|2|12}}
| დაბადების ადგილი= [[საჩხერე]], [[საქართველოს სსრ]]
| გარდაცვალების თარიღი = 
| გარდაცვალების ადგილი=
| მოქალაქეობა ={{დროშა|სსრკ}} →&lt;br /&gt;{{დროშა|საქართველო}}
| ეროვნება =
| რეზიდენცია =
| საარჩევნო ოლქი =
| მამა =
| დედა =
| მეუღლე = 
| შვილები=
| განათლება = [[საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი]]&lt;br&gt;[[ბუნდესვერის  გენერალური შტაბის აკადემია]]&lt;br&gt;[[თბილისის გაერთიანებული სამხედრო აკადემია]]
| პროფესია =
| საქმიანობა =
| რელიგია =
| ჯილდოები =
| საიტი=
| რიგი = [[ფაილი:Flag of Georgia.svg|left|25px]][[ფაილი:Greater coat of arms of Georgia.svg|right|25px]][[იმერეთის მხარის სახელმწიფო რწმუნებული]]
| თანამდებობა დაიკავა = [[20 აგვისტო]], [[2018]]
| თანამდებობა დატოვა = [[3 მაისი]], [[2019]]
| ვიცე-პრეზიდენტი  =
| პრეზიდენტი =[[გიორგი მარგველაშვილი]]&lt;br /&gt;[[სალომე ზურაბიშვილი]]
| პრემიერ-მინისტრი = [[მამუკა ბახტაძე]]
| წინამორბედი =  გივი ჭიჭინაძე 
| მემკვიდრე = 
| ვიცე-პრეზიდენტი2 =
| რიგი3 = 
| თანამდებობა დაიკავა3 = 
| თანამდებობა დატოვა3 =
| წინამორბედი3 = 
| მემკვიდრე3 = 
| პრეზიდენტი3 =
| პრემიერ-მინისტრი3=
| რიგი4 = 
| თანამდებობა დაიკავა4 = 
| თანამდებობა დატოვა4 =
| წინამორბედი4 = 
| მემკვიდრე4 = 
| პრეზიდენტი4 =
| პრემიერ-მინისტრი4=
| რიგი5 = 
| თანამდებობა დაიკავა5 = 
| თანამდებობა დატოვა5 =
| წინამორბედი5 = 
| მემკვიდრე5 = 
| პრეზიდენტი5 =
| პრემიერ-მინისტრი5=
}}
'''შავლეგო ტაბატაძე''' (დ. [[12 თებერვალი]], [[1977]], [[საჩხერე]], [[საქართველოს სსრ]]) — [[ქართველები|ქართველი]] სამხედრო და საჯარო მოხელე, გენერალი, იმერეთის სახელმწიფო რწმუნებული [[2018|2018 წლის]] [[20 აგვისტო]]დან&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newpress.ge/imeretis-gubernatoris-postze-shavlego-tabatadze-dainishna|title=იმერეთის გუბერნატორად შავლეგო ტაბატაძე დაინიშნა|publisher=Newpress.ge|date=20 აგვისტო, 2018}}&lt;/ref&gt; [[2019]] წლის [[3 მაისი|3 მაისამდე]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://1tv.ge/news/imeretis-gubernatorma-shavlego-tabatadzem-tanamdeboba-datova/|title=იმერეთის გუბერნატორმა, შავლეგო ტაბატაძემ თანამდებობა დატოვა|publisher=1tv.ge|date=3 მაისი, 2019|accessdate=3 მაისი, 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2016]]-[[2018]] წლებში იყო სახმელეთო ჯარების აღმოსავლეთ ჯგუფის სარდალი. [[2015]]-[[2016|2016 წლებში]] ხელმძღვანელობდა გენერალური შტაბის J-7 სამხედრო განათლებისა და საბრძოლო მომზადების დეპარტამენტის სამმართველოს. [[2012]]-[[2015]] წლებში მსახურობდა მე-5 ქვეითი ბრიგადის მეთაურად. [[2009]]-[[2010]] წლებში მსახურობდა სახმელეთო ჯარების სარდლობის შტაბის G-7 სამხედრო განათლებისა და საბრძოლო მომზადების სამმართველოს საბრძოლო გამოცდილების გაზიარების განყოფილების უფროსად.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://imereti.gov.ge/geo/static/73 შავლეგო ტაბატაძის პროფილი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424182853/http://imereti.gov.ge/geo/static/73 |date=2019-04-24 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ტაბატაძე, შავლეგო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1977]]
[[კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები]]
[[კატეგორია:ქართველი გენერლები]]
[[კატეგორია:იმერეთის მხარის სახელმწიფო რწმუნებულები]]</text>
      <sha1>5pt6bppdu5tbi0leead1ryojcvqkhfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოვქეთ მამედოვა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>439305</id>
    <revision>
      <id>5392020</id>
      <parentid>4948818</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10510" sha1="bof8eohdyi0xe83jh5vn80t6ybd84cl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მუსიკოსი
|სახელი  = შოვქეთ მამედოვა
|ორიგინალური სახელი={{lang-az|Şövkət Həsən qızı Məmmədova}}
|სურათი =
|სათაური = 
|ფონი = solo_singer
|ნამდვილისახელი  = შოვქენი ჰასან-ყიზი მამედოვა
|მეტსახელი =
|დაიბადა = 18 აპრილი 1897&lt;br&gt;ტფილისი, რუსეთის იმპერია
|გარდ = 8 ივნისი 1981 (84 წელი)&lt;br&gt;[[ბაქო]], [[აზერბაიჯანის სსრ]], [[სსრკ]]
|წარმოშობა = 
|ინსტრუმენტი  = 
|ჟანრი = ოპერა 
|საქმიანობა      = კამერული მომღერალი, საოპერო მომღერალი, მუსიკის პედაგოგი
|აქტიურობის წლები   = 1912 წლიდან
|ლეიბლი           = 
|ასოციაციები = 
|საიტი = 
|წევრები = 
|ყოფილი წევრები   = 
|ხელმოწერა = 
}}

'''შოვქეთ ჰასან-ყიზი მამედოვა''' ({{lang-az|Şövkət Həsən qızı Məmmədova}}) (დ. [[18 აპრილი]], [[1897]], [[თბილისი]] — გ. [[8 ივნისი]], [[1981]], [[ბაქო]])&lt;ref name=&quot;sharg&quot;&gt;[http://anl.az/down/meqale/sherq/2011/may/el10.htm Azərbaycanın ilk qadın opera müğənnisi…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217113142/http://www.anl.az/down/meqale/sherq/2011/may/el10.htm |date=2020-02-17 }}. ''Sharg''. 24 May 2011. Retrieved 26 February 2017.&lt;/ref&gt; — [[აზერბაიჯანელები|აზერბაიჯანელი]] ოპერის მომღერალი (ლირიკული-კოლორატურული [[სოპრანო]]), პედაგოგი, მუსიკის მოღვაწე. [[სსრკ-ის სახალხო არტისტი]] ([[1938]]), [[სკკპ]] წევრი 1942 წლიდან.

== ბიოგრაფია ==
შოვქეთ მამედოვა დაიბადა 1897 წელს [[თბილისი|ტფილისში]] (ამჟამად თბილისი, საქართველო) ღარიბ აზერბაიჯანულ ოჯახში. მისმა მამამ, პროფესიით მეწაღემ, თავისი ქალიშვილის დიდი მუსიკალური ნიჭი შეამჩნია, როდესაც ბავშვი 6 წლის იყო. 1910 წელს მან იპოვა მეცენატი, რომელიც დაეხმარა კავკასიის ოლქის ვიცე-გუბერნატორის, გრაფ ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვის მიერ საზეიმოდ მოწყობილ ბანკეტზე პუბლიკის წინაშე მომღერლის პირველი გამოსვლის ორგანიზებაში.

1910 წელს დაამთავრა მუსიკალური სკოლა ტიფლისში და 1911 წელს გაემგზავრა [[მილანი|მილანში]] ([[იტალია]]) მილანის კონსერვატორიაში მუსიკალური განათლების გასაგრძელებლად, სადაც გამოჩენილი მომღერლისაგან დოტი ამბროზიასგან ღებულობდა გაკვეთილებს. სწავლისათვის საჭირო სახსრები აზერბაიჯანელმა მილიონერმა და მეცენატმა გაჯი ტაგიევმა და მისმა ცოლმა სონამ გამოყვეს.&lt;ref&gt;[http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/54_folder/54_articles/54_mammadova.html - Шовкет Мамедова, бесстрашный вызов]. Фуад Ахундов. ''Azerbaijan International''. Зима [[1997]] (на английском языке)&lt;/ref&gt; მაგრამ 1912 წელს მათი მხრიდან ფინანსური დახმარება გაურკვეველი მიზეზის გამო შეწყდა და შოვქეთი იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო. მუსიკალური განათლების მიღება ტიფლისში გააგრძელა.

1912 წლის 13 აპრილს 15 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა ბაქოში [[თაღიევის თეატრი|ტაგიევის თეატრის]] სცენაზე მაყურებლის წინაშე და [[უზეირ ჰაჯიბეკოვი]]ს მუსიკალური კომედიიდან „ქმარი და ცოლი“ შეასრულა პარტია.

1917–1921 წლებში სწავლობდა [[კიევის კონსერვატორია]]ში, 1927–1929 წლებში — [[მილანი|მილანსა]] და [[პარიზი|პარიზში]]. 1922–1948 [[აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი|აზერბაიჯანის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის]] სოლისტი. პარტიები: გულჩორა ([[უზეირ ჰაჯიბეკოვი]]ს „[[არშინ მალ ალან]]“), შაჰსენემი ([[რეინგოლდ გლიერი]]ს „შაჰსენემი“), ნარგიზი ([[მუსლიმ მაგომაევი (კომპოზიტორი)|მუსლიმ მაგომაევი]]ს „[[ნარგიზი (ოპერა)|ნარგიზი]]“), ანტონიდა ([[მიხეილ გლინკა]]ს „ივანე სუსანინი“), როზინა ([[ჯოაკინო როსინი]]ს „სევილიელი დალაქი“) და სხვა. 1945 წლიდან [[ბაქოს მუსიკალური აკადემია|ბაქოს კონსერვატორიის]] პედაგოგი (1949 წლიდან პროფესორი). დაჯილდოებულია [[ლენინის ორდენი]]თ, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

გარდაიცვალა 1981 წლის 8 ივნისს ბაქოში. დაკრძალულია [[საპატიო დაკრძალვის ხეივანი ბაქოში|საპატიო დაკრძალვის ხეივანში]].

== ოჯახი ==
კიევის კონსერვატორიაში სწავლის პერიოდში გათხოვდა ინჟინერ იაკობ ლიუბარსკიზე, რომელიც უფრო ადრე, მილანში გაიცნო.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|6|395-396}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:მამედოვა, შოვქეთ}}

[[კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1897]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივნისი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1981]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები]]
[[კატეგორია:სოპრანოები]]
[[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები]]
[[კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები]]
[[კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები]]</text>
      <sha1>bof8eohdyi0xe83jh5vn80t6ybd84cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყუბანი (მდინარე)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>448169</id>
    <revision>
      <id>5391754</id>
      <parentid>4652641</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14461" sha1="i02kan5zy3vkzgse5chwzku20qa2aca" xml:space="preserve">{{მანქანური თარგმანი}}
{{მმ*|ყუბანი (მრავალმნიშვნელოვანი)}}
{{ინფოდაფა მდინარე
|სახელი              = ყუბანი
|ორიგინალური სახელი = {{lang-ru|Кубань}}, {{lang-kbd|Псыжь}}, {{lang-ady|Псыжъ}}
|ფოტო               = Krasnodar Kuban.JPG
|ფოტოს ზომა         = 
|ალტ                =  
|სათაური            = ხედი მდინარე ყუბანზე
|სხვა სახელი         = 
|ეტიმოლოგია        = 
|ქვეყნები            = {{დროშა|რუსეთი}}
|ტერიტორიული ერთეულები = [[ადიღე]], [[ყარაჩაი-ჩერქეზეთი]], [[კრასნოდარის მხარე]], [[სტავროპოლის მხარე]]
|ქალაქები            = [[ჩერკესკი]], [[არმავირი (რუსეთი)|არმავირი]], [[კრასნოდარი]]
|მარჯვენა შენაკადები = 
|მარცხენა შენაკადები = 
|სათავე             = [[კავკასიონი]]
|სათავის მდებარეობა = 
|სათავის სიმაღლე     = 1342
|სათავის კოორდინატები = 
|s_lat_dir = N |s_lat_deg = 43 |s_lat_min = 27 |s_lat_sec = 40
|s_lon_dir = E |s_lon_deg = 42 |s_lon_min = 05 |s_lon_sec = 46
|შესართავი            = [[აზოვის ზღვა]]
|შესართავის მდებარეობა =  
|შესართავის სიმაღლე   = 0
|შესართავის კოორდინატები = 
|m_lat_dir = N |m_lat_deg = 45 |m_lat_min = 20 |m_lat_sec = 21
|m_lon_dir = E |m_lon_deg = 37 |m_lon_min = 24 |m_lon_sec = 11
|სიგრძე              = 870
|აუზის ფართობი      = 57 900
|მდინარის სისტემა    = 
|მდინარის ტიპი       = 
|ყინულოვანი მოვლენები =  
|მდინარის დახრილობა = 
|წყალსაცავი          =  
|ჰესი                = 
|წყლის დანიშნულება =  
|წყლის მინიმალური ხარჯი = 
|წყლის საშუალო ხარჯი    = 425
|წყლის მაქსიმალური ხარჯი =  
|დამატებითი სახელი      = 
|დამატებითი ინფორმაცია = 
|რუკა                 = 
|რუკის ზომა          = 
|რუკა ალტ           =
|რუკის წარწერა      =  
|პოზრუკა           = კავკასია
|Commons           = Kuban River
}}
'''ყუბანი''' ({{lang-krc|Къобан}}, {{lang-kbd|Псыжь}}, {{lang-ady|Псыжъ}}, {{lang-abq|Къвбина}}, {{lang-nog|Кобан}}, {{lang-grc|‛Ύπανις}}, {{lang-la|Hypanis, Vardanes}}) — მდინარე [[ჩრდილოეთი კავკასია|ჩრდილოეთ კავკასიაში]]. იგი სათავეს იღებს [[ყარაჩაი-ჩერქეზეთი|ყარაჩაი-ჩერქეზეთის]] მთებში - [[იალბუზი|იალბუზის]] ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთი მხრიდან.

==სახელწოდება==
მდინარე ყუბანის დაახლოებით სამასამდე სახელი არსებობს. „Kyoban“ ითარგმნება [[ბალყარული ენა|ყარაჩაულ-ბალყარული]] ენიდან, როგორც „მდინარე, მდინარე მიედინება“ ან „ნაკადი“. დროთა განმავლობაში სახელი შეიცვალა შემდეგნაირად: კობანი - ყუბანი - გუბანი - ყუბანი.

[[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მოღვაწე ბიზანტიელი ზემარხი ყუბანს მდინარე „კოფენს“ უწოდებს.

ე. მ. მურზაევი აგრეთვე ხსნის ყუბანს ყარაჩაულ-ბალყარული კობანისგან - ქარიშხალი, დაღვრა. ზოგი ავტორი ვარაუდობს, რომ ეს სახელწოდება „კუმის ჰიდრონიმის შეცვლილი ვარიანტია“.

==გეოგრაფიული არეალი==
მდინარის სიგრძე - 870 კმ, წყალშემკრები ფართობი - 58 ათასი კმ². ის მიედინება ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, [[სტავროპოლის მხარე|სტავროპოლის]], [[კრასნოდარის მხარე|კრასნოდარისა]] (662 კმ) და [[ადიღეს რესპუბლიკა|ადიღეს]] ტერიტორიაზე. [[აზოვის ზღვა|აზოვის ზღვაში]] შესვლისას, მდინარე ქმნის დიდ, ჭაობიან, მაგრამ ძალზედ პროდუქტიულ ყუბანის დელტას, რომლის ფართობია დაახლოებით 4300 კმ. ყუბანის ჩამონადენით მთლიანი ზღვის ფართობი წელიწადში დაახლოებით 11.0 კმ³-ს შეადგენს.

ყუბანი სათავეს იღებს [[იალბუზი|იალბუზის მთაზე]]. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1339 მეტრია, მდინარე ყუბანის აუზი შეიძლება დაიყოს 4 მთავარ ზონად: შუა მთა - ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე მეტი; დაბალი მთა - 500-დან 1000 მეტრამდე; ლოკალური 200-დან 500 მეტრამდე და დაბალი სიგანე - 200 მეტრამდე.

დაწყებული ქალაქ უსტ-ლაბინსკიდან, მდინარე სანავიგაციოა. ადრე ყუბანში ჩამოყალიბდა დიდი დელტა. ახლა ის ნაწილობრივ არის დამშრალი და გამოიყენება სასოფლო-სამეურნეო საჭიროებებისთვის.

ნევინომიისკიდან დაწყებული, მდინარეს პრაქტიკულად არ აქვს სწორი შენაკადები.

==ეკონომიკა==
ჩრდილოეთ კავკასიაში ყველაზე დიდი ხელოვნური წყალსაცავი კრასნოდარი მდებარეობს მდინარეზე.

მდინარე ყუბანზე მდებარეობს ყარაჩაევსკის, უსტ-ძეგუტის, [[ჩერკესკი|ჩერკესკის]], ნევინომისკის, არმავირის, ნოვოკუბანსკის, კროპოტკინის, უსტ-ლაბინსკის, [[კრასნოდარი|კრასნოდარისა]] და ტემრიუკის ქალაქები.

==ფლორა==
მდინარე მიედინება სამი ტიპის ლანდშაფტით: სამხრეთით კავკასიონის შერეული ტყეები, ცენტრალურ ნაწილში ყირიმის წყალქვეშა ტყეები და ჩრდილოეთით სტეპი. კავკასიონის შერეული ტყეები მდიდარია ხის სახეობებით, აქ დომინირებს [[ქართული მუხა]], [[რცხილა]], ტკბილი [[წაბლი]]  და [[აღმოსავლური წიფელი]]. უმრავლესობა ტყეებისა არის [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და შედგება [[ნაძვი|ნაძვისგან]], ხოლო ყირიმის წყალქვეშა ხმელთაშუა ტყეები ასევე წიწვოვანია, თუმცა აქ უფრო დომინირებს ნაძვები.

დელტას მცენარეებიდან ძირითადად გვხვდება [[ლერწამი]]. ნაკლებად ხშირია [[ფირფიტოვანნი|ფირფიტები]], ბალახის ჭაობა, ისარი და სხვა მცენარეები.

==ფაუნა==
ყუბანის ფართო დელტა, თავისი უხვი სახეობებით, განსაკუთრებით მდიდარია. აქ შევხვდებით იშვიათ თევზებს, მათ შორის ყუბანურ [[კობრი|კობრს]], გობიოს, საზანს. მდინარე მდიდარია თევზისთვის უხვი საკვებით. ყუბანის თევზის ფაუნა განსხვავდება ახლომდებარე მდინარეების [[დონი (მდინარე)|დონისა]] და [[ვოლგა|ვოლგის]] ფაუნისაგან. 

ზოგიერთი სახეობა, როგორიცაა ვერცხლის კობრი და ბალახის კობრი, იქნა აკლიმატირებული ბოლო ათწლეულში.
ენდემურ სახეობებში შედის: ყუბანის ბარბელი და ყუბანის გრძელი წვერა. 

1980-იან წლებში კრასნოდარის კაშხლის მშენებლობის შემდეგ, ყუბანის ბარბელი იშვიათად ხდებოდა ქვედა ყუბანში. იგი საკმაოდ მგრძნობიარეა წყლის ხარისხზე.  მისი რაოდენობა ასევე შემცირდა კრასნოდარის კაშხლის მშენებლობის შემდეგ.

ყუბანის მდინარე  და მისი ჩანჩქერები პოპულარული დასასვენებელი ადგილია სხვადასხვა გადამფრენი ფრინველებისთვის, განსაკუთრებით, როგორიცაა ველური [[ბატები]], [[იხვები]], [[ვარხვი|ვარხვები]], [[გედები]].

==ლიტერატურა==
* Чередниченко Л. И. Палеогеография бассейна Кубани. mountaindreams.ru. Дата обращения 7 апреля 2019. // Кубанский краевед. — 1992.

==რესურსები ინტერნეტში==
* {{cite web |author =  |url = http://www.dombayinfo.ru/about_kuban/ |title = Верховья Кубани |lang = ru |website = www.dombayinfo.ru |date =  |accessdate = 2019-04-07 |deadlink = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080916130128/http://www.dombayinfo.ru/about_kuban |archivedate = 2008-09-16 }}
* {{cite web |author =  |url = http://otdih.nakubani.ru/guide/nature/items/show/?itemid=2921 |title = Река Кубань |lang = ru |website = otdih.nakubani.ru |date =  |accessdate = 2019-04-07 |deadlink = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20111102005254/http://otdih.nakubani.ru/guide/nature/items/show/?itemid=2921 |archivedate = 2011-11-02 }}
* {{cite web |author =  |url = http://maps.southklad.ru/forum/viewtopic.php?f=114&amp;t=1304 |title = Карты притоков реки Кубани: Протока, р. Лаба, р. Белая. |lang = ru |website = maps.southklad.ru |date =  |accessdate = 2019-04-07 |deadlink = no }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{cite web|author = |url = http://www.anapacity.com/krasnodarskiy-kray/reka-kuban.html |title = Особенности реки |lang =  |website = www.anapacity.com |date = |accessdate = 2019-04-07 |deadlink = no}}

[[კატეგორია:ადიღეს მდინარეები]]
[[კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მდინარეები]]
[[კატეგორია:კრასნოდარის მხარის მდინარეები]]
[[კატეგორია:სტავროპოლის მხარის მდინარეები]]</text>
      <sha1>i02kan5zy3vkzgse5chwzku20qa2aca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განძასარის მონასტერი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>449943</id>
    <revision>
      <id>5392055</id>
      <parentid>4873645</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T02:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29176-07</username>
        <id>182822</id>
      </contributor>
      <origin>5392055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11156" sha1="2o2ujw7sx4rvc60qyv1rxff4rfpgm00" xml:space="preserve">[[File:Վանական համալիր «Գանձասար» 026.jpg|thumb|right|200px|განძასარის მონასტერი]]
'''განძასარის მონასტერი''' ({{lang-hy|Գանձասար}}) — XIII საუკუნის [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომხური სამოციქულო კათედრალი]]. მდებარეობს [[მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა]]ში, სოფელს ვანქის მახლობლად. განძასარის მონასტერი ისტორიულად რეგიონის ყველაზე მნიშვნელოვანი მონასტერი იყო. [[სომხეთის არქიტექტურა|სომხეთის არქიტექტურის]] ერთ-ერთი ნიმუში მდიდრულად გაფორმებული გუმბათითაა ცნობილი.

==აღწერა==
[[File:DJI -Gandzasar.jpg|350px|thumb|left|200px|მონასტრის კომპლექსის ხედი ზემოდან]]
მონასტერი ბორცვის წვერზე, ზღ. დონიდან 1270 მეტრის სიმაღლეზე,{{sfn|Ter-Danielian|1948|p=62}} სოფელ ვანქის სამხრეთ-დასავლეთით, [[აღდარის რაიონი|აღდარის რაიონში]] მდებარეობს.&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;&gt;{{cite web |title=Gandzasar Monastery |url=http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?168825896249239=2=ba=7====baz0021=== |website=armenica.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613190137/http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?168825896249239=2=ba=7====baz0021=== |archivedate=13 June 2018}} based on &quot;The Architecture of the Gandzasar Monastic Complex&quot; by Murad Hasratian&lt;/ref&gt; კედლებით გარშემორტყმული მონასტერი მოიცავს ნართექსს, საცხოვრებელ კვარტალს, ეპისკოპოსის რეზიდენციას, სკოლის შენობასა და საწყობს. საცხოვრებელი ნაწილი მონასტრის ჩღდილოეთით მდებარეობს და XVII საუკუნეშია აგებული. აღმოსავლეთ მხარეს [[1689]] წლით დათარიღებული საწყობი მდებარეობს. ორსართულიანი სკოლის შენობა [[1898]] წელს აიგო. მონასტრის სამხრეთით ძველი სასაფლაო მდებარეობს, სადაც მღვდლები, ეპისკოპოსები და ცნობილი მელიქები არიან დაკრძალული.

==არქიტექტურა==
[[File:Gandzasar dome interior.jpg|thumb|right|180px|განძასარის მონასტრის გუმბათის ინტერიერი]]
მთავარი ტაძარი [[იოანე ნათლისმცემელი|იოანე ნათლისმცემლის]] სახელზეა აგებული.{{sfn|Hewsen|2001|p=134}} ტაძარს კვადრატული საფუძველი აქვს.{{sfn|Ulubabyan|Yakobson|1976|p=687}}{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=16}}&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt; სტილით ტაძარი XIII საუკუნეში აგებულ სხვა ტაძრებს: [[გეღარდის მონასტერი|გეღარდის]], [[ოვანავანქი]]სა და [[ჰარიჭავანქი]]ს მონასტრებს წააგავს.&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Thierry, Jean-Michel and Patrick Donabedian. ''Les Arts Arméniens''. Paris, 1987.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thierry, Jean. ''Eglises et Couvents du Karabagh''. Antelais, Lebanon, 1991, pp. 161-165&lt;/ref&gt; ეკლესიის ექსტერიერის ზომებია: 11,8 მ x 17,4 მ. ტაძარი ცნობილია მდიდრულად გაფორმებული 16 მხარიანი გუმბათით.&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;de Waal 1997&quot;&gt;{{cite news|last1=de Waal|first1=Thomas|authorlink1=Thomas de Waal|title=An Eccentric Outpost of Christianity|url=http://old.themoscowtimes.com/news/article/tmt/297472.html/|work=The Moscow Times|date=15 November 1997|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228140924/http://old.themoscowtimes.com/news/article/tmt/297472.html/|archivedate=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;

{{sfn|Melik-Shahnazaryan|1997}} მოხატულობის დიდი ნაწილი ქრისტეს წამებას, ადამსა და ევას, ორ ქტირორსა (ტაძრის მაკეტით ხელში) და გეომეტრიულ ფიგურებს ასახავს. ანატოლი ლ. იაკობსონი განძასარის მონასტერს სომხური არქიტექტურის „ენციკლოპედიას“ უწოდებს,&lt;ref&gt;See Comneno, Lala M., Cuneo, P, and Manukian, S. Volume 19: Gharabagh. Documents of Armenian Art - Documenti di Architettura Armena Series. Polytechnique and the Armenian Academy of Sciences, Milan, OEMME Edizioni, 1980, Introduction&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt; ხოლო ბაგრატ ულუბაბიანი და მ.ს. ასატრიანი მონასტერს „ძვირფას ქვად“ მოიხსენიებენ.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}}

ნართექსის ზომებია 11,8 მ. x 13,25 მ. მას კვადრატული დარბაზის ფორმა აქვს, სახურავს კი აღმოსავლეთით განთავსებული ორი სვეტი იკავებს.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}} ამით იგი ძალიან წააგავს [[ახპატის მონასტერი|ახპატის მონასტერს]]. დასავლეთის ფასადის პორტალი მდიდრულადაა გაფორმებული.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}}

==მნიშვნელობა==
[[File:Gandzasar Armenia stamp 2013.png|thumb|left|180px|სომხურ მარკაზე გამოსახული განძასრის მონასტერი ([[2013]])]]
განძასარის მონასტერი მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ისტორიული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მთავარ ტურისტული დანიშნულების ადგილებში შედის.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}} მონასტერი ყარაბაღელი სომხებისა და სომხური წარმოშობის ტურისტებისთვის რეგიონში მთავარი ისტორიული კათედრალი და პილიგრიმობის ცენტრია.&lt;ref name=&quot;de Waal 1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hayrumyan&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayrumyan|first1=Naira|title=Recovery and Concern: Regional Unrest Reminds of NKR's Years of Progress, While Raising Anxiety|url=https://agbu.org/news-item/recovery-and-concern-regional-unrest-reminds-of-nkrs-years-of-progress-while-raising-anxiety/|publisher=Armenian General Benevolent Union|date=1 November 2008|access-date=7 ნოემბერი 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129053817/https://agbu.org/news-item/recovery-and-concern-regional-unrest-reminds-of-nkrs-years-of-progress-while-raising-anxiety/|archivedate=29 ნოემბერი 2020}}&lt;/ref&gt;

[[თომას დე ვაალი|თომას დე ვაალმა]] [[1997]] წელს განძასარის მონასტერი ყარაბაღში ყველაზე ცნობილ მონასტრად აღიარა, რომელმაც „ყარაბაღის მითიური სტატუსი შეითავსა“. ფელიქს კორლი წერს, რომ „[[შუშის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძარი|ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კათედრალთან]] ერთად განძასარის მონასტერი ყარაბაღელი სომხების ისტორიისა და იდენტობის ძლიერი სიმბოლოა“.{{sfn|Corley|1998|p=330}}

==ბიბლიოგრაფია==
*{{ru icon}} Yakobson, Anatoly L. “From the History of Medieval Armenian Architecture: the Monastery of Gandzasar,” in: ''Studies in the History of Culture of the Peoples in the East''. Moscow-Leningrad. 1960.
*[http://echmiadzin.asj-oa.am/10981/ Գանձասարի վանքի նորահայտ արձանագրությունը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410184802/http://echmiadzin.asj-oa.am/10981/ |date=2021-04-10 }}
*[http://echmiadzin.asj-oa.am/14078/ Արցախի հոգևոր թեմի պատմությունը վավերագրերում (1813-1933)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525102836/http://echmiadzin.asj-oa.am/14078/ |date=2021-05-25 }}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.gandzasar.com/ Gandzasar.com - Gandzasar Monastery] (official site)
*[http://www.vem.am/en/programs/shows/376 Program about Gandzasar Monastery by Vem Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107013617/http://www.vem.am/en/programs/shows/376 |date=2019-11-07 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:1238 წელს დასრულებული შენობა-ნაგებობები]]
[[კატეგორია:სომხური სამოციქულო ეკლესია]]
[[კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები]]</text>
      <sha1>2o2ujw7sx4rvc60qyv1rxff4rfpgm00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392063</id>
      <parentid>5392055</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ბიბლიოგრაფია */</comment>
      <origin>5392063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11150" sha1="lgqgpdoxi8pz2mlyedl2xhkj9wbkm5e" xml:space="preserve">[[File:Վանական համալիր «Գանձասար» 026.jpg|thumb|right|200px|განძასარის მონასტერი]]
'''განძასარის მონასტერი''' ({{lang-hy|Գանձասար}}) — XIII საუკუნის [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომხური სამოციქულო კათედრალი]]. მდებარეობს [[მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა]]ში, სოფელს ვანქის მახლობლად. განძასარის მონასტერი ისტორიულად რეგიონის ყველაზე მნიშვნელოვანი მონასტერი იყო. [[სომხეთის არქიტექტურა|სომხეთის არქიტექტურის]] ერთ-ერთი ნიმუში მდიდრულად გაფორმებული გუმბათითაა ცნობილი.

==აღწერა==
[[File:DJI -Gandzasar.jpg|350px|thumb|left|200px|მონასტრის კომპლექსის ხედი ზემოდან]]
მონასტერი ბორცვის წვერზე, ზღ. დონიდან 1270 მეტრის სიმაღლეზე,{{sfn|Ter-Danielian|1948|p=62}} სოფელ ვანქის სამხრეთ-დასავლეთით, [[აღდარის რაიონი|აღდარის რაიონში]] მდებარეობს.&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;&gt;{{cite web |title=Gandzasar Monastery |url=http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?168825896249239=2=ba=7====baz0021=== |website=armenica.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613190137/http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?168825896249239=2=ba=7====baz0021=== |archivedate=13 June 2018}} based on &quot;The Architecture of the Gandzasar Monastic Complex&quot; by Murad Hasratian&lt;/ref&gt; კედლებით გარშემორტყმული მონასტერი მოიცავს ნართექსს, საცხოვრებელ კვარტალს, ეპისკოპოსის რეზიდენციას, სკოლის შენობასა და საწყობს. საცხოვრებელი ნაწილი მონასტრის ჩღდილოეთით მდებარეობს და XVII საუკუნეშია აგებული. აღმოსავლეთ მხარეს [[1689]] წლით დათარიღებული საწყობი მდებარეობს. ორსართულიანი სკოლის შენობა [[1898]] წელს აიგო. მონასტრის სამხრეთით ძველი სასაფლაო მდებარეობს, სადაც მღვდლები, ეპისკოპოსები და ცნობილი მელიქები არიან დაკრძალული.

==არქიტექტურა==
[[File:Gandzasar dome interior.jpg|thumb|right|180px|განძასარის მონასტრის გუმბათის ინტერიერი]]
მთავარი ტაძარი [[იოანე ნათლისმცემელი|იოანე ნათლისმცემლის]] სახელზეა აგებული.{{sfn|Hewsen|2001|p=134}} ტაძარს კვადრატული საფუძველი აქვს.{{sfn|Ulubabyan|Yakobson|1976|p=687}}{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=16}}&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt; სტილით ტაძარი XIII საუკუნეში აგებულ სხვა ტაძრებს: [[გეღარდის მონასტერი|გეღარდის]], [[ოვანავანქი]]სა და [[ჰარიჭავანქი]]ს მონასტრებს წააგავს.&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Thierry, Jean-Michel and Patrick Donabedian. ''Les Arts Arméniens''. Paris, 1987.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thierry, Jean. ''Eglises et Couvents du Karabagh''. Antelais, Lebanon, 1991, pp. 161-165&lt;/ref&gt; ეკლესიის ექსტერიერის ზომებია: 11,8 მ x 17,4 მ. ტაძარი ცნობილია მდიდრულად გაფორმებული 16 მხარიანი გუმბათით.&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;de Waal 1997&quot;&gt;{{cite news|last1=de Waal|first1=Thomas|authorlink1=Thomas de Waal|title=An Eccentric Outpost of Christianity|url=http://old.themoscowtimes.com/news/article/tmt/297472.html/|work=The Moscow Times|date=15 November 1997|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228140924/http://old.themoscowtimes.com/news/article/tmt/297472.html/|archivedate=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;

{{sfn|Melik-Shahnazaryan|1997}} მოხატულობის დიდი ნაწილი ქრისტეს წამებას, ადამსა და ევას, ორ ქტირორსა (ტაძრის მაკეტით ხელში) და გეომეტრიულ ფიგურებს ასახავს. ანატოლი ლ. იაკობსონი განძასარის მონასტერს სომხური არქიტექტურის „ენციკლოპედიას“ უწოდებს,&lt;ref&gt;See Comneno, Lala M., Cuneo, P, and Manukian, S. Volume 19: Gharabagh. Documents of Armenian Art - Documenti di Architettura Armena Series. Polytechnique and the Armenian Academy of Sciences, Milan, OEMME Edizioni, 1980, Introduction&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hasratian&quot;/&gt; ხოლო ბაგრატ ულუბაბიანი და მ.ს. ასატრიანი მონასტერს „ძვირფას ქვად“ მოიხსენიებენ.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}}

ნართექსის ზომებია 11,8 მ. x 13,25 მ. მას კვადრატული დარბაზის ფორმა აქვს, სახურავს კი აღმოსავლეთით განთავსებული ორი სვეტი იკავებს.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}} ამით იგი ძალიან წააგავს [[ახპატის მონასტერი|ახპატის მონასტერს]]. დასავლეთის ფასადის პორტალი მდიდრულადაა გაფორმებული.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}}

==მნიშვნელობა==
[[File:Gandzasar Armenia stamp 2013.png|thumb|left|180px|სომხურ მარკაზე გამოსახული განძასრის მონასტერი ([[2013]])]]
განძასარის მონასტერი მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ისტორიული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მთავარ ტურისტული დანიშნულების ადგილებში შედის.{{sfn|Mkrtchyan|1989|p=15}} მონასტერი ყარაბაღელი სომხებისა და სომხური წარმოშობის ტურისტებისთვის რეგიონში მთავარი ისტორიული კათედრალი და პილიგრიმობის ცენტრია.&lt;ref name=&quot;de Waal 1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hayrumyan&quot;&gt;{{cite news|last1=Hayrumyan|first1=Naira|title=Recovery and Concern: Regional Unrest Reminds of NKR's Years of Progress, While Raising Anxiety|url=https://agbu.org/news-item/recovery-and-concern-regional-unrest-reminds-of-nkrs-years-of-progress-while-raising-anxiety/|publisher=Armenian General Benevolent Union|date=1 November 2008|access-date=7 ნოემბერი 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129053817/https://agbu.org/news-item/recovery-and-concern-regional-unrest-reminds-of-nkrs-years-of-progress-while-raising-anxiety/|archivedate=29 ნოემბერი 2020}}&lt;/ref&gt;

[[თომას დე ვაალი|თომას დე ვაალმა]] [[1997]] წელს განძასარის მონასტერი ყარაბაღში ყველაზე ცნობილ მონასტრად აღიარა, რომელმაც „ყარაბაღის მითიური სტატუსი შეითავსა“. ფელიქს კორლი წერს, რომ „[[შუშის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძარი|ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კათედრალთან]] ერთად განძასარის მონასტერი ყარაბაღელი სომხების ისტორიისა და იდენტობის ძლიერი სიმბოლოა“.{{sfn|Corley|1998|p=330}}

==ლიტერატურა==
*{{ru icon}} Yakobson, Anatoly L. “From the History of Medieval Armenian Architecture: the Monastery of Gandzasar,” in: ''Studies in the History of Culture of the Peoples in the East''. Moscow-Leningrad. 1960.
*[http://echmiadzin.asj-oa.am/10981/ Գանձասարի վանքի նորահայտ արձանագրությունը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410184802/http://echmiadzin.asj-oa.am/10981/ |date=2021-04-10 }}
*[http://echmiadzin.asj-oa.am/14078/ Արցախի հոգևոր թեմի պատմությունը վավերագրերում (1813-1933)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525102836/http://echmiadzin.asj-oa.am/14078/ |date=2021-05-25 }}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.gandzasar.com/ Gandzasar.com - Gandzasar Monastery] (official site)
*[http://www.vem.am/en/programs/shows/376 Program about Gandzasar Monastery by Vem Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107013617/http://www.vem.am/en/programs/shows/376 |date=2019-11-07 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:1238 წელს დასრულებული შენობა-ნაგებობები]]
[[კატეგორია:სომხური სამოციქულო ეკლესია]]
[[კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები]]
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები]]</text>
      <sha1>lgqgpdoxi8pz2mlyedl2xhkj9wbkm5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩინური საბრძოლო ხელოვნებები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>451088</id>
    <revision>
      <id>5392084</id>
      <parentid>4300057</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11156" sha1="t6ubpoipy17inbbmhs44sgzef99agr6" xml:space="preserve">'''ჩინური საბრძოლო ხელოვნებები''', ცნობილი როგორც '''უშუ''' ან '''კუნ-ფუ''' — [[ჩინეთი|ჩინეთში]] არსებული [[საბრძოლო ხელოვნებები]]ს საერთო დასახელება. უშუ შედგება ორი იეროგლიფისაგან: 武-wu (უ) – „საომარი, საბრძოლო“ და (术) shu (შუ) – „ხელოვნება, ტექნიკა“. სხვადასხვა დროს ამ მნიშვნელობებისთვის გამოიყენებოდა სხვადასხვა ტერმინები. უშუს აგრეთვე იცნობენ როგორც ''კუნ-ფუ'' (კანტონურ დიალექტზე) ან ''გუნ-ფუ'' (ოფიციალურ ჩინურზე); მნიშვნელობით ხსენებული სიტყვები ნიშნავს „საკუთარ თავთან მუშაობაა/ვარჯიშს“, ასევე ნიშნავს თავგადადებული ვარჯიშების შედეგს. მას აგრეთვე უწოდებენ ''კუნგ-ფუ''ს. [[ჩინეთის რესპუბლიკა|ჩინეთის რესპუბლიკის]] დროს ჩინური საბრძოლო ხელოვნებების აღსანიშნავად გამოიყენებოდა სიტყვა ''გო-შუ'' – „ქვეყნის ხელოვნება/ეროვნული ხელოვნება“; ამჟამად გამოიყენება [[ტაივანი|ტაივანში]]. ჩინური საბრძოლო ხელოვნებების კიდევ ერთი დასახელება,  ''უ-ი'' – „საბრძოლო ხელოვნება“, იმპერატორული ჩინეთის დროს გამოიყენებოდა. 
''ცუან-ფა'' („მუშტის მეთოდი“) ან ''ცუან-შუ'' („მუშტის ხელოვნება“) – უშუს ერთ-ერთი განაყოფი, ეს სიტყვა ხანდახან გამოიყენება როგორც მთელი უშუს სინონიმი. კუნგ-ფუ და უშუ შინაარსით ერთი და იგივეა. უშუ  (武   术) სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც „საბრძოლო ხელოვნება“, ხოლო ''გუნ-ფუ'' (功  夫), ასევე არასწორად ტრანსკრიბირებული როგორც „კუნგ-ფუ“ ან „კუნ-ფუ“ ნიშნავს ოსტატობას და ჩინეთში შეიძლება გამოყენებული იქნეს როგორც საბრძოლო ხელოვნებასთან მიმართებაში, ასევე ნიჭიერ მუსიკოსთან, მხატვართან, მზარეულთან და სხვასთან მიმართებაში. „კუნგ-ფუს“ გამოთქმის ტრადიცია მოვიდა ძველი ჰონკონგური საბრძოლო ფილმების ამერიკული თარგმანებიდან, რომლებშიც წარმოთქვამენ „კუნგფუს“ (კანტონურ დიალექტზე მიღებული წარმოთქმა, გავრცელებული ჩინეთის სამხრეთში).

==კლასიფიკაცია==

=== კლასიფიკაცია „ჩრდილოეთ - სამხრეთის“ პრინციპით ===
დამკვიდრებულია აზრი, რომ ჩრდილოეთის სტილებისთვის დამახასიათებელია ფართო მაღალი პოზიციები, ფეხით დარტყმების დიდი რაოდენობა, მრავალრიცხოვანი გადაადგილებები, იმ დროს როცა სამხრეთის სტილები ხასიათდება დაბალი პოზიციებით, მცირე მოძრაობით, ეყრდნობა ძირითადად ხელებით მოქმედებებს. თუმცა არსებობს მრავალი სტილი როგორც ჩრდილოეთში, ისე სამხრეთში, რომელიც აბსოლუტურად არ ჯდება ამ სქემაში.

=== კლასიფიკაცია წარმოშობის სამი ცენტრის („შაოლინი, უდანი, ემეი“) მიხედვით ===
ლეგენდები გადმოგვცემენ, რომ არსებობს უშუს სტილების წარმოშობის სამი ცენტრი: ბუდისტური მონასტერი სუნშან შაოლინი ხებეის პროვინციაში, დაოსური ტაძრების კომპლექსი უდანის მთებში  ხებეის პროვინციაში და ბუდისტური და დაოსური მონასტრები ემეის მთებში სიჩუანის პროვინციაში. თუმცა ამ სქემაში არ ჯდება მრავალრიცხოვანი სტილი, რომლებიც არ წარმოშობილან არცერთში ამ სამ ცენტრთაგან.
 
=== კლასიფიკაცია სამი მდინარის („ხუანხე, იანცზი, ჩჟუნცზიანი“) ხეობის მიხედვით ===
აღნიშნული კლასიფიკაცია შეიქმნა [[1909]] წელს [[შანხაი]]ში დაფუძნებული ასოციაცია „ცზინუს“ მიერ; აღნიშნულმა ასოციაციამ პირველმა მიმართა უშუს სისტემატური მეცნიერული შესწავლის მცდელობას. თუმცა მოცემულ სქემაში არ ჯდება სტილები გავრცელებული იმ რეგიონებში, სადაც არც ერთი ამ მდინარეთაგან არ მიედინება.
 
===სტილებად დაყოფა===
სტილად დაყოფა რომლებიც უპირატესობას ანიჭებენ შორ დისტანციაზე ბრძოლას – „ჩანცუანი“  (长  拳), და სტილები რომლებიც უპირატესობას ანიჭებენ ახლო დისტანციაზე ბრძოლას – „დუანდა“  (短 打). აღნიშნულ სქემებში არ ჯდება სტილები, რომლებიც აწარმოებენ ბრძოლას როგორც ახლო, ისე შორ დისტანციაზე.

==სახეობები==
===„ინგ ჩუნი“===
„ინგ ჩუნი“ არის ჩინური საბრძოლო ხელოვნება, რომელშიც აქცენტი კეთდება სხეულის ფლობასა და ბალანსზე. დარტყმის დროს სწორი ბალანსითა და პოზით უძლიერესს დარტყმებს ახორციელებენ. ხელოვნება ასევე მოიცავს მოწინააღმდეგის ძალის მისივე საწინააღმდეგოდ მიმართვის ხელოვნებას.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90/73462-25-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%9D-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%AB%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D-%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90/52/ „ინგ ჩუნი“ http://intermedia.ge/-ზე]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
*[http://www.wushu.ge/ka/%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%9A%E1%83%94/item/6-%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%A3-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A9%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%AB%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D-%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%9D-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98 უშუ http://www.wushu.ge/-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509123944/https://www.wushu.ge/ka/%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%9A%E1%83%94/item/6-%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%A3-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A9%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%AB%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D-%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%9D-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98 |date=2021-05-09 }}

[[კატეგორია:სპორტი ჩინეთში]]</text>
      <sha1>t6ubpoipy17inbbmhs44sgzef99agr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გიორგი ხუროშვილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>455086</id>
    <revision>
      <id>5392000</id>
      <parentid>5336504</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sparezani999</username>
        <id>62791</id>
      </contributor>
      <origin>5392000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23843" sha1="4b6yjshbfvuvp09sekp44hmqf2d3h9k" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება|სახელი=გიორგი ხუროშვილი|დაბ თარიღი=[[4 ნოემბერი]], [[1988]]|პროფესია=[[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]]|სურათი=ფაილი:გიორგი ხუროშვილი.jpg|სხვადასხვა=[[ფილოსოფიის დოქტორი]]|სახელი1=სამეცნიერო ხარისხი|ალმა-მატერი=[[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი]]
პოზნანის ადამ მიცკევიჩის სახელობის უნივერსიტეტი (პოლონეთი)|მოქალაქეობა={{დროშა|საქართველო}}|დაბ ადგილი=[[თბილისი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]]|სახელი2=კვლევითი მიმართულებები|სხვადასხვა2=პოლიტიკური ფილოსოფია, ინტერკულტურული ფილოსოფია, ქრისტიანული ფილოსოფია, ქართული ფილოსოფიის ისტორია}}'''გიორგი ხუროშვილი''' (დ. [[4 ნოემბერი]], [[1988]], [[თბილისი]], [[საქართველო]]) — ქართველი ფილოსოფოსი, მეცნიერი, ფილოსოფიის პროფესორი. 
== ბიოგრაფია ==
გიორგი ხუროშვილი დაიბადა 1988 წელს, თბილისში. მოპოვებული აქვს სამართლის ბაკალავრისა (2010 წ.) და პოლიტიკურ მეცნიერებათა მაგისტრის (2012 წ.) აკადემიური ხარისხები. 2014-2016 წლებში სწავლობდა პოზნანის ადამ მიცკევიჩის უნივერსიტეტის ([[პოლონეთი]]) სადოქტორო პროგრამაზე. [[2017]] წელს, [[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი|გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტში]] დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია: „იერუსალიმი და ათენი, როგორც ინტერკულტურული ფილოსოფიის პარადიგმა“ (ხელმძღვანელები: [[თენგიზ ირემაძე|თ. ირემაძე]], ჰ. შნაიდერი). გიორგი ხუროშვილი არის ფილოსოფიისა და სოციალურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის (თბილისი) მეცნიერ-თანამშრომელი. იგი ლექციებს კითხულობდა გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტში (თბილისი) და ლაზარსკის უნივერსიტეტში (ვარშავა). გიორგი ხუროშვილი არის [[ახალი საქართველოს უნივერსიტეტი|ახალი საქართველოს უნივერსიტეტის]] პროფესორი და ამავე უნივერსიტეტის კავკასიური ფილოსოფიისა და თეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი არქივის დირექტორის მოადგილე.&lt;ref&gt;[http://ngu.edu.ge/research/kavkasiuri-filosofiisa-da-teologiis-sametsniero-kvleviti-arkivi კავკასიური ფოლოსოფიისა და თეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი არქივი]&lt;/ref&gt; 2023 წლიდან არის საერთაშორისო თეოლოგიური ასოციაციის ფილოსოფიური თეოლოგიის კომიტეტის თანათავმჯდომარე.&lt;ref&gt;[https://iota-web.org/philosophical-theology-group/ IOTA Philosophical Theology Group]&lt;/ref&gt;

გიორგი ხუროშვილი არის სამეცნიერო სერიის „ფილოსოფია, სოციოლოგია, მედიის თეორია“ სარედაქციო საბჭოს წევრი, გერმანული გამომცემლობა „ლოგოსის“ ([[ბერლინი]]) სამეცნიერო სერიის „ფილოსოფია და სოციალური თეორია“ თანარედაქტორი,&lt;ref&gt;[https://www.logos-verlag.de/cgi-bin/engbuchmid?isbn=3704&amp;lng=deu&amp;id= Leben verstehen - Logos Verlag Berlin]&lt;/ref&gt; ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედიის მთავარი რედაქტორი,&lt;ref&gt;[https://encyclopedia.ge/ka/redactors ენციკლოპედიის რედაქტორები]&lt;/ref&gt; ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ონლაინ გამოცემა „პეტრიწის პორტალის“ მთავარი რედაქტორი.&lt;ref&gt;[https://www.petritsiportal.ge/ka/about პეტრიწის პორტალი - ჩვენ შესახებ]&lt;/ref&gt; 

== სამეცნიერო საქმიანობა ==
გიორგი ხუროშვილის ნაშრომები, ძირითადად, ეძღვნება ანტიკურ და ახალი დროის პოლიტიკურ ფილოსოფიას, შუა საუკუნეების ქართულ ფილოსოფიას, ადრეულ ქრისტიანულ  ფილოსოფიას, შუა საუკუნეების ისლამურ და ებრაულ ფილოსოფიას, ინტერკულტურულ ფილოსოფიას.&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=EhYey9YAAAAJ&amp;hl=en გიორგი ხუროშვილი - Google Scholar]&lt;/ref&gt; მის ნაშრომებში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს „იერუსალიმისა და ათენის“ ურთიერთობას. ამ კონტექსტში იგი იკვლევს [[ბიბლია|ბიბლიური]] და ანტიკური ბერძნული ინტელექტუალური ტრადიციების ურთიერთმიმართებას, მათი ურთიერთქმედებისა და გავლენის ფორმებს [[ევროპა|ევროპული]] და ქართული აზროვნების ისტორიაში, აგრეთვე ამ ურთიერთობის მნიშვნელობას თანამედროვე ინტერკულტურული ფილოსოფიის ჭრილში.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/t-4-giorgi-khuroshvili-ierusalimi-da-ateni-interkulturuli-da-interdistsiplinuri-konteksti-2014-ts იერუსალიმი და ათენი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კონტექსტი]&lt;/ref&gt; 

ხუროშვილის კვლევის ერთ-ერთი მიმართულებაა შუა საუკუნეების ქართული ფილოსოფიური ტრადიციისა და პოლიტიკური თეოლოგიის შესწავლა. ამ კუთხით იგი იკვლევს ქართულ ქრისტიანულ აზროვნებაში სახელმწიფოს, ხელისუფლების, საზოგადოების და ეკლესიის ურთიერთობის თეორიულ საფუძვლებს, ასევე შუა საუკუნეების ქართულ ტექსტებში წარმოდგენილ პოლიტიკურ და [[ეთიკა|ეთიკურ]] კონცეფციებს.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/giorgi-khuroshvili-political-theology-in-medieval-georgia პოლიტიკური თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში]&lt;/ref&gt; იგი  ასევე იკვლევს ადრეული ქრისტიანული ფილოსოფიური ტრადიციის ფორმირებისა და განვითარების პროცესს, განსაკუთრებით [[ეკლესიის მამები|ეკლესიის მამათა]] ფილოსოფიურ და თეოლოგიურ ნააზრევს, მათ დიალოგს ანტიკურ ფილოსოფიურ მემკვიდრეობასთან და ამ ტრადიციის გავლენას ქრისტიანული აზროვნების ისტორიის შემდგომ განვითარებაზე.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/giorgi-khuroshvili-logosi-da-alegoria-iustine-martvilisa-da-klimenti-aleksandrielis-kristianuli-filosofia ლოგოსი და ალეგორია.]&lt;/ref&gt; მისი სამეცნიერო ნაშრომები მოიცავს ანტიკური პოლიტიკური ფილოსოფიისა და მეოცე საუკუნის პოლიტიკური აზროვნების საკითხებსაც, სადაც განხილულია [[თავისუფლება (ფილოსოფია)|თავისუფლების]], ხელისუფლების, კანონისა და პოლიტიკური საზოგადოების იდეების ფორმირება და განვითარება დასავლური ფილოსოფიური ტრადიციის ფარგლებში.

გიორგი ხუროშვილს შესრულებული აქვს ფილოსოფიური, თეოლოგიური და პოლიტიკური აზროვნების კლასიკური და თანამედროვე ტექსტების თარგმანები ქართულ ენაზე. მან თარგმნა [[ჰანა არენდტი|ჰანა არენდტის]], [[ლეო შტრაუსი|ლეო შტრაუსის]], [[ფრენსის ბეკონი|ფრენსის ბეკონის]], [[ტომას ჯეფერსონი|თომას ჯეფერსონის]], [[ბენჯამინ ფრანკლინი|ბენჯამინ ფრანკლინის]], [[ჯონ ადამსი|ჯონ ადამსის]], ჯეიმს უილსონის, ბენჯამინ რაშის, ჰანს-გეორგ გადამერის, ქრისტოს იანარასის, კალისტე უეარის, იოანე ზიზიულასის ნაშრომები.&lt;ref&gt;[https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/a{u10EE}{u10E3}{u10E0}{u10DD}{u10E8}{u10D5}{u10D8}{u10DA}{u10D8}+{u10D2}{u10D8}{u10DD}{u10E0}{u10D2}{u10D8}/a~u~j~g~d~o~5~8~a~8+~2~8~d~g~2~8/1%2C2%2C37%2CB/exact&amp;FF=a~u~j~g~d~o~5~8~a~8+~2~8~d~g~2~8&amp;1%2C36%2C ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგი]&lt;/ref&gt; იგი არის 100-ზე მეტი ნაშრომის ავტორი, თანაავტორი, რედაქტორი და მთარგმნელი.&lt;ref&gt;[http://ngu.edu.ge/ka/about-university/academic-personnel/giorgi-khuroshvili გიორგი ხუროშვილის პუბლიკაციები]&lt;/ref&gt;

== რჩეული სამეცნიერო შრომები ==

=== წიგნები ===

* ლოგოსი და ალეგორია. იუსტინე მარტვილისა და კლიმენტი ალექსანდრიელის ქრისტიანული ფილოსოფია, თბილისი, „ნეკერი“, 2026. ISBN 978-9941-526-16-9 

* გონებისა და გამოცხადების გზაჯვარედინზე - არისტოტელე მაიმონიდისთან. თბილისი, „ნეკერი“, 2025, ISBN 978-9941-501-57-9

* პოლიტიკური თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში. თბილისი, „ფავორიტი სტილი“, 2022, ISBN 978-9941-8-4907-7
* პლატონი ალ-ფარაბის პოლიტიკურ ფილოსოფიაში. სამეცნიერო სერია: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი – კულტურათა დიალოგი“, ტ. 8, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2018, ISBN 978-9941-479-13-7.
* (თანაავტ.) პოლიტიკური ფილოსოფია: ნარკვევები, ტ. 2. სამეცნიერო სერია: ფილოსოფია და სოციალური მეცნიერებები დღეს, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2017, ISBN 978-9941-457-75-3.
* (თანაავტ.) პოლიტიკური ფილოსოფია: ნარკვევები, ტ. 1. სამეცნიერო სერია: ფილოსოფია და სოციალური მეცნიერებები დღეს, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2016, ISBN 978-9941-457-74-6.
* (თანაავტ.) ფილოსოფია და თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში, თბილისი, „ფავორიტი სტილი“, 2016, ISBN 978-9941-087-97-4.
* იერუსალიმი და ათენი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კონტექსტი. სამეცნიერო სერია: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი – კულტურათა დიალოგი“, ტ. 4, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2015, ISBN 978-9941-457-33-3.
* (თანაავტ.) ახალი დროის ქართული ფილოსოფია და მისი მთავარი წარმომადგენლები. (XVIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე), თბილისი: „ფავორიტი სტილი“, 2014, ISBN 978-9941-0-7227-7.
* (თანაავტ.) ფილოსოფიური ურბანისტიკა, თბილისი: გამომცემლობა „ნეკერი“, 2014, ISBN 978-9941-457-01-2.

=== სტატიები ქართულ ენაზე ===

* კლიმენტ ალექსანდრიელის ქრისტიანული პლატონიზმი; იხ.: „ქრისტიანული ფილოსოფიის სათავეებთან - კლიმენტ ალექსანდრიელი, კაბადოკიელი მამები, გაიუს მარიუს ვიქტორინუსი, ნეტარი ავგუსტინე, ბოეციუსი“. კრებულის რედაქტორები: თ. ირემაძე, ჰ. შნაიდერი, გ. ხუროშვილი. „ფავორიტი სტილი“, თბილისი, 2019 წ., გვ. 16-25. 
* ბრუნო ბაუერისა და დავიდ ფრიდრიხ შტრაუსის დავა ჰეგელის რელიგიის კონცეფციის ინტერპრეტაციის შესახებ; იხ.: კრებული „ჰეგელის რელიგიის ფილოსოფია“, რედაქტორი: თ. ირემაძე, „ფავორიტი სტილი“, თბილისი, 2019 წ., გვ. 185-202.
* პოლიტიკა და რელიგია  შუა საუკუნეების საქართველოში (დავით აღმაშენებელი, გიორგი ჭყონდიდელი, არსენ იყალთოელი); იხ.: ფილოსოფია და თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში, კრებულის შემდგენელი და სამეცნიერო რედაქტორი თ. ირემაძე, თბილისი, 2016 წ., გვ. 71-86.
* ჰანა არენდტის პოლიტიკური აზროვნების საწყისები; იხ.: ჰანა არენდტი, „რა არის ხელისუფლება?“. ფილოსოფია-სოციოლოგიის კლასიკური და თანამედროვე ტექსტები, ტ. 4, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2015 წ., გვ. 7-15.
* იერუსალიმისა და ათენის რეცეფცია ტერტულიანედან ლეო შტრაუსამდე; იხ: „ლეო შტრაუსი, იერუსალიმი და ათენი. შესავალი განაზრებანი.“ „საუნჯე“, თბილისი, 2013 წ., გვ. 9-17.
* პლატონსა და ბიბლიურ წინასწარმეტყველთა შორის: ჰერმან კოჰენი და ლეო შტრაუსი იერუსალიმისა და ათენის შესახებ; იხ: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კვლევები“, რედაქტორ-შემდგენლები: თ. ირემაძე და გ. თევზაძე, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი,  2012 წ., გვ. 153-160.

=== სტატიები უცხო ენაზე ===

* Philosophy in Independent Georgia, in: Philosophy Unchained. Developments in Post-Soviet Philosophical Thought. Edited by M. Minakov. Foreword by Ch. Donohue, ibidem Press, 2023.&lt;ref&gt;[https://cup.columbia.edu/book/philosophy-unchained/9783838217680 Philosophy Unchained. Developments in Post-Soviet Philosophical Thought]&lt;/ref&gt;
* The Dispute Between Bruno Bauer and David Friedrich Strauss Over the Interpretation of Hegel`s Religious Conception. Edited by T. Iremadze, U. R. Jeck and H. Schneider, Bochum: Europäischer Universitätsverlag GmbH, 2021.
* Conceptions of Political Thought in Medieval Georgia (David IV “the Builder”, Arsen of Ikalto), in: Veritas et subtilitas. Truth and Subtlety in the History of Philosophy. Essays in memory of Burkhard Mojsisch (1944-2015), ed. by T. Iremadze and U. R. Jeck, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia, 2018. p.&amp;nbsp;149-156.&lt;ref&gt;[https://benjamins.com/catalog/bsp.59.10khu Khuroshvili, G. - John Benjamins Publishing Company]&lt;/ref&gt;
* Jerusalem and Athens in Medieval Georgian Thought; in: Philosophie und Sozialtheorie, Band 1, Leben verstehen. Herausgegeben von Tengiz Iremadze, Udo Reinhold Jeck, Helmut Schneider. Logos Verlag, Berlin, 2014., p.&amp;nbsp;97-101.
* Neo-conservatism in the USA from Leo Strauss to Irving Kristol; in: European Scientific Journal, February/special/ edition vol. 8, No.2; edited by J. Shopovski, D. Vujadinovic; 2012; p.&amp;nbsp;80-85.

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00010534/ გიორგი ხუროშვილი - ბიოგრაფიული ლექსიკონი]
* [http://ngu.edu.ge/about-university/academic-personnel/giorgi-khuroshvili გიორგი ხუროშვილი - ახალი საქართველოს უნივერსიტეტი]
* [http://ngu.edu.ge/ka/news/asots-profesor-giorgi-khuroshvilis-lektsia-da-tsignis-prezentatsia გიორგი ხუროშვილის წიგნის პრეზენტაცია]
* [http://ngu.edu.ge/ka/news/asocirebuli-profesoris-giorgi-khuroshvilis-mokhseneba გიორგი ხუროშვილის მოხსენება]
* [https://www.youtube.com/channel/UCmW9zqFO9OrZqB--WiD15qw ფილოსოფიური საუბრები]
* [http://www.petritsiportal.ge/ka პეტრიწის პორტალი]
* [http://encyclopedia.ge/ka/authors/14 ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედია]
* [https://dlab.ug.edu.ge/authors/detail/1211 ციფრული ბიბლიოთეკა]

== სქოლიო ==
{{Reflist}}

[[კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>4b6yjshbfvuvp09sekp44hmqf2d3h9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392201</id>
      <parentid>5392000</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sparezani999</username>
        <id>62791</id>
      </contributor>
      <origin>5392201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24062" sha1="33g8cifknkfu21r2su15nv5hz831f79" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება|სახელი=გიორგი ხუროშვილი|დაბ თარიღი=[[4 ნოემბერი]], [[1988]]|პროფესია=[[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]]|სურათი=ფაილი:გიორგი ხუროშვილი.jpg|სხვადასხვა=[[ფილოსოფიის დოქტორი]]|სახელი1=სამეცნიერო ხარისხი|ალმა-მატერი=[[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი]]
პოზნანის ადამ მიცკევიჩის სახელობის უნივერსიტეტი (პოლონეთი)|მოქალაქეობა={{დროშა|საქართველო}}|დაბ ადგილი=[[თბილისი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]]|სახელი2=კვლევითი მიმართულებები|სხვადასხვა2=პოლიტიკური ფილოსოფია, ინტერკულტურული ფილოსოფია, ქრისტიანული ფილოსოფია, ქართული ფილოსოფიის ისტორია}}'''გიორგი ხუროშვილი''' (დ. [[4 ნოემბერი]], [[1988]], [[თბილისი]], [[საქართველო]]) — ქართველი ფილოსოფოსი, მეცნიერი, ფილოსოფიის პროფესორი. 
== ბიოგრაფია ==
გიორგი ხუროშვილი დაიბადა 1988 წელს, თბილისში. მოპოვებული აქვს სამართლის ბაკალავრისა (2010 წ.) და პოლიტიკურ მეცნიერებათა მაგისტრის (2012 წ.) აკადემიური ხარისხები. 2014-2016 წლებში სწავლობდა პოზნანის ადამ მიცკევიჩის უნივერსიტეტის ([[პოლონეთი]]) სადოქტორო პროგრამაზე. [[2017]] წელს, [[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი|გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტში]] დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია: „იერუსალიმი და ათენი, როგორც ინტერკულტურული ფილოსოფიის პარადიგმა“ (ხელმძღვანელები: [[თენგიზ ირემაძე|თ. ირემაძე]], ჰ. შნაიდერი). გიორგი ხუროშვილი არის ფილოსოფიისა და სოციალურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის (თბილისი) მეცნიერ-თანამშრომელი. იგი ლექციებს კითხულობდა გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტში (თბილისი) და ლაზარსკის უნივერსიტეტში (ვარშავა). გიორგი ხუროშვილი არის [[ახალი საქართველოს უნივერსიტეტი|ახალი საქართველოს უნივერსიტეტის]] პროფესორი და ამავე უნივერსიტეტის კავკასიური ფილოსოფიისა და თეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი არქივის დირექტორის მოადგილე.&lt;ref&gt;[http://ngu.edu.ge/research/kavkasiuri-filosofiisa-da-teologiis-sametsniero-kvleviti-arkivi კავკასიური ფოლოსოფიისა და თეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი არქივი]&lt;/ref&gt; 2023 წლიდან არის საერთაშორისო თეოლოგიური ასოციაციის ფილოსოფიური თეოლოგიის სამეცნიერო კომიტეტის თანათავმჯდომარე.&lt;ref&gt;[https://iota-web.org/philosophical-theology-group/ IOTA Philosophical Theology Group]&lt;/ref&gt;

გიორგი ხუროშვილი არის სამეცნიერო სერიის „ფილოსოფია, სოციოლოგია, მედიის თეორია“ სარედაქციო საბჭოს წევრი, გერმანული გამომცემლობა „ლოგოსის“ ([[ბერლინი]]) სამეცნიერო სერიის „ფილოსოფია და სოციალური თეორია“ თანარედაქტორი,&lt;ref&gt;[https://www.logos-verlag.de/cgi-bin/engbuchmid?isbn=3704&amp;lng=deu&amp;id= Leben verstehen - Logos Verlag Berlin]&lt;/ref&gt; ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედიის მთავარი რედაქტორი,&lt;ref&gt;[https://encyclopedia.ge/ka/redactors ენციკლოპედიის რედაქტორები]&lt;/ref&gt; ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ონლაინ გამოცემა „პეტრიწის პორტალის“ მთავარი რედაქტორი.&lt;ref&gt;[https://www.petritsiportal.ge/ka/about პეტრიწის პორტალი - ჩვენ შესახებ]&lt;/ref&gt; 

== სამეცნიერო საქმიანობა ==
გიორგი ხუროშვილის ნაშრომები, ძირითადად, ეძღვნება ანტიკურ და ახალი დროის პოლიტიკურ ფილოსოფიას, შუა საუკუნეების ქართულ ფილოსოფიას, ადრეულ ქრისტიანულ  ფილოსოფიას, შუა საუკუნეების ისლამურ და ებრაულ ფილოსოფიას, ინტერკულტურულ ფილოსოფიას.&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=EhYey9YAAAAJ&amp;hl=en გიორგი ხუროშვილი - Google Scholar]&lt;/ref&gt; მის ნაშრომებში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს „იერუსალიმისა და ათენის“ ურთიერთობას. ამ კონტექსტში იგი იკვლევს [[ბიბლია|ბიბლიური]] და ანტიკური ბერძნული ინტელექტუალური ტრადიციების ურთიერთმიმართებას, მათი ურთიერთქმედებისა და გავლენის ფორმებს [[ევროპა|ევროპული]] და ქართული აზროვნების ისტორიაში, აგრეთვე ამ ურთიერთობის მნიშვნელობას თანამედროვე ინტერკულტურული ფილოსოფიის ჭრილში.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/t-4-giorgi-khuroshvili-ierusalimi-da-ateni-interkulturuli-da-interdistsiplinuri-konteksti-2014-ts იერუსალიმი და ათენი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კონტექსტი]&lt;/ref&gt; 

ხუროშვილის კვლევის ერთ-ერთი მიმართულებაა შუა საუკუნეების ქართული ფილოსოფიური ტრადიციისა და პოლიტიკური თეოლოგიის შესწავლა. ამ კუთხით იგი იკვლევს ქართულ ქრისტიანულ აზროვნებაში სახელმწიფოს, ხელისუფლების, საზოგადოების და ეკლესიის ურთიერთობის თეორიულ საფუძვლებს, ასევე შუა საუკუნეების ქართულ ტექსტებში წარმოდგენილ პოლიტიკურ და [[ეთიკა|ეთიკურ]] კონცეფციებს.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/giorgi-khuroshvili-political-theology-in-medieval-georgia პოლიტიკური თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში]&lt;/ref&gt; იგი  ასევე იკვლევს ადრეული ქრისტიანული ფილოსოფიური ტრადიციის ფორმირებისა და განვითარების პროცესს, განსაკუთრებით [[ეკლესიის მამები|ეკლესიის მამათა]] ფილოსოფიურ და თეოლოგიურ ნააზრევს, მათ დიალოგს ანტიკურ ფილოსოფიურ მემკვიდრეობასთან და ამ ტრადიციის გავლენას ქრისტიანული აზროვნების ისტორიის შემდგომ განვითარებაზე.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/giorgi-khuroshvili-logosi-da-alegoria-iustine-martvilisa-da-klimenti-aleksandrielis-kristianuli-filosofia ლოგოსი და ალეგორია.]&lt;/ref&gt; მისი სამეცნიერო ნაშრომები მოიცავს ანტიკური პოლიტიკური ფილოსოფიისა და მეოცე საუკუნის პოლიტიკური აზროვნების საკითხებსაც, სადაც განხილულია [[თავისუფლება (ფილოსოფია)|თავისუფლების]], ხელისუფლების, კანონისა და პოლიტიკური საზოგადოების იდეების ფორმირება და განვითარება დასავლური ფილოსოფიური ტრადიციის ფარგლებში.

გიორგი ხუროშვილს შესრულებული აქვს ფილოსოფიური, თეოლოგიური და პოლიტიკური აზროვნების კლასიკური და თანამედროვე ტექსტების თარგმანები ქართულ ენაზე. მან თარგმნა [[ჰანა არენდტი|ჰანა არენდტის]], [[ლეო შტრაუსი|ლეო შტრაუსის]], [[ფრენსის ბეკონი|ფრენსის ბეკონის]], [[ტომას ჯეფერსონი|თომას ჯეფერსონის]], [[ბენჯამინ ფრანკლინი|ბენჯამინ ფრანკლინის]], [[ჯონ ადამსი|ჯონ ადამსის]], ჯეიმს უილსონის, ბენჯამინ რაშის, ჰანს-გეორგ გადამერის, ქრისტოს იანარასის, კალისტე უეარის, იოანე ზიზიულასის ნაშრომები.&lt;ref&gt;[https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/a{u10EE}{u10E3}{u10E0}{u10DD}{u10E8}{u10D5}{u10D8}{u10DA}{u10D8}+{u10D2}{u10D8}{u10DD}{u10E0}{u10D2}{u10D8}/a~u~j~g~d~o~5~8~a~8+~2~8~d~g~2~8/1%2C2%2C37%2CB/exact&amp;FF=a~u~j~g~d~o~5~8~a~8+~2~8~d~g~2~8&amp;1%2C36%2C ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგი]&lt;/ref&gt; იგი არის 100-ზე მეტი ნაშრომის ავტორი, თანაავტორი, რედაქტორი და მთარგმნელი.&lt;ref&gt;[http://ngu.edu.ge/ka/about-university/academic-personnel/giorgi-khuroshvili გიორგი ხუროშვილის პუბლიკაციები]&lt;/ref&gt;

== რჩეული სამეცნიერო შრომები ==

=== წიგნები ===

* ლოგოსი და ალეგორია. იუსტინე მარტვილისა და კლიმენტი ალექსანდრიელის ქრისტიანული ფილოსოფია, თბილისი, „ნეკერი“, 2026. ISBN 978-9941-526-16-9

* გონებისა და გამოცხადების გზაჯვარედინზე - არისტოტელე მაიმონიდისთან. თბილისი, „ნეკერი“, 2025, ISBN 978-9941-501-57-9

* პოლიტიკური თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში. თბილისი, „ფავორიტი სტილი“, 2022, ISBN 978-9941-8-4907-7
* პლატონი ალ-ფარაბის პოლიტიკურ ფილოსოფიაში. სამეცნიერო სერია: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი – კულტურათა დიალოგი“, ტ. 8, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2018, ISBN 978-9941-479-13-7.
* (თანაავტ.) პოლიტიკური ფილოსოფია: ნარკვევები, ტ. 2. სამეცნიერო სერია: ფილოსოფია და სოციალური მეცნიერებები დღეს, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2017, ISBN 978-9941-457-75-3.
* (თანაავტ.) პოლიტიკური ფილოსოფია: ნარკვევები, ტ. 1. სამეცნიერო სერია: ფილოსოფია და სოციალური მეცნიერებები დღეს, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2016, ISBN 978-9941-457-74-6.
* (თანაავტ.) ფილოსოფია და თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში, თბილისი, „ფავორიტი სტილი“, 2016, ISBN 978-9941-087-97-4.
* იერუსალიმი და ათენი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კონტექსტი. სამეცნიერო სერია: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი – კულტურათა დიალოგი“, ტ. 4, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2015, ISBN 978-9941-457-33-3.
* (თანაავტ.) ახალი დროის ქართული ფილოსოფია და მისი მთავარი წარმომადგენლები. (XVIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე), თბილისი: „ფავორიტი სტილი“, 2014, ISBN 978-9941-0-7227-7.
* (თანაავტ.) ფილოსოფიური ურბანისტიკა, თბილისი: გამომცემლობა „ნეკერი“, 2014, ISBN 978-9941-457-01-2.

=== სტატიები ქართულ ენაზე ===

* კლიმენტ ალექსანდრიელის ქრისტიანული პლატონიზმი; იხ.: „ქრისტიანული ფილოსოფიის სათავეებთან - კლიმენტ ალექსანდრიელი, კაბადოკიელი მამები, გაიუს მარიუს ვიქტორინუსი, ნეტარი ავგუსტინე, ბოეციუსი“. კრებულის რედაქტორები: თ. ირემაძე, ჰ. შნაიდერი, გ. ხუროშვილი. „ფავორიტი სტილი“, თბილისი, 2019 წ., გვ. 16-25. 
* ბრუნო ბაუერისა და დავიდ ფრიდრიხ შტრაუსის დავა ჰეგელის რელიგიის კონცეფციის ინტერპრეტაციის შესახებ; იხ.: კრებული „ჰეგელის რელიგიის ფილოსოფია“, რედაქტორი: თ. ირემაძე, „ფავორიტი სტილი“, თბილისი, 2019 წ., გვ. 185-202.
* პოლიტიკა და რელიგია  შუა საუკუნეების საქართველოში (დავით აღმაშენებელი, გიორგი ჭყონდიდელი, არსენ იყალთოელი); იხ.: ფილოსოფია და თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში, კრებულის შემდგენელი და სამეცნიერო რედაქტორი თ. ირემაძე, თბილისი, 2016 წ., გვ. 71-86.
* ჰანა არენდტის პოლიტიკური აზროვნების საწყისები; იხ.: ჰანა არენდტი, „რა არის ხელისუფლება?“. ფილოსოფია-სოციოლოგიის კლასიკური და თანამედროვე ტექსტები, ტ. 4, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2015 წ., გვ. 7-15.
* იერუსალიმისა და ათენის რეცეფცია ტერტულიანედან ლეო შტრაუსამდე; იხ: „ლეო შტრაუსი, იერუსალიმი და ათენი. შესავალი განაზრებანი.“ „საუნჯე“, თბილისი, 2013 წ., გვ. 9-17.
* პლატონსა და ბიბლიურ წინასწარმეტყველთა შორის: ჰერმან კოჰენი და ლეო შტრაუსი იერუსალიმისა და ათენის შესახებ; იხ: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კვლევები“, რედაქტორ-შემდგენლები: თ. ირემაძე და გ. თევზაძე, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი,  2012 წ., გვ. 153-160.

=== სტატიები უცხო ენაზე ===

* A Summary View of the Study of Medieval Georgian Political Theology, in: Filosofia E Religione Nella Storia E Nel Presente. Edited by T. Iremadze, A. Marini, H. Schneider, Aracne editrice, 2025. 

* Philosophy in Independent Georgia, in: Philosophy Unchained. Developments in Post-Soviet Philosophical Thought. Edited by M. Minakov. Foreword by Ch. Donohue, ibidem Press, 2023.&lt;ref&gt;[https://cup.columbia.edu/book/philosophy-unchained/9783838217680 Philosophy Unchained. Developments in Post-Soviet Philosophical Thought]&lt;/ref&gt;
* The Dispute Between Bruno Bauer and David Friedrich Strauss Over the Interpretation of Hegel`s Religious Conception. Edited by T. Iremadze, U. R. Jeck and H. Schneider, Bochum: Europäischer Universitätsverlag GmbH, 2021.
* Conceptions of Political Thought in Medieval Georgia (David IV “the Builder”, Arsen of Ikalto), in: Veritas et subtilitas. Truth and Subtlety in the History of Philosophy. Essays in memory of Burkhard Mojsisch (1944-2015), ed. by T. Iremadze and U. R. Jeck, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia, 2018. p. 149-156.&lt;ref&gt;[https://benjamins.com/catalog/bsp.59.10khu Khuroshvili, G. - John Benjamins Publishing Company]&lt;/ref&gt;
* Jerusalem and Athens in Medieval Georgian Thought; in: Philosophie und Sozialtheorie, Band 1, Leben verstehen. Herausgegeben von Tengiz Iremadze, Udo Reinhold Jeck, Helmut Schneider. Logos Verlag, Berlin, 2014., p.&amp;nbsp;97-101.
* Neo-conservatism in the USA from Leo Strauss to Irving Kristol; in: European Scientific Journal, February/special/ edition vol. 8, No.2; edited by J. Shopovski, D. Vujadinovic; 2012; p. 80-85.

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00010534/ გიორგი ხუროშვილი - ბიოგრაფიული ლექსიკონი]
* [http://ngu.edu.ge/about-university/academic-personnel/giorgi-khuroshvili გიორგი ხუროშვილი - ახალი საქართველოს უნივერსიტეტი]
* [http://ngu.edu.ge/ka/news/asots-profesor-giorgi-khuroshvilis-lektsia-da-tsignis-prezentatsia გიორგი ხუროშვილის წიგნის პრეზენტაცია]
* [http://ngu.edu.ge/ka/news/asocirebuli-profesoris-giorgi-khuroshvilis-mokhseneba გიორგი ხუროშვილის მოხსენება]
* [https://www.youtube.com/channel/UCmW9zqFO9OrZqB--WiD15qw ფილოსოფიური საუბრები]
* [http://www.petritsiportal.ge/ka პეტრიწის პორტალი]
* [http://encyclopedia.ge/ka/authors/14 ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედია]
* [https://dlab.ug.edu.ge/authors/detail/1211 ციფრული ბიბლიოთეკა]

== სქოლიო ==
{{Reflist}}

[[კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>33g8cifknkfu21r2su15nv5hz831f79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392205</id>
      <parentid>5392201</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sparezani999</username>
        <id>62791</id>
      </contributor>
      <origin>5392205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24097" sha1="74kcdj3hxeyzjefyy7as84otky3vdve" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება|სახელი=გიორგი ხუროშვილი|დაბ თარიღი=[[4 ნოემბერი]], [[1988]]|პროფესია=[[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]]|სურათი=ფაილი:გიორგი ხუროშვილი.jpg|სხვადასხვა=[[ფილოსოფიის დოქტორი]]|სახელი1=სამეცნიერო ხარისხი|ალმა-მატერი=[[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი]]
პოზნანის ადამ მიცკევიჩის სახელობის უნივერსიტეტი (პოლონეთი)|მოქალაქეობა={{დროშა|საქართველო}}|დაბ ადგილი=[[თბილისი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]]|სახელი2=კვლევითი მიმართულებები|სხვადასხვა2=პოლიტიკური ფილოსოფია, ინტერკულტურული ფილოსოფია, ქრისტიანული ფილოსოფია, ქართული ფილოსოფიის ისტორია}}'''გიორგი ხუროშვილი''' (დ. [[4 ნოემბერი]], [[1988]], [[თბილისი]], [[საქართველო]]) — ქართველი ფილოსოფოსი, მეცნიერი, ფილოსოფიის პროფესორი. 
== ბიოგრაფია ==
გიორგი ხუროშვილი დაიბადა 1988 წელს, თბილისში. მოპოვებული აქვს სამართლის ბაკალავრისა (2010 წ.) და პოლიტიკურ მეცნიერებათა მაგისტრის (2012 წ.) აკადემიური ხარისხები. 2014-2016 წლებში სწავლობდა პოზნანის ადამ მიცკევიჩის უნივერსიტეტის ([[პოლონეთი]]) სადოქტორო პროგრამაზე. [[2017]] წელს, [[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი|გრიგოლ რობაქიძის უნივერსიტეტში]] დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია: „იერუსალიმი და ათენი, როგორც ინტერკულტურული ფილოსოფიის პარადიგმა“ (ხელმძღვანელები: [[თენგიზ ირემაძე|თ. ირემაძე]], ჰ. შნაიდერი). გიორგი ხუროშვილი არის ფილოსოფიისა და სოციალურ მეცნიერებათა ინსტიტუტის (თბილისი) მეცნიერ-თანამშრომელი. იგი ლექციებს კითხულობდა გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტში (თბილისი) და ლაზარსკის უნივერსიტეტში (ვარშავა). გიორგი ხუროშვილი არის [[ახალი საქართველოს უნივერსიტეტი|ახალი საქართველოს უნივერსიტეტის]] პროფესორი და ამავე უნივერსიტეტის კავკასიური ფილოსოფიისა და თეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი არქივის დირექტორის მოადგილე.&lt;ref&gt;[http://ngu.edu.ge/research/kavkasiuri-filosofiisa-da-teologiis-sametsniero-kvleviti-arkivi კავკასიური ფოლოსოფიისა და თეოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი არქივი]&lt;/ref&gt; 2023 წლიდან არის საერთაშორისო თეოლოგიური ასოციაციის ფილოსოფიური თეოლოგიის სამეცნიერო კომიტეტის თანათავმჯდომარე.&lt;ref&gt;[https://iota-web.org/philosophical-theology-group/ IOTA Philosophical Theology Group]&lt;/ref&gt;

გიორგი ხუროშვილი არის სამეცნიერო სერიის „ფილოსოფია, სოციოლოგია, მედიის თეორია“ სარედაქციო საბჭოს წევრი, გერმანული გამომცემლობა „ლოგოსის“ ([[ბერლინი]]) სამეცნიერო სერიის „ფილოსოფია და სოციალური თეორია“ თანარედაქტორი,&lt;ref&gt;[https://www.logos-verlag.de/cgi-bin/engbuchmid?isbn=3704&amp;lng=deu&amp;id= Leben verstehen - Logos Verlag Berlin]&lt;/ref&gt; ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედიის მთავარი რედაქტორი,&lt;ref&gt;[https://encyclopedia.ge/ka/redactors ენციკლოპედიის რედაქტორები]&lt;/ref&gt; ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ონლაინ გამოცემა „პეტრიწის პორტალის“ მთავარი რედაქტორი.&lt;ref&gt;[https://www.petritsiportal.ge/ka/about პეტრიწის პორტალი - ჩვენ შესახებ]&lt;/ref&gt; 

== სამეცნიერო საქმიანობა ==
გიორგი ხუროშვილის ნაშრომები, ძირითადად, ეძღვნება ანტიკურ და ახალი დროის პოლიტიკურ ფილოსოფიას, შუა საუკუნეების ქართულ ფილოსოფიას, ადრეულ ქრისტიანულ  ფილოსოფიას, შუა საუკუნეების ისლამურ და ებრაულ ფილოსოფიას, ინტერკულტურულ ფილოსოფიას.&lt;ref&gt;[https://scholar.google.com/citations?user=EhYey9YAAAAJ&amp;hl=en გიორგი ხუროშვილი - Google Scholar]&lt;/ref&gt; მის ნაშრომებში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს „იერუსალიმისა და ათენის“ ურთიერთობას. ამ კონტექსტში იგი იკვლევს [[ბიბლია|ბიბლიური]] და ანტიკური ბერძნული ინტელექტუალური ტრადიციების ურთიერთმიმართებას, მათი ურთიერთქმედებისა და გავლენის ფორმებს [[ევროპა|ევროპული]] და ქართული აზროვნების ისტორიაში, აგრეთვე ამ ურთიერთობის მნიშვნელობას თანამედროვე ინტერკულტურული ფილოსოფიის ჭრილში.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/t-4-giorgi-khuroshvili-ierusalimi-da-ateni-interkulturuli-da-interdistsiplinuri-konteksti-2014-ts იერუსალიმი და ათენი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კონტექსტი]&lt;/ref&gt; 

ხუროშვილის კვლევის ერთ-ერთი მიმართულებაა შუა საუკუნეების ქართული ფილოსოფიური ტრადიციისა და პოლიტიკური თეოლოგიის შესწავლა. ამ კუთხით იგი იკვლევს ქართულ ქრისტიანულ აზროვნებაში სახელმწიფოს, ხელისუფლების, საზოგადოების და ეკლესიის ურთიერთობის თეორიულ საფუძვლებს, ასევე შუა საუკუნეების ქართულ ტექსტებში წარმოდგენილ პოლიტიკურ და [[ეთიკა|ეთიკურ]] კონცეფციებს.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/giorgi-khuroshvili-political-theology-in-medieval-georgia პოლიტიკური თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში]&lt;/ref&gt; იგი  ასევე იკვლევს ადრეული ქრისტიანული ფილოსოფიური ტრადიციის ფორმირებისა და განვითარების პროცესს, განსაკუთრებით [[ეკლესიის მამები|ეკლესიის მამათა]] ფილოსოფიურ და თეოლოგიურ ნააზრევს, მათ დიალოგს ანტიკურ ფილოსოფიურ მემკვიდრეობასთან და ამ ტრადიციის გავლენას ქრისტიანული აზროვნების ისტორიის შემდგომ განვითარებაზე.&lt;ref&gt;[https://ngu.edu.ge/ka/research/publikatsiebi/giorgi-khuroshvili-logosi-da-alegoria-iustine-martvilisa-da-klimenti-aleksandrielis-kristianuli-filosofia ლოგოსი და ალეგორია.]&lt;/ref&gt; მისი სამეცნიერო ნაშრომები მოიცავს ანტიკური პოლიტიკური ფილოსოფიისა და მეოცე საუკუნის პოლიტიკური აზროვნების საკითხებსაც, სადაც განხილულია [[თავისუფლება (ფილოსოფია)|თავისუფლების]], ხელისუფლების, კანონისა და პოლიტიკური საზოგადოების იდეების ფორმირება და განვითარება დასავლური ფილოსოფიური ტრადიციის ფარგლებში.

გიორგი ხუროშვილს შესრულებული აქვს ფილოსოფიური, თეოლოგიური და პოლიტიკური აზროვნების კლასიკური და თანამედროვე ტექსტების თარგმანები ქართულ ენაზე. მან თარგმნა [[ჰანა არენდტი|ჰანა არენდტის]], [[ლეო შტრაუსი|ლეო შტრაუსის]], [[ფრენსის ბეკონი|ფრენსის ბეკონის]], [[ტომას ჯეფერსონი|თომას ჯეფერსონის]], [[ბენჯამინ ფრანკლინი|ბენჯამინ ფრანკლინის]], [[ჯონ ადამსი|ჯონ ადამსის]], ჯეიმს უილსონის, ბენჯამინ რაშის, ჰანს-გეორგ გადამერის, ქრისტოს იანარასის, კალისტე უეარის, იოანე ზიზიულასის ნაშრომები.&lt;ref&gt;[https://catalog.nplg.gov.ge/search~S1*geo?/a{u10EE}{u10E3}{u10E0}{u10DD}{u10E8}{u10D5}{u10D8}{u10DA}{u10D8}+{u10D2}{u10D8}{u10DD}{u10E0}{u10D2}{u10D8}/a~u~j~g~d~o~5~8~a~8+~2~8~d~g~2~8/1%2C2%2C37%2CB/exact&amp;FF=a~u~j~g~d~o~5~8~a~8+~2~8~d~g~2~8&amp;1%2C36%2C ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგი]&lt;/ref&gt; იგი არის 100-ზე მეტი ნაშრომის ავტორი, თანაავტორი, რედაქტორი და მთარგმნელი.&lt;ref&gt;[http://ngu.edu.ge/ka/about-university/academic-personnel/giorgi-khuroshvili გიორგი ხუროშვილის პუბლიკაციები]&lt;/ref&gt;

== რჩეული სამეცნიერო შრომები ==

=== წიგნები ===

* ლოგოსი და ალეგორია. იუსტინე მარტვილისა და კლიმენტი ალექსანდრიელის ქრისტიანული ფილოსოფია, თბილისი, „ნეკერი“, 2026. ISBN 978-9941-526-16-9

* გონებისა და გამოცხადების გზაჯვარედინზე - არისტოტელე მაიმონიდისთან. თბილისი, „ნეკერი“, 2025, ISBN 978-9941-501-57-9

* პოლიტიკური თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში. თბილისი, „ფავორიტი სტილი“, 2022, ISBN 978-9941-8-4907-7
* პლატონი ალ-ფარაბის პოლიტიკურ ფილოსოფიაში. სამეცნიერო სერია: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი – კულტურათა დიალოგი“, ტ. 8, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2018, ISBN 978-9941-479-13-7.
* (თანაავტ.) პოლიტიკური ფილოსოფია: ნარკვევები, ტ. 2. სამეცნიერო სერია: ფილოსოფია და სოციალური მეცნიერებები დღეს, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2017, ISBN 978-9941-457-75-3.
* (თანაავტ.) პოლიტიკური ფილოსოფია: ნარკვევები, ტ. 1. სამეცნიერო სერია: ფილოსოფია და სოციალური მეცნიერებები დღეს, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2016, ISBN 978-9941-457-74-6.
* (თანაავტ.) ფილოსოფია და თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში, თბილისი, „ფავორიტი სტილი“, 2016, ISBN 978-9941-087-97-4.
* იერუსალიმი და ათენი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კონტექსტი. სამეცნიერო სერია: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი – კულტურათა დიალოგი“, ტ. 4, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2015, ISBN 978-9941-457-33-3.
* (თანაავტ.) ახალი დროის ქართული ფილოსოფია და მისი მთავარი წარმომადგენლები. (XVIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე), თბილისი: „ფავორიტი სტილი“, 2014, ISBN 978-9941-0-7227-7.
* (თანაავტ.) ფილოსოფიური ურბანისტიკა, თბილისი: გამომცემლობა „ნეკერი“, 2014, ISBN 978-9941-457-01-2.

=== სტატიები ქართულ ენაზე ===

* კლიმენტ ალექსანდრიელის ქრისტიანული პლატონიზმი; იხ.: „ქრისტიანული ფილოსოფიის სათავეებთან - კლიმენტ ალექსანდრიელი, კაბადოკიელი მამები, გაიუს მარიუს ვიქტორინუსი, ნეტარი ავგუსტინე, ბოეციუსი“. კრებულის რედაქტორები: თ. ირემაძე, ჰ. შნაიდერი, გ. ხუროშვილი. „ფავორიტი სტილი“, თბილისი, 2019 წ., გვ. 16-25. 
* ბრუნო ბაუერისა და დავიდ ფრიდრიხ შტრაუსის დავა ჰეგელის რელიგიის კონცეფციის ინტერპრეტაციის შესახებ; იხ.: კრებული „ჰეგელის რელიგიის ფილოსოფია“, რედაქტორი: თ. ირემაძე, „ფავორიტი სტილი“, თბილისი, 2019 წ., გვ. 185-202.
* პოლიტიკა და რელიგია  შუა საუკუნეების საქართველოში (დავით აღმაშენებელი, გიორგი ჭყონდიდელი, არსენ იყალთოელი); იხ.: ფილოსოფია და თეოლოგია შუა საუკუნეების საქართველოში, კრებულის შემდგენელი და სამეცნიერო რედაქტორი თ. ირემაძე, თბილისი, 2016 წ., გვ. 71-86.
* ჰანა არენდტის პოლიტიკური აზროვნების საწყისები; იხ.: ჰანა არენდტი, „რა არის ხელისუფლება?“. ფილოსოფია-სოციოლოგიის კლასიკური და თანამედროვე ტექსტები, ტ. 4, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი, 2015 წ., გვ. 7-15.
* იერუსალიმისა და ათენის რეცეფცია ტერტულიანედან ლეო შტრაუსამდე; იხ: „ლეო შტრაუსი, იერუსალიმი და ათენი. შესავალი განაზრებანი.“ „საუნჯე“, თბილისი, 2013 წ., გვ. 9-17.
* პლატონსა და ბიბლიურ წინასწარმეტყველთა შორის: ჰერმან კოჰენი და ლეო შტრაუსი იერუსალიმისა და ათენის შესახებ; იხ: „აღმოსავლეთი და დასავლეთი. ინტერკულტურული და ინტერდისციპლინური კვლევები“, რედაქტორ-შემდგენლები: თ. ირემაძე და გ. თევზაძე, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბილისი,  2012 წ., გვ. 153-160.

=== სტატიები უცხო ენაზე ===

* A Summary View of the Study of Medieval Georgian Political Theology, in: Filosofia E Religione Nella Storia E Nel Presente. Edited by T. Iremadze, A. Marini, H. Schneider, Aracne editrice, 2025, pp. 159-176.

* Philosophy in Independent Georgia, in: Philosophy Unchained. Developments in Post-Soviet Philosophical Thought. Edited by M. Minakov. Foreword by Ch. Donohue, ibidem Press, 2023, pp. 101-121.&lt;ref&gt;[https://cup.columbia.edu/book/philosophy-unchained/9783838217680 Philosophy Unchained. Developments in Post-Soviet Philosophical Thought]&lt;/ref&gt;
* The Dispute Between Bruno Bauer and David Friedrich Strauss Over the Interpretation of Hegel`s Religious Conception. Edited by T. Iremadze, U. R. Jeck and H. Schneider, Bochum: Europäischer Universitätsverlag GmbH, 2021, pp. 181-189.
* Conceptions of Political Thought in Medieval Georgia (David IV “the Builder”, Arsen of Ikalto), in: Veritas et subtilitas. Truth and Subtlety in the History of Philosophy. Essays in memory of Burkhard Mojsisch (1944-2015), ed. by T. Iremadze and U. R. Jeck, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia, 2018, pp. 149-156.&lt;ref&gt;[https://benjamins.com/catalog/bsp.59.10khu Khuroshvili, G. - John Benjamins Publishing Company]&lt;/ref&gt;
* Jerusalem and Athens in Medieval Georgian Thought; in: Philosophie und Sozialtheorie, Band 1, Leben verstehen. Herausgegeben von Tengiz Iremadze, Udo Reinhold Jeck, Helmut Schneider. Logos Verlag, Berlin, 2014, pp. 97-101.
* Neo-conservatism in the USA from Leo Strauss to Irving Kristol; in: European Scientific Journal, February/special/ edition vol. 8, No.2; edited by J. Shopovski, D. Vujadinovic, 2012, pp. 80-85.

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00010534/ გიორგი ხუროშვილი - ბიოგრაფიული ლექსიკონი]
* [http://ngu.edu.ge/about-university/academic-personnel/giorgi-khuroshvili გიორგი ხუროშვილი - ახალი საქართველოს უნივერსიტეტი]
* [http://ngu.edu.ge/ka/news/asots-profesor-giorgi-khuroshvilis-lektsia-da-tsignis-prezentatsia გიორგი ხუროშვილის წიგნის პრეზენტაცია]
* [http://ngu.edu.ge/ka/news/asocirebuli-profesoris-giorgi-khuroshvilis-mokhseneba გიორგი ხუროშვილის მოხსენება]
* [https://www.youtube.com/channel/UCmW9zqFO9OrZqB--WiD15qw ფილოსოფიური საუბრები]
* [http://www.petritsiportal.ge/ka პეტრიწის პორტალი]
* [http://encyclopedia.ge/ka/authors/14 ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედია]
* [https://dlab.ug.edu.ge/authors/detail/1211 ციფრული ბიბლიოთეკა]

== სქოლიო ==
{{Reflist}}

[[კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>74kcdj3hxeyzjefyy7as84otky3vdve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შეი მიჩელი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460708</id>
    <revision>
      <id>5391896</id>
      <parentid>4913963</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18253" sha1="ar0amab4yaa71u126e5fa6ncwuepg1b" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სიგანე       =  
| სახელი       = შეი მიტჩელი
| ფოტო       = Shay Mitchell 2019 by Glenn Francis.jpg
| ფოტოს სიგანე =
|წარწერა = მიტჩელი [[2019]] წელს
| ალტ         =
| მშობლსახელი =
| ენის კოდი    = 
| დაბსახელი    = შენონ ეშლი გარსია მიტჩელი
| დაბთარიღი   = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|mf=Yes|1987|4|10}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/shay-mitchell-birthday-instagram|title=Shay Mitchell's Birthday Instagram Celebrated Her Mom|work=Teen Vogue}}&lt;/ref&gt;
| დაბადგილი   = [[ონტარიო]], კანადა
| მოინათლა    =
| გაუჩინარების თარიღი  = 
| გაუჩინარების ადგილი  = 
| გაუჩინარების სტატუსი = 
| გარდთარიღი = 
| გარდადგილი = 
| გარდაცვალების მიზეზი  =
| სხეულის პოვნის ადგილი = 
| დაკრძალვის ადგილი     =
| დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = 
| ძეგლები      =
| რეზიდენცია   =
| სხვა სახელები =
| ეროვნება     = [[კანადელები|კანადელი]]
| მოქალაქეობა  = {{დროშა|კანადა}}
| ეთნიკური წარმომავლობა =
| ქვეშევრდომობა =
| განათლება     =
| ალმა-მატერი   =
| მოღვაწეობა    =
| საქმიანობა     = {{flatlist|
* მსახიობი
* მოდელი
* ავტორი
}}
| აქტიურობის წლები = [[2007]]-დღემდე
| დამსაქმებელი   =
| ორგანიზაცია    = 
| ხელფასი       = 
| ქონება        = 
| ცნობილია როგორც  =
| ცნობილი ნაშრომები = 
| სიმაღლე =        
| წონა    =  
| წოდება  =
| წლები   =
| წინამორბედი = 
| მემკვიდრე   =
| პარტია     = 
| მოძრაობა   = 
| ოპონენტები = 
| რელიგია   = 
| წაყენებული ბრალდება    =
| განაჩენი                = 
| დანაშაულებრივი სტატუსი =   
| მეუღლეები   =  
| პარტნიორები = მატე ბეიბილი ([[2017]]-დღემდე)
| შვილები = 1
| მამა    =
| დედა   =
| ნათესავები = 
| ჯილდოები = 
| მოსახმობი სიგნალი =
| სუფთა მოგება =
| სახელი1  =
| მოდული1 = 
| სახელი2  =
| მოდული2 = 
| სახელი3  =
| მოდული3 = 
| სახელი4  =
| მოდული4 = 
| სახელი5  =
| მოდული5 = 
| სახელი6  =
| მოდული6 = 
| სახელი7  =
| მოდული7 = 
| საიტი     = 
| ხელმოწერა =
| ხელმოწერის ზომა =
| ხელმოწერა ალტ = 
| შენიშვნები = 
}}
'''შენონ ეშლი გარსია მიტჩელი'''&lt;ref name=&quot;philstar.com&quot;&gt;{{cite news |url = https://www.philstar.com/entertainment/2013/01/07/893961/filipino-shay-mitchell |title = The Filipino in Shay Mitchell | date=7 January 2013 | first=Nathalie | last=Tomada |newspaper = The Philippine Star | accessdate = 2 October 2019}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Shannon Ashley Garcia Mitchell}}; დ. [[10 აპრილი]], [[1987]]) — [[კანადელები|კანადელი]] [[მსახიობი]], [[ავტორი]] და [[მოდელი]]. [[2010]] წლიდან [[2017]] წლამდე მონაწილეობას იღებდა [[ABC Family]]/[[Freeform]]-ის სატელევიზიო სერიალ „[[პატარა საყვარელი მატყუარები (სერიალი)|პატარა საყვარელი მატყუარები]]“-ში&lt;ref&gt;{{cite tweet |last = Benson |first = Ashley |user=AshBenzo |number=322001669254684672 |date=10 April 2013 |title=Happy birthday to my gum drop @shaymitch |accessdate = 14 June 2013}}&lt;/ref&gt;, სადაც იგი თამაშობდა როგროც ემილი ფიელდსი. [[2018]] წელს გადაიღეს ფსიქოლოგიურ ტრილერში, „შენ“-ში, ფიჩ სელინჯერის როლით. იგი ასევე გადაღებულია ამერიკულ საშინელებათა ჟანრის ფილმში–„გვამი“ ([[2018]]).

== ადრინდელი ცხოვრება ==
შეი მიტჩელი დაიბადა [[1987]] წლის [[10 აპრილი|10 აპრილს]], [[მისისაგა|მისისაგაში]], [[ონტარიო|ონტარიოში]]&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ellecanada.com/culture/celebrity/article/elle-canada-interview-shay-mitchell |last = Hudson |first = Kathryn |title = ELLE Canada interview: Shay Mitchell |work = ELLE Canada |date = 4 June 2013 |accessdate = 16 August 2016}}&lt;/ref&gt; . არის გარსია და მარკ მიტჩელის ქალიშვილი. შეის მშობლები [[ფინანსები|ფინანსისტები]]&lt;ref name=&quot;philstar1&quot;&gt;{{cite web |last = Tomada |first = Nathalie |title = The Filipino in Shay Mitchell |url = http://www.philstar.com/entertainment/2013/01/07/893961/filipino-shay-mitchell |work = [[The Philippine Star]] |date = 7 January 2013 |accessdate = 8 January 2014}}&lt;/ref&gt; არიან. მამამისი ეთნიკური წარმომავლობით [[შოტლანდიელი]] და [[ირანელები|ირანელია]], ხოლო დედამისი [[ფილიპინელები|ფილიპინელია]]. ჰყავს უმცროსი ძმა, სახელად შონი&lt;ref&gt;{{cite tweet |last = Mitchell |first = Shay |user=shaymitch |number=238069198146895872? |date=21 August 2012 |title=Yes my little brother 'Sean' @CrookedBeatz ;) RT @__SwagOnLou__: @shaymitch #PPLayWithShay do you have any brother or sister?:) x |accessdate = 2 February 2018}}&lt;/ref&gt;. არის მომღერლის და „Tony“ ნომინაციის გამარჯვებულის, [[ლეა სალონგა|ლეა სალონგას]] პირველი ბიძაშვილი, რომელიც ცნობილია მიუზიკლში „Miss Saigon“-ში შესრულებული კიმის როლით.&lt;ref&gt;{{cite news |last = Hogan |first = Heather |title = An interview with Shay Mitchell |url = http://www.afterellen.com/people/2010/7/shay-mitchell |newspaper = [[AfterEllen]] |date = 26 July 2010 |accessdate = 30 January 2013 |url-status=dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120819002128/http://www.afterellen.com/people/2010/7/shay-mitchell |archivedate = 19 August 2012}}&lt;/ref&gt; ჯერ კიდევ პატარა ასაკში, მიტჩელი დაინტერესებული იყო საშემსრულებლო ხელოვნებით. მოგვიანებით მან მშობლებს განუცხადა რომ სამსახიობო კარიერის შექმნა სურდა. მიტჩელმა ცეკვა 5 წლის ასაკში დაიწყო. როდესაც შეი 10 წლის იყო, იგი ოჯახთან ერთად [[ბრიტანეთის კოლუმბია|ბრიტანეთის კოლუმბიაში]] გადავიდა საცხოვრებლად. მათი ჩამოსვლიდან 1 წლის შემდეგ, საერთაშორისო სამოდელო სააგენტომ ჩაატარა ღია კასტინგი, მოზარდი გოგონებისთვის, შეი მიტჩელი ერთ-ერთი მათგანი იყო იმათ შორის, რომელიც ღია კასტინგზე აირჩიეს. იგი სწავლობდა „როკრიჯის საშუალო სკოლაში“, ხოლო შემდგომ „დასავლეთ ვანკუვერის საშუალო სკოლაში“ გადავიდა და აქვე დაასრულა სწავლა. ზედმეტსახელი–„შეი“ მას მეგობრებმა შეარქვეს, რადგან იგი [[ჯენიფერ ლოპესი|ჯენიფერ ლოპესის]] დიდი ფანი იყო, სწორედ ამიტომ, მეგობრები მას „შეი ლო“-ს ეძახდნენ.

== კარიერა ==
=== სამსახიობო და სამოდელო კარიერა ===
[[File:2011 MuchMusic Video Awards - Shay Mitchell (PLL).jpg|right|thumb|მიტჩელი [[2011 MuchMusic Video Awards]]-ზე]]
გვიანი მოზარდობის პერიოდში, შეი სხვადასხვა კომპაანიისთვის [[ბანგკოკი|ბანგკოკში]], [[ჰონგ-კონგი|ჰონგ-კონგში]] და [[ბარსელონა|ბარსელონაში]] მოდელობდა, საბოლოოდ კი [[ტორონტო|ტორონტოში]] მსახიობობის შესწავლა დაიწყო. მან თეატრალურ სააგენტოსთან დაიწყო თანამშრომლობა, მოგვიანებით კი მონაწილეობა მიიღო დრამატულ სერიალში, სახელად: „Degrassi: The Next Generation“. გადაიღეს [[Global]]-ის სერიალ „ახალწვეულები“-ში, გამოჩნდა რეპერის, [[შონ პოლი|შონ პოლის]]&lt;ref&gt;{{cite web |title = Shay Mitchell Bio |url = http://www.kidzworld.com/article/25783-shay-mitchell-bio |publisher = kidzworld |accessdate = 3 October 2013 |archive-date = 4 ოქტომბერი 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131004224032/http://www.kidzworld.com/article/25783-shay-mitchell-bio }}&lt;/ref&gt;, მუსიკალურ ვიდეო–„Hold My Hand“-ში. [[2010]] წელს [[Disney XD]]-ს სერიალის „Aaron Stone“-ის მეოთხე ეპიზოდში, მიტჩელმა გულშემატკივრის-ირინა ვებერის როლით ითამაშა.

[[2010]] წელს მიტჩელი FreeForm-ის სერიალ „[[პატარა საყვარელი მატყუარები (სერიალი)|პატარა საყვარელი მატყუარებშ]]ი“ ემილი ფაიელდსის როლზე აირჩიეს. მიუხედავად კრიტიკული შეფასებებისა, სერიალმა დიდი პოპულარობა მოიპოვა&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/09/tuesday-cable-justified-finale-law-orderci-flat-plus-deadliest-catch-the-hills-wwe-nxt-more/53637/ |title = Tuesday Cable: Justified Finale &amp; Law &amp; Order:CI Flat, Plus Deadliest Catch, The Hills, WWE NXT |publisher = Tvbythenumbers.zap2it.com |date = 9 June 2010 |accessdate = 4 September 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150607042020/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/09/tuesday-cable-justified-finale-law-orderci-flat-plus-deadliest-catch-the-hills-wwe-nxt-more/53637/ |archivedate = 7 ივნისი 2015 }}&lt;/ref&gt; , სერიალის მეშვიდე-ბოლო სეზონი [[2017]] წლის [[27 ივნისი|27 ივნისს]] გამოუშვეს.

2017 წლის აგვისტოს, მიტჩელმა Lifetime-ის სატელევიზიო სერიალში, „შენ“-ში ფიჩ სელინჯერის როლის შესრულება დაიწყო. ხოლო  სექტემბერში, ABC-ს სერიალში-„The Heiresses“-ში იგი მთავარ როლზე აირჩიეს, სერიალია 2018 წელს გამოუშვეს&lt;ref name=&quot;You&quot;&gt;{{cite web |url = http://deadline.com/2017/08/pretty-little-liars-shay-mitchell-pod-deal-wbtv-star-you-1202148519/ |title = 'Pretty Little Liars' Alum Shay Mitchell Inks Pod Deal With Warner Bros. TV; Set To Co-Star In 'You' Lifetime Series |first = Nellie |last = Andreeva |date = 14 August 2017 |work = Deadline |access-date = 9 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://ew.com/tv/2018/03/15/lifetime-you-premiere-date/ |title = Lifetime announces fall premiere date for YOU starring Penn Badgley |first = Samantha |last = Highfill |date = 15 March 2018 |work = Entertainment Weekly |access-date = 7 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://ew.com/tv/2018/04/10/you-trailer-lifetime-penn-badgley/ |title = Love turns into obsession in the first trailer for YOU starring Penn Badgley |work = [[Entertainment Weekly]] |date = 10 April 2018 |first1 = Samantha |last1 = Highfill |access-date = 7 May 2018}}&lt;/ref&gt;, დაფუძნებულია [[სარა შეპარდი|სარა შეპარდის]] ამავე სახელწოდების მქონე წიგნზე.

=== სხვა სამუშაო ===
[[2015]] წელს, მიტჩელმა მიშაელ ბლენთან ერთად ნოველა, „Bliss“-ი გამოაქვეყნა. მიტჩელს თავისი [[იუტუბი|იუტუბ]] გვერდიც აქვს&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/user/ShayMitchellOfficial|title=Shay Mitchell|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;, სადაც იგი პერიოდულად ტვირთავს ვიდეოებს.

== პირადი ცხოვრება ==
[[2019]] წლის [[28 ივნისი|28 ივნისს]], მსახიობმა თავის [[ინსტაგრამი|ინსტაგრამ]] და [[იუტუბი|იუტუბ]] გვერდზე აღნიშნა რომ იგი თავის შეყვარებულთან-მატე ბეიბელთან&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a28224319/shay-mitchell-pregnant-announcement/|title=Shay Mitchell Announces She's Pregnant With Her First Child|last=Bailey|first=Alyssa|date=2019-06-28|website=ELLE|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628201845/https://www.elle.com/culture/celebrities/a28224319/shay-mitchell-pregnant-announcement/|archive-date=2019-06-28|url-status=|access-date=2019-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/parents/shay-mitchell-pregnant-expecting-first-child-after-miscarriage/|title=Shay Mitchell Is Pregnant! Actress Expecting First Child Five Months After Revealing Miscarriage|last=Juneau|first=Jen|date=2019-06-28|website=PEOPLE.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628202454/https://people.com/parents/shay-mitchell-pregnant-expecting-first-child-after-miscarriage/|archive-date=2019-06-28|url-status=|access-date=2019-06-28}}&lt;/ref&gt; ერთად პირველ შვილს ელოდებოდა&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a28303505/shay-mitchell-pregnant-gender-reveal-instagram/ |title=Shay Mitchell Shared Her Baby's Gender Reveal on YouTube and It's Hilarious |last=Mackelden |first=Amy |date=2019-07-05 |website=Harper's BAZAAR |access-date=2019-09-01}}&lt;/ref&gt;. ხოლო, 2019 წლის [[20 ოქტომბერი|20 ოქტომბერს]] წყვილს, გოგონა-ატლას ნოა შეეძინათ.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:მიტჩელი, შეი}}
[[კატეგორია:კანადელი მსახიობები]]
[[კატეგორია:კანადელი მოდელები]]
[[კატეგორია:კანადელი ავტორები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1987]]
[[კატეგორია:დაბადებული 10 აპრილი]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>ar0amab4yaa71u126e5fa6ncwuepg1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ტიხო ბრაჰე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466096</id>
    <revision>
      <id>5391890</id>
      <parentid>3853160</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5875" sha1="ol5dmxt1ljup4vu1hiwwh884j1m73wk" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი
|დაბადების თარიღი = [[14 დეკემბერი]], [[1546]]
|გარდაცვალების თარიღი = [[24 ოქტომბერი]], [[1601]]}} 
'''ტიხო ბრაჰე''' ({{lang-da|Tyge Ottesen Brahe}}, {{lang-lat|Tycho Brahe}}; დ. [[14 დეკემბერი]], [[1546]] — გ. [[24 ოქტომბერი]], [[1601]]) — დანიელი ასტრონომი.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Tycho-Brahe-Danish-astronomer Tycho Brahe // Encyclopedia Britannica]&lt;/ref&gt; 1572 წელს [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი|კასიოპეას თანავარსკვლავედში]] დააკვირდა და აღწერა ახალი [[ვარსკვლავი]]ს ანთება. [[კოპენჰაგენი]]ს მახლობად, [[ერესუნის სრუტე]]ში მდებარე კუნძულ ვენზე დააარსა [[ურანიბორგი|ურანიბორგის ობსერვატორია]], აღჭურვა თავისივე ხელმძღვანელობით დამზადებული საუკეთესო ხელსაწყოებით და ხელმძღვანელობდა მას 1576-1597 წლებში. აქ 21 წლის მანძილზე ბრაჰე აკვირდებოდა [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავებს]], [[პლანეტა|პლანეტებსა]] და [[კომეტა|კომეტებს]] და დიდი სიზუსტით განსაზღვრა მათი მდებარეობა [[ცა]]ზე. ესაა მისი მთავარი დამსახურება. გარდა ამისა, [[მთვარე|მთვარის]] მოძრაობაში ბრაჰემ ორი უთანასწორობა აღმოაჩინა (წლიური უთანასწორობა და ვარიაცია); დაამტკიცა, რომ კომეტები ციური სხეულებია, რომლებიც [[დედამიწა|დედამიწიდან]] მთვარეზე უფრო შორს არიან. შეადგინა რეფრაქციის ცხრილები. ბრაჰემ არ ცნო სამყაროს [[ჰელიოცენტრული სისტემა]] და მის ნაცვლად შემოიტანა ახალი სისტემა, რომელიც [[პტოლემე]]სა და [[ნიკოლოზ კოპერნიკი]]ს სისტემათა ნარევი იყო ([[მზე]] ბრუნავს სამყაროს ცენტრში მდებარე [[დედამიწა|დედამიწის]] გარშემო, ხოლო პლანეტები — მზის გარშემო). 1597 წელს ბრაჰე იძულებული გახდა დანიიდან [[გერმანია]]ში გადასახლებულიყო, ორი წლის შემდეგ კი [[პრაღა]]ში გადავიდა, იქ მისი თანაშემწე იყო [[იოჰანეს კეპლერი]]. ბრაჰეს სიკვდილის შემდეგ კეპლერს დარჩა მისი დაკვირვებების შედეგები, რომელთა საფუძველზე დაადგინა პლანეტების მოძრაობის კანონები.&lt;ref&gt;{{ქსე|2|511||არა}}&lt;/ref&gt; კოპერნიკისგან განსხვავებით, ტიხო ბრაჰე იყო უპირველეს ყოვლისა, ასტრონომიული მოვლენების ვირტუოზული დამკვირვებელი: გააუმჯობესა დაკვირვებისა და გაზომვების ტექნიკა და სიზუსტის მაღალ დონეს მიაღწია; დააპროექტა და შექმნა უფრო დიდი ზომის ახალი ხელსაწყოები, უფრო მდგრადი და გაუმჯობესებული გრადუირებით.&lt;ref&gt;[https://reale_antiseri.academic.ru/220/Браге Западная философия от истоков до наших дней]&lt;/ref&gt;

==ლიტერატურა==
*[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552255/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1951_N10.pdf რაზმაძე ნ., ტიხო ბრაჰე, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N10, თბ., 1951, გვ. 33-34]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ბრაჰე, ტიხო}}

[[კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1546]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ოქტომბერი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1601]]
[[კატეგორია:დანიელი ასტრონომები]]</text>
      <sha1>ol5dmxt1ljup4vu1hiwwh884j1m73wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ძარის ტრაგედია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470277</id>
    <revision>
      <id>5392251</id>
      <parentid>4563336</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6080" sha1="mudls2dso8hqzhinw6ichjsk7p2tdw9" xml:space="preserve">[[ფაილი:Zarskaya tragedy 1.jpg|მინი|ძარის ტრაგედიის ამსახველი ფოტო]]
'''ძარის ტრაგედია''' — [[1992]] წლის 20 მაისს (საქართველოს ტერიტორიაზე კონსტიტუციური ხელისუფლების არარსებობის პერიოდში) ჯავა-ცხინვალის დამაკავშირებელ მონაკვეთზე სოფელ [[ძარი]]ს გზაზე მომხდარი შემთხვევა, რომლის დროსაც სატვირთო ავტომობილში დაუდგენელი შეიარაღებული დაჯგუფების მიერ ჩაიცხრილა ჩრდილოეთ ოსეთში მიმავალი ეთნიკური [[ოსი]] მშვიდობიანი მოსახლეობა. მოვლენას 33 ადამიანი ემსხვერპლა, მათ შორის, ქალები და ბავშვები, 16 ადამიანი კი, დაშავდა. 

შემთხვევა მოხდა [[სამხრეთ ოსეთის ომი (1991–1992)|სამაჩაბლოს ომის დროს]], მას შემდეგ, რაც სამხრეთ ოსეთმა 1990 წლის სექტემბერში გამოაცხადა „დამოუკიდებლობა“ საქართველოსგან და დაიწყო ქართული მოსახლეობის განდევნა რეგიონიდან. 23 მაისს საქართველოს პროკურატურამ ძიების მესამე დღეს განაცხადა, რომ ოსური მხარე ხელს უშლიდა გამოძიებას, მტკიცებულებების მოპოვებას, გვამებსა და შემთხვევის ადგილთან გამოძიების ორგანოების წვდომას, რაც საფუძველს ქმნის იმის ფიქრის, რომ ოსები „არ იყვნენ დაინტერესებული სიმართლის დადგენაში“.&lt;ref name=&quot;Грузия&quot;&gt;{{cite news| title=Погибшие беженцы перекрыли газопровод| publisher=Журнал «Власть»| url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=1fc79bd4-40df-4640-ad74-4aa1733c3164&amp;docsid=4989| date=01.06.1992| author=ВЛАДИМИР Ъ-МИРОШНИЧЕНКО| lang=ru| accessdate=2010-06-30| archivedate=2016-11-30| archiveurl=https://web.archive.org/web/20161130040818/http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=1fc79bd4-40df-4640-ad74-4aa1733c3164&amp;docsid=4989}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ქართულ-ოსური კონფლიქტი]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.gurianews.com/article/mtavari/samartali/dzaris-tragedia-tu-gvinda-rom-sakhelmtsipo-viqot-es-tragedia-unda-gamovidziot ძარის ტრაგედია - “თუ გვინდა რომ სახელმწიფო ვიყოთ, ეს ტრაგედია უნდა გამოვიძიოთ“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520180108/http://www.gurianews.com/article/mtavari/samartali/dzaris-tragedia-tu-gvinda-rom-sakhelmtsipo-viqot-es-tragedia-unda-gamovidziot |date=2020-05-20 }}
*[http://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90/113699-%E1%83%A0%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AE%E1%83%93%E1%83%90-1992-%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-20-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A1-%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98-%E1%83%9A%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%90-%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94/40/ რა მოხდა 1992 წლის 20 მაისს ?-ოსი ლტოლვილების დახვრეტა ძარის გზაზე] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200824005618/http://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90/113699-%E1%83%A0%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AE%E1%83%93%E1%83%90-1992-%E1%83%AC%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-20-%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A1-%E1%83%9D%E1%83%A1%E1%83%98-%E1%83%9A%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%90-%E1%83%AB%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90%E1%83%96%E1%83%94/40/ |date=2020-08-24 }}
*[https://www.qartli.ge/ge/akhali-ambebi/article/14758-zaris-tragediidan-28-tseli-gavida?fbclid=IwAR3UHSygRW1nzvAB4w0918q6oMqqibiIMdi5CMK8pSoKtqn4Eja61emwTGQ ძარის ტრაგედიიდან 28 წელი გავიდა]
*[https://www.qartli.ge/ge/akhali-ambebi/article/11499--zaris-tragediidan-27-tseli-gadis-ckhinalshi-ori-dghith-gzas-chaketaven?fbclid=IwAR01S29KViliI65gYx-sbkKDNKj76WyufaOz-COidGEbcooKu4IwhJZ23W8 „ზარის ტრაგედიიდან“ 27 წელი გადის - ცხინვალში ორი დღით გზას ჩაკეტავენ]

[[კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტი]]
[[კატეგორია:ტრაგედიები საქართველოში]]</text>
      <sha1>mudls2dso8hqzhinw6ichjsk7p2tdw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავი სიდამპლე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476209</id>
    <revision>
      <id>5391772</id>
      <parentid>4562119</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="7n2pfkbnpcwv704ba3ru17guehlamdp" xml:space="preserve">[[ფაილი:Black knot on black cherry1.jpg|200პქ|მინი|მარჯვნივ|შავი სიდმპლე [[ქლიავი (გვარი)|ქლიავის გვარის]] წარმომადგენელზე — ''[[Prunus serotina]]''-ზე.]]
'''შავი სიდამპლე''', ''ბლეკროტი'', ''შავი ლაქიანობა'' — კულტურულ მცენარეთა დაავადება. იწვევენ [[სოკოები]] და [[ბაქტერიები]].
* [[კომბოსტოს ბლეკროტი]] — [[კომბოსტო]]სა და მისი ნათესავი კულტურების დაავადება. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში და ძირითადად მცენარის ზედა ნაწილებს აზიანებს. ვლინდება [[თავიანი კომბოსტო|თავიან]], [[ჩინური კომბოსტო|ჩინურ]], [[ყვავილოვანი კომბოსტო|ყვავილოვან კომბოსტოში]], [[ბროკოლი|ბროკოლში]], [[მდოგვი|მდოგვში]], [[ბოლოკი|ბოლოკში]] და სხვ.&lt;ref Name=&quot;Miller&quot;&gt;{{cite web
 |author1    = Sally A. Miller
 |author2    = F. Sahin
 |author3    = Randall C. Rowe
 |title      = Black Rot of Crucifers, HYG-3125-96
 |work       = Plant Pathology
 |publisher  = Ohioline, The Ohio State University
 |url        = http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/3000/3125.html
 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20011224222349/http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/3000/3125.html
 |url-status   = dead
 |archivedate = 2001-12-24
 |format     = web
 |accessdate = 2008-01-12
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ipm.iastate.edu/ipm/hortnews/1999/8-13-1999/blackrotcab.html Black Rot of Cabbage | Horticulture and Home Pest News.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212174152/http://www.ipm.iastate.edu/ipm/hortnews/1999/8-13-1999/blackrotcab.html |date=2017-02-12 }} Integrated Pest Management at Iowa State University.&lt;/ref&gt;
* [[თამბაქო]]ს ფესვების შავი სიდამპლე.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web | url = http://agriedu.ge/Uploads/images/1547311792-A16.2%20ბოსტნეული%20და%20ბაღჩეული%20კულტურების%20დაცვა.pdf | title =  მინდვრისა და ბოსტნეული კულტურების დაცვა | publisher = ''agriedu.ge'' | accessdate = 21 აგვისტო, 2020 |pages = 4}}&lt;/ref&gt;
* კარტოფილის ბლეკროტი — კარტოფილის ბაქტერიული დაავადება. გამომწვევია ''[[Erwinia atroseptica]]''.&lt;ref&gt;[http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/ppa/ppa14/ppa14.htm Blackleg and soft rot disease of potato.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080408124600/http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/ppa/ppa14/ppa14.htm |date= 08.04.2008 }} College of Agriculture, University of Kentucky.&lt;/ref&gt;
* [[ბადრიჯნის ნაყოფების შავი სიდამპლე]] — გამომწვევია ''[[Alternaria solani]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[ვაშლი]]ს, [[მსხალი|მსხლისა]] და [[კომში]]ს სოკოვანი დაავადება, რომელსაც იწვევს ''[[Botryosphaeria obtusa]]''.
* [[ვაზის შავი ლაქიანობა]], ''ვაზის ბლეკროტი'' — ვაზის სოკოვანი დაავადება, გამომწვევია ''[[Guignardia baccae]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web | url = http://agropedia.ge/news/727 | title = ვაზის შავი ლაქიანობა — ბლეკროტი | publisher = ქართული აგრო-ენციკლოპედია. ''agropedia.ge'' | date = 25 თებერვალი, 2020 | accessdate = 21 აგვისტო, 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200810083528/http://www.agropedia.ge/news/727 | archivedate = 2020-08-10 }}&lt;/ref&gt;

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[სიდამპლე]]
* [[ნაცრისფერი სიდამპლე]]
* [[თეთრი სიდამპლე]]

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მცენარეთა დაავადებები]]</text>
      <sha1>7n2pfkbnpcwv704ba3ru17guehlamdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცხინვალის ტროლეიბუსი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476713</id>
    <revision>
      <id>5392248</id>
      <parentid>3956089</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="trakt8n9i3nvyt5xa7118otbscpq95e" xml:space="preserve">'''ცხინვალის ტროლეიბუსი''' — ყოფილი საქალაქო [[ტროლეიბუსი]]ს სისტემა [[საქართველო]]ს ქალაქ [[ცხინვალი|ცხინვალში]]. არსებობდა [[1982]]–[[1990]] წლებში. დაიხურა [[ქართულ-ოსური კონფლიქტი]]ს გამო.

== ისტორია ==
ცხინვალში ტროლეიბუსის მოძრაობა გაიხსნა [[1982]] წლის [[25 ივნისი|25 ივნისს]]. მოძრავ შემადგენლობაში იყო 6 ([[1986]]),&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web | url = https://transit.parovoz.com/masstransit/index.php?ID=34 | title = Цхинвали (троллейбус) | publisher = ГорЭлектроТранс. ''transit.parovoz.com'' | accessdate = 8 აგვისტო, 2020 | archive-date = 2025-01-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250127104715/https://transit.parovoz.com/masstransit/index.php?ID=34 }}&lt;/ref&gt; შემდეგ 9 ერთეული [[ЗиУ-9]] (იგივე ЗиУ-682).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; მოქმედებდა 1 მარშრუტი („ტრიკოტაჟის ფაბრიკა — ვაგზალი“). ტროლეიბუსის ხაზი აშენდა სამ რიგად. პირველი რიგი წარიმართა ტექსტილის ფაბრიკიდან [[ცხინვალი (რკინიგზის სადგური)|რკინიგზის ვაგზლის]] მოედნისკენ. სისტემას [[დეპო]] არ ჰქონდა, მისი აშენება მოგვიანებით იგეგმებოდა; თავდაპირველად ტროლეიბუსების ღამით გასაჩერებლად მოაწყვეს წრე ტექსტილის ფაბრიკის მოედანთან, შემდგომში მათ აჩერებდნენ რკინიგზის ვაგზლის მოედანზე. მე-2 რიგი აშენდა სამხრეთით გმირთა მოედნისკენ და გაიხსნა [[1987]] წლის ნოემბერში.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; არსებობს ინფორმაცია, რომლის თანახმადაც არსებობდა მე-3 რიგიც, რომელიც სავარაუდოდ კიდევ უფრო სამხრეთით, ახალი რაიონისაკენ მიემართებოდა.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web | url = http://transphoto.ru/photo/173425/?gid=897 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180102101949/http://transphoto.ru/photo/173425/?gid=897 | publisher = Городской электротранспорт. ''transphoto.ru'' | title = Схема троллейбусных линий | date = 24-04-2009 | archivedate = 02-01-2018 | accessdate = 8 აგვისტო, 2020 }}&lt;/ref&gt;

ქართულ-ოსური კონფლიქტის დროს [[1989]]–[[1990]] წლებში ქალაქში არსებული უწესრიგობის გამო სატროლეიბუსო მიმოსვლა დაკნინდა და 1990 წლის დეკემბერში საბოლოოდ შეწყდა. ტროლეიბუსები დიდხანს იდგა ვაგზლის მოედანზე, თუმცა მოძრაობა არ აღდგენილა. შემდგომში [[საკონტაქტო ქსელი]] და [[მოძრავი შემადგენლობა]] ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ გაიძარცვა. შემორჩა მხოლოდ ძარების სადგარები.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[1995]] წელს იყო აღდგენის გეგმებზე საუბარი.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[1999]] წელს [[ვლადიკავკაზი]]დან ჩამოიტანეს საკონტაქტო ქსელის საყრდენები და სხვა მასალები, თუმცა აღდგენითი სამუშაოები არ დაწყებულა.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web | url = https://transphoto.ru/city/1030/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171212124147/https://transphoto.ru/city/1030/ | title = Цхинвали | publisher = Городской электротранспорт. ''transphoto.ru'' | archivedate = 2017-12-12 | accessdate = 8 აგვისტო, 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{საქართველოს ტროლეიბუსის სისტემები}}

[[კატეგორია:ტროლეიბუსის სისტემები საქართველოში]]
[[კატეგორია:ცხინვალი|ტროლეიბუსი]]</text>
      <sha1>trakt8n9i3nvyt5xa7118otbscpq95e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოთა ნონიკაშვილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476897</id>
    <revision>
      <id>5392024</id>
      <parentid>4944353</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20804" sha1="egf461oot4z5w0b1ai5tdptu99tkd8v" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია
|სახელი = შოთა ნონიკაშვილი
|სურათი = Shota Nonikashvili (born 10 January 2001) — Georgian footballer.jpg
|სურათის ზომა = 
|წარწერა = 
|სრული სახელი = 
|დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2001|1|10}}
|დაბადების ადგილი = [[თბილისი]], [[საქართველო]]
|სიმაღლე = 187 [[სმ]]
|პოზიცია = [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]]
|მიმდინარე კლუბი = ლნზ ჩერკასი 
|ნომერი = 55 
|ახალგაზრდული წელი1 = 
|ახალგაზრდული კლუბი1 = [[საბურთალო (საფეხბურთო კლუბი)|საბურთალო]]
|წელი1 = 2020–2024
|კლუბი1 = [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|საბურთალო]]
|მატჩი1 = 99
|გოლი1 = 20
|წელი2 = 2024– 
|კლუბი2 = ლნზ ჩერკასი 
|მატჩი2 = 17
|გოლი2 = 1
|ეროვნული წელი1 = 2017–2018
|ეროვნული წელი2 = 2019–2020
|ეროვნული წელი3 = 2021–2023
|ეროვნული წელი4 = 2024–
|ეროვნული ნაკრები1 = [[საქართველოს 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|საქართველო 17-წ.]] 
|ეროვნული ნაკრები2 = [[საქართველოს 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|საქართველო 19-წ.]]
|ეროვნული ნაკრები3 = [[საქართველოს 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|საქართველო 21-წ.]]
|ეროვნული ნაკრები4 = [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველო]]
|ეროვნული მატჩი1 = 16
|ეროვნული მატჩი2 = 12
|ეროვნული მატჩი3 = 7
|ეროვნული მატჩი4 = 1
|ეროვნული გოლი1 = 3
|ეროვნული გოლი2 = 0
|ეროვნული გოლი3 = 0
|ეროვნული გოლი4 = 0
|მედლის თარგები = 
|კლუბი-განახლება = 28 მარტი, 2025
|ეროვნული ნაკრები-განახლება = 7 სექტემბერი, 2024
}}
'''შოთა ნონიკაშვილი''' (დ. [[10 იანვარი]], [[2001]], [[თბილისი]], [[საქართველო]]) — [[ქართველები|ქართველი]] [[ფეხბურთელი]]. [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრებისა]] და [[უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგა|უკრაინის პრემიერლიგის]] საფეხბურთო კლუბ ჩერკასის ლნზ-ს [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]].&lt;ref&gt;[https://1tv.ge/news/shota-nonikashvili-karieras-cherkasshi-gaagrdzelebs-1tvsport/ შოთა ნონიკაშვილი კარიერას „ჩერკასში“ გააგრძელებს]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/high/1724432157-lnz-pidpisav-odnogo-z-naykraschih-bombardiriv-potochnogo-chempionatu-gruziyi.html Шота Нонікашвілі - гравець ЛНЗ]. ua-football.com.&lt;/ref&gt;

==საკლუბო კარიერა==
პროფესიონალური კარიერა 2020 წელს [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „საბურთალოში“]] დაიწყო, რომლის შემადგენლობაშიც პირველად იმავე წლის 13 სექტემბერს, [[ეროვნული ლიგა|ეროვნული ლიგის]] მე-11 ტურის შეხვედრაში გამოვიდა მინდორზე. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|„საბურთალო“]] და [[მერანი თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „მერანი“]] დაუპირისპირდნენ, [[მიხეილ მესხის სტადიონი|მიხეილ მესხის სტადიონზე]] გაიმართა და ფრედ 0–0 დამთავრდა. შოთა ნონიკაშვილი თამაშში შეხვედრის 66-ე წუთზე ალვინ ტერას ნაცვლად ჩაერთო.&lt;ref&gt;Iberia 1999 0–0 Merani Tbilisi / [https://int.soccerway.com/matches/2020/09/13/georgia/umaglesi-liga/saburtalo/norchi-dinamoeli-tbilisi/3210346/ E-Liga 13.09.2020]. ''soccerway''&lt;/ref&gt; 

თავისი პირველი გოლი 2021 წლის 14 მარტს, [[ეროვნული ლიგა|ეროვნული ლიგის]] მე-4 ტურის შეხვედრაში გაიტანა. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამო“]] და [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|„საბურთალო“]] დაუპირისპირდნენ, [[ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი|ბორის პაიჭაძის ეროვნულ სტადიონზე]] გაიმართა და დინამოელთა გამარჯვებით 4–3 დამთავრდა. შოთა ნონიკაშვილმა მატჩის მე-16 წუთზე გატანილი სადებიუტო გოლის შემდეგ, ამავე შეხვედრაში, პირველი ტაიმის დამატებულ წუთებზე მეორე ბურთიც შეაგდო, რითაც თავისი საკლუბო გოლების სიის დასაწყისშივე დუბლი გაიფორმა.&lt;ref&gt;Dinamo Tbilisi 4–3 Iberia 1999 / [https://int.soccerway.com/matches/2021/03/14/georgia/umaglesi-liga/fc-dinamo-tbilisi/saburtalo/3451653/ E-Liga 14.03.2021]. ''soccerway''&lt;/ref&gt;

[[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|„საბურთალოში“]] გატარებული 5 სეზონის შემდეგ იგი [[ეროვნული ლიგა|ეროვნული ლიგის]] ერთ-ერთ საუკეთესო ნახევარმცველად ჩამოყალიბდა, რომელიც 2024 წლის სეზონში [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|„იბერია 1999-ის“]] ერთ-ერთი ლიდერი იყო და რვა გატანილი ბურთით ბომბარდირებს შორისაც გაერია.&lt;ref&gt;[https://lelo.ge/article/შოთა-ნონიკაშვილი-ვესუბრე-კარასკოს-და-ვიცი-რა-სურს-იბერიას-ნახევარმცველმა-უკრაინულ-კლუბთან-3-წლიანი-კონტრაქტი-გააფორმა-48349 ნონიკაშვილმა უკრაინულ კლუბთან 3-წლიანი კონტრაქტი გააფორმა]&lt;/ref&gt; 

თავისი ბოლო შეხვედრა [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|„იბერია 1999-ის“]] მაისურით მან 2024 წლის 19 აგვისტოს ჩაატარა. ეს იყო [[სამტრედია (საფეხბურთო კლუბი)|„სამტრედიასთან“]] გამართული [[ეროვნული ლიგა|ეროვნული ლიგის]] 21-ე ტურის მატჩი, რომელიც თბილისელებმა 3–1 მოიგეს.&lt;ref&gt;Dinamo Iberia 1999 3–1 Samtredia / [https://int.soccerway.com/matches/2024/08/19/georgia/umaglesi-liga/saburtalo/fc-samtredia/4305284/ E-Liga 19.08.2024]. ''soccerway''&lt;/ref&gt;

იმავე წლის 23 აგვისტოს შოთა ნონიკაშვილი [[უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგა|უკრაინის პრემიერლიგის]] საფეხბურთო კლუბ ჩერკასის ლნზ-ს შემადგენლობაში ჩაირიცხა. [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] ყოფილი მწვრთნელის, ესპანელი სპეციალისტის ანდრეს კარასკოს ხელმძღვანელობით მოასპარეზე უკრაინულ კლუბთან კონტრაქტი ქართველმა ნახევარმცველმა 2027 წლის ივნისის ბოლომდე გააფორმა.&lt;ref&gt;[https://sportall.ge/fekhburthi/fekhburthii/legionerebi/173072-shotha-nonikashvili-ukrainul-gundshi-gadavida.html შოთა ნონიკაშვილი უკრაინულ გუნდში გადავიდა]. ''sportall.ge''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.ge/შოთა-ნონიკაშვილი-უკრაინულ-გუნდში-გადავიდა/ შოთა ნონიკაშვილი უკრაინულ გუნდში გადავიდა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240916181205/https://news.ge/%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90-%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%A3%E1%83%9A-%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%A8%E1%83%98-%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%90/ |date=2024-09-16 }}. ''news.ge''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://europop.ge/post/opicialurad-shota-nonikashvili-ukrainis-chempionatshi-itamashebs/297340/ შოთა ნონიკაშვილი უკრაინის ჩემპიონატში ითამაშებს]&lt;/ref&gt;

თავისი ახალი კლუბის შემადგენლობაში პირველად 26 აგვისტოს, [[კარპატი ლვივი (საფეხბურთო კლუბი)|ლვივის „კარპატის“]] წინააღმდეგ გამართულ [[უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგა|უკრაინის პრემიერლიგის]] მე-4 ტურის საშინაო შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი „ჩერკასი არენაზე“ გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 2–1 დამთავრდა. შოთა ნონიკაშვილმა თამაში სასტარტო შემადგენლობაში დაიწყო და 73 წუთი დაჰყო მოედანზე.&lt;ref&gt;LNZ Cherkasy 2–1 Karpaty Lviv / [https://int.soccerway.com/matches/2024/08/26/ukraine/premier-league/lnz-cherkasy/fc-karpaty-lviv/4386702/ Premier League]. ''soccerway''&lt;/ref&gt;

==სანაკრებო კარიერა==
[[2017]] წლიდან იცავდა საქართველოს სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებთა ღირსებას. რაც შეეხება [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს]], მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში [[2024]] წლის [[7 სექტემბერი|7 სექტემბერს]], ერთა ლიგის გათამაშების ფარგლებში, [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ შედგა, როდესაც მატჩის 75-ე წუთზე [[ოთარ კიტეიშვილი]] შეცვალა. მატჩი [[მიხეილ მესხის სტადიონი|მიხეილ მესხის სტადიონზე]] გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა.&lt;ref&gt;[https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/698901 Georgia 4–1 Czechia game report]. ESPN.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://setantasports.com/ka/football/saqartvelos-nakrebi-debiutantebi-shota-nonikashvili-da-luka-gadrani/ საქართველოს ნაკრები და დებიუტანტები]. Setanta Sports.&lt;/ref&gt;

==სანაკრებო მატჩები და გოლები==
{| width=&quot;820&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | №
 ! scope=col | თარიღი
 ! scope=col | შეხვედრის ადგილი
 ! scope=col | მასპინძელი
 ! scope=col | ანგ.
 ! scope=col | სტუმარი
 ! scope=col | შეჯიბრება
 ! scope=col | გოლები
 ! scope=col | შენიშვნა
 ! scope=col | წყარო
 |-
 ! scope=row |1||07.09.2024||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|Georgia}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|CZE}}||ერთა ლიგა|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|75}}{{yel|85}}||&lt;ref&gt;Georgia 4–1 Czechia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/09/07/europe/uefa-nations-league/georgia/czech-republic/4319405/ UEFA Nations League]. ''soccerway''&lt;/ref&gt;
|}
{{შენიშვნების სია}}

==მიღწევები==
===საკლუბო===
; {{დროშანიშანი|საქართველო}} [[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|საბურთალო]]
* [[საქართველოს საფეხბურთო თასი|საქართველოს თასი]]: 2021, 2023
* [[საქართველოს საფეხბურთო სუპერთასი|საქართველოს სუპერთასის]] ფინალისტი: 2022&lt;ref&gt;Dinamo Batumi 0–0 Iberia 1999 / [https://int.soccerway.com/matches/2022/02/20/georgia/super-cup/fc-dinamo-batumi/saburtalo/3729108/ Super Cup]. ''soccerway''&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Refbegin}}
* [https://erovnuliliga.ge/ge/player/5271-shota-nonikashvili შოთა ნონიკაშვილი] — [[ეროვნული ლიგა|საქართველოს ეროვნული ლიგის]] ოფიციალურ საიტზე
* [https://nakrebi.ge/ka/team/men-seniors/squad/player/4536 შოთა ნონიკაშვილი] — [[საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის]] ოფიციალურ საიტზე
* [https://upl.ua/ua/people/view/71194 შოთა ნონიკაშვილი] — [[უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგა|უკრაინის პრემიერლიგის]] ოფიციალურ საიტზე
* [https://fc-lnz.com/players/shota-nonikashvili შოთა ნონიკაშვილი] — საფეხბურთო კლუბ ჩერკასის ლნზ-ს ოფიციალურ საიტზე
{{Refend}}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | თემატური საიტები
 |-
 ! scope=row |[https://www.11v11.com/players/shota-nonikashvili-276613/ AFS] · [https://www.eurosport.com/football/shota-nonikashvili_prs586983/person.shtml Eurosport] · [https://fbref.com/en/players/60cffa32/Shota-Nonikashvili FBref.com] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/337745 FootballDatabase.eu] · [https://footballfacts.ru/person/651463-nonikashvilishota FootballFacts.ru] · [https://www.national-football-teams.com/player/95713/Shota_Nonikashvili.html National Football Teams.com] · [https://int.soccerway.com/players/shota-nonikashvili/509370/ Soccerway] · [https://www.transfermarkt.com/shota-nonikashvili/profil/spieler/530673 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/shota-nonikashvili/ WorldFootball.net] · [https://www.uefa.com/uefanationsleague/teams/players/250114150--shota-nonikashvili/ UEFA] 
|}
{| width=&quot;600&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- bgcolor=&quot;#c2d2e5&quot;
 ! scope=col | მედია
 |-
 ! scope=row |[https://1tv.ge/news_tag/shota-nonikashvili/ 1tv.ge] · [http://lelo.ge/tags/შოთა%20ნონიკაშვილი/ Lelo.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240916174113/https://lelo.ge/tags/%E1%83%A8%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90%20%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98/ |date=2024-09-16 }}
|}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ნონიკაშვილი, შოთა}}
[[კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 2001]]
[[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საბურთალოს ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:საქართველოს ნაკრების ფეხბურთელები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>egf461oot4z5w0b1ai5tdptu99tkd8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოჩუ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479469</id>
    <revision>
      <id>5392026</id>
      <parentid>4834355</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10319" sha1="fbarthyspuusil9pzx6f02v6vzzsxe7" xml:space="preserve">[[ფაილი:Shochu 001.jpg|მინი|ჭიქა შოჩუ]]
'''შოჩუ''' — იაპონური  გამოხდილი სასმელი,  45%-ზე დაბალი  ალკოჰოლის შემცველობით. მისი [[დისტილაცია]]  [[ბრინჯი|ბრინჯისგან]] (''kome''), [[სათესი ქერი|სათესი ქერისგან]] (''mugi''), [[ბატატი|ბატატისგან]]  (''satsuma-imo''), [[წიწიბურა|წიწიბურასგან]] (''soba'') და [[ყავისფერი შაქარი|ყავისფერი შაქრისგან]] (''kokutō'') ხდება, მაგრამ ხანდახან უმატებენ სხვა ინგრედიენტებსაც [[წაბლი|წაბლს]], სეზამის თესლს, [[კარტოფილი|კარტოფილს]]  ან  [[სტაფილო|სტაფილოს]].

როგორც წესი, შოჩუ შეიცავს 25% ალკოჰოლს, &lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Pellegrini|first1=Christopher|title=The Shochu Handbook – An Introduction to Japan's Indigenous Distilled Drink|date=July 22, 2014|publisher=Telemachus Press|isbn=978-1940745282|page=17|url=https://www.amazon.com/The-Shochu-Handbook-Introduction-Indigenous/dp/1940745284/ref=tmm_pap_title_0|accessdate=23 November 2014}}&lt;/ref&gt; რომელიც უფრო სუსტია ვიდრე [[ბაიჯიუ]], [[ვისკი]] ან [[არაყი|არაყი,]] მაგრამ უფრო ძლიერია ვიდრე ჰუანგჯიუ, [[საკე]] ან [[ღვინო]]. იშვიათი არ არის, რომ მრავალჯერადად გამოხდილი შოჩუ, რომელიც უფრო ხშირად გამოიყენება შერეულ სასმელებში, შეიცავს 35%-მდე ალკოჰოლს.

== ეტიმოლოგია ==
სიტყვა {{ნიჰონგო||[[wikt:焼|焼]][[wikt:酎|酎]]|shōchū}}  მომდინარეობს ჩინური სიტყვისგან ''[[ბაიჯიუ|შაოჯიუ]]'', რაც ნიშნავს &quot;დამწვარ სასმელს&quot;, რაც ეხება დისტილაციის დროს გაცხელების პროცესს. თანამედროვე იაპონურ ენაში ''შაოჯიუს'' დაწერის ჩინური მეთოდი არქაულად და მოძველებულად ითვლება. ორივე სიტყვა ნიშნავს &quot;ალკოჰოლურ სასმელს&quot;.

== კულტურა ==

=== სმის პროცესი ===
''შოჩუ'' არ უნდა გაიგივდეს [[საკე|საკესთან]], რომელიც მოხარშული ბრინჯის ღვინოა . მისი გემო, როგორც წესი, გაცილებით ნაკლებ ხილს შეიცავს და მკაცრად არის დამოკიდებული [[დისტილაცია|გამოხდის]] პროცესში გამოყენებული [[სახამებელი|სახამებლის]] ხასიათზე. მისი არომატი ხშირად აღწერილია, როგორც &quot;პიკანტური&quot; ან &quot;უხეში&quot;.
''შოჩუს სვამენ''  მრავალი გზით სეზონის ან პირადი გემოვნების შესაბამისად:

'''სუფთა შოჩუ''', რომელსაც არაფერი ემატება.

'''ყინულის კუბებით''' ანუ, ყინულში შერეული.

'''განზავებული ოთახის ტემპერატურის წყლით  ან ცხელი წყლით'''. &lt;ref&gt;Joe, Melinda, &quot;[http://www.japantimes.co.jp/text/fg20120511mj.html How I learned to stop worrying and love the shochu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102021912/http://www.japantimes.co.jp/text/fg20120511mj.html |date=2012-11-02 }}&quot;, ''[[The Japan Times]]'', 11 May 2012, p. 13&lt;/ref&gt;

'''ულონგის ჩაის ან ხილის წვენთან''' შერეული.

'''ჩუჰაი''' ( ''shōchū'' highball ), შერეული სასმელი, რომელიც შედგება ''შოჩუსგან'', ემატება სოდა, ყინული და ზოგიერთი არომატიზატორი, ხშირად [[ლიმონი]], [[გრეიპფრუტი|გრეიფრუტი]], ვაშლი ან უმე (აღმოსავლეთ აზიის ქლიავი).

'''ცივი ლუდის ინგრედიენტი სვიით'''.

== ისტორია ==
გაურკვეველია შოჩუს ზუსტი წარმოშობა. მას თავდაპირველად უწოდებდნენ '''არაკი-ს''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&amp;p=%E3%81%82%E3%82%89%E3%81%8D&amp;dtype=0&amp;stype=1&amp;dname=0ss&amp;pagenum=1&amp;index=100571800000|title=アラキ araki|language=Japanese|publisher=Yahoo Japan dictionary|access-date=2010-01-20|archiveurl=https://archive.today/20120708100721/http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&amp;p=%E3%81%82%E3%82%89%E3%81%8D&amp;dtype=0&amp;stype=1&amp;dname=0ss&amp;pagenum=1&amp;index=100571800000|archivedate=2012-07-08}}&lt;/ref&gt; ( araq  [[არაბული ენა|არაბულად]] ) ან '''რამბიკის'''  &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=g70d1T9quIQC&amp;pg=PA109&amp;dq=%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%93%E3%82%AD&amp;hl=ja&amp;ei=sfU1TJ62E9CHkAWs25yqAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CDwQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%93%E3%82%AD&amp;f=false 日本酒入門]&lt;/ref&gt; ( ალემბიკ ინგლისურ ენაზე) იაპონიაში; ''არაკი'' ზოგადი ტერმინია სხვადასხვა გამოხდილი ალკოჰოლური სასმელების აღსანიშნად მთელ შუა აღმოსავლეთში. შოჩუ წარმოიშვა [[ირანი|სპარსეთში]], გავრცელდა დასავლეთით ევროპაში და აღმოსავლეთით ინდოეთში, ტაილანდსა და ოკინავაში. XVI საუკუნის შუა ხანებში დამზადების ტექნიკა გავრცელდა კაგოშიმაში, სადაც დაიბადა შოჩუ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fg20010729a1.html|title=Shochu appeal goes supersonic}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KSu3inWoJloC&amp;pg=PT25&amp;dq=shochu+thailand#v=onepage&amp;q=shochu%20thailand|title=World Food Japan|publisher=Lonely Planet}}&lt;/ref&gt; გამოხდილი ალკოჰოლური სასმელი ოკინავაში ცნობილია როგორც ავამორი .

== კლასიფიკაცია ==
2006 წლის აპრილში გადაისინჯა იაპონიის კანონი ალკოჰოლის დაბეგვრის შესახებ და განისაზღვრა შოჩუს ორ კატეგორია &lt;ref name=&quot;tanoshimi&quot;&gt;{{Cite web|title=On the legal definition of distilled alcohol|url=http://www.japanml.net/japanspirits/howto/define.htm|accessdate=2011-12-31}} (in Japanese)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;japansake&quot;&gt;{{Cite web|title=The definition of honkaku shochu and Awamori|url=http://www.japansake.or.jp/honkaku/about/all/index.html|accessdate=2009-11-18}} (in Japanese)&lt;/ref&gt; (რომელსაც ასევე უწოდებენ ''თეთრ სასმელს'').

=== მრავალჯერ გამოხდილი შოჩუ ===
მრავალჯერადად გამოხდილი შოჩუ ალკოჰოლის 36% -ზე ნაკლები მოცულობით არის.

2006 წლის გადასინჯვამდე კანონი ამ კატეგორიას მოიხსენიებდა როგორც  კორულ შოჩუს, ზოგჯერ შემოკლებით &quot;კოშუ&quot; (甲 焼).

=== ერთხელ გამოხდილი შოჩუ ===
ერთხელ გამოხდილი შოჩუ, ალკოჰოლის მოცულობით არა უმეტეს 45%-ია.

== რესურსები ინტერნეტში ==

* [http://shochu.pro Shochu Pro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201050525/https://shochu.pro/ |date=2020-12-01 }}
* [http://www.honkakushochu-awamori.jp/english/ Honkaku Shochu and Awamori]
* [http://www.japanml.net/japanspirits/ 本格焼酎の楽しみ] (in Japanese)
* [http://beefheart.sakura.ne.jp/tankentai/tankentai.html 九州焼酎探検隊] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722115203/http://beefheart.sakura.ne.jp/tankentai/tankentai.html |date=2011-07-22 }} (in Japanese)

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ალკოჰოლური სასმელები}}

[[კატეგორია:ალკოჰოლური სასმელები]]
[[კატეგორია:სასმელები]]</text>
      <sha1>fbarthyspuusil9pzx6f02v6vzzsxe7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყაზახეთის ტურიზმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488073</id>
    <revision>
      <id>5391698</id>
      <parentid>5339739</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14333" sha1="mhquocodqwjzamdpyv6k68ihz8ldgb2" xml:space="preserve">[[File:Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi in Hazrat-e Turkestan, Kazakhstan.jpg|thumb|right|300px|[[ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი]]]]
'''[[ყაზახეთი]]''' მსოფლიოში [[ქვეყნები ფართობის მიხედვით|ტერიტორიის სიდიდის მიხედვით მეცხრე]] და ზღვაზე გასასვლელის არმქონე უდიდესი სახელმწიფოა. დღესდღეობით, ტურიზმის წვლილი ქვეყნის ეკონომიკაში ძალიან მცირეა. 2014 წლის მონაცემებით, ტურიზმის სექტორის წილი ყაზახეთის [[მშპ]]-ში 0.3%-ს შეადგენდა, თუმცა ქვეყანა 2020 წლისთის ამ რიცხვის 3%-მდე გაზრდას გეგმავდა.&lt;ref name=&quot;theguardian1&quot;&gt;{{cite web|author=Joanna Lillis for EurasiaNet, part of the New East |url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/17/kazakhstan-eases-visa-restrictions-attract-tourists |title=Summer holiday in Kazakhstan? Astana eases visa restrictions to attract tourists &amp;#124; World news |work=The Guardian |date= |accessdate=2015-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurasianet.org/node/68601 |title=Kazakhstan: Astana Announces Visa-Free Travel for 10 High-Investing States |publisher=EurasiaNet.org |date=16 June 2014 |accessdate=2015-11-18}}&lt;/ref&gt; ყაზახეთის კულტურის ჩამოყალიბებაზე გავლენა [[აბრეშუმის გზა|აბრეშუმის გზამ]], მომთაბარე ცხოვრების სტილმა და [[სსრკ|საბჭოთა კავშირმა]] მოახდინა, რაც ქვეყანას ტურისტებისთვის საინტერესოს ხდის.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kazakhstan.travel/tourist-help/en/about_kazakhstan|title=Why Kazakhstan?}}&lt;/ref&gt;

2016 წელს ყაზახეთს 6.5 მილიონი ტურისტი ეწვია. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის მოგზაურობისა და ტურიზმის კონკურენტუნარიანობის 2017 წლის ანგარიშის მიხედვით, ყაზახეთში ტურისტული ინდუსტრიის მშპ 3.08 მილიონი დოლარი იყო, რაც ქვეყნის მთლიანი მშპ-ს 1.6%-ს შეადგენდა. ფორუმის ანგარიშში მსოფლიოს ქვეყნებს შორის ყაზახეთი 81-ე ადგილს იკავებდა, რაც წინა წლის შედეგს ოთხი მაჩვენებლით აღემატებოდა.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://reports.weforum.org/travel-and-tourism-competitiveness-report-2017/country-profiles/#economy=KAZ|title=Country profiles|work=Travel and Tourism Competitiveness Report 2017|access-date=2017-04-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

==ინდუსტრია==
2000 წელს ყაზახეთმა 1.47 მილიონ საერთაშორისო ტურისტს უმასპინძლა. 2012 წლისთვის ეს რიცხვი 4.81 მილიონამდე გაიზარდა,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mecometer.com/whats/kazakhstan/international-tourism-number-of-arrivals/ |title=International tourism, number of arrivals – Kazakhstan |publisher=Mecometer.com |date= |accessdate=2015-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703150708/http://mecometer.com/whats/kazakhstan/international-tourism-number-of-arrivals/ |archivedate=2014-07-03 }}&lt;/ref&gt; რა მონაცემითაც ყაზახეთმა მსოფლიოს ქვეყნებს შორის 51-ე ადგილი დაიკავა. ბრიტანული გაზეთი [[The Guardian]] აღნიშნავს, რომ მიუხედავად მაღალი მწვერვალებისა, ტბებისა და უდაბნოს ლანდშაფტებისა, ყაზახეთში ტურიზმის ინდუსტრია „საკმაოდ განუვითარებელია“.&lt;ref name=Lillis/&gt; ქვეყანაში ტურისტების ზრდის ხელისშემშლელ ფაქტორებად „განუვითარებელი ინფრასტრუქტურა“ და „მომსახურების დაბალი დონე“ ითვლება. ასევე ფაქტორებს შორის ქვეყანაში გადაადგილების სირთულე სახელდება.&lt;ref name=Lillis/&gt; ადგილობრივი მოსახლეობისთვისაც კი საზღვარგარეთ დასვენება ორჯერ უფრო იაფია, ვიდრე სამშობლოში.&lt;ref name=Lillis&gt;{{cite news|last1=Lillis|first1=Joanna|title=Summer holiday in Kazakhstan? Astana eases visa restrictions to attract tourists|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/17/kazakhstan-eases-visa-restrictions-attract-tourists|accessdate=11 December 2015|publisher=[[The Guardian]]|date=17 July 2014}}&lt;/ref&gt; 

===მთავრობის ინიციატივა===
ყაზახეთის მთავრობამ, რომელიც ადამიანის უფლებების დარღვევისა და პოლიტიკური ოპოზიციის ჩახშობის ხანგრძლივი ისტორიის გამო ავტორიტარულად მიიჩნევა,&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news|last=Zarakhovich|first=Yuri|date=27 September 2006|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1539999,00.html|title=Kazakhstan Comes on Strong|work=Time|accessdate=13 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151207235354/http://content.time.com/time/world/a|archivedate=7 დეკემბერი 2015}}&lt;/ref&gt; ინიციატივა სახელწოდებით „ტურიზმის ინდუსტრიის განვითარების გეგმა 2020“ წამოიწყო, რომელიც ქვეყანაში ხუთი ტურისტული ლოკაციის შექმნას ისახავდა მიზნად, ესენია: [[ასტანა]], [[ალმათი]], [[აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქი|აღმოსავლეთ ყაზახეთის]], [[სამხრეთ ყაზახეთის ოლქი|სამხრეთ ყაზახეთის]] და [[დასავლეთ ყაზახეთის ოლქი|დასავლეთ ყაზახეთის]] ოლქები. ინიციატივა ოთხი მილიარდი დოლარის ინვესტიციას და 2020 წლისთვის ტურიზმის სექტორში 300 ათასი ახალი სამუშაო ადგილის შექმნას ითვალისწინებდა.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.tengrinews.kz/environment/Kazakhstan-to-develop-its-tourism-industry-254241/ |title=Kazakhstan to develop its tourism industry. Environment. Tengrinews.kz |publisher=En.tengrinews.kz |date=18 June 2014 |accessdate=2015-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lillis/&gt;

1999 წელის მაისში ქვეყნის პრეზიდენტი [[ნურსულთან ნაზარბაევი|ნურსულთან ნაზარბაევის]] თანხმობითა და მხარდაჭერით ყაზახეთის ტურიზმის ასოციაცია დაარსდა. ასოციაცია არაკომერციული, არასამთავრობო ორგანიზაციაა, რომლის შემადგენლობაშიც ყაზახეთის სასტუმროებისა და რესტორნების ასოციაცია, სადაზღვევო  და ავიაკომპანიები შედის. ასოციაციის მიზანი ყაზახეთში ტურიზმის განვითარების ხელშეწყობაა. 

ყაზახეთში ტურისტთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაზარდა 2006 წლის კომედიურმა ფილმმა ''„[[ბორატი]]“'', რომელშიც ყაზახეთი წარმოდგენილია, როგორც ჩამორჩენილი, რასისტული და ანტისემიტური განწყობის მქონე ქვეყანა.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/9221240/Borat-has-given-Kazakhstan-tourist-boost.html|title=Borat 'has given Kazakhstan tourist boost}}&lt;/ref&gt; ერის ღირსების დაცვის მიზნით ყაზახეთის მთავრობამ ფილმი აკრძალა. 2020 წელს ''„ბორატის“'' ახალი ნაწილი სახელწოდებით ''„ბორატის მომდევნო კინოფილმი“'' გამოვიდა, რაზეც ყაზახეთის მთავრობას ამჯერად საპირისპირო რეაქცია ჰქონდა. ყაზახეთის ეროვნულმა ტურიზმის სააგენტომ ფილმის ცნობილი ფრაზა ''„– ყაზახეთი! შესანიშნავია!“'' თავის სლოგანად აქცია და არაერთ სარეკლამო ვიდეორგოლში გააჟღერა.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stein|first=Joel|date=2020-10-26|title=Kazakhstan, Reversing Itself, Embraces ‘Borat’ as Very Nice|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/10/26/business/kazakhstan-embraces-borat.html|access-date=2020-10-26|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

==სავიზო პოლიტიკა==
ყაზახეთს 90-დღიანი უვიზო მიმოსვლის რეჟიმი აქვს შემდეგი ქვეყნებისთვის: [[სომხეთი]], [[ბელარუსი]], [[საქართველო]], [[მოლდოვა]], [[ყირგიზეთი]], [[მონღოლეთი]], [[რუსეთი]] და [[უკრაინა]], ხოლო 30-დღიანი შემდეგი ქვეყნებისთვის: [[არგენტინა]], [[აზერბაიჯანი]], [[სერბეთი]], [[სამხრეთ კორეა]], [[ტაჯიკეთი]], [[თურქეთი]] და [[უზბეკეთი]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Visa Information|url=https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?FullText=1&amp;COUNTRY=KZ&amp;SECTION=VI&amp;SUBSECTION=00&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C|archive-url=https://archive.today/20140314210737/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?FullText=1&amp;COUNTRY=KZ&amp;SECTION=VI&amp;SUBSECTION=00&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[Timatic]]|publisher=[[IATA]]|accessdate=30 April 2016|archiveurl=https://archive.today/20140314210737/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_website_client.cgi?FullText=1&amp;COUNTRY=KZ&amp;SECTION=VI&amp;SUBSECTION=00&amp;user=KLMB2C&amp;subuser=KLMB2C|archivedate=14 მარტი 2014}}&lt;/ref&gt;

2020 წლის სექტემბერში ყაზახეთმა ვიზების ელექტრონული ფორმით გაცემა დაიწყო.&lt;ref name=&quot;KZvisa&quot;&gt;{{cite web |title=Kazakhstan amends regulations on visa issuance to foreign nationals |url=https://kazakh-tv.kz/en/view/business/page_216470_kazakhstan-amends-regulations-on-visa-issuance-to-foreign-nationals |website=kazakh-tv.kz |accessdate=2020-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200910121746/https://kazakh-tv.kz/en/view/business/page_216470_kazakhstan-amends-regulations-on-visa-issuance-to-foreign-nationals |archivedate=2020-09-10 }}&lt;/ref&gt; ასევე ყაზახეთმა გაზარდა იმ ქვეყნების რიცხვი, რომელთა მოქალაქეებსაც შეუძლიათ ისარგებლონ ერთჯერადი ვიზით საქმიანი, ტურისტული ან სამკურნალო მიზნით. სიაში 109 ქვეყანა შედის.&lt;ref name=&quot;KZvisa&quot;/&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
* {{Wikivoyage-inline|Kazakhstan}}
*[https://kazakhstan.travel/ Official travel website of Kazakhstan]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{აზიის ტურიზმი}}

[[კატეგორია:აზიის ტურიზმი]]</text>
      <sha1>mhquocodqwjzamdpyv6k68ihz8ldgb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ძეგლევი (ნასოფლარი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488589</id>
    <revision>
      <id>5392259</id>
      <parentid>4675218</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8346" sha1="c7rckggkhhi8x2is5ny6wgrn2f9cy2b" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სოფელი
|სტატუსი=ნასოფლარი
|ქართული სახელი=ძეგლევი
|ქვეყანა=საქართველო
|პანორამა = 
|პანორამის სიგანე = 
|წარწერა = 
|lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 38|lat_sec = 32
|lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 28|lon_sec = 28
|CoordAddon = type:city(40361)_region:
|CoordScale = 
|ქვეყნის რუკის ზომა = 300
|ქვეყნის რუკა = 
|რეგიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის რუკა = 
|რაიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
|შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
|რაიონი = ონის მუნიციპალიტეტი
|თემი = უწერა
|მმართველის ტიპი = 
|მმართველი = 
|დაარსების თარიღი = 
|სტატუსი-დან = 
|პირველი ხსენება=XVIII საუკუნე
|წინა სახელები =  
|ფართობი = 
|სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1300
|კლიმატი = 
|ოფიციალური ენა = 
|მოსახლეობა=53
|აღწერის წელი=1970
|სიმჭიდროვე = 
|აგლომერაცია = 
|ეროვნული შემადგენლობა=[[ქართველები]] 100%
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა=ქრისტიანები
|ეთნოქორონიმი = 
|დროის სარტყელი = +4
|DST = 
|სატელეფონო კოდი = +995
|საფოსტო ინდექსი = 
|საავტომობილო კოდი = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}

'''ძეგლევი''' — ნასოფლარი [[ონის მუნიციპალიტეტი|ონის მუნიციპალიტეტში]], [[რაჭა]]. მდებარეობს [[რიონი|რიონის]] მარჯვენა მხარეს, [[ორბის მთა|ორბის მთის]] კალთაზე. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება სოფელი [[ფარავნეში]], სამხრეთიდან სოფელი [[ნაკიეთი]]. ზ. დ. 1300 მ. [[ონი|ონიდან]] 10 კმ.

==ისტორია==
წყაროებში იხსენიება [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნიდან]]. [[ვახუშტი ბატონიშვილი]] მის შესახებ წერს: {{ციტატა|ონის პირისპირ, რიონის ჩდილოთ, მთის კალთასა შინა, მაღლა, არს დაბა ძეგლევი. აქა ეკლესიასა შინა არს ზეთი ჭიქითა და მდუღარებს მარადის და, რაოდენ იღებენ, არ აკლს ჭიქასა მას.}}

სოფელში შემაღლებული ტყის პირას იდგა წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია, რომელიც [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლოს ჩამოიქცა სიძველით, [[2013]] წელს მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.matsne.gov.ge/ka/document/view/1953239?publication=0 |title=კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით ღირებული ობიექტებისათვის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსის მინიჭების თაობაზე — საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე |accessdate=2020-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203173642/https://matsne.gov.ge/ka/document/view/1953239?publication=0 |archivedate=2023-12-03 }}&lt;/ref&gt;. მის ადგილზე [[1895]] წელს ააგეს ხის საყდარი. ძველი ტაძრის და გალავნის ნაშთები დღესაც კარგად ჩანს. ძეგლევი წინა საუკუნეებში ამზადებდა მირონს რაჭის ეკლესიებისთვის. წმინდა გიორგის ეკლესიის ზემოთ 200-მდე მეტრში, იყო ღვთისმშობლის სალოცავი, სადაც რაიმე შენობის კვალი არ ჩანს. [[2002]] და [[2014]] წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებში სოფელი არ მოიხსენიება&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2014.htm |title=2002 და 2014 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები |access-date=2020-11-24 |archive-date=2023-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913094958/http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2014.htm }}&lt;/ref&gt;.

== დემოგრაფია ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!წელი
|1840
|1873
|1886
|1906
|1926
|1939
|1970
|-
!კომლი
|59
|31
|44
|43
|49
|
|
|-
!სული
|431
|280
|453
|499
|286
|313
|56
|}
ძეგლევში ცხოვრობდნენ შემდეგი გვარის წარმომადგენლები: [[აბაიშვილები|აბაიშვილი]], აბესალაშვილი, ავზნარაძე, [[ბერიშვილები|ბერიშვილი]], ბენდელიანი, კახეთელიძე, კეკენაძე, [[კერესელიძეები|კერესელიძე]], [[კოკოჩაშვილები|კოკონაშვილი]], ლოლასპიშვილი, მაგრაქველიძე, [[მოსიძეები|მოსიძე]], პატოტიშვილი, ტოგონიძე, ქაფიანიძე, ქებაძე, შოშაშვილი, [[ჩალაძეები|ჩალაძე]], ჩუმაშვილი, ხიდეშელი, [[ხუციშვილები|ხუციშვილი]], [[ჯაფარიძეები|ჯაფარიძე]].

== ლიტერატურა ==
* გობეჯიშვილი ვ., ჩემი თვალით დანახული რაჭა, თბ., 2017, გვ. 558-560

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&amp;d=25&amp;t=1744 ძეგლევი — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა]
*{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|16424}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები]]</text>
      <sha1>c7rckggkhhi8x2is5ny6wgrn2f9cy2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყურადღების ცენტრში (ფილმი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490590</id>
    <revision>
      <id>5391764</id>
      <parentid>4722288</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25440" sha1="n4fhk7n3rbeqjrzcamwp7d0f63uyeff" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა კინოფილმი|სახელი=ყურადღების ცენტრში|სურათი=Spotlight (film) poster.jpg|წარწერა=|მშობლიური სახელწოდება=Spotlight|ჟანრი=დრამა, ბიოგრაფიული|რეჟისორი=ტომ მაკარტი|პროდიუსერი=ბლი პაგონ ფაუსტი
სტივ გოლინი
ნიკოლ როკლინი
მაიკლ შაქარი|როლებში=*[[მარკ რუფალო]]
*[[მაიკლ კიტონი]]
*[[რეიჩელ მაკადამსი]]
*ლიევ შრეიბერი
*ჯონ სლეტერი
*ბრაიან დ’არსი ჯეიმსი
*[[სტენლი ტუჩი]]|კომპოზიტორი=[[ჰოვარდ შორი]]|დისტრიბუტორი=Open Road Films|კინოსტუდია=Participant Media
First Look Media
Anonymous Content
Rocklin/Faust Productions
Spotlight Film|გამოსვლის თარიღი=3 სექტემბერი, 2015 ([[ვენეცია]])
6 ნოემბერი, 2015 ([[აშშ]])|ქვეყანა=[[აშშ]]|ენა=[[ინგლისური ენა|ინგლისური]]|ხანგრძლივობა=129 წუთი|ბიუჯეტი=20 მილიონი [[აშშ დოლარი]]|შემოსავალი=98.3 მილიონი აშშ დოლარი}}'''''ყურადღების ცენტრში''''' ([[ინგლისური ენა|ინგ.]] Spotlight) — 2015 წლის ამერიკული ბიოგრაფიული დრამატული ფილმი, რომლის რეჟისორია ტომ მაკარტი, ხოლო სცენარის ავტორი მაკარტი და ჯოშ სინგერი.&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=Tatiana|last=Siegel|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mark-ruffalo-michael-keaton-talks-724270|title=Mark Ruffalo, Michael Keaton in Talks for Catholic Priest Sex Abuse Scandal Film|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|date=August 8, 2014|accessdate=September 16, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;participantmedia&quot;&gt;{{Cite web|url=http://3blmedia.com/News/Participant-Medias-Spotlight-Starring-Mark-Ruffalo-Michael-Keaton-Rachel-Mcadams-Liev-Schreiber|title=Participant Media's &quot;Spotlight&quot; Starring Mark Ruffalo, Michael Keaton, Rachel Mcadams, Liev Schreiber And Stanley Tucci Goes To Camera In Boston Before Lensing In Toronto|publisher=3BL Media|date=September 25, 2014|accessdate=September 25, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024042337/http://3blmedia.com/News/Participant-Medias-Spotlight-Starring-Mark-Ruffalo-Michael-Keaton-Rachel-Mcadams-Liev-Schreiber|archivedate=ოქტომბერი 24, 2014}}&lt;/ref&gt;  ფილმი დაფუძნებულია სერიალ ''ყურადღების ცენტრზე ,'' რომელსაც ''Globe-''მ 2003 წელს პულიცერის პრემია მიანიჭა საჯარო სამსახურისთვის . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/citation/2003-Public-Service|title=The Pulitzer Prizes &amp;#124; Citation|publisher=Pulitzer.org|date=|accessdate=June 11, 2015|archive-date=ივნისი 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150617182559/http://www.pulitzer.org/citation/2003-Public-Service}}&lt;/ref&gt; ფილმში მონაწილეობენ მსახიობები: [[მარკ რუფალო]], [[მაიკლ კიტონი]], [[რეიჩელ მაკ-ადამსი]], ჯონ სლატერი და [[სტენლი ტუჩი]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/mark-ruffalo-michael-keaton-stanley-tucci-in-talks-to-star-in-catholic-church-sex-scandal-drama-exclusive/|title=Mark Ruffalo, Michael Keaton, Rachel McAdams in Talks to Star in Catholic Church Sex Scandal Drama (Exclusive)|date=August 8, 2014|accessdate=September 16, 2014}}&lt;/ref&gt;

''ყურადღების ცენტრშის'' პრემიერა შედგა [[ვენეციის 72-ე კინოფესტივალი|ვენეციის 72-ე საერთაშორისო კინოფესტივალზე]].&lt;ref name=&quot;Bostonglobe2&quot;&gt;{{cite news|work=Boston Globe|url=https://www.bostonglobe.com/arts/movies/2015/09/03/spotlight-premieres-venice/E3xDWEpw1jChlUKgNHHiWO/story.html|accessdate=November 7, 2015|title='Spotlight' gets glittering debut in Venice|date=September 3, 2015|last=Shanahan|first=Mark}}&lt;/ref&gt; ის ასევე აჩვენეს ტელურიდის კინოფესტივალზე და 2015 წლის ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალის სპეციალური პრეზენტაციების განყოფილებაში. &lt;ref name=&quot;ScreenDaily&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.screendaily.com/toronto-world-premieres-for-trumbo-demolition-the-program/5090990.article?blocktitle=LATEST-FILM-NEWS&amp;contentID=40562#|title=Toronto to open with 'Demolition'; world premieres for 'Trumbo', 'The Program'|date=July 28, 2015|accessdate=July 28, 2015|work=ScreenDaily}}&lt;/ref&gt; ფილმი გამოვიდა 2015 წლის 6 ნოემბერს, Open Road Films- ის მიერ და მთელ მსოფლიოში 98 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა.  მას ფართო კრიტიკა მოჰყვა, კრიტიკოსები აქებდნენ მსახიობთა შესრულებას, ისტორიულ სიზუსტესა და სცენარს. ფილმმა მოიგო გილდიის და კრიტიკოსთა ასოციაციის ჯილდოები და დასახელდა 2015 წლის ერთ-ერთ საუკეთესო ფილმად. ,,''ყურადღების ცენტრში&quot;-''მ მოიპოვა [[ოსკარი საუკეთესო სურათისთვის]] და [[ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის|საუკეთესო ორიგინალური სცენარის]] ნომინაციებში. დაჯილდოვებაზე ფილმი ექვს ნომინაციაში იყო წარდგენილი.

== მსახიობები ==

=== კომპანია '',,ყურადღების ცენტრში&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;''-ს გუნდი ===

* [[მარკ რუფალო]] მაიკლ რეზენდესის როლში &lt;ref name=&quot;ruffaloglobe&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2014/09/15/mark-ruffalo-visits-globe-seth-macfarlane-checks-out-improv-asylum/ngTrZ2cqwVFWfgVlhjCZgN/story.html|title=Mark Ruffalo visits the Globe|work=The Boston Globe|date=September 16, 2014|first1=Mark|last1=Shanahan|first2=Meredith|last2=Goldstein|accessdate=September 16, 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2014/08/10/report-globe-spotlight-movie-gets-cast/MtSpPdTpigOyHERKYr0zFL/story.html#comments|title=Report: Globe Spotlight movie gets a cast|work=The Boston Globe|date=August 11, 2014|first1=Mark|last1=Shanahan|first2=Meredith|last2=Goldstein|accessdate=September 25, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[მაიკლ კიტონი]] ვალტერ ,,რობი&quot; რობინზონის როლში &lt;ref name=&quot;hollywoodreporter08-27&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/billy-crudup-talks-catholic-church-728613|title=Billy Crudup in Talks for Catholic Church Sex Abuse Scandal Film 'Spotlight' (Exclusive)|work=The Hollywood Reporter|date=August 27, 2014|first1=Tatiana|last1=Siegel|first2=Borys|last2=Kit|accessdate=September 16, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[რეიჩელ მაკ-ადამსი|რეიჩელ მაკადამსი]] საშა ფაიფერის როლში 
* ბრაიან დ’არსი ჯეიმსი, როგორც მეტ კეროლი &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.broadwayworld.com/bwwmovies/article/Brian-dArcy-James-Joins-Boston-Priest-Pedophile-Drama-SPOTLIGHT-20140912?PageSpeed=noscript|title=Brian d'Arcy James Joins Boston Priest Pedophile Drama SPOTLIGHT|work=Broadway World|date=September 12, 2014|accessdate=September 16, 2014}}&lt;/ref&gt;

=== საერთაშორისო თანამშრომლობა ===

* ლიევ შრაიბერი, Marty Baron- ის როლში &lt;ref name=&quot;hollywoodreporter08-27&quot;/&gt;
* ჯონ სლეტტერი ბენ ბენდლი უმცროსის როლში &lt;ref name=&quot;participantmedia&quot;/&gt;

=== სხვა პერსონაჟები ===

* [[სტენლი ტუჩი|სტენლი ტუჩი,]] როგორც მიტჩელ კარაბედიანი, ადვოკატი, რომელიც იცავს სექსუალური ძალადობის მსხვერპლებს &lt;ref name=&quot;hollywoodreporter08-27&quot;/&gt;
* ჯინ ამოროსო, როგორც სტივენ კურკჯიანი, ''ბოსტონის გლობუსის'' გენერალური საგამოძიებო რეპორტიორი &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.boston.com/entertainment/2014/09/26/spotlight-actors-spotted-fenway-park/Kj3NiJ8mPdwr5uYSJ4PZpN/story.html|title='Spotlight' Actors Spotted at Fenway Park|work=The Boston Globe|date=September 26, 2014|first1=Matt|last1=Juul|accessdate=September 26, 2014}}&lt;/ref&gt;
* ჯემი შერიდანი, როგორც ჯიმ სალივანი, ეკლესიის წარმომადგენელი &lt;ref name=&quot;participantmedia&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter09-252&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/john-slattery-homeland-alum-join-735782|title=John Slattery, 'Homeland' Alum Join Catholic Sex Abuse Film 'Spotlight'|work=The Hollywood Reporter|date=September 25, 2014|first=Austin|last=Siegemund-Broka|accessdate=September 25, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[ბილი კრუდაპი|ბილი კრუდაპი,]] როგორც ერიკ მაკლეიში, ადვოკატი, რომელიც იცავს სექსუალური ძალადობის მსხვერპლებს  &lt;ref name=&quot;hollywoodreporter09-25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/john-slattery-homeland-alum-join-735782|title=John Slattery, 'Homeland' Alum Join Catholic Sex Abuse Film 'Spotlight'|work=The Hollywood Reporter|date=September 25, 2014|first1=Austin|last1=Siegemund-Broka|accessdate=September 25, 2014}}&lt;/ref&gt;
* მორინ კილერი, როგორც ეილი მაკნამარა, ''ბოსტონის გლობუსის'' მიმომხილველი &lt;ref name=&quot;filmingtheglobe&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2014/09/28/spotlight-films-the-boston-globe/tpRmmpfsWRrH3uY1p3hEKK/story.html|title='Spotlight' films at The Boston Globe|work=The Boston Globe|date=September 29, 2014|first1=Mark|last1=Shanahan|first2=Meredith|last2=Goldstein|accessdate=September 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[რიჩარდ ჯენკინსი|რიჩარდ ჯენკინსი,]] როგორც რიჩარდ სიპი, ფსიქოთერაპერტი &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ew.com/article/2016/02/19/spotlight-richard-jenkins-voice-god|title=How Spotlight cast the 'Voice of God,' and how the Church has (or hasn't) changed|work=Entertainment Weekly|date=February 16, 2016|first1=Jeff|last1=Labrecque|accessdate=May 6, 2016}}&lt;/ref&gt;
* პოლ გილფოილი პიტერ კონლის როლში
* ლენ კარიუ, როგორც კარდინალი ბერნარ ლოუ, ბოსტონის არქიეპისკოპოსი
* ნილ ჰუფი, როგორც ფილ სავიანო&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://bostonphoenix.com/boston/news_features/other_stories/documents/03286126.asp|title=Phil Saviano Founder of the local Survivors Network of Those Abused by Priests|work=[[Boston Phoenix]]|date=October 31 – November 6, 2003|accessdate=March 4, 2016|author=Lombardi, Kristen|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010122339/http://bostonphoenix.com/boston/news_features/other_stories/documents/03286126.asp#|archive-date=October 10, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
* მაიკლ ქანთერმენი როგორც როშარდ გილმანი, ბოსტონის გლობუსის გამომცემელი.
* მაიკლ სირილ კრეიტონი ჯო კროულის როლში
* ლორი ჰეინემანი მოსამართლე კონსტანს სვინის როლში
* დევიდ ფრეიზერი ჯონ ალბანოს როლში &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lawmagazine.bc.edu/2017/03/going-once-going-twice/|title=Going Once, Going Twice|date=March 2017|first1=Vicki|last1=Sanders|accessdate=November 20, 2020}}&lt;/ref&gt;
* ტიმ პროგოში, როგორც ბილ კემეზა
* ჯიმი ლებლანკი პატრიკ მაკორლის როლში &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment/envelope/la-en-mn-small-roles-20151222-story.html|title=Four actors leave big impressions with small roles|first1=Lisa|last1=Rosen|work=The Envelope|date=2015-12-22|accessdate=2018-01-04}}&lt;/ref&gt;

== ფილმის წარმოება ==

=== სცენარის წერა ===
ფილმის სცენარი დაწერილი იქნა ტომ მაკარტისა და თანაავტორ ჯოშ სინგერის მიერ.
[[ფაილი:Tom McCarthy (cropped).jpg|მინი|339x339პქ|ფილმის რეჟისორი ტომ მაკარტი]]

=== განვითარება ===
მაკარტიმ და სინგერმა სცენარი დაასრულეს 2013 წლის ივნისში.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2014/08/18/spotlight-script-tells-story-globe-series/qzgm5dd7ztbZdMjT146VSI/story.html|title='Spotlight' script tells the story of Globe series|newspaper=The Boston Globe|date=August 19, 2014|first1=Mark|last1=Shanahan|first2=Meredith|last2=Goldstein|accessdate=September 27, 2014}}&lt;/ref&gt; იგი 2013 წლის არაპროდუქტიული სცენარების შავ სიაში შეიტანეს. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2013/12/2013-black-list-best-screenplays-full-list-653017/|title=Black List 2013: Full Screenplay List|date=December 16, 2013}}&lt;/ref&gt; სინგერმა ''Creative Screenwriting– ს'' განუცხადა, რომ ფილმისთვის მისი ერთ – ერთი მიზანი იყო ჟურნალისტურ ძალაზე ხაზის გასმა, რაც, მისი აზრით, სულ უფრო ნაკლებად აინტერესებს. მან განმარტა: ,,ეს ამბავი არ წარმოადგენს კათოლიკური ეკლესიის მხილებას. ჩვენი მისია რწმენის შერყევა არ ყოფილა. მოტივი იყო სიუჟეტის ზუსტი მოყოლა ნიუსრუმის სიმძლავრის ჩვენებისას - რაც დღეს ძირითადად აღარ ჩანს. ეს ამბავი მნიშვნელოვანია. ჟურნალისტიკა მნიშვნელოვანია და ის სიუჟეტის მთავარ, ღრმა მესიჯს წარმოადგენს. ” &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://creativescreenwriting.com/spotlight-the-burden-of-truth/|title=Spotlight: The Burden of Truth|last=Iacovetti|first=Carla|date=January 25, 2016}}&lt;/ref&gt;

=== გადაღება ===
ძირითადი გადაღებები დაიწყო 2014 წლის 24 სექტემბერს, [[ბოსტონი|ბოსტონში, მასაჩუსეტსის შტატში]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.boston.com/entertainment/2014/09/24/globe-spotlight-movie-hold-open-casting-call/AaOtsFA84me850w191FG6I/story.html?rss_id=Top+Stories|title=Globe 'Spotlight' Movie Holding Open Casting Call|newspaper=The Boston Globe|date=September 24, 2014|first=Matt|last=Juul|accessdate=September 25, 2014}}&lt;/ref&gt; და გაგრძელდა ოქტომბერში, [[ჰამილტონი (ონტარიო)|ჰამილტონში, ონტარიოში]] . გადაღებები შედგა Fenway Park- ში,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2014/09/25/spotlight-about-globe-coverage-church-scandal-begins-filming-with-scene-fenway/QTRGxrrFE1uoApUtznwroJ/story.html|title='Spotlight' filming at Fenway Park|newspaper=The Boston Globe|date=September 26, 2014|first1=Mark|last1=Shanahan|first2=Meredith|last2=Goldstein|accessdate=September 30, 2014}}&lt;/ref&gt; მაშინდელი ''ბოსტონის გლობუსის'' ოფისებში, Dorchester- ში, ბოსტონში, &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bostonglobe.com/business/2017/12/20/deal-closed-sale-boston-globe-former-home/THyvIVnXPgngfXOsamfxLJ/story.html |title=Conti, Katheleen. &quot;Globe's former home on Morrissey Blvd. sold for $81 million.&quot; ''The Boston Globe'', December 20, 2017. |accessdate=დეკემბერი 6, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413135948/https://www.bostonglobe.com/business/2017/12/20/deal-closed-sale-boston-globe-former-home/THyvIVnXPgngfXOsamfxLJ/story.html |archivedate=აპრილი 13, 2019 }}&lt;/ref&gt; [[ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკა|ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკაში]] &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/lifestyle/names/2014/09/29/namesspotlight/dZj79qpRegZykaoxGxKzuJ/story.html|title=Rachel McAdams reporting for duty|newspaper=The Boston Globe|date=September 30, 2014|first1=Mark|last1=Shanahan|first2=Meredith|last2=Goldstein|accessdate=September 30, 2014}}&lt;/ref&gt; და მაკმასტერის უნივერსიტეტში, ჰამილტონში, ონტარიოში.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chch.com/ruffalo-tucci-hamilton-spotlight-shoot/|title=Ruffalo, Tucci in Hamilton for Spotlight shoot|publisher=CHCH News|date=October 7, 2014|accessdate=October 7, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220213100/http://www.chch.com/ruffalo-tucci-hamilton-spotlight-shoot/|archivedate=თებერვალი 20, 2016}}&lt;/ref&gt; ფილმის რედაქტორმა ტომ მაკარდელმა პროექტის მსვლელობისას განაცხადა: ,,ჩვენ ფილმს ვარედაქტირებდით რვა თვის განმავლობაში. ჩვენ უბრალოდ გვინდოდა, რომ ფილმი დახვეწილიყო. ამოვჭერით ხუთი სცენა, პლუს სხვა სცენების რამდენიმე სეგმენტი.” &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://filmdoctor.co.uk/2016/02/18/spotlight-editor-tom-mcardle-in-conversation/|title=Spotlight Editor Tom McArdle In Conversation|publisher=Film Doctor|date=February 18, 2016|accessdate=February 18, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302040418/https://filmdoctor.co.uk/2016/02/18/spotlight-editor-tom-mcardle-in-conversation/|archivedate=მარტი 2, 2016}}&lt;/ref&gt;

== ფილმის გამოსვლა ==
ფილმი ვენეციის კინოფესტივალზე აჩვენეს პირველად და მაყურებელს ,,სიცილი აუტყდა&quot;, როდესაც ფილმში აღნიშნეს, რომ ფილმში განვითარებული მოვლენების შემდეგ კარდინალ ბერნარდ ლოუ რომში საპატიო თანამდებობაზე დანიშნეს.&lt;ref name=&quot;Bostonglobe3&quot;&gt;{{cite news|work=Boston Globe|url=https://www.bostonglobe.com/arts/movies/2015/09/03/spotlight-premieres-venice/E3xDWEpw1jChlUKgNHHiWO/story.html|accessdate=November 7, 2015|title='Spotlight' gets glittering debut in Venice|date=September 3, 2015|last=Shanahan|first=Mark}}&lt;/ref&gt; ფილმი მცირე ხნით, 2015 წლის 6 ნოემბერს ამერიკაში აჩვენეს, ფართო მასშტაბით კი სამი კვირის შემდეგ, 25 ნოემბერს გაჩნდა ამერიკულ კინოთეატრებში. &lt;ref&gt;{{Cite web|first=Anthony|last=D'Alessandro|url=https://deadline.com/2015/06/michael-keaton-mark-ruffalo-spotlight-open-road-release-date-1201440774/|title=Michael Keaton Mark Ruffalo Boston Globe Film 'Spotlight' Opens Nov. 6|date=|accessdate=June 11, 2015}}&lt;/ref&gt;

== გამოხმაურება ==

=== გამომუშავება ===
'',,ყურადღების ცენტში&quot;-''მ [[აშშ]] – სა და [[კანადა|კანადაში]] 45.1 მილიონი [[დოლარი]] გამოიმუშავა, ხოლო სხვა ქვეყნებში - 53.2 მილიონი დოლარი. საერთო ჯამში ფილმის შემოსავალმა 98.3 მილიონი დოლარი შეადგინა, ხოლო მისი ბიუჯეტი 20 მილიონი დოლარი იყო. ''[[The Hollywood Reporter|Hollywood Reporter–]]'' [[The Hollywood Reporter|ის]] გამოანგარიშებით, ფილმის სუფთა მოგებამ 10 მილიონ დოლარამდე შეადგინა. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscar-profitability-goes-martian-872507|title=And the Oscar for Profitability Goes to ... 'The Martian'|last=Pamela McClintock|date=March 3, 2016|accessdate=September 14, 2016}}&lt;/ref&gt;

== რესურსები ინტერნეტში ==

* {{ოფიციალური|http://spotlightthefilm.com}}
* {{Imdb სათაური|1895587|ყურადღების ცენტრში}}  
* {{AllMovie სახელწოდება|573277|ყურადღების ცენტრში}}  
* {{Rotten Tomatoes|spotlight_2015|ყურადღების ცენტრში}}  
* [https://www.boston.com/globe/spotlight/abuse &quot;ისტორია ფილმ '',,ყურადღების ცენტში&quot;-ს''  უკან&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910003938/http://www.boston.com/globe/spotlight/abuse/ |date=2015-09-10 }} ''The Boston Globe''

== სქოლიო ==

[[კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები]]
[[კატეგორია:რეალურ მოვლენებზე დაფუძნებული დრამატული ფილმები]]
[[კატეგორია:BAFTA-ს გამარჯვებულები (ფილმები)]]
[[კატეგორია:ამერიკული ფილმები]]
[[კატეგორია:ამერიკული ბიოგრაფიული დრამატული ფილმები]]
[[კატეგორია:2015 წლის ფილმები]]
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;{{ოსკარი საუკეთესო სურათისთვის}}</text>
      <sha1>n4fhk7n3rbeqjrzcamwp7d0f63uyeff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებელი:გიორგი რუსიტაშვილ8</title>
    <ns>2</ns>
    <id>495909</id>
    <revision>
      <id>5392230</id>
      <parentid>4403556</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29143-96</username>
        <id>182833</id>
      </contributor>
      <origin>5392230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="8gqw1g6l2hgtxzmzpo3og15awnams0m" xml:space="preserve">
ორიი რუსიტაშვილი ქართველი უკრაინელი სამხედრო 

გ

გ</text>
      <sha1>8gqw1g6l2hgtxzmzpo3og15awnams0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შირლი ჯექსონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502582</id>
    <revision>
      <id>5392016</id>
      <parentid>4884128</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17976" sha1="sn8wof5qir2qonuh4nw7sm1pu0vlaj7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მწერალი}}
'''შირლი ჰარდი ჯექსონი''' (დ. [[14 დეკემბერი]], [[1916]] — გ. [[8 აგვისტო]], [[1965]]) — [[ამერიკელი]] მწერალი, ძირითადად ცნობილია როგორც საშინელებათა ჟანრის და იდუმალებით მოცული წიგნების ავტორად. მწერლის კარიერა ოც წელზე მეტს მოიცავს. ამ პერიოდში მან დაწერა ექვსი რომანი, ორი მემუარი და ორასზე მეტი პატარა მოთხრობა.

[[სან-ფრანცისკო|სან-ფრანცისკოში]], კალიფორნიაში დაბადებული [[სირაკიუსის უნივერსიტეტი|სირაკიუსის უნივერსიტეტში]] დადიოდა, სადაც იგი უნივერსიტეტის ლიტერატურულ ჟურნალში წერდა, იგი აქ შეხვდა თავის მომავალ მეუღლეს სტენლი ედგარ ჰიმანს. სწავლის დამთავრების შემდეგ, წყვილი [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]] გადავიდა საცხოვრებლად და მუშაობა ''The New Yorker-ში დაიწყო.'' 

მას შემდეგ რაც წყვილს პირველი შვილი შეეძინა წყვილი [[ჩრდილოეთ ბენინგტონი|ჩრდილოეთ ბენინგტონში]], [[ვერმონტი|ვერმონტში]] დასახლდა. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Zoë|first=Heller|date=October 17, 2016|title=The Haunted Mind of Shirley Jackson|url=https://www.newyorker.com/magazine/2016/10/17/the-haunted-mind-of-shirley-jackson|journal=New Yorker}}&lt;/ref&gt;

[[1948]] წელს გამოაქვეყნა ნახევრად-ავტობიოგრაფიული წიგნი, სახელწოდებით: ''&quot;გზა კედლის გავლით&quot;'' . მან საზოგადოების დიდი ყურადღება მაშინ მიიპყრო, როცა მისი პატარა მოთხრობა,  ''ლატარია'' გამოქვეყნდა. [[1950-იანი წლები|1950-იან წლებში]] ჟურნალ-გაზეთებში დროდადრო აქვეყნებდა პატარა მოთხრობებს, რომელთა ნაწილი შეკრიბა და გამოიცა თავის [[1953]] წელს გამოქვეყნებულ მოგონებებში, &quot; ''ცხოვრება ველურთა შორის&quot;''. [[1959]] წელს მან გამოაქვეყნა ''The Haunting of Hill House'', ზებუნებრივი საშინელებათა ჟანრის რომანი, რომელიც ითვლება ოდესმე დაწერილ ერთ – ერთ საუკეთესო ისტორიად. 
„პერსონა, რომელიც ჯექსონმა მსოფლიოს წარუდგინა, იყო ძლიერი, მახვილგონივრული, თვითშეზღუდულიც კი,“ - წერს ზოო ჰელერი ''New Yorker-ში.''

იმ ეპოქაში, სადაც ქალები გარეთ სამუშაოდ არ გადიოდნენ, ოჯახის მთავარი მარჩენალი შირლი გახდა, ამავდროულად ზრდიდა ოთხ შვილს.
„იგი ბევრს მუშაობდა“, - თქვა მისმა შვილმა ლორენსმა. „ის ყოველთვის წერდა, ან წერაზე ფიქრობდა.“

გასული საუკუნის 60-იანი წლებისთვის ჯექსონის ჯანმრთელობამ მნიშვნელოვნად გაუარესება დაიწყო, რის შედეგადაც იგი გულის დაავადებით, [[1965]] წელს 48 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისმა ნაშრომებმა დიდი გავლენა მოახდინეს ისეთ მწერლებზე, როგორიცაა: [[ნილ გეიმანი]], [[სტივენ კინგი]], [[სარა უოტერსი]], [[ნაიჯელ კნეილი]], [[კლერ ფოლერი]], [[ჯოან ჰარისი]], &lt;ref name=&quot;Guardian 14 December 2016&quot;&gt;{{Cite news|last=Harris|first=Joanne|author-link=Joanne Harris|date=December 14, 2016|title=Shirley Jackson centenary: a quiet, hidden rage|work=[[The Guardian]]|location=London|url=https://www.theguardian.com/books/2016/dec/14/shirley-jackson-centenary-quiet-hidden-rage-joanne-harris|access-date=December 22, 2016}}&lt;/ref&gt; და [[რიჩარდ მეთისონი|რიჩარდ მეთისონი]] . 

== ადრეული ცხოვრება ==
ჯექსონი დაიბადა [[1916]] წლის [[14 დეკემბერი|14 დეკემბერს]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.californiabirthindex.org/birth/shirley_h_jackson_born_1916_351511|title=Shirley H Jackson, Born 12/14/1916 in California}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shirleyjackson.org/|title=Shirley Jackson's Bio}}&lt;/ref&gt; [[სან-ფრანცისკო|სან-ფრანცისკოში]], [[კალიფორნია|კალიფორნიაში]], ლესლი ჯექსონისა და მისი მეუღლის, ჯერალდინის (ბაგბიშვილი) ოჯახში. იგი ინგლისელი წარმოშობის იყო. ჯექსონის დიდი ბაბუა, ჯონ სტეფენსონი, სან-ფრანცისკოში იყო ცნობილი იურისტი - მოგვიანებით მოსამართლე [[ალასკა|ალასკაში]] {{Sfn|Franklin|2016}} - ხოლო მისი დიდი ბაბუა იყო სამუელ ჩარლზ ბაგბი, არქიტექტორი, რომლის ნამუშევრებში შედიოდა ლელანდი სტენფორდისა და ჩარლზ კროკერის სახლი, ასევე  მენდოჩინოს პრესვიტერიანული ეკლესია . &lt;ref&gt;The [[San Francisco Public Library]] also holds a document entitled ''Information about Samuel Charles Bugbee'', written by a relative, Arthur S. Bugbee, in 1957.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;lat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-ca-jc-shirley-jackson-bio-20160919-snap-story.html|title=Shirley Jackson and her bewitching biography, 'A Rather Haunted Life'|last=Bradfield, Scott|date=September 30, 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pcad.lib.washington.edu/person/6908/|title=PCAD - Samuel Charles Bugbee|access-date=2021-02-28|archive-date=2019-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190622114355/http://pcad.lib.washington.edu/person/6908/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dictionaryofarchitectsincanada.org/node/1238|title=Bugbee, Samuel Charles - Biographical Dictionary of Architects in Canada}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/c8z60r0c/entire_text/|title=Guide to the Samuel Charles Bugbee Papers}}&lt;/ref&gt; 

ჯექსონი გაიზარდა ბურლინგემში, კალიფორნიაში, სან–ფრანცისკოს შეძლებულ გარეუბანში, სადაც მისი ოჯახი ცხოვრობდა ორსართულიან აგურის სახლში. {{Sfn|Franklin|2016}} მას დედასთან ურთიერთობა დაძაბული ჰქონდა, რადგან მისი მშობლები ახალგაზრდობაში დაქორწინდნენ და ჯერალდინი იმედგაცრუებული დარჩა, როდესაც იგი მაშინვე დაორსულდა შირლიზე. {{Sfn|Oppenheimer|1988}} ჯექსონი ხშირად ვერ ეგუებოდა სხვა ბავშვებს და დროის დიდ ნაწილს ატარებდა წერაში. &lt;ref name=&quot;Franklin, Ruth, 2017&quot;&gt;{{Citation|last=Franklin, Ruth|title=Shirley Jackson: a rather haunted life|date=2017}}&lt;/ref&gt;  

ჯექსონის ბებია, მეტსახელად „მიმი“, იყო ქრისტიანული მეცნიერების პრაქტიკოსი, რომელიც პენსიაზე გასვლის შემდეგ აგრძელებდა ოჯახის წევრების სულიერ განკურნებას. ცნობილი იყო, რომ ჯექსონი კრიტიკულად აფასებდა ამ მცდელობებს და იხსენებდა იმ პერიოდს, როდესაც მიმიმ თქვა, რომ მან ფეხი მოიტეხა და ლოცვის საშუალებით განკურნა იგი ღამით. მის მწერლობაში იგრძნობა ბავშვობისდროინდელი რელიგიური გავლენა. 

იგი სწავლობდა „ბურლინგემის საშუალო სკოლაში“, სადაც სკოლის ორკესტრში [[ვიოლინო|ვიოლინოზე]] უკრავდა. {{Sfn|Franklin|2016}} საშუალო სკოლაში სწავლის პერიოდში ჯექსონების ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა [[როჩესტერი|როჩესტერში]], [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]] {{Sfn|Franklin|2016}} რის შემდეგაც იგი სწავლობდა „ბრაიტონის საშუალო სკოლაში“, სწავლა დაამთავრა [[1934]] წელს. შემდეგ იგი სწავლობდა ახლომდებარე [[როჩესტერის უნივერსიტეტი|როჩესტერის უნივერსიტეტში]], სადაც მისი მშობლები თვლიდნენ, რომ მათ შეეძლოთ ჯექსონის სწავლის მეთვალყურეობა. {{Sfn|Oppenheimer|1988}} ჯექსონი უკმაყოფილო იყო უნივერსიტეტის გაკვეთილებით და სწავლისგან ერთწლიანი პაუზა აიღო, შემდეგ გადავიდა [[სირაკიუსის უნივერსიტეტი|სირაკიუსის უნივერსიტეტში]]. {{Sfn|Oppenheimer|1988}} აქ მან მიიღო ჟურნალისტიკის ბაკალავრის დიპლომი. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Private demons: The life of Shirley Jackson|last=Oppenheimer|first=Judy|publisher=Putnam|year=1988|isbn=978-0-399-13356-5|pages=[https://archive.org/details/privatedemonslif00oppe/page/61 61]|url=https://archive.org/details/privatedemonslif00oppe/page/61}}&lt;/ref&gt; სტუდენტობის პერიოდში, ჯექსონი წერდა კამპუსის ლიტერატურულ ჟურნალში, რომლის მეშვეობითაც იგი შეხვდა თავის მომავალ მეუღლეს, [[სტენლი ედგარ ჰიმანი|სტენლი ედგარ ჰიმანს]], რომელიც შემდეგ გახდა ცნობილი ლიტერატურის კრიტიკოსი. {{Sfn|Franklin|2016}} სირაკიუსში სწავლის დროს, უნივერსიტეტის ლიტერატურულმა ჟურნალმა გამოაქვეყნა ჯექსონის პირველი მოთხრობა „ჯენიცი“, რომელიც მოზარდის თვითმკვლელობის მცდელობას ეხებოდა. {{Sfn|Franklin|2016}}

სწავლის დამთავრების შემდეგ, [[1940]] წელს ჯექსონი და ჰიმანი დაქორწინდნენ, წყვილი დასახლდა [[ვერმონტი|ვერმონტში]].

==ლიტერატურა==
* {{cite web |url=http://filmfanatic.org/reviews/?p=1957 |title=Review of Hugo Haas' ''Lizzie'' (1957) |date=2006 |publisher=Film Fanatic}}
* {{cite web |url=http://www.darkecho.com:80/darkecho/darkthot/jackson.html |title=Shirley Jackson: 'Delight in What I Fear' |first=Paula |last=Guran |date=1997 |publisher=DarkEcho |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011130159/http://www.darkecho.com:80/darkecho/darkthot/jackson.html |archive-date=2017-10-11 |accessdate=2021-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011130159/http://www.darkecho.com/darkecho/darkthot/jackson.html |archivedate=2017-10-11 }}
* {{cite web |url=http://www.darkecho.com:80/darkecho/horroronline/jackson.html |title=Shirley Jackson &amp; The Haunting of Hill House |first=Paula |last=Guran |date=1999 |publisher=DarkEcho |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314130906/http://www.darkecho.com:80/darkecho/horroronline/jackson.html |archive-date=2018-03-14 |accessdate=2021-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314130906/http://www.darkecho.com/darkecho/horroronline/jackson.html |archivedate=2018-03-14 }}
* {{cite web |url=http://www.salon.com/1997/01/06/jackson_3/ |title=Monstrous Acts and Little Murders |first=Jonathan |last=Lethem |date=1997 |work=salon.com |author-link=Jonathan Lethem}}
* {{cite web |url=http://www.duo.uio.no/publ/engelsk/2005/27019/Norjordet.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220946/http://www.duo.uio.no/publ/engelsk/2005/27019/Norjordet.pdf |date=2005 |archive-date=2015-09-23 |title=The Tall Man in the Blue Suit: Witchcraft, Folklore, and Reality in Shirley Jackson's ''The Lottery, or the Adventures of James Harris'' |last=Nørjordet |first=Håvard |quote=A Thesis presented to the Department of Literature, Area Studies, and European Languages the University of Oslo in Partial Fulfilment of the Requirements for the Master of Arts degree Spring Term 2005 |accessdate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220946/http://www.duo.uio.no/publ/engelsk/2005/27019/Norjordet.pdf |archivedate=2015-09-23 }}
* {{cite web |url=http://www.tabula-rasa.info/DarkAges/ShirleyJackson.html |title=Shirley Jackson: House and Guardians |first=Kyla |last=Ward |date=1995 |publisher=Tabula Rasa}}

==რესურსები ინტერნეტში==
*{{IMDb name|nm0414047}}
*[https://www.britannica.com/biography/Shirley-Jackson Shirley Jackson] at [[Encyclopædia Britannica Online|''Encyclopædia Britannica'' Online]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ჯექსონი, შირლი}}
[[კატეგორია:გოთიკური ჟანრის მწერლები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი მემუარისტები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი ქალი რომანისტები]]
[[კატეგორია:ქალი საშინელებათა ჟანრის მწერლები]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები]]
[[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი საშინელებათა ჟანრის მწერლები]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1965]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1916]]
[[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>sn8wof5qir2qonuh4nw7sm1pu0vlaj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შეიარაღების კონტროლი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510742</id>
    <revision>
      <id>5391897</id>
      <parentid>4731576</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43872" sha1="754la1ebb3o5eozyeyjxx6zo0v2m1a9" xml:space="preserve">[[ფაილი:Reagan and Gorbachev signing.jpg|300px|მინი|[[საბჭოთა კავშირი]]ს გენერალური მდივანი [[მიხეილ გორბაჩოვი]] და აშშ-ის პრეზიდენტი [[რონალდ რეიგანი]] საშუალო და მცირე რადიუსის რაკეტების ლიკვიდაციის ხელშეკრულების ხელმოწერისას, 1987 წელი]]
'''შეიარაღების კონტროლი''' — ნებისმიერი სახის  საერთაშორისო კონტროლი ან შეზღუდვა, რომელიც ხორციელდება საერთაშორისო შეთანხმებების, [[საერთაშორისო ხელშეკრულება|ხელშეკრულებების]] ან კონვენციების საშუალებით და მიზნად ისახავს სხვადასხვა სახის იარაღის დამზადების, გამოცდის, იარაღის წარმოების, იარაღის გავრცელების, შეძენის, შენახვის, გადაზიდვის და გამოყენების შეზღუდვას სახელმწიფოების მხრიდან, იმის გათვალისწინებით, რომ გარკვეული სახის ნაციონალური სამხედრო დაწესებულებების არსებობა გარდაუვალია.  

შეიარაღების კონტროლი გულისხმობს გარკვეული სახის სამხედრო თანამშრომლობას კონკურენტულ ან ანტაგონისტურ სახელმწიფოებს შორის, რათა თავიდან აიცილონ [[ომი]]ს  დაწყების საშიშროება ან ომის და საომარ მოქმედებების დაწყების შემთხვევაში, მინიმუმამდე დაიყვანონ მისი დამანგრეველი შედეგები.

==შეიარაღების კონტროლის კონცეფცია==

ფართო გაგებით, შეიარაღების კონტროლი სათავეს იღებს განიარაღების სფეროში არსებული სახელმწიფოების პრაქტიკიდან, რომლესაც [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] განმავლობაში ჰქონდა ადგილი. თუმცა, უფრო ვიწრო გაგებით გააზრების შემთხვევაში, აშკარად ჩანს განსხვავებები განიარაღებასა და შეიარაღების კონტროლის ცნებებს შორის. 

აღსანიშნავია, რომ სრული განიარაღება შესაძლებელია გულისხმობდეს ამა თუ იმ  სახელმწიფოს მთელი სამხედრო პოტენციალის ლიკვიდაციას, ხოლო ნაწილობრივი განიარაღება გულისხმობს  გარკვეული  სახის ან კლასის იარაღის სრულ ლიკვიდაციას ან ყველა სახის იარაღის რაოდენობის შემცირებას. მაშინ, როდესაც განიარაღება ძირითად შემთხვევაში, პირდაპირ ითვალისწინებს იარაღის ფლობისა და წარმოების აკრძალვას, შეიარაღების კონტროლთან დაკავშირებული  შეთანხმებები, ხელშეკრულებები და კონვენციები უმეტეს შემთხვევაში ფოკუსირებულია გარკვეული სახის იარაღის ტესტირების, წარმოებისა და  გამოყენების შეზღუდვაზე.

გარდა ამისა, მაშინ როდესაც განიარაღების შემთხვევაში ძირითად მიზანს წარმოადგენს, სახელმწიფოების მხრიდან, მათ მფლობელობაში არსებული შეიარაღების სრული ლიკვიდაცია ან იარაღის რაოდენობის არსებითი შემცირება, შეიარაღების კონტროლთან დაკავშირებული შეთანხმებების, ხელშეკრულებების და კონვენციების მიზანია, ხელი შეუწყონ სახელმწიფოებს  სწორად მართონ მათი მფლობელობაში არსებული იარაღის არსენალი  და  აქტიურად ითანამშრომლონ ერთმანეთთან  შეიარაღების სფეროში. 

შეიარაღებაზე კონტროლის განხორციელების მცდელობებმა, განსაკუთრებით კი ამ კუთხით გადადგმულმა ნაბიჯებმა, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებსა]]  და [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირს]]  შორის  მიმდინარე [[ცივი ომი|ცივის ომის]] პერიოდში, დადებითი როლი შეასრულა ბირთვული შეიარაღების კუთხით მიმდინარე რბოლაში და XX საუკუნის ბოლოსთვის, ტერმინი შეიარაღების კონტროლი  გამოიყენებოდა ნებისმიერ საერთაშორისო შეთანხმებასთან, ხელშეკრულებასთან და კონვენციასთან მიმართებით, რომელიც შეეხებოდა როგორც განიარაღების საკითხს, ასევე შეიარაღების შეზღუდვას. 

შეიარაღებაზე კონტროლის მომხრე პიონერები, ცდილობდნენ დაერღვიათ სტერეოტიპული შეხედულება და დაემტკიცებინათ, რომ საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების მიღწევა გაცილებით უფრო ეფექტურად არის შესაძლებელი დიპლომატიისა   და საერთაშორისო სამართლის  მეშვეობით და ეჭვქვეშ აყენებდნენ მანამდე გავრცელებულ მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ საერთაშორისო მშვიდობისა და  უსაფრთხოების მისაღწევად  უპირველეს ყოვლისა მნიშვნელოვანია მოწინავე სამხედრო შეიარაღების ქონა და შესაბამისი მაღალი ტექნოლოგიების ფლობა.  

[[ცივი ომი]]ს მიმდინარეობის პერიოდში, შეიარაღების კონტროლმა გაცილებით დიდი მნიშვნელობა შეიძინა, რამდენადაც არსებობდა რეალური რისკი იმისა, რომ ბიპოლარული პოლიტიკური დაპირისპირება, რეალურ ომში გადაიზრდებოდა, რომლის შედეგები, ბირთვული იარაღის მარაგებიდან გამომდინარე, კატასტროფული იქნებოდა.  

საბოლოო ჯამში, შეიარაღებაზე კონტროლის განხორციელების მცდელობებმა შედეგი გამოიღო და  მიღებულ იქნა ისეთი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო დოკუმენტები, როგორიცაა  მაგალითად [[1968]] წლის  [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება]]  და ბაქტერიოლოგიური (ბიოლოგიური) და ტოქსინური იარაღის დამუშავების, წარმოების და დაგროვების აკრძალვების და მათი მოსპობის შესახებ [[1972]] წლის  კონვენცია.

==შეიარაღების კონტროლის მიზნები==

შეიარაღების კონტროლის საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა [[1950]]-იანი წლების შუა ხანებში, მას შემდეგ რაც გამწვავდა დაძაბულობა ორ იდეოლოგიურად დაპირისპირებულ ბლოკს — ამერიკის შეერთებულ შტატებს და საბჭოთა კავშირს შორის. დაპირისპირებას შედეგად მოჰყვა თითოეული მხარის მხრიდან კონკურენტული შეიარაღების ხანგრძლივი პერიოდი. [[1949]] წელს, საბჭოთა კავშირში პირველი ატომური იარაღის გამოცდის შემდეგ, შეიარაღებაზე კონტროლის საკითხი კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდა, რამდენადაც აღნიშნული კონტროლის უმთავრესი მიზანს საერთაშორისო მშვიდობის შენარჩუნება წარმოადგენდა. 

ძირითად შემთხვევაში, შეიარაღებაზე საერთაშორისო კონტროლის განხორციელების უმთავრეს მიზანს წარმოადგენს, ომის დაწყების თავიდან აცილება, ომის პრევენციის შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი დამანგრეველი შედეგების მინიმუმამდე დაყვანა და ფინანსური დანახარჯების შემცირება. შეიარაღებაზე საერთაშორისო კონტროლის განხორციელება, ასევე წარმოადგენს ქმედით მექანიზმს, რომლის საშუალებითაც მინიმუმამდე მცირდება რისკი, რომლის დროსაც ომი შესაძლოა დაიწყოს შემთხვევის შედეგად ან  არასწორი აღქმისა და გაუგებრობის გამო.

==საერთაშორისო აქტები==

===1899 და 1907  წლის ჰააგის კონვენციები===
[[1899]] და [[1907]] წლის [[ჰააგა|ჰააგის]] კონვენციები წარმოადგენდნენ პირველ საერთაშორისო აქტებს, რომელებიც გარკვეულწილად შეეხნენ შეიარაღების კონტროლის საკითხებსაც. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულმა კონვენციებმა ქმედითი ნაბიჯები ვერ გადადგეს შეიარაღების კონტროლის და შეიარაღების შემცირების კუთხით, მათ საფუძველზე მიიღეს რიგი შეთანხმებები ტერიტორიულ და ფუნქციურ საკითხებთან დაკავშირებით. ასევე, ჰააგის კონვენციების საფუძველზე, მიიღეს აკრძალვები გარკვეული სახის იარაღის გამოუყენებლობის თაობაზე, თუმცა [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს  მიმდინარეობის პერიოდში, ჰააგის კონვენციებით დადგენილ აკრძალვები, კონფლიქტში მონაწილე მხარეების მხრიდან არ შესრულებულა.

==ვაშინგტონის კონფერენცია==
[[პირველი მსოფლიო ომი]]ს დასრულების შემდგომ, [[1921]]-[[1922]] წლებში [[ვაშინგტონის კონფერენცია]]ზე,  მიაღწიეს გარკვეული შეთანხმებები განიარაღების, შეიარაღების  შეზღუდვის და შეიარაღებაზე კონტროლის სფეროში. შეთანხმებების მიზანი იყო,  მსოფლიოს წამყვან სახელმწიფოებს  შორის მიმდინარე საზღვაო შეიარაღების რბოლის  შეჩერება. [[ამერიკის შეერთებული შტატები]], [[დიდი ბრიტანეთი]],  [[საფრანგეთი]],  [[იტალია]] და [[იაპონია]]  შეთანხმდნენ, მოეხდინათ კუთვნილი კაპიტალური გემების ტონაჟისა და რაოდენობის შემცირება, მათ შორის მოეხდინათ გარკვეული სახის სამხედრო დანიშნულების ხომალდების უტილიზაცია. თუმცა, [[1930]] წლის ლონდონის სამხედრო-საზღვაო კონფერენციაზე იტალიამ და საფრანგეთმა უარი განაცხადეს შეთანხმების ვადის გაგრძელებაზე, ხოლო იაპონიამ შეთანხმება [[1935]] წელს დატოვა.

==ჟენევის პროტოკოლი==
შეიარაღების კონტროლის კუთხით, მნიშვნელოვანია [[1925]] წლის ჟენევის პროტოკოლი მხუთავი, შხამიანი ან სხვა მსგავსი აირებისა და ბაქტერიოლოგიური საშუალებების ომში გამოყენების აკრძალვის შესახებ, რომლის მონაწილე  მხარე დღეის მდგომარეობით 130 ქვეყანაა. აღნიშნული პროტოკოლის თანახმად, აიკრძალა მხუთავი და მომწამვლელი აირებისა და ბაქტერიოლოგიური იარაღის გამოყენება საერთაშორისო კონფლიქტებში, თუმცა მისი მოქმედება არ ვრცელდება  შიდა და სამოქალაქო კონფლიქტებზე. ამასთან, აღსანიშნავია რომ პროტოკოლის თანახმად, სახელმწიფოებს უფლება აქვთ გამოიყენონ მსგავსი სახის იარაღი,  მათზე ამ ტიპის იარაღით თავდასხმის საპასუხოდ.

==ცივი ომი და შეიარაღების კონტროლი==
[[მეორე მსოფლიო ომი]],  რომლის მიმდინარეობის პერიოდში 40-დან 50 მილიონამდე ადამიანი დაიღუპა, კაცობრიობის ისტორიაში ყველაზე სისხლისმღვრელ კონფლიქტადაა მიჩნეული. მეორე მსოფლიო ომის წყნარი ოკეანის ფაზის დასრულებამ, როდესაც [[1945]] წელს ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ბირთვული იერიში მიიტანა იაპონიის ქალაქებზე [[ჰიროსიმა]]სა და [[ნაგასაკი]]ზე,  დასაბამი დაუდო  ბირთვული საუკუნის დასაწყისს. 

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, ომში გამარჯვებულმა სახელმწიფოებმა ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და საბჭოთა კავშირმა აქტიურად დაიწყეს ბირთვული არსენალის გაზრდა. მოცემულ რეალობაში, სახელმწიფოებს შორის ომის დაწყებისა და ბირთვული იარაღის გამოყენების შემთხვევაში, მსგავსი ომი გაცილებით კატასტროფული შედეგების მომტანი იქნებოდა, არა მარტო კონფლიქტის მონაწილე მხარეებისთვის, არამედ მთელი მსოფლიოსათვის. აღნიშნულმა გარემოებამ, აიძულა ორივე სახელმწიფო დაეწყოთ მოლაპარაკებები მათ მფლობელობაში არსებული ბირთვული შეიარაღების კონტროლის საკითხებზე. მოლაპარაკებები, პირველ ეტაპზე შემოიფარგლებოდა ბირთვული იარაღის გამოცდის, მისი წარმოებისა და ფლობის შეზღუდვის საკითხებით. 

აღსანიშნავია, რომ [[ცივი ომი]]ს პერიოდში, შეიარაღების კონტროლთან დაკავშირებული შეთანხმებების უმრავლესობა ფოკუსირებული იყო ურთიერთშეკავების პოლიტიკაზე, შეთანხმებები ძირითადად აგებული იყო სტრატეგიაზე, რომლის თანახმადაც შეთანხმების დარღვევის შემთხვევაში მოსალოდნელი სანქციების საფრთხეს, ეფექტურად უნდა შეეკავებინა პირველადი შეტევა. 

1960-იანი წლებიდან, ამერიკის შეერთებული შტატებისა და საბჭოთა კავშირის მხრიდან, შეიარაღების კონტროლის სფეროში, ხელმოწერილი იქნა რამდენიმე მნიშვნელოვანი შეთანხმება რომლის ძირითადი  მიზანი იყო რისკის შემცირება თითოეული მხარისათვის. 

მათ შორის აღსანიშნავია, [[1963]] წლის ატმოსფეროში, კოსმოსურ სივრცეში და წყალქვეშ ატომური იარაღის გამოცდების აკრძალვის შესახებ შეთანხმება, რომლის თანახმადაც იკრძალებოდა ბირთვული იარაღის გამოცდა ატმოსფეროში, კოსმოსურ სივრცეში და წყალქვეშ. აღნიშნული შეთანხმებით, მნიშვნელოვნად მცირდებოდა ბირთვული აფეთქებების რისკი.  აღსანიშნავია ასევე, [[1967]] წლის შეთანხმება კოსმოსის შესახებ, რომლის ძალითაც იზღუდებოდა  ბირთვული და მასობრივი განადგურების იარაღის წარმოება და მათი განთავსება დედამიწის  ორბიტაზე.

==ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება==
შეიარაღებაზე კონტროლის განხორციელების კუთხით, მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ასევე  ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ [[1968]] წლის [[ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება|ხელშეკრულებას]], რომლის შემუშავებაში მნიშვნელოვანი როლი ამერიკის შეერთებული შტატებმა და საბჭოთა კავშირმა ითამაშა. ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულების თანახმად, მასზე ხელმომწერ სახელმწიფოებს ეკისრებათ ვალდებულება ხელი არ შეუწყონ ბირთვული იარაღის გავრცელებას და წარმოებას იმ სახელმწიფოებში რომლებიც წარმოადგენენ ბირთვული იარაღისაგან თავისუფალ ქვეყნებს.

ამ კუთხით საინტერესოა, რომ ხელშეკრულების ხელმომწერ სახელმწიფოებს წარმოადგენენ, როგორც ბირთვული სახელმწიფოები, ისეთები  როგორებიც არიან [[ჩინეთი]], [[საფრანგეთი]], [[რუსეთი]], [[დიდი ბრიტანეთი]] და [[ამერიკის შეერთებული შტატები]], ასევე ის სახელმწიფოები რომლებიც არ ფლობენ ბირთვული იარაღის არსენალს. ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ 1968 წლის ხელშეკრულებას თავდაპირველად ხელი მოაწერა 62 სახელმწიფომ, დღეის მდგომარეობით ხელმომწერთა რიცხვი 190 სახელმწიფომდე გაიზარდა, თუმცა  ხელმომწერებს არ წარმოადგენენ ისეთი ბირთვული სახელმწიფოები, როგორებიც არიან [[ინდოეთი]],  [[პაკისტანი]]  და [[ისრაელი]]. შეთანხმება ძალაში შევიდა [[1970]] წელს 25 წლიანი ვადით, თუმცა [[1995]] წელს მისი მოქმედების ვადა განუსაზღვრელი პერიოდით გახანგრძლივდა.

==სტრატეგიული შეიარაღების შეზღუდვის შეთანხმება==
1970-იანი წლების განმავლობაში, [[აშშ|ამერიკის შეერთებულ შტატებსა]] და [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირს]] შორის მიმდინარე, სტრატეგიული შეიარაღების შეზღუდვის მოლაპარაკებების (SALT)  შედეგად, მხარეებს შორის გაფორმდა სტრატეგიული შეიარაღის შეზღუდვის შესახებ ორი [[სტრატეგიული შეიარაღების შეზღუდვის შეთანხმება|შეთანხმება]] SALT I – [[1972]] წელს და  SALT II – [[1979]] წელს. აღნიშნული შეთანხმებების საფუძველზეც მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მხარეების მფლობელობაში არსებული ბალისტიკური რაკეტებისა და გამშვები დანადგარების რაოდენობა და  შემცირდა ამერიკის შეერთებული შტატებისა და საბჭოთა კავშირის მხრიდან ბირთვული [[ბალისტიკური რაკეტა|ბალისტიკური რაკეტების]] წარმოება.

==კონვენცია ბაქტერიოლოგიური და ტოქსინური იარაღის აკრძალვების შესახებ==

1970-იან წლებში მიღებულ შეიარაღების კონტროლთან დაკავშირებულ,  საერთაშორისო აქტებს შორის, განსაკუთებული ადგილი უჭირავს [[1972]] წელს მიღებულ კონვენციას, ბაქტერიოლოგიური (ბიოლოგიური) და ტოქსინური იარაღის დამუშავების, წარმოების და დაგროვების აკრძალვების და მათი მოსპობის შესახებ. კონვენცია, ხელმომწერ სახელმწიფოებს ავალდებულებს თავი შეიკავონ ბიოლოგიური და ტოქსინური იარაღის  დამუშავებისა და წარმოებისაგან, ხოლო ფლობის შემთხვევაში მოახდინონ მისი განადგურება.

მოცემული კონვენცია ძალაში შევიდა [[1975]] წელს და  რამდენჯერმე გადაიხედა მეცნიერების  და ტექნოლოგიების დარგში არსებული მიღწევებისადმი მისადაგების მიზნით. შეიარაღებაზე კონტროლის განხორციელებასთან დაკავშირებული სხვა საერთაშორისო აქტების უმრავლესობის მსგავსად, მოცემულ კონვენციაშიც არ არის გაწერილი მექანიზმი, რომლის საშუალებითაც განხორციელდება მონიტორინგი, ხელმომწერი მხარეების მიერ კონვენციით დადგენილი მოთხოვნების  ზედმიწევნით შესრულების კონტროლთან დაკავშირებით.  

არსებული ვითარება [[საბჭოთა კავშირის დაშლა|საბჭოთა კავშირის დაშლის]] შემდგომ, რუსეთის ფედერაციის მხრიდან კვლავ გაგრძელდა შესაბამისი ნაბიჯების გადადგმა ბირთვული და სხვა სახის იარაღის არსენალის შეზღუდვის და მასზე კონტროლის განხორციელების კუთხით. შეიარაღებაზე კონტროლის განხორციელების კუთხით, შესაბამისი ნაბიჯები იქნა გადადგმული [[უკრაინა|უკრაინის]], [[ბელარუსი]]სა და [[ყაზახეთი]]ს  მიერ, რომლებმაც ბირთვული არსენალი საბჭოთა კავშირისგან მემკვიდრეობით მიიღეს. ზემოაღნიშნული ქვეყნები, შეიარაღებაზე კონტროლის განხორციელების შედეგად, სწრაფად გათავისუფლდნენ ბირთვული არსენალისგან და [[1996]] წლიდან [[ბირთვული იარაღი]]სგან თავისუფალი ქვეყნების რიგში ჩადგნენ. 

[[ამერიკის შეერთებული შტატები]]სა და რუსეთის ფედერაციის ინიციატივით, [[1993]] წელს მიიღეს კონვენცია ქიმიური იარაღის შესახებ, რომლის უმთავრეს მიზანს წარმოადგენდა ქიმიური იარაღის დამუშავების, წარმოების და დაგროვების აკრძალვა და მათი მარაგების მოსპობა 10 წლის ვადაში. კონვენცია ძალაში შევიდა [[1997]] წელს და კიდევ ერთხელ დაადასტურა ჟენევის [[1925]] წლის პროტოკოლის, [[ვერსალის საზავო ხელშეკრულება (1919)|ვერსალის 1919 წლის ხელშეკრულების]] და 1921-1922 წლებში [[ვაშინგტონის კონფერენცია]]ზე მიღებული შეთანხმებების  დებულებები და აკრძალვები ქიმიური და მხუთავი, მომწამვლელი აირების გამოყენების თაობაზე. ამასთან,  დამატებით აკრძალა ბაქტერიოლოგიური ომის წარმოების შესაძლებლობა.  

[[1996]] წელს შემუშავდა კონვენცია საყოველთაო ბირთვული ცდების აკრძალვის შესახებ, რომლის თანახმადაც, აიკრძალა ნებისმიერი სახის ბირთვულ ასაფეთქებელ მოწყობილობებთან დაკავშირებული ცდების ჩატარება. ხელმოწერილი და  რატიფიცირებული იყო 100-ზე მეტი სახელმწიფოს მიერ, თუმცა  შემდგომში მისი ძალაში შესვლა არ განხორციელდა, რამდენადაც ისეთმა ბირთვულმა სახელმწიფოებმა, როგორებიცაა  ამერიკის შეერთებული შტატები, ჩინეთი, ინდოეთი, ისრაელი, ჩრდილოეთ კორეა და პაკისტანი უარი განაცხადეს მის  ხელმოწერაზე.  

[[1997]] წლის [[ოტავის კონვენცია|ოტავის კონვენციის]] მიხედვით კი, აიკრძალა ქვეითსაწინააღმდეგო ნაღმების წარმოება, გამოყენება, შენახვა და გასხვისება. [[2002]] წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და [[რუსეთი]]ს ფედერაციას შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის თანახმადაც მხარეებს დაეკისრებათ ვალდებულება შეამცირონ სტრატეგიული შეიარაღების პოტენციალი და ბირთვული  შეიარაღების მარაგი.  

[[2017]] წლის შეთანხმება ბირთვული იარაღის აკრძალვის შესახებ, მხარეებს ავალდებულებს  არ შექმნან, არ აწარმოონ, არ შეიძინონ და არ ქონდეთ მფლობელობაში  ბირთვულ ან ნებისმიერი სახის ბირთვული ფეთქებადი იარაღი. შეთანხმების ხელმომწერი მხარეები ვალდებულნი არიან, არ განათავსონ თავიანთი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ბირთვული შეიარაღება, რომელსაც ფლობს ან აკონტროლებს სხვა სახელმწიფო და არ შეუწყონ ხელი სხვა სახელმწიფოს ბირთვული იარაღის წარმოებაში.

==საქართველო და შეიარაღების კონტროლი==

[[1995]] წელს საქართველოს პარლამენტის დადგენილების საფუძველზე, საქართველომ მოახდინა, [[1993]] წელს მიღებული  ქიმიური იარაღის შესახებ  [[პარიზი]]ს საერთაშორისო კონვენციის რატიფიკაცია. ასევე, საქართველო შეურთდა ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შესახებ [[1968]] წლის ხელშეკრულებას.

==ლიტერატურა==
* {{cite journal |last=Adelman |first=Kenneth L. |year=1986 |title=Arms control and human rights |jstor=20672104 |journal=World Affairs |volume=149 |issue=3 |pages=157–162 }}
* Coe, Andrew J. and Jane Waynman. 2019. &quot;[[doi:10.1017/S000305541900073X|Why Arms Control Is So Rare]].&quot; ''American Political Science Review.''
*{{cite web |url=https://www.amnesty.org/en/campaigns/control-arms |title=Arms control and human rights |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |year=2014 |website=amnesty.org |publisher=Amnesty International }}
* [https://fas.org/sgp/crs/nuke/RL33865.pdf Arms Control and Nonproliferation: A Catalog of Treaties and Agreements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413124404/https://fas.org/sgp/crs/nuke/RL33865.pdf |date=2021-04-13 }} Congressional Research Service, May 8, 2018.
* {{cite web |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/arms_trade_treaty |title=The Arms Trade Treaty at a Glance |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=July 2013 |website=armscontrol.org |publisher=Arms Control Association }}
* Randall Forsberg, ed., ''Arms Control Reporter 1995-2005.'' Cambridge: MIT Press, 1995–2004.
* Giuseppe Gagliano-Maurizio Boni,''Sicurezza internazionale e controllo degli armamenti.'' New Press, 2001
* Wheeler-Bennett, Sir John ''Disarmament and security since Locarno 1925-1931; being the political and technical background of the general disarmament conference, 1932.'' New York: Howard Fertig, 1973.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://web.archive.org/web/20150428063537/http://www.counterwmd.gov/ National Counterproliferation Center - Office of the Director of National Intelligence]
* [http://disarmament.un.org UN - Disarmament Affairs]
* [http://www.armscontrolcenter.org Center for Arms Control and Non-Proliferation]
* [https://web.archive.org/web/20070711015743/http://www.clw.org/ Council for a Livable World]
* [http://www.disarmamentinsight.blogspot.com Disarmament Insight initiative]
* [https://web.archive.org/web/20110217123044/http://www.sipri.org/research/disarmament Stockholm International Peace Research Institute's Research on Arms Control and Non-Proliferation]
* [http://legal.un.org/avl/ls/Asada_ACD.html Lecture] by [http://legal.un.org/avl/pdf/ls/Asada_bio.pdf Masahiko Asada] entitled ''Nuclear Weapons and International Law'' in the [http://legal.un.org/avl/lectureseries.html Lecture Series of the United Nations Audiovisual Library of International Law]

[[კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი]]
[[კატეგორია:შეიარაღების კონტროლი|*]]
[[კატეგორია:ადამიანის უფლების დამცავი ინსტრუმენტები]]
[[კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები]]</text>
      <sha1>754la1ebb3o5eozyeyjxx6zo0v2m1a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მონტე-ჩივეტა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514714</id>
    <revision>
      <id>5391674</id>
      <parentid>4239385</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <origin>5391674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="2iudak9muse60h3860yef1rhqylg828" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = მონტე-ჩივეტა
| სურათი = Monte Civetta.jpg
| სურათის_წარწერა = ჩრდილო-დასავლეთი კედელი, შუა, ამაღლებული ნაწილია მწვერვალი ჩივეტა, უკიდურესად მარჯვნივ, გამოშვერილი ადგილია ჩიმა-სუ-ალტო, საიდანაც ჩამოვარდა ხერგიანი. 
| ქვეყანა = {{დროშა|იტალია}} 
| ტერიტორიული ერთეული = [[ბელუნოს პროვინცია]]
| უმაღლესი წერტილი = მონტე-ჩივეტა
| სიმაღლე = 3220
| ფართობი = 
| სიგრძე =  
| სიგანე = 
|lat_dir = N  |lat_deg = 46 |lat_min = 22 |lat_sec = 59.88
|lon_dir = E  |lon_deg = 12 |lon_min = 03 |lon_sec = 00
| პოზრუკა = იტალია
| ლანდშაფტი =   
| ამგებელი ქანები = 
| ასაკი =
| საიტი =  
| ვიკისაწყობი = 
}}
'''მონტე-ჩივეტა''' ({{lang-it|Monte Civetta}}) — [[მთის მასივი]] იტალიაში, [[დოლომიტის ალპები|დოლომიტის ალპებში]]. მაქსიმალური სიმაღლე 3220 მ (მწვერვალი მონტე-ჩივეტა). გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ უღელტეხილებს [[ფორჩელა-დ’ალეგე]]სა (1816) და [[ფორჩელა-დელე-ზასე]]ს (2476 მ) შორის.&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot; /&gt; 

მასივის ჩრდილო-დასავლეთი კედელი, რომელიც ცნობილია ჩივეტა-მოიაცის სახელწოდებით მოქცეულია მწვერვალებს ჩიმა-სუ-ალტოსა (2951 მ) და ტორე-კოლდაის (2600 მ) შორის.&lt;ref&gt;[https://www.lastampa.it/montagna/natura-cultura/2017/07/19/news/monte-civetta-3220-m-dolomiti-di-zoldo-1.34454025 Monte Civetta (3220 m) – Dolomiti di Zoldo]&lt;/ref&gt; ამ კლდოვანი ბასტიონის სიგრძე 6 კმ, სიმაღლე 1200 მ-ია და დოლომიტების ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. პოპულარულია ალპინისტებში.&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot; /&gt;

მონტე-ჩივეტის მთის მასივის ფარგლებშია მრავალი მწვერვალი, რომელთა შორის აღსანიშნავია: [[მონტე-კოლდაი]] (2396 მ), [[ტორე-კოლდაი]] (2600 მ), [[ტორე-დ’ალეგე]] (2649 მ), [[ტორე-დი-ვალგრანდე]] (2715 მ), [[პუნტა-ჩივეტა]] (2892 მ), მონტე-ჩივეტა (3220 მ), [[პიკოლა-ჩივეტა]] (3207 მ), [[ჩიმე-დი-მედე]] (2504 მ), [[ტორე-ვენეცია]] (2337 მ), [[ჩიმა-დელე-ბუზაცე]] (2894 მ), [[მონტე-მოიაცეტა]] (2727 მ), [[ჩიმა-სუ-ალტო]] (2951 მ), [[ტორე-სუ-ალტო]] (2900 მ) და სხვა.&lt;ref&gt;Ivo Rabanser: Civetta. Guida dei Monti d’Italia. Mailand 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot; /&gt;

მონტე-ჩივეტის მასივზე ოფიციალურად პირველად ავიდა ინგლისელი მთამსვლელი [[ფრენსის ფოქს ტაკეტი]] 1867 წელს, თუმცა ითვლება, რომ უფრო ადრე, კერძოდ, 1855–1860 წლებს შორის მონტე-ჩივეტაზე ავიდა სიმეონე დე სილვესტრო. მასივის ჩრდილო-დასავლეთ ბასტიონზე პირველად ავიდნენ ემილ სოლედერი და გუსტავ ლეტენბაუერი 1925 წელს.&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot;&gt;[http://www.angeloelli.it/montagne/file/Gruppo%20del%20Civetta.html Gruppo del Civetta - angelo elli]&lt;/ref&gt; 

აღსანიშნავია, რომ ცნობილი ქართველი ალპინისტი [[მიხეილ ხერგიანი]] მწვერვალ ჩიმა-სუ-ალტოზე ასვლისას დაიღუპა [[1969]] წლის [[4 ივლისი|4 ივლისს]]. ხერგიანი 600 მეტრის სიმაღლიდან მოწყდა და ქვებზე დაეცა.&lt;ref&gt;ეთერ ჭელიძე. კაცი ლეგენდა : მიხეილ ხერგიანი, თბ., 2003.&lt;/ref&gt;

2013 წლის 16 ნოემბერს ჩამოინგრა ჩიმა-სუ-ალტოს ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი.&lt;ref&gt;[https://www.planetmountain.com/en/news/environment/civetta-rock-fall-on-su-alto-in-the-dolomites.html Civetta, rock fall on Su Alto in the Dolomites]&lt;/ref&gt; 

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{იდენტიფიკატორები}}

[[კატეგორია:იტალიის მთები]]</text>
      <sha1>2iudak9muse60h3860yef1rhqylg828</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391676</id>
      <parentid>5391674</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>წაიშალა [[კატეგორია:იტალიის მთები]]; დაემატა [[კატეგორია:იტალიის ქედები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6043" sha1="lp8t0k7bow7izty9f1l2uk9we1bluau" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მთა
| სახელი = მონტე-ჩივეტა
| სურათი = Monte Civetta.jpg
| სურათის_წარწერა = ჩრდილო-დასავლეთი კედელი, შუა, ამაღლებული ნაწილია მწვერვალი ჩივეტა, უკიდურესად მარჯვნივ, გამოშვერილი ადგილია ჩიმა-სუ-ალტო, საიდანაც ჩამოვარდა ხერგიანი. 
| ქვეყანა = {{დროშა|იტალია}} 
| ტერიტორიული ერთეული = [[ბელუნოს პროვინცია]]
| უმაღლესი წერტილი = მონტე-ჩივეტა
| სიმაღლე = 3220
| ფართობი = 
| სიგრძე =  
| სიგანე = 
|lat_dir = N  |lat_deg = 46 |lat_min = 22 |lat_sec = 59.88
|lon_dir = E  |lon_deg = 12 |lon_min = 03 |lon_sec = 00
| პოზრუკა = იტალია
| ლანდშაფტი =   
| ამგებელი ქანები = 
| ასაკი =
| საიტი =  
| ვიკისაწყობი = 
}}
'''მონტე-ჩივეტა''' ({{lang-it|Monte Civetta}}) — [[მთის მასივი]] იტალიაში, [[დოლომიტის ალპები|დოლომიტის ალპებში]]. მაქსიმალური სიმაღლე 3220 მ (მწვერვალი მონტე-ჩივეტა). გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ უღელტეხილებს [[ფორჩელა-დ’ალეგე]]სა (1816) და [[ფორჩელა-დელე-ზასე]]ს (2476 მ) შორის.&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot; /&gt; 

მასივის ჩრდილო-დასავლეთი კედელი, რომელიც ცნობილია ჩივეტა-მოიაცის სახელწოდებით მოქცეულია მწვერვალებს ჩიმა-სუ-ალტოსა (2951 მ) და ტორე-კოლდაის (2600 მ) შორის.&lt;ref&gt;[https://www.lastampa.it/montagna/natura-cultura/2017/07/19/news/monte-civetta-3220-m-dolomiti-di-zoldo-1.34454025 Monte Civetta (3220 m) – Dolomiti di Zoldo]&lt;/ref&gt; ამ კლდოვანი ბასტიონის სიგრძე 6 კმ, სიმაღლე 1200 მ-ია და დოლომიტების ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. პოპულარულია ალპინისტებში.&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot; /&gt;

მონტე-ჩივეტის მთის მასივის ფარგლებშია მრავალი მწვერვალი, რომელთა შორის აღსანიშნავია: [[მონტე-კოლდაი]] (2396 მ), [[ტორე-კოლდაი]] (2600 მ), [[ტორე-დ’ალეგე]] (2649 მ), [[ტორე-დი-ვალგრანდე]] (2715 მ), [[პუნტა-ჩივეტა]] (2892 მ), მონტე-ჩივეტა (3220 მ), [[პიკოლა-ჩივეტა]] (3207 მ), [[ჩიმე-დი-მედე]] (2504 მ), [[ტორე-ვენეცია]] (2337 მ), [[ჩიმა-დელე-ბუზაცე]] (2894 მ), [[მონტე-მოიაცეტა]] (2727 მ), [[ჩიმა-სუ-ალტო]] (2951 მ), [[ტორე-სუ-ალტო]] (2900 მ) და სხვა.&lt;ref&gt;Ivo Rabanser: Civetta. Guida dei Monti d’Italia. Mailand 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot; /&gt;

მონტე-ჩივეტის მასივზე ოფიციალურად პირველად ავიდა ინგლისელი მთამსვლელი [[ფრენსის ფოქს ტაკეტი]] 1867 წელს, თუმცა ითვლება, რომ უფრო ადრე, კერძოდ, 1855–1860 წლებს შორის მონტე-ჩივეტაზე ავიდა სიმეონე დე სილვესტრო. მასივის ჩრდილო-დასავლეთ ბასტიონზე პირველად ავიდნენ ემილ სოლედერი და გუსტავ ლეტენბაუერი 1925 წელს.&lt;ref name=&quot;angeloelli&quot;&gt;[http://www.angeloelli.it/montagne/file/Gruppo%20del%20Civetta.html Gruppo del Civetta - angelo elli]&lt;/ref&gt; 

აღსანიშნავია, რომ ცნობილი ქართველი ალპინისტი [[მიხეილ ხერგიანი]] მწვერვალ ჩიმა-სუ-ალტოზე ასვლისას დაიღუპა [[1969]] წლის [[4 ივლისი|4 ივლისს]]. ხერგიანი 600 მეტრის სიმაღლიდან მოწყდა და ქვებზე დაეცა.&lt;ref&gt;ეთერ ჭელიძე. კაცი ლეგენდა : მიხეილ ხერგიანი, თბ., 2003.&lt;/ref&gt;

2013 წლის 16 ნოემბერს ჩამოინგრა ჩიმა-სუ-ალტოს ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი.&lt;ref&gt;[https://www.planetmountain.com/en/news/environment/civetta-rock-fall-on-su-alto-in-the-dolomites.html Civetta, rock fall on Su Alto in the Dolomites]&lt;/ref&gt; 

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{იდენტიფიკატორები}}

[[კატეგორია:იტალიის ქედები]]</text>
      <sha1>lp8t0k7bow7izty9f1l2uk9we1bluau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩაიკოვსკის სახლ-მუზეუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517327</id>
    <revision>
      <id>5392036</id>
      <parentid>4363478</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15882" sha1="qglu6hjbus40ji657pd76uwv3rriumy" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მუზეუმი
| სახელი        = ჩაიკოვსკის სახლ-მუზეუმი
| სურათი        = Усадьба в Воткинске.jpg
| სურათისზომა   = 
| წარწერა        = 
| დაარსდა       = [[1940]]
| დამაარსებლები  = 
| დაიხურა       = 
| მდებარეობა    = 
|lat_dir =   |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
|lon_dir =   |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
| პოზრუკა = 
| პოზრუკის ზომა =
| ალტერნატიული რუკა =
| პოზრუკა2 =
| პოზრუკის ზომა2 =
| ალტერნატიული რუკა2 =
| სტატუსი       =
| ექსპონატი      = 
| კლასიფიკაცია   = 
| ვიზიტორები   = 
| დირექტორი    = 
| პრეზიდენტი   =
| კურატორი     =
| საიტი      = 
}}

'''ჩაიკოვსკის სახლ-მუზეუმი''' ({{lang-ru|Музей-усадьба П. И. Чайковского}}) - მემორიალური სახლ-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ [[ვოტკინსკი|ვოტკინსკში]], [[უდმურტეთი|უდმურტის რესპუბლიკაში]]. იგი შეიქმნა [[1940]] წელს ვოტკინსკის ქარხნის ხელმძღვანლის მამულის ნახატების მიხედვით, სადაც დაიბადა კომპოზიტორი პიოტრ ილიჩ [[პეტრე ჩაიკოვსკი|ჩაიკოვსკი]] და გაატარა ბავშვობა. ვოტკინსკიდან ჩაიკოვსკის გამგზავრების შემდეგ, ლორდის ქუჩაზე სასახლეს დიდი ხნის განმავლობაში არ ჰყავდა მუდმივი მფლობელები. [[1930-იანები|1930-იანი]] წლების ბოლოს იგი ავარიულ მდგომარეობაში იყო. [[1940]] წელს, აღდგენითი სამუშაოების შემდეგ, შენობაში გაიხსნა მემორიალური მუზეუმი. მოგვიანებით, სხვა შენობებიც დაემატა სამუზეუმო კომპლექსს.

== ისტორია ==
[[1837]] წელს კომპოზიტორის მამა, სამთო ინჟინერი ილია პეტროვიჩ ჩაიკოვსკი დაინიშნა კამსკო-ვოტკინსკის რკინის ქარხნის უფროსად, რომელიც მდებარეობს ვიატკას პროვინციის [[სარიპულის პროვინცია|სარაპულის]] რაიონში. მასთან ერთად ახალგაზრდა ცოლი ჩავიდა ვოტკინსკში - ალექსანდრა ჩაიკოვსკაია&lt;ref&gt;[[:ru:Альшванг,_Арнольд_Александрович|''Альшванг А. А.'']] П. И. Чайковский. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Музыка, 1970. — 816 с.&lt;/ref&gt;. ოჯახი დასახლდა ლორდის ქუჩაზე მდებარე სახლში (ახლანდელი ჩაიკოვსკის ქუჩა). თითოეულ სახლს ჰქონდა თავისი შესასვლელი და აუზის პირისპირ. No 1 შენობა, რომელშიც ჩაიკოვსკი დასახლდა, ​​აშენდა [[1806]] წელს სპეციალურად კამას ქარხნების ხელმძღვანელის, ანდრეი დერიაბინისთვის. მისი არსებობის ოცდაათი წლის განმავლობაში, სასახლე შესამჩნევად დაიშალა, ამიტომ ილია პეტროვიჩმა თითქმის ოთხი წელი გაატარა მის განახლებაზე, თანდათანობით გარემონტდა ინტერიერიც&lt;ref&gt;''Стояк Ю. А.'' Архитектура города-завода Воткинска второй половины XIX — начала XX в. // Вестник [[:ru:Томский_государственный_архитектурно-строительный_университет|Томского государственного архитектурно-строительного университета]]&lt;/ref&gt;.

ჩაიკოვსკი თერთმეტი წელი ცხოვრობდა ვოტკინსკში; ამ დროის განმავლობაში ოჯახში ოთხი შვილი დაიბადა. გარდა ამისა, ილია პეტროვიჩის ქალიშვილი, რომელიც მას პირველი ქორწინებიდან ჰყავდა, მუდმივად ცხოვრობდა აქ&lt;ref&gt;[[:ru:Альшванг,_Арнольд_Александрович|''Альшванг А. А.'']] П. И. Чайковский. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Музыка, 1970. — 816 с.&lt;/ref&gt;. პიოტრ ილიჩმა, დაბადებულმა 1840 წელს, მიიღო დაწყებითი განათლება სახლში, გუბერნატორ ფანი დიურბახთან გაკვეთილების დროს; ექვსი წლის ასაკში მას უკვე შეეძლო თავისუფლად ლაპარაკი ფრანგულ და გერმანულ ენებზე. შემდგომში კომპოზიტორმა აღიარა: &quot;მე გავიზარდე უდაბნოში, ბავშვობიდან, ადრეული ასაკიდან, გამსჭვალული რუსული ხალხური მუსიკის დამახასიათებელი თვისებების აუხსნელი სილამაზით.&quot; თავის მხრივ, ფანი დიურბახმა, ათწლეულების შემდეგ, მისწერა მის ყოფილ მოსწავლეს: ”აივნიდან ჩვენ ვუსმენდით ნაზ და სევდიან სიმღერებს ... თქვენ უნდა გახსოვდეთ ისინი, არცერთი თქვენგანი არ დაიძინებდა მათ გარეშე. თუ გახსოვთ ეს მელოდიები, ჩართეთ ისინი”.

მუსიკის პირველმა მასწავლებელმა ჩაიკოვსკიმ დაურეკა მარია მარკოვნა პალჩიკოვას, რომელიც ჩავიდა ვოტკინსკში 1845 წელს. მოგვიანებით, კომპოზიტორმა ისაუბრა მასზე, როგორც პიროვნებაზე, რომლისაც ის &quot;ძალიან, ძალიან მოვალეა&quot;. როდესაც შეიტყო, რომ ის მუსიკალურ მენტორ საჭიროებდა, პიოტრ ილიჩმა მას დაუნიშნა პენსია საკუთარი სახსრებიდან&lt;ref&gt;[[:ru:Альшванг,_Арнольд_Александрович|''Альшванг А. А.'']]  П. И. Чайковский. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Музыка, 1970. — 816 с.&lt;/ref&gt;.

=== მუზეუმის ისტორია ===
[[1848]] წელს ილია პეტროვიჩი გავიდა პენსიაზე და დატოვა ვოტინსკი ოჯახთან ერთად. ჩაიკოვსკის გამგზავრების შემდეგ, ლორდის ქუჩაზე მდებარე No1 შენობა რამდენჯერმე გადაკეთდა, თუმცა, მუდმივი მფლობელების გარეშე, მისი მდგომარეობა სტაბილურად გაუარესდა. 1916 წლამდე ქარხნის უფროსები ბინადრობდნენ სახლში. სამოქალაქო ომის დროს, თეთრი გვარდიის შტაბიც მდებარეობდა მამულში. შემდეგ ყოფილ სასახლეში იყო - სათითაოდ - მექანიკური ტექნიკური სკოლა, შვიდწლიანი სკოლა, ლითონის მუშაკების სახლის სასადილო&lt;ref&gt;''Овчинникова Т. И., Саранча М. А.'' Из истории становления музея-усадьбы П. И. Чайковского // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2016. — Т. 10, № 2. — С. 126—131.&lt;/ref&gt;. [[1939]] წელს, გაზეთის გვერდებზე გამოჩნდა ინფორმაცია, რომ შენობის მდგომარეობა, სადაც კომპოზიტორი დაიბადა, საგანგებო მდგომარეობაში იყო: „ჩაიკოვსკის სახლის ბუხრები, რომელიც არსებობდა მის სიცოცხლეში, ნანგრევების გროვად იქცა. კიბეები გატეხილია, ჭერის სხივები და იატაკი დაზიანებულია ... აგურისა და დაფების გროვას მტვრის და დაბურული ჰაერის სუნი ასდის ”. ამავდროულად, გაჩნდა კითხვა არა მხოლოდ სამკვიდროს აღდგენის, არამედ ჩაიკოვსკის ბავშვობის მუზეუმის მის ბაზაზე გახსნის შესახებ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Овчинникова Т. И., Саранча М. А.'' Из истории становления музея-усадьбы П. И. Чайковского // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2016. — Т. 10, № 2. — С. 126—131.&lt;/ref&gt;.

მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო მოქანდაკე [[მიხაილ ხარიტონოვიჩ ტუტინინი]], რომელსაც დაევალა ყველა აღდგენითი სამუშაო. ჩაიკოვსკის კლინის სახლ-მუზეუმის სამუზეუმო ღონისძიებების ორგანიზების მიზნით, სადაც შესაბამისი გამოცდილება უკვე მიღებული იყო, მკვლევარი ნიკოლაი კონსტანტინოვიჩ რუკავიშნიკოვი ჩავიდა ვოტკინსკში. მუზეუმი გაიხსნა [[1940]] წლის აპრილში, კომპოზიტორის დაბადებიდან 100 წლისთავზე. პირველი ექსპოზიცია ძალიან მოკრძალებულად გამოიყურებოდა: ფორტეპიანო და მაგიდა, რომელიც ჩაიკოვსკის ეკუთვნოდა, გადაიყვანეს კლინიდან ვოტკინსკში; გარდა ამისა, მუზეუმს ჰქონდა რამდენიმე ნახატი და ნახატი, რომელიც ასახავდა პიოტრ ილიჩს. პირველი სტუმრები, რომლებმაც ჩანაწერები დატოვეს სტუმრების წიგნში, განაცხადეს, რომ მოეწონათ ექსკურსია, მაგრამ &quot;ჩვენ გვჭირდება რაც შეიძლება მეტი სიძველე&quot;. იმავე წლის შემოდგომაზე მუზეუმის ბაზაზე გაიხსნა საბავშვო მუსიკალური სკოლა&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== ლიტერატურა ==

* ''Альшванг А. А.'' П. И. Чайковский. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Музыка, 1970. — 816 с.
* ''Овчинникова Т. И., Саранча М. А.'' Из истории становления музея-усадьбы П. И. Чайковского // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2016. — Т. 10, № 2. — С. 126—131.
* Российская музейная энциклопедия. В двух томах / В. Л. Янин. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: «Прогресс», «Рипол Классик», 2001. — Т. 2. — 436 с.
* ''Стояк Ю. А.'' Архитектура города-завода Воткинска второй половины XIX — начала XX в. // Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета. — Томск, 2013. — № 3. — С. 29—46.
* ''Чайковский П. И.'' Письма к родным. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Государственное музыкальное издательство, 1940. — Т. 1. — 757 с.

== რესურსები ინტერნეტში ==
[https://tchaikovskyhome.ru/cup-books ТОП-5 книг о Чайковском для тебя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924120722/https://tchaikovskyhome.ru/cup-books |date=2021-09-24 }}

== სქოლიო ==
{{DEFAULTSORT:ჩაიკოვსკის, სახლ-მუზეუმი}}
[[კატეგორია:რუსეთის მუზეუმები]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>qglu6hjbus40ji657pd76uwv3rriumy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყობი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>522496</id>
    <revision>
      <id>5391750</id>
      <parentid>4605140</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5320" sha1="peocio47bxgmxgwj8ikd9rno0jaiox1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი = ნასოფლარი 
|ქართული სახელი = ყობი
|მშობლიური სახელი = 
|ქვეყანა = საქართველო
|დაქვემდებარება = 
|პანორამა = 
|პანორამის სიგანე = 
|წარწერა = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 08 |lat_sec = 12
 |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 42 |lon_sec = 15
 |CoordAddon = type:city(21800)_region:GE
 |CoordScale = 20000
|ქვეყნის რუკის ზომა = 300
|ქვეყნის რუკა = 
|რეგიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის რუკა = 
|რაიონის რუკის ზომა = 300
|რეგიონის ტიპი = მხარე
|რეგიონი = შიდა ქართლის მხარე
|რეგიონი ცხრილში = 
|შიდა დაყოფა = 
|რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
|რაიონი = ხაშურის მუნიციპალიტეტი
|თემი = წაღვლი
|მმართველის ტიპი = 
|მმართველი = 
|დაარსების თარიღი = 
|სტატუსი-დან = 
|პირველი ხსენება = 
|წინა სახელები = 
|ფართობი = 
|სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
|დასახლების ცენტრის სიმაღლე =  
|კლიმატი = 
|ოფიციალური ენა = 
|მოსახლეობა = 
|სიმჭიდროვე = 
|აგლომერაცია = 
|ეროვნული შემადგენლობა =  
|სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = 
|ეთნოქორონიმი = 
|დროის სარტყელი = +4
|DST = 
|სატელეფონო კოდი = +995
|საფოსტო ინდექსი = 
|საავტომობილო კოდი = 
|საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ყობი''' — ნასოფლარი [[საქართველო]]ში, [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლის მხარის]] [[ხაშურის მუნიციპალიტეტი|ხაშურის მუნიციპალიტეტში]]&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&amp;d=14&amp;t=203941 უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი]&lt;/ref&gt; ([[წაღვლი]]ს [[თემი]]).&lt;ref&gt;[https://www.matsne.gov.ge/ka/document/view/2432119?publication=0 ხაშურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილება №49, ხაშურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულების შექმნისა და მათი საზღვრების დადგენის შესახებ]&lt;/ref&gt;  

==დემოგრაფია==
[[2002]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელი დაცარიელებულია&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2002.htm |title=2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები |access-date=2021-12-15 |archive-date=2022-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707012520/http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2002.htm }}&lt;/ref&gt;. მსგავსი სიტუაციაა [[2014]] წელსაც.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2014.htm |title=2014 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები |access-date=2021-12-15 |archive-date=2023-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913094958/http://pop-stat.mashke.org/georgia-census2014.htm }}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://www.radiotavisupleba.ge/a/სოფელი-ყობი-გენადი-ბოსიკოვი---ზღაპრად-რომ-მოეყოლათ-ვერ-დავიჯერებდი-იმ-ტყეში-თუ-გზას-გაჭრიდნენ-/30232719.html სოფელი ყობი, გენადი ბოსიკოვი - „ზღაპრად რომ მოეყოლათ ვერ დავიჯერებდი, იმ ტყეში თუ გზას გაჭრიდნენ“] radiotavisupleba.ge 

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ხაშურის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები]]</text>
      <sha1>peocio47bxgmxgwj8ikd9rno0jaiox1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შაფი გოლდვასერი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525223</id>
    <revision>
      <id>5391872</id>
      <parentid>4962129</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18293" sha1="c132fs39lllhlr2kef29iyrjbv18d19" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''შაფია გოლდვასერი''' ({{lang-en|''Shafi Goldwasser''}}, {{Lang-he|שפרירה גולדווסר}} დ. [[1959]]) — ებრაული წარმოშობის [[ამერიკელი]] კომპიუტერული მეცნიერი და [[2012]] წლის [[ტიურინგის პრემია|ტიურინგის პრემიის]] მფლობელი. [[RSA ალგორითმი|RSA]] ელექტროინჟინერიისა და კომპიუტერული მეცნიერების პროფესორი [[მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი|მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.csail.mit.edu/person/shafi-goldwasser|title=Shafi Goldwasser {{!}} MIT CSAIL|language=en|access-date=2018-11-02}}&lt;/ref&gt; მათემატიკურ მეცნიერებათა პროფესორი [[ხაიმ ვაიცმანი|ვაიცმანის]] {{ან3|ვაიცმანის სახელობის ინსტიტუტი|სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში|en|Weizmann Institute of Science}} ([[ისრაელი]]), Duality Technologies-ის თანადამფუძნებელი და მთავარი მეცნიერი,&lt;ref name=&quot;dualitytech.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dualitytech.com/|title=About – Duality Technologies|access-date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; გამოთვლითი თეორიის საიმონსის ინსტიტუტის ([[ბერკლი (კალიფორნია)|ბერკლი]], [[კალიფორნია]]) დირექტორი.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jewishexponent.com/2012/12/16/jewish-6-year-old-youngest-of-newtown-shooting-victims/|title=Jewish 6-year-old Youngest of Newtown Shooting Victims}}&lt;/ref&gt; 

==განათლება და ადრეული წლები==
[[ნიუ-იორკი|ნიუ იორკში]] დაბადებულმა გოლდვასერმა 1979 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი მათემატიკურ მეცნიერებაში [[კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტი|კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში.]] შემდეგ, [[კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ბერკლი)|კალიფორნიის უნივერსიტეტში]] [[1981]] წელს — მაგისტრის ხარისხი, რასაც მოჰყვა [[ფილოსოფიის დოქტორი|დოქტორის ხარისხი]] (1984) კომპიუტერულ მეცნიერებაში.

==კარიერა==
1983 წელს გოლდვასერმა მუშაობა დაიწყო [[მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი|MIT-]]ში და 1997 წელს გახდა [[RSA ალგორითმი|RSA]] პროფესორის ხარისხის პირველი მფლობელი. 1993 წელს იგი გახდა ვაიცმანის მეცნიერებათა ინსტიტუტის პროფესორი, MIT-ში პროფესორის თანამდებობაზე მუშაობასთან ერთად. არის MIT-ის კომპიუტერული მეცნიერებისა და ხელოვნური ინტელექტის ლაბორატორიის გამოთვლითი თეორიის ჯგუფის წევრი.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.bookrags.com/biography/shafi-goldwasser-wcs/|title=Shafi Goldwasser Biography}}&lt;/ref&gt; გოლდვასერი იყო 2012 წლის [[ტიურინგის პრემია|ტიურინგის პრემიის თანამიმღები]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2013/goldwasser-and-micali-win-turing-award-0313.html|title=Goldwasser and Micali win Turing Award|author=AbAbazorius, CSAIL|date=13 March 2013|work=MIT News}}&lt;/ref&gt; 2005 წელს ის აირჩიეს ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრად კრიპტოგრაფიის, რიცხვების თეორიისა და სირთულეთა თეორიაში შეტანილი წვლილისთვის და კონფიდენციალურობისა და უსაფრთხოების სფეროში მათი გამოყენებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dr. Shafrira Goldwasser|url=https://nae.edu/30861/Dr-Shafrira-Goldwasser|work=NAE Website}}&lt;/ref&gt;

2018 წლის 1 იანვარს გოლდვასერი გახდა [[კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ბერკლი)|კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ბერკლი)]] გამოთვლითი თეორიის საიმონსის ინსტიტუტის დირექტორი.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.berkeley.edu/2017/10/10/shafi-goldwasser-appointed-director-of-the-simons-institute-for-the-theory-of-computing/|title=Shafi Goldwasser appointed director of the Simons Institute for the Theory of Computing|date=10 October 2017|access-date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt;

2016 წლის ნოემბრიდან გოლდვასერი მსახურობს როგორც მთავარი მეცნიერი და თანადამფუძნებელი „Duality Technologies“, აშშ-ში დაფუძნებული სტარტაპის, რომელიც მომხმარებელს სთავაზობს მონაცემთა უსაფრთხო ანალიტიკას მოწინავე კრიპტოგრაფიული ტექნიკის გამოყენებით.&lt;ref name=&quot;duality.cloud&quot;&gt;{{Cite web|url=http://duality.cloud/|title=About – Duality Technologies|access-date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; ის ასევე არის სამეცნიერო მრჩეველი რამდენიმე ტექნოლოგიური სტარტაპისთვის უსაფრთხოების სფეროში, მათ შორის QED-it, სპეციალიზებულია Zero Knowledge ბლოკჩეინზე და Algorand-ში, [[ბლოკჩეინი|ბლოკჩეინის]] სუფთა მტკიცებულებაზე.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.algorand.com/who-we-are/our-team/|title=Team|accessdate=2022-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210316025814/https://www.algorand.com/who-we-are/our-team/|archivedate=2021-03-16}}&lt;/ref&gt;

გოლდვასერის კვლევის სფეროებში შედის გამოთვლითი სირთულის თეორია, [[კრიპტოგრაფია]] და გამოთვლითი რიცხვების თეორია. ის არის ალბათური დაშიფვრის თანაგამომგონებელი, რომელმაც შექმნა და მიაღწია ოქროს სტანდარტს მონაცემთა დაშიფვრის უსაფრთხოებისთვის.

გოლდვასერი არის [[დამტკიცება ნულოვანი ინფორმაციით|ნულოვანი ცოდნის მტკიცებულებების]] თანაგამომგონებელი, რომლებიც ალბათობით და ინტერაქტიულად აჩვენებენ მტკიცების მართებულობას ყოველგვარი დამატებითი ცოდნის გადაცემის გარეშე და წარმოადგენს საკვანძო ინსტრუმენტს [[კრიპტოგრაფიული პროტოკოლი|კრიპტოგრაფიული პროტოკოლების]] დიზაინში. მისი მუშაობა სირთულის თეორიაში მოიცავს მიახლოების ამოცანების კლასიფიკაციას, რაც აჩვენებს, რომ ზოგიერთი პრობლემა NP-ში რჩება რთული მაშინაც კი, როდესაც საჭიროა მხოლოდ სავარაუდო გადაწყვეტა, და არასანდო სერვერებზე გამოთვლების დელეგირების პიონერულ მეთოდებს. მისი ნამუშევარი რიცხვების თეორიაში მოიცავს ჯო კილიანთან ერთად გამოგონებას ელიფსური მრუდების გამოყენებით. 

===ჯილდოები და აღიარება===
გოლდვასერს მიენიჭა 2012 წლის [[ტიურინგის პრემია]] სილვიო მიკალისთან ერთად კრიპტოგრაფიის სფეროში მუშაობისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Goldwasser, Micali Receive ACM Turing Award for Advances in Cryptography|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases/2013/turing-award-12|publisher=ACM|access-date=13 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130316052703/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2013/turing-award-12|archivedate=16 მარტი 2013}}&lt;/ref&gt;

გოლდვასერმა ორჯერ მოიპოვა [[გიოდელის პრემია]] თეორიულ კომპიუტერულ მეცნიერებაში: ჯერ 1993 წელს („ინტერაქტიული მტკიცებულების სისტემების ცოდნის სირთულისთვის&quot;),&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Proceedings of the seventeenth annual ACM symposium on Theory of computing – STOC '85}}&lt;/ref&gt; და განმეორებით 2001 წელს („ინტერაქტიული მტკიცებულებებისთვის და მიახლოების კლიკების სიმტკიცესთვის“). აღებული აქვს ასევე [[ACM]]-ის გრეის მიურეი ჰოპერის ჯილდო (1996) წლის გამოჩენილი ახალგაზრდა კომპიუტერის პროფესიონალისთვის და RSA ჯილდო მათემატიკაში ბრწყინვალებისთვის (1998) კრიპტოგრაფიაში გამოჩენილი მათემატიკური წვლილისთვის. 2001 წელს იგი აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიაში, ხოლო 2002 წელს წაიკითხა პლენარული ლექცია პეკინის მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესზე.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathunion.org/fileadmin/IMU/ICM2002/offline/Beijing/B/Plenary.htm|title=Plenary Speakers}}&lt;/ref&gt; 2004 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში, ხოლო 2005 წელს ეროვნულ საინჟინრო აკადემიაში. იგი აირჩიეს IACR სტიპენდიანტად 2007 წელს. გოლდვასერმა მიიღო 2008–2009 წლებში ათენას ლექტორის ჯილდო ასოციაციის გამოთვლითი მანქანების კომიტეტის ქალთა კომპიუტერში,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wisdom.weizmann.ac.il|title=Home}}&lt;/ref&gt; 2010 წელს — [[ფრანკლინის ინსტიტუტის მედალი|ბენჯამინ ფრანკლინის სახელობის ინსტიტუტის მედალი]] კომპიუტერულ და შემეცნებით მეცნიერებაში.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2009/franklin-laureates.html|title=Goldwasser, Stubbe named Franklin Institute laureates}}&lt;/ref&gt; მან მიიღო [[IEEE]]-ს ემანუელ პიორეს ჯილდო 2011 წელს.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130217000243/http://www.ieee.org/documents/piore_rl.pdf&lt;/ref&gt; გოლდვასერმა მიიღო 2018 წლის ჯილდო „ცოდნის ზღვარი“ მიკალისთან, რივესტთან და შამირთან ერთად.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/|title=homepage – Premios Fronteras|access-date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt;

გოლდვასერი აირჩიეს [[ACM Fellow|ACM სტიპენდიანტად]] 2017 წელს. 2017 წლის ივლისში იყო პლენარული ლექტორი ამერიკის მათემატიკური კონგრესში. 

2018 წელს გოლდვასერს მიანიჭა საპატიო ხარისხი მისმა ალმა-მატერმა, [[კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტი|კარნეგი მელონის უნივერსიტეტმა]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cmu.edu/leadership/president/campus-comms/2018/2018-03-29.html|title=Commencement Speakers and Honorary Degree Recipients – Leadership – Carnegie Mellon University|author=University|work=www.cmu.edu}}&lt;/ref&gt; 2019 წლის 26 ივნისს კი მიიღო [[ოქსფორდის უნივერსიტეტი|ოქსფორდის უნივერსიტეტის]] მეცნიერებათა საპატიო დოქტორის წოდება.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Honorary degree recipients for 2019 announced|url=http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced|access-date=2022-02-12|archive-date=2019-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190325222054/http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced}}&lt;/ref&gt;

გოლდვასერი წარმოდგენილია გამოთვლით ქალთა გამორჩეულ ბარათებში.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Notable Women in Computing|url=http://www.cs.duke.edu/csed/wikipedia/cards.html}}&lt;/ref&gt; მან მოიგო ხმის უფლება მეცნიერების ჯილდო 2016 წელს. ის იყო ინფოსისტემების პრემიის მათემატიკური მეცნიერებების ჟიურიში 2020 წელს.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Infosys Prize – Jury 2020|url=http://www.infosys-science-foundation.com/prize/jury/jury-2020.asp|access-date=2020-12-10}}&lt;/ref&gt; მიენიჭა 2021 L'Oréal-UNESCO-ს ჯილდო ქალთა მეცნიერებაში კომპიუტერულ მეცნიერებაში.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Dickenstein and Goldwasser Receive International Awards for Women in Science|work=Notices of the American Mathematical Society|url=https://www.ams.org/journals/notices/202106/rnoti-p1039.pdf}}&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიოს სია}}

{{DEFAULTSORT:გოლდვასერი, შაფი}}

{{ტიურინგის პრემიის ლაურეატები}}
{{გიოდელის პრემიის ლაურეატები}}

[[კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები]]
[[კატეგორია:ამერიკელი ქალი მათემატიკოსები]]
[[კატეგორია:გიოდელის პრემიის ლაურეატები]]
[[კატეგორია:ტიურინგის პრემიის ლაურეატები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]
[[კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები]]</text>
      <sha1>c132fs39lllhlr2kef29iyrjbv18d19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შატოდუნის დინასტია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525938</id>
    <revision>
      <id>5391863</id>
      <parentid>4343082</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9906" sha1="fg32pvkzjatbuybu5711oo9tydqvr56" xml:space="preserve">'''ანჟუ-შატოდუნის დინასტია''' იყო შუა საუკუნეების დინასტია, რომელიც ოდესღაც ფლობდა ანჟუს საგრაფოს, შატოდუნის ვიკონტის და&lt;nowiki/&gt;[[იერუსალიმის სამეფო|იერუსალიმის სამეფოს]] .

== შატოდუნის დინასტიის წარმოშობა ==
შატოდუნის დინასტია წარმოიშვა გაუზფრედ I-ისგან (ან ჯეფრი I), რომელიც გრაფმა თეობალდ I ბლუასმა 956 წელს შატოდუნის ვიკონტად გამოაცხადა. უახლესი კვლევები მას აქცევს ფრანკთა ოჯახ როგონიდების პირდაპირი ხაზის აგნატიკური მემკვიდრეა.

== შატოდუნის დინასტიის განშტოებები ==
შატოდუნის დინასტია იყოფა ცალკეულ განშტოებებად. ფულკუიხის შთამომავლები, ალბათ გაუზფრედ I-ის მეორე ვაჟი, იყვნენ:

* 1217 წლისთვის გადაშენებული პერშეს გრაფთა საგვარეულო უილიამ II
* შატოდუნის ვისკონტების ხაზი, გადაშენებული 1249 წელს, ჯეფრი VI
* ანჟუს გრაფთა შთამომავლობა, რომელმაც მიწა შეიძინა ფულკუას შვილიშვილის, გრაფი ჯეფრი II გატინელის ქორწინებით ერმენგარდა ანჟუს, ინგელგერის სახლის მემკვიდრე, რომლისგანაც წარმოიშვნენ [[პლანტაგენეტები]] .

== გენეალოგია ==
{{Chart top|შატოდუნის დინასტია}}
{{chart/start}}
{{chart | | | | | | | | | Her | | Gau | Gau=[[ჯეფრი I (შატოდუნი)|ჯეფრი I]]&lt;br /&gt;(† 986)|Her=[[ეღვე I (პერში)|ეღვე I, პერშის გრაფი]]}}
{{chart | | | | | | | | | |!| | | |!| }}
{{chart | | | | | | | | | Hil |~| Uge | | Rot |Uge=[[ჰიუ I (შატოდუნი)|ჰიუ I]]&lt;br&gt;შატოდუნის ვიკონტი|Hil=[[ჰელიგრედი, (შატოდუნი)]]|Rot=როტუ&lt;br&gt;ნოღენტის მბრძანებელი}}
{{chart | | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|(| | | |!| }}
{{chart | | | | | Hug | | Ada | | Mel |~| Ful | | | | | | Hug=[[ჰიუ II, (შატოდუნი)|ჰიუ IΙ]] &lt;br /&gt;(† 1003)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი&lt;br /&gt;ტურსის მთავარეპისკოპოსი| Mel=[[მელისინდი (შატოდუნი)]]&lt;br&gt;პერშის გრაფი|Ful=[[ფულკუიხი]]&lt;br /&gt;მორტანჟის გრაფი&lt;br&gt;პერშის გრაფი (?) | Ada=ადალაუნდი&lt;br /&gt;შატეუ-შიონის ლორდი}}
{{chart | |,|-|-|-|(| | | | | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.| |}}
{{chart | HLG | | HGO | | | | | | GAU | | | | | | HUG | HLG=ჰელგაუდი| HGO=ჰიუზი| GAU=[[ჯეფრი II (შატოდუნი)|ჯეფრი I &amp; II]]&lt;br /&gt;(† 1039)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი| HUG=[[ჰიუზ დე პერში]]&lt;br /&gt;(† 1000) }}
{{chart | |!| | | | | | | |,|-|-|-|(| | | | | | | |!| |}}
{{chart | HGO | | | | | | HU2 | | ROT | | | | | | GEO | HGO=ჰიუზი | HU2=[[ჰიუზ III (შატოდუნი)|ჰიუზ ΙII &amp; I]]&lt;br /&gt;(† 1044)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი&lt;br&gt;პერშის გრაფი| ROT=[[როტუ I (შატოდუნი)|როტუ II &amp; I]]&lt;br /&gt;(† 1080)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი | GEO=[[ჯეფრი II (გაიტანისი)|ჯეფრი II „რკინის ხე“]]&lt;br /&gt;(1000 † 1045)&lt;br /&gt;გაიტანისის გრაფი}}
{{chart | | | | | | | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.| |}}
{{chart | | | | | | | | | GEO | | | | | | HUG | | GE3 | | FOU | GEO=[[ჯეფრი II (პერში)|ჯეფრი II]]&lt;br /&gt;(† 1110)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი | HUG=[[ჰიუ IV (შატოდუნი)|ჰიუ IV]]&lt;br /&gt;(† 1110)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი| GE3=[[ჯეფრი III (ანჟუ)|ჯეფრი III]]&lt;br /&gt;(† 1097)&lt;br /&gt;ანჟუს გრაფი| FOU=[[ფულკ IV (ანჟუ)|ფულკ IV]]&lt;br /&gt;(1043 † 1109)&lt;br /&gt;ანჟუს გრაფი}}
{{chart | | | | | | | | | |!| | | | |,|-|-|(| | | | | | | |!| |}}
{{chart | | | | | | | | | ROT | | MAT | | GEO | | | | | | FOU | ROT=[[როტუ III (პერში)|როტუ III]]&lt;br /&gt;(† 1144)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი  | MAT=მატილდა&lt;br /&gt;x ჯეფრი III, ვენდომის გრაფი| GEO=[[ჯეფრი III (შატოდუნი)|ჯეფრი III]]&lt;br /&gt;(† 1140/5)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი | FOU=[[ფულკი (იერუსალიმი)|ფულკ V &amp; I]]&lt;br /&gt;(1089 † 1143)&lt;br /&gt;ანჟუს გრაფი&lt;br /&gt;[[იერუსალიმის სამეფო|იერუსალიმის მეფე]]}}
{{chart | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |!| | | | | | | |)|-|-|-|.| | |}}
{{chart | | | | | PHI | | ROT | | ETI | | HUG | | | | | | GEO | | JER | | PHI=ფილიპა x [[ელიას II (მეინი)|ელიას II]] | ROT=[[როტუ IV (პერში)|როტუ IV]]&lt;br /&gt;(1135 † 1191)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი| HUG=[[ჰიუ V (შატოდუნი)|ჰიუ V]]&lt;br /&gt;(† 1180)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი | JER='''[[იერუსალიმის სამეფო|იერუსალიმის მეფეები]]''' | GEO=[[ჯეფრი V პლანტაგენეტი]]&lt;br /&gt;(1113 † 1151)&lt;br /&gt;ანჟს გრაფი | ETI=[[სტივენ (ეტიენ) დუ პერში]]&lt;br /&gt;(1137 † 1169)}}
{{chart | | | | | |,|-|-|-|(| | | | | | | |)|-|-|-|.| | | |!| |}}
{{chart | | | | | GEO | | GUI | | | | | | GF4 | | HUG | | PLA | GEO=[[ჯეფრი III (პერში)|ჯეფრი III]]&lt;br /&gt;(† 1202)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი | GUI=[[უილიამ II (პერში)|უილიამ II]]&lt;br /&gt;(† 1226)&lt;br /&gt;შალონის ეპისკოპოსი&lt;br /&gt;პერშის გრაფი | GF4=[[ჯეფრი IV (შატოდუნი) |ჯეფრი IV]]&lt;br /&gt;(† 1176)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი | HUG=[[ჰიუ VI (შატოდუნი)|ჰიუ VI]]&lt;br /&gt;(† 1191)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი |  PLA='''[[პლანტაგენეტები|პლანტაგენეტების დინასტია]]'''}}
{{chart | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{chart | | | | | THO | | | | | | | | | | | | | | GEO | THO=[[თომასი (პერში)|თომას I]]&lt;br /&gt;(† 1217)&lt;br /&gt;პერშის გრაფი | GEO=[[ჯეფრი V (შატოდუნი)|ჯეფრი V]]&lt;br /&gt;(† 1218)&lt;br/&gt;შატოდუნის ვიკონტი}}
{{chart | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| |}}
{{chart | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | GEO | GEO=[[ჯეფრი VI (შატოდუნი)|ჯეფრი VI]]&lt;br /&gt;(† 1249)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი }}
{{chart | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| |}}
{{chart | | | | | | | | | | | | | | | ROB |-| CLE | | JEA |CLE=[[კლემენსი (შატოდუნი)|კლემენსი]]&lt;br /&gt;(† 1259)&lt;br /&gt;შატოდუნის ვიკონტი | ROB=რობერტ I დე დრიუ&lt;br /&gt;(1217 † 1264)&lt;br /&gt;ბეუს ლორდი| JEA=[[ჟეანე დამ დე შატოდუნი|ჟეანე]]&lt;br /&gt;x [[ჟან I დე მონტფორტი|ჟან I]]&lt;br /&gt;[[მონტფორტის გრაფი]]}}
{{chart/end}}
{{Chart bottom}}

== რესურსები ინტერნეტში ==

* საფრანგეთი ბალადე :
** [http://www.francebalade.com/chartres/ctdunois.htm les vicomtes de Châteaudun]
** [http://www.francebalade.com/maine/ctperche.htm les comtes du Perche]
* შუა საუკუნეების გენეალოგიის ფონდი :
** [http://fmg.ac/Projects/MedLands/CENTRAL%20FRANCE.htm Vicomtes de Châteaudun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226152906/http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/CENTRAL%20FRANCE.htm |date=2012-02-26 }}
** [https://web.archive.org/web/20080508064701/http://fmg.ac/Projects/MedLands/NORMAN%20NOBILITY.htm Comtes du Perche, Comtes de Mortagne]

[[კატეგორია:საფრანგეთის დინასტიები]]</text>
      <sha1>fg32pvkzjatbuybu5711oo9tydqvr56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩასავალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526898</id>
    <revision>
      <id>5392044</id>
      <parentid>4336460</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="gm7s4msr2mstjv340rez6kx3v9k1v2x" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი = სოფელი
 |ქართული სახელი = ჩასავალი
 |მშობლიური სახელი = 
 |ქვეყანა = საქართველო
 |პანორამა = 
 |პანორამის სიგანე = 
 |წარწერა = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 31 |lat_sec =  28
  |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 38 |lon_sec =  48
  |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE
  |CoordScale = 
 |ქვეყნის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის რუკის ზომა = 300
 |რაიონის რუკის ზომა = 300
 |რეგიონის ტიპი = მხარე
 |რეგიონი = რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
 |რეგიონი ცხრილში = 
 |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი
 |რაიონი = ონის მუნიციპალიტეტი
 |თემი = 
 |მმართველის ტიპი = 
 |მმართველი = 
 |დაარსების თარიღი = 
 |პირველი ხსენება = 
 |წინა სახელები =  
 |სტატუსი-დან = 
 |ფართობი = 
 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან
 |დასახლების ცენტრის სიმაღლე =  
 |კლიმატი = 
 |ოფიციალური ენა = 
 |მოსახლეობა = 176
  |აღწერის წელი = 2015
  |სიმჭიდროვე = 
  |აგლომერაცია = 
  |ეროვნული შემადგენლობა =  
  |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა =  
  |ეთნოქორონიმი = 
 |დროის სარტყელი = +4
 |DST = 
 |სატელეფონო კოდი =  
 |საფოსტო ინდექსი = 
 |საავტომობილო კოდი = 
 |საიტი = 
|კატეგორია ვიკისაწყობში = 
}}
'''ჩასავალი'''&lt;ref&gt;{{ქსე|11|86||არა}}&lt;/ref&gt; ({{lang-os|Фæзыхъæу}}, ფაზიყაუ) — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე|რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის]] [[ონის მუნიციპალიტეტი|ონის მუნიციპალიტეტში]]. [[1991]] წლის 27 აპრილის საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილებით გამოეყო ჯავის რაიონს და გადაეცა ონის რაიონს.&lt;ref&gt;[http://www.nplg.gov.ge/greenstone3/library/collection/preziden/document/HASH018ed4712bd0dc286f6ef9f3;jsessionid=17AF10C82A58D998CD83D08AE5727667 საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დადგენილება ჯავის რაიონიდან სინაგურის, კიროვისა და ჩასავლის სასოფლო საბჭოების გამოყოფის შესახებ]&lt;/ref&gt;

[[2015]] წელს ე. წ. სამხრეთ ოსეთში ჩატარებული მოსახლეობის აღწერების მიხედვით ჩასავალში ცხოვრობს 176 ადამიანი.&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/rso-census.htm ე. წ. სამხრეთ ოსეთის 2015 წლის მოსახლეობის აღწერის მასალები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}   

{{ონის მუნიციპალიტეტი}}

[[კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები]]</text>
      <sha1>gm7s4msr2mstjv340rez6kx3v9k1v2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცხენიკუდა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535726</id>
    <revision>
      <id>5392236</id>
      <parentid>4706449</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="93f8lsh8zl8xfigleoyd9odnejex5gd" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ცხენიკუდა|სურათის ფაილი=Erigeron canadensis 002.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[რთულყვავილოვანნი]]|გვარი=Erigeron|სახეობა='''ცხენიკუდა'''|ლათ=Erigeron canadensis L.
Conyza canadensis (L.) Cronquist|ვიკისახეობები=Erigeron canadensis|commons=Category:Erigeron canadensis
}}

'''ცხენიკუდა''' ({{lang-la|}}Erigeron canadensis) — ერთწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო 30-150 სმ სიმაღლისაა, სწორად მდგომი, ჩვეულებრივ, ზედა ნაწილში დატოტვილი, შეფოთლილი, დაფარულია მარტივი, გაფშეკილი ბეწვით. ფოთლები ხაზურ-ლანცეტაა, მჯდომარე. ქვედა ფოთლები ყუნწიანია, ფართოდ დაკბილული. ყვავილედი შედარებით ვიწრო საგველაა. კალათები მრავალრიცხოვანია, ყვავილები – თეთრი. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლების რუდერალურ ადგილებში, ნათესების მახლობლად, მდელოებზე და ტყეში, მდინარეებსა და ტბებთან, გზისპირებზე. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[ევროპა|ევროპას]], [[შუა აზია|შუა აზიას]], [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიას]], [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ]] და [[სამხრეთ ამერიკა|სამხრეთ ამერიკას]], [[ავსტრალია|ავსტრალიას]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
სურათი:Conyza_canadensis_6.JPG|ყვავილები
სურათი:Conyza_canadensis_11.jpg|ფოთლები
სურათი:Asteroideae_spp_Sturm10.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 242.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:რთულყვავილოვანნი]]</text>
      <sha1>93f8lsh8zl8xfigleoyd9odnejex5gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავბალახა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535807</id>
    <revision>
      <id>5391766</id>
      <parentid>4393631</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="o12s1c5162e189qampc2sh1m9saoarv" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=შავბალახა|სურათის ფაილი=Leonurus_quinquelobatus_1.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[ტუჩოსანნი]]|გვარი=Leonurus|სახეობა='''შავბალახა'''|ლათ=Leonurus quinquelobatus Gilib.|ვიკისახეობები=Leonurus quinquelobatus|commons=Category:Leonurus quinquelobatus
}}

'''შავბალახა''' ({{lang-la|}}Leonurus quinquelobatus) — 50-200 სმ-მდე სიმაღლის მრავალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო მრავალია, დატოტვილი, მახვილწვერიანი. ქვედა ფოთლები მომრგვალო ფორმისაა, გულისებური ძირით, ღრმად თათისებურად 5-7-ნაკვთიანი. ღეროსეული შუა და ზედა ფოთლები ლანცეტა ან ოვალური ფორმისაა. ყველა ფოთოლი ყუნწიანია, ზედა მხარე – მუქი მწვანე, ქვედა – ღია ფერის, ორივე მხარე – მოკლე და რბილბეწვიანი. ყვავილები მოკლეყუნწიანია, მრავალყვავილიან მჭიდრო ჩხროებად შეკრებილი, რომლებიც განლაგებულია კიდემთლიან ან 1-2-კბილიან თანაყვავილის იღლიებში. გვირგვინი ვარდისფერია ან მოვარდისფრო-იისფერი, გარედან – ბანჯგვლიანბეწვიანი. იზრდება მთის ზედა სარტყლამდე რუდერალურ ადგილებში, ბუჩქნარებში. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ [[კავკასია|კავკასიას]], [[ყირიმი|ყირიმსა]] და [[მცირე აზია|მცირე აზიის]] აღმოსავლეთ ნაწილს.

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
სურათი:Leonurus_quinquelobatus_Irpin1.JPG|ყვავილი
სურათი:Leonurus_cardiaca_subsp._villosus_sl14.jpg|ფოთლები
სურათი:Illustration_Leonurus_cardiaca0.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 398.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:ტუჩოსანნი]]</text>
      <sha1>o12s1c5162e189qampc2sh1m9saoarv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შალამანდილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535809</id>
    <revision>
      <id>5391777</id>
      <parentid>4393635</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="ajaqzcr0s6pfbn8qu85dmhzax7foo7r" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=შალამანდილი|სურათის ფაილი=Lamiaceae_-_Salvia_glutinosa-1.JPG|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[ტუჩოსანნი]]|გვარი=[[სალბი]]|სახეობა='''შალამანდილი'''|ლათ=Salvia glutinosa L.|ვიკისახეობები=Salvia glutinosa|commons=Category:Salvia glutinosa
}}

'''შალამანდილი''' ({{lang-la|}}Salvia glutinosa) — 40-80 სმ სიმაღლის მრავალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო მეტწილად სწორია, მარტივი, ხშირად ფოთლების იღლიებში დამოკლებული ყლორტებია განვითარებული ან მეტ-ნაკლებად დატოტვილი. ყველა ფოთოლი ყუნწიანია, შუბის ან კვერცხისებური, კაშკაშა მწვანე ფერის, ორივე მხარეზე თხლად თეთრი ბეწვით შებუსული, საკმაოდ ჯირკვლოვანია. ყვავილები შეკრებილია მტევნისებურ, ზოგჯერ საგველასებურ ყვავილედებად. გვირგვინი ღია ყვითელი ფერისაა, ქვედა ტუჩი მოთეთრო ან მოწითალო მოხატულობისაა. იზრდება დაჩრდილულ ტყეებში. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ [[კავკასია|კავკასიას]], [[ევროპა|ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიასა]] და ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანს]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
სურათი:Lamiaceae_-_Salvia_glutinosa-3.JPG|ყვავილი
სურათი:Salvia_glutinosa_sl1.jpg|ფოთლები
სურათი:Salvia_glutinosa_Sturm49.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 408.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:ტუჩოსანნი]]</text>
      <sha1>ajaqzcr0s6pfbn8qu85dmhzax7foo7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყანის მატკვარცანა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535843</id>
    <revision>
      <id>5391703</id>
      <parentid>4393825</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="78usik14hn8qqz6ynrlk6fnru8849ab" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყანის მატკვარცანა|სურათის ფაილი=Lathyrus_aphaca_var._aphaca1LEST.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[პარკოსნები]]|გვარი=[[ცულისპირა]]|სახეობა='''ყანის მატკვარცანა'''|ლათ=Lathyrus aphaca L.|ვიკისახეობები=Lathyrus aphaca|commons=Category:Lathyrus aphaca
}}

'''ყანის მატკვარცანა''' ({{lang-la|}}Lathyrus aphaca) — 15-60 სმ სიმაღლის ერთწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]], შიშველი, ნაცრისფერ-მწვანე ფერის. ღერო მარტოულია ან რამდენიმე, ოთხწახნაგოვანი, სწორად მდგომი ან აღმავალი. ფოთლის ნაცვლად განვითარებული აქვს ორი თანაფოთოლი და ულვაში. თანაფოთლები კვერცხისებური ან სამკუთხაკვერცხისებური ფორმისაა. საყვავილე ღერძზე თავდახრილი ყვავილებია განწყობილი. გვირგვინი ყვითელია. იზრდება რუდერალურ ადგილებში, ნათესებში, მდინარეთა ნაპირებზე, ბუჩქნარებში მთის ქვედა სარტყლიდან 1800 მ-მდე. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[სამხრეთ ევროპა|სამხრეთ ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიას]], [[ირანი|ირანსა]] და [[შუა აზია|შუა აზიას]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
სურათი:Lathyrus_aphaca_-_Sarı_burçak_04.jpg|ყვავილი
სურათი:Lathyrus_aphaca_sl15.jpg|ფოთლები
სურათი:Illustration_Lathyrus_nissolia0.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 444.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:პარკოსნები]]</text>
      <sha1>78usik14hn8qqz6ynrlk6fnru8849ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვითელი ძიძო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535854</id>
    <revision>
      <id>5391738</id>
      <parentid>4393964</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="9tknbro13ifufm3r7ffdp1or9e1358q" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყვითელი ძიძო|სურათის ფაილი=Melilotus_April_2010-1.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[პარკოსნები]]|გვარი=[[ძიძო]]|სახეობა='''ყვითელი ძიძო'''|ლათ=Melilotus officinalis (L.) Pall|ვიკისახეობები=Melilotus officinalis|commons=Category:Melilotus officinalis
}}

'''ყვითელი ძიძო''' ({{lang-la|}}Melilotus officinalis) — ერთ ან ორწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]], სიმაღლე – 30-100 სმ. ღერო სწორად მდგომია ან წამოწეული, დატოტვილი, შიშველი ან ზედა ნაწილში შებუსული. ფოთოლაკები 7-28 მმ-მდე სიგრძისაა, ფორმით უკუკვერცხისებური ან სოლისებური, მომრგვალო ან მოგრძო-ლანცეტა, დაკბილული ან კიდემთლიანი. ყვავილედი მრავალყვავილიანი, ხშირი მტევანია. გვირგვინი ყვითელია. იზრდება დაბლობიდან სუბალპურ სარტყლამდე მდელოებზე, ბუჩქნარებში, ტყისპირებში, მინდვრებსა და გზისპირებზე. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[ევრაზია|ევრაზიასა]] და [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკას]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
სურათი:20210616_GT_Ribbed_Melilot.jpg|ყვავილი
სურათი:Melilotus_officinalis_blatt.jpeg|ფოთლები
სურათი:Illustration_Melilotus_officinalis1.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 454.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:პარკოსნები]]</text>
      <sha1>9tknbro13ifufm3r7ffdp1or9e1358q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვავისფრჩხილა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535865</id>
    <revision>
      <id>5391722</id>
      <parentid>4393968</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="rw8jcj254h8yzgznufseysymzvkd999" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყვავისფრჩხილა|სურათის ფაილი=20170715Securigera_varia1.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[პარკოსნები]]|გვარი=Securigera|სახეობა='''ყვავისფრჩხილა'''|ლათ=Securigera varia (L.) Lassen|ვიკისახეობები=Securigera varia |commons=Category:Securigera varia
}}

'''ყვავისფრჩხილა''' ({{lang-la|}}Securigera varia) — 30-100 სმ-მდე სიმაღლის მრავალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო მრავალია, სწორად მდგომი, წამოწეული ან გართხმული, მეტ-ნაკლებად დატოტვილი. ფოთლები შედგება 7-12 წყვილი ფოთოლაკისაგან. ფოთოლაკები ოვალურია ან მოგრძო-ხაზური, ბლაგვი და მოკლეყუნწიანი. ყვავილედი ქოლგისებური მტევანია, 12-20-ყვავილიანი. გვირგვინი ვარდისფერია ან თეთრი. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყების, ტყისპირა ადგილებში, ბუჩქნარებსა და ნათესებში. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[შუა აზია|შუა აზიას]], [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[სამხრეთ ევროპა|სამხრეთ ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიას]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
სურათი:Crown_vetch_(51302150363).jpg|ყვავილი
სურათი:20130626Kronwicke_Hockenheimer_Rheinbogen6.jpg|ფოთლები
სურათი:Illustration_Securigera_varia0.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 458.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:პარკოსნები]]</text>
      <sha1>rw8jcj254h8yzgznufseysymzvkd999</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვითელი ღვინა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535887</id>
    <revision>
      <id>5391737</id>
      <parentid>4902572</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="1vk4l20koab2tgiru7cjkt05d3m1iaw" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყვითელი ღვინა|სურათის ფაილი=Lalvar_Emma_YSU_(1).jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ერთლებნიანნი]]|რიგი=[[შროშანისნაირნი]]|ოჯახი=[[შროშანისებრნი]]|გვარი=[[ღვინა]]|სახეობა='''ყვითელი ღვინა'''|ლათ=Fritillaria collina Adam|ვიკისახეობები=Fritillaria collina|commons=Category:Fritillaria collina
}}

'''ყვითელი ღვინა''' ({{lang-la|}}Fritillaria collina) — სიმაღლე 15-20 სმ-ია. ზემო ნახევარი შეფოთლილია, ფოთოლი – 5-6, ვიწრო – ლანცეტა ან ხაზური ფორმის. ყვავილი ერთია, თავდახრილი, შეფერილობით – მუქი ყვითელი ან იისფერი, ჭადრაკულად განლაგებული ლაქებით. ყვ. ნაყ. IV-VI. იზრდება სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში – ველობებზე. [[საქართველო|საქართველოში]] გავრცელებულია თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]] და [[მცირე აზია|მცირე აზიის]] ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილსა და [[ყირიმი|ყირიმს]].

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 468.

[[კატეგორია:შროშანისებრნი]]</text>
      <sha1>1vk4l20koab2tgiru7cjkt05d3m1iaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვითელი დუმფარა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535910</id>
    <revision>
      <id>5391736</id>
      <parentid>4394269</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="fhpidjlf3n7vn8j2cognzi9q7g5xbss" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ბალბატუხტი|სურათის ფაილი=Nuphar_lutea_(habitus).jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[დუმფარასებრნი]]|გვარი=[[დუმფარა]]|სახეობა='''ყვითელი დუმფარა'''|ლათ=Nuphar lutea (L.) Sm.|არეალის რუკა=Range_Map_for_Nuphar_lutea_in_Eurasia.png|ვიკისახეობები=Nuphar lutea|commons=Category:Nuphar lutea
}}

'''ყვითელი დუმფარა''' ({{lang-la|}}Nuphar lutea) — მრავალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ფოთლები ორნაირია: წყალში ჩაკიდებული, თხელი, თითქმის გამჭვირვალე ან წყლის ზედაპირზე მოტივტივე, ოვალურ-გულისებური, სქელი, თითქმის ტყავისებური. ყვავილი – 4-5 სმ დიამეტრის, სურნელოვანია, ყვითელი ფერის. იზრდება ტბებში, მდორე წყლებსა და ჭაობებში. გავრცელებულია [[აფხაზეთი|აფხაზეთში]], [[იმერეთი|იმერეთსა]] და [[აჭარა|აჭარაში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[დასავლეთ ევროპა|დასავლეთ]] და [[სამხრეთ ევროპა|სამხრეთ ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიას]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
სურათი:Fotografija0051.jpg|ყვავილი
სურათი:20160711Nuphar_lutea6.jpg|ფოთლები
სურათი:1816_German_Plant_Illustrations,_F.G._Hayne,_353126,_Illustration.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 502.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:დუმფარასებრნი]]</text>
      <sha1>fhpidjlf3n7vn8j2cognzi9q7g5xbss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყანის სანთელა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535942</id>
    <revision>
      <id>5391704</id>
      <parentid>4394470</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="srgd8fa952e6504ycu126d5qtpg4h9s" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყანის სანთელა|სურათის ფაილი=Melampyrum_arvense_brasles_02_19052002_6.JPG|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[კელაპტარასებრნი]]|გვარი=[[სანთელა]]|სახეობა='''ყანის სანთელა'''|ლათ=Melampyrum arvense L.|ვიკისახეობები=Melampyrum arvense|commons=Category:Melampyrum arvense
}}

'''ყანის სანთელა''' ({{lang-la|}}Melampyrum arvense) — ერთწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო 15-50 სმ სიმაღლისაა, სწორად მდგომია, დატოტვილი, შებუსულია. ფოთლები ლანცეტაა, კიდემთლიანი, 2-4 კბილით. ყვავილედი ცილინდრული თავაკია. თანაყვავილები მოგრძო-კვერცხისებურია, შეფერილობით მეწამულ-მოვარდისფრო ან მოთეთროა, ღრმად დანაკვთული, კიდეებზე წამწამებიანი. გვირგვინი დიდი ზომისაა, მეწამული ფერის. ქვედა ტუჩი ყვითელი ლაქებითაა დაფარული. იზრდება ველებზე, ტყის ველობებზე, ნათესებში, ყამირებზე. გავრცელებულია მთელ [[საქართველო|საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს თითქმის მთელ [[კავკასია|კავკასიას]], [[ევროპა|ევროპას]], [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთს]], დასავლეთ [[ციმბირი|ციმბირს]].

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 554.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:კელაპტარასებრნი]]</text>
      <sha1>srgd8fa952e6504ycu126d5qtpg4h9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავთარა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535944</id>
    <revision>
      <id>5391767</id>
      <parentid>4538604</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="nvpjq8561kv941oyxjl9z141hq11q8s" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=შავთარა|სურათის ფაილი=(MHNT)_Fumaria_officinalis_-_Habit.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[ყაყაჩოსებრნი]]|გვარი=Fumaria|სახეობა='''შავთარა'''|ლათ=Fumaria officinalis L.|ვიკისახეობები=Fumaria officinalis|commons=Category:Fumaria officinalis
}}

'''შავთარა''' ({{lang-la|Fumaria officinalis}}) — ერთწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე]]. სიმაღლე 15-20 სმ. დატოტვილი, ფოთლები 3–4 ნაწილად არის დაყოფილი ვიწროხაზურ ნაკვთებად. ყვავილედი მტევანია. გვირგვინი მოვარდისფრო — იისფერია, უფრო მუქი ტუჩით. იზრდება ქვიან ადგილებში, ნათესებში, მინდვრებსა და ყამირებზე. ძირითადად გავრცელებულია [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[სამხრეთ ევროპა|სამხრეთ ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიას]] და [[ციმბირი|ციმბირს]].

== გალერეა ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
სურათი:Fumaria_de_la_familia_Papaveraceae_(8619513779).jpg|ყვავილი
სურათი:Fumaria_vaillantii_officinalis_leaf.JPG|ფოთლები
სურათი:Fumaria_officinalis_002_lhp.jpg|თესლები
სურათი:Illustration_Fumaria_officinalis0.jpg|ილუსტრაცია
&lt;/gallery&gt;

== ლიტერატურა ==
* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/გადმოწერა/საქართველოს-ყვავილოვანი/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 586.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი]]</text>
      <sha1>nvpjq8561kv941oyxjl9z141hq11q8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყაყაჩურა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535957</id>
    <revision>
      <id>5391717</id>
      <parentid>4394654</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="6cci7x5e547ofuybonslqytf1701mtj" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყაყაჩურა|სურათის ფაილი=Glaucium_corniculatum_(flower).jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[ყაყაჩოსებრნი]]|გვარი=Glaucium|სახეობა='''ყაყაჩურა'''|ლათ=Glaucium corniculatum (L.) Curtis|ვიკისახეობები=Glaucium corniculatum|commons=Category:Glaucium corniculatum
}}

'''ყაყაჩურა''' ({{lang-la|}}Glaucium corniculatum) — 10-40 სმ სიმაღლის ერთწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო წახნაგოვანია, ღარებიანი, ჩვეულებრივ, გაფარჩხულდატოტვილი. მთელი მცენარე ჯაგრითაა მოფენილი. ფოთლები ღრმად ფრთისებრურად არის დანაკვთული, არათანაბარ ბასრხერხკბილა სეგმენტებად. ფესვთანური ფოთლები ყუნწიანია, ღეროსეული ფოთლები მჯდომარე. გვირგვინის ფურცლები 1,5-3 სმ სიგრძისაა, შეფერილობით ღვინისფერ-წითელია, ძირში მოშავო-იისფერი ლაქით. დაბლობების, მშრალი ფერდობებისა და ნათესების მცენარეა. გავრცელებულია, ძირითადად, [[აღმოსავლეთ საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[სამხრეთ ევროპა|სამხრეთ ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიასა]] და [[ირანი|ირანს]].

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 588.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი]]</text>
      <sha1>6cci7x5e547ofuybonslqytf1701mtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვავისხმალა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535958</id>
    <revision>
      <id>5391723</id>
      <parentid>4538560</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="kd4y2t993846mlh3i9dpu86lj6w5eaz" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ყვავისხმალა|სურათის ფაილი=Hypecoum_pendulum.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|ოჯახი=[[ყაყაჩოსებრნი]]|გვარი='''ყვავისხმალა'''|ლათ=Hypecoum pendulum L.|ვიკისახეობები=Hypecoum pendulum|commons=Category:Hypecoum pendulum
}}

'''ყვავისხმალა''' ({{lang-la|Hypecoum pendulum}}) — ორწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარე]]. ღერო სწორია ან წამოწეული, სიმაღლით — 10-30 სმ, დატოტვილი. ფოთლები სამ ნაწილად ფრთისებურად განკვეთილია ძაფისებურ-ხაზურ წვეტიან ნაკვთებად. ფესვთანური ფოთლები როზეტულია. ღეროსეული ფოთლები ძალიან პატარაა და თათის მსგავსად დაყოფილი. ყვავილები გრძელ ტოტებზეა მოთავსებული. გვირგვინი ყვითელია. გვერდითი ნაკვთები შავი წერტილებით არის დაფარული. მცენარე გავრცელებულია ნათესებსა და კლდოვან ადგილებში. გავრცელებულია, ძირითადად, [[აღმოსავლეთ საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]]. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს [[კავკასია|კავკასიას]], [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ]] და [[სამხრეთ ევროპა|სამხრეთ ევროპას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიასა]] და [[ირანი|ირანს]].

== ლიტერატურა ==
* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/გადმოწერა/საქართველოს-ყვავილოვანი/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 588.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი]]</text>
      <sha1>kd4y2t993846mlh3i9dpu86lj6w5eaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩაღანდრი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535959</id>
    <revision>
      <id>5392045</id>
      <parentid>4495022</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="giiucuugvt6xy5wqxldr80i896pcmi9" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა|სახელი=ჩაღანდრი|სურათის ფაილი=Veronica_anagallis-aquatica_5Dsr_1574.jpg|სამეფო=მცენარეები|განყოფილება=[[ფარულთესლოვნები]]|კლასი=[[ორლებნიანნი]]|რიგი=[[ბებრისკონკასნაირნი]]|ოჯახი=[[მრავალძარღვასებრნი]]|გვარი=[[ვერონიკა]]|სახეობა='''ჩაღანდრი'''|ლათ=Veronica anagallis-aquatica L.|ვიკისახეობები=Veronica anagallis-aquatica|commons=Category:Veronica anagallis-aquatica
}}

'''ჩაღანდრი''' ({{lang-la|}}Veronica anagallis-aquatica) — მრავალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]], სიმაღლე – 15-80 სმ. ღერო მარტივი ან დატოტვილია, სწორი, შეფოთლილი. ფოთლები მჯდომარეა, მოყვანილობით ფართო ან მოგრძოლანცეტა, კიდეები დაკბილულია ან კიდემთლიანია. ყვავილედი მრავალყვავილიანია, იღლიური მტევანი. გვირგვინი ჯამზე გრძელია, მკრთალი ცისფერი ან მოვარდისფრო-იისფერია. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყელში; არხების, მდინარეების და ტბების ნაპირებზე. [[საქართველო|საქართველოში]] გავრცელებულია ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს თითქმის მთელ [[ევროპა|ევროპას]], [[შუა აზია|შუა აზიას]], [[მცირე აზია|მცირე აზიას]], [[აღმოსავლეთ აზია|აღმოსავლეთ აზიას]] და [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკას]].

== ლიტერატურა ==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 606.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:მრავალძარღვასებრნი]]</text>
      <sha1>giiucuugvt6xy5wqxldr80i896pcmi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცხვირა ტილჭირი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536144</id>
    <revision>
      <id>5392239</id>
      <parentid>4396329</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="oitg2nsnbgkjiifbaoqefq0hunmyi97" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა
|სახელი = ცხვირა ტილჭირი
|სურათის ფაილი = Sämmtliche_Giftgewächse_Deutschlands_(Taf._80)_(6130313985).jpg
|სამეფო = მცენარეები
|განყოფილება = [[ფარულთესლოვნები]]
|კლასი = [[ორლებნიანნი]]
|ოჯახი = [[ბაიასებრნი]]
|გვარი = [[ტილჭირი]]
|სახეობა = '''ცხვრის ტილჭირი'''
|ლათ = Aconitum nasutum Fisch. ex Rchb.
|ვიკისახეობები = Aconitum nasutum
|commons = Aconitum nasutum
}}

'''ცხვირა ტილჭირი''' ({{lang-la|}}Aconitum nasutum) — მრავალწლიანი [[ბალახოვანი მცენარე|ბალახოვანი მცენარეა]]. ღერო წვრილი და დაკლაკნილია. ფოთლები კვერცხის ფორმისაა, სამკუთხოვანი ან მახვილსამკუთხოვანი, თათისებურად განკვეთილი ფართო, ლანცეტა სეგმენტებად. ყვავილედი დატოტვილია, მეჩხერი, საგველასებური. ყვავილები ლურჯი ფერისაა. იზრდება ტყის ზედა და სუბალპური სარტყლების ფერდობებზე, ბუჩქნარებში და მდელოებზე. [[საქართველო|საქართველოში]] გვხვდება თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს სამხრეთ [[კავკასია|კავკასიას]]. [[კავკასია|კავკასიის]] ეკორეგიონის ენდემია.

==ლიტერატურა==

* ''სუხიტაშვილი კ''., [http://environment.cenn.org/ge/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%90/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98/ საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, თბ., 2018, გვ. 652.

[[კატეგორია:ორლებნიანნი]]
[[კატეგორია:ბაიასებრნი]]</text>
      <sha1>oitg2nsnbgkjiifbaoqefq0hunmyi97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩოლ გალას უბანი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539313</id>
    <revision>
      <id>5392092</id>
      <parentid>4420826</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8668" sha1="mb5q79gcn750frfezqtl71fgl274r4t" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ქუჩა
|სახელწოდება= ჩოლ გალას უბანი
|სურათი= “Çöl Qala” bulağı və məscidi.jpg
|წარწერა= წყარო და მეჩეთი ჩოლ გალას უბანში
|ქალაქი= შუშა 
|ოლქი= აზერბაიჯანი 
|ქვეყანა= 
|სტატუსი=
|რაიონი=
|წინა სახელები=
|ისტორიული რაიონი=
|უბანი=
|მიკრორაიონი=
|უბანი=
|ტელეფონი=
|ფაქსი=
|E-mail=
|ვებ–გვერდი=
|ველი= 
|ტექსტის ველი= 
}}

'''ჩოლ გალას (გარე ციხის) უბანი''' ({{lang-az|Çöl qala məhəlləsi}}) — მე-18 საუკუნეში აშენებული შუშის ქვედა უბნის მე-17 უბანი. შუშას ციხის ქვედა უბანი თავისი პოზიციითა და კლიმატით განსხვავდებოდა ზედა უბნებისგან. ხურშიდბანუ ნათევას სასახლე, ასად ბეი ჯავანშირის სასახლის კომპლექსი, ხან შუშინსკის სახლი, უზეირ ბეი ჰაჯიბეილის საგვარეულო მამული მდებარეობს ციხის კედლებთან ყველაზე ახლოს. ბევრი ცნობილი პიროვნება ჩამოვიდა გურდლარისა და საათლის უბნებიდან, სადაც იყო უდაბნოს ციხე, ზოჰრაბბაიოვების სახლი, ყარაბაღის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ოჯახი, გარაბოიუქ ხანის სასახლე და საზოგადო მოღვაწის აჰმად ბეი აღაოღლუს მამის მამული მდებარეობს. ყარაბაღის სახანოს პრემიერ-მინისტრი, პოეტი მოლა ფანაჰ ვაგიფი ცხოვრობდა საათლის უბანში და ასწავლიდა მედრესეში.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.azerbaijan-news.az/az/posts/detail/susanin-meshur-mehelleleri-1640465948 |title=Şuşanın məşhur məhəllələri |author= |date= |website= www.azerbaijan-news.az|publisher= |language= |access-date= 28 apr 2022|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hüseynov, Y.Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin tarixi/Yunis Hüseynov; red. və rəyçi Z. H. Bayramlı (ön söz müəl.).–Bakı: [n.y.], 2019.–207s.&lt;/ref&gt;

== ისტორია ==
გრძელი ქვით მოპირკეთებული გზა ციხეს ორ ნაწილად ყოფს. ჩოლ გალას უბნისკენ გადაჭიმული ტერიტორიაზეა ყარაბაღის ხანების სასახლის არქიტექტურული ძეგლიც. შუშას ოკუპაციის დღემდე ეს უზარმაზარი შენობა საცხოვრებელ კორპუსს წარმოადგენდა.&lt;ref&gt;.Şuşa bulaqları: 2015.15 sentyabr. S.6–7. &lt;/ref&gt; შენობას დიდი ჭიშკარი ჰქონდა. ქუჩისკენ გაღებული პატარა კარი ყურადღებას იპყრობს თავისი სილამაზით. ეს კარიბჭე ხანის სასახლეს განსაკუთრებულ სილამაზეს ანიჭებს.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-286031.pdf |title=Şuşa salnaməsi |author= |date= |website=anl.az |publisher= |language= |access-date=18 avq 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930120444/http://anl.az/el/Kitab/2015/Azf-286031.pdf |archive-date=2022-09-30 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Yunis Hüseynov, Bakı-2015. Şuşa nəşriyyatı, səh. 152&lt;/ref&gt; სასახლის ხუროთმოძღვრული ძეგლი ფართო ტერიტორიას მოიცავს. მას ყოველი მხრიდან ქვის გალავანი აკრავს. ეს სახანო შუალედური სამეზობლოა. შუშაში აშენებული ბოლო უბანია „ჩოლ გალას ციხე“. მას შემდეგ, რაც ამ უბნის მაცხოვრებლები ციხის კედლების აშენების შემდეგ გადავიდნენ და დასახლდნენ ციხის გარეთ, ქალაქელები მათ უწოდებდნენ „ჩოლ გალელს“ ანუ „ციხის გარეთ მცხოვრებთ“ და უბანი ამ სახელით იყო ცნობილი. ჰაჯი ნასირ რზა ოღლუმ, შუშას ერთ-ერთმა ქველმოქმედმა, [[1889]] წელს ააგო შადრევანი ამ უბანში.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://nuhcixan.az/news/cemiyyet/59951-susanin-mehelleleri|title= Şuşanın məşhur məhəllələri|author= |date= |website=nuhcixan.az |publisher= |language= |access-date= 28 apr 2022|archive-url= |archive-date= }}&lt;/ref&gt;

== არქიტექტურა ==
აქ ვაკე ტერიტორიები, სამეზობლო სკვერები, მეჩეთები სხვებისგან განიერია და განსხვავდება არქიტექტურული სტილით. ციხის ქვედა უბანში არის მრავალი წყლის ჭა, ტბორები, შადრევნები და ცისტერნები. უბნის ქუჩებისა და მოედნების სიგანე, საცხოვრებელი კორპუსები, ხანისა და ხანის შვილების, ვაჭრებისა და რელიგიური მოღვაწეების კუთვნილი შენობები კიდევ უფრო მატებს უბანს ბრწყინვალებას.&lt;ref name=&quot;Salnamə4&quot;&gt;{{cite book|author= Yunis Hüseynov |title= Şuşa Salnaməsi |place= Bakı|publisher= &quot;AFPoliqraf&quot; |year=2015 |pages=208 }}&lt;/ref&gt; სამეზობლო ასე დასახელებულია, რადგან ის ყველაზე ახლოსაა ციხის კედლებთან. სხვა უბნების მსგავსად, ამ უბანსაც ჰქონდა მეჩეთი, აბანო, პატარა მოედანი და წყარო. ამ უბანში მდებარეობს ხურშიდბანუ ნათევას სასახლე, ასად ბეი ჯავანშირის სასახლის კომპლექსი, ხან შუშინსკის სახლი, უზეირ ჰაჯიბეოვის მამის ქონება.&lt;ref&gt;Mahmudov, Y.Qarabağ: Real tarix, faktlar, sənədlər / Y.M.Mahmudov, K.K.Şükürov; baş məsləhətçi E.Ə.Mahmudov; məsləhətçilər A.Ə.Paşayev, F.H.Vahabov; naşir: B.H.Axundov; İngilis dilinə tərcümə edən: B.İ.Hacıyev. – Bakı: Təhsil. – 2005. – Mətn paralel olaraq Azərbaycan və ingilis dillərindədir.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Çingiz Qacar, &quot;Köhnə Şuşa&quot;, Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2019, 349 səh.&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:აზერბაიჯანის დასახლებული პუნქტები]]</text>
      <sha1>mb5q79gcn750frfezqtl71fgl274r4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩუხურის უბანი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539314</id>
    <revision>
      <id>5392145</id>
      <parentid>4420828</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="9q78l4fhkm4x4fyl289q5uv5rfzc0lb" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ქუჩა
|სახელწოდება= ჩუხურის უბანი
|სურათი= 
|წარწერა= 
|ქალაქი= [[შუშა (ქალაქი)|შუშა]]
|ოლქი=
|ქვეყანა= {{AZE}}
|სტატუსი=
|რაიონი=
|წინა სახელები=
|ისტორიული რაიონი=
|უბანი=
|მიკრორაიონი=
|უბანი=
|ტელეფონი=
|ფაქსი=
|E-mail=
|ვებ–გვერდი=
|ველი= 
|ტექსტის ველი= 
}}

'''ჩუხურის უბანი''' ({{lang-az|Çuxur məhəllə}}) — მე-18 საუკუნეში აშენებული შუშის ერთ-ერთი ქვედა უბანი.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Yunis Hüseynov|title=Qarabağ tarixi mənbələrdə|year=2012|location=[[Bakı]]|publisher=Şuşa nəşriyyatı|url=http://anl.az/el/Kitab/Azf-270854.pdf|page=76|access-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010351/http://anl.az/el/Kitab/Azf-270854.pdf|archive-date=2016-03-05}}&lt;/ref&gt; „ჩუხური“ (ორმო) ეწოდა იმიტომ, რომ მდებარეობს ქალაქის ყველაზე დაბალ ნაწილში.&lt;ref&gt;Чингиз Каджар. Старая Шуша. 96 стр.&lt;/ref&gt; სხვა უბნების მსგავსად, ამ უბანსაც ჰქონდა მეჩეთი, აბანო, პატარა მოედანი და წყარო. ამ უბანში მდებარეობს ჰაჯი გულუს ქონება, ბულბულის სახლ-მუზეუმი (შუშა).
შუშას სხვა ისტორიული ადგილების მსგავსად, ჩუხურის უბანი სომხური ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა. სომხებმა გაანადგურეს მე-18 საუკუნეში აშენებული მეჩეთი და მეზობლად მდებარე სხვა ისტორიული ნაგებობები.

== სურათები ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Çuxur məhəllə məscidi 2.jpg|ჩუხურის უბნის მეჩეთი
Çuxur məhəllə bulağı.jpg|ჩუხურის უბნის წყარო
&lt;/gallery&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები]]</text>
      <sha1>9q78l4fhkm4x4fyl289q5uv5rfzc0lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავი ადამი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539801</id>
    <revision>
      <id>5391768</id>
      <parentid>4672591</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38715" sha1="5i8m1eznegpd7sffgg5kfienu8sdmus" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა კომიქსის პერსონაჟი
 |სახელი         = შავი ადამი
 |სურათი = 
 |წარწერა     = 
 |გამომცემელი    = [[Fawcett Comics]] (1945)&lt;br/&gt;[[DC Comics]] (1973–დღემდე)
 |დებიუტი       = ''[[Marvel-ის ოჯახი]]'' #1 (დეკემბერი, 1945)
 |ავტორები      = [[ოტო ბაინდერი]]&lt;br/&gt;[[ჩარლზ კლარენს ბეკი|ჩ.კ.ბეკმა]]
 |ალტერ_ეგო  =  ტეთ-ადამი (ორიგინალური ფორმა)&lt;br/&gt;თეო ადამი&lt;br/&gt;ტეთონი
 |სრული_სახელი  =
 |სახეობა         = 
 |სამყარო         = კანდაკი
 |ფსევდონიმები  = ძლევამოსილი ადამი, ქემ-ადამი, „შაზადამი“&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.cbr.com/dc-never-renamed-black-adam-shazadam-justice-league/ | title=Justice League: Bendis Confirms Black Adam Was Never Renamed 'Shazadam' | date=10 მარტი 2021 }}&lt;/ref&gt;
 |მოკავშირეები    = [[უსამართლობის ლიგა]]&lt;br/&gt;[[საბედისწერო ლეგიონი]]&lt;br&gt;[[სუპერბოროტმოქმედების საიდუმლო საზოგადოება]]&lt;br/&gt; [[Marvel-ის ოჯახი|შავი Marvel-ის ოჯახი]]&lt;br/&gt;[[ბოროტების მონსტრების საზოგადოება]]&lt;br/&gt;[[უსამართლობის საზოგადოება]]&lt;br/&gt;[[სამართლიანობის ლიგა]]&lt;br/&gt;[[ამერიკის სამართლიანობის საზოგადოება]]&lt;br/&gt;[[თვითმკვლელთა რაზმი]]
 |მტრები       = 
 |ძალები        = 
}}

'''შავი ადამი''' — პერსონაჟი, რომელიც ჩნდება [[DC Comics]]-ის მიერ გამოცემულ ამერიკულ კომიქსებში. პერსონაჟი შექმნეს [[ოტო ბაინდერი|ოტო ბაინდერმა]] და [[ჩარლზ კლარენს ბეკი|ჩ.კ.ბეკმა]] და პირველად გამოჩნდა Fawcett Comics-ის The Marvel Family კომიქსების სადებიუტო ნომერში [[1945]] წლის დეკემბერში. მას შემდეგ, რაც DC Comics-მა 1970-იან წლებში მიიღო ლიცენზია და შეიძინა Fawcett-ის პერსონაჟები, შავი ადამი ითვლებოდა კაპიტანი მარველის/შაზამის და მარველის ოჯახის (იგივენაირად შაზამის ოჯახის) მოწინააღმდეგედ, დოქტორ სივანასთან და მისტერ ტვინთან ერთად..&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{cite book |last1=Cowsill |first1=Alan |last2=Irvine |first2=Alex |last3=Korte |first3=Steve |last4=Manning |first4=Matt |last5=Wiacek |first5=Win |last6=Wilson |first6=Sven |title=The DC Comics Encyclopedia: The Definitive Guide to the Characters of the DC Universe |url=https://archive.org/details/dccomicsencyclop00unse |date=2016 |publisher=DK Publishing |isbn=978-1-4654-5357-0 |page=[https://archive.org/details/dccomicsencyclop00unse/page/41 41]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;*{{cite web|url=https://www.ign.com/videos/2014/09/15/comics-history-101-everything-you-need-to-know-about-black-adam|title=Comics History 101: Everything You Need to Know About Black Adam - IGN.com|access-date=March 9, 2019|via=www.ign.com}}&lt;/ref&gt;

შავი ადამი თავდაპირველად იყო სუპერბოროტმოქმედი და შაზამის ძველ ეგვიპტური მტერი, რომელიც ცდილობდა ძველი დროიდან შეწინააღმდეგებოდა შაზამის ოჯახს და მათ თანამოკავშირეეებს.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jimenez |first1=Phil |last2=Wells |first2=John |title=The Essential Wonder Woman Encyclopedia |url=https://archive.org/details/essentialwonderw0000jime |date=2010 |publisher=Del Rey |isbn=978-0345501073 |pages=[https://archive.org/details/essentialwonderw0000jime/page/61 61]–62}}&lt;/ref&gt; თუმცა, [[XXI საუკუნე|21-ე საუკუნის]] დასაწყისიდან, შავი ადამი DC კომიქსების მწერლებმა ჯერი ორდუეიმ, ჯეფ ჯონსმა და დევიდ ს. გოიერმა ხელახლა ჩამოაყალიბეს, როგორც კორუმპირებული ანტიგმირი, რომელიც ცდილობს გაასუფთავოს თავისი სახელი და რეპუტაცია. გამორჩეულმა როლებმა ისეთ კომიქსების სერიებში, როგორებიცაა Justice Society of America (JSA), Villains United, Infinite Crisis და 52, აამაღლა პერსონაჟის პოპულარობა DC-ის სამყაროში. 2009 წელს შავი ადამი IGN-ის მიერ დასახელდა კომიქსების ყველა დროის მე-16 უდიდეს ბოროტმოქმედად.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ign.com/top/comic-book-villains/16.html|title=Black Adam is number 16 - IGN|website=www.ign.com|access-date=2022-11-02|archive-date=2016-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230075913/http://www.ign.com/top/comic-book-villains/16.html}}&lt;/ref&gt; 

პერსონაჟის დებიუტი შედგა [[2022]] წლის ''[[DC League of Super-Pets]]''-ში, გახმოვანებული [[დუეინ ჯონსონი|დუეინ ჯონსონის]] მიერ, რომელმაც პერსონაჟი შემდგომში განასახიერა ფილმში „[[შავი ადამი (ფილმი)|შავი ადამი]]“.

== გამოცემის ისტორია ==
===Fawcett Comics===
შავი ადამის ოფიციალური ვერსია მხოლოდ ერთხელ გამოჩნდა Fawcett-ის მიერ შაზამის კომიქსების პირველად გამოქვეყნების დროს. კომიქს „შაზამის ოჯახი #1“-ში, შავი ადამი არის ეგვიპტელი, სახელად ტეთ-ადამი (ანუ &quot;ძლევამოსილი ადამიანი&quot;), რომელსაც ჯადოქარი შაზამი აირჩევს მის მემკვიდრედ მისი მორალური სიწმინდის გამო.&lt;ref&gt;{{cite book |last =Rovin |first =Jeff |title =The Encyclopedia of Supervillains |url =https://archive.org/details/encyclopediaofsu0000rovi_h5r9 |publisher =Facts on File |date =1987 |location =New York |isbn = 0-8160-1356-X |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofsu0000rovi_h5r9/page/24 24]–25}}&lt;/ref&gt;

როდესაც ტეთ-ადამი ამბობს ჯადოსნურ სიტყვას &quot;შაზამი&quot;, ის გარდაიქმნება ძლევამოსილ ქმნილებად, სუპერ ძალის მქონე არსებად. ადამი მალევე მოჯადოვდა მისი ძალებით. თავდაპირველად, ჯადოქარი შაზამი ანიჭებს ადამს ძველ ბერძნულ-რომაული ღვთაებების ძალებს; მოგვიანებით კომიქსებში ეს შეიცვალა და ძალები აიღეს ძველი ეგვიპტური ღვთაებებიდან. 

ძლევამოსილი ადამი გადაწყვეტს, რომ მან უნდა მართოს სამყარო, იგი კლავს ფარაონს და იკავებს ეგვიპტის ტახტს. ამ ამბის გაგების შემდეგ გაბრაზებული შაზამი თავის ჩემპიონს შავ ადამს უწოდებს და - ეცდება მისთვის ძალების წართმევას, მაგრამ არ გამოუვა ამიტომ განდევნის მას სამყაროს ყველაზე შორეულ ვარსკვლავში. 

იმ დროისთვის, როდესაც იგი დედამიწაზე დაბრუნდა, [[1945]] წელს, შაზამმა დანიშნა სამი ახალი ჩემპიონი მის ადგილზე: კაპიტანი მარველი (ცნობილი როგორც ბილი ბატსონი), კაპიტანი მარველი უმცროსი (ცნობილი როგორც ფრედი ფრიმენი) და მერი მარველი (ცნობილი როგორც მერი ბატსონი). ადამმა ისევ სცადა სამყაროს დაპყრობა. მისმა გადაწყვეტილებამ მარველის ოჯახი შეაშინა და რჩევისთვის წავიდნენ  ბერ შაზამთან, რომელიც ყველაფერს უყვება მათ შავი ადამზე. ადამი მათ მოკვლას გადაწყვეტს. იგი ბილის შეიპყრობს და არ აძლევს იმის საშუალებას რომ თქვას მაგიური სიტყვა რათა გარდაიქმნეს კაპიტან მარველად და შეებრძოლოს მას. ბიძა მარველი (დადლი) ათავისუფლებს ბილის, ხოლო მერი ებრძვის შავ ადამს, რაც ბილის გარდაქმნისთვის დროს აძლევს. 

ბრძოლა გრძელდება დაუსრულებლად. ''მარველის ოჯახის'' წევრი „ბიძა მარველი“ იღებს იდეას შაზამისგან და ატყუებს ადამს, რომ თქვას &quot;შაზამი&quot;, რაც მას ტეთ-ადამად აქცევს. კაპიტანი მარველი გარდასახვის შემდეგ წამებში თიშავს ადამს და ის კვდება.

შავ ადამს ეცვა კაპიტან მარველის თითქმის იდენტური კოსტუმი - ალისფერის ნაცვლად შავი კოსტუმი და მოსასხამის გარეშე. 

===DC Comics===
==== კრიზისის დასაწყისი ====
მიუხედავად იმისა, რომ იგი დამარცხდა, ადამი გაცოცხლდა თითქმის 30 წლის შემდეგ ფილადელფიაში დოქტორ სივანას რეინკარნაციის აპარატის მიერ DC Comics-ის „''Shazam-ში! მარველის ოჯახის პერსონაჟების აღორძინება''“. შემდეგ იგი აფეთქებს დანადგარს, ასე რომ მისი გამოყენება არ შესძლებოდათ მის წინააღმდეგ, რაც სივანას გაღიზიანებას იწვევს. 

შავი ადამი მარადისობის კლდეზე მიდიოდა, რათა გაენადგურებინა შაზამი სივანას თქმით, კაპიტანი მარველი ბრძოლისას გადააგდებს მას დროში. ადამი ხვდება, რომ მოუწევს ხრიკის გამოყენება რათა დაამარცხოს კაპიტანი მარველი. ის ელვას დაარტყამს კაპიტან მარველს, გადააქცევს მას ბილიდ. შემდეგ პირს შეუკრავს, სანამ ჯადოსნური სიტყვის თქმას შეძლებდა.

შემდეგ ის მიფრინავს ახლომდებარე გემზე და იღებს თოკს ბილის შესაკრავად და დახრჩობის მიზნით, რის შემდეგაც კაპიტან მარველს ზღვაში აგდებს. მაგრამ ბილი წყლის ზედაპირზე ამოცურავს და გადაირჩენს თავს. იგი უბრუნდება თავის დროს, როდესაც შაზამი ეუბნება, რომ შავი ადამი იქ არის. ადამს კიდევ ერთხელ მოატყუა კაპიტანმა მარველმა რათა ეთქვა &quot;შაზამი&quot;, რადროსაც კაპიტანი მარველი მას დაარტყამს და დარტყმის შედეგად ამნეზიას მიიღებს. 

ამის შემდეგ, შავი ადამი ასევე ჩართულია კარმანგთან ბრძოლაში და ცდილობს გაანადგუროს როგორც [[სუპერმენი]], ასევე კაპიტანი მარველი.

კაპიტან მარველის გამო კიდევ რამდენიმე დამარცხების შემდეგ, ადამი უერთდება „მისტერ მაინდის ბოროტების მონსტრების საზოგადოების“, რომელიც აწყობს თავდასხმას მარადისობის კლდეზე. მაგიის ბოროტი ღმერთი ოგარი იძახებს ბოროტ ჯარს ეგვიპტის ქვიშებიდან და მტვრიდან ადამისთვის, რათა მოეკლა ბილი მას შემდეგ, რაც კაპიტან მარველს თავისი ჯადოქრობით ლაპრაკის შესაძლებლობა წაართვა. 


== გამოგონილი პერსონაჟის ბიოგრაფია ==
===შაზამის ძალა!: შესწორებული წარმოშობა===
ამ შესწორებულ კომიქსში ტეთ-ადამი დაიბადა [[ძვ. წ. 1279|ძვ.წ. 1279 წლის]] 11 სექტემბერს. ტეთ-ადამი ძველი ეგვიპტის [[რამსეს II|ფარაონ რამსეს II]]-ის შვილია და თავისი კეთილი საქმეებით შთაბეჭდილებას ახდენს ერთ-ერთ მღვდელმთავარზე, ჯადოქარ შაზამზე. ჯადოქარი აძლევს ტეთ-ადამს ძალას, რომ გახდეს სუპერგმირი - ძლევამოსილი ადამი, სახელის &quot;შაზამის&quot; წარმოთქმით. ძლევამოსილი ადამის ძალები არის: [[შუ|შუს]] გამძლეობა, [[ჰოროსი|ჰოროსი]] (ჰოროსის) სისწრაფე, [[ამონი|ამონის]] სიძლიერე, [[თოტი|ზეჰუტის]] (თოტის) სიბრძნე, [[ატონი|ატონის]] ძალა და [[მეჰენი|მეჰენის]] სიმამაცე.&lt;ref name=&quot;dc-ency&quot;&gt;{{Cite book | last = Greenberger | first = Robert | contribution = Black Adam | editor-last = Dougall | editor-first = Alastair | title = The DC Comics Encyclopedia | url = https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse | page = [https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse/page/49 49] | publisher = [[Dorling Kindersley]] | place = London | year = 2008 | isbn = 978-0-7566-4119-1 }}&lt;/ref&gt;

ძლევამოსილი ადამი მრავალი საუკუნის განმავლობაში ემსახურება ეგივპტეს როგორც ჩემპიონი, მაგრამ იგი დატყვევდა იდუმალი ქალის ხიბლით, რომელიც აღმოჩნდა შაზამის ბოროტი ქალიშვილი, ბლეიზი. მოჯადოებული ადამი დარწმუნებულია, რომ ის და მისი ქალბატონი ეგვიპტეს უნდა მართავდეს, ამიტომ კლავს ფარაონს და თავს მმართველად დანიშნავს. შაზამი გაიგებს ამის შესახებ და ართმევს ადამს ძალაუფლებას, ატყვევებს მათ სკარაბის ყელსაბამში. ადამის სხეული სწრაფად განიცდის დაბერების პროცესს, რომელიც მაგიამ დაასწრაფა და ყოფილი გმირი, წამებში ხმება და იქცევა გვამად. 

შაზამი ცხედარსაც და ''სკარაბსაც'' რამზეს II-ეს [[სამარხი|სამარხში]] დამარხავს, სადაც ის მათ მარადიულად დამარხვას გეგმავს. იმედგაცრუებული იმით, რასაც იგი ადამის ღალატად აღიქვამდა, შაზამი ელოდება რამდენიმე ათასწლეულს, სანამ მეორე ჩემპიონს დანიშნავდა, რათა მისი სახელით შეებრძოლებოდა ბოროტებას. 

მე-20 საუკუნის ბოლოს, არაკეთილსინდისიერი არქეოლოგიური თანაშემწე, სახელად თეო ადამი, გაიგებს რომ იგი დაინიშნა მალკოლმის ექსპედიციაში, რომელიც დააფინანსა სივანას ფონდმა რამზეს II-ის საფლავის გათხრებისთვის. ადამი აღმოაჩენს შავი ადამის საფლავს საიდუმლო გადასასვლელში და მიიყვანს თავის უფროსებს, ც.ც. ბეტსონს და მის მეუღლეს მერილინს. სკარაბის პირველი დანახვისას, თეო ადამი შეპყრობილი ხდება არტეფაქტით და კლავს ორივე ბეტსონს, რათა მოიპაროს იგი. ეგვიპტედან გაქცევით, თეო ადამი მალევე ბრუნდება ამერიკაში.

ბეტსონების ვაჟი, ბილი, შაზამმა მიიწვია იგი, რათა გამხდარიყო ჯადოქრის მეორე ჩემპიონი, კაპიტანი მარველი. როდესაც თეო ადამი პირველად ხვდება კაპიტან მარველს, ის ამჩნევს ორივე კაპიტანი მარველის და შავი ადამს შორის კავშირს. ელვისებური ნიშნები კაპიტანი მარველის მკერდზე, რომელიც ასევე აჰქონდა ტეთ-ადამის საფლავს. ადამს გამოეცხადება შავი ადამი და გააგებინებს, რომ ის არის ტეთ-ადამის რეინკარნაცია. თავის მოპარულ სკარაბს ხელში იღებს, ადამი ამბობს შაზამის სახელს და გარდაიქმნება სუპერ ძალების მქონე შავ ადამად.&lt;ref name=&quot;dc-ency&quot;/&gt; 

შავი ადამი აცნობს თავს კაპიტან მარველს, როგორც მისი დედ-მამის მკვლელად და ორივე იწყებს ბრძოლას. კაპიტანი მარველი გამარჯვებული გამოდის. ადამის სკარაბის ხელში ჩაგდებით და, შესაბამისად, მისი ძალების ჩამორთმევით. მარველი თეო ადამს მიიყვანს შაზამთან, რომელიც ადამის მეხსიერებას ასუფთავებს და ლაპარაკის საშუალებას ართმევს, რათა მას არ ჰქონდეს წვდომა მის ძალებთან. ეს გამოსავალი დროებითია, რადგან შავი ადამის შეყვარებული ხელახლა შედის მისი ყოფილი საყვარლის ცხოვრებაში და ეხმარება მისი ხმის, მეხსიერების და ძალების აღდგენაში.&lt;ref name=&quot;dc-ency&quot;/&gt;

===უსასრულო კრიზისი===
შავი ადამი წარმოდგენილია [[DC Comics|DC]]-ის 2005 წლის „Infinite Crisis“ სამყაროების გაერთიანებაში, ძირითადად, „Villains United“ მინისერიალში, როგორც ''სუპერ ბოროტმოქმედების საიდუმლო საზოგადოების'' წევრი. პარალელურად, ატომის მტეხავი ტოვებს ადამის მხარეს, რათა დაბრუნდეს JSA-ში.

საზოგადოებას მართავს ''ალექსანდრე ლუთორ უმცროსი'', პერსონაჟი დედამიწის ალტერნატიული სამყაროდან, რომელიც შენიღბულია როგორც პოსტკრიზისული დედამიწის [[ალექსანდრე ჯოზეფ &quot;ლექს&quot; ლუთორი|''ლექს ლუთორი'']]. „Infinite Crisis“ შეზღუდული სერია ასახავს ''ალექსანდრე ლუთორის'' გეგმას მულტივერსის აღდგენის შესახებ. მას სჭირდება მარველის ოჯახის წევრი, რათა გააძლიეროს აპარატი, რომელიც მან შექმნა მულტივერსის, ალტერნატიული დედამიწის ხელახლა შესაქმნელად, ლუთორმა საზოგადოებას უღალატა და დაიპყრო შავი ადამი. ფსიქო-მეკობრის გონების მაკონტროლებელი ძალების დახმარებით, ლუთორს შეუძლია გააკონტროლოს ადამი და აიძულებს მას გამოიძახოს შაზამის ჯადოსნური ელვა რათა დამუხტოს აპარატი. აპარატმა დააბრუნა მთელი ჯადოქრობა DC-ის სამყაროში. 

მინისერიალის ბოლოს, შავი ადამი გაათავისუფლეს Superboy-მ და Nightwing-მა. ადამი სწრაფად კლავს ფსიქო-მეკობრეს და ''Superboy-Prime''-ის დამარცხების წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, იგი გადაყვანილია დედამიწა-5-ზე, როდესაც მას ''Superboy-Prime'' დაარტყამს და კოშკიდან შორს გადააგდებს. ის უერთდება გმირებს, მეტროპოლისის ბრძოლაში.

===საბოლოო კრიზისი===
შავი ადამი წარმოდგენილია Final Crisis #5-ში, რომელშიც იგი ეხმარება დედამიწის გმირების მცირე ჯგუფს, [[დარქსაიდი|დარქსაიდთან]] ბრძოლაში. შავი ადამი ებრძვის მერი მარველს. ის ცდილობს მის მოკვლას, მაგრამ შეაჩერებს ''ტაუკი-ტაუნი'' და შაზამი (ფრედი ფრიმენი). ადამი დაიმორჩილა მტრის ძალებმა.


===უსასრულო საზღვარი===
Infinite Frontier-ის კომიქსში შავი ადამი უერთდება [[სამართლიანობის ლიგა (ფილმი)|სამართლიანობის ლიგას]], როდესაც ადამი ცდილობდა ახალი ფოთლის გადაბრუნებას, რაც ადრიანამ მას ასწავლა. მან მოირგო უფრო მფარველის, ვიდრე შურისმაძიებლის როლი, რამაც მიიპყრო სუპერმენის ყურადღება, რომელიც თვლიდა, რომ სამართლიანობის ლიგას ახალი პერსპექტივა სჭირდებოდა. 

ადრიანას გარდაცვალების წლისთავზე, ადამი ეწვია მის საფლავს. ამ დროს მას თავს დაესხა ბრუტუსი (დამპყრობელი სხვა სამყაროდან). ბრუტუსთან კონფლიქტის დასრულების შემდეგ, ადამი შეუერთდა ლიგას,

მოგვიანებით, ბნელი კრიზისის დროს, სამართლიანობის ლიგის დაცემის შემდეგ, ადამი ჩუმად ნატრობდა, რომ სურდა ისიც მომკვდარიყო, რათა კვლავ ენახა ადრიანა.

== ძალები და შესაძლებლობები ==
როდესაც ტეთ-ადამი/თეო ადამი ამბობს ჯადოსნურ სიტყვას &quot;შაზამი&quot;, ის გარდაიქმნება შავ ადამად და მას ენიჭება შემდეგი ძალები, რომლებიც მომდინარეობს ძველი ეგვიპტური ღმერთებისგან:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''შ''' ||[[შუ|შუს]] გამძლეობა || შუს პრაქტიკულად შეუზღუდავი გამძლეობის გამოყენებით, შავ ადამს შეუძლია გაუძლოს და გადაურჩეს ექსტრემალურ ფიზიკურ თავდასხმებს. გარდა ამისა, მას არ სჭირდება ჭამა, ძილი ან სუნთქვა და შეუძლია კოსმოსში გადარჩენა. მისი ღვთიური მეტაბოლიზმი მას ადამიანზე ბევრად მეტ ძალას აძლევს ყველა ფიზიკურ აქტივობაში. მის სხეულში გაჟღენთილი ჯადოსნური ენერგიებით ადამი უკვდავია.
|-
|'''ჰ''' ||[[ჰოროსი|ჰოროსის]] სისწრაფე || ჰორუსის ზებუნებრივი სიჩქარით, შავ ადამს შეუძლია ორბიტაზე მსუბუქი სინათლის სიჩქარით მოძრაობა. კოსმოსში, შავ ადამს შეუძლია ფრენა ტრანს-შუქის სიჩქარით, ხოლო დედამიწაზე მას ასახავს მაქსიმალური სიჩქარით 500 მახი. მან შესძლო და მისცა მისი სიჩქარე ოქროს ასაკის ჯეი გარიკს, როდესაც ის მასთან ერთად წარმოუდგენელი სიჩქარით დარბოდა.
|-
|'''ა''' ||[[ამონი|ამუნის]] ძალა || შავ ადამს აქვს სუპერ სიძლიერის ფენომენალური დონე, შეუძლია ადვილად მოღუნოს ფოლადი, ურტყამს კედლებს, წარმოქმნას ძლიერი დარტყმითი ტალღები ხელების დარტყმით და აწიოს მასიური ობიექტები. ადამის სიძლიერის ნაკლებობა ზოგადად გამოსახულია, როგორც სუპერმენისა და კაპიტან მარველის ტოლ დონეზე, თუმცა ზოგიერთი მწერალი ასახავს მის ძალას, როგორც მათზე მეტს. ერთხელ მაინც, მან შეძლო და შეებრძოლა სამართლიანობის ლიგას, ამერიკის ლიგის საზოგადოების, დიდი ათს, მარსიან მენჰანტერს და მოზარდ ტიტანებს.
|-
|'''თ''' ||[[თოტი|თოტის]] სიბრძნე || შავ ადამს აქვს მყისიერი წვდომა მეცნიერული ცოდნის უზარმაზარ დონეზე, რაც საშუალებას აძლევს მას იცოდეს მრავალი ენა. თოტის სიბრძნე გაჭირვების დროს რჩევებსა და დარიგებასაც აძლევს. 
|-
|'''ა''' ||[[ატონი|ატონის]] ძალა || ატენის ძალა აძლევს შავ ადამს ფრენის საშუალებას, ამარაგებს ჯადოსნურ ელვას, რომელიც გარდაქმნის ადამს, კიდევ უფრო აძლიერებს ადამის ზეადამიანურ ფიზიკურ შესაძლებლობებს და უზრუნველყოფს ჯადოსნურ წინააღმდეგობას დიდი რაოდენობით ჯადოსნური შელოცვებისა და თავდასხმების წინააღმდეგ. ატონის ძალა მას ანიჭებს იმის საშუალებას რომ იმოგზაუროს ინტერგანზომილებებში და დროში მოგზაურობა ნიჭსაც.
|-
|'''მ''' ||[[მეჰენი|მეჰენის]] გამბედაობა || ეს ასპექტი, პირველ რიგში, ფსიქოლოგიური და სულიერია. მეჰენის გამბედაობა ანიჭებს შავ ადამს ზეადამიანურ ოდენობას შინაგანი ძალას, ნებისყოფას, დისციპლინას და გადაწყვეტილებას, რომელიც გამოიყენება უიმედობის დროს და, შესაძლოა, დიდი ბრძოლების დროსაც.
|}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [[DCDatabase:Black Adam|DCDP: შავი ადამი]] DC Database Project-ში
* [https://web.archive.org/web/20110128141929/http://marvelfamily.com/whoswho/whoswho.aspx?castID=9 Marvel-ის ოჯახის მონაცემები შავ ადამზე]
* [http://www.cosmicteams.com/profiles/blackadam.html Cosmic Teams-ის ოჯახის მონაცემები შავ ადამზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108103802/http://www.cosmicteams.com/profiles/blackadam.html |date=2016-11-08 }}
* [http://www.dccomics.com/characters/black-adam შავი ადამის საიდუმლო წარმოშობა dccomics.com]
* [https://archive.today/20121209230134/http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=1151 დედამიწა-S, Marvel-ის ოჯახის ნუსხა]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[Category:DC Comics-ის მაქცია პერსონაჟები]]
[[Category:DC Comics-ის სუპერბოროტმოქმედები]]
[[Category:ეგვიპტური მითოლოგია კომიქსებში]]
[[Category:გამოგონილი უკვდავი პერსონაჟები]]
[[Category:გამოგონილი დიქტატორები]]
[[Category:Marvel-ის ოჯახი]]
[[Category:დროში მოგზაურები]]</text>
      <sha1>5i8m1eznegpd7sffgg5kfienu8sdmus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩინეთის ეკონომიკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540999</id>
    <revision>
      <id>5392077</id>
      <parentid>5348432</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32522" sha1="glkbml4i4qgzmo04mjhskg11546m5e0" xml:space="preserve">[[File:Shanghai skyline unsplash.jpg|thumb|240px|[[შანხაი]] ― [[ჩინეთი]]ს ფინანსური ცენტრი]]
'''ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა''' მაღალშემოსავლიანი განვითარებადი საბაზრო ეკონომიკაა,&lt;ref name=&quot;Eco_info&quot;/&gt; რომელიც აერთიანებს ეკონომიკურ დაგეგმვას სამრეწველო პოლიტიკისა და ხუთწლიანი გეგმების მეშვეობით.&lt;ref name=&quot;Eco_info&quot;&gt;
—Xu, Chenggang. &quot;The Fundamental Institutions of China’s Reforms and Development.&quot; [[Journal of Economic Literature]], vol. 49, no. 4, [[American Economic Association]], 2011, pp. 1076–151.&lt;br /&gt;
—Nee, Victor, and Sonja Opper. &quot;Political Capital in a Market Economy.&quot; Social Forces, vol. 88, no. 5, [[Oxford University Press]], 2010, pp. 2105–32.&lt;br /&gt;
—Shue Tuck Wong &amp; Sun Sheng Han (1998) Whither China's Market Economy? The Case of Lijin Zhen, [[Geographical Review]], 88:1, 29-46, {{doi|10.1111/j.1931-0846.1998.tb00094.x}}&lt;br /&gt;
—Gregory C. Chow (2005) The Role of Planning in China's Market Economy, Journal of Chinese Economic and Business Studies, 3:3, 193-203, {{doi| 10.1080/14765280500317866}}&lt;br /&gt;
—HUA, HUANG. &quot;The Market Economy in China.&quot; Security Dialogue, vol. 24, no. 2, [[Sage Publications]], Ltd., 1993, pp. 175–79.&lt;br /&gt;
—Chow, Gregory C. &quot;Development of a More Market-Oriented Economy in China.&quot; Science, vol. 235, no. 4786, [[American Association for the Advancement of Science]], 1987, pp. 295–99.&lt;/ref&gt; ეკონომიკა შედგება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საწარმოებისა და შერეულ საკუთრებაში მყოფი საწარმოებისგან, ისევე, როგორც ფართო შიდა კერძო სექტორისგან. ჩინეთის ეკონომიკა ღიაა უცხოური ბიზნესისთვის და ოფიციალურად სისტემა აღიწერება როგორც სოციალისტური საბაზრო ეკონომიკა. ჩინეთი მსოფლიოში მეორე უმსხვილესი ეკონომიკაა ნომინალური [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]]ს მიხედვით. [[2021]] წელს ნომინალური მშპ 17.7 ტრილიონ ამერიკულ დოლარს გაუტოლდა. რაც შეეხება [[მსყიდველობითი უნარის პარიტეტი]]ს მიხედვით მთლიან შიდა პროდუქტს, ამ მაჩვენებლით ჩინეთი პირველ ადგილს იკავებს [[2016]] წლის შემდეგ.&lt;ref name=&quot;IMF Data&quot;&gt;{{Cite web |title=World Economic Outlook Database October 2022 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April |access-date=2022-04-19 |website=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; [[2021]] წელს ჩინეთმა [[ევროპის კავშირის ეკონომიკა]]ს გადაუსწრო.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=China's economy surpasses the European Union's for the first time |url=https://www.trtworld.com/magazine/china-s-economy-surpasses-the-european-union-s-for-the-first-time-54291 |access-date=2022-09-15 |website=China's economy surpasses the European Union's for the first time |language=en |archive-date=2022-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201164923/https://www.trtworld.com/magazine/china-s-economy-surpasses-the-european-union-s-for-the-first-time-54291 }}&lt;/ref&gt; პროგნოზების თანახმად, [[2028]] წლისთვის ჩინეთის ეკონომიკა უმსხვილესი ეკონომიკა იქნება ნომინალური მთლიანი შიდა პროდუქტის მიხედვით.&lt;ref name=&quot;CHN1&quot;&gt;{{cite web |last=Elliot |first=Larry |date=26 December 2020 |title=China to overtake US as world's biggest economy by 2028, report predicts |url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/26/china-to-overtake-us-as-worlds-biggest-economy-by-2028-report-predicts |access-date=28 December 2020 |work=[[The Guardian]] |quote=&quot;With the US expected to contract by 5% this year, China will narrow the gap with its biggest rival, the CEBR said. Overall, global gross domestic product is forecast to decline by 4.4% this year, in the biggest one-year fall since the second world war. Douglas McWilliams, the CEBR's deputy chairman, said: &quot;The big news in this forecast is the speed of growth of the Chinese economy. We expect it to become an upper-income economy during the current five-year plan period (2020-25). And we expect it to overtake the US a full five years earlier than we did a year ago. It would pass the per capita threshold of $12,536 (£9,215) to become a high-income country by 2023.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

ჩინეთი მსოფლიოში უმსხვილესი სამრეწველო ეკონომიკა და საქონლის უმსხვილესი ექსპორტიორია.&lt;ref&gt;{{cite web |title=China Widens Lead as World's Largest Manufacturer |url=http://news.thomasnet.com/IMT/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727123309/http://news.thomasnet.com/IMT/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer/ |archive-date=27 July 2013 |access-date=25 August 2013 |publisher=thomasnet.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714125919/https://news.thomasnet.com/imt/2013/03/14/china-widens-lead-as-worlds-largest-manufacturer |archivedate=14 ივლისი 2018 }}&lt;/ref&gt;  იგი ასევე მსოფლიოს უსწრაფესად მზარდი სამომხმარებლო ბაზარი და საქონლის მეორე უმსხვილესი იმპორტიორია.&lt;ref&gt;{{cite web |title=China: Fastest Growing Consumer Market in the World |url=http://blog-imfdirect.imf.org/2013/12/02/china-fastest-growing-consumer-market-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202175550/http://blog-imfdirect.imf.org/2013/12/02/china-fastest-growing-consumer-market-in-the-world/ |archive-date=2 December 2013 |access-date=8 December 2013 |publisher=IMF direct – The IMF Blog}}&lt;/ref&gt; ჩინეთი არაერთი პროდუქტის უმსხვილესი მომხმარებელია მსოფლიოს მასშტაბით და ლითონების მოხმარების ნახევარზე მეტი სწორედ მასზე მოდის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Baffes |first1=John |last2=Kabundi |first2=Alain Ntumba |last3=Nagle |first3=Peter Stephen Oliver |last4=Ohnsorge |first4=Franziska Lieselotte |date=2018-06-26 |title=The role of major emerging markets in global commodity demand |url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/8495.html |language=en}}&lt;/ref&gt; ჩინეთი უმსხვილესი მოვაჭრე სახელმწიფოა მსოფლიოში და მოწინავე როლს თამაშობს საერთაშორისო ვაჭრობაში.&lt;ref&gt;{{cite news |title=China's Economy Is Catching Up to the U.S. |url=https://www.bloomberg.com/graphics/2016-us-vs-china-economy/ |url-status=live |access-date=8 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317161514/https://www.bloomberg.com/graphics/2016-us-vs-china-economy/ |archive-date=17 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 April 2017 |title=Trade recovery expected in 2017 and 2018, amid policy uncertainty |url=http://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703010617/https://www.wto.org/english/news_e/pres17_e/pr791_e.htm |archive-date=3 July 2017 |access-date=22 June 2017 |publisher=World Trade Organization |location=Geneva, Switzerland}}&lt;/ref&gt; 

მსოფლიოს ათი ყველაზე კონკურენტუნარიანი ფინანსური ცენტრიდან ოთხი ცენტრი&lt;ref name=&quot;GFCI2&quot;&gt;{{cite web |date=September 2020 |title=The Global Financial Centres Index 28 |url=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf |access-date=26 September 2020 |publisher=Long Finance}}&lt;/ref&gt;  და ათი უდიდესი საფონდო ბირჟიდან სამი ბირჟა (როგორც საბაზრო კაპიტალიზაციის, ისე ვაჭრობის მოცულობის მიხედვით) ჩინეთში მდებარეობს.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{cite web |date=19 February 2019 |title=Top 10 Largest Stock Exchanges in the World By Market Capitalization |url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/ |access-date=28 November 2019 |website=ValueWalk |language=en-US |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20190515114023/https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/ |archivedate=15 მაისი 2019 }}&lt;/ref&gt; 

ისტორიულად ჩინეთი ორი ათასწლეულის მანძილზე მსოფლიოს მოწინავე ეკონომიკას წარმოადგენდა I საუკუნიდან XIX საუკუნემდე.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book|last=Maddison|first=Angus|url=https://archive.org/details/chineseeconomicp00madd|title=Chinese Economic Performance in the Long Run: 960-2030 AD|publisher=Organization for Economic Cooperation and Development|year=2008|isbn=978-9264037625|pages=[https://archive.org/details/chineseeconomicp00madd/page/n44 43]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

ჩინეთი პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების უმსხვილესი მიმღებია მსოფლიოში. [[2020]] წელს ჩინეთმა 163 მილიარდი ამერიკული დოლარის ღირებულების პირდაპირი უცხოური ინვესტიცია მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Higgins|first=Tucker|date=24 January 2021|title=China surpasses U.S. as largest recipient of foreign direct investment during Covid pandemic|work=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2021/01/24/china-received-more-foreign-investment-last-year-than-us-un-says.html|access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt; ჩინეთი მსოფლიოს უმდიდრესი სახელმწიფოა.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{cite web|last=|first=|title=China overtakes US as world's richest nation|url=https://thefinancialexpress.com.bd/economy/global/china-overtakes-us-as-worlds-richest-nation-1637064263|access-date=2021-11-26|website=The Financial Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{cite web|title=China is now the world's richest country|url=https://finance.yahoo.com/news/report-china-now-worlds-richest-170102566.html|access-date=2021-11-26|website=finance.yahoo.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[2018]] წლისთვის ჩინეთი პირველ ადგილზე იყო მილიარდერთა რაოდენობით და მეორე ადგილზე იყო მილიონერთა რაოდენობით: ჩინეთის 658 მოქალაქე მილიარდერი იყო, ხოლო 3.5 მილიონი მოქალაქე ― მილიონერი. [[2019]] წელს Credit Suisse Group-ის მიერ ჩატარებული Global Wealth Report-ის მიხედვით ჩინეთმა აშშ-ს გადაუსწრო სიმდიდრის მაჩვენებლით. ჩინეთს მსოფლიოში უდიდესი უცხოური გაცვლითი რეზერვები აქვს, რომელთა ღირებულებაც 3.1 ტრილიონ ამერიკულ დოლარს უტოლდება,&lt;ref name=&quot;China reserves&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.safe.gov.cn/safe/2020/0207/15340.html | title= 官方储备资产 (Official reserve assets) | access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt; თუმცა თუკი ჩინეთის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული კომერციული ბანკების უცხოური აქტივები ჩაითვლება, ჩინეთის რეზერვები 4 ტრილიონ ამერიკულ დოლარს მიაღწევს.&lt;ref name=&quot;Economist China reserves&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2020/10/31/if-chinas-economy-is-so-strong-why-isnt-its-currency-stronger | title=If China's economy is so strong, why isn't its currency stronger? | newspaper=[[The Economist]] | access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ჩინეთში უდიდესი სახელმწიფოა სამუშაო ძალის მიხედვით. [[2020]] წლისთვის ქვეყნის სამუშაო ძალა 778 მილიონ ადამიანს უდრიდა. [[2020]] წლის გლობალური ინვოაციური ინდექსის მიხედვით, ჩინეთი მე-11 ადგილზეა მსოფლიო მასშტაბით, მე-3 ადგილზეა  აზიისა და ოკეანეთის რეგიონის მასშტაბით, ხოლო 100 მილიონზე მეტი მოსახლეობის მქონე ქვეყნებს შორის მე-2 ადგილს იკავებს.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |title=Global Innovation Index 2022 – Which are the most innovative countries |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |access-date=2022-09-29 |website=www.wipo.int |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dominik|first=Boddin|title=The Role of Newly Industrialized Economies in Global Value Chains|publisher=International Monetary Fund|year=2016}}&lt;/ref&gt; პატენტების, სავაჭრო ნიშნების, სამრეწველო დიზაინისა და შემოქმედებითი საქონლის ექსპორტის მიხედვით ჩინეთი მსოფლიოს მასშტაბით პირველ ადგილს იკავებს. მსოფლიოს 5 მთავარი სამეცნიერო და ტექნოლოგიური კლასტერიდან 2 (შენჟენი-ჰონგ-კონგი-გუანჟოუ და პეკინი, შესბამისად მე-2 და მე-3 კლასტერები) ჩინეთში მდებარეობს.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Innovation Index 2022: Switzerland, the U.S., and Sweden lead the Global Innovation Ranking; China Approaches Top 10 |url=https://www.wipo.int/pressroom/en/articles/2022/article_0011.html |access-date=2022-09-29 |website=www.wipo.int |language=en}}&lt;/ref&gt; [[2022]] წლის მარტისთვის ჩინეთში 500 მილიონი ადამიანი [[5G]]-ის მომხმარებელია.&lt;ref&gt;{{cite web|title=China aims to accelerate 5G base stations deployment this year: Report|date=11 March 2022|url=https://www.rcrwireless.com/20220311/5g/china-aims-accelerate-5g-base-stations-deployment-this-year-report|publisher=RCR Wireless|access-date=25 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=China expands 5G network to over 1.15 million base stations, more than rest of the world combined|url=https://www.scmp.com/video/china/3156521/china-expands-5g-network-over-115-million-base-stations-more-rest-world|access-date=18 November 2021|website=SCMP|language=en}}&lt;/ref&gt;

==სექტორები==
[[File:China-wheat-prod.png|thumb|220px|left|ხორბლის წარმოება [[1961]]-[[2004]]]]
===სოფლის მეურნეობა===
{{მთავარი სტატია|სოფლის მეურნეობა ჩინეთში}}
[[2011]] წლისთვის ჩინეთი მსოფლიოში სოფლის მეურნეობის პროდუქტების უმსხვილესი მწარმოებელი და მომხმარებელი იყო.&lt;ref&gt;[http://www.usitc.gov/press_room/news_release/2011/er0322jj1.htm ITC Report: China's Agricultural Trade: Competitive Conditions and Effects on U.S. Exports; March 22, 2011]. Usitc.gov (2011-03-22). Retrieved on 2012-02-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehandthatfeedsus.org/handbook/CHINA.pdf China] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109223058/http://www.thehandthatfeedsus.org/handbook/CHINA.pdf |date=2011-01-09 }}. thehandthatfeedsus.org&lt;/ref&gt; 

ჩინეთის მთავარი კულტურა [[ბრინჯი]]ა, რომელიც კულტივირებული მიწის 25%-ზე მოჰყავთ. მეორე მთავარი კულტურა [[ხორბალი]]ა, რომელიც ქვეყნის ბევრ რეგიონში მოჰყავთ, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკეზე, მდინარეების: ვეისა და ფენის ხეობებში, ჯიანგსუს, ჰუბეისა და სიჩუანის პროვინციებში. სიმინდი ჩინეთის ჩრდილოეთ და ჩრდილ-აღმოსავლეთ ნაწილში იზრდება. [[ჩვეულებრივი შვრია]] შიდა მონღოლეთსა და ტიბეტშია გავრცელებული. ჩინეთის სოფლის მეურნეობის მთავარ პროდუქტებს მიეკუთვნება მწვანე და ჟასმინის ჩაი (პოპულარულია ჩინეთის მოსახლეობას შორის), შავი ჩაი, შაქრის ლერწამი და შაქრის ჭარხალი.

ჩინეთი მსოფლიოში პირველ ადგილს იკავებს შემდეგი პროდუქტების წარმოების მხრივ: [[კარტოფილი]] (90.2 მლნ ტონა), [[საზამთრო]] (62.8 მლნ ტონა), პომიდორი (61.5 მლნ ტონა), [[კიტრი]] (61.5 მლნ ტონა), [[ბატატი|ტკბილი კარტოფილი]] (53 მლნ ტონა), ვაშლი (39.2 მლნ ტონა), [[ბადრიჯანი]] (34.1 მლნ ტონა), [[კომბოსტო]] (33.1 მლნ ტონა), [[ხახვი]] (24.7 მლნ ტონა), ნიორი (22.2 მლნ ტონა), მწვანე ლობიო (19.9 მლნ ტონა), მანდარინი (19 მლნ ტონა), სტაფილო (17.9 მლნ ტონა), [[არაქისი]] (17.3 მლნ ტონა), [[მსხალი]] (16 მლნ ტონა), [[ყურძენი]] (13.3 მლნ ტონა), [[ნესვი]] (12.7 მლნ ტონა), [[გოგრა]] (8.1 მლნ ტონა), [[ბაღის სატაცური]] (7.9 მლნ ტონა), [[ქლიავი]] (6.7 მლნ ტონა).&lt;ref name=&quot;China production in 2018, by FAO&quot;&gt;[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ China production in 2018, by FAO]&lt;/ref&gt;

==სტატისტიკა==
[[File:China's_real_GDP_growth_by_decade.svg|thumb|240px|ჩინეთის რეალური მთლიანი შიდა პროდუქტი 1960-იანი წლებიდან 2020-იან წლებამდე]]
[[მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი]]ს გლობალური კონკურენტუნარიანობის 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით ჩინეთს მსოფლიოს 140 სახელმწიფოს შორის 28-ე ადგილი ეკავა. [[2019]] წლის ანგარიშის მიხედვითაც 141 სახელმწიფოს შორის 28-ე ადგილი უკავია. 2019 წლის მონაცემებით ქვეყნის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]] ერთ სულ მოსახლეზე 9 608.2 [[ამერიკული დოლარი|ამერიკულ დოლარს]] შეადგენს. ათწლიანი საშუალო წლიური მშპ-ის ზრდის მაჩვენებელი 6.7%-ია. ქვეყნის მშპ მსოფლიოს მშპ-ის 18.69%-ია. [[უმუშევრობა|უმუშევრობის დონე]] 4.4%-ია, გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსი - 0.7, ხოლო განახლებადი ენერგიის მოხმარების წილი 12.4%-ია. [[ჯინის კოეფიციენტი]] 38.6-ს უდრის. 

ინსტიტუტების მაჩვენებლებით ჩინეთი 36-ე ადგილზეა: უსაფრთხოების დონით ქვეყანას 24-ე ადგილი უკავია, სოციალური კაპიტალის დონით ― 65-ე, ჩეკებისა და ბალანსების დონით ― 119-ე, საჯარო სექტორის საქმიანობით ― 27-ე, გამჭვირვალობით ― 75-ე, საკუთრების უფლებებით ― 43-ე, კორპორატიული მმართველობით ― 72-ე, მთავრობის სამომავლო ორიენტაციით ― 28-ე. 

ინფრასტრუქტურის მაჩვენებლებით ჩინეთს მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 36-ე ადგილი უკავია: სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მიხედვით ― 24-ე, ხოლო კომუნალური ინსფრასტრუქტურით ― 65-ე. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ათვისების მიხედვით ჩინეთი მე-18 ადგილზეა. ქვეყანა [[მაკროეკონომიკა|მაკროეკონომიკურად]] სტაბილურია, 39-ე ადგილზეა: [[ინფლაცია|ინფლაციის დონე]] 1.8%-ია, ხოლო ვალების დინამიკის ინდექსი 97.6-ს უტოლდება.

სასაქონლო ბაზრის მიხედვით ჩინეთი 54-ე ადგილზეა: შიდა კონკურენციით 43-ე ადგილს იკავებს, ხოლო ვაჭრობის ღიაობით ― 71-ს; შრომის ბაზრის მიხედვით ― 72-ე ადგილზე: მოქნილობის ინდექსით 64-ე ადგილს იკავებს, ხოლო მერიტოკრატიისა და ინიციატივების მხარდაჭერით ― 81-ს.

ჩინეთში ძალიან კარგადაა განვითარებული საფინანსო სისტემა (29-ე ადგილი): სიღრმით 27-ე, ხოლო სტაბილურობით 93 ადგილზეა. ბაზრის ზომით ქვეყანა პირველ ადგილზეა მსოფლიოში. ჩინეთში კარგადაა განვითარებული ბიზნესის დინამიკის მაჩვენებლები (36-ე ადგილი): ადმინისტრაციული მოთხოვნილებებით 53-ე ადგილს იკავებს, ხოლო სამეწარმეო კულტურით ― 34-ს.&lt;ref&gt;Schwab, K. (ed.) (2019). ''[https://www3.weforum.org/docs/WEF_TheGlobalCompetitivenessReport2019.pdf The Global Competitiveness Report 2019]''. World Economic Forum. Retrieved August 1, 2022. pp. 154-157.&lt;/ref&gt;

==დამატებითი საკითხავი==
{{refbegin|40em}}
* Sit Tsui, Erebus Wong, Lau Kin Chi and Wen Tiejun. [https://monthlyreview.org/2017/01/01/one-belt-one-road/ One Belt, One Road: China's Strategy for a New Global Financial Order] (January 2017), ''Monthly Review'', Volume 68, Issue 08
* Cheng Enfu and Ding Xiaoqin. [https://monthlyreview.org/2017/01/01/a-theory-of-chinas-miracle/ A Theory of China's 'Miracle': Eight Principles of Contemporary Chinese Political Economy] (January 2017), ''Monthly Review'', Volume 68, Issue 08
* {{cite book |last1 = Cardenal |first1 = Juan Pablo |author1-link = Juan Pablo Cardenal |last2 = Araújo |first2 = Heriberto |author2-link = Heriberto Araújo |title = La silenciosa conquista china |location = Barcelona |publisher = Crítica |year = 2011 |url = https://books.google.com/books?id=jQ2fvBVpQpYC |language = es |isbn = 9788498922578 |ref = none }}
* [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cntoc.html China: Country Studies{{snd}}Federal Research Division, Library of Congress]. Lcweb2.loc.gov (27 July 2010)
* {{cite book |author1=Yin-Wong Cheung |author2=Jakob de Haan |title=The Evolving Role of China in the Global Economy |url=https://books.google.com/books?id=Hn173hvfBsIC |year=2013 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-01823-4 |ref=none }}

;ჟურნალები
* ''China Economic Journal'' [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/17538963.asp Taylor &amp; Francis Journals: Welcome]. Tandf.co.uk. Retrieved on 6 August 2010.
* ''[http://www.theceq.info/ China Economic Quarterly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006192624/http://www.theceq.info/ |date=2018-10-06 }}''
* ''China &amp; World Economy'' [https://web.archive.org/web/20120924125449/http://www.blackwellpublishing.com/journal.asp?ref=1671-2234&amp;site=1 China &amp; World Economy{{snd}}Journal Information]. Blackwellpublishing.com (2010-05-07). Retrieved on 6 August 2010.
* ''Journal of Chinese Economic and Business Studies'' (JCEBS) [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/14765284.html Taylor &amp; Francis Journals: Welcome]. Tandf.co.uk. Retrieved on 6 August 2010. is the official journal of the Chinese Economic Association (UK). [http://www.ceauk.org.uk/publications/ CEA Publications{{snd}}Journal of Chinese Economic and Business Studies]. Ceauk.org.uk. Retrieved on 6 August 2010.
* ''Journal of Chinese Economic and Foreign Trade Studies'' [http://www.emeraldinsight.com/info/journals/jcefts/jcefts.jsp Emerald, Journal of Chinese Economic and Foreign Trade Studies information]. Emeraldinsight.com. Retrieved on 6 August 2010.
* ''The China Quarterly'' [http://www.journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=CQY Journals.cambridge.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160619082321/http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=CQY |date=2016-06-19 }}
* ''The Chinese Economy'' [http://www.mesharpe.com/mall/results1.asp?ACR=ces M. E. Sharpe, Inc.{{snd}}Journal Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723234513/http://mesharpe.com/mall/results1.asp?ACR=ces |date=2014-07-23 }}. Mesharpe.com. Retrieved on 6 August 2010.
* ''Journal of Chinese Economic Studies'' (ISSN 1348-2521)
* ''Journal of the Chinese Statistical Association'' (ISSN 0529-6528)
* ''China: An International Journal'' (ISSN 0219-7472)
* ''China Economic Review'' (ISSN 1043-951X)
* ''China Review'' (ISSN 1680-2012)
* ''Frontiers of Economics in China'' (ISSN 1673-3444)
* [http://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/6057 China 2030: Building a Modern, Harmonious, and Creative High-Income Society (pre-publication version)]
** Citation: &quot;World Bank; Development Research Center of the State Council, P.R.C. 2012. China 2030 : Building a Modern, Harmonious, and Creative High-Income Society [pre-publication version]. Washington, DC: World Bank. [http://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/6057 China 2030 : Building a Modern, Harmonious, and Creative High-Income Society &amp;#91;pre-publication version&amp;#93;] License: Creative Commons license[https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/ CC BY 3.0 Unported].&quot;
*** URI: [http://hdl.handle.net/10986/6057 China 2030 : Building a Modern, Harmonious, and Creative High-Income Society &amp;#91;pre-publication version&amp;#93;]
*** Date: 2012-02-27
*** Author(s): World Bank; Development Research Center of the State Council, P.R.C.
** [http://www.worldbank.org/content/dam/Worldbank/document/China-2030-complete.pdf China 2030]
{{refend}}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commons category|Economy of China}}
&lt;!--{{No more links}}
See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details.
Propose additions or replacements on the article's talk page, or submit your link to the relevant category at
the Open Directory Project (dmoz.org) and link there using {{Dmoz}}.--&gt;
* [http://www.stats.gov.cn/english/ National Bureau of Statistics of China]
* [http://www.mof.gov.cn/index.htm Ministry of Finance, China]
* [http://english.mofcom.gov.cn/ Minister of Commerce, China]
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ CIA – The World Factbook – China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |date=2021-12-20 }}
* [https://ig.ft.com/sites/numbers/economies/china China's economy at a glance] at the ''Financial Times''
* [http://www.oecd.org/china/ China – OECD]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია}}
{{აზია თემატურად|ეკონომიკა|აზიის ეკონომიკა}}

[[კატეგორია:ჩინეთის ეკონომიკა]]
[[კატეგორია:აზიის ეკონომიკა ქვეყნების მიხედვით]]</text>
      <sha1>glkbml4i4qgzmo04mjhskg11546m5e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყირგიზეთის ეკონომიკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>541092</id>
    <revision>
      <id>5391746</id>
      <parentid>5347888</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20858" sha1="s9pzia8c8lvwf9bzv2i834fhvm04as7" xml:space="preserve">[[File:Osh Bazaar in Bishkek, Kyrgyzstan- dried fruits and nuts.jpg|thumb|240px|ოშის ბაზარი [[ბიშკეკი|ბიშკეკში]]]]
'''ყირგიზეთის ეკონომიკა''' სოფლის მეურნეობის სექტორზე არის დამოკიდებული. [[ბამბა]], [[თამბაქო]], შალი და ხორცი მთავარი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები, თუმცა თამბაქო და ბამბა ექსპორტზე ნებისმიერი რაოდენობით გააქვთ. Healey Consultants-ის მიხედვით ყირგიზეთის ეკონომიკა ემყარება სამრეწველო ექსპორტის ძალას, მეტწილად ოქროს, ვერცხლისწყლისა და ურანის უხვი რეზერვებით.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kyrgyzstan Company Registration|url=http://www.healyconsultants.com/company-incorporation/kyrgyzstan-company-formation.html|publisher=Healy Consultants|access-date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt; ეკონომიკისთვის ასევე უმნიშვნელოვანესია უცხოეთში მყოფ დასაქმებულთა ფულადი გზავნილები. დამოუკიდებლობის მოპოვების შედმეგ ყირგიზეთში საბაზრო რეფორმები წარმატებით განხორციელდა, გაუმჯობესდა რეგულირების სისტემა და მიწის რეფორმა გატარდა. [[1998]] წელს ყირგიზეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის პირველი ქვეყანა იყო, რომელიც [[მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია]]ში გაწევრიანდა. საწარმოებში მთავრობის დიდი წილი გაიყიდა. ყირგიზეთის ეკონომიკისთვის დიდ გამოწვევას წარმოადგენს ფართოდ გავრცელებული კორუფცია, უცხოური ინვესტიციების დაბალი დონე და ზოგადი რეგიონული არასტაბილურობა. მიუხედავად ამ გამოწვევებისა, ბიზნესის მარტივად კეთების ინდექსის მიხედვით ყირგიზეთი 70-ე ადგილზეა (2019). 

==ფინანსები==
[[2012]] წლის ოქტომბერში ყირგიზეთის ეროვნული ბანკის საერთაშორისო რეზერვებმა და უცხოური ვალუტის ლიკვიდურობამ 1.96 მილიარდ ამერიკულ დოლარს მიაღწია, რომლის 8.6% ოქროთი იყო გამყარებული. [[2012]] წელს ყირგიზეთის აქტივების გამრავალფეროვნებისთვის ვალუტის კალათა გაფართოვდა ჩინური იუანითა და სინგაპურული დოლარით. [[2021]] წელს 1 მილიარდი ამერიკული დოლარი ოქროს შესაძენად დაიხარჯა და საერთაშორისო რეზერვებში ოქროს წილი 8.6%-ს გაუტოლდა. სამომავლოდ ეროვნული ბანკი ოქროს წილის 12-15%-მდე გაზრდას გეგმავს.&lt;ref&gt;{{cite news|title=International Reserves of Kyrgyzstan National Bank Reached $1.96 bln|url=http://www.satrapia.com/news/article/international-reserves-of-kyrgyzstan-national-bank-reached-196-bln/|newspaper=The Gazette of Central Asia|date=20 October 2012|publisher=Satrapia|access-date=6 ნოემბერი 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200331204233/http://www.satrapia.com/news/article/international-reserves-of-kyrgyzstan-national-bank-reached-196-bln/|archivedate=31 მარტი 2020}}&lt;/ref&gt;

==ეკონომიკის სექტორები==
[[File:E7994-Milyanfan-fields.jpg|left|thumb|220px|ირიგირებული მინდვრები [[ჩუ (მდინარე)|მდინარე ჩუს]] ველზე]]
===სოფლის მეურნეობა===
ყირგიზეთის ეკონომიკისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სოფლის მეურნეობის დარგი, რომელიც მრეწველობის სფეროდან გამოძევებული ადამიანებისთვის რეფუგიუმს წარმოადგენს. 2000-იან წლებში საკუთარი საჭიროებების დაკმაყოფილებისთვის ფერმერობის მასშტაბები გაიზარდა. 1990-იან წლებში მნიშვნელოვანი კლების შემდეგ, 2000-იან წლებში სასოფლო-სამეურნეო წარმოების დონემ 1991 წლის დონეს მიაღწია. სოფლის მეურნეობის სამუშაო ძალის უდიდესი ნაწილი ქვემო ხეობებში მარცვლეულის წარმოებასა და მაღალმთიან საძოვრებზე მეცხოველეობაზე მოდის. ფერმერები თამბაქოსა და ბამბის წარმოებიდან მარცვლეულის წარმოებისკენ ინაცვლებენ. სხვა მნიშვნელოვან პროდუქტებს შორისაა რძის ნაწარმი, ცხოველთა საკვები, [[თივა]], კარტოფილი, ბოსტნეული და [[შაქრის ჭარხალი]]. სოფლის მეურნეობის ნაწარმი მეტწილად კერძო მეურნეობებზე (55%), კერძო ფერმებზე (40%) ან სახელმწიფო ფერმებზე (5%) მოდის. სექტორის სამომავლო გაფართოება დამოკიდებულებია საბანკო რეფორმაზე ინვესტიციების გაზრდისთვის და საბაზრო რეფორმაზე. ყირგიზეთში საკამათო საკითხია მიწის რეფორმა, რომელიც [[1998]] წლიდან ძალიან ნელა მიმდინარეობს.&lt;ref name=cp&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kyrgyzstan.pdf Kyrgyzstan country profile]. Library of Congress Federal Research Division (January 2007). ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.&lt;/ref&gt;

[[2018]] წელს ყირგიზეთმა აწარმოა: კარტოფილი (1.4 მილიონი ტონა), [[შაქრის ლერწამი]] (773 ათასი ტონა), [[სიმინდი]] (692 ათასი ტონა), [[ხორბალი]] (615 ათასი ტონა), [[ქერი]] (429 ათასი ტონა), [[პომიდორი]] (224 ათასი ტონა), [[საზამთრო]] (218 ათასი ტონა), [[ხახვი]] (209 ათასი ტონა), [[სტაფილო]] (176 ათასი ტონა), [[კომბოსტო]] (147 ათასი ტონა), [[ვაშლი]] (144 ათასი ტონა), [[კიტრი]] (119 ათასი ტონა), ბოსტნეული (116 ათასი ტონა), [[ლობიო]] (101 ათასი ტონა), [[ბამბა]] (74 ათასი ტონა). ამასთან, [[2018]] წელს ყირგიზეთმა მცირე მოცულობით სოფლის მეურნეობის სხვა პროდუქტებიც აწარმოა, მათ შორის აბრიკოსიც (25 ათასი ტონა).&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Kyrgyzstan production in 2018, by FAO]&lt;/ref&gt;

===სატყეო საქმე===
ყირგიზეთის 4% ტყიან ტერიტორიებს უკავია, რომლებიც მთლიანად სახელმწიფოს მფლობელობაშია და ხის წარმოება არსადაა დაშვებული. ტყეებიდან მიღებული მთავარი კომერციული პროდუქტი კაკალია.&lt;ref name=cp/&gt;

==საგარეო ვაჭრობა==
[[Image:2006Kyrgyz exports.PNG|thumb|300px|ყირგიზეთის ექსპორტი [[2006]] წელს]]
ყირგიზეთის მთავარი საექსპორტო ქვეყნები დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის სახელმწიფოებია. მთავარი საექსპორტო პროდუქტებია ფერადი ლითონები და მინერალები, შალის პროდუქტები და სოფლის მეურნეობის სხვა პროდუქტები, ელექტროენერგია და რიგი საინჟინერიო საქონელი. თავის მხრივ სახელმწიფო რუსეთის ნავთობისა და ბუნებრივი აირის, შავი ლითონების, ქიმიური ნივთიერებების, მანქანა-დანადგარების, ხისა და ქაღალდის პროდუქტების, ზოგიერთი სურსათისა და სამშენებლო მასალების დიდი ნაწილის იმპორტზეა დამოკიდებული. [[1999]] წელს ყირგიზეთის ექსპორტი აშშ-ში 11.2 მილიონ ამერიკულ დოლარს გაუტოლდა, ხოლო აშშ-დან იმპორტის მაჩვენებელი 54.2 მილიონი ამერიკული დოლარი იყო. [[2017]] წელს ყირგიზეთის ექსპორტის ღირებულება 1.84 მილიარდი ამერიკული დოლარი იყო, ხოლო იმპორტის ღირებულება 4.187 მილიარდ ამერიკულ დოლარს უდრიდა. ყირგიზეთს ექსპორტზე გააქვს ოქრო, ბამბა, შალი, ტანსაცმელი, ხორცი, ვერცხლისწყალი, ურანი, ელექტროენერგია და ფეხსაცმელი.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kyrgyzstan/ |title=Central Asia:: Kyrgyzstan |date=October 9, 2020 |website=CIA: World Fact Book |access-date=20 October 2020 |archive-date=19 აპრილი 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250419185252/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kyrgyzstan }}&lt;/ref&gt;

ყირგიზეთის ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია ჩინეთში დამზადებული სამომხმარებლო საქონლის ხელახალი ექსპორტი ყაზახეთსა და რუსეთში, რომლის ცენტრიც [[ბიშკეკი|ბიშკეკშია]] და [[უზბეკეთი|უზბეკეთში]] რეექსპორტი, რომელიც [[ოშის ოლქი|ოშის ოლქშია]] კონცენტრირებული. ზოგიერთი ეკონომისტის აზრით, ისინი ქვეყნის უმსხვილესი ეკონომიკური აქტივობის ცენტრებია.&lt;ref&gt;Sebastien Peyrouse, [http://www.silkroadstudies.org/new/docs/Silkroadpapers/2007/0709China-Central_Asia.pdf Economic Aspects of China-Central Asia Rapprochment] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090207143523/http://www.silkroadstudies.org/new/docs/Silkroadpapers/2007/0709China-Central_Asia.pdf |date=February 7, 2009 }}. Central Asia - Caucasus Institute, Silk Road Studies Program. 2007. p.18.&lt;/ref&gt;

==სტატისტიკა==
[[მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი]]ს გლობალური კონკურენტუნარიანობის 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით, ყირგიზეთს მსოფლიოს 140 სახელმწიფოს შორის 97-ე ადგილი ეკავა, ხოლო [[2019]] წლის ანგარიშის მიხედვით მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 96-ეადგილი უკავია. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2019 წლის მონაცემებით, ქვეყნის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]] ერთ სულ მოსახლეზე 1 268 [[ამერიკული დოლარი|ამერიკულ დოლარს]] შეადგენს. ქვეყნის მშპ მსოფლიოს მშპ-ის 0.02%-ია. ათწლიანი საშუალო წლიური მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდა 3.6%-ს უტოლდება. [[უმუშევრობა|უმუშევრობის დონე]] 7.2%-ია, გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსი ― 0.7, [[ჯინის კოეფიციენტი]] ― 27.3, ხოლო განახლებადი ენერგიის მოხმარების წილი 23.3%-ია. 

ინსტიტუტების მაჩვენებლებით ყირგიზეთი 93-ე ადგილზეა: უსაფრთხოების დონით ქვეყანას 103-ე ადგილი უკავია, სოციალური კაპიტალის დონით ― 63-ე, ჩეკებისა და ბალანსების დონით ― 81-ე, საჯარო სექტორის საქმიანობით ― 89-ე, გამჭვირვალობით ― 29-ე, საკუთრების უფლებებით ― 68-ე, კორპორატიული მმართველობით ― 78-ე, მთავრობის სამომავლო ორიენტაციით ― 129-ე. 

ინფრასტრუქტურის მაჩვენებლებით ყირგიზეთს მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 123-ე ადგილი უკავია: სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მიხედვით ― 129-ე, ხოლო კომუნალური ინსფრასტრუქტურით ― 88-ე. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ათვისების მიხედვით ყირგიზეთი 65-ე ადგილზეა. ქვეყანა [[მაკროეკონომიკა|მაკროეკონომიკურად]] არც თუ ისე სტაბილურია, 74-ე ადგილზეა: [[ინფლაცია|ინფლაციის დონე]] 2.4%-ია, ხოლო ვალების დინამიკის ინდექსი 50-ს უტოლდება.

სასაქონლო ბაზრის მიხედვით ყირგიზეთი 115-ე ადგილზეა: შიდა კონკურენციით 117-ე ადგილს იკავებს, ხოლო ვაჭრობის ღიაობით ― 109-ს; შრომის ბაზრის მიხედვით ― 81-ე ადგილზეა: მოქნილობის ინდექსით 84-ე ადგილს იკავებს, ხოლო მერიტოკრატიისა და ინიციატივების მხარდაჭერით ― 78-ს.

ყირგიზეთში არც თუ ისე კარგადაა განვითარებული საფინანსო სისტემა (112-ე ადგილი): სიღრმით 118-ე, ხოლო სტაბილურობით 99-ე ადგილზეა. ბაზრის ზომით ქვეყანა 125-ე ადგილს იკავებს. ყირგიზეთში ნორმალურადაა განვითარებული ბიზნესის დინამიკის მაჩვენებლები (78-ე ადგილი): ადმინისტრაციული მოთხოვნილებებით 67-ე ადგილს იკავებს, ხოლო სამეწარმეო კულტურით ― 95-ს.&lt;ref&gt;Schwab, K. (ed.) (2019). ''[https://www3.weforum.org/docs/WEF_TheGlobalCompetitivenessReport2019.pdf The Global Competitiveness Report 2019]''. World Economic Forum. Retrieved November 6, 2022. pp. 330-333.&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.iwpr.net/?p=bkg&amp;s=b&amp;o=325594&amp;apc_state=henh Minister wants bigger role for local mining firms]
*[https://web.archive.org/web/20120227075111/http://www.kyrgyztradecouncil.org/ Kyrgyz-North America Trade Council, New York USA]
*[http://www.amcham.kg American Chamber of Commerce in Kyrgyz Republic, Bishkek]
*[http://www.ibc.kg International Business Council, Bishkek]
*[https://web.archive.org/web/20110625071130/http://bdk.org/ Bishkek Business Club]
*[http://bs-agro.com/index.php/news/other-countries/13742-kyrgyzstan-kyrgyzstan-has-great-potential-to-become-a-center-of-organic-production-in-central-asia ''Kyrgyzstan: Kyrgyzstan has great potential to become a center of organic production in Central Asia'']

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{აზია თემატურად|ეკონომიკა|აზია თემატურად}}

[[კატეგორია:ყირგიზეთის ეკონომიკა]]</text>
      <sha1>s9pzia8c8lvwf9bzv2i834fhvm04as7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცერკნიცის ტბა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547949</id>
    <revision>
      <id>5392198</id>
      <parentid>4968087</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6371" sha1="gg5bnb8azvm008nwgia6pxc2bikzr5n" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ტბა
|სახელი = ცერკნიცის ტბა
|მშობლიური სახელი = 
|სურათი = SlikaCerkniskoJezeroPolno.jpg
|სურათის სიგანე = 
|სურათის წარწერა = 
|lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 45|lat_sec = 08
|lon_dir =E |lon_deg = 14|lon_min = 23|lon_sec = 06
|CoordRegion = 
|CoordScale  = 
|მდებარეობა = {{დროშა|სლოვენია}}  
|ტერიტორიული ერთეული =
|სიმაღლე ზღვის დონიდან = 546–551
|სიგრძე = 10.5
|სიგანე = 4.7
|ფართობი = 38 
|მოცულობა = 
|სანაპირო ზოლის სიგრძე = 
|მაქსიმალური სიღრმე = ~10 
|საშუალო სიღრმე = 
|მარილიანობა = 
|გამჭვირვალობა = 
|აუზის ფართობი = 
|ჩამდინარე მდინარე = 
|გამომდინარე მდინარე = 
|პოზრუკა = სლოვენია
|პოზრუკის სიგანე = 
|სქოლიო = 
|ვიკისაწყობი = 
}}
'''ცერკნიცის ტბა''' ({{lang-sl|Cerkniško jezero}}) — დროებითი კარსტული ტბა [[სლოვენია]]ში. მდებარეობს [[კარსტის პლატო]]ზე, ცერკნიცის პოლიეს სამხრეთ ნაწილში,&lt;ref name=&quot;dedi&quot;&gt;[http://www.dedi.si/dediscina/9-cerknisko-polje Cerkniško polje. Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem]&lt;/ref&gt; [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 546–551 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი მერყეობს 28 კმ²-დან 38 კმ²-მდე. ტბის სიგრძეა 10.5 კმ, ხოლო სიგანე 4.7 კმ.&lt;ref&gt;[https://www.notranjski-park.si/izobrazevalne-vsebine/geografske-znacilnosti/cerknisko-polje Cerkniško polje. Notranjski park]&lt;/ref&gt;

ორიენტირებულია [[დინარიდები]]ს მიმართულებით ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ და წელიწადის მეტ დროს [[წყალი|წყლითაა]] ამოვსებული,&lt;ref name=&quot;dedi&quot; /&gt; რა დროსაც სლოვენიის უდიდეს ტბას წარმოადგენს. ტბის ქვაბულს სამხრეთით ესაზღვრება იავორნიკის ბორცვები, ხოლო ჩრდილოეთით სლივნიცა. დამახასიათებელია [[კონტინენტური კლიმატი]]. ჰაერის საშუალო [[ტემპერატურა]] 9.2 °C. [[ატმოსფერული ნალექები]]ს წლიური რაოდენობა დაახლოებით 1700 მმ.&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/SI1600RIS.pdf Information Sheet on Ramsar Wetlands (RIS)]&lt;/ref&gt;

ველური ბუნების მნიშვნელოვანი ადგილსამყოფელია, განსაკუთრებით ფრინველთა ბუდობის თვალსაზრისით. ბოტანიკურად, განირჩევა წყალხმელეთა მცენარეების მრავალფეროვნებით, რის გამოც [[Natura 2000]]-ის ორი დაცული ტერიტორიის ნაწილია.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110820014746/http://life.notranjski-park.si/index.php?catid=43&amp;lang=slo Projektno območje. Notranjski regijski park]&lt;/ref&gt; 

ცნობილია [[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანიდან]]. მოხსენიებული ჰყავს გეოგრაფ [[სტრაბონი|სტრაბონს]] თავის „გეოგრაფიაში“.&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198:book=7:chapter=5:section=1&amp;redirect=true Strabo, Strabo, Geography, v. 7, ch. 5 at perseus.tufts.edu]&lt;/ref&gt; 1687 წლის ნოემბერში ტბა აღწერა სლოვენიელმა სწავლულმა [[იანეზ ვაიკარდ ვალვაზორი|იანეზ ვაიკარდ ვალვაზორმა]].&lt;ref&gt;[http://atena.beic.it/view/action/nmets.do?DOCCHOICE=13398218.xml&amp;dvs=1678532473835~325&amp;locale=ru_RU&amp;search_terms=DTL194&amp;show_metadata=true&amp;adjacency=&amp;VIEWER_URL=/view/action/nmets.do?&amp;DELIVERY_RULE_ID=7&amp;divType= Lacus Cirknicensis potiora phaenomena ex principiis physicis et mathematicis explanata]&lt;/ref&gt; დასვენების პოპულარული ადგილია. ტბის სიახლოვესაა ქალაქი [[ცერკნიცა]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.notranjski-park.si/en/visit-us/activities/boating |title=Boating. Notranjski park |access-date=2023-03-11 |archive-date=2023-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311110421/https://www.notranjski-park.si/en/visit-us/activities/boating }}&lt;/ref&gt;

2006 წლის 19 იანვრიდან ცერკნიცის ტბა დაცულია [[რამსარის კონვენცია|რამსარის კონვენციით]].&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/1600 Cerkniško jezero z okolico. Ramsar Sites Information Service]&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{იდენტიფიკატორები}}

[[კატეგორია:სლოვენიის ტბები]]
[[კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>gg5bnb8azvm008nwgia6pxc2bikzr5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყავლაშვილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551650</id>
    <revision>
      <id>5391861</id>
      <parentid>4517626</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <origin>5391861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="sujdv0fu6cubfw63j9tu48zutg00ez1" xml:space="preserve">საკუთარი სახელი '''ყავლაშვილი''' შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* [[ნანული ბიჭიაშვილი-ყავლაშვილი]] — ქართველი პედაგოგი, პოლიტიკოსი
* [[ილო ყავლაშვილი]] — ქართველი არქიტექტორი
* [[შოთა ყავლაშვილი]] — ქართველი არქიტექტორი
* [[ცოტნე ყავლაშვილი]] — ქართველი ეკონომისტი, სახელმწიფო მოხელე

{{მრავალმნიშვნელოვანი}}

[[კატეგორია:ქართული გვარები]]</text>
      <sha1>sujdv0fu6cubfw63j9tu48zutg00ez1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hortiboletus rubellus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553296</id>
    <revision>
      <id>5392143</id>
      <parentid>4683198</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gobrona</username>
        <id>28077</id>
      </contributor>
      <origin>5392143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12507" sha1="m7m4xsr5awg3u713ramusj9izn7vxd8" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა
| სურათის ფაილი = Hortiboletus rubellus (36141161320).jpg
| სუართის აღწერა = 
| სამეფო = სოკოები
| განყოფილება = [[ბაზიდიუმიანი სოკოები]]
| კლასი = [[აგარიკომიცეტები]]
| რიგი = [[ბოლეტუსისნაირნი]]
| ოჯახი = [[ბოლეტუსისებრნი]]
| გვარი = [[ჰორტიბოლეტუსი]]
| ლათ = ''Hortiboletus rubellus'' ([[Krombh.]]) Simonini, Vizzini &amp; Gelardi (2015)
| სექციის სახელი = სამეცნიერო სინონიმები
| სექციის ტექსტი =
* {{btname|Boletus rubellus|[[Krombh.]], 1836}} {{ბაზიონიმი}}
* {{btname|Suillus rubellus|(Krombh.) [[Kuntze]], 1898}}
* {{btname|Leucobolites rubellus|(Krombh.) [[Beck]], 1923}}
* {{btname|Tubiporus rubellus|(Krombh.) [[Imai]], 1968}}
* {{btname|Xerocomellus rubellus|[[Šutara]], 2008}}
* {{btname|Xerocomus rubellus|(Krombh.) [[Quél.]], 1896}}
| commons = Category:Hortiboletus rubellus
| wikispecies = Xerocomellus rubellus
| ncbi = 545451
| eol = 1005400
| mycobank = 551214
}}
'''''Hortiboletus rubellus''''' — სოკოს სახეობა [[ჰორტიბოლეტუსი]]ს გვარისა. [[2010-იანები|2010-იან წლებამდე]] [[ხავსის სოკო]]ს გვარში შედიოდა.

საჭმელი სოკოა, თუმცა ხშირად ჭიანდება. იხმარება ახალი. გავრცელების არეალი მოიცავს [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]ს, [[ევროპა]]ს, [[აზია]]სა და [[ავსტრალია]]ს. იზრდება ფოთლოვან ტყეებში ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის [[მუხა]]სთან.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა [[იულიუს ვინცენც ფონ კრომბჰოლცი|იულიუს ვინცენც ფონ კრომბჰოლცმა]] [[1836]] წელს როგორც ''Boletus rubellus''.&lt;ref&gt;Krombholz, 1836, Naturgetreue abbildungen und beschreibungen der essbaren, schädlichen und verdächtigen schwämme vol 5, sid. 12.&lt;/ref&gt; მიმდინარე [[ბინომიალური ნომენკლატურა|ბინომიალური სახელწოდება]] მიანიჭეს იტალიელმა მიკოლოგებმა მატეო გერალდიმ, ჯანპაოლო სიმონინიმ და ალფრედ ვიცინიმ [[2015]] წელს.&lt;ref name=&quot;Vizzini 2015&quot;&gt;{{cite journal |author=Vizzini A. |title=Nomenclatural novelties |journal=Index Fungorum |issue=244 |date=May 26, 2015 |page=1 |url=http://www.indexfungorum.org/Publications/HTML/Index%20Fungorum244.html}}&lt;/ref&gt;

== აღწერა ==
[[სოკოს ქუდი|ქუდის]] დიამეტრი — 5-10 სმ-მდე, ხორცოვანი, თავიდან ბალიშისებრ-ამოზნექილი, სიმწიფეში მუქი-წითელი, ხშირად მალინისფერი ან ყავისფერი ელფერით, კიდეებთან ზოგჯერ მოყვითალო. კანი არ სცილდება ქუდს,&lt;ref&gt;M. Svrcek, B. Vancura, Grzyby środkowej Europy, 1987, ISBN 83-09-01181-4.&lt;/ref&gt; თავიდან ხავერდოვან-ქეჩისებრი, სიმწიფეში ოდნავ დაბზარული.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|last1=Trudell|first1=Steve|url=https://books.google.com/books?id=WevHvt6Tr8kC|title=Mushrooms of the Pacific Northwest|last2=Ammirati|first2=Joe|publisher=Timber Press|year=2009|isbn=978-0-88192-935-5|series=Timber Press Field Guides|location=Portland, OR|pages=218}}&lt;/ref&gt;

[[ჰიმენოფორი]] — (მილებიანი შრე) ყვითელი, სიმწიფეში მკრთალი მუქი ყვითელი ან ზეთისხილსფერი ელფერით. ფორები ფართე, კუთხოვანი. ხელის დაჭერისას ნელა ლურჯდება.&lt;ref&gt;{{წიგნი|ავტორი = Сержанина&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;И.|სათაური = Шляпочные грибы Белоруссии|ადგილი = Минск|გამომცემლობა = Наука и техника|წელი = 1984}}&lt;/ref&gt;

[[სოკოს რბილობი|რბილობი]] — თავიდან მკვრივი, მოგვიანებით რბილი, ყვითელი ფერის, გაჭრისას ან გადატეხვისას ლურჯდება. ხილის სუნითა და სასიამოვნო ოდნავ მომჟავო გემოთი. ზოგიერთი წყარო საპნის გემოს ადარებს.&lt;ref name=&quot;roger&quot;/&gt;

[[სოკოს ფეხი|ფეხი]] — ცილინდრული ან ძირისკენ შევიწროებული, 3-10 სმ სიმაღლის და 1 სმ სიგანის, მთლიანი, ბოჭკოვანი, ფეხის ფერი ქუდის ქვემოდან ყვითელია, ხოლო ძირისკენ მალინისფერ-ვარდისფერი, მოწითალო ან წითელ-ყავისფერი, მცირე ზომის ქერცლებით.

[[სპორების ფხვნილი]] — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი, [[სპორა|სპორები]] — ელიფსისებურ-თითისტარისებრი, 10-13×4-5 [[მკმ]]. ცისტიდები მეტ-ნაკლებად მრავალრიცხოვანი, 60×12,5 მკმ.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
ფაილი:Blutrote Röhrlinge.jpg
ფაილი:2012-08-08 Boletus rubellus Krombh 246788.jpg
ფაილი:20220908.Röhrling.-12.jpg
ფაილი:DSC07853 (48646762223).jpg
ფაილი:Ruby Bolete - Hortiboletus rubellus - panoramio - Björn S. (4).jpg
ფაილი:Xerocomus rubellus (3).JPG
&lt;/gallery&gt;

== გავრცელება და ეკოლოგია ==
იშვიათი სოკოა. სითბომოყვარულია. იზრდება ნიადაგზე ჯგუფებად და რიგებად ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში (ზოგჯერ პარკებსა და ბაღებში), ბალახიან ადგილებში ან ხავსზე. მიკოროზას წარმოქმნის [[მუხა]]სთან, იშვიათად [[ცაცხვი|ცაცხვთან]].

გავრცელების არეალი მოიცავს [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]ს ([[აშშ]], [[კანადა]], [[მექსიკა]], [[სალვადორი]], [[ჰონდურასი]]) [[ევროპა]]ს ([[ესპანეთი]], [[საფრანგეთი]], [[ცენტრალური ევროპა]], [[იტალია]], [[ბრიტანეთი]], [[სკანდინავია]], [[პოლონეთი]], [[უკრაინა]] და ა.შ.), [[აზია]]სა ([[რუსეთი]], [[პაკისტანი]], [[ინდოეთი]], [[ჩინეთი]], [[ტაილანდი]], [[იაპონია]]) და [[ავსტრალია]]ს.

სოკო შეტანილია [[ნიდერლანდები]]ს [[საფრთხეში მყოფი სახეობები|გადაშენების პირას მყოფი სახეობები]]ს ნუსხაში.

'''სეზონი''' — ივნისიდან აგვისტომდე.&lt;ref&gt;Bruno Cetto: „Der große Pilzführer”, vol. 1, ed. a 5-a, Editura BLV Verlagsgesellschaft, München, Berna, Viena 1979, p. 524-525, ISBN 3-405-12116-7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hans E. Laux: „Der große Pilzführer, Editura Kosmos, Halberstadt 2001, p. 66-67, ISBN 978-3-440-14530-2&lt;/ref&gt;

== მსგავსი სახეობები ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
ფაილი:Boletus badius stem.jpg|''[[Imleria badia]]''
ფაილი:Xerocomus ferrugineus BŻ6.jpg|''[[Xerocomus ferrugineus]]''
ფაილი:Boletinus cavipes.JPG|''[[Suillus cavipes]]''
ფაილი:2012-06-15 Xerocomus subtomentosus (L.) Fr 228141.jpg|''[[Xerocomus subtomentosus]]''
ფაილი:2008-08-28 Chalciporus piperatus cropped.jpg|''[[Chalciporus piperatus]]'' 
ფაილი:Gyroporus castaneus 59770.jpg|''[[Gyroporus castaneus]]''
ფაილი:2011-07-19 Pseudoboletus parasiticus 1 71875 cropped.jpg|''[[Pseudoboletus parasiticus]]''
ფაილი:Suillus bovinus NO seig kusopp IMG 4577 ersvika.JPG|''[[Suillus bovinus]]'' 
ფაილი:Suillus granulatus 38199.jpg|''[[Suillus granulatus]]''
ფაილი:Bol.chrys.jpg|''[[Xerocomellus chrysenteron]]''
ფაილი:Xerocomellus pruinatus - Lindsey 1b.jpg|''[[Xerocomellus pruinatus]]''
ფაილი:Xerocomellus zelleri 10114 crop.jpg|''[[Xerocomellus zelleri]]''
&lt;/gallery&gt;

== კვებითი ღირებულება ==
საჭმელი სოკოა. ახასიათებს სასიამოვნო სუნი და გემო, თუმცა ხშირად დაჭიანებულია. როგორც წესი, საჭმელად იხმარება ახალი. მომზადებამდე სასურველია მილებიანი შრის მოშორება მწიფე ეგზემპლარებიდან. ზოგიერთ წყაროზე დაყრდნობით ახასიათებს [[საპონი|საპნისმაგვარი]] გემო.&lt;ref name=&quot;roger&quot;&gt;Roger Phillips (2006). Mushrooms. Pan MacMillan. p. 282. ISBN 0-330-44237-6.&lt;/ref&gt; გაშრობის შემდეგ მუქ ფერს იძენს.

იგი ხშირად ინფიცირდება ობის სოკოთი ''[[Hypomyces chrysospermus]]''. ასეთი დაობებული სოკო საჭმელად უვარგისია, შესაძლოა გამოიწვიოს მოწამვლა.&lt;ref name=&quot;arora86&quot;&gt;{{cite book |last=Arora |first=David |authorlink=დეოვოდ არორა |year=1986 |title=Mushrooms demystified: a comprehensive guide to the fleshy fungi |edition=2nd |location=Berkeley |publisher=Ten Speed Press |isbn=0-89815-169-4 |page=[https://archive.org/details/mushroomsdemysti00aror_0/page/883 883] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/mushroomsdemysti00aror_0/page/883 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Phillips06&gt;{{cite book | author = Roger Phillips | year = 2006  | title = Mushrooms | publisher = Pan MacMillan | isbn = 0-330-44237-6|page= 352}}&lt;/ref&gt;

== რესურსები ინტერნეტში ==
*{{commonscat-inline|Hortiboletus rubellus}}
*{{IndexFungorum|551214}}
*{{Mycobank|551214}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო|2}}

[[კატეგორია:ბოლეტუსისებრნი]]
[[კატეგორია:საჭმელი სოკოები]]</text>
      <sha1>m7m4xsr5awg3u713ramusj9izn7vxd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შოთა პირველი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>554193</id>
    <revision>
      <id>5392025</id>
      <parentid>5074296</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8626" sha1="i8xe5cbz2mjza1xlybuqom060wbjlgs" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| ფერი = 
| სახელი = შოთა პირველი
| ფოტო = 
| ფოტოს სიგანე = 300პქ
| წარწერა = 
| დაბსახელი =
| დაბთარიღი  =   [[28 თებერვალი]], [[1914]] 
| დაბადგილი = [[ქუთაისი]]
| გარდთარიღი = [[1986]]
| გარდადგილი =  
| სხვა სახელები= 
| აქტიურობის წლები = 
| მეუღლეები= 
| საქმიანობა= [[მსახიობი]]
| მამა = 
| ჯილდოები = [[საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი|საქართველოს სახალხო არტისტი]] ([[1965]])
| საიტი= 
| გამორჩეული როლები =
}}

'''შოთა პირველი''' (დ. [[28 თებერვალი]], [[1914]], [[ქუთაისი]] — გ. [[1986]]) — [[ქართველი]] [[მსახიობი]], [[საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი]] ([[1955]]), [[საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი]] ([[1965]]).
 
==ბიოგრაფია==
დაიბადა 1914 წლის 28 თებერვალს, სოფლის მასწავლებლის ოჯახში. 1928 წელს დაამთავრა ქუთაისის მე-3 შვიდწლიანი შრომის სკოლა, 1932 წელს-პედაგოგიური ტექნიკუმი. 1935 წელს შევიდა თბილისის სასცენო ხელოვნების უმაღლეს კურსებზე. 1937 წელს დაამთავრა მარჯანიშვილის თეატრის სტუდია და მაშინვე ჩაირიცხა ამავე თეატრის დასში მსახიობად.

1940 წელს გადავიდა ქუთაისის ლ. მესხიშვილის სახელობის თეატრის დასში მსახიობად, სადაც მოღვაწეობდა სიცოცხლის ბოლომდე. მსახიობმა ღირსეულად განვლო ნახევარსაუკუნოვანი შემოქმედებითი ცხოვრება და დამსახურებულად სარგებლობდა ჭეშმარიტი სახალხო არტისტის სახელითა და პოპულარობით. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ზასტრელიხინი, მამა (ვ. შკვარკინის „უბრალო გოგონა“, „სხვისი შვილები“), ანტონიო (ბომარშეს „ფიგაროს ქორწინება“), სოლომონი (შ. დადიანის „ჩატეხილი ხიდი“), ხევისბერი (ა. ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“), ოთარ ბეგი, ანანია გლახა (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), შაჰ აბასი (დ. ერისთავის „სამშობლო“), მიკირტუმ გასპარიჩი (გ. ერისთავის „გაყრა“), ჟურდენი, სგანარელი (მოლიერის „გააზნაურებული მდაბიო“, „ძალად ექიმი“), შადიმანი, ახმედი (ი. ვაკელის „გიორგი სააკაძე“, „შური“), ბაადური (ა. წერეთლის „პატარა კახი“), არტემ ივანიჩი (ა. ცაგარელის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“), მარცვალაძე (ს. კლდიაშვილის „უკანასკნელი რაინდები“), ოკაიმოვი (ა. აფინოგენოვის „მაშენკა“), მინაი დუდნიკოვი (ვ. დარასელის „კიკვიძე“), დავითი (ლ. ქიაჩელის „ტარიელ გოლუა“), ფარსმან სპარსი, ლუკაია ლაბახუა („დიდოსტატის მარჯვენა“, „მთვარის მოტაცება“) და სხვა. 
 
[[დიდი სამამულო ომი]]ს პერიოდში ხელმძღვანელობდა სამეფო მხატვრულ ბრიგადას, რომელიც აქტიურად მუშაობდა საბჭოთა არმიის ნაწილებთან და ჰოსპიტალებშიც, რისთვისაც დაჯილდოებულია სიგელებით სამხედრო ნაწილების ხელმძღვანელობისაგან. 1945 წლიდან იყო სკკპ წევრი. იყო ქუთაისის ქალაქის ყველა მოწვევის საბჭოს დეპუტატი. აქტიურად იყო ჩართული ქუთაისის თეატრის მხატვრულ და ორგანიზაციულ ცხოვრებაში. სხვადასხვა წლებში იყო სამხატვრო საბჭოს თავმჯდომარე და 60-იან წლებში თეატრის დირექტორი.
 
გარდაიცვალა 1986 წელს. დაკრძალულია თბილისში, [[საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი|საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში]].

==ჯილდოები და აღიარება==
*[[1955]] — [[საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი]]&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/283653/1/Umaglesi_Sabchos_Uwyebebi_1955_N1.pdf საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1955. № 1. გვ 23.]&lt;/ref&gt;
*[[1965]] — [[საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი]] 
 
==რესურსები ინტერნეტში==
* {{nplg ბიოგრაფია|00010243|შოთა პირველი}}
* [https://artpalace.ge/assets/news/2015-12-29%2016-18-261shota%20pirveli.pdf შოთა პირველი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230730074435/https://artpalace.ge/assets/news/2015-12-29%2016-18-261shota%20pirveli.pdf |date=2023-07-30 }}
 
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:პირველი, შოთა}}
[[კატეგორია:დაბადებული 28 თებერვალი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1914]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1986]]
[[კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:ქართველი მსახიობები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები]]
[[კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები]]</text>
      <sha1>i8xe5cbz2mjza1xlybuqom060wbjlgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შიმლა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>558793</id>
    <revision>
      <id>5392010</id>
      <parentid>4642457</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20948" sha1="szz8q4ixkn2zexonemv4jr8yinelq0k" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''შიმლა''' (ასევე ცნობილი როგორც '''სიმლა''', ოფიციალური სახელი [[1972]] წლამდე) — [[ინდოეთი]]ს ჩრდილოეთ შტატ [[ჰიმაჩალ-პრადეში]]ს დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. [[1864]] წელს შიმლა [[ბრიტანეთის ინდოეთი]]ს საზფხულო დედაქალაქად გამოცხადდა. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ქალაქი [[აღმოსავლეტი პენჯაბი|აღმოსავლეთ პენჯაბის]] დედაქალაქი გახდა, ხოლო მოგვიანებით ჰიმაჩალ-პრადეშის დედაქალაქად გამოცხადდა. იგი შტატის მთავარი კომერციული, კულტურული და საგანმანათლებლო ცენტრია.

შიმლას ადგილას პატარა დასახლებები [[1815]] წლამდე, ბრიტანელების მიერ ამ ტერიტორიის დაპყრობამდეა დაფიქსირებული. კლიმატურმა პირობებმა ბრიტანელები მიიზიდა, რომლებმაც [[ჰიმალაები]]ს ხშირ ტყეებში ქალაქის დაარსება გადაწყვიტეს. როგორც საზაფხულო დედაქალაქმა, შიმლამ მრავალ მნიშვნელოვან პოლიტიკურ შეხვედრას უმასპინძლა, მათ შორის: სიმლის 1906 წლის შეხვედრას, [[1914]] წლის სიმლის შეთანხმებას და 1945 წლის სიმლის კონფერენციას. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ქალაქმა მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ცენტრის ფუნქცია შეინარჩუნა და [[1972]] წლის სიმლის შეთანხმებას უმასპინძლა. ჰიმაჩალ-პრადეშის შტატის რეორგანიზაციის შემდეგ, არსებულ მაჰასუს ოლქს შიმლა ეწოდა.

შიმლაში თიუდორბეთანისა და ნეოგოთიკური არქიტექტურის მრავალი ძეგლი მდებარეობს რომლებიც კოლონიური ხანით თარიღდება. მათ შორის, ტაძრები და ეკლესიები. კოლონიური ხანის არქიტექტურა, ტაძრები და ბუნებრივი გარემო ტურისტებს იზიდავს. ქალაქის მთავარ ღირსშესანიშნაობებს შორისაა: შრი ჰანუმან ჯახუ, ჯახუს ტაძარი, რაშტრაპატი ნივასი, ქედი და ანადეილი. ქალაქის უკიდურესი ჩრდილოეთი წერტილია ― ჯახუ, ხოლო უკიდურესი სამხრეთი ― ანადეილი, უკიდურესი აღმოსავლეთი ― სანჯაული, ხოლო უკიდურესი დასავლეთი ― ჩოტა-შიმლა. ბრიტანელების მიერ აგებული კალკა-შიმლის რკინიგზა იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი და მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა. ქალაქს ციცაბო რელიეფი აქვს და სამთო ველოსიპედების შეჯიბრს, MTB Himalaya-ს მასპინძლობს, რომელიც [[2005]] წლიდან იმართება და სამხრეთ აზიის მასშტაბით ამ სპორტში ერთ-ერთი უდიდეს ღონისძიებად ითვლება. შიმლაში სამხრეთ აზიის მასშტაბით უდიდესი ბუნებრივი ყინულის საციგურაო მოედანი მდებარეობს. გარდა იმისა, რომ ქალაქი ტურიზმის ცენტრია, იგის საგანმანათლებლო კერაცაა და აქ მრავალი კოლეჯი და კვლევითი ინსტიტუტი მდებარეობს.

==გეოგრაფია==
[[File:Shimla dusk.jpg|thumb|left|200px|დაისი შიმლასი]]
შიმლა [[ჰიმალაები]]ს სამხრეთ-დასავლეთ ქედებზე მდებარეობს. ქალაქის კოორდინატებია: ჩრდ. 31.61° განედი და აღმ. 77.10° გრძედი. ქალაქის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 206 მეტრია. ქალაქი შვიდი [[ქედის ტოტი]]ს გასწვრივაა გაშენებული და აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 9.2 კმ-ზეა გადაჭიმული.&lt;ref name=&quot;mcshimla&quot;&gt;{{cite web | url=http://shimlamc.org/mcshimla.htm | title=Shimla Municipal Corporation | access-date=4 May 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070403005805/http://www.shimlamc.org/mcshimla.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | archive-date=3 April 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070403005805/http://www.shimlamc.org/mcshimla.htm | archivedate=3 აპრილი 2007 }}&lt;/ref&gt;

ინდოეთის მიწისძვრების ზონებიდან ქალაქი IV ზონაში (დიდი ზიანის რისკის ზონა) მდებარეობს. სუსტი სამშენებლო ტექნიკა და მოსახლეობის ზრდა მიწისძვრებით აქტიურ რეგიონში სერიოზული საფრთხეა.&lt;ref name=&quot;shimlavulnerable&quot;&gt;{{cite web | url= http://news.indiainfo.com/2005/10/14/1410quake-shimla-vulnerable.html | title= Concrete buildings make Shimla vulnerable to quake | publisher= Indiainfo.com | access-date= 14 October 2005 | url-status= dead | archive-url= https://web.archive.org/web/20051222161747/http://news.indiainfo.com/2005/10/14/1410quake-shimla-vulnerable.html | archive-date= 22 December 2005 | df= dmy-all | archiveurl= https://web.archive.org/web/20051222161747/http://news.indiainfo.com/2005/10/14/1410quake-shimla-vulnerable.html | archivedate= 22 დეკემბერი 2005 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.andazresorts.com/| title = Report from the field: Shimla City, India | publisher = GeoHazards International | access-date=11 May 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070630171700/http://www.geohaz.org/contents/publications/ShilmlaCityV5.pdf &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 30 June 2007}}&lt;/ref&gt; ქალაქის ცენტრალურ ნაწილთან წყალსატევები არაა და უახლოესი მდინარე სუტლეჯი 21 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://hptdc.nic.in/trans.htm | title = Sight seeing tours around Shimla | publisher = HP Tourism Development Corporation | access-date = 21 May 2007 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070511001459/http://hptdc.nic.in/trans.htm | archive-date = 11 May 2007 | df = dmy-all | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070511001459/http://hptdc.nic.in/trans.htm | archivedate = 11 მაისი 2007 }}&lt;/ref&gt; სხვა მდინარეებიდან შიმლის ოლქში მიედინება: გირი და პაბარი (ორივე მდინარე იამუნას შენაკადია).

შიმლის დაგეგმილი ტერიტორიის მწვანე სარტყელი 414 ჰექტარს მოიცავს. ქალაქსა და მის ირგვლივ მთავარი ტყეებში ფიჭვი, მუხი, როდოდენდრონი და [[ჰიმალაიური კედარი]] ხარობს.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://hpforest.nic.in/ | title= H.P. Forest Department | access-date=11 May 2007}}&lt;/ref&gt; ყოველწლიურად მზარდი ტურისტებისა და მათ მხარდასაჭერად არასაკმარისი ინფრასტრუქტურის გამო გარემოს დეგრადაცია დაიწყო, რის გამოც შიმლამ ეკოტურიზმის წერტილის მნიშვნელობა დაკარგა.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Adarsh Batra | title = Himalayan Ecotourism in Shimla | journal = ABAC Journal | date = September 2001 | publisher = Assumption University, AU Journal | url = http://www.journal.au.edu/abac_journal/2001/sep01/article3.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070630171701/http://www.journal.au.edu/abac_journal/2001/sep01/article3.pdf | archive-date = 30 June 2007 | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt; რეგიონში კიდევ ერთი მზარდი პრობლემაა ხშირი მეწყერები, რომლებიც ხშირად უხვი წვიმების შემდეგ წვება.&lt;ref name=&quot;shimlavulnerable&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.tribuneindia.com/2005/20050716/himachal.htm#1 | title = Landslides disrupt traffic in Shimla | publisher= The Tribune, Chandigarh, India | access-date=16 July 2005}}&lt;/ref&gt;

შიმლა [[კალკა|კალკიდან]] 88 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს, [[ჩანდიგარჰი]]დან 116 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, [[მანალი]]დან 247 კმ-ით სამხრეთით, ხოლო ეროვნული დედაქალაქიდან, [[დელი]]დან 350 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

===კლიმატი===
[[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით]], შიმლა [[ოკეანური კლიმატი|სუბტროპიკული მაღალმთის კლიმატურ]] (Cwb) სარტყელშია მოქცეული. შიიმლის კლიმატი მეტწილად ცივია ზამთარში და ზომიერად თბილია ზაფხულში.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://jannattravelguru.com/weather-log-for-shimla |title=Weather log for Shimla | publisher = shimlatimes.in | access-date = 21 December 2015}}&lt;/ref&gt;

ზაფხულის საშუალო ტემპერატურა 19-დან 28 °C-მდეა (66და 82 °F), ხოლო ზამთარში ― −1-დან 10 °C-მდე (30 და 50 °F). საშუალო თვიური ნალექიანობის მაჩვენებელი 15 მმ-დან (ნოემბერში) 434 მმ-მდე (აგვისტოში) მერყეობს. ზამთარსა და გაზაფხულზე საშუალო თვიური ნალექიანობა 45 მმ-ის ტოლია, ხოლო ივნისში, მუსონის მოახლოებასთან ერთად 175 მმ-დე ადის.

საშუალო წლიური ნალექიანობა 1 575 მმ-ის ტოლია, რაც სხვა მთის სადგურებთან შედარებით ნაკლებია, მაგრამ გაცილებით მეტია, ვიდრე ვაკეების მაჩვენებელი. ისტორიულად, რეგიონში თოვა დეკემბერში იწყებოდა, მაგრამ ბოლო პერიოდია (უკანასკნელი 15 წელია) იანვარსა და თებერვლის დასაწყისში გადაინაცვლა.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Lohumi |first=Rakesh |date=14 February 2007 |url=https://www.tribuneindia.com/2007/20070214/himplus1.htm |title=62cm and counting |newspaper=The Tribune |access-date=14 February 2007}}&lt;/ref&gt;
{{Weather box
| location = შიმლა
| width = auto
| metric first = Yes
| single line = Yes
| Jan record high C = 21.4
| Feb record high C = 22.6
| Mar record high C = 25.8
| Apr record high C = 29.6
| May record high C = 32.4
| Jun record high C = 31.5
| Jul record high C = 28.9
| Aug record high C = 27.8
| Sep record high C = 28.6
| Oct record high C = 25.6
| Nov record high C = 23.5
| Dec record high C = 20.5
| year record high C = 32.4
| Jan high C = 10.9
| Feb high C = 11.9
| Mar high C = 15.8
| Apr high C = 20.5
| May high C = 24.1
| Jun high C = 24.8
| Jul high C = 22.6
| Aug high C = 22.0
| Sep high C = 22.1
| Oct high C = 20.3
| Nov high C = 16.7
| Dec high C = 13.5
| year high C = 18.8
| Jan low C = 2.8
| Feb low C = 3.7
| Mar low C = 7.0
| Apr low C = 11.4
| May low C = 14.6
| Jun low C = 16.2
| Jul low C = 15.9
| Aug low C = 15.5
| Sep low C = 14.1
| Oct low C = 11.1
| Nov low C = 7.8
| Dec low C = 5.1
| year low C = 10.4
| Jan record low C = -10.6
| Feb record low C = -8.5
| Mar record low C = -6.1
| Apr record low C = -1.3
| May record low C = 1.4
| Jun record low C = 7.8
| Jul record low C = 9.4
| Aug record low C = 10.6
| Sep record low C = 5.0
| Oct record low C = 0.2
| Nov record low C = -1.1
| Dec record low C = -12.2
| year record low C = -12.2
| rain colour = green
| Jan rain mm = 66.4
| Feb rain mm = 75.3
| Mar rain mm = 81.2
| Apr rain mm = 60.8
| May rain mm = 90.3
| Jun rain mm = 181.9
| Jul rain mm = 329.8
| Aug rain mm = 320.4
| Sep rain mm = 142.3
| Oct rain mm = 36.7
| Nov rain mm = 18.4
| Dec rain mm = 24.2
| year rain mm = 
| Jan snow cm = 42
| Feb snow cm = 43
| Mar snow cm = 7
| Apr snow cm = 0
| May snow cm = 0
| Jun snow cm = 0
| Jul snow cm = 0
| Aug snow cm = 0
| Sep snow cm = 0
| Oct snow cm = 0
| Nov snow cm = 0
| Dec snow cm = 7
| year snow cm = 
| Jan rain days = 4.2
| Feb rain days = 5.6
| Mar rain days = 6.1
| Apr rain days = 4.8
| May rain days = 7.0
| Jun rain days = 9.6
| Jul rain days = 17.0
| Aug rain days = 15.7
| Sep rain days = 8.2
| Oct rain days = 2.3
| Nov rain days = 1.3
| Dec rain days = 2.0
| year rain days = 83.7
| Jan snow days = 4.2
| Feb snow days = 4.2
| Mar snow days = 1.4
| Apr snow days = 0.0
| May snow days = 0.0
| Jun snow days = 0.0
| Jul snow days = 0.0
| Aug snow days = 0.0
| Sep snow days = 0.0
| Oct snow days = 0.0
| Nov snow days = 0.1
| Dec snow days = 1.3
| year snow days = 
| time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]]
| Jan humidity = 67
| Feb humidity = 65
| Mar humidity = 57
| Apr humidity = 47
| May humidity = 48
| Jun humidity = 62
| Jul humidity = 85
| Aug humidity = 88
| Sep humidity = 79
| Oct humidity = 63
| Nov humidity = 61
| Dec humidity = 60
| year humidity = 65
| Jan uv = 3
| Feb uv = 3
| Mar uv = 5
| Apr uv = 6
| May uv = 6
| Jun uv = 6
| Jul uv = 6
| Aug uv = 5
| Sep uv = 5
| Oct uv = 4
| Nov uv = 4
| Dec uv = 3
| source 1 = India Meteorological Department (snow 1990–2010)&lt;ref&gt;
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Shimla Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 703–704
| access-date = 14 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature &amp; Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M71
| access-date = 13 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Tyagi |first1= Ajit |last2= Singh |first2= O. |last3= Singh |first3= Manmohan |last4= Bhan |first4= S. |url= http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |title= Climate of Shimla |publisher= India Meteorological Department |access-date= 6 April 2016 |archive-date= 20 April 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160420140230/http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160420140230/http://121.241.116.157/news_events/Shimla_climate.pdf |archivedate= 20 აპრილი 2016 }}&lt;/ref&gt;
| source 2 = Weather Atlas&lt;ref name=&quot;Weather Atlas&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.weather-atlas.com/en/india/shimla-climate
| title = Climate and monthly weather forecast Shimla, India
| publisher = Weather Atlas
| access-date = 13 June 2022
}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
}}

==დაძმობილებული ქალაქები==
შიმლის დაძმობილებულ ქალაქებს შორისაა:
*{{დროშანიშანი|USA}} [[კარბონდეილი (ილინოისი)|კარბონდეილი]], [[ილინოისი]], აშშ&lt;ref&gt;[http://www.ci.carbondale.il.us/node/125 City of Carbondale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825071208/http://ci.carbondale.il.us/node/125 |date=25 August 2012 }} – Sister Cities&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sister-cities.org/directory/index.cfm Sister-Cities.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629184627/http://www.sister-cities.org/ |date=29 June 2007 }} – International Directory&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
&lt;!--only links allowed under Wikipedia's external link policy are permitted in this list--&gt;
* [http://hpshimla.gov.in/ Official website of Shimla district]
* [http://www.himachal.org.in/shimla.html Shimla – Himachal Pradesh Tourism Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126000757/http://www.himachal.org.in/shimla.html |date=2019-01-26 }}
* [http://himachaltourism.gov.in Official website of Himachal Tourism]
* [http://shimlamc.gov.in/page/Home.aspx Municipal Corporation Shimla]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შიმლა]]
[[კატეგორია:შიმლის ოლქის ქალაქები]]
[[კატეგორია:ინდოეთის ყოფილი დედაქალაქები]]</text>
      <sha1>szz8q4ixkn2zexonemv4jr8yinelq0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარეები</title>
    <ns>14</ns>
    <id>567303</id>
    <revision>
      <id>5392129</id>
      <parentid>4657347</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>წაიშალა [[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო]]; დაემატა [[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="m0o7z5o0vjl5wny6l7mp2v1rai13y6h" xml:space="preserve">[[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრები]]</text>
      <sha1>m0o7z5o0vjl5wny6l7mp2v1rai13y6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შუმარიცეს მემორიალური პარკი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567427</id>
    <revision>
      <id>5392032</id>
      <parentid>5348170</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34088" sha1="ni1lmpga2faeez36tpzoc20qkqoewfg" xml:space="preserve"> 

{{ინფოდაფა პარკი|სახელი=შუმარიცეს მემორიალური პარკი|სურათი=Šumarice Memorial Park, Monument to fifth-graders, 01.jpg|მშობლიური სახელი={{Lang-sr|Спомен-парк Крагујевачки октобар}}|ქვეყანა={{დროშა|სერბეთი}}|lat_dir=N|lon_dir=E|lat_deg=44|lat_min=1|lat_sec=12|lon_deg=20|lon_min=54|lon_sec=0|ქალაქი=კრაგუევაცი|რაიონი=შუმადის ოლქი|ისტორიული რაიონი=შუმარიცე|ტიპი=მემორიალური პარკი, ისტორიული ღირსშესანიშნაობა|დაარსების წელი=[[1953]]|არქიტექტორი=სმილიან კლაიჩი, მიხაილ მიტროვიჩი, რადივოი ტომიჩი|ფართობი=350|საიტი=https://www.spomenpark.rs/}}

'''შუმარიცეს მემორიალური პარკი,''' ასევე ცნობილი როგორც '''მემორიალური პარკი &quot;Kragujevac October&quot;''' ( {{Lang-sr|Спомен-парк Крагујевачки октобар}} )  — მდებარეობს [[ბელგრადი|ბელგრადიდან]] დაახლოებით 150 კილომეტრში.  [[1941]] წლის [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბერს]] [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] დროს [[კრაგუევაცი|კრაგუევაცის]] დაახლოებით 2800 კაცი და ბიჭი დახვრიტეს [[გერმანელები|გერმანელებმა]].  დაღუპულთა შორის იყო ასობით საშუალო სკოლის მოსწავლე. ხოცვა-ჟლეტის ადგილზე მდებარეობს ''21 ოქტომბრის მუზეუმი,'' რომელიც დააპროექტა არქიტექტორმა ივან ანტიჩმა.  

შუმარიცეს მემორიალური პარკი [[კრაგუევაცი|კრაგუევაცში]] შეიქმნა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] დროს  სისხლიანი ხოცვა-ჟლეტის დროს დაღუპულთა ხსოვნის საპატივსაცემოდ.   

[[1963]] წელს გაიხსნა შუმარიცეს მემორიალური პარკის ბიბლიოთეკა, ხოლო [[1964]] წელს ამოქმედდა გამომცემლობა. &lt;ref name=&quot;autogenerator9&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spomenpark.rs/izdavacka-delatnost/|title=Издавачка делатност – Спомен парк Крагујевачки октобар|access-date=2023-05-15}}&lt;/ref&gt; 

[[1971]] წელს  შუმარიცეს მემორიალური პარკის ტერიტორიაზე დახვრეტილი სტუდენტებისა და მასწავლებლების ძეგლთან მოეწყო  „სკოლის დიდი საათი.“ ეს ღონისძიება ყოველწლიურ მოვლენად იქცა. &lt;ref name=&quot;autogenerator9&quot;/&gt;  

[[1976]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]] შუმარიცის მემორიალურ პარკში ''21 ოქტომბრის მუზეუმი'' გაიხსნა.&lt;ref name=&quot;autogenerator9&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.spomenpark.rs/o-nama/|title=О нама – Спомен парк Крагујевачки октобар|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/482273/Vucic-urucio-odlikovanja-povodom-Vidovdana|title=Вучић уручио одликовања поводом Видовдана|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; 

[[1979]] წლის [[27 დეკემბერი|27 დეკემბერს]] მემორიალური პარკი [[სერბეთი|სერბეთის]] კულტურულ მემკვიდრეობად იქნა აღიარებული ( {{Lang-sr|Културно добро од изузетног значаја}} ) . [[2021]] წელს მემორიალურ პარკს მიენიჭა კარაგეორგეს ვარსკვლავის III ხარისხის ორდენი  ({{lang-sr|Карађорђеве звезда трећег степена}} ). &lt;ref name=&quot;autogenerator9&quot; /&gt; 

[[2002]] წელს მემორიალურ პარკში საფუძველი ჩაეყარა [[კრაგუევაცი|კრაგუევაცის]] ახალმოწამეთა ტაძარს-სამლოცველოს.  მშენებლობა დასრულდა [[2006]] წელს. &lt;ref name=&quot;autogenerator9&quot;/&gt; 

== კრაგუევაცის ტრაგედია ==
[[1941]] წლის ოქტომბერში  [[კრაგუევაცი|კრაგუევაცში]] დატრიალებული მასობრივი სიკვდილით დასჯა იყო [[ვერმახტი|გერმანული ვერმახტის]] უდიდესი დანაშაული [[მეორე მსოფლიო ომი]]&lt;nowiki/&gt;ს დროს. &lt;ref name=&quot;autogenerator2&quot;/&gt; 

[[გერმანელები|გერმანელი]] დამპყრობლების მიერ ოკუპირებულ [[სერბეთი|სერბეთში]] მოქმედებდნენ ადგილობრივი ანტიფაშისტური პარტიზანული ჯგუფები. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekskursiiposerbii.ru/index.php/aktivnyy-otdykh-v-serbii/item/326-memorialnyj-park-shumaritse|title=Мемориальный парк Шумарице - Крагуевац|access-date=2023-05-13|archive-date=2023-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513084952/https://ekskursiiposerbii.ru/index.php/aktivnyy-otdykh-v-serbii/item/326-memorialnyj-park-shumaritse}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://4tourism.ru/sights/51/185/877|title=4tourism.ru {{!}} Мемориальный парк Шумарице|access-date=2023-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513084952/https://4tourism.ru/sights/51/185/877|archivedate=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerator2&quot;/&gt;  წინააღმდეგობის მონაწილეთა ( პარტიზანული რაზმები და [[ჩეტნიკები]] ) ერთობლივი მოქმედების შედეგად  დასავლეთ სერბეთის ტერიტორიაზე აჯანყება მოხდა და ჩამოყალიბდა უჟიცის რესპუბლიკა. &lt;ref name=&quot;autogenerator2&quot; /&gt; 

[[1941]] წლის [[აგვისტო|აგვისტოში]] გაჩნდა წინააღმდეგობის  პირველი ნიშნები  ქალაქ კრაგუევაცსა და მის შემოგარენში. &lt;ref name=&quot;autogenerator2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.spomenpark.rs/kragujevacka-tragedija/|title=Крагујевачка трагедија – Спомен парк Крагујевачки октобар|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; [[1941]] წლის [[10 ოქტომბერი|10 ოქტომბერს]] გენერალმა ფრანც ბოჰმემ, [[სერბეთი|სერბეთში]] გერმანული ჯარების მეთაურმა, გასცა ბრძანება მშვიდობიანი მოსახლეობის დახვრეტის შესახებ: 100 ადამიანი თითოეულ მოკლულ გერმანელ ჯარისკაცზე, 50 —თითოეულ დაჭრილზე. &lt;ref name=&quot;autogenerator2&quot; /&gt; 

[[1941]] წლის [[16 ოქტომბერი|16 ოქტომბერს]] კრაგუევაცი-გორნი მილანოვაცის გზაზე ჩეტნიკებთან და პარტიზანებთან ბრძოლაში დაიღუპა 10 გერმანელი ჯარისკაცი და დაიჭრა 26. &lt;ref name=&quot;autogenerator2&quot;/&gt; ამის შემდეგ,  უკვე [[18 ოქტომბერი|18 ოქტომბერს]] დაიწყო მშვიდობიანი მოქალაქეების პირველი დაპატიმრებები და სიკვდილით დასჯა. [[1941]] წლის 18-დან 21 ოქტომბრამდე, დაახლოებით 7000 ადამიანი დაიღუპა, მათგან 2792-ზე მეტი  მოკლეს [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბერს]] კრაგუევაცში. ეს იყო ყველაზე სისხლიანი ხოცვა-ჟლეტა, რომელიც 7 საათზე მეტხანს გაგრძელდა. &lt;ref name=&quot;autogenerator5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ag-friedensforschung.de/regionen/jugoslawien/vernichtungskrieg.html|title=Deutscher Vernichtungskrieg auf dem Balkan, 18.09.2011 (Friedensratschlag)|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბერს]] დაღუპულთა შორის იყო 270 &lt;ref name=&quot;autogenerator51&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/237315/Nikolic-Sumarice-opomena-svima-narod-ne-stoji-iza-zlikovaca|title=Николић: Шумарице опомена свима, народ не стоји иза зликоваца|access-date=2023-05-29}}&lt;/ref&gt; ბავშვი და მოზარდი, &lt;ref name=&quot;autogenerator7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.atlasobscura.com/places/sumarice-memorial-park|title=Šumarice Memorial Park – Kragujevac, Serbia - Atlas Obscura|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gmom.ru/news_3/Vistavka-Kraguevackaia-tragediia-v-1941-godu|title=Выставка &quot;Крагуевацкая трагедия в 1941 году&quot;|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; მათგან უმცროსი 11 წლის იყო. &lt;ref name=&quot;autogenerator51&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerator52&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vreme.com/vreme/lebac-sutra-nemojte-poslati/|title=Lebac sutra nemojte poslati - Šumarice, 21. oktobar 1941. – 21. oktobar 2011. - Nedeljnik Vreme|access-date=2023-05-29}}&lt;/ref&gt;სიკვდილით დასჯის ადგილიდან გაქცევა მხოლოდ 38-მა ადამიანმა შეძლო. &lt;ref name=&quot;autogenerator3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs/spomenik.php?id=602|title=Споменици културе у Србији|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt; 

[[1944]] წლის [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბერს]] [[კრაგუევაცი]] გაათავისუფლეს [[ფაშიზმი|ფაშისტური]] დამპყრობლებისგან. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.myseldon.com/ru/news/index/260908556|title=В сербском городе Крагуевац почтили память жертв кровавого октября 1941 года {{!}} Общество {{!}} Селдон Новости|access-date=2023-05-29|archive-date=2023-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529193025/https://news.myseldon.com/ru/news/index/260908556}}&lt;/ref&gt; &lt;gallery&gt;
ფაილი:German_Soldiers_arresting_in_1941_people_in_Kragujevac.jpg|ბმული=Файл:German_Soldiers_arresting_in_1941_people_in_Kragujevac.jpg|ალტ=Аресты в Крагуеваце, 1941 год|დაპატიმრებები კრაგუევაცში, [[1941]] წ
ფაილი:Streljanje_naroda_u_Kragujevcu_1941.jpg|ბმული=Файл:Streljanje_naroda_u_Kragujevcu_1941.jpg|ალტ=Расстрелы в Крагуеваце, 1941 год|[[1941]] წ. სიკვდილით დასჯა [[კრაგუევაცი|კრაგუევაცში]] 
ფაილი:Notification_on_21_October_1941.jpg|ბმული=Файл:Notification_on_21_October_1941.jpg|ალტ=Уведомление от 21 октября 1941 года|[[1941]] წლის [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბრით]] დათარიღებული შეტყობინება
&lt;/gallery&gt;დახვრეტილი მშვიდობიანი მოქალაქეების სიები განთავსებულია შუმარიცეს მემორიალური პარკის ვებგვერდზე {{Cite web|url=https://www.spomenpark.rs/spisak-streljanih/|title=www.spomenpark.rs}}

== მემორიალური პარკის ძეგლები ==
შუმარიცეს მემორიალური პარკის შექმნის გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა [[1953]] წლის [[9 აგვისტო|9 აგვისტოს]] [[ბელგრადი|ბელგრადში]].  

სროლის შედეგად დაღუპულთა ხსოვნის საპატივსაცემოდ შუმარიცეს მთელი სივრცე გადაკეთდა მემორიალურ პარკად, სადაც მდებარეობს სულ თორმეტი მონუმენტური ძეგლი.  &lt;gallery&gt;
ფაილი:Wiki_Šumadija_XIŠumarice_Memorial_Park_504.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XIŠumarice_Memorial_Park_504.jpg|ალტ=План мемориального парка Шумарице|შუმარიცეს მემორიალური პარკის გეგმა
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_479.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_479.jpg|ალტ=Памятники мемориального парка Шумарице|შუმარიცეს მემორიალური პარკის ძეგლები
ფაილი:Wiki_Šumadija_XIŠumarice_Memorial_Park_530.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XIŠumarice_Memorial_Park_530.jpg|ალტ=Мемориальный парк Шумарице|შუმარიცეს მემორიალური პარკი 
ფაილი:Šumarice_Memorial_Park,_Place_of_burial,_02.jpg|ბმული=Файл:Šumarice_Memorial_Park,_Place_of_burial,_02.jpg|ალტ=Мемориальный парк Шумарице, место захоронения|შუმარიცეს მემორიალური პარკი, სამარხი
ფაილი:Šumarice_Memorial_Park,_Church_of_Martyrs_of_Kragujevac,_06.jpg|ბმული=Файл:Šumarice_Memorial_Park,_Church_of_Martyrs_of_Kragujevac,_06.jpg|ალტ=Мемориальный парк Шумарице, церковь мучеников Крагуеваца|მემორიალური პარკი შუმარიცე, კრაგუევაკის მეთა ეკლესია
&lt;/gallery&gt;[[1954]] წელს ჩატარდა პროექტების კონკურსი, რომელშიც გაიმარჯვა ბელგოროდელი [[არქიტექტორი|არქიტექტორების]] მიხაილო მიტროვიჩის და რადივოი ტომიჩის და ლანდშაფტის არქიტექტორის სმილიან კლაიჩის პროექტმა.   [[1955]] წელს დაიწყო მემორიალური პარკის მშენებლობა. 

მემორიალური პარკის ფართობი 350 ჰექტარს შეადგენს. პარკის ძირითადი ელემენტებია მასობრივი საფლავები, რომლებიც ერთმანეთს უკავსირდება 7-კილომეტრიანი რკალისებრი გზით. &lt;ref name=&quot;autogenerator6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://serbia-touroperator.com/ru/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%BA%D1%82/|title=Мемориальный парк „Крагуевацкий октябрь“ - Serbia-touroperator|access-date=2024-05-23|archive-date=2023-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230513085001/https://serbia-touroperator.com/ru/%d0%bc%d0%b5%d0%bc%d0%be%d1%80%d0%b8%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d0%b9-%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%ba-%d0%ba%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%83%d0%b5%d0%b2%d0%b0%d1%86%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%be%d0%ba%d1%82/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerator8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.spomenpark.rs/spomenici-u-memorijalnom-prostoru/|title=Споменици у Меморијалном простору – Спомен парк Крагујевачки октобар|access-date=2023-05-13}}&lt;/ref&gt;  მოეწყო  გამწვანებული სივრცეები და გაფორმების შემდეგ მიიღო ტყე-პარკის სახე.  

პარკში [[1941]] წლის ოქტომბერში დაღუპულთა ხსოვნისადმი მიძღვნილი 30 მასობრივი საფლავი და ძეგლია.  [[1941]] წლის [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბერს]] დახვრეტილი ადამიანები დაკრძალეს 29 მასობრივ საფლავში.  კიდევ ერთი საფლავი მდებარეობს მემორიალური პარკის გარეთ, სოფელ ცენტრალურ რადიონიცაში ( {{Lang-sr|Централна радионица}} ), სადაც განისვენებენ  [[1941]] წლის [[20 ოქტომბერი|20 ოქტომბერს]] მოკლული [[სერბები]] და [[ებრაელები|ებრაელები.]]  

=== მემორიალური პარკის ძეგლები ===
{|
!
[[ფაილი:Kragujevac,_Šumarice,_Spomenik_bola_i_prkosa.JPG|მინი|ტკივილისა და დაუმორჩილებლობის ძეგლი, [[1959]] წ.]]
|მემორიალი ეძღვნება პარტიზანი სტუდენტის ნადია ნაუმოვიჩის ხსოვნას ({{Lang-sr}} Nada Naumović / Nada Naumović; [[1922]] წლის [[22 აპრილი]], კრაგუევაცი  — [[1941]] წლის [[21 ოქტომბერი]], შუმარიცე). [[1951]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]] ნადია ნაუმოვიჩს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა [[იუგოსლავია|იუგოსლავიის]] სახალხო გმირის წოდება.
|-
!
[[ფაილი:Šumarice_Memorial_Park_02.jpg|მინი|შეწყვეტილი ფრენა, [[1963]] წ.]]
|მემორიალი მოკლული სტუდენტებისა და მასწავლებლების მასობრივი საფლავის ადგილზე დაიდგა და იქცა ქალაქის სიმბოლოდ.
|-
!
[[ფაილი:Споменик_отпора_и_слободе.jpg|მინი|წინააღმდეგობისა და თავისუფლების ძეგლი [[1966]] წ.]]
|დაახლოებით 12 მეტრის სიმაღლის ძეგლი — [[ბრინჯაო|ბრინჯაოს]] ქანდაკება და [[ბეტონი|ბეტონის]] ობელისკი.
[[ბრინჯაო]]&lt;nowiki/&gt;ს ქანდაკებაზე გამოსახულია ადამიანი, რომელიც აქ მოკლული ადამიანების სიმბოლოა. ობელისკის ზედა ნაწილი წააგავს ლათინურ ასოს &quot;V&quot;, რაც ნიშნავს სიცოცხლის გამარჯვებას სიკვდილზე.

მოქანდაკე ანტე გრჟეტიჩი ({{Lang-sr}} Ante Grzheti)
|-
!
[[ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Šumarice_Memorial_Park_1106_02.jpg|მინი|ბროლის ყვავილის მონუმენტი, [[1968]] წ.]]
|ძეგლი ეძღვნება 12-დან 15 წლამდე თხუთმეტ ბოშა ფეხსაცმლის მწმენდავ ბიჭს, რომლებიც დახვრიტეს მოზრდილთა ჯგუფთან ერთად. ყვავილის აყვავებული კვირტი და მისი თეთრი ფერი ახალგაზრდების სიწმინდესა და უმანკოებაზე მიუთითებს.
მოქანდაკე ნებოიშა დელია ({{Lang-sr}} Nebojsa Deja).
|-
!
[[ფაილი:Spomenik_Kameni_spavač,_Šumarice.jpg|მინი|ქვის სტეკების ძეგლი, [[1970]] წ.]]
|ძეგლი ორ მასობრივ საფლავს აერთიანებს. 
სკულპტორები გრადიმირ ბოსნიჩი ({{Lang-sr}}.Градимир Боснић) და ელიცა ბოსნიჩი ({{Lang-sr}} Јелица Боснић).
|-
!
[[ფაილი:Večni_plamen_sčobode,_Šumarice_01.JPG|მინი|თავისუფლების მარადიული ცეცხლის ძეგლი, [[1978]] წ.]]
|ძეგლი &quot;თავისუფლების მარადიული ცეცხლი&quot;, [[1978]] წ.
მარადიულ ცეცხლი დაანთო იუგოსლავიის პრეზიდენტმა იოსიპ ბროზ ტიტომ ({{Lang-sr}} Josip Broz Tito) ცეცხლი ორი თვე ენთო. შემდეგ პერიოდულად ანთებდნენ, მოგვიანებით კი მთლიანად ჩააქრეს. [[2011]] წლის [[21 ოქტომბერი|21 ოქტომბერს]] ცეცხლი კვლავ დაანთეს.

მოქანდაკე დრაგან ბორჯევიჩი ({{Lang-sr}}. Dragan Ђorђeviћ)
|-
!
[[ფაილი:Човек_без_илузија.JPG|მინი|სკულპტურა „ადამიანი ილუზიების გარეშე“, [[1979]] წ.]]
|ბრინჯაოს ქანდაკება მდებარეობს გაზონზე ''21 ოქტომბრის მუზეუმის'' მახლობლად.
მოქანდაკე იოვან სოლდატოვიჩი ({{Lang-sr}} Jovan Soldatoviě).
|-
!
[[ფაილი:Muzej_21._oktobar_u_Kragujevcu,_Šumarice04.JPG|მინი|სკულპტურა „სუდიცები“, [[1979]] წ.]]
|სლავური მითოლოგიის თანახმად,  სამი ქალი  სუჟენიცა (სუდიცა)  განსაზღვრავენ ბავშვის ბედს დაბადებისას: ახალგაზრდა სუდიცას გოგონებისთვის წარმატება მოჰქონდა, ხოლო მოხუცები უბედურებას უწინასწარმეტყველებდნენ.
ქანდაკება მუზეუმის შენობის წინ მემორიალური კომპლექსის დასაწყისშივე მდებარეობს.

მოქანდაკე იოვან სოლდატოვიჩი ({{Lang-sr}}. Jovan Soldatoviě).
|-
!
[[ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Šumarice_Memorial_Park_431.jpg|მინი|ძეგლი &quot;ასი ერთისთვის&quot; [[1980]] წ.]]
|გენერალ ფრანც ბოჰმეს დანაშაულებრივი ბრძანება მშვიდობიანი მოსახლეობის დახვრეტაზე 100-დან 1-ის თანაფარდობით (ვერმახტის ყოველ მოკლულ ჯარისკაცზე 100 მშვიდობიანი მოქალაქის დახვრეტა) საფუძველად დაედო ბრინჯაოს ძეგლის „ასი ერთისთვის“ შექმნის იდეას. სასიკვდილო ტანჯვაში ერთმანეთში ირევა ტკივილით სავსე ადამიანის სხეულები. მათი კონტურები თანდათან ქრება და გადაიქცევა ხის გვირგვინად, რომელიც განასახიერებს სიცოცხლეს.
მოქანდაკე ნანდორ გლიდი ({{Lang-sr}} Nandor Glid)
|-
!
[[ფაილი:Krugovi-in-Sumarice.jpg|მინი|ხორვატი ხალხის ძეგლი, [[1981]] წ.]]
|უძველესი დროიდან წრე ითვლებოდა სრულყოფილებისა და მთლიანობის სიმბოლოდ. ძეგლი შედგება 7 დეფორმირებული წრისგან. ეს ფოლადის დისკები მიუთითებს იმაზე, რომ სიცოცხლის სრულყოფილების იდეა შეიძლება დაირღვეს ერთი დანაშაულით, რომელიც ჩადენილი იყო ამ ადგილას.
მოქანდაკე ვოინ ბაკიჩი ({{Lang-sr}} Voјin Bakiћ; [[6 მაისი|6 მაისი,]] [[1915]]  — [[18 დეკემბერი]], [[1992]]), არქიტექტორები იოსიპი ({{Lang-sr}} Josip Saјsl) და სილვია საისლი ({{Lang-sr}} Silvana Saјsl).
|-
!
[[ფაილი:Spomenik_povodom_pedesetogodišnjice_streljanja_u_Šumaricama.JPG|მინი|ძეგლი ბოროტების  წინააღმდეგ, [[1991]] წ]]
|ძეგლი &quot;ბოროტების წინააღმდეგ&quot;, [[1991]] წ.
ძეგლი [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას]] სტილშია გაფორმებული. მაგრამ მისი თემა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანულია]].  განკითხვის ჟამის განშტოებული რელიეფური სიმბოლოები უბიძგებს პიროვნებას იფიქროს მოსალოდნელ ჯილდოზე  ან სასჯელზე საკუთარი საქციელისთვის.

მოქანდაკე მიგელ რომო ({{Lang-sr}} Miguel Romo).
|-
!
[[ფაილი:Spomenik_prijateljstva,_Šumarice.jpg|მინი|მეგობრობის ძეგლი [[1991]] წ.]]
|მეგობრობის ძეგლი ({{Lang-sr}} Споменик пријатељства, [[1994]])
სკულპტორი ანტუნ სტოიკუ ({{Lang-sr}} Antun Stojkua).
|-
|}

== 21 ოქტომბრის მუზეუმი ==
მუზეუმის გაიხსნა [[1976]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].

მუზეუმის შენობა მდებარეობს მემორიალური კომპლექსის შესასვლელში.  

არქიტექტორები ივან ანტიჩი ( {{Lang-sr|Иван Антић}} ; დ. [[12 მარტი]],[[1923]], [[ბელგრადი]] — გ.  [[25 ნოემბერი]], [[2005]], [[ბელგრადი]]) და ივანკა რასპოპოვიჩი ( {{Lang-sr|Иванка Распоповић}} ; დ. [[1930]], [[ბელგრადი]] — გ. [[6 აგვისტო]], [[2015]]).  

შენობა სრულად ჯდება მემორიალური კომპლექსის ზოგად კონცეფციაში.  აგებულია წითელი აგურით, რომელიც დაღვრილი სისხლის სიმბოლოს წარმოადგენს. ნაგებობას ჯვრის ფორმა აქვს, რაც თავმდაბლობასა და ტანჯვასთან ასოცირდება. სხვადასხვა სიმაღლის 33 კოშკი დაკავშირებულია მასობრივ საფლავებთან, რომლებიც მდებარეობს როგორც კომპლექსის შიგნით, ასევე მის გარეთ. კოშკებს არ აქვთ ფანჯრები, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ გამოსავალი არ არის და არ არსებობს ხსნის იმედი. &lt;ref name=&quot;autogenerator9&quot;/&gt; &lt;gallery&gt;
ფაილი:Спомен_парк_„Крагујевачки_октобар“_у_Шумарицама_05.jpg|ბმული=Файл:Спомен_парк_„Крагујевачки_октобар“_у_Шумарицама_05.jpg
ფაილი:Kragujevac-_Muzej_21_oktobar.jpg|ბმული=Файл:Kragujevac-_Muzej_21_oktobar.jpg
ფაილი:Muzej_21._oktobar_u_Kragujevcu,_Šumarice03.JPG|ბმული=Файл:Muzej_21._oktobar_u_Kragujevcu,_Šumarice03.JPG
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_490.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_490.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_482.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_482.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_493.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_493.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_497.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_497.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_491.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_491.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_496.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_496.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_483.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_483.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_494.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_494.jpg
ფაილი:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_495.jpg|ბმული=Файл:Wiki_Šumadija_XI_Spomen_muzej_21_oktober_495.jpg
&lt;/gallery&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიოს სია}}
[[კატეგორია:სერბეთის პარკები]]
[[კატეგორია:სერბეთის ღირსშესანიშნაობები]]</text>
      <sha1>ni1lmpga2faeez36tpzoc20qkqoewfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყაზახის სასულთნო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>569603</id>
    <revision>
      <id>5391700</id>
      <parentid>4686250</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6033" sha1="bu1ys2nfzih7u0n2sxnbcwr7miw8ly2" xml:space="preserve">{{წყარო}}
'''ყაზახის სასულთნო''' — სახელმწიფოებრივი ერთეული ამიერკავკასიაში, რომელიც 1747-1801 წლებში ყარაბაღის საბეგლარბეგოს შემადგენლობაში არსებობდა, შემდეგ კი კახეთის სამეფოში.

== ისტორია ==
პატარა ყიზილბაშთა ტომი ყაზახები. 1580-იან წლებში ყიზილბაშთა არმია თურქეთის ჯარების წინსვლამდე უკან დაიხია ამ ტერიტორიიდან, ყაზახების ტომმა არ მიბაძა ყაჯარის, ყარამანლუს, ბაიათის და სხვა ტომების მაგალითს და არ გადასახლებულა მათი ტერიტორიიდან ირანში&lt;ref&gt;Тарих-и алем ара лит., стр. 695.&lt;/ref&gt;. ტომის მეთაურმა ნაზარ ხან ყაზახლუმ, ოსმალეთის იმპერიის ძალაუფლება აღიარა და თავისი ტერიტორია შეინარჩუნა. შემდეგ მხარე [[სეფიანთა იმპერია|სეფიანთა]] მმართველობის ქვეშ გადავიდა.

[[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის]] სულთან [[აჰმედ III]]-ის ([[1703]]–&lt;nowiki/&gt;[[1730]]) მეფობის დროს ყაზახის სასულთნოს მოსახლეობა ოსმალეთს მიემხრო, რის გამოც სეფიანებმა სულთანად დანიშნეს ირანელი გენერალი სუბჰანვერდი ხანი.

ამ დროს ყაზახის სასულთნო ჯერ კიდევ ყარაბაღის ბეგლერბეგს ექვემდებარებოდა. 1736 წელს [[ნადირ-შაჰი|ნადირ-შაჰმა]] თავი მუღანის შაჰად გამოაცხადა. თუმცა, ყარაბაღის ბეგლერბეგმა უღურლუ ხან ზიად-ოღლუ ყაჯარმა მისი მმართველობა არ სცნო. ამ მიზეზით ნადირ შაჰის ტახტზე ასვლის შემდეგ განჯის სახანოს გავლენის შესუსტების მიზნით კახეთის სამეფოს გადასცა ყაზახის, შამშადილისა და ბორჩალოს რაიონები. კახეთის მეფის [[ერეკლე II]]-ის ბრძანებით 1774 წელს ყაზახის სასულთნოს მეთაურად მირზალი აღას შთამომავალი, სალაჰლში გამეფებული ფანაჰ აღა დაინიშნა. ამით დაიწყო III ფეოდალური დინასტიის მეფობა.

ყაზახის სასულთნო ყაზახეთისა და აქსტაფას რეგიონების ამჟამინდელი ტერიტორიების ნაწილს მოიცავდა. 1750-იან წლებში სასულთნო ქართლ-კახეთის სამეფოს ვასალი იყო. 1752 წელს ყაზახის სასულთნო შაქის სახანოსთან გაერთიანდა.

სასულთნო გაუქმდა და ქართლ-კახეთის სამეფოსთან ერთად, ალექსანდრე I-ის 1801 წლის 12 სექტემბრის მანიფესტის მიხედვით შეუერთდა რუსეთის იმპერიას&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи, собрание 1-е, т. XXVI, ст. 20007.&lt;/ref&gt;.

1867 წლის 9 დეკემბერს ელიზავეტპოლის პროვინციის შემადგენლობაში შევიდა და ყაზახის მაზრა ეწოდა&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180122181658/http://library.oyu.edu.az/books_sdu/N_3864.pdf РОССИЯ И АЗЕРБАЙДЖАН В ПЕРВОЙ ТРЕТИ XIX ВЕКА]-1969. — გვ.36&lt;/ref&gt;.

== იხილეთ აგრეთვე ==

* [[ყაზახის მაზრა]]

== რესურსები ინტერნეტში ==

* [https://intermedia.ge/%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%90/147423/19/ აზერბაიჯანელები]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://georgianencyclopedia.ge/ka/form/17570 თურქულენოვანი ხალხები]
* [https://core.ac.uk/download/pdf/15532318.pdf კავკასიის ხალხთა ეთნოგრაფია ეთნიკური ისტორია, ეთნიკური კულტურა] 

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია]]</text>
      <sha1>bu1ys2nfzih7u0n2sxnbcwr7miw8ly2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გურჯაანის ღვინის ფესტივალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>569771</id>
    <revision>
      <id>5392161</id>
      <parentid>5341213</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5392161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13596" sha1="nnvtp3i9uva80zc476k81xn4ppqw8wo" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პერიოდული ღონისძიება
| სახელი         = გურჯაანის ღვინის ფესტივალი&lt;!--გაოიყენეთ გვერდის სათაური--&gt;
| მშობლიური_სახელი  = 
| სურათი         = გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - ლოგო.png
| image_alt     =
| წარწერა = 
| სურათის ზომა    =
| სურათი2        = 
| სურათის ზომა2   =
| alt          =
| წარწერა2      = 
| სტატუსი       = აქტიური &lt;!-- მაგ. აქტიური, დასრულებული... --&gt;
| ჟანრი        = ფესტივალი &lt;!-- მაგ. ფესტივალი, კონფერენცია...--&gt;
| პერიოდი         = &lt;!-- {{დაიწყე თარიღი|YYYY|mm|dd}} --&gt;
| დაიწყო       = [[2017]]&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt; &lt;!-- {{დაიწყე თარიღი|YYYY|mm|dd}} --&gt;
| დასრულდა         = &lt;!-- {{დაასრულე თარიღი|YYYY|mm|dd}} --&gt;
| სიხშირე    = წლიური &lt;!-- კვირეული, თვიური... --&gt;
| ადგილმდებარეობა        = ახტალის პარკი, [[გურჯაანი]]
| ლოკაცია     = 
| კოორდინატები  = {{coord|41|44|44.6|N|45|47|40.7|E|type:event|display=inline,title}}  &lt;!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} --&gt; 
| ქვეყანა      = {{დროშა|საქართველო}}
| აქტიურობის წლები = [[2017]]-დღემდე
| პირველი = &lt;!-- {{დაიწყე ტარიღი|YYYY|mm|dd}} „დაფუძნდა=“ and „შეიქმნა=“ ასევე მუშაობს --&gt;
| დამფუძნებლის_სახელი = [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი]]ს მერია&lt;!-- or | founders = --&gt;
| უახლესი        = [[2024]]
| წინა         = 
| შემდეგი = [[2025]]
| მონაწილეები = 
| დასწრება = 
| მოცულობა =
| არეა = 
| ბიუჯეტი = 
| აქტიურობა = 
| ლიდერის_სახელი =
| მფარველები = 
| ორგანიზატორი = [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი]]ს მერია
| განაცხადი      = 
| ხალხი = 
| წევრი = 
| სპონსორი = &lt;!-- ან „|სპონსორები=“ --&gt;
| საიტი = {{URL|https://winefest.ge/}} &lt;!-- {{URL|https://winefest.ge/}} --&gt;
| შენიშვნები = 
}}
[[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - 2022.jpg|მინი|270პქ|ალტ=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი 2022 წელს|გურჯაანის ღვინის ფესტივალი 2022 წელს]]
'''გურჯაანის ღვინის ფესტივალი''' — ღვინის ფესტივალი, რომელიც იმართება ქალაქ [[გურჯაანი|გურჯაანში]],  [[კახეთი]]ს რეგიონში. იგი დაარსდა 2017 წელს და მას შემდეგ ყოველწლიურად ტარდება&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commersant.ge/news/busuness/gurjaanis-ghvinis-festivali-kakhetis-mtavari-movlena-14-oqtombers-gaimarteba?fbclid=IwAR2lU3HWsDRIFj_XAxR-hFKig04dDYPR_QWjtBeY43DkS10_63TKMtqP2gY |title=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/lmowery/2023/10/25/celebrating-the-birthplace-of-wine-at-georgias-gurjaani-wine-festival/|title=Celebrating The Birthplace Of Wine At Georgia’s Gurjaani Wine Festival - Forbes |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot; /&gt; (გამონაკლისი იყო [[2020]] და [[2021]] წლები). ფესტივალი წარმოადგენს საქართველოს, [[შავი ზღვის რეგიონი]]სა და [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპის]] ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ ღვინის ფესტივალს, რომელშიც ყოველწლიურად 300-ზე მეტი მონაწილე და 30 000-ზე მეტი სტუმარი იღებს მონაწილეობას.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commersant.ge/news/busuness/30-000-stumarze-meti-da-337-monatsile-yvelaze-khalkhmravali-festivali-saqartveloshi |title= 30 000 სტუმარზე მეტი და 337 მონაწილე - ყველაზე ხალხმრავალი ფესტივალი საქართველოში! |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot; /&gt;

== ფესტივალის მიზნები და კონცეფცია ==
ფესტივალის მიზანია ქვევრის ღვინის, როგორც [[იუნესკო]]ს [[არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა|არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის]] პოპულარიზაცია, ადგილობრივი ღვინოების წარმოჩენა და ღვინის ტურიზმის განვითარება. გურჯაანის ღვინის ფესტივალი ასევე მიზნად ისახავს მცირე მეწარმეების განვითარებას, ადგილობრივი ეკონომიკის გაძლიერებას და ქართული ღვინის კულტურის პოპულარიზაციას როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო დონეზე.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bp.ge/index.php/news/soflis-meurneoba/gurjaanis-ghvinis-festivali-kakhetis-mtavari-movlena-tsels-12-oqtombers-gaimarteba |title= გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - კახეთის მთავარი მოვლენა წელს 12 ოქტომბერს გაიმართება |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bfm.ge/index.php/news/sazogadoeba/saqartvelos-bankis-mkhardacherit-gurjaanis-ghvinis-festivali-gaimarta |title= საქართველოს ბანკის მხარდაჭერით გურჯაანის ღვინის ფესტივალი გაიმართა |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.paulcaputo.wine/reflections-on-the-gurjaani-wine-festival/amp/|title=Reflections on the Gurjaani Wine Festival|accessdate=2024-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240730064410/https://www.paulcaputo.wine/reflections-on-the-gurjaani-wine-festival/amp/|archivedate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;

ფესტივალის კონცეფცია ყოველწლიურად იცვლება. 2024 წლის ფესტივალის კონცეფცია ეძღვნება ქართული ღვინისა და ქართული კულტურის თანაარსებობისა და ურთიერთობის მრავალსაუკუნოვან ისტორიას.&lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;

გურჯაანში იწარმოება ქართულ ადგილწარმოშობის დასახელების [[ქართული ღვინო|ღვინოები]], როგორებიცაა: გურჯაანი, კარდანახი, ვაზისუბანი, ახაშენი, ახოები, წარაფი, ზეგაანი და მუკუზანი. საქართველოში რეგისტრირებული 29 ადგილწარმოშობის ღვინიდან ნახევარზე მეტი კახეთში იწარმოება, აქედან 9 კი - [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი|გურჯაანის მუნიციპალიტეტში]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wine.gov.ge/Ge/Wine |title= ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;

== ღონისძიებები ==
ფესტივალი იმართება გურჯაანის [[ახტალა|ახტალის]] პარკის ტერიტორიაზე, სადაც ეწყობა ეთნოგრაფიული ექსპოზიციები, კულინარიული პავილიონები, ღვინის დეგუსტაცია, თათარობა, ყურძნის დაწურვა საწნახელში, თონეში პურის ჩაკვრა, მწვადის შეწვა და სხვა გასართობები.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurjaani.gov.ge/ge/gurjaanis-gvinis-pestivali-0 |title=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - 2023 წლის განრიგი |accessdate=2024-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240716081856/https://gurjaani.gov.ge/ge/gurjaanis-gvinis-pestivali-0 |archivedate=2024-07-16 }}&lt;/ref&gt;

== ჩატარებული ფესტივალები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ წარწერის ტექსტი
|-
! წელი !! პოსტერი !! კონცეფცია
|-
| [[2017]] || 
[[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2017.jpeg|100px]]
 || აღდგენილი ტრადიცია&lt;ref name=&quot;winefest&quot;&gt;{{cite web |url=https://winefest.ge/|title=
ყველაზე მასშტაბური ღვინის ფესტივალი აღმოსავლეთ ევროპაში
 |accessdate=2024-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2018]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2018.jpg|100px]] || გურჯანი-მეღვინეობის ქალაქი &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2019]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2019.png|100px]] || სახალხო დღესასწაული&lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2022]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2022.jpg|100px]] || ფიროსმანი და ღვინით შთაგონებული ყველა ადამიანი &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2023]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2023.jpg|100px]] || სტუმარ-მასპინძლობის ტრადიცია &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2024]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2024.jpg|100px]] || ქართული ღვინისა და ქართული კულტურის თანაარსებობა და ურთიერთობის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
|2025
|[[ფაილი:2025-10-10 13-13-12 064834-1024x576.jpg|101x101პქ]]
|ქართული ღვინის მრავალხმიანობა 
|}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Div col}}

* {{URL|https://winefest.ge/|ფესტივალის ოფიციალური საიტი}}
* {{YouTube|handle=Winefest|title=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი}}
* {{URL|https://iwsc-georgia.ge |IWSC-Georgia ოფიციალური საიტი}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ფესტივალები ანბანის მიხედვით]]
[[კატეგორია:საქართველოს ფესტივალები]]
[[კატეგორია:გურჯაანი]]</text>
      <sha1>nnvtp3i9uva80zc476k81xn4ppqw8wo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392162</id>
      <parentid>5392161</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MIKHEIL</username>
        <id>18439</id>
      </contributor>
      <origin>5392162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13600" sha1="h9ut7zbsmh3l6pzpzw6r59b2wbdq74t" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პერიოდული ღონისძიება
| სახელი         = გურჯაანის ღვინის ფესტივალი&lt;!--გაოიყენეთ გვერდის სათაური--&gt;
| მშობლიური_სახელი  = 
| სურათი         = გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - ლოგო.png
| image_alt     =
| წარწერა = 
| სურათის ზომა    =
| სურათი2        = 
| სურათის ზომა2   =
| alt          =
| წარწერა2      = 
| სტატუსი       = აქტიური &lt;!-- მაგ. აქტიური, დასრულებული... --&gt;
| ჟანრი        = ფესტივალი &lt;!-- მაგ. ფესტივალი, კონფერენცია...--&gt;
| პერიოდი         = &lt;!-- {{დაიწყე თარიღი|YYYY|mm|dd}} --&gt;
| დაიწყო       = [[2017]]&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt; &lt;!-- {{დაიწყე თარიღი|YYYY|mm|dd}} --&gt;
| დასრულდა         = &lt;!-- {{დაასრულე თარიღი|YYYY|mm|dd}} --&gt;
| სიხშირე    = წლიური &lt;!-- კვირეული, თვიური... --&gt;
| ადგილმდებარეობა        = ახტალის პარკი, [[გურჯაანი]]
| ლოკაცია     = 
| კოორდინატები  = {{coord|41|44|44.6|N|45|47|40.7|E|type:event|display=inline,title}}  &lt;!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} --&gt; 
| ქვეყანა      = {{დროშა|საქართველო}}
| აქტიურობის წლები = [[2017]]-დღემდე
| პირველი = &lt;!-- {{დაიწყე ტარიღი|YYYY|mm|dd}} „დაფუძნდა=“ and „შეიქმნა=“ ასევე მუშაობს --&gt;
| დამფუძნებლის_სახელი = [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი]]ს მერია&lt;!-- or | founders = --&gt;
| უახლესი        = [[2024]]
| წინა         = 
| შემდეგი = [[2025]]
| მონაწილეები = 
| დასწრება = 
| მოცულობა =
| არეა = 
| ბიუჯეტი = 
| აქტიურობა = 
| ლიდერის_სახელი =
| მფარველები = 
| ორგანიზატორი = [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი]]ს მერია
| განაცხადი      = 
| ხალხი = 
| წევრი = 
| სპონსორი = &lt;!-- ან „|სპონსორები=“ --&gt;
| საიტი = {{URL|https://winefest.ge/}} &lt;!-- {{URL|https://winefest.ge/}} --&gt;
| შენიშვნები = 
}}
[[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - 2022.jpg|მინი|270პქ|ალტ=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი 2022 წელს|გურჯაანის ღვინის ფესტივალი 2022 წელს]]
'''გურჯაანის ღვინის ფესტივალი''' — ღვინის ფესტივალი, რომელიც იმართება ქალაქ [[გურჯაანი|გურჯაანში]],  [[კახეთი]]ს რეგიონში. იგი დაარსდა 2017 წელს და მას შემდეგ ყოველწლიურად ტარდება&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commersant.ge/news/busuness/gurjaanis-ghvinis-festivali-kakhetis-mtavari-movlena-14-oqtombers-gaimarteba?fbclid=IwAR2lU3HWsDRIFj_XAxR-hFKig04dDYPR_QWjtBeY43DkS10_63TKMtqP2gY |title=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/lmowery/2023/10/25/celebrating-the-birthplace-of-wine-at-georgias-gurjaani-wine-festival/|title=Celebrating The Birthplace Of Wine At Georgia’s Gurjaani Wine Festival - Forbes |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot; /&gt; (გამონაკლისი იყო [[2020]] და [[2021]] წლები). ფესტივალი წარმოადგენს საქართველოს, [[შავი ზღვის რეგიონი]]სა და [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპის]] ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ ღვინის ფესტივალს, რომელშიც ყოველწლიურად 300-ზე მეტი მონაწილე და 30 000-ზე მეტი სტუმარი იღებს მონაწილეობას.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commersant.ge/news/busuness/30-000-stumarze-meti-da-337-monatsile-yvelaze-khalkhmravali-festivali-saqartveloshi |title= 30 000 სტუმარზე მეტი და 337 მონაწილე - ყველაზე ხალხმრავალი ფესტივალი საქართველოში! |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot; /&gt;

== ფესტივალის მიზნები და კონცეფცია ==
ფესტივალის მიზანია ქვევრის ღვინის, როგორც [[იუნესკო]]ს [[არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა|არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის]] პოპულარიზაცია, ადგილობრივი ღვინოების წარმოჩენა და ღვინის ტურიზმის განვითარება. გურჯაანის ღვინის ფესტივალი ასევე მიზნად ისახავს მცირე მეწარმეების განვითარებას, ადგილობრივი ეკონომიკის გაძლიერებას და ქართული ღვინის კულტურის პოპულარიზაციას როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო დონეზე.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bp.ge/index.php/news/soflis-meurneoba/gurjaanis-ghvinis-festivali-kakhetis-mtavari-movlena-tsels-12-oqtombers-gaimarteba |title= გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - კახეთის მთავარი მოვლენა წელს 12 ოქტომბერს გაიმართება |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bfm.ge/index.php/news/sazogadoeba/saqartvelos-bankis-mkhardacherit-gurjaanis-ghvinis-festivali-gaimarta |title= საქართველოს ბანკის მხარდაჭერით გურჯაანის ღვინის ფესტივალი გაიმართა |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;paulcaputo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.paulcaputo.wine/reflections-on-the-gurjaani-wine-festival/amp/|title=Reflections on the Gurjaani Wine Festival|accessdate=2024-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240730064410/https://www.paulcaputo.wine/reflections-on-the-gurjaani-wine-festival/amp/|archivedate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;

ფესტივალის კონცეფცია ყოველწლიურად იცვლება. 2024 წლის ფესტივალის კონცეფცია ეძღვნება ქართული ღვინისა და ქართული კულტურის თანაარსებობისა და ურთიერთობის მრავალსაუკუნოვან ისტორიას.&lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;

გურჯაანში იწარმოება ქართულ ადგილწარმოშობის დასახელების [[ქართული ღვინო|ღვინოები]], როგორებიცაა: გურჯაანი, კარდანახი, ვაზისუბანი, ახაშენი, ახოები, წარაფი, ზეგაანი და მუკუზანი. საქართველოში რეგისტრირებული 29 ადგილწარმოშობის ღვინიდან ნახევარზე მეტი კახეთში იწარმოება, აქედან 9 კი - [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი|გურჯაანის მუნიციპალიტეტში]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wine.gov.ge/Ge/Wine |title= ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინოები |accessdate=2024-07-30}}&lt;/ref&gt;

== ღონისძიებები ==
ფესტივალი იმართება გურჯაანის [[ახტალა|ახტალის]] პარკის ტერიტორიაზე, სადაც ეწყობა ეთნოგრაფიული ექსპოზიციები, კულინარიული პავილიონები, ღვინის დეგუსტაცია, თათარობა, ყურძნის დაწურვა საწნახელში, თონეში პურის ჩაკვრა, მწვადის შეწვა და სხვა გასართობები.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gurjaani.gov.ge/ge/gurjaanis-gvinis-pestivali-0 |title=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი - 2023 წლის განრიგი |accessdate=2024-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240716081856/https://gurjaani.gov.ge/ge/gurjaanis-gvinis-pestivali-0 |archivedate=2024-07-16 }}&lt;/ref&gt;

== ჩატარებული ფესტივალები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ წარწერის ტექსტი
|-
! წელი !! პოსტერი !! კონცეფცია
|-
| [[2017]] || 
[[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2017.jpeg|100px]]
 || აღდგენილი ტრადიცია&lt;ref name=&quot;winefest&quot;&gt;{{cite web |url=https://winefest.ge/|title=
ყველაზე მასშტაბური ღვინის ფესტივალი აღმოსავლეთ ევროპაში
 |accessdate=2024-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2018]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2018.jpg|100px]] || გურჯანი — მეღვინეობის ქალაქი &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2019]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2019.png|100px]] || სახალხო დღესასწაული&lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2022]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2022.jpg|100px]] || ფიროსმანი და ღვინით შთაგონებული ყველა ადამიანი &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2023]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2023.jpg|100px]] || სტუმარ-მასპინძლობის ტრადიცია &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
| [[2024]] || [[ფაილი:გურჯაანის ღვინის ფესტივალის პოსტერი - 2024.jpg|100px]] || ქართული ღვინისა და ქართული კულტურის თანაარსებობა და ურთიერთობის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია &lt;ref name=&quot;winefest&quot; /&gt;
|-
|2025
|[[ფაილი:2025-10-10 13-13-12 064834-1024x576.jpg|101x101პქ]]
|ქართული ღვინის მრავალხმიანობა 
|}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Div col}}

* {{URL|https://winefest.ge/|ფესტივალის ოფიციალური საიტი}}
* {{YouTube|handle=Winefest|title=გურჯაანის ღვინის ფესტივალი}}
* {{URL|https://iwsc-georgia.ge |IWSC-Georgia ოფიციალური საიტი}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ფესტივალები ანბანის მიხედვით]]
[[კატეგორია:საქართველოს ფესტივალები]]
[[კატეგორია:გურჯაანი]]</text>
      <sha1>h9ut7zbsmh3l6pzpzw6r59b2wbdq74t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩილოეჩესი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579227</id>
    <revision>
      <id>5392075</id>
      <parentid>4751732</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2471" sha1="maee66ug4iyz4e1s0kvrd33gjz35ssq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი                  = მუნიციპალიტეტი
|ქართული სახელი        = ჩილოეჩესი
|ქვეყანა = ესპანეთი
|რეგიონის ტიპი             =  ავტონომიური გაერთიანება
|რეგიონი                  = კასტილია-ლა-მანჩა
|რეგიონი2                 =
|რეგიონი ცხრილში        = 
|რაიონის ტიპი             =    პროვინცია
|რაიონი                   =   გვადალახარის პროვინცია  
|თემის ტიპი             = კომარკა
|თემი                  =ლა-ალკარიის კომარკა 
|რაიონი2                 =  
|მმართველის ტიპი        = 
|მმართველი                   = 
|add1n= 
|add1=
}}
'''ჩილოეჩესი''' ({{lang-es|Chiloeches}}) — მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[კასტილია-ლა-მანჩა|კასტილია-ლა-მანჩის]] ავტონომიური გაერთიანების [[გვადალახარის პროვინცია|გვადალახარის პროვინციის]] [[ლა-ალკარიის კომარკა|ლა-ალკარიის კომარკის]] შემადგენლობაში.  ფართობი — 45,40 კმ². მოსახლეობა — 3623 კაცი ([[2019]] წ.).

==იხილეთ აგრეთვე==
* [[გვადალახარის მუნიციპალიტეტები]]

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://chiloeches.org/ ჩილოეჩესის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250217165326/http://chiloeches.org/ |date=2025-02-17 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:გვადალახარის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>maee66ug4iyz4e1s0kvrd33gjz35ssq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყვავილების ხიდი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583057</id>
    <revision>
      <id>5391719</id>
      <parentid>4815456</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12979" sha1="gelfv44nhuu9n68sjxyb2jt116fbv7h" xml:space="preserve">'''ყვავილების ხიდი''' ({{lang-ro|Podul de Flori}}) — მასშტაბური დემონსტრაცია, რომელიც [[რუმინეთი]]სა და [[მოლდავეთის სსრ]]-ის გამყოფ მდინარე [[პრუტი|პრუტის]] გასწვრივ, 1990 წლის 6 მაისს გაიმართა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://adevarul.ro/moldova/politica/moldova-lor-moldova-noastra-1_518795e5053c7dd83f76be90/index.html |title=Moldova lor, Moldova noastră... |work=Adevărul |author=Ion Petrescu |date=May 6, 2013 |language=Romanian}}&lt;/ref&gt;

==1990 წლის 6 მაისი==
პირველი ღონისძიება გაიმართა [[1990]] წლის 6 მაისს. ამ აქციის დროს რუმინეთის მაცხოვრებლებს იმ დღეს, 13:00-დან 19:00 საათამდე, ნებადართული ჰქონდათ მდინარე პრუტის გადაკვეთა და გადასვლა მოლდავეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში პასპორტისა და ვიზის გარეშე.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.timpul.md/articol/podul-de-flori-10337.html |title=Podul de Flori |work=Timpul.md |author=Nicolae Roibu |date=May 6, 2010 |language=Romanian}}&lt;/ref&gt; პრუტზე გამავალი რუმინეთ-მოლდოვის 700 კმ-იანი საზღვრის გასწვრივ შეიქმნა რვა საკონტროლო პუნქტი: მიორკანი-[[პერერიტა]], სტინკა-[[კოსტეშტი (რიშკანის რაიონი)|კოსტეშტი]], [[იასი]]-[[სკულენი]], [[უნგენის რაიონი|უნგენი]]-უნგენის ხიდი, ალბიცა-[[ლეუშენი (ჰინჩეშტის რაიონი)|ლეუშენი]], ფელჩიუ-[[ციგანკა (კანტემირის რაიონი)|ციგანკა]], ოანჩა-[[კაჰული]] და გალაცი-[[ჯიურჯიულეშტი]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://glasul.md/podul-de-flori-peste-prut-implineste-23-de-ani/ |title=&quot;Podul de flori&quot; peste Prut împlinește 23 de ani |work=Glasul.md |date=June 16, 2014 |language=Romanian |access-date=October 28, 2014 |archive-date=July 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707060437/http://glasul.md/podul-de-flori-peste-prut-implineste-23-de-ani/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[მეორე მსოფლიო ომი]]ს შემდეგ მკაცრად კონტროლირებადი საზღვრის ორივე მხარეს მაცხოვრებლები (ორი ათწლეულის განმავლობაში, რომლის წინაც მოლდოვის დიდი ნაწილი რუმინეთის სამეფოს ნაწილი იყო) შეიკრიბნენ მდინარის ნაპირებზე, მათ გადაკვეთეს „წყლის ბერლინის კედლად“ წოდებული საზღვარი, რათა ენახათ ოჯახის წევრები, რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში გაყოფილნი იყვნენ საზღვრით.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historia.ro/exclusiv_web/historia-nr-125-mai-2012/articol/mai-1990-podul-flori |title=Mai 1990, &quot;Podul de Flori&quot; |work=Historia.ro |language=Romanian |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028164401/http://www.historia.ro/exclusiv_web/historia-nr-125-mai-2012/articol/mai-1990-podul-flori |archivedate=October 28, 2014 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;

მონაწილეთა რაოდენობა დაახლოებით 1,2 მილიონი ადამიანით შეფასდა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://istoria.md/articol/204/Podul_de_flori |title=Podul de flori (1990–1991) |work=Istoria.md |language=Romanian |accessdate=2025-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028163512/http://istoria.md/articol/204/Podul_de_flori |archivedate=2014-10-28 }}&lt;/ref&gt; უნგენში დაახლოებით 250 000 ადამიანმა გადაკვეთა საზღვარი.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jc.md/podul-de-flori-stropit-cu-lacrimi/ |title=Podul de flori, stropit cu lacrimi |work=Jurnal de Chișinău |date=May 7, 2010 |language=Romanian |access-date=November 5, 2014 |archive-date=October 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020122939/http://www.jc.md/podul-de-flori-stropit-cu-lacrimi/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020122939/http://www.jc.md/podul-de-flori-stropit-cu-lacrimi/ |archivedate=ოქტომბერი 20, 2020 }}&lt;/ref&gt; დემონსტრაცია, ორგანიზებული იყო კულტურული ლიგის „რუმინელთა ერთიანობისთვის ყველგან“ მიერ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.moldova.org/teodor-baconschi-despre-podul-de-flori-din-6-mai-1990-208714-rom/ |title=Teodor Baconschi despre &quot;Podul de Flori&quot; din 6 mai 1990 |work=Moldova.org |date=May 5, 2010 |language=Romanian}}&lt;/ref&gt; [[ბუქარესტი]]-[[კიშინიოვი]]ს კულტურულ საზოგადოებასთან და მოლდოვის სახალხო ფრონტთან თანამშრომლობით, დაიწყო დილით ადრე, როდესაც ათასობით ადამიანი გამოჩნდა რუმინეთის მხარეს ყვავილების თაიგულებით. მონაწილეებმა დაიწყეს ყვავილების სროლა წყალში, რამაც მალე დაფარა მდინარის ზედაპირი, სიმბოლურად შექმნა ხიდი ორ მხარეს შორის. შუადღისას, სამღვდელოების ჯგუფმა აღავლინა [[Te Deum]],&lt;ref name=&quot;prahova&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ziarulprahova.ro/stiri/cultura/69733/20-de-ani-de-la-podul-de-flori |title=20 de ani de la &quot;Podul de Flori&quot; |work=Ziarul Prahova |author=Ioan Popescu |date=May 6, 2010 |language=Romanian |access-date=აპრილი 12, 2025 |archive-date=მარტი 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304141011/http://www.ziarulprahova.ro/stiri/cultura/69733/20-de-ani-de-la-podul-de-flori }}&lt;/ref&gt; რის შემდეგაც ორივე მხარეს ეკლესიის ზარები დიდხანს რეკავდნენ. შემდეგ კიდევ უფრო მეტი ყვავილი გადაყარე მდსინარეში და ხიდზე შეხვედრები დაიწყო. სიტყვები, ლოზუნგები და მოწოდებები არ ყოფილა. მას მოჰყვა ხალხური მუსიკა და თამაშები, სადღესასწაულო სუფრები და მსგავსი აქტივობები, ღონისძიება კი დაახლოებით 18:00 საათზე დასრულდა.&lt;ref name=&quot;prahova&quot; /&gt;

ამ აქციის შემდეგ რუმინეთ-საბჭოთა კავშირის საზღვრის გადაკვეთის პროცედურები მნიშვნელოვნად გამარტივდა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://adevarul.ro/moldova/actualitate/fotovideo-23-ani-pod-flori-prut-1_51878534053c7dd83f768a3b/index.html |title=23 de ani de la primul Pod de Flori peste Prut: momentul în care românii au putut păși în Basarabia fără pașaport și viză |work=Adevărul |date=May 6, 2013 |language=Romanian}}&lt;/ref&gt;

==1991 წლის 16 ივნისი==
ყვავილების მეორე ხიდი გაიმართა [[1991]] წლის 16 ივნისს. ამჯერად, მოლდოვის მაცხოვრებლებს შეეძლოთ საზღვრის გადაკვეთა საბუთების გარეშე რუმინეთში. Rompres-ის მიერ გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, 150 000-ზე მეტმა ადამიანმა ბესარაბიიდან გადაკვეთა საზღვარი სკულენიში იასის ოლქში შესასვლელად.&lt;ref name=&quot;agerpres&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.agerpres.ro/6maiarhiva/1991/06/16/iasi-podul-de-flori-00-00-00 |title=Iași: Podul de flori |work=Agerpres |date=June 16, 1991 |language=Romanian |access-date=October 28, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028162455/http://www.agerpres.ro/6maiarhiva/1991/06/16/iasi-podul-de-flori-00-00-00# |archive-date=October 28, 2014 |url-status=dead |df=mdy-all |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028162455/http://www.agerpres.ro/6maiarhiva/1991/06/16/iasi-podul-de-flori-00-00-00 |archivedate=ოქტომბერი 28, 2014 }}&lt;/ref&gt; მათ შორის იყო მოლდოვის რესპუბლიკის პარლამენტის წევრების დელეგაცია, რომელსაც ხელმძღვანელობდა [[კიშინიოვი]]ს მერი [[ნიკოლაე კოსტინი]].&lt;ref name=&quot;agerpres&quot; /&gt;

[[გალაცის ჟუდეცი|გალაციში]], პრეჩისტის ეკლესიის წინ, ამ შემთხვევის გამო აღიმართა ჯვარცმა, რომელიც სიმბოლურად გამოხატავდა გაერთიანებას. ყვავილების ხიდის 1991 წლის ვერსიაზე დაესწრო დაახლოებით იგივე რაოდენობის ხალხი, რომელიც დაესწრო პირველ ყვავილების ხიდს 1990 წელს.

==რეაქცია==
{{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} [[მიხეილ გორბაჩოვი]]ს თხოვნით, [[საფრანგეთის პრეზიდენტი|საფრანგეთის პრეზიდენტმა]] [[ფრანსუა მიტერანი|ფრანსუა მიტერანმა]] ტელეფონით სთხოვა მის რუმინელ კოლეგას, არ ჩაედინა რაიმე წინდაუხედაობა.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://adevarul.ro/news/eveniment/exista-mare-ura-fata-romani-ucraina-1_50ad00107c42d5a6638d5c1e/index.html#commentsPage-6 |title=&quot;Există o mare ură față de români în Ucraina&quot; |work=Adevărul |date=April 11, 2011 |language=Romanian}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*{{in lang|ro}} [http://www.jurnalulbtd.ro/articol-Podul-de-flori---prima-deschidere-a-frontierelor-dintre-Romania-si-Republica-Moldova-35-551.html &quot;Podul de flori – prima deschidere a frontierelor dintre România și Republica Moldova&quot; (&quot;The Bridge of Flowers – First Border Crossing Opened between Romania and the Republic of Moldova&quot;], in ''Jurnalul de Botoșani și Dorohoi'', May 7, 2005
*{{in lang|ro}} [https://web.archive.org/web/20080424032352/http://www.tvr.ro/articol.php?id=27890&amp;c=2009 &quot;Podul de flori&quot;], tvr.ro, with footage of the event

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მოლდოვის ისტორია]]
[[კატეგორია:რუმინეთის ისტორია (1989-დღემდე)]]
[[კატეგორია:მოლდავეთის სსრ]]</text>
      <sha1>gelfv44nhuu9n68sjxyb2jt116fbv7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყურდ-იუვასი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583368</id>
    <revision>
      <id>5391765</id>
      <parentid>4779798</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5196" sha1="gql4wd26nwum0qf9f9pccd5dfl27x02" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მღვიმე
| სახელწოდება = ყურდ-იუვასი
| ორიგინალური სახელი = Qurd yuvası
| სურათი = Qurd yuvası mağarası.jpg
| სურათის_წარწერა = 
| ქვეყანა = {{დროშა|აზერბაიჯანი}}
| ტერიტორიული ერთეული = [[მამედლი (აფშერონის რაიონი)|მამედლი]], [[აფშერონის რაიონი|აფშერონი]]
| აბსოლუტური სიმაღლე = 
| შეფარდებითი სიმაღლე = 
| პოზრუკა = აზერბაიჯანი
| პოზრუკა2 = 
| lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =29 |lat_sec = 40.9
| lon_dir =E |lon_deg =49 |lon_min = 53|lon_sec = 57.1
| სიგრძე = 
| სიღრმე = 
| მოცულობა = 
| აღმოჩენის წელი = [[2018]]
| კეთილმოწყობილი იქნა = 
| შესასვლელთა რაოდენობა = 
| სირთულის კატეგორია = 
| რისკი = 
| მისასვლელი = 
| განათება = 
| მნახველები = 
| მახასიათებლები = 
| ტიპი = 
| ამგებელი ქანები = 
| ჰავა = 
| ფაუნა = 
| ფლორა = 
| არქეოლოგიური მონაპოვრები = 
| გამოყენებითი შეფასება = 
| შეღწევის ტექნიკური თავისებურებანი = 
| საიტი = 
| ვიკისაწყობი = Category:Qurd yuvası mağarası
}}
'''ყურდ-იუვასი''' ({{lang-az|Qurd yuvası}}) – [[ქვის ხანა|ქვის ხანის]] ([[პალეოლითი|შუა პალეოლითის]]) პერიოდის მღვიმე [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანში]]. მდებარეობს [[აფშერონის რაიონი]]ს სოფელ [[მამედლი (აფშერონის რაიონი)|მამედლის]] მახლობლად.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yanardağ |url=http://musavat.com/news/maraqli/Yanardagda-sade-cay-icmek-qadagandir_204666.html |access-date=2019-09-27 |archive-date=2019-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927091240/https://musavat.com/news/maraqli/Yanardagda-sade-cay-icmek-qadagandir_204666.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
[[2018|2018 წლის]] დეკემბერში, აფშერონის რეგიონში ჩატარებული არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს, [[ქვის ხანა|ქვის ხანის]] პერიოდით დათარიღებული დიდი რაოდენობის ნივთები აღმოაჩინეს. ვინაიდან ნივთები დიდ ფართობზე აღმოჩნდა, არ არის გამორიცხული, რომ აქ იმ პერიოდის უძველესი სადგომი ყოფილიყო. აღმოჩენილი ბასრი წვეტიანი ნივთები, საჭრელი იარაღები და მინიატურული ხელის ცულები [[კაჟი]]სა და [[ანდეზიტი]]ს ქვისგან იყო დამზადებული. აფშერონის პალეოგეოგრაფია ადასტურებს აღმოჩენილი ძეგლის მდებარეობის ტოპოგრაფიას. ექსპერტების თავდაპირველი მოსაზრებით, აღმოჩენილი მღვიმე შეიძლება მიეკუთვნებოდეს შუა პალეოლითის პერიოდს.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2019/yanvar/628596(meqale).pdf |title=Abşeronda daş dövrünə aid əmək alətləri tapıldı. Xalq qəzeti, 2019, 16 yanvar, s. 5 |access-date=2025-04-15 |archive-date=2022-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407222446/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2019/yanvar/628596(meqale).pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qurd yuvası mağarası |url=http://anl.az/down/meqale/express/2010/sentyabr/132972.htm |access-date=2019-09-27 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913035032/http://www.anl.az/down/meqale/express/2010/sentyabr/132972.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:აზერბაიჯანის მღვიმეები]]</text>
      <sha1>gql4wd26nwum0qf9f9pccd5dfl27x02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცესტიუსის პირამიდა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585050</id>
    <revision>
      <id>5392206</id>
      <parentid>5356282</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30780" sha1="2auqrm8q2059tr2wsbykzxyl45rd5uv" xml:space="preserve">[[ფაილი:Pyramide 564.jpg|300px|მინი]]
'''ცესტიუსის პირამიდა''' ({{lang-it|Piramide Cestia}}) — ძველი რომაული პირამიდა [[რომი|რომში]], [[იტალია|იტალიაში]], პორტა [[სან-პაოლოს კარიბჭე|სან პაოლოსა კარიბჭესა]] და პროტესტანტული სასაფლაოს სიახლოვეს. იგი აშენდა ნუბიური პირამიდების სტილში, როგორც აკლდამა, რელიგიური კორპორაციის ეპულონების წევრისთვის.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Pyramid of Cestius and Porta San Paolo|url=https://izi.travel/it/4499-the-pyramid-of-cestius-and-porta-san-paolo/en|website=izi.travel}}&lt;/ref&gt; იგი დგას ორი ძველი გზის გასაყარზე, ოსტიენსის ქუჩისა და მეორე გზის, რომელიც დასავლეთით მიემართებოდა [[ტიბრი|ტიბრისკენ]], თანამედროვე მარმორატის ქუჩის ხაზზე. ქალაქის გამაგრებულ სისტემაში ჩართვის გამო, დღეს ის რომის ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული ძველი შენობაა.

==ფიზიკური ატრიბუტები==
პირამიდა აშენდა დაახლოებით ძვ.წ. 18-12 წლებში, კესტიუსისთვის, რომის ოთხი დიდი რელიგიური კორპორაციიდან ერთ-ერთის, ''Septemviri Epulonum''-ის მაგისტრატისა და წევრისთვის. იგი აგებულია აგურით მოპირკეთებული ბეტონისგან, დაფარული თეთრი მარმარილოს ფილებით, რომელიც დგას [[ტრავერტინი|ტრავერტინის]] საძირკველზე. პირამიდა ზომავს 100 რომაულ ფუტს (29.6 მ) კვადრატში ფუძეზე და არის 125 რომაული ფუტის (37 მ) სიმაღლის.&lt;ref name=&quot;claridge&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=xtoVDAAAQBAJ&amp;q=%22Pyramid+of+Cestius%22 |last=Amanda |first=Claridge |date=1998 |title=Rome: An Oxford Archaeological Guide |edition=1st |location=Oxford, UK |publisher=Oxford University Press |pages=59, 364&amp;ndash;366 |isbn=0-19-288003-9}}&lt;/ref&gt;

შიგნით არის სამარხი კამერა, მარტივი ცილინდრული კამარის მქონე მართკუთხა სივრცე, რომელიც ზომით 5.95 მეტრი სიგრძის, 4.10 მ სიგანის და 4.80 მ სიმაღლისაა. როდესაც [[1660]] წელს გაიხსნა, კამერა მოხატული იყო ფრესკებით, რომლებიც პიეტრო სანტო ბარტოლიმ აღწერა. ამ ფრესკებიდან მხოლოდ მცირე ნაწილი გადარჩა და სხვა არანაირი კვალი აღარ არის. აკლდამა დალუქული იყო მშენებლობისას, გარე შესასვლელის გარეშე, მაგრამ დროთა განმავლობაში გაძარცული იყო, სავარაუდოდ ანტიკურ პერიოდში. [[2015]] წლის სარესტავრაციო სამუშაოების დასრულებამდე, მნახველებისთვის შიდა სივრცეში შესვლა შეუძლებელი იყო,&lt;ref name=&quot;claridge&quot; /&gt; სპეციალური ნებართვის გარეშე, რაც ტიპურად მხოლოდ მკვლევარებს ეძლეოდათ. 2015 წლის მაისის დასაწყისიდან, პირამიდა ღიაა საზოგადოებისთვის ყოველი თვის მეორე და მეოთხე შაბათს. მნახველებმა წინასწარ უნდა დაგეგმონ თავიანთი ვიზიტი.

==წარწერები==
მიძღვნითი წარწერა გამოკვეთილია როგორც ჩრდილო-დასავლეთ, ისე სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფასადებზე,&lt;ref name=&quot;Inscriptions&quot;&gt;{{cite web |title=Inscriptions &amp; Sumptuary Laws |url=http://omeka.wellesley.edu/piranesi-rome/exhibits/show/pyramidgc/inscriptions |website=omeka.wellesley.edu |access-date=2025-04-29 |archive-date=2025-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250917233420/http://omeka.wellesley.edu/piranesi-rome/exhibits/show/pyramidgc/inscriptions }}&lt;/ref&gt; რათა ხილული ყოფილიყო ორივე მხრიდან. ტექსტი ამბობს:

{{ციტატა|G · CESTIVS · L · F · POB · EPVLO · PR · TR · PL[3] VII · VIR · EPVLONVM|გაიუს კესტიუსი, ლუციუსის ძე, პობილიადან [საარჩევნო ტომი], ეპულონების კოლეგიის წევრი, პრეტორი, პლებეის ტრიბუნი, ეპულონების სეპტემვირი&lt;ref name=&quot;claridge&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Di Meo |first=Chiara |date=2008 |title=La piramide di Caio Cestio e il cimitero acattolico del Testaccio: trasformazione di un'immagine tra vedutismo e genius loci |language=it |location=Roma |publisher=Fratelli Palombi |isbn=978-8-86060-136-0}}&lt;/ref&gt;}}

წარწერის ქვემოთ, მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფასადზე,ref name=&quot;Inscriptions&quot; /&gt;
VII · VIR · EPVLONVM&lt;/small&gt; არის მეორე წარწერა, რომელიც აღწერს აკლდამის მშენებლობის გარემოებებს. ის ამბობს:

{{ციტატა|OPVS · APSOLVTVM · EX · TESTAMENTO · DIEBVS · CCCXXX ARBITRATV PONTI · P · F · CLA · MELAE · HEREDIS · ET · POTHI · L|სამუშაო დასრულდა, ანდერძის შესაბამისად, 330 დღეში, მემკვიდრე [ლუციუს] პონტუს მელას, პუბლიუსის ძის კლაუდიიდან, და პოთუსის, აზატის გადაწყვეტილებითref name=&quot;Inscriptions&quot; /&gt;}}

[[ფაილი:Pyramid Caius Cestius room inside.jpg|250px|მინი]]
აღმოსავლეთ ფასადზე სხვა წარწერა თანამედროვე წარმოშობისაა, გამოკვეთილი პაპ [[ალექსანდრე VII]]-ის ბრძანებით [[1663]] წელს. წარწერაში „INSTAVRATVM · AN · DOMINI · MDCLXIII“ აღნიშნულია 1660-62 წლებში აკლდამაში და მის გარშემო ჩატარებული გათხრები და სარესტავრაციო სამუშაოები.&lt;ref name=&quot;claridge&quot; /&gt;

[[ფაილი:Piramide Cestia (Roma) veduta notturna dalla torre di Porta San Paolo.jpg|250px|მინი]]
მშენებლობის დროს, კესტიუსის პირამიდა იდგა ღია მინდორში (აკლდამები აკრძალული იყო ქალაქის კედლებს შიგნით). რომი მნიშვნელოვნად გაიზარდა იმპერიის პერიოდში და ჩვ.წ. III საუკუნისთვის პირამიდა ალბათ შენობებით იყო გარშემორტყმული. თავდაპირველად ის იდგა დაბალკედლიან შემოღობილ ტერიტორიაზე, ქანდაკებებით, სვეტებით და სხვა აკლდამებით გარშემორტყმული.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Keppie |first=Lawrence J. F |date=1991 |title=Understanding Roman Inscriptions |location=London, UK |publisher=Routledge |pages=104&amp;ndash;105 |isbn=0-415-15143-0}}&lt;/ref&gt; ორი მარმარილოს საფუძველი აღმოაჩინეს პირამიდის გვერდით [[1660-იანები|1660-იან წლებში]] ჩატარებული გათხრებისას, ბრინჯაოს ქანდაკებების ფრაგმენტებთან ერთად, რომლებიც თავდაპირველად მათ ზემოთ იდგა. საფუძვლებზე იყო წარწერა, რომელიც ბარტოლიმ [[1697]] წლის გრავიურაზე ჩაიწერა:

M · VALERIVS · MESSALLA · CORVINVS · P · RVTILIVS · LVPVS · L · IVNIVS · SILANVS · L · PONTIVS · MELA · D · MARIVS · NIGER · HEREDES · C · CESTI · ET · L · CESTIVS · QVAE · EX · PARTE · AD · EVM · FRATRIS · HEREDITAS · M · AGRIPPAE · MVNERE · PER · VENIT · EX · EA · PECVNIA · QVAM · PRO · SVIS · PARTIBVS · RECEPER · EX · VENDITIONE · ATTALICOR · QVAE · EIS · PER · EDICTVM · AEDILIS · IN · SEPVLCRVM · C · CESTI · EX · TESTAMENTO · EIVS · INFERRE · NON · LICVIT ·

ეს წარწერა ასახელებს კესტიუსის მემკვიდრეებს: მარკუს ვალერიუს მესალა კორვინუსს, ცნობილი გენერალს; პუბლიუს რუტილიუს ლუპუსს, ორატორს, რომლის მამასაც (იმავე სახელით) [[ძვ. წ. 90|ძვ.წ. 90]] წელს კონსულის თანამდებობა ეკავა და ლუციუს იუნიუს სილანუსს, გამოჩენილი ''gens '' იუნიას წევრს. მემკვიდრეებმა დადგეს ქანდაკებები და საფუძვლები ძვირფასი ქსოვილების (attalici) გაყიდვიდან მიღებული თანხებით. კესტიუსს თავის ანდერძში მითითებული ჰქონდა, რომ ქსოვილები უნდა მოეთავსებინათ აკლდამაში, მაგრამ ეს პრაქტიკა აკრძალული იყო [[ედილი|ედილების]] მიერ გამოცემული ახალი ედიქტით.&lt;ref name=&quot;claridge&quot; /&gt;

==ისტორია==
[[ფაილი:Pyramid of Cestius in Rome (5350950).jpg|300px|მინი]]
პირამიდა აშენდა გაიუს კესტიუს ეპულოსთვის, ლუციუსის ძისთვის, პობილიას ტომიდან. წარწერა მასზე აღნიშნავს, რომ კესტიუსი იყო ''[[პრეტორი]]'', პლებეის ტრიბუნი და ეპულონების ''სეპტემვირი''. აკლდამა დასრულდა 330 დღეში და იყო ორი პირამიდის ფორმის აკლდამიდან ერთ-ერთი რომის ქალაქში.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lacovara |first1=Peter |title=Pyramids and Obelisks Beyond Egypt |journal=Aegyptiaca |date=2018 |issue=2 |page=127 |url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/aegyp/article/view/48018/41478 |access-date=17 June 2019}}&lt;/ref&gt; მისი მშენებლობა რეგულირდებოდა სუმპტუარული კანონებით, რომლებიც ზღუდავდა სიმდიდრის უკიდურეს გამოვლინებებს, როგორიცაა ნადიმები, ტანსაცმელი, დაკრძალვები და აკლდამები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კანონები შეიძლება იყოს [[ძვ. წ. V საუკუნე|ძვ.წ. V საუკუნის]] შუა პერიოდიდან, ისინი გაცილებით უფრო მკაცრად იქნა მიღებული და აღსრულებული კესტიუსის სიკვდილის პერიოდში.&lt;ref name=&quot;Inscriptions&quot; /&gt;

პირამიდის მკვეთრად წაწვეტებული ფორმა ძლიერ მოგვაგონებს ნუბიის პირამიდებს, კერძოდ [[მეროე|მეროეს]] სამეფოს, რომელსაც რომი დაესხა თავს ძვ.წ. 23 წელს. მსგავსება მიუთითებს, რომ კესტიუსი შესაძლოა მონაწილეობდა ამ კამპანიაში და შესაძლოა სურდა, რომ პირამიდა სამახსოვრო ძეგლადაც გამოეყენებინა. მისი პირამიდა არ იყო ერთადერთი რომში, უფრო დიდი - „რომულუსის პირამიდა“, მსგავსი ფორმით, მაგრამ უცნობი წარმოშობით, იდგა ვატიკანსა და [[სანტ-ანჯელოს ციხესიმაგრე|ადრიანეს მავზოლეუმს]] შორის, მაგრამ [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] დაშალა პაპ [[ალექსანდრე VI (პაპი)|ალექსანდრე VI]]-მ და მარმარილო გამოიყენეს [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა|წმინდა პეტრეს ბაზილიკის]] საფეხურებისთვის.&lt;ref name=&quot;claridge&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://roma.andreapollett.com/S6/roma2-05e.htm|title=There Once Was In Rome... - the Meta Romuli|website=roma.andreapollett.com|access-date=2025-04-29|archive-date=2011-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110111024216/http://roma.andreapollett.com/S6/roma2-05e.htm}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Porta San Paolo (Rome) (77563952).jpg|300px|მინი]]
ზოგიერთი მწერალი აყენებს საკითხს, იყო თუ არა რომაული პირამიდები მოდელირებული ბევრად ნაკლებად წაწვეტებულ ეგვიპტურ პირამიდებზე, რომელთა მაგალითია [[გიზა|გიზის]] ცნობილი პირამიდები. თუმცა, შედარებით ბრტყელი გიზას ტიპის პირამიდები არ იყო ექსკლუზიურად გამოყენებული ეგვიპტელების მიერ. უფრო ციცაბო, ნუბიური ტიპის პირამიდებს უპირატესობას ანიჭებდა ეგვიპტის პტოლემაიოსთა დინასტია, რომლის არსებობასაც ბოლო მოეღო რომაელთა მიერ [[ძვ. წ. 30|ძვ.წ. 30 წელს]]. პირამიდა, ნებისმიერ შემთხვევაში, აშენდა იმ პერიოდში, როდესაც რომში პოპულარული იყო ყველაფერი ეგვიპტური. რომაული და ეგვიპტური სტილების შერწყმა კიდევ უფრო ხაზგასმულია იმ ფაქტით, რომ გარე მხარე აშკარად „ეგვიპტურია“, ხოლო შიგნით კლასიკური რომაული ფრესკული ნახატები და ცილინდრული კამარაა.&lt;ref name=&quot;Exterior&quot;&gt;{{cite web |title=&quot;Egyptian&quot; Exterior &amp; &quot;Roman&quot; Interior |url=http://omeka.wellesley.edu/piranesi-rome/exhibits/show/pyramidgc/ext-int |website=omeka.wellesley.edu |access-date=2025-04-29 |archive-date=2025-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250918090842/http://omeka.wellesley.edu/piranesi-rome/exhibits/show/pyramidgc/ext-int }}&lt;/ref&gt; ცირკუს მაქსიმუსი ავგუსტუსმა ეგვიპტური ობელისკით შეამკო&lt;ref&gt;{{cite book |last=Curl |first=James Stevens |author-link=James Stevens Curl |date=2005 |title=The Egyptian Revival: Ancient Egypt as the Inspiration for Design Motifs in the West |location=London, UK |publisher=Routledge |isbn=0-415-36118-4}} p. 23.&lt;/ref&gt; და პირამიდები აშენდა რომის იმპერიის სხვა ადგილებშიც ამ დროის განმავლობაში.&lt;ref&gt;{{harvnb|Curl|2005|p=40}}.&lt;/ref&gt;

[[ავრელიანეს კედელი|ავრელიანეს კედლების]] მშენებლობისას, [[271]]-[[275]] წლებში, პირამიდა გაერთიანდა კედლებში, რათა სამკუთხა ბასტიონი შექმნილიყო. ის იყო ქალაქის მრავალ სტრუქტურას შორის, რომელიც გამოიყენეს ახალი კედლების ნაწილად, სავარაუდოდ ხარჯების შემცირებისა და სტრუქტურის უფრო სწრაფად აშენების მიზნით. იგი კვლავ წარმოადგენს კედლების კარგად შენარჩუნებული მონაკვეთის ნაწილს, სან პაოლოს კარიბჭიდან მოკლე მანძილზე.&lt;ref name=&quot;aldrete&quot;&gt;{{cite book |last=Aldrete |first=Gregory S. |date=2004 |title=Daily Life In The Roman City: Rome, Pompeii, and Ostia |url=https://archive.org/details/dailylifeinroman00aldr |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |pages=[https://archive.org/details/dailylifeinroman00aldr/page/n60 41]&amp;ndash;42 |isbn=0-313-33174-X}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Piazzale Ostiense Piramide porta san Paolo.jpg|300px|მინი]]
პირამიდის წარმოშობა დავიწყებული იყო შუა საუკუნეების განმავლობაში. რომის მცხოვრებლებმა დაიჯერეს, რომ ეს იყო [[რომულუსი და რემუსი|რემუსის]] აკლდამა (Meta Remi) და რომ მისი მეწყვილე [[ვატიკანი|ვატიკანთან]] იყო რომულუსის აკლდამა, ეს იყო რწმენა, რომელიც [[ფრანჩესკო პეტრარკა|პეტრარკამ]] ჩაიწერა.&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Eileen |last1=Gardiner |first2=Francis Morgan |last2=Nichols |title=The Marvels of Rome |url=https://archive.org/details/marvelsofromemir0000unse |page=[https://archive.org/details/marvelsofromemir0000unse/page/n119 86] |publisher=Italica Press, Incorporated |date=1986 |isbn=0-934977-02-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Augustus J.C. |last=Hare |title=Walks in Rome |page=268 |publisher=Adamant Media Corporation |date=2001 |isbn=1-4021-7139-0}}&lt;/ref&gt; მისი ნამდვილი წარმომავლობა განმარტებული იქნა პაპ [[ალექსანდრე VII]]-ის მიერ [[1660-იანები|1660-იან წლებში]] ჩატარებული გათხრებით, რომლებმაც გაათავისუფლეს პირამიდაზე აღმოცენებული მცენარეულობა, აღმოაჩინეს წარწერები მის ფასადებზე, გაიყვანეს გვირაბი სამარხი კამერისკენ და იპოვეს ორი ბრინჯაოს ქანდაკების საფუძვლები, რომლებიც პირამიდასთან ერთად იდგა.&lt;ref name=&quot;claridge&quot; /&gt;

პირამიდა აუცილებელი სანახაობა იყო მრავალი ადამიანისთვის, ვინც XVIII და XIX საუკუნეებში დიდი ტურის მონაწილე იყო. მას აღფრთოვანებით უყურებდნენ არქიტექტორები, ის გახდა ამ პერიოდში დასავლეთში აშენებული პირამიდების ძირითადი მოდელი.&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-first=Jean-Marcel |editor1-last=Humbert |editor2-first=Clifford A. |editor2-last=Price |date=2003 |title=Imhotep Today: Egyptianizing Architecture |url=https://archive.org/details/isbn_9781844720064 |publisher=Routledge/Cavendish |page=[https://archive.org/details/isbn_9781844720064/page/n50 27] |isbn=1-84472-006-3}}&lt;/ref&gt; [[პერსი ბიში შელი|პერსი ბიში შელიმ]] აღწერა იგი, როგორც „ერთი მტკიცე პირამიდა დიდებული კიდეებით“ ''Adonaïs''-ში, მის [[1821]] წლის ელეგიაში [[ჯონ კიტსი|ჯონ კიტსისადმი]]. თავის მხრივ, ინგლისელი რომანისტი და პოეტი [[თომას ჰარდი]] დაინტერესდა პირამიდით პროტესტანტულ სასაფლაოზე ვიზიტისას [[1887]] წელს და შთაგონებული დაწერა ლექსი, რომელშიც გაუჩნდა კითხვა: „ვინ იყო კესტიუსი? / რა შეხება აქვს მას ჩემთან?“&lt;ref&gt;{{cite book|last=Radford|first=Andrew|chapter='Fallen Angels': Hardy's Shelleyan Critique in the Final Wessex Novels |title=Romantic echoes in the Victorian era |url=https://archive.org/details/isbn_9780754657880|editor1-first=Andrew |editor1-last=Radford |editor2-first=Mark |editor2-last=Sandy |page=[https://archive.org/details/isbn_9780754657880/page/n122 107]|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2008|isbn=978-0-7546-5788-0}}&lt;/ref&gt;

[[2001]] წელს, პირამიდის შესასვლელსა და შიდა სივრცეში ჩატარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. 2011 წელს გამოცხადდა დამატებითი სამუშაოები პირამიდის სერიოზულად დაზიანებული მარმარილოს საფარის გასაწმენდად და აღსადგენად, რომლის საშუალებითაც წყლის გაჟონვამ საფრთხე შეუქმნა შიდა ფრესკებს. რესტავრაციის სპონსორია იაპონელი ბიზნესმენი იუზო იაგი, რომლის €1 მილიონიანი შემოწირულობის შედეგად გამოცხადდა ტენდერი სამუშაოების შესასრულებლად, რომელიც გასცა ''Soprintendenza Speciale per i Beni Archeologici di Roma''-მ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archeoroma.beniculturali.it/en/events/current-events/restoration-pyramid-caius-cestius |title=The Restoration of the Pyramid of Caius Cestius |date=20 December 2012 |website=Soprintendenza Speciale per i Beni Archeologici di Roma |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706093304/http://archeoroma.beniculturali.it/en/events/current-events/restoration-pyramid-caius-cestius |archive-date=2017-07-06}}&lt;/ref&gt; რომლის თანამდებობის პირებმაც შეადგინეს პროექტი და ზედამხედველობას უწევდნენ ამ ჩარევას იტალიის კულტურული მემკვიდრეობის სამინისტროსთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Restoration of Rome's Pyramid|url=http://www.wantedinrome.com/news/news.php?id_n=7819|magazine=Wanted in Rome|date=26 January 2011|access-date=28 May 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145930/http://www.wantedinrome.com/news/news.php?id_n=7819|archive-date=28 July 2011}}&lt;/ref&gt; სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო [[2013]] წლის მარტში.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Larcan |first=Laura |title=Al via il restauro della Piramide Cestia, viaggio all'interno del monumento |url=http://www.ilmessaggero.it/roma/cultura/restauro_piramide_cestia/notizie/258089.shtml |newspaper=[[Il Messaggero]] |date=13 March 2013 |language=it |access-date=30 March 2013 |archive-date=7 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107093100/https://www.ilmessaggero.it/roma/cultura/restauro_piramide_cestia/notizie/258089.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

პირამიდა არის სახელის ინსპირაცის წყარო რომის მეტროს სადგურისთვის ''პირამიდე''.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.history.com/news/2000-year-old-roman-pyramid-gets-a-makeover |title=2,000-Year-Old Roman Pyramid Gets a Makeover |last=Pruitt |first=Sarah |date=4 February 2016 |access-date=6 August 2018 |work=[[History.com]] |publisher=[[A&amp;E Television Networks, LLC.]]}}&lt;/ref&gt;

==ლიტერატურა==
* Kramer, Norbert (2000). &quot;Augustus, Cestius und die Pyramide&quot;, in: Dreher, Martin (ed.), ''Bürgersinn und staatliche Macht in Antike und Gegenwart.'' Konstanz: Universitätsverlag Konstanz, pp. 181–190.
* Krause, Clemens (1999). &quot;Sepulcrum: C. Cestius&quot;, in: Steinby, Eva Margareta (ed.), ''Lexicon Topographicum Urbis Romae'' 4, Rome: Quasar, pp. 278–279.
* Neudecker, Richard (2005). &quot;Die Pyramide des Cestius&quot;, in: Giuliani, Luca (ed.), ''Meisterwerke der antiken Kunst.'' München: C. H. Beck, pp. 94–113.
* Ridley, R. T. (1992). &quot;The Praetor and the Pyramid – The Tomb of Gaius Cestius in History, Archaeology and Literature&quot;, in: ''Bollettino di Archeologia'', vol. 13–15, pp. 1–29.
 
==რესურსები ინტერნეტში==
{{commons category}}
*[https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Sepulcrum_C.Cestii.html Sepulchrum Caii Cestii] in Platner's ''Topographical Dictionary of Ancient Rome''
*''[https://web.archive.org/web/20160517011847/http://archeoroma.beniculturali.it/en/archaeological-site/pyramid-caius-cestius Description in the site of the &quot;Soprintendenza Speciale per il Colosseo, il MNR e l'Area archeologica di Roma&quot;]''
* {{cite book |first=M. |last=Lucentini |title=The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City|date=31 December 2012 |publisher=Interlink |isbn=9781623710088 |url=https://books.google.com/books?id=laMDAQAAQBAJ}}
* Piramide Cestia https://www.turismoroma.it/it/luoghi/piramide-cestia

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{რომის ღირსშესანიშნაობები}}

[[კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები]]</text>
      <sha1>2auqrm8q2059tr2wsbykzxyl45rd5uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შესანიშნავი ბატონი ფოქსი (ფილმი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586090</id>
    <revision>
      <id>5391925</id>
      <parentid>4802878</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49317" sha1="mu0qx6mvqaoq0if699fvdvwp8gcoitz" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა კინოფილმი
| სახელი = შესანიშნავი ბატონი ფოქსი
| სურათი =[[File:Fantastic Mr. Fox logo.png|220px|frameless|alt=Fantastic Mr. Fox logo]]
| სურათის ზომა = 
| ჩარჩო = 
| წარწერა =
| ჟანრი = 
| კინოსტუდია =
| კომპანია =
| დისტრიბუტორი = 
| სცენარის ავტორი =
| ნაწარმოები = Fantastic Mr Fox
by [[როალდ დალი]]
| ეფუძნება = 
| ისტორია = 
| ტექსტს კითხულობს =  
| დამდგმელი რეჟისორი =
| მონტაჟი =
| როლებში =  [[ჯორჯ კლუნი]],
[[მერილ სტრიპი]],
[[ჯეისონ შვარცმანი]],
[[ბილ მარი|ბილ მიურეი]], ვილემ დეფო,
[[ოუენ უილსონი]]
| ოპერატორი =
| რეჟისორი =უეს ანდერსონი
| კომპოზიტორი =
| მუსიკა =[[ალექსანდრ დესპლა|ალექსანდრე დესპლა]]
| სიმღერის ტექსტის ავტორი =
| ხმის ოპერატორი =
| პროდიუსერი =  20 საუკუნის ფოქსი.&lt;ref&gt;[https://www.firstshowing.net/2009/wes-andersons-fantastic-mr-fox-is-now-a-fox-searchlight-release/ &quot;Wes Anderson's Fantastic Mr. Fox is Now a Fox Searchlight Release&quot;]. firstshowing.net. May 11, 2009. Retrieved March 16, 2025.&lt;/ref&gt;
Indian Paintbrush
Regency Enterprises
American Empirical Pictures

| გამოსვლის თარიღი =  2009 წლის 14 ოქტომბერი ([[ლონდონის კინოფესტივალი]])
| ხანგრძლივობა = 
| ქვეყანა =  United States
United Kingdom
| ენა = 
| ბიუჯეტი = $40 მილიონი
| შემოსავალი =
| წინა = 
| შემდეგი = 
| საიტი =
}}

'''შესანიშნავი ბატონი ფოქსი''' ({{lang-en|Fantastic Mr. Fox}}) — [[2009]] წლის [[ანიმაცია|ანიმაციური]] სათავგადასავლო კომედიური ფილმი,&lt;ref&gt;[https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/64882 &quot;FANTASTIC MR. FOX (2009)]&quot;&lt;/ref&gt; რომელიც გადაიღო [[უეს ანდერსონი|უეს ანდერსონმა]] (მისი ანიმაციური დებიუტია). სცენარის ავტორები არიან ანდერსონი და [[ნოა ბაუმბახი|ნოაჰ ბაუმბახი]], ხოლო ფილმი დაფუძნებულია [[როალდ დალი|როალდ დალის]] ამავე სახელწოდების წიგნზე. ფილმი შესრულებულია [[სტოპ-მოუშენი|სტოპ-მოუშენ]] ანიმაციით და მთავარ გმირებს ახმოვანებენ [[ჯორჯ კლუნი]], [[მერილ სტრიპი]], [[ჯეისონ შვარცმანი]], [[ბილ მარი|ბილ მიურეი]], [[უილემ დეფო]] და [[ოუენ უილსონი]]. სიუჟეტის მიხედვით, ბატონი ფოქსის (კლუნი) მიერ მოწყობილი ქურდობების სერია იწვევს მის ოჯახზე და შემდეგ მთელ საზოგადოებაზე მონადირე ფერმერების მხრიდან დევნას.

ფილმზე მუშაობა დაიწყო 2004 წელს უეს ანდერსონსა და ჰენრი სელიკს შორის თანამშრომლობით, რევოლუშენ სტუდიოს ფარგლებში; 2007 წლისთვის კი რევოლუშენიც და სელიკიც სხვა პროექტებზე გადავიდნენ. „შესანიშნავი ბატონი ფოქსის“ პროექტი გადავიდა [[20th Century Fox]]-ში, სადაც გადაღებები დაიწყო 2007 წელს ლონდონის 3 Mills Studios-ის C სცენაზე. გარდა [[ალექსანდრ დესპლა|ალექსანდრ დესპლას]] ორიგინალური მუსიკისა, საუნდტრეკში შედის რამდენიმე სიმღერა სხვა არტისტებისგანაც.

ფილმის პრემიერა გაიმართა [[ლონდონის კინოფესტივალი|ლონდონის კინოფესტივალის]] გახსნის ცერემონიაზე 2009 წლის 14 ოქტომბერს, ხოლო დიდ ბრიტანეთში გამოვიდა 23 ოქტომბერს, აშშ-ში კი 13 ნოემბერს. ფილმს კრიტიკოსების აღფრთოვანება მოჰყვა, განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსი იყო იუმორი, სტოპ-მოუშენ ანიმაცია და ანდერსონის რეჟისურა. თუმცა, ფილმმა კინოგაქირავებაში მოლოდინები ვერ გაამართლა 40 მილიონი დოლარის ბიუჯეტის პირობებში მთლიანი შემოსავალი 46.2 მილიონი დოლარი იყო. ფილმს [[ოსკარი|ოსკარის]] ორი ნომინაცია ჰქონდა: საუკეთესო ანიმაციური ფილმი და [[ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის|საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა]].

==სიუჟეტი==

ბერკის მტრედების ფერმაზე თავდასხმისას, ბატონი ფოქსი მოხვდება მახეში, რომელიც სპეციალურად მელიებისთვის არის განკუთვნილი, და ერთად თავისი ცოლთან, ფელისიტისთან ერთად ჩაჭედილი რჩება. ფელისიტი უყვება მას, რომ ორსულად არის, და სთხოვს, თუ გადარჩებიან, იპოვოს უფრო უსაფრთხო სამსახური — რაზეც ფოქსი თანხმდება.

ორი წლის (ანუ 12 მელიის წლის) შემდეგ, ფოქსები და მათი ვაჟი ეში ცხოვრობენ მიწაში ამოსვეტილ სოროში. ბატონი ფოქსი, რომელიც ახლა გაზეთის სვეტის ავტორია, გადაჰყავს ოჯახი უკეთეს სახლში ხის ღრუში, მიუხედავად ადვოკატ კლაივ ბეჯერის გაფრთხილებისა, რომ ეს ადგილი მელიებისთვის საშიშია, რადგან ახლოსაა სამი ფერმერის ობიექტებთან: უოლტ ბოგისთან, ნეიტ ბანსთან და ფრენკ ბინთან.

მალე მას შემდეგ, რაც ფოქსები ახალ სახლს დასახლდებიან, ფელისიტის დისშვილი, კრისტოფერსონ სილვერფოქსი, გადმოდის მათთან საცხოვრებლად, რადგან მისი მამა ორმაგი პნევმონიით საავადმყოფოში ხანგრძლივ მკურნალობაზეა. სანამ ბატონი და ქალბატონი ფოქსები მას თბილად ხვდებიან, ეში ცუდად აღიქვამს ამ ამბავს — კრისტოფერსონი რბილი ხმითა და თავაზიანი ხასიათით ყველაფერში სჯობნის ეშს და ოჯახის სიმპატიებს იპყრობს. ბატონი ფოქსი კი, რომელსაც კვლავ სურს ძველი ქურდული დროის დაბრუნება, თავის მეგობარ ოპოსუმთან, კაილისთან ერთად, ბოგისისა და ბანსის ფერმებიდან პროდუქციას და ფრინველებს იპარავს. ბინის სიდრის მარანში განხორციელებულ რეიდზე ის კრისტოფერსონსაც მიიყვანს, რამაც კიდევ უფრო გააღრმავა ეშის უკმაყოფილება. ფოქსი ამ რეიდებს ფელისიტის უმალავს, თუმცა ქალი ეჭვობს, როცა მათ სარდაფში მოულოდნელად დიდი რაოდენობის საკვები ჩნდება.

დაბოღმილი ფერმერები გადაწყვეტენ ბატონი ფოქსის მოკვლას. ისინი მისი სახლის ახლოს ბანაკდებიან, და როდესაც ფოქსი გარეთ გამოდის, ცეცხლს უხსნიან და მხოლოდ კუდს მოაჭრიან. ხის განადგურების შემდეგ ისინი აღმოაჩენენ, რომ ფოქსებმა გაქცევის გვირაბი გათხარეს. რადგან მელიებს წყალი და საკვები დასჭირდებათ, ფერმერები გვირაბის შესასვლელთან რჩებიან მოლოდინში. მიწის ქვეშ, ფელისიტი უკმაყოფილოა, რომ ფოქსი კვლავ ქურდობას დაუბრუნდა.

ფოქსების ჯგუფი ხვდება ბეჯერსა და სხვა ადგილობრივ ცხოველებს, რომელთა სახლებიც ასევე გაანადგურეს ფერმერებმა. შიმშილის შიშის ფონზე, ბატონი ფოქსი ცხოველებს აერთიანებს და გაჰყავს სამი ფერმისკენ, საიდანაც საკვებს და ძვირფას ნივთებს იპარავენ. სუფრასთან ცხოველები იხდიან დღესასწაულს. ამ დროს ეში და კრისტოფერსონი თანდათან მორიგდებიან, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც კრისტოფერსონი იცავს ეშს ბივერის aggressიული ვაჟისგან.

როდესაც ფერმერები და სახანძროს უფროსი ცხოველთა გვირაბს ბინის სიდრით წალეკავენ, ისინი კანალიზაციაში ხვდებიან. ეში და კრისტოფერსონი ჩუმად ტოვებენ დღესასწაულს და ბინის ფერმაზე ბრუნდებიან, რომ დაკარგული კუდი დაიბრუნონ, მაგრამ ბინის ცოლი კრისტოფერსონს იტაცებს. მიხვედრილი, რომ ფერმერები კრისტოფერსონს მახეში შემოსატყუებლად იყენებენ, ბატონი ფოქსი ზედაპირზე ადის დასალოცად, თუმცა ბრუნდება უკან, როდესაც ბინის აგრესიული დაცვა, ვირთხა, თავს ესხმის ეშს და ფელისიტის. ensuing ბრძოლაში ფოქსი ვირთხას გენერატორში აგდებს, რაც მის გარდაცვალებას იწვევს. სიკვდილამდე ვირთხა ამხელს, რომ კრისტოფერსონი ბინის სახლთან მინდორზე, სხვენშია ჩაკეტილი. ამის შემდეგ ფოქსი შველის გეგმას აწყობს.

ბატონი ფოქსი ითხოვს შეხვედრას ფერმერებთან პადინგტონში, კანალიზაციის ჰაბთან და თავის გადასცემას სთავაზობს იმ პირობით, რომ ისინი გაათავისუფლებენ კრისტოფერსონს და არ მიაყენებენ ზიანს სხვა ცხოველებს. ფერმერები მახეს ამზადებენ, მაგრამ ცხოველები წინასწარ გეგმავენ საპასუხო შეტევას, რაც ფოქსს, ეშს და კაილის ბინის სახლთან შეუმჩნევლად შეჭრის საშუალებას აძლევს. ეში კრისტოფერსონს ათავისუფლებს და მამას და სხვებსაც იმით აოცებს, რომ მტრის ცეცხლში გავლისას [[ცოფი|ცოფიან]] ძაღლს ათავისუფლებს, რომელიც ფერმერებს აფრთხობს. ძაღლი ბატონი ბინისგან ფოქსის კუდს ხევს. კრისტოფერსონი ახევებულ კუდს იღებს, და ჯგუფი უკან, კანალიზაციაში ბრუნდება.

ფერმერები უშედეგოდ ელიან ცხოველების გამოსვლას კანალიზაციის ჭიდან, ცხოველები კი უკვე ახალი სახლების მოწყობას იწყებენ მიწის ქვეშ და სხვა ცხოველებსაც ეპატიჟებიან. მალე ბატონი ფოქსი (რომელსაც კუდი კლიპით აქვს მიმაგრებული) ერთ-ერთი ფერმერის სუპერმარკეტს ართმევს პროდუქციას. ფელისიტი კი ამ დროს ამცნობს, რომ კვლავ ორსულად არის. ცხოველები ცეკვით ზეიმობენ სურსათით სავსე ახალ თავშესაფარს.

== გახმოვანების მსახიობები ==

* [[ჯორჯ კლუნი]] — ბატონი კურდღელი
* [[მერილ სტრიპი]] — ქალბატონი ფელისითი კურდღელი
* [[ჯეისონ შვარცმანი]] — ეშ კურდღელი, მათი შვილი
*ერიკ ანდერსონი — კრისტოფერსონი სილვერფოქსი, ფელისითის ძმა
* [[ბილ მარი|ბილ მიურეი]] — ადვოკატი კლაივ ბეჯერი
* ვალი ვოლოდარსკი — კაილი ოპოსუმი
*  მაიკლ გემბონი — ფერმერი ფრენკ ბინი
* ჰელენ მაკკროი — ქალბატონი ბინი
*  გართ ჯენინგსი — ბინის შვილი
* რობინ ჰერლსტონი — ფერმერი ვოლტერ ბოგისი
* ჰუგო გინესი — ფერმერი ნეითან ბანსი
* [[უილემ დეფო|ვილემ დეფო]] — კარტი
* [[ოუენ უილსონი]] — მწვრთნელი სკიპი
* ჯერვის კოკერი — პიტი
* [[უეს ანდერსონი]] — სტენ ვეზლი
* კარენ დაფი — ლინდა ოტერი
* რომან კოპპოლა — გოჭის კონტრაქტორი
* ჯუმან მალუფი — აგნესი
* ბრაიან კოქსი — დანიელ პიბოდი
* ჯეიმს ჰამილტონი — ფილ მოლი
* სტივენ რეილსი — ბივერი
* ჯერემი დოუსონი — ბივერის შვილი
* ჯენიფერ ფურჩესი — დოქტორი ბეჯერი
* [[ედრიენ ბროუდი|ედრიენ ბროუდი]] — თაგვი
* მარიო ბატალი — კურდღელი
* ალისონ აბბატე — კურდღელის ყოფილი შეყვარებული

== წარმოება ==
=== '''განვითარება''' ===

ჯო როთმა და რევოლუცია სტუდიებმა 2004 წელს შეიძინეს ფილმის უფლებები Fantastic Mr. Fox-ისთვის. 2006 წელს, მარკ მოზერბაუმმა განაცხადა, რომ ის მუშაობდა საუნდტრეკზე.&lt;ref&gt;[https://www.wired.com/wired/archive/14.05/devo.html &quot;Devo Is Dead. Long Live Devo&quot;]. Wired. May 2006. [https://web.archive.org/web/20111107024714/http://www.wired.com/wired/archive/14.05/devo.html Archived] from the original on November 7, 2011. Retrieved August 1, 2011.&lt;/ref&gt; უეს ანდერსონმა დამდეგი რეჟისორის როლზე მოაწერა ხელი, ხოლო ჰენრი სელიკმა, რომელიც ანდერსონთან მუშაობდა ფილმზე The Life Aquatic with Steve Zissou, დაიკავა ანიმაციის რეჟისორის პოზიცია. ანდერსონმა გამჟღავნდა, რომ მას რეჟისორობის როლზე ხელი იმიტომ მოაწერა, რომ როალდ დალი მისი ერთ-ერთი გმირი იყო. თავდაპირველად, [[კეიტ ბლანშეტი|კეით ბლანშეტმა]] უნდა მოეხდინა ქალბატონი კურდღელი, მაგრამ მან უარი თქვა როლზე გაურკვეველი მიზეზების გამო.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090712012633/http://www.joblo.com/excl-1st-mr-fox-pic &quot;EXCL: 1st Mr. Fox pic!&quot;.] JoBlo.com. July 10, 2009. Archived from the original on July 12, 2009. Retrieved July 11, 2009.&lt;/ref&gt;

რომანის ამბავი, რომელიც ფილმს მოიცავს, მოიცავს ფილმის მეორე აქტს. ანდერსონმა დაამატა ახალი სცენები, რომლებიც ფილმის დასაწყისისა და დასასრულისათვის ემსახურებოდა.&lt;ref&gt;&quot;Selick Crazy For Fox&quot;. Sci Fi Wire. December 15, 2004. Archived from the original on October 13, 2007. Retrieved November 22, 2007.&lt;/ref&gt; ახალი სცენები წინ უსწრებდა ბატონი კურდღელის გეგმის გ盗დომას სამი ფერმერისგან და მოყვებოდა ფერმერების ბულდოზირებას მთაზე, რომელიც იწყებოდა გვირაბის ადიდებით. სელიკი წამოაგდო პროექტი, რათა მუშაობა დაეწყო ნილ გეიმანის მოთხრობაზე Coraline 2006 წლის თებერვალში. ის შეცვალა მარკ გუსტაფსონმა. 20th Century Fox გახდა პროექტის სახლი 2006 წლის ოქტომბერში, მას შემდეგ რაც რევოლუცია სხვა პროექტებზე გადავიდა.

2007 წლის სექტემბერამდე ფილმზე ხმოვანი სამუშაოები დაიწყო.&lt;ref&gt;Josh Horowitz (September 26, 2007). [https://web.archive.org/web/20071012044310/http://moviesblog.mtv.com/2007/09/26/wes-anderson-enlists-bill-murray-for-the-fantastic-mr-fox/ &quot;Wes Anderson Enlists Bill Murray For 'The Fantastic Mr. Fox'&quot;]. MTV Movies Blog. Archived from [http://moviesblog.mtv.com/2007/09/26/wes-anderson-enlists-bill-murray-for-the-fantastic-mr-fox the original] on October 12, 2007. Retrieved September 26, 2007.&lt;/ref&gt; ანდერსონმა გადაწყვიტა, რომ ხმები დამონტაჟება სტუატაში არ განხორციელებულიყო, არამედ გარეთ დაეწერა: „ჩვენ გავედით ტყეში, ავედით Attic-ში და შევედით სტაბილში. რაღაცები მიწისქვეშაც ჩავატარეთ. ეს დიდი სპონტანურობა იყო ამ ჩანაწერების მეშვეობით“.&lt;ref&gt;Joe Utichi (November 22, 2007). [http://www.rottentomatoes.com/m/darjeeling_limited/news/1691098/ &quot;Interview: Wes Anderson talks Darjeeling Limited and Mr. Fox&quot;]. Rotten Tomatoes. [https://web.archive.org/web/20071123183658/http://www.rottentomatoes.com/m/darjeeling_limited/news/1691098/ Archived] from the original on November 23, 2007. Retrieved November 22, 2007.&lt;/ref&gt; ხმები დაეწერა სანამ ანიმაცია არ გაკეთდა.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111009163030/http://www.flicksandbits.com/2009/10/17/george-clooney-bill-murray-and-wes-anderson-interview/42/ &quot;George Clooney, Bill Murray and Wes Anderson Interview&quot;]. Flicks and Bits. Archived from the original on October 9, 2011. Retrieved November 6, 2018.&lt;/ref&gt;

=== '''ანიმაცია''' ===

ანდერსონმა, როცა საუბრობდა პროდაქშენის დიზაინზე, აღნიშნა, რომ მისი მიზანი იყო სცენებისთვის რეალური ხეების და ქვიშის გამოყენება, „მაგრამ ყველაფერი მინიატურულია“.&lt;ref&gt;Josh Horowitz (September 26, 2007). [https://web.archive.org/web/20071012044310/http://moviesblog.mtv.com/2007/09/26/wes-anderson-enlists-bill-murray-for-the-fantastic-mr-fox/ &quot;Wes Anderson Enlists Bill Murray For 'The Fantastic Mr. Fox'&quot;]. MTV Movies Blog. Archived from [http://moviesblog.mtv.com/2007/09/26/wes-anderson-enlists-bill-murray-for-the-fantastic-mr-fox the original] on October 12, 2007. Retrieved September 26, 2007.&lt;/ref&gt; გრეიტ მისენდენი — ადგილი, სადაც როალდ დალი ცხოვრობდა დიდ გავლენას ახდენს ფილმის ვიზუალურ სტილზე.&lt;ref&gt;Gritten, David (November 17, 2007). [https://web.archive.org/web/20071118023302/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2007%2F11%2F17%2Fbfwes.xml &quot;The Darjeeling Limited: Who needs a film set in LA when you have a speeding train in India?&quot;]. The Telegraph. London. Archived from [https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/11/17/bfwes.xml the original] on November 18, 2007. Retrieved November 22, 2007.&lt;/ref&gt;

ფილმი აერთიანებს ანიმაციის რამდენიმე ფორმას, თუმცა ძირითადად შესრულებულია [[სტოპ-მოუშენი|სტოპ-მოუშენ]] ტექნიკით.&lt;ref&gt;Michael Fleming (October 25, 2006). [https://variety.com/2006/digital/markets-festivals/fox-catches-dahl-s-fox-1117952669/ &quot;Fox catches Dahl's Fox&quot;]. Variety. [https://web.archive.org/web/20160314083150/http://variety.com/2006/digital/markets-festivals/fox-catches-dahl-s-fox-1117952669/ Archived] from the original on March 14, 2016. Retrieved February 25, 2007.&lt;/ref&gt; ანიმაცია ჩატარდა ლონდონში,&lt;ref&gt;Joe Utichi (November 22, 2007). [http://www.rottentomatoes.com/m/darjeeling_limited/news/1691098/ &quot;Interview: Wes Anderson talks Darjeeling Limited and Mr. Fox&quot;]. Rotten Tomatoes. [https://web.archive.org/web/20071123183658/http://www.rottentomatoes.com/m/darjeeling_limited/news/1691098/ Archived] from the original on November 23, 2007. Retrieved November 22, 2007.&lt;/ref&gt; 3 Mills Studios-ის C სცენაზე, ხოლო თოჯინები შეიქმნა კომპანია Mackinnon &amp; Saunders-ის მიერ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100128111245/http://lineboil.com/2010/01/who-animated-fantastic-mr-fox/ &quot;Who Are the Animators on Fantastic Mr. Fox?&quot;]. Lineboil. January 12, 2010. Archived from [http://lineboil.com/2010/01/who-animated-fantastic-mr-fox/ the original] on January 28, 2010. Retrieved January 17, 2010.&lt;/ref&gt; ანდერსონი ხელმძღვანელობდა ჯგუფს, რომელთა ნაწილიც ადრე მუშაობდა ტიმ ბარტონის ფილმზე Corpse Bride.&lt;ref&gt;Edward Douglas (February 2, 2009). [http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=51902 &quot;Henry Selick on Making Coraline&quot;]. ComingSoon.net. [https://web.archive.org/web/20120212181905/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=51902 Archived] from the original on February 12, 2012. Retrieved February 2, 2009.&lt;/ref&gt;

სელიკი, რომელიც ინარჩუნებდა კავშირს ანდერსონთან, ამბობს, რომ რეჟისორი პარიზში ყოფნისას თავად თამაშობდა სცენებს და აგზავნიდა მათ გუსტაფსონსა და ანიმატორებს [[iPhone]]-ით.&lt;ref&gt;Steve Prokopy (February 2, 2009). [http://www.aintitcool.com/node/39977 &quot;Capone Talks with CORALINE Director and Wizard Master Henry Selick!!!&quot;]. Ain't It Cool News. [https://web.archive.org/web/20090205134901/http://www.aintitcool.com/node/39977 Archived] from the original on February 5, 2009. Retrieved February 2, 2009.&lt;/ref&gt; შემოდგომის ატმოსფეროს შესაქმნელად, ფილმში არ არის არც ერთი კადრი, რომელშიც [[ნარინჯისფერი|ფორთოხლისფერი]] არ იკვეთებოდეს.

== მუსიკა ==

ფილმის საუნდტრეკში შეტანილი იყო სიმღერები შემდეგი არტისტებისგან: [[The Beach Boys]], The Bobby Fuller Four, ბარლ აივსი (Burl Ives), ჟორჟ დელერუ (Georges Delerue), [[როლინგ სტოუნზი|The Rolling Stones]] და სხვა შემსრულებლები. ალბომის დანარჩენ ნაწილს ახლდა [[ალექსანდრ დესპლა|ალექსანდრ დესპლას]] მიერ შექმნილი ორიგინალური მუსიკა. საუნდტრეკი გამოაქვეყნა ABKCO Records-მა 2009 წლის 10 ნოემბერს, ფილმის გამოსვლამდე სამი დღით ადრე. დესპლა ნომინირებული იყო [[ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის|ოსკარის კატეგორიაში საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა]], და ასევე [[BAFTA საუკეთესო მუსიკისთვის|ბაფტას ჯილდოზე საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის]] მის მიერ ამ ფილმისთვის დაწერილი ქულისთვის.

== თემები ==

ფილმის თემებში შედის გლუტონია და სიხარბე, რომლებიც ვლინდება როგორც პროტაგონისტებში, ისე ანტაგონისტებში, ასევე სირთულეები, ეკონომიკური დეტერმინიზმი,&lt;ref&gt;Matthew Huntley (November 26, 2009). [http://www.boxofficeprophets.com/column/index.cfm?columnID=12267 &quot;Movie Review: Fantastic Mr. Fox&quot;]. Box Office Prophets. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; სამართლიანობა და თავისუფლება,&lt;ref&gt;[https://www.typeba.rs/philosophical-exploration-roald-dahl-fantastic-mr-fox/ &quot;Wit and Cunning: A Philosophical Exploration of Roald Dahl's 'Fantastic Mr. Fox'&quot;]. J. Larsen. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; ინდივიდუალიზმი, კლასიზმი, დაუცველობის განცდა და კონფორმიზმი (მაგალითად, მისტერ ფოქსის ვაჟის, ეშის შემთხვევაში),&lt;ref&gt;Matthew Huntley (November 26, 2009). [http://www.boxofficeprophets.com/column/index.cfm?columnID=12267 &quot;Movie Review: Fantastic Mr. Fox&quot;.] Box Office Prophets. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; საკუთარი თავის მიღება, პირადი ბრძოლა და სოციალური ცვლილებების მიღება.&lt;ref&gt;Joshua Stevens (April 13, 2023). [https://loudandclearreviews.com/fantastic-mr-fox-analysis-individuality-change/ &quot;Fantastic Mr. Fox Analysis: Embrace Individuality, Accept Change&quot;]. The Trustees of Indiana University. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Noah Douglas. [https://www.noahdouglas.net/blog/fantastic-mr-fox &quot;Fantastic Mr Fox&quot;]. Noah Douglas. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://larsenonfilm.com/fantastic-mr-fox#:~:text=Dahl's%20story%2C%20which%20centered%20on,dynamics%20and%20existential%20identity%20crises. &quot;Fantastic Mr. Fox&quot;]. J. Larsen. January 11, 2013. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt;
=== '''პერსონაჟების სიმბოლიზაცია და თვისებები''' ===

სამი ფერმერი ბოგისი, ბანსი და ბინი წარმოადგენენ საზოგადოების მდიდარ ფენას.&lt;ref&gt;Frank Moraes (April 29, 2015). [https://franklycurious.com/wp/2015/04/28/thematic-analysis-of-fantastic-mr-fox/ &quot;Thematic Analysis of Fantastic Mr Fox&quot;]. Frankly Curious. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; მისტერ ფოქსს აქვს სასოწარკვეთილი სურვილი, რომ სხვებისგან აღიარება მიიღოს, რადგან ებრძვის საკუთარ შინაგან დაუცველობას.&lt;ref&gt;Nandini Sharma (May 22, 2023). [https://medium.com/indian-thoughts/overcoming-self-doubt-like-fantastic-mr-fox-c4c7b419ef15 &quot;Overcoming Self Doubt like Fantastic Mr. Fox&quot;]. Medium. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; მისტერ ფოქსი ავლენს [[ნარცისიზმი|ნარცისიზმს]] და მარცხის მიღების შიშს, თუმცა ფილმი აჩვენებს, რომ მარცხი ყოველთვის ცუდი არ არის, მიუხედავად მისი სახლის განადგურებისა.&lt;ref&gt;Noah Douglas. [https://www.noahdouglas.net/blog/fantastic-mr-fox &quot;Fantastic Mr Fox&quot;]. Noah Douglas. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; ფერმერების თავდასხმები ცხოველებზე გამოწვეულია მისტერ ფოქსის ნარცისიზმით და მის ქურდობაზე დამოკიდებულებით.&lt;ref&gt;Frank Moraes (April 29, 2015).[https://franklycurious.com/wp/2015/04/28/thematic-analysis-of-fantastic-mr-fox/ &quot;Thematic Analysis of Fantastic Mr Fox&quot;.] Frankly Curious. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt;

განსხვავებით წიგნისგან, ფილმში მისტერ ფოქსი თვითშეგნებული პიროვნებაა და განიცდის ეგზისტენციალურ კრიზისს.&lt;ref&gt;Faisal Hay. [https://issuu.com/vicscreenwriting/docs/issue_3/s/15908864 &quot;'Different Yet Fantastic' – Fantastic Mr. Fox and the Theme of Identity&quot;]. Issuu Inc. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; სწორედ ეგზისტენციალური კრიზისი უბიძგებს მას იყიდოს ახალი სახლი და დაუბრუნდეს კრიმინალურ ქმედებებს, რათა ოჯახისთვის უკეთესი საკვები მოიპოვოს. თუმცა, ფილმის ბოლოს ის აცნობიერებს, რომ სიამაყემ ხელი შეუშალა, რის გამოც საყვარელი ადამიანები საფრთხეში ჩააგდო, და ეს იდეა ხდება ფილმის მორალი  რომ საკუთარი სიამაყე არ უნდა დაედგეს საყვარელი ადამიანების წინაშე.&lt;ref&gt;Nadia Bodner (2021). [https://openoregon.pressbooks.pub/dpdfilm/chapter/378/#:~:text=Though%20it%20is%20not%20until,of%20those%20you%20love%20most. &quot;Difference, Power, and Discrimination in Fantastic Mr. Fox&quot;]. Pressbooks. Retrieved May 21, 2024.&lt;/ref&gt;

=== '''კლასობრივი ბრძოლა''' ===

ფილმი ასახავს [[კლასობრივი ბრძოლა|კლასობრივი ბრძოლის]] საკითხებს, რადგან მისტერ ფოქსი თავს გრძნობს ღარიბად და შემდეგ მიზნად ისახავს, დაუპირისპირდეს მდიდარ და სიხარბით სავსე ფერმერებს. მისტერ ფოქსის მიერ პროდუქტის [[ქურდობა|მოპარვის]] საპასუხოდ, ფერმერები ანადგურებენ თითქმის ყველაფერს, კლავენ ქალაქის თითქმის ყველა ცხოველს (როგორც კოლექტიური დასჯის საშუალება), ხოლო დანარჩენები [[იძულებით გადაადგილებული პირი|იძულებით გადაადგილდებიან]]. თუმცა, საბოლოოდ სწორედ [[სოციალური კლასი|დაბალი კლასი]] (ანუ უიღბლო და სუსტი ცხოველები) გამოდიან გამარჯვებულად და ახერხებენ მდიდარი, შურისმაძიებელი ფერმერების მოტყუებას.&lt;ref&gt;[https://blogs.libraries.indiana.edu/mediabeat/2017/02/09/fantastic-mr-fox-a-kids-film-for-adults/ &quot;Fantastic Mr. Fox: A Kid's Film for Adults&quot;]. The Trustees of Indiana University. February 9, 2017. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; გარდა ამისა, The Jewish Chronicle-მა მიუთითა მსგავსებაზე გაზასა და ისრაელს შორის მიმდინარე კონფლიქტთან, როდესაც ფერმერები გორაკს ალყას არტყამენ.&lt;ref&gt;[https://www.thejc.com/life-and-culture/film/review-fantastic-mr-fox-shezqetg &quot;Review: Fantastic Mr Fox&quot;]. The Jewish Chronicle. Retrieved April 27, 2024.&lt;/ref&gt;

=== '''გენდერული როლები''' ===

ფილმი ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რას ნიშნავს იყო მამა და ქმარი; ბატონმა ფოქსმა დაარღვია პირობა, რომელიც ცოლს მისცა – შეწყვიტა ქურდობა – და ამიტომ ყველაფერს აურია. ამ ვითარებამ აიძულა მას თავისი თავისთვის შეეხედა და ეღიარებინა, ვინ არის სინამდვილეში.

ბევრი ის თვისება, რაც ბატონ ფოქსს საკუთარი თავის დიდებულად მიაჩნია, დაკავშირებულია მის მამაკაცურობასთან. მიუხედავად იმისა, რომ მოქმედება ვითარდება 2000-იანების შუა ან ბოლოს, ფილმის სტილი და ესთეტიკა ანაქრონისტულად 1970-იან წლებს ჰგავს იმ ეპოქას, [[გენდერული როლები|როდესაც მამაკაცებს ასწავლიდნენ]], რომ უნდა ყოფილიყვნენ ძლიერი და თავდაჯერებული მარჩენლები. ფილმის შუაში ბატონი ფოქსის მარცხი გამოწვეულია იმით, რომ ის როგორც მამაკაცი, ვერ აღწევს საკმარის წარმატებას, მიუხედავად იმისა, რომ მისი ცოლი ამბობს: “ღარიბები ვიყავით, მაგრამ ბედნიერები”. დიასახლისი მისის ფოქსის მთავარი როლი სიუჟეტში ის არის, რომ ის აიძულებს ქმარს დაფიქრდეს თავისი დაუფიქრებელი ქცევის შედეგებზე; ის სტერეოტიპულად წარმოდგენილია როგორც “ნამდვილი ქალი”, რაც 1970-იან წლებში გავრცელებული წარმოდგენა იყო.&lt;ref&gt;Nadia Bodner (2021). [https://openoregon.pressbooks.pub/dpdfilm/chapter/378/#:~:text=Though%20it%20is%20not%20until,of%20those%20you%20love%20most. &quot;Difference, Power, and Discrimination in Fantastic Mr. Fox&quot;]. Pressbooks. Retrieved May 21, 2024.&lt;/ref&gt;

ფოქსის განსხვავებული ვაჟი ეში “სხვა” არის, მიუხედავად იმისა, რომ ცდილობს მამის მსგავსად სპორტული იყოს. ის ქალურად დადის და მას აქვს თვალის გარშემო ხაზები, რაც თვალის ფანქარს ჰგავს – ეს მას განასხვავებს სხვა მამაკაც პერსონაჟებისგან.

=== '''უარყოფა და მიღება''' ===

ფილმის განმავლობაში ცხოველი პერსონაჟები უარყოფენ იმას, რომ ისინი “ველური ცხოველები” არიან, მიუხედავად იმისა, რომ მათი ურთიერთობა და ჩხუბის სტილი სწორედ მათ ველურ ბუნებას ავლენს. ბატონი ფოქსი და კაილი საუბრობენ, რომ მათ მგლების ეშინიათ (რომლებიც ველური ცხოველების მაგალითს წარმოადგენენ).&lt;ref&gt;Joshua Stevens (April 13, 2023). [https://loudandclearreviews.com/fantastic-mr-fox-analysis-individuality-change/ &quot;Fantastic Mr. Fox Analysis: Embrace Individuality, Accept Change&quot;]. The Trustees of Indiana University. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt; თუმცა ფილმის ბოლოს, როცა ისინი მგელს ხვდებიან, მათ შთაბეჭდილებას ახდენს მისი სილამაზე და აცნობიერებენ, რამდენად ჰგვანან მას. ამის შემდეგ ბატონი ფოქსი აღიარებს მიწის ქვეშ ცხოვრების იდეას, რადგან ის იღებს თავის ველურ ბუნებას და მარტივ ცხოვრებას.&lt;ref&gt;Noah Douglas. [https://www.noahdouglas.net/blog/fantastic-mr-fox &quot;Fantastic Mr Fox&quot;]. Noah Douglas. Retrieved April 28, 2024.&lt;/ref&gt;

== გამოშვება ==

ფილმის მსოფლიო პრემიერა შედგა [[ლონდონის კინოფესტივალი|ლონდონის კინოფესტივალის]] 53-ე გამოშვების გახსნის დღეს, 2009 წლის 14 ოქტომბერს.&lt;ref&gt;Ben Child (July 28, 2009). [https://www.theguardian.com/film/2009/jul/28/fantastic-mr-fox-open-london-film-festival &quot;Fantastic Mr Fox to open London Film Festival&quot;]. The Guardian. [https://web.archive.org/web/20141129084417/http://www.theguardian.com/film/2009/jul/28/fantastic-mr-fox-open-london-film-festival Archived] from the original on November 29, 2014. Retrieved July 28, 2009.&lt;/ref&gt; [[20th Century Fox]]-მა იგი კინოთეატრებში გამოუშვა დიდ ბრიტანეთში 23 ოქტომბერს, ხოლო აშშ-ში 13 ნოემბერს.

=== '''Home media''' ===

20th Century Fox Home Entertainment-მა ფილმი [[DVD]] და [[Blu-ray]] ფორმატში გამოსცა აშშ-ში 2010 წლის 23 მარტს.&lt;ref&gt;[https://www.amazon.com/gp/product/B001QOGYBI/ &quot;Fantastic Mr. Fox&quot;]. Amazon.com. March 23, 2010. Retrieved May 17, 2011.&lt;/ref&gt;
Criterion Collection-მა ფილმი Blu-ray და DVD ფორმატში გამოუშვა 2014 წლის 18 თებერვალს.&lt;ref&gt;[http://www.criterion.com/films/28565-fantastic-mr-fox &quot;Fantastic Mr. Fox (2009) – The Criterion Collection&quot;]. [https://web.archive.org/web/20131212054746/http://www.criterion.com/films/28565-fantastic-mr-fox Archived] from the original on December 12, 2013. Retrieved December 20, 2013.&lt;/ref&gt;

სტრიმინგ პლატფორმებზე, Fantastic Mr. Fox ჩაემატა [[Disney+]]-ზე ჩრდილოეთ ამერიკაში 2020 წლის 22 მაისს.&lt;ref&gt;[https://collider.com/disney-plus-may-2020-new-movies-tv-shows/ &quot;What's New on Disney Plus in May 2020: Movies and TV Shows&quot;]. Collider. April 17, 2020. [https://web.archive.org/web/20210602215603/https://collider.com/disney-plus-may-2020-new-movies-tv-shows/ Archived] from the original on June 2, 2021. Retrieved June 1, 2021.&lt;/ref&gt;

=== '''Box office''' ===

ფილმმა Fantastic Mr. Fox-მა შეაგროვა 21,002,919 დოლარი აშშ-ში და 25,468,104 დოლარი აშშ-ს გარეთ, რაც საერთო ჯამში 46,187,511 დოლარს შეადგენს მთელ მსოფლიოში.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.the-numbers.com/movie/Fantastic-Mr-Fox Fantastic Mr. Fox (2009) - Financial Information&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303164747/https://www.the-numbers.com/movie/Fantastic-Mr-Fox |date=2018-03-03 }}. The Numbers. Retrieved March 14, 2024.&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:2009 წლის ფილმები]]</text>
      <sha1>mu0qx6mvqaoq0if699fvdvwp8gcoitz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებელი:Geagea/nplg</title>
    <ns>2</ns>
    <id>589354</id>
    <revision>
      <id>5392088</id>
      <parentid>4972406</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geagea</username>
        <id>783</id>
      </contributor>
      <origin>5392088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6332" sha1="asaiakadmin6oqlp601tmbwj8lbfepo" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ nplg
|-
! P !! NO !! თარგი !! ლინკი !! in use on ka.wiki !! Mix'n'match !! in use on Wikidata !! proposal
|-
|[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P11628 P11628] || 1,613 || [[თარგი:nplg ემიგრანტი]] || http://www.nplg.gov.ge/emigrants/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Femigrants%2F ლინკები (415)] || [https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/5784 5784] || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P11628&amp;limit=5000 610] || -
|-
|[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13649 P13649] || 15,302 || [[თარგი:Nplg ილია]] || http://www.nplg.gov.ge/ilia/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Filia ლინკები (139)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13649&amp;limit=5000 174] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID|Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID]]
|-
|[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13641 P13641] ||  2,084 || [[თარგი:Nplg ექიმი]] || http://www.nplg.gov.ge/medics/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Fmedics%2F ლინკები (64)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13641&amp;limit=5000 96] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID]]
|-
| [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P4991 P4991] || 22,441 || [[თარგი:Nplg ბიოგრაფია]] || http://www.nplg.gov.ge/bios/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=5000&amp;offset=5000&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Fbios ლინკები (6,325)] || [https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/1084 1084] || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P4991&amp;limit=5000&amp;dir=next&amp;offset=0%7C60990487 9,928] || -
|-
|[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13645 P13645] ||  5,895 || [[თარგი:Nplg სპორტსმენი]] || http://www.nplg.gov.ge/athletes/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Fathletes ლინკები (318)] || ||[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13645&amp;limit=5000 343] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID]]
|-
|[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13646 P13646] || 2,059 || [[თარგი:Nplg მეღვინე]] || http://www.nplg.gov.ge/winemakers/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Fwinemakers ლინკები (23)] || ||[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13646&amp;limit=5000 24] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID]]
|-
| || ?? || [[თარგი:Nplg გაზეთი]] || http://www.nplg.gov.ge/paperge/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Fpaperge ლინკები (53)] || || ||
|-
| [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P11853 P11853] || 83 || [[თარგი:Nplg ქართველოლოგი]] || http://www.nplg.gov.ge/kartv/en/  ||  [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;target=www.nplg.gov.ge%2Fkartv%2F ლინკები (29)] ||  || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P11853&amp;limit=5000 29] || -
|-
| [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13691 P13691] || ? || ? || https://www.georgianencyclopedia.ge/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&amp;limit=5000&amp;offset=0&amp;target=georgianencyclopedia.ge%2Fka%2Fform ლინკები (133)] ||[https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/7375 7375]  (ადამიანი) || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13691&amp;limit=5000&amp;dir=next&amp;offset=0%7C14297064 8.964]  || -
|}
* [[:d:Template:Georgia (Republic) properties|Georgia (Republic) properties]]
* [https://w.wiki/EuNW query]
* [https://petscan.wmflabs.org/?psid=39554937 petscan]</text>
      <sha1>asaiakadmin6oqlp601tmbwj8lbfepo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს წევრები</title>
    <ns>14</ns>
    <id>591833</id>
    <revision>
      <id>5392131</id>
      <parentid>4822778</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>წაიშალა [[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო]]; დაემატა [[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="m0o7z5o0vjl5wny6l7mp2v1rai13y6h" xml:space="preserve">[[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრები]]</text>
      <sha1>m0o7z5o0vjl5wny6l7mp2v1rai13y6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს წევრები</title>
    <ns>14</ns>
    <id>591834</id>
    <revision>
      <id>5392130</id>
      <parentid>4822779</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>წაიშალა [[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო]]; დაემატა [[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="m0o7z5o0vjl5wny6l7mp2v1rai13y6h" xml:space="preserve">[[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრები]]</text>
      <sha1>m0o7z5o0vjl5wny6l7mp2v1rai13y6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო</title>
    <ns>14</ns>
    <id>591894</id>
    <revision>
      <id>5392128</id>
      <parentid>4822982</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლება]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="7v4mhi2idb8u5bln6txdgxob754zo7i" xml:space="preserve">[[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა]]
[[კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლება]]</text>
      <sha1>7v4mhi2idb8u5bln6txdgxob754zo7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392132</id>
      <parentid>5392128</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T07:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <origin>5392132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="i43efgm3s1thf789hc0zea25nuqb1vm" xml:space="preserve">{{commons|Category:Supreme Council of the Autonomous Republic of Adjara}}
[[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა]]
[[კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლება]]</text>
      <sha1>i43efgm3s1thf789hc0zea25nuqb1vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Nancy2702</title>
    <ns>3</ns>
    <id>594778</id>
    <revision>
      <id>5391929</id>
      <parentid>5340623</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>95434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>მომხმარებელმა J ansari გვერდი „[[მომხმარებლის განხილვა:Nanita2008]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მომხმარებლის განხილვა:Nancy2702]]“: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Nanita2008|Nanita2008]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Nancy2702|Nancy2702]]&quot;</comment>
      <origin>5340623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="i8403vg9p9q6l83qokppurbb0xurz7y" xml:space="preserve">== ამ ფილმს არ აქვს ენციკლოპედიური მნიშვნელობა? თუ არა რატომ? ==

https://www.imdb.com/title/tt35748017/ [[მომხმარებელი:Nanita2008|Nanita2008]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Nanita2008|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Nanita2008|წვლილი]]) 23:07, 26 იანვარი 2026 (UTC)

:წესით კი სტატიას თუ წესების მიხედვით დაწერ [[მომხმარებელი:BESO2003|BESO2003]] ([[მომხმარებლის განხილვა:BESO2003|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/BESO2003|წვლილი]]) 00:01, 27 იანვარი 2026 (UTC)

== განხილვის და ფორუმის გვერდებიდან არაფერი იშლება ==

გამარჯობა. გაითვალისწინეთ, რომ განხილვის და ფორუმის გვერდებიდან არაფერი იშლება. — [[მომხმარებელი:Mehman|&lt;span style=&quot;color:#ff0500&quot;&gt;'''''Meh'''''&lt;/span&gt;]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|&lt;span style=&quot;color:#0500ff&quot;&gt;'''''man'''''&lt;/span&gt;]] 12:04, 12 თებერვალი 2026 (UTC)

== [[Nick Cave and the Bad Seeds]] ==
{{მუშავდება/შეტყობინება/ძირი|Nanita2008.|Nick Cave and the Bad Seeds}}-[[მომხმარებელი:Jaba1977|&lt;span style=&quot;color:#006400;&quot;&gt;'''''Wiki -'''''&lt;/span&gt;]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|&lt;span style=&quot;color:#006400&quot;&gt;'''''ჯაბა'''''&lt;/span&gt;]] 11:31, 18 მარტი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i8403vg9p9q6l83qokppurbb0xurz7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებელი:Nancy2702/სავარჯიშო</title>
    <ns>2</ns>
    <id>594779</id>
    <revision>
      <id>5391931</id>
      <parentid>5279957</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>95434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>მომხმარებელმა J ansari გვერდი „[[მომხმარებელი:Nanita2008/სავარჯიშო]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მომხმარებელი:Nancy2702/სავარჯიშო]]“: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Nanita2008|Nanita2008]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Nancy2702|Nancy2702]]&quot;</comment>
      <origin>5279957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5267" sha1="ofkitjf6af59wquspub6gg93qhngtj9" xml:space="preserve">

'''თემო რეხვიაშვილი''' (დ. 10 მაისი, 1993, [[თბილისი]]) — ქართველი მსახიობი და დრამატურგი. ავტორია მცირე რომანის &quot;კურიერის ამბები&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=კურიერ-მსახიობის ნაამბობი {{!}} გიორგი მაისურაძე |url=https://indigo.com.ge/articles/kurier-msaxiobis-naambobi-giorgi-maisuradze/ |access-date=2026-02-11 |website=indigo.com.ge |language=ka}}&lt;/ref&gt;, რომელმაც 2022 წელს მიიღო [[საბა (ლიტერატურული პრემია)|ლიტერატურული პრემია &quot;საბა&quot;]] , წლის საუკეთესო დებიუტის ნომინაციაში. 

იყო სცენარისტი &quot;კურიერის ამბების&quot; მიხედვით გადაღებული ანკა გუჯაბიძის ფოტო-ფილმის &quot;[[თემო რე]]&quot;. რომლის პრემიერა, 2025 წელს [[როტერდამი|როტერდამის]] საერთაშორისო კინოფესტივალზე შედგა. ფილმმა მიიღო ორი ჯილდო Tiger Short Competition Award და KNF Award. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-12 |title=Review {{!}} Temo Re — An artistic yet humorous commentary on Georgian society |url=https://oc-media.org/review-temo-re-an-artistic-yet-humorous-commentary-on-georgian-society/ |access-date=2026-02-11 |website=OC Media |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Temo Re |url=https://iffr.com/en/iffr/2025/films/temo-re |access-date=2026-02-11 |website=IFFR EN |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 

== ბიოგრაფია ==
დაიბადა 1993 წლის 10 მაისს, თბილისში. 2015 წელს დაამთავრა [[შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი|შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი]], დრამისა და კინოს მსახიობის სპეციალობით. 2019-2021 წლებში სწავლობდა დრამატურგიას [[თემურ ჩხეიძე|თემურ ჩხეიძის]] სახელოსნოში. არის თეატრალური კომპანია &quot;ჰარაკის&quot; თანადამფუძნებელი წევრი. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=თემო რეხვიაშვილი (1993) |url=http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00019358/ |access-date=2026-02-11 |website=www.nplg.gov.ge}}&lt;/ref&gt; მისი პიესა &quot;პათეტიკური მონოლოგები&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-15 |title=Review {{!}} Pathetic Monologues — Georgian theatre that finally laughs at itself |url=https://oc-media.org/review-pathetic-monologues-georgian-theatre-that-finally-laughs-at-itself/ |access-date=2026-02-11 |website=OC Media |language=en}}&lt;/ref&gt; დაიდგა &quot;ჰარაკში&quot; 2023 წელს, ხოლო &quot;CO2&quot; თეატრ ათონელზე 2025 წელს. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-30 |title=პათეტიკური მონოლოგები — თემო რეხვიაშვილის გზა მწერლობასა და თეატრში |url=https://on.ge/story/151565-%E1%83%9E%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9D-%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%92%E1%83%96%E1%83%90-%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%A0%E1%83%A8%E1%83%98 |access-date=2026-02-11 |website=On.ge |language=ka}}&lt;/ref&gt;

== წიგნები ==

* კურიერის ამბები&lt;ref&gt;{{Cite book |year=2021 |title=კურიერის ამბები |publisher=სულაკაურის გამომცემლობა |isbn=9789941307508}}&lt;/ref&gt;
* ორი პიესა&lt;ref&gt;{{Cite web |title=თემო რეხვიაშვილი |url=https://sulakauri.ge/authors/themo-rekhviashvili/ |access-date=2026-02-11 |website=sulakauri.ge |language=ka-GE |isbn=9789941378102}}&lt;/ref&gt;

== ჯილდოები ==

* პრემია &quot;საბა&quot; – საუკეთესო ლიტერატურული დებიუტი (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=პრემია საბა - 2022 |url=https://saba.com.ge/award/history/2022 |access-date=2026-02-11 |website=saba.com.ge}}&lt;/ref&gt;

== წყაროები ==</text>
      <sha1>ofkitjf6af59wquspub6gg93qhngtj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შავი ჭირის ღამეები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603844</id>
    <revision>
      <id>5391774</id>
      <parentid>4936438</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12929" sha1="18pg8v4q8wyyyid3jj54jilp76vg585" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა წიგნი|isbn=978-0525656890}}

'''''შავი ჭირის ღამეები''''' (თურქულადː '''''Veba Gaceleri''''') [[ორჰან ფამუქი|ორჰან ფამუქის]] 2021 წელს გამოცემული ნაწარმოებია.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Walia |first=Shelly |title=‘Nights of Plague’ by Orhan Pamuk: Creating fiction out of history |url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/nights-of-plague-by-orhan-pamuk-creating-fiction-out-of-history-445740 |website=[[The Tribune (India)]] |access-date=2025-10-15 |archive-date=2023-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230927005322/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/nights-of-plague-by-orhan-pamuk-creating-fiction-out-of-history-445740 }}&lt;/ref&gt; ეს მისი მე-11 და სიდიდით მეორე რომანია. ისტორიული მოვლენებით შთაგონებული ნაწარმოების მოქმედება ვითარდება გამოგონილ კუნძულ მინგერიზე, რომელიც აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში, კრეტასა და კვიპროსს შორის, მდებარეობს.. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kellman |first=Steven G. |date=4 October 2022 |title=Orhan Pamuk's 'Nights of Plague' entangles an epidemic with a (fictional) revolution |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/books/story/2022-10-04/review-orhan-pamuks-nights-of-plague-entangles-an-epidemic-with-a-fictional-revolution |website=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;

არაერთმა მიმომხილველმა აღნიშნა, რომ ''„შავი ჭირის ღამეების&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' სიუჟეტი [[ალბერ კამიუ|ალბერ კამიუს]] რომან, ''[[შავი ჭირი (რომანი)|„შავ ჭირს“]],'' წააგავს. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ley |first=James |date=11 November 2022 |title=‘Extraordinary achievement’: Nobel winner gives us one of his finest creations |url=https://www.smh.com.au/culture/books/ancient-versus-modern-in-a-story-of-sickness-and-murder-20221107-p5bwad.html |website=[[The Sydney Morning Herald]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ფონი ==
2016 წელს ფამუქმა დაიწყო ისტორიული რომანის წერა გამოგონილ კუნძულზე გავრცელებული ბუბონური ჭირის ეპიდემიის შესახებ. იგი განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო იმით, თუ როგორ არის შავი ჭირი აღმოსავლურ სტერეოტიპად წარმოდგენილი ისეთ წიგნებში, როგორებიცაა [[დანიელ დეფო|დეფოს]] ''„შავი ჭირის წელიწადის დღიური“'', [[ალესანდრო მანძონი|მანძონის]] „''საქმროები“'' და [[ალბერ კამიუ|კამიუს]] ''[[შავი ჭირი (რომანი)|&quot;შავი ჭირი&quot;]]''. &lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-10-13|title=‘First, survive. Don’t rush to jail. Then, write.’|language=en-US|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/books/2022/10/12/orhan-pamuk-interview-authoritarianism-covid-literature/|access-date=2023-09-27|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; 2020 წლის სტატიაში მან დაწერა, რომ დასავლელი დამკვირვებლები, მაგალითად, დენიელ დეფო, მუსლიმურ მსოფლმხედველობაში ფატალისტურ ტენდენციას ხედავდნენ - რელიგიურ კონცეფციას, რომლის მიხედვითაც, „ყველა ადამიანის დასასრული განსაზღვრულია“. &lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-04-23|title=Opinion {{!}} What the Great Pandemic Novels Teach Us|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/04/23/opinion/sunday/coronavirus-orhan-pamuk.html|access-date=2023-09-27|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== სიუჟეტის შეჯამება ==
1901 წელს [[სტამბოლი]]დან გასული გემი მინგერის კუნძულზე ჩავიდა, სადაც ბუბონური ჭირი გავრცელდა. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gates |first=David |date=30 September 2022 |title=A Nobelist’s New Novel, Rife With Pestilence and Writerly Tricks |url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/books/review/nights-of-plague-orhan-pamuk.html |website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; მინგერი დაშლის პროცესში მყოფი [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] მიკროკოსმოსს წარმოადგენს, სადაც მრავალფეროვანი ჯგუფები თანაარსებობენ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gordon |first=Peter |date=24 October 2022 |title=“Nights of Plague” by Orhan Pamuk |url=https://asianreviewofbooks.com/content/nights-of-plague-by-orhan-pamuk/ |website=Asian Review of Books}}&lt;/ref&gt; ჭირი ასახავს იმპერიის მეტაფორულ დახასიათებას, ერთგვარად „ევროპის ავადმყოფს“. მასთან საბრძოლველად სულთან [[აბდულჰამიდ II]] აგზავნის ბონკოვსკი ფაშას, იმპერიის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარ ინსპექტორს და მუსლიმ ეპიდემიოლოგს, პრინც კონსორტს, ექიმ ნურის, და მის მეუღლეს, სულთნის დისშვილს, პრინცესა ფაქიზეს. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Genç |first=Kaya |last7=Weiner |first7=Tim |last8=Dickey |first8=Colin |date=4 April 2023 |title=Orhan Pamuk Turns an Outbreak Into a Revolution |url=https://newrepublic.com/article/171562/orhan-pamuk-turns-outbreak-revolution-nights-plague-novel-review |website=The New Republic}}&lt;/ref&gt;

როდესაც ბონკოვსკის მოკლავენ, ფაქიზეს და ნური დაიწყებენ [[შერლოკ ჰოლმზი|შერლოკ ჰოლმსის]] მსგავსი მეთოდების გამოყენებას დამნაშავის იდენტიფიცირებისთვის. ამავდროულად ცდილობენ ჭირის კონტროლის დასავლურ მეთოდებს მიმართონ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Karthik |first=Savitha |title=Shaped by the scourge |url=https://www.deccanherald.com/features/shaped-by-the-scourge-1153536.html |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; თუმცა კუნძულის მაცხოვრებლები ეწინააღმდეგებიან კარანტინის ზომებს, რაც იწვევს ინფექციებისა და სიკვდილიანობის ზრდას. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goldsmith |first=Jane Turner |date=18 October 2022 |title=Curfews, quarantine, fake news, insurrection: Orhan Pamuk's Nights of Plague feels eerily prescient |url=https://theconversation.com/curfews-quarantine-fake-news-insurrection-orhan-pamuks-nights-of-plague-feels-eerily-prescient-192607 |website=The Conversation |language=en}}&lt;/ref&gt;

== თემები და სტილი ==
„World Literature Today“ -ის წარმომადგენელმა მეტ ჰენსონმა აღნიშნა, რომ ''„შავი ჭირის ღამეების“'' მოტივები [[ოსმალეთის იმპერიის დასასრული|ოსმალეთის იმპერიის დაშლის]] ბოლო წლებში, განსაკუთრებით [[აბდულჰამიდ II|აბდულჰამიდ II-]] ის კატასტროფული მმართველობის დროსაა ასახული. ფამუქი მხატვრულად აღწერს ფრაგმენტული, პოლიტიკური იდენტობების ჩამოყალიბებას, რამაც პირველი მსოფლიო ომი გამოიწვია და საბოლოოდ თურქეთის რესპუბლიკის საფუძვლები განამტკიცა. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hanson |first=Matt |title=Nights of Plague: A Novel by Orhan Pamuk |url=https://www.worldliteraturetoday.org/2023/march/nights-plague-novel-orhan-pamuk#:~:text=The%20themes%20of%20Nights%20of,nationalist%20movements%20in%20the%20Balkans. |website=[[World Literature Today]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ჟურნალ „The Atlantic“ -ში ჯუდიტ შულევიცმა დაწერა, რომ ''„შავი ჭირის ღამეები“'' უბრალოდ სატირა და მეტაფორაა, რომელიც ათათურქის, [[ქემალიზმი|ქემალიზმის]] და [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|პრეზიდენტ ერდოღანის]] მთავრობის კრიტიკაში ოსმალეთის, რევოლუციური და ნაციონალისტური ლიდერობის სტილებს ეყრდნობა. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=30 September 2022 |title=Orhan Pamuk’s Literature of Paranoia |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2022/11/historical-fiction-political-satire-orhan-pamuk-nights-of-plague/671535/ |website=[[The Atlantic]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== მიღება ==
''[[ნიუ-იორკერი (ჟურნალი)|„ნიუ იორკერისთვის“]]'' მიცემულ რეცენზიაში ჯეიმს ვუდმა აღნიშნა, რომ ფამუქი, მიუხედავად იმისა, რომ აცნობიერებს, თუ როგორ უსამართლოდ იყო ორიენტალიზებული ჭირი ისტორიულად, როგორც ჩანს, სიამოვნებას იღებს მინგერის ორიენტალიზაციისგან, ოსმალური მაგიისა და მითოლოგიის გაჯერებით. წიგნის დასასრულს მთხრობელი ახსენებს [[ედვარდ ვადი საიდი|ედვარდ საიდის]] ტერმინის, „ორიენტალიზმის“, „უარყოფითად შეცვლილ მნიშვნელობას“. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Wood |first=James |date=24 October 2022 |title=Outbreaks and Uprisings in Orhan Pamuk’s “Nights of Plague” |url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/31/outbreaks-and-uprisings-in-orhan-pamuks-nights-of-plague |website=[[The New Yorker]]}}&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:დეტექტიური რომანები]]
[[კატეგორია:ორჰან ფამუქის რომანები]]
[[კატეგორია:ისტორიული რომანები]]
[[კატეგორია:2021 წლის რომანები]]
[[კატეგორია:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>18pg8v4q8wyyyid3jj54jilp76vg585</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩინეთის ტბები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607892</id>
    <revision>
      <id>5392081</id>
      <parentid>5020958</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37629" sha1="chcl6iekna7e7yr253hyf8wlo08et7u" xml:space="preserve">[[ფაილი:qinghai lake.jpg|ცინგხაის ტბა, [[კუკუნორი]]|მინი|300პქ]]
'''ჩინეთის ტბები''' — [[ჩინეთი]]ს მატერიკის ტერიტორიაზე მდებარე ტბები. [[2022]] წლის სტატისტიკური მონაცემებით, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ტერიტორიაზე არის 3,741 ტბა, რომელთა წყლის ზედაპირის ფართობი 1 კვადრატული კილომეტრი ან მეტია (ჰონგ-კონგის სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონის, მაკაოს სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონის და თაივანის რეგიონის გამოკლებით). ასეთი ტბების რომელთა წყლის ზედაპირის საერთო ფართობი დაახლოებით 93,723 კვადრატული კილომეტრია. გარდა ამისა, ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით ხელოვნური ტბები (წყალსაცავები) მდებარეობს. ჩინეთში ტბების ყველაზე მაღალი კონცენტრაციის მქონე ტერიტორიებია [[ტიბეტის პლატო|ცინხაი-ტიბეტის პლატო]] და [[იანძი]]ს მდინარის ვაკის შუა და ქვედა წელი.

[[1960]] წლიდან [[2005]] წლამდე ჩინეთში მტკნარი წყლის ტბების საერთო ფართობი თანდათან მცირდება. ჩრდილოეთ ჩინეთში ტბების ფართობის შემცირება ძირითადად კლიმატთან არის დაკავშირებული, ხოლო სამხრეთ ჩინეთში ეს შეიძლება დაკავშირებული იყოს ადამიანის საქმიანობასთან, როგორიცაა სამრეწველო წარმოება და ტბების რეკულტივაცია.

ქვემოთ მოცემული ტბების ფართობის მაჩვენებლები აღებულია „ჩინეთის ტბების მონაცემთა ბაზიდან“. უნდა აღინიშნოს, რომ წყლის დონის რყევებმა, ბუნებრივ გარემოში ცვლილებებმა და ადამიანის საქმიანობის ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს ტბების ფართობის უზარმაზარი ცვლილებები.

==ჩინეთის დიდი ტბები==
===ჩინეთის ხუთი დიდი ტბა===
{{მთავარი|ჩინეთის ხუთი დიდი ტბა}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;540&quot;
! width=&quot;200&quot;|ტბის სახელწოდება||width=&quot;200&quot;|ლოკაცია||width=&quot;140&quot;|ფართობი
|-
|[[პოიანხუ|ფოიანგი]]||&lt;small&gt;[[ძიანსი|ძიანგსი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;3206.98
|-
|[[დუნტინხუ|ტუნგთინგის ტბა]]||&lt;small&gt;[[ხუნანი (ჩინეთი)|ხუნანი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;2614.36  
|-
|[[ტაიხუ|თაის ტბა]]||&lt;small&gt;[[ძიანსუ|ძიანგსუ]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;2537.17
|-
|[[დალაინორი]]||&lt;small&gt;[[შიდა მონღოლეთი|შიდა მონღოლეთის ავტონომიური რეგიონი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;2203.76
|-
|[[ხუნძეხუ|ხუნგწეხუ]]||&lt;small&gt;[[ძიანსუ|ძიანგსუ]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;1663.32
|}
ძირითადად, „ჩინეთის ხუთი დიდი მტკნარი წყლის ტბა“ მოიცავს ფოიანგის ტბას, ტუნგთინგის ტბას, თაის ტბას, ჰონგწეს ტბასა და ჩაოს ტბას (მდებარეობს [[ანხუეი]]ს პროვინციაში, 775 კმ²). ხულუნის ტბა და კიდევ ერთი დიდი მტკნარი წყლის ტბა, [[სინქაის ტბა]] (მდებარეობს [[ხეილუნძიანი|ხეილუნგძიანგის]] პროვინციაში, 1080 კმ²), როგორც წესი, არ შედის სიაში მათი შორეული მდებარეობის ან [[რუსეთი|რუსეთთან]] გაზიარების გამო.

===შვიდი დიდი მლაშე ტბა===
{{მთავარი|ჩინეთის შვიდი დიდი მლაშე ტბა}}
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;540&quot;
! width=&quot;200&quot;|ტბის სახელწოდება||width=&quot;200&quot;|მდებარეობა||width=&quot;140&quot;|ფართობი（კმ²）
|-
|[[კუკუნორი]]||&lt;small&gt;[[ცინხაი|ცინგხაი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;4340
|-
|[[ნამცო|ნამცუო]]||&lt;small&gt;[[ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;1961.5
|-
|[[სილინგ-ცო]]||&lt;small&gt;[[ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;1628
|-
|[[ჭარი ნანმუცუო]]||&lt;small&gt;[[ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;996.9
|-
|[[დანგრაიუმი]]||&lt;small&gt;[[ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;835.8
|-
|[[ულიუნგური]]{{efn-ua|name=乌伦古湖|微咸水湖，可养殖贝加尔雅罗鱼、河鲈、斜齿鳊、东方真鳊、圆腹雅罗鱼、银鲫、丁卡等淡水经济鱼类}}||&lt;small&gt;[[სინძიანი|სინძიანგი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;753
|-
|[[იანგჭოუ იანგცუო]]{{efn-ua|name=羊卓雍错|微咸水湖。}}||&lt;small&gt;[[ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი]]||align =&quot;right&quot;|&lt;small&gt;638
|}

==50 კმ²-ზე დიდი ფართობის ტბები==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;160&quot; |ტბის სახელწოდება||width=&quot;80&quot;|პროვინცია||width=&quot;150&quot;|მდებარეობა||width=&quot;120&quot;|ფართობი&lt;br /&gt; კმ²||width=&quot;85&quot;|შენიშვნა
|-
|[[ლობნორი]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|40|11|N|90|27|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;||
|-
|[[ჩაჩეხან კან იენის ტბა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|36|55|N|94|45|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;4704||
|-
|[[კუკუნორი]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|36|58|N|100|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;4340||
|-
|[[ტუნგთინგის ტბა]]||&lt;small&gt;ხუნანი||&lt;small&gt;{{coord|29|10|N|112|29|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;4040||
|-
|[[პოიანხუ|ფოიანგი]]||&lt;small&gt;ძიანგსი||&lt;small&gt;{{coord|29|5|N|116|18|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;3583||
|-
|[[ტაიხუ|თაიხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|31|15|N|120|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;2428||
|-
|[[დალაინორი]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|48|57|N|117|23|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;2339||
|-
|[[კუნთე იკან იენის ტბა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|38|52|N|93|5|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;1680||
|-
|[[სილინგ-ცო|სილინგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|45|N|88|59|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;1628||
|-
|[[ხუნძეხუ|ხონგწეხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|33|23|N|118|31|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;1576.9||
|-
|[[ვეიშანის ტბა]]||&lt;small&gt;შანტუნგი、ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|34|53|N|116|56|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;1097||
|-
|[[სინგქაის ტბა]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|44|56|N|132|33|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;1080||&lt;small&gt;სრული ფართობი 4190
|-
|[[ნამცო|ნამცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|54|N|85|37|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;996.9||
|-
|[[ბაგრაშკიოლი]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|41|58|N|87|3|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;992||
|-
|[[დანგრაიუმი]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|3|N|86|36|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;835.3||
|-
|[[ჩაო (ტბა)|ჩაოხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|31|34|N|117|30|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;775||
|-
|[[ულიუნგური]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|47|13|N|87|18|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;753||
|-
|[[გაობაოხუ|კაოიოუხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|32|53|N|119|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;674.7||
|-
|[[იანგნაო იონგის ტბა]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|28|58|N|90|43|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;638||
|-
|[[ორინ-ნური]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|50|N|97|43|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;610||
|-
|[[პანკუნგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|33|42|N|79|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;604||
|-
|[[ხალას ტბა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|50|N|97|43|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;601.7||
|-
|[[პეი'ერის ტბა]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|47|50|N|117|44|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;600||
|-
|[[მანასიხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|45|48|N|85|58|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;577.8||
|-
|[[ვულან ვულახუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|48|N|90|29|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;544.5||
|-
|[[ჯარინ-ნური]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|54|N|97|14|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;544||
|-
|[[აიაქუმის ტბა]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|37|33|N|89|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;537.6||
|-
|[[ანგლარენცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|33|N|83|5|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;512.7||
|-
|[[ები-ნური|აიპიხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|44|51|N|82|55|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;500||
|-
|[[ქარჰანის ტბა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|38|30|N|91|29|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;500||
|-
|[[თარუოცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|8|N|84|7|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;486.6||
|-
|[[მიგრიგიანჯამცო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|33|29|N|90|13|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;476.8||
|-
|[[კერენცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|8|N|88|18|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;475.9||
|-
|[[ანგწიცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|2|N|87|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;461.5||
|-
|[[საილიმიხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|44|36|N|81|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;453||
|-
|[[ლიენხუანხუ]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|46|42|N|124|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;430||
|-
|[[მანასაროვარი]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|40|N|81|24|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;412||
|-
|[[დორსოიდონგ ცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|33|23|N|89|48|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;400||
|-
|[[ტუოგეცუორენი]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|35|N|88|53|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;393.3||
|-
|[[პაიიანგ ტიენი]]||&lt;small&gt;ხეპეი||&lt;small&gt;{{coord|38|53|N|115|52|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;366||
|-
|[[ილიფინგის ტბა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|37|57|N|93|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;360||
|-
|[[აქიყოლის ტბა]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|37|4|N|88|25|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;351.2||
|-
|[[ჩაკანფაო]]||&lt;small&gt;ძილინი||&lt;small&gt;{{coord|45|15|N|124|24|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;347||
|-
|[[სიძინ ვულანხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|13|N|90|17|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;346.2||
|-
|[[ხუნგხუ]]||&lt;small&gt;ხუპეი||&lt;small&gt;{{coord|29|48|N|113|19|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;344.4||
|-
|[[ვურუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|42|N|88|0|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;342.7||
|-
|[[ტაბუსიუნხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|36|58|N|94|56|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;340.3||
|-
|[[ლუმაძიანგ ტუნგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|0|N|81|38|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;324.8||
|-
|[[ლუნგკანხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|29|58|N|115|48|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;316.2||
|-
|[[ლიანგწიხუ]]||&lt;small&gt;ხუპეი||&lt;small&gt;{{coord|30|12|N|114|30|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;304.3||
|-
|[[ჰოჰ-ხილის ტბა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|35|N|91|8|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;299.9||
|-
|[[ხუანგტახუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|30|11|N|114|30|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;299.2||
|-
|[[დიანჩი|ტიენჩი]]||&lt;small&gt;იუნნანი||&lt;small&gt;{{coord|24|45|N|102|38|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;297.9||
|-
|[[ვულიანგსუს ზღვა]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|40|57|N|108|53|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;293||
|-
|[[ფუმოიონგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|28|34|N|90|23|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;290.1||
|-
|[[ფეიკუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|28|54|N|85|36|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;284.4||
|-
|[[ვუიონგპულაქეხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|41|49|N|89|20|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;276||
|-
|[[ცუოე]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|33|N|88|41|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;269||
|-
|[[ლანგა-ცო|ლანგაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|45|N|81|12|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;268.5||
|-
|[[გაშუნ-ნური]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|42|24|N|100|45|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;267||
|-
|[[ძინგიუხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|36|20|N|89|26|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;264||
|-
|[[ლუომახუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|34|7|N|118|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;260||
|-
|[[ჭუონაიცუო]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|33|N|91|57|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||
|-
|[[ქუსაიხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|44|N|92|5|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;254.4||
|-
|[[კუოძაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|35|2|N|81|5|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;252.6||
|-
|[[ერხაი]]||&lt;small&gt;იუნნანი||&lt;small&gt;{{coord|25|47|N|100|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;249||
|-
|[[ტაძეცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|54|N|87|32|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;244.7||
|-
|[[ჭაპუიე ჩაკა]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|23|N|84|3|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;243||
|-
|[[ტუნგკეი ცუონა]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|18|N|98|31|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;232||
|-
|[[ძიაი ტუოპაიხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|40|7|N|76|52|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;231||
|-
|[[სუოლინ-ნური]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|45|30|N|117|33|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;230||
|-
|[[ლესიევუტანხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|45|N|90|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;227||
|-
|[[ძიუნშანხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსი||&lt;small&gt;{{coord|28|30|N|116|21|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;220||
|-
|[[დალი-ნური]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|43|15|N|116|25|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;219||
|-
|[[სიურუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|16|N|86|24|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;211.1||
|-
|[[ფუსიანხუ|ფუსიენხუ]]||&lt;small&gt;იუნნანი||&lt;small&gt;{{coord|24|29|N|102|53|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;211||
|-
|[[შიძიოუ ხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|31|28|N|118|51|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;210.4||
|-
|[[ტუოკეცუორენ ციანგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|35|15|N|89|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;207.5||
|-
|[[ჩენგსიხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|32|22|N|116|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;199||
|-
|[[ძიკე ქუანგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|4|N|90|50|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;191.4||
|-
|[[პამუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|15|N|90|35|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;190.9||
|-
|[[რენცინგ სიუოუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|16|N|83|26|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;187.1||
|-
|[[ცუონა]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|2|N|91|29|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;182.4||
|-
|[[პოხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|30|9|N|116|26|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;180.2||
|-
|[[ძილიხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|46|55|N|87|26|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;174||
|-
|[[ცაიძიხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|30|50|N|117|5|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;172.1||
|-
|[[თუოსუოხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|37|8|N|96|56|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;165.9||
|-
|[[აქსაი ჩინის ტბა]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|35|14|N|79|49|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;165.8||
|-
|[[ვაპუხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|32|28|N|116|54|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;163||
|-
|[[იუნჩენგიენხუ]]||&lt;small&gt;შანსი||&lt;small&gt;{{coord|34|57|N|111|2|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;154||
|-
|[[ხანკა]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|45|19|N|132|33|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;150||
|-
|[[აისიმახნუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|40|42|N|80|7|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;149.6||
|-
|[[ცისიანგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|27|N|89|58|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;149||
|-
|[[ნანიხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|31|6|N|118|56|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;148.4||
|-
|[[ტუნგფინგხუ]]||&lt;small&gt;შანტუნგი||&lt;small&gt;{{coord|35|55|N|116|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;148||
|-
|[[იაქსარაის ტბა]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|36|49|N|81|22|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;148||
|-
|[[კეხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|31|35|N|119|48|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;146.5||
|-
|[[ძიესაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|13|N|84|47|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;146.4||
|-
|[[მუცუო პინგნი]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|38|N|86|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;146.2||
|-
|[[ილისუ-ნური]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|14|N|92|9|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;144.1||
|-
|[[პენგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|13|N|91|9|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;141.3||
|-
|[[ტალუნგხუფაო]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|46|43|N|124|23|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;141||
|-
|[[ფალუნგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|53|N|83|35|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;140.7||
|-
|[[მეიმაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|12|N|82|14|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;140.5||
|-
|[[ფენგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|30|N|90|58|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;135.7||
|-
|[[ტაიხაი]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|40|37|N|112|40|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;133||
|-
|[[ჩანგხუ]]||&lt;small&gt;ხუპეი||&lt;small&gt;{{coord|30|27|N|112|22|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;129.1||
|-
|[[პაირეპუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|35|2|N|83|7|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;128.8||
|-
|[[დასავლეთ თაიძინაიერხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|37|43|N|93|22|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;126||
|-
|[[ტუნგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|41|N|91|9|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;123.5||
|-
|[[ცინგქენფაო]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|46|22|N|125|30|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;123||
|-
|[[გაზქიული]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|38|7|N|90|47|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;123||
|-
|[[აღმოსავლეთ თაიძინაიერხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|37|30|N|93|55|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;121||
|-
|[[ჩენგტუნგხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|32|17|N|116|23|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;120||
|-
|[[ცინგკელიქეხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|38|2|N|84|28|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;120||
|-
|[[ძილანთაი იენხუ]]||&lt;small&gt;შიდა მონღოლეთი||&lt;small&gt;{{coord|39|45|N|105|42|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;120||
|-
|[[იანგჩენგხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსუ||&lt;small&gt;{{coord|31|25|N|120|45|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;119.04||
|-
|[[ცუონი]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|33|N|87|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;67.5||
|-
|[[თერა შიხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|48|N|92|13|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;66.8||
|-
|[[ცუომუ ჭელინის ტბა]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|28|25|N|88|13|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;66.5||
|-
|[[კუნგჭუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|38|N|82|7|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;66.2||
|-
|[[კარენცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|46|N|84|57|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;66||
|-
|[[ნავუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|52|N|82|9|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;65.6||
|-
|[[ძინსიხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსი||&lt;small&gt;{{coord|28|42|N|116|18|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;65||
|-
|[[შარდრანბულაქის ტბა]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|41|43|N|89|26|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;65||
|-
|[[ტაიენხუ]]||&lt;small&gt;სინძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|41|52|N|87|33|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;65||
|-
|[[იოუპუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|48|N|84|47|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;64.3||
|-
|[[მაერსიაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|56|N|87|28|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;63.8||
|-
|[[ტიენშანხუ]]||&lt;small&gt;შანხაი||&lt;small&gt;{{coord|31|7|N|120|57|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;63.7||
|-
|[[ლუოთუოხუ]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|27|N|81|57|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;63.2||
|-
|[[საიპუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|0|N|88|13|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;62.7||
|-
|[[ქექაოხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|35|41|N|91|22|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;62.3||
|-
|[[მაიციონგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|1|N|84|34|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;62.3||
|-
|[[კუოფუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|52|N|83|11|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;62.3||
|-
|[[აკუოცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|58|N|82|14|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;62.3||
|-
|[[იუეციაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|28|N|88|37|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;62.2||
|-
|[[მანტუნგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|33|32|N|78|54|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;61.6||
|-
|[[საიჩენგხუ]]||&lt;small&gt;ძიანგსი||&lt;small&gt;{{coord|29|40|N|115|50|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;61.3||
|-
|[[ცუოე]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|28|N|91|30|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;61.3||
|-
|[[ხუნგძიენნაო]]||&lt;small&gt;შა'ანსი||&lt;small&gt;{{coord|39|05|N|109|53|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;60.3||
|-
|[[თუანპოვა]]||&lt;small&gt;თიენძინი||&lt;small&gt;{{coord|38|54|N|117|19|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;60||
|-
|[[ტუოცინგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|28|8|N|89|21|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;60||
|-
|[[ლასიონგხუ]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|20|N|85|12|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;59.7||
|-
|[[პატუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|47|N|87|50|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;59.5||
|-
|[[ეიაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|59|N|88|42|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;58.7||
|-
|[[ავენგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|32|45|N|81|43|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;58.6||
|-
|[[ცინგჩეხუ]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|34|27|N|81|48|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;58.2||
|-
|[[პეიერშილიფაო]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|46|1|N|125|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;58||
|-
|[[ცილიხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|32|54|N|118|10|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;58||
|-
|[[პალიხუ]]||&lt;small&gt;ანხუეი||&lt;small&gt;{{coord|32|36|N|116|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;58||
|-
|[[ნუოტუოცუო]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|33|44|N|90|0|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;57.3||
|-
|[[მაჭანგცუოცინი]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|20|N|90|0|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;57.2||
|-
|[[რუოლახუ]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|35|24|N|88|22|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;57||
|-
|[[ჭეკუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|28|40|N|91|40|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;56.8||
|-
|[[ქელუქეხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|37|17|N|96|54|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;56.7||
|-
|[[იონგპოცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|35|44|N|86|40|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;56.1||
|-
|[[რენცუოიუემა]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|30|55|N|89|50|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;55.2||
|-
|[[ბანკეცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|43|N|89|32|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;55||
|-
|[[ტანგციონგხუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|34|N|86|44|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;54.5||
|-
|[[ტარუცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|42|N|90|44|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;54.5||
|-
|[[სიმაოლიხუ]]||&lt;small&gt;ხუნანი||&lt;small&gt;{{coord|29|26|N|111|55|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;53.9||
|-
|[[სიუეძინგხუ]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|35|59|N|87|22|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;53.1||
|-
|[[კომანგცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|35|N|87|16|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;52||
|-
|[[ცუონაცუო]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|31|37|N|82|20|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;51.7||
|-
|[[სიუელიენხუ]]||&lt;small&gt;ცინგხაი||&lt;small&gt;{{coord|34|5|N|90|15|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;51.7||
|-
|[[გარკუნგ ჩაკა]]||&lt;small&gt;ტიბეტი||&lt;small&gt;{{coord|33|57|N|86|30|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;51.6||
|-
|[[ლამასიფაო]]||&lt;small&gt;ხეილუნგძიანგი||&lt;small&gt;{{coord|46|17|N|124|5|E|display=inline|type:waterbody_region:CN}}||align =right|&lt;small&gt;51||
|}

== იხილეთ აგრეთვე ==
* [[ხუთი ტბა (ჩინეთი)]]
* [[თიენჩის ტბის მონსტრი]]

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.baiven.com/baike/220/256472.html 乌伦古湖] 
* [http://www.lake.csdb.cn 中国湖泊数据库]
* [https://archive.today/20040327112006/http://www.lake.csdb.cn/ 中科院南京地理与湖泊研究所，于2009年4月14日查阅]
* [https://web.archive.org/web/20110204212446/http://hangzhouwestlake.com/ ხანგჭოუს დასავლეთ ტბის აღწერა, ფოტოგალერეა და რუკები]
* [https://web.archive.org/web/20030808171438/http://www.hceis.com/ChinaBasic/Lakes/Lakes%20of%20China.htm ჩინეთის ტბები - ინტერნეტ არქივი]
* [https://www.ygxb.ac.cn/thesisDetails#10.11834/jrs.20221290&amp;lang=zh 中国湖泊分布与变化：全国尺度遥感监测研究进展与新编目]
* [https://www.physorg.com/news/2011-03-china-lakes.html A half-century of changes in China's lakes: Global warming or human influence?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104035821/http://www.physorg.com/news/2011-03-china-lakes.html |date=2012-01-04 }}

[[კატეგორია:ჩინეთის ტბები]]</text>
      <sha1>chcl6iekna7e7yr253hyf8wlo08et7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყველა ბიჭს, რომელიც აქამდე მიყვარდა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608028</id>
    <revision>
      <id>5391728</id>
      <parentid>5021334</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19361" sha1="5la1led4hl5s4gsvxvoykk7kmelniyu" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა წიგნი 
| სახელწოდება         = ყველა ბიჭს, რომელიც აქამდე მიყვარდა
| მშობ_სახელი    = ყველა ბიჭს, რომელიც აქამდე მიყვარდა
| მთარგმნელი    = 
| სურათი         = 
| სურათის ზომა = 
| ტიტრი = 
| ჩარჩო =
| წარწერა = 
| ავტორი        = [[ჯენი ჰანი]]
| რედაქტორი = 
| ილუსტრატორი   = 
| გარეკანის_მხატვარი  = 
| ქვეყანა       = [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატები]]
| ენა      = [[ინგლისური ენა|ინგლისური]]
| სერია        = 
| თემა       = 
| ჟანრი         = [[ლიტერატურა|ახალგაზრდული ლიტერატურა]]
| გამომცემელი     = [[Simon &amp; Schuster]]
| გამოც_თარიღი      = [[15 აპრილი]], [[2014]] წელი
| ქართულად_გამოც_თარიღი = 
| მედია    = ბეჭდური (ყდიანი, რბილყდიანი)
| გვერდი         = 421
| isbn          = 978-1-4424-2671-9
| oclc          = 
| წინამორბედი   = 
| მომდევნო   = [[P.S. მე მაინც მიყვარხარ]]
}}
'''ყველა ბიჭს, რომელიც აქამდე მიყვარდა''' — [[ამერიკელები|ამერიკელი]] [[ავტორი|ავტორის]], [[ჯენი ჰანი]]ს, [[2014]] წლის ახალგაზრდული რომანტიკული [[რომანი]], რომელიც პირველად გამოქვეყნდა [[Simon &amp; Schuster]]-ის მიერ და გამოვიდა [[2014]] წლის [[15 აპრილი|15 აპრილს]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=To All the Boys I've Loved Before|url=http://www.simonandschuster.com/books/To-All-the-Boys-Ive-Loved-Before/Jenny-Han/To-All-the-Boys-Ive-Loved-Before/9781442426719|date=26 January 2016 |isbn=9781442426719 |access-date=August 4, 2017|last1=Han |first1=Jenny |publisher=Simon and Schuster }}&lt;/ref&gt; ჰანს წიგნის დაწერის შთაგონება მისმა ჩვევამ მისცა, თინეიჯერობის ასაკში შეყვარებული ბიჭებისთვის სასიყვარულო წერილები მიეწერა.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Author interview: Jenny Han|url=http://ronreads.com/author-interview/author-interview-jenny-han-2/|website=RonReads.com|access-date=May 20, 2015|archive-date=მაისი 7, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150507213834/http://ronreads.com/author-interview/author-interview-jenny-han-2/}}&lt;/ref&gt; რომანს მოჰყვა ორი გაგრძელება: „[[P.S. მე მაინც მიყვარხარ]]“, რომელიც გამოვიდა [[2015]] წლის [[26 მაისი|26 მაის]]ს,&lt;ref&gt;{{cite book|title=P.S. I Still Love You|url=http://books.simonandschuster.com/P-S-I-Still-Love-You/Jenny-Han/9781442426733|isbn=9781442426733 |access-date=May 20, 2015|last1=Han |first1=Jenny |date=26 May 2015 |publisher=Simon and Schuster }}&lt;/ref&gt; და „[[ყოველთვის და სამუდამოდ, ლარა ჯინი]]“, რომელიც გამოვიდა [[2017]] წლის [[2 მაისი|2 მაისს]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=Always and Forever, Lara Jean|url=http://www.simonandschuster.com/books/Always-and-Forever-Lara-Jean/Jenny-Han/To-All-the-Boys-Ive-Loved-Before/9781481430487|date=2 May 2017 |isbn=9781481430487 |access-date=July 12, 2017|last1=Han |first1=Jenny |publisher=Simon and Schuster }}&lt;/ref&gt;


წიგნის კინოადაპტაცია [[Netflix]]-ზე [[2018]] წელს გამოვიდა. მისი სიუჟეტი ორიგინალის წიგნის მსგავსია, რამდენიმე ცვლილებით.

==სიუჟეტი==
ლარა ჯინ სონგ კოვეი თექვსმეტი წლის ნახევრად [[კორეელები|კორეელი]] [[ამერიკელები|ამერიკელი]] გოგონაა, რომელიც [[ვირჯინია|ვირჯინიაში]] ცხოვრობს. ის ძალიან ახლოსაა თავის უფროს დასთან, მარგოსთან და უმცროს დასთან, კიტისთან. ლარა ჯინი ყველა იმ ბიჭისთვის დაწერილ სასიყვარულო წერილებს ინახავს, 
რომლებიც კი ოდესმე უყვარდა, ფირუზისფერ ყუთში, რომელიც მას გარდაცვლილმა დედამ მისცა. დედა შემთხვევით დაცემის შემდეგ გარდაიცვალა, როდესაც ლარა ჯინი მხოლოდ 10 წლის იყო. მათ შორის 5 ბიჭია: მარგოს შეყვარებული, ჯოშ სანდერსონი, ბიჭი სახელად კენი ბანაკიდან, პიტერი მეშვიდე კლასიდან, ლუკასი სკოლიდან და ჯონ ამბროსი მოდელ გაეროს სკოლისდან. სანამ მარგო [[შოტლანდია|შოტლანდიაში]] უნივერსიტეტში წავა, ის ჯოშს შორდება, რომელიც ასევე მათი მეზობელი და ლარა ჯინის კარგი მეგობარია.

ლარა ჯინი ჯოშის მიმართ გრძნობებს მარგოს სკოლაში წასვლის შემდეგ აღმოაჩენს, ხოლო ჯოში შეყვარებულებზე საუბრისას აღიარებს, რომ მისი პირველი სერიოზული სიყვარული ლარა ჯინი იყო. გრძნობებთან გასამკლავებლად, ლარა ჯინი ჯოშისთვის ადრე დაწერილ წერილს პოსტსკრიპტუმს უმატებს, სადაც თავის გრძნობებს გამოხატავს, მაგრამ არ აგზავნის.

პიტერ კავინსკი, ერთ-ერთი ბიჭი, რომელსაც ლარა ჯინმა წერილი მისწერა, უახლოვდება მას და ეუბნება, რომ მის მიმართ არანაირი გრძნობა არ გააჩნია. ლარა ჯინი დაბნეულია, მაგრამ შემდეგ ხვდება, რომ ის იმ წერილს გულისხმობს, რომელიც მან წლების წინ მისწერა. შეშინებული ეუბნება, რომ წერილი დიდი ხნის წინ დაწერა. ლარა ჯინი იხსენებს, რამ აიძულა წერილი დაეწერა: როდესაც მეშვიდე კლასში იყო, ის და პიტერი საერთო მეგობრებთან ერთად იყვნენ, როდესაც პიტერმა აკოცა.

ლარა ჯინი სახლში ყუთს ვერ პოულობს. იმ ღამეს ისმენს, რომ ჯოში მოდის და ხის სახლში იმალება, სადაც ბავშვობაში დიდ დროს ატარებდა. მეორე დილით სკოლაში ჯოში მას მისთვის გაგზავნილი წერილის შესახებ ეკითხება. ლარა ჯინი იტყუება და ეუბნება, რომ მის მიმართ გრძნობები აღარ აქვს და რომ სხვას ხვდება. როდესაც ლარა ჯინი ეკითხება, ვინ არის ის, ლარა პიტერს პასუხობს, რადგან ის პირველი ადამიანია, ვინც დერეფანში სიარულის დროს ახსენდება. ლარა ჯინი სპონტანურად ხტება პიტერზე და ჯოშის თვალწინ კოცნის, პიტერი კი მას კოცნის. სკოლაში ლარა ჯინი თავის სიტუაციას პიტერს უხსნის, რომელიც გადაწყვეტს, ტყუილში დაეთანხმოს, რადგან ის ახლახან დაშორდა თავის დიდი ხნის შეყვარებულს, ჟენევიევს (ასევე ლარა ჯინის მტერს) და სურს სრული განშორება.

ლარა ჯინი და პიტერი ერთმანეთთან ურთიერთობის ძირითად წესებს ადგენენ. რაც უფრო მეტ დროს ატარებენ ერთად, მით უფრო იბნევა ლარა ჯინი თავის გრძნობებთან დაკავშირებით. როდესაც ლარა ჯინი და პიტერი გულწრფელად იწყებენ ერთმანეთის სიყვარულს, ჯოშს შურს პიტერის და როდესაც ლარა ჯინი ამის შესახებ ესაუბრება, ის კოცნის მას და ეუბნება, რომ მასთან ყოფნა სურს, რაც ლარა ჯინს აგრძნობინებს, რომ მას აღარ მოსწონს ჯოში და რომ მას ნამდვილად სურს პიტერთან ყოფნა.

სკოლის სათხილამურო ექსკურსიაზე პიტერი ლარა ჯინს ეუბნება, რომ მას სურს მასთან შეხვედრა და ისინი ჯაკუზიში კოცნიან. მეორე დღეს ჟენევიევი ეუბნება, რომ არსებობს ჭორი, რომ მათ ჯაკუზიში სექსი ჰქონდათ და პიტერმა ეს არ უარყო. დამცირებული ლარა ჯინი [[შობა|საშობაო]] არდადეგების დროს პიტერს გაურბის. კიტი მას კოვეების ოჯახის წვეულებაზე იწვევს, რომელსაც ისინი ყოველ წელს დედის გარდაცვალებამდე აწყობდნენ. როდესაც პიტერი ლარა ჯინთან საუბარს ცდილობს, ჯოში მის დასაცავად ერთვება და მარგო საბოლოოდ იგებს, თუ როგორ აკოცეს ჯოშმა და ლარა ჯინმა.

მარგო და ლარა ჯინი საბოლოოდ შერიგდებიან, მაგრამ ლარა ჯინი პიტერზე გაბრაზებული რჩება მანამ, სანამ კიტი არ აღიარებს, რომ მან დის ყუთი მოიპარა და წერილები გააგზავნა, რათა ლარა ჯინზე შური ეძია კიტის ჯოშისადმი სიყვარულის თითქმის გამოვლენისთვის. ლარა ჯინი კიტის პატიობს. კიტი ლარა ჯინს ეუბნება, რომ პიტერს ის ნამდვილად უყვარს და ყუთს უბრუნებს, რომელიც ახლა სავსეა პიტერის ლარასთვის დაწერილი წერილებით, როდესაც ისინი ყალბად ხვდებოდნენ. წერილების წაკითხვისას, ლარა ჯინი იცვლის აზრს და იღებს კალამსა და ფურცელს, რათა პიტერს ნამდვილი სასიყვარულო წერილი მისწეროს.

==მიღება==
[[რომანი|რომანმა]] 40 კვირა გაატარა [[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|''The New York Times'']]-ის ბესტსელერების სიაში [[ლიტერატურა|ახალგაზრდული მხატვრული ლიტერატურის]] განყოფილებაში.&lt;ref&gt;{{cite news|title=THIS WEEK YOUNG ADULT|url=https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2014-05-04/young-adult/list.html|website=[[The New York Times]]|access-date=May 21, 2015}}&lt;/ref&gt; იგი 30 ენაზეა გამოცემული.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Jenny Han|url=https://www.jennyhan.com/about|access-date=February 28, 2021|website=Jenny Han.com|archive-date=მარტი 15, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210315030608/https://www.jennyhan.com/about}}&lt;/ref&gt;

==ფილმის ადაპტაცია==
[[2014]] წლის [[ივნისი|ივნისში]] გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მსახიობ [[უილ სმითი]]ს საპროდიუსერო კომპანია ''[[Overbrook Entertainment]]''-მა მოიპოვა რომანის ფილმის გადაღების უფლებები, ხოლო წიგნის ეკრანიზაციისთვის ადაპტაცია ენი ნილმა დაიქირავა. პროდიუსერი სმიტი და ''Overbrook''-ის [[ჯეიმზ ლასიტერი]] იყო.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Overbrook Sets Annie Neal To Pen YA Adaptation 'To All The Boys I've Loved Before'|url=https://deadline.com/2014/06/to-all-the-boys-ive-loved-before-movie-annie-neal-overbrook-796748/|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Jen|last=Yamato|date=June 26, 2014}}&lt;/ref&gt; ფილმი სოფია ალვარესის სცენარის მიხედვით გადაიღო კერი პილბის რეჟისორმა სიუზან ჯონსონმა, ლანა კონდორმა, ჯანელ პერიშმა, ანა კატკარტმა, ნოა სენტინეომ, ისრაელ ბრუსარმა და ჯონ კორბეტმა. გადაღებები [[ვანკუვერი|ვანკუვერში]] [[2017]] წლის [[ივლისი|ივლისში]] დაიწყო,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2017/film/news/lana-condor-to-all-the-boys-ive-loved-before-jenny-han-novel-1202502572/|title=Lana Condor to Star in 'To All the Boys I've Loved Before' Movie Based on Jenny Han Novel|first=Todd|last=Spangler|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=July 21, 2017}}&lt;/ref&gt; ხოლო ფილმი [[Netflix]]-მა [[2018]] წლის [[17 აგვისტო]]ს გამოუშვა.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2018/film/news/netflix-ya-novel-to-all-the-boys-ive-loved-before-exclusive-1202732565/|title=Netflix Acquires Rights to Adaptation of YA Novel 'To All the Boys I've Loved Before' (EXCLUSIVE)|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Justin|last=Kroll|date=March 21, 2018|access-date=March 21, 2018}}&lt;/ref&gt; ფილმმა დადებითი შეფასებები მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/to_all_the_boys_ive_loved_before|title=To All the Boys I've Loved Before (2018)|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media]]|access-date=August 21, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/to-all-the-boys-ive-loved-before |title=To All the Boys I've Loved BeforeReviews| publisher=[[CBS Interactive]] |work=[[Metacritic]] | access-date=August 21, 2018 }}&lt;/ref&gt;

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:ლიტერატურა]]
[[კატეგორია:ლიტერატურა ენების მიხედვით]]
[[კატეგორია:ლიტერატურა ათწლეულების მიხედვით]]
[[კატეგორია:წიგნები]]
[[კატეგორია:წიგნები გამომცემლობის მიხედვით]]
[[კატეგორია:წიგნები ათწლეულის მიხედვით]]
[[კატეგორია:წიგნები ავტორის მიხედვით]]
[[კატეგორია:მწერლები]]
[[კატეგორია:მწერლები ეროვნების მიხედვით]]</text>
      <sha1>5la1led4hl5s4gsvxvoykk7kmelniyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შეერთებული შტატების საგარეო ინტერვენციები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610125</id>
    <revision>
      <id>5391894</id>
      <parentid>5360039</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 23 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377151" sha1="lsg1jgnicwjpifj4qvt1gts4y24mavf" xml:space="preserve">[[ფაილი:LC-DIG-GGBAIN-15834_(17523460795).jpg|მინი|[[აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსი|აშშ-ის საზღვაო ქვეითები]] აღმართავენ [[აშშ-ის დროშა|აშშ-ის დროშას]] [[ვერაკრუსის ბრძოლა (1914)|ვერაკრუსში, მექსიკა]] „[[ბანანის ომები|ბანანის ომების]]“ მიმდინარეობისას]]

'''შეერთებული შტატების ინტერვენციები''' აღნიშნავს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-ის]] ხელისუფლებისა და მასთან დაკავშირებული ინსტიტუტების მიერ სხვა სახელმწიფოების პოლიტიკურ და უსაფრთხოების პროცესებზე ზემოქმედების სხვადასხვა ფორმას. ინტერვენცია შეიძლება განხორციელდეს [[დიპლომატია|დიპლომატიური]] ზეწოლითა და შეთანხმებებით, ეკონომიკური ბერკეტებით (მაგ., [[ეკონომიკური სანქციები|სანქციები]], ფინანსური შეზღუდვები, ვალთან დაკავშირებული პოლიტიკა), ფარული ოპერაციებითა და უსაფრთხოების პარტნიორული მხარდაჭერით, ასევე — [[სამხედრო ძალა|სამხედრო ძალის]] გამოყენებით ან მისი გამოყენების მუქარით. პრაქტიკაში ეს ინსტრუმენტები ხშირად ერთმანეთთანაა გადაჯაჭვული და ერთსა და იმავე კრიზისში შეიძლება ერთდროულად არსებობდეს პოლიტიკური, ეკონომიკური და სამხედრო კომპონენტები.

ინტერვენციების ერთი გაზომვადი ნაწილი სამხედრო ოპერაციებია. აკადემიური მონაცემთა ბაზა ''Military Intervention Project'' აშშ-ის სამხედრო ინტერვენციებს 1776–2019 წლებში აღწერს და მათ რაოდენობას „თითქმის 400“-ად აფასებს.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kushi |first1=Sidita |last2=Toft |first2=Monica Duffy |title=Introducing the Military Intervention Project: A New Dataset on US Military Interventions, 1776–2019 |journal=Journal of Conflict Resolution |date=2023 |volume=67 |issue=4 |pages=752–779 |doi=10.1177/00220027221117546}}&lt;/ref&gt; აღნიშნული ტენდენციები ხშირად განიხილება უფრო ფართო ჩარევების კონტექსტში, სადაც მიზნები და არგუმენტები ეპოქების მიხედვით იცვლებოდა და მოიცავდა მოქალაქეთა და დიპლომატიური პერსონალის დაცვას, საზღვაო კომუნიკაციების/სავაჭრო გზების უსაფრთხოებას, რეგიონულ გავლენას, მოკავშირეთა მხარდაჭერას, რეჟიმის ცვლილების მხარდაჭერის საკითხს, „ერის მშენებლობის“ პოლიტიკას და საერთაშორისო წესრიგთან დაკავშირებულ განმარტებებს.

აშშ-ში ინტერვენციების პრაქტიკა მუდმივი პოლიტიკური და აკადემიური დებატების საგანია. დისკუსიაში ხშირად გამოიკვეთება ორი ფართო მიდგომა: ''ინტერვენციონიზმი'', რომელიც აქტიურ ჩართულობას ეროვნულ ინტერესებთან და უსაფრთხოებასთან აკავშირებს, და ''იზოლაციონიზმი'', რომელიც უპირატესობას ანიჭებს შიდა საკითხებზე კონცენტრირებასა და გარე კონფლიქტებში მინიმალურ მონაწილეობას.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wertheim |first=Stephen |title=Tomorrow, the World: The Birth of U.S. Global Supremacy |url=https://archive.org/details/tomorrowworldbir0000wert |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |year=2020 |isbn=9780674248663}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Doenecke |first=Justus D. |title=Isolationism |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of American History |date=2017 |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/americanhistory/display/10.1093/acrefore/9780199329175.001.0001/acrefore-9780199329175-e-49}}&lt;/ref&gt;

ისტორიულად, ინტერვენციების დინამიკა იცვლებოდა საერთაშორისო სისტემისა და აშშ-ის სტრატეგიული პრიორიტეტების ტრანსფორმაციასთან ერთად. მე-19 საუკუნეში დასავლეთ ნახევარსფეროში ევროპული ჩარევის შეზღუდვის ერთ-ერთ პოლიტიკურ ჩარჩოდ ხშირად მოიხსენიება [[მონროს დოქტრინა]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monroe Doctrine (1823) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/monroe-doctrine |publisher=National Archives}}&lt;/ref&gt; [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ აშშ-ის პოლიტიკის ცენტრალურ ხაზად ჩამოყალიბდა [[შეკავების პოლიტიკა]] და დაიწყო [[ცივი ომი]], რომლის პირობებში გამოიყენებოდა როგორც ღია სამხედრო ჩართულობა, ისე ფარული ოპერაციები და პარტნიორების მხარდაჭერა საბჭოთა გავლენის შესაკავებლად.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gaddis |first=John Lewis |title=Strategies of Containment: A Critical Appraisal of American National Security Policy during the Cold War |url=https://archive.org/details/isbn_2900195174471 |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=9780195174472}}&lt;/ref&gt;

1991 წლის შემდეგ აშშ-ის გლობალური როლი ხშირად აღიწერება ერთპოლუსიანი სისტემის კონტექსტში,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Krauthammer |first=Charles |title=The Unipolar Moment |journal=Foreign Affairs |date=1990 |volume=70 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.2307/20044692 |url=https://www.foreignaffairs.com/issues/1990/70/1}}&lt;/ref&gt; ხოლო 2001 წლის [[11 სექტემბრის ტერაქტი|11 სექტემბრის ტერაქტების]] შემდეგ გაძლიერდა „[[ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ]]“, რამაც განსაზღვრა სამხედრო და უსაფრთხოების პოლიტიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათ შორის ოპერაციები [[ავღანეთი|ავღანეთში]] და [[ერაყი|ერაყში]].&lt;ref&gt;{{cite report |title=The National Security Strategy of the United States of America |publisher=The White House |date=2002-09 |url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/nsc/nss/2002/}}&lt;/ref&gt; 2010-იანი წლებიდან აშშ-ის სტრატეგიულ დოკუმენტებში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ინდო-წყნარი ოკეანის მიმართულებით პრიორიტეტების გადანაწილებას („აზიისკენ გადახრა“) და [[ჩინეთი|ჩინეთთან]] სტრატეგიული კონკურენციის თემას.&lt;ref&gt;{{cite report |title=U.S.-China Strategic Competition in South and East China Seas: Background and Issues for Congress |publisher=Congressional Research Service |date=2023-02-08 |url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R42784}}&lt;/ref&gt;

== პოსტკოლონიალური პერიოდი (1776–1898) ==
[[ფაილი:Battle_of_Nassau.jpg|მინი|ამერიკელმა [[ცამეტი კოლონია|კოლონიურმა]] ძალებმა [[ნასაუს დარბევა|დაარბიეს ნასაუ]] [[ამერიკის რევოლუციური ომი|რევოლუციური ომის]] დროს (1776).]]
დამოუკიდებლობის შემდეგ, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატების]] საგარეო ქმედებები თავდაპირველად ორი მიმართულებით ვითარდებოდა: (ა) საზღვაო ვაჭრობისა და ნეიტრალური გემების უსაფრთხოების დაცვა ატლანტიკსა და ხმელთაშუა ზღვაში; (ბ) დასავლეთ ნახევარსფეროში სტაბილური პოზიციების ჩამოყალიბება, სადაც მიმდინარეობდა კოლონიალური იმპერიების დასუსტება და ახალი სახელმწიფოების წარმოშობა. XIX საუკუნის განმავლობაში ამ პრაქტიკას დაემატა კონტინენტური გაფართოება, ხოლო საუკუნის მეორე ნახევრიდან — წყნარი ოკეანის მიმართულებით სავაჭრო-დიპლომატიური გახსნის მცდელობები და საზღვაო ძალის მოდერნიზაცია. ამ პროცესს ისტორიოგრაფიაში ხშირად უკავშირებენ როგორც ექსპანსიის იდეოლოგიურ არგუმენტებს (მაგ., „[[ბედისწერის მანიფესტი|ბედისწერის მანიფესტი]]“), ისე ეკონომიკურ და სტრატეგიულ გათვლებს — ბაზრებზე წვდომას, საკვანძო პორტებსა და საზღვაო კომუნიკაციების უსაფრთხოებას.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Manifest Destiny |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Manifest-Destiny |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Howe |first=Daniel Walker |year=2007 |title=What Hath God Wrought: The Transformation of America, 1815–1848 |url=https://archive.org/details/whathathgodwroug00howe |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507894-7 |pages=[https://archive.org/details/whathathgodwroug00howe/page/702 703]–706}}&lt;/ref&gt;

=== ადრეული საგარეო კონფლიქტები და საზღვაო უსაფრთხოება (1798–1815) ===
1798–1800 წლებში აშშ ჩაერთო ე.წ. „კვაზი-ომში“ (''Quasi-War'') — [[საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა|საფრანგეთთან]] წარმოებულ გამოუცხადებელ საზღვაო დაპირისპირებაში, რომელიც გაძლიერდა 1797–1798 წლების დიპლომატიური კრიზისის (''XYZ Affair'') შემდეგ. კონფლიქტი ძირითადად კარიბის აუზში მიმდინარეობდა და მოიცავდა სავაჭრო გემების დაკავებასა და საზღვაო შეტაკებებს; იგი დასრულდა 1800 წლის კონვენციით (''Convention of 1800''/''Treaty of Mortefontaine''), რომელმაც აშშ-სა და საფრანგეთს შორის მშვიდობა აღადგინა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The XYZ Affair and the Quasi-War with France, 1798–1800 |url=https://history.state.gov/milestones/1784-1800/xyz |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

XIX საუკუნის დასაწყისში საზღვაო უსაფრთხოების თემა კიდევ უფრო გამოკვეთა „ბარბაროსულ სახელმწიფოებთან“ (ტრიპოლი, ალჟირი, ტუნისი და სხვ.) დაპირისპირებამ. „ბარბაროსული ომები“ (1801–1805; 1815–1816) უკავშირდებოდა ხმელთაშუა ზღვაში სავაჭრო გემებზე თავდასხმებსა და ტყვეთა გამოსასყიდის/ხარკის პრაქტიკას და აშშ-ის მცდელობას, განემტკიცებინა საკუთარი პოზიცია როგორც დამოუკიდებელ საზღვაო ძალას.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Barbary Wars, 1801–1805 and 1815–1816 |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/barbary-wars |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

პირველი ომის ერთ-ერთ ცნობილ ეპიზოდად მოიხსენიება 1805 წლის [[დერნას ბრძოლა]] (დღევანდელი ლიბია), რომელიც საზღვაო ქვეითთა კორპუსის ტრადიციაში ასოცირდება ფრაზასთან „''To the shores of Tripoli''“ („ტრიპოლის ნაპირებამდე“).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marines' Hymn |url=https://www.marineband.marines.mil/Audio-Resources/The-Marines-Hymn/ |publisher=United States Marine Band (U.S. Marine Corps) |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marines' Hymn |url=https://www.usmcu.edu/Research/Marine-Corps-History-Division/Frequently-Requested-Topics/Marines-Hymn/ |publisher=Marine Corps University, Marine Corps History Division |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Attack_on_Derna_by_Charles_Waterhouse_01.jpg|მინი|1805 წლის [[დერნას ბრძოლა]] — აშშ-ის ადრეული საზღვარგარეთული ოპერაციების ერთ-ერთი ცნობადი ეპიზოდი.]]
საზღვაო ქვეითთა ჰიმნის სტრიქონი „''From the Halls of Montezuma / To the shores of Tripoli''“ ორ ისტორიულ ეპიზოდს აერთიანებს: „Tripoli“ უკავშირდება ბარბაროსულ ომებსა და დერნას ოპერაციას, ხოლო „Montezuma“ — [[ამერიკა-მექსიკის ომი|ამერიკა-მექსიკის ომის]] დროს 1847 წლის [[ჩაპულტეპეკის ბრძოლა|ჩაპულტეპეკის ბრძოლას]] (მეხიკოს კამპანია), სადაც საზღვაო ქვეითები მონაწილეობდნენ ჩაპულტეპეკის ციხესიმაგრის შტურმში.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Marines' Hymn |url=https://www.marineband.marines.mil/Audio-Resources/The-Marines-Hymn/ |publisher=United States Marine Band (U.S. Marine Corps) |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

1812–1815 წლებში [[1812 წლის ომი|1812 წლის ომმა]] საზღვაო კონფლიქტების თემას ახალი მასშტაბი მისცა: ერთ-ერთ ცენტრალურ საკითხად რჩებოდა ნეიტრალური ვაჭრობის შეზღუდვა და ბრიტანეთის მიერ ამერიკელი მეზღვაურების იძულებითი გაწვევა (''impressment''), რაც აშშ-ში განიხილებოდა როგორც სუვერენიტეტისა და საზღვაო უფლებების დარღვევა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=War of 1812–1815 |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/war-of-1812 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== დასავლეთ ნახევარსფერო: დამოუკიდებლობის ტალღა და მონროს დოქტრინა (1810-იანი წლები–1840-იანი წლები) ===
[[ფაილი:Uncle_Sam_Straddles_the_Americas_Cartoon.jpg|მინი|მარჯვნივ|კარიკატურა, რომელიც ასახავს აშშ-ის გავლენისა და დასავლეთ ნახევარსფეროს მიმართ პოლიტიკის იდეას (მონროს დოქტრინის კონტექსტში).]]
XIX საუკუნის პირველ ნახევარში აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის ძირითადი გეოგრაფიული სივრცე დასავლეთ ნახევარსფერო იყო, სადაც 1810–1822 წლებში ლათინური ამერიკის მრავალმა კოლონიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და რეგიონში ახალი რესპუბლიკების ფორმირება დაიწყო.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Monroe Doctrine: The United States and Latin American Independence |url=https://diplomacy.state.gov/stories/the-monroe-doctrine-the-united-states-and-latin-american-independence/ |publisher=U.S. Department of State, Shared Knowledge Services |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; აშშ თავდაპირველად ფრთხილობდა ღია ჩართულობას, თუმცა 1822 წლიდან დაიწყო ზოგიერთი ახალი სახელმწიფოს დიპლომატიური აღიარება (მაგალითად, მექსიკის აღიარება 1822 წლის 12 დეკემბერს).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mexico |url=https://history.state.gov/countries/mexico |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; პარალელურად, რეგიონული საზღვრებისა და უსაფრთხოების საკითხებმა (მათ შორის ფლორიდასთან დაკავშირებულმა დავებმა) გამოიწვია შეთანხმებებით პოზიციების გამყარების მცდელობებიც, რასაც უკავშირებენ 1819 წლის ადამს–ონისის (Adams–Onís) ხელშეკრულებასა და ფლორიდის აშშ-ის შემადგენლობაში გადასვლას.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Acquisition of Florida: Treaty of Adams-Onis (1819) and Transcontinental Treaty (1821) |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/florida |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

1823 წელს გამოცხადებული [[მონროს დოქტრინა]] ამ პროცესების ფონზე ჩამოყალიბდა როგორც დიპლომატიური განცხადება, რომელიც ევროპული ძალების მიმართ აფრთხილებდა, არ ჩარეულიყვნენ ახლად დამოუკიდებელი ლათინურამერიკული სახელმწიფოების საქმეებში და არ ეცადათ დასავლეთ ნახევარსფეროში ახალი კოლონიზაცია. დოქტრინის მთავარ იდეებად ხშირად სახელდება ამერიკასა და ევროპის „სფერული გამიჯვნა“, „არაკოლონიზაცია“ და „არაინტერვენცია“, რაც შემდგომში რეგიონში აშშ-ის განსაკუთრებული ინტერესების ერთ-ერთ პოლიტიკურ ჩარჩოდ იქცა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monroe Doctrine, 1823 |url=https://history.state.gov/milestones/1801-1829/monroe |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monroe Doctrine (1823) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/monroe-doctrine |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== აფრიკული ინიციატივა: ლიბერიის დაარსება ===
ამავე ეპოქაში, აშშ-ის საგარეო აქტივობის ერთ-ერთ უნიკალურ გამოვლინებად იქცა [[ლიბერია|ლიბერიის]] კოლონიზაციის პროექტი. ეს ინიციატივა პირდაპირ უკავშირდებოდა შეერთებულ შტატებში მიმდინარე მწვავე დებატებს მონობისა და რასობრივი პოლიტიკის შესახებ. 1816 წელს დაფუძნებულმა „ამერიკული კოლონიზაციის საზოგადოებამ“ (American Colonization Society, ACS) მიზნად დაისახა აშშ-ში მცხოვრები თავისუფალი შავკანიანი მოსახლეობის დასავლეთ აფრიკაში გადასახლება.&lt;ref name=&quot;OH_Liberia&quot;&gt;{{cite web |title=Founding of Liberia, 1847 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/liberia |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOC_Colonization&quot;&gt;{{cite web |title=Colonization |url=https://www.loc.gov/exhibits/african/afam002.html |publisher=Library of Congress |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

პროცესი რთულად წარიმართა: 1820 წელს გაგზავნილმა პირველმა ჯგუფმა დროებითი თავშესაფარი შერბოს კუნძულზე (დღევანდელი სიერა-ლეონეს მახლობლად) იპოვა, თუმცა მალარიამ და ტროპიკულმა დაავადებებმა ექსპედიციის წევრთა დიდი ნაწილი იმსხვერპლა. 1821 წელს მუდმივი დასახლების ადგილის შერჩევაში აქტიურად ჩაერთო აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. ადგილობრივ ტომებთან დაძაბული ურთიერთობისა და უსაფრთხოების პრობლემების მიუხედავად, კოლონიამ განვითარება შეძლო. აშშ-ის მთავრობის ფარული თუ ღია მხარდაჭერის ნიშნად, 1824 წელს დასახლებას ოფიციალურად ეწოდა „ლიბერია“ (თავისუფლების მიწა), ხოლო დედაქალაქს — [[მონროვია]], მოქმედი პრეზიდენტის, [[ჯეიმზ მონრო|ჯეიმზ მონროს]] პატივსაცემად.&lt;ref name=&quot;OH_Liberia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Brit_Liberia&quot;&gt;{{cite web |title=Liberia |url=https://www.britannica.com/place/Liberia |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

საბოლოოდ, 1847 წელს ლიბერიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა და სუვერენულ რესპუბლიკად ჩამოყალიბდა. ეს ნაბიჯი აუცილებელი გახდა, რათა ახალ სახელმწიფოს ჰქონოდა საკუთარი სამართლებრივი სისტემა, დაერეგულირებინა ვაჭრობა და სრულფასოვანი მონაწილეობა მიეღო საერთაშორისო ურთიერთობებში, აღარ ყოფილიყო რა დამოკიდებული კერძო ორგანიზაციაზე (ACS).&lt;ref name=&quot;OH_Liberia&quot; /&gt;

=== კონტინენტური ექსპანსია: ომი მექსიკასთან და ტერიტორიული ცვლილებები (1846–1848) ===
{{მთავარი|ამერიკა-მექსიკის_ომი|ტეხასის რევოლუცია}}
1846–1848 წლების [[ამერიკა-მექსიკის ომი]] აშშ-ის ისტორიაში გარდამტეხი მოვლენა იყო, რომელმაც ქვეყნის საზღვრები წყნარ ოკეანემდე გააფართოვა. კონფლიქტის უშუალო წინაპირობა გახდა 1845 წელს [[ტეხასი|ტეხასის]] ანექსია და მასთან დაკავშირებული სასაზღვრო დავა: თუ ვაშინგტონი საზღვრად მდინარე [[რიო-გრანდე|რიო-გრანდეს]] მიიჩნევდა, მექსიკა საზღვარს გაცილებით ჩრდილოეთით, მდინარე [[ნუესეს მდინარე|ნუესესზე]] ავლებდა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annexation of Texas, the Mexican-American War, and the Treaty of Guadalupe-Hidalgo, 1845–1848 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/texas-annexation |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Causes and Effects of the Mexican-American War |url=https://www.britannica.com/summary/Causes-and-Effects-of-the-Mexican-American-War |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

სიტუაცია მას შემდეგ დაიძაბა, რაც პრეზიდენტმა [[ჯეიმზ კ. პოლკი|ჯეიმზ პოლკმა]] 1845 წლის ივლისში გენერალ [[ზაქარი ტეილორი|ზაქარი ტეილორს]] სადავო ზონაში (მდინარეებს შორის) ჯარის შეყვანა დაავალა. პარალელურად, პოლკმა დიპლომატიური გზაც სცადა და მეხიკოში კონგრესმენი [[ჯონ სლაიდელი|ჯონ სლაიდელი]] გაგზავნა. სლაიდელს ევალებოდა არა მხოლოდ საზღვრის შეთანხმება, არამედ [[ახალი მექსიკა|ახალი მექსიკისა]] და [[კალიფორნია|კალიფორნიის]] ტერიტორიების შესყიდვაც. მას შემდეგ, რაც მექსიკის მთავრობამ სლაიდელთან მოლაპარაკებაზე უარი განაცხადა, ხოლო სადავო ტერიტორიაზე სამხედრო შეტაკებები მოხდა, პოლკმა ეს ფაქტები „ამერიკულ მიწაზე ამერიკული სისხლის დაღვრად“ შეაფასა. 1846 წლის 13 მაისს აშშ-მა მექსიკას ომი ოფიციალურად გამოუცხადა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annexation of Texas, the Mexican-American War, and the Treaty of Guadalupe-Hidalgo, 1845–1848 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/texas-annexation |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

[[File:Carl_Nebel_-_Genl._Scott's_entrance_into_Mexico,_Plate_45.jpg|thumb|აშშ-ის არმიის მიერ [[მეხიკო|მეხიკოს]] ოკუპაცია 1847 წელს. აშშ-ის დროშა ფრიალებს ეროვნული სასახლის (მექსიკის მთავრობის რეზიდენციის) თავზე. მხატვარი: კარლ ნებელი.]]
ომი აშშ-ის სრული სამხედრო უპირატესობით წარიმართა და 1847 წლის სექტემბერში ამერიკული ძალების მიერ დედაქალაქის, [[მეხიკო|მეხიკოს]] აღებით დასრულდა. 1848 წლის 2 თებერვალს გაფორმდა [[გვადალუპე-იდალგოს ზავი]], რომელმაც რადიკალურად შეცვალა ჩრდილოეთ ამერიკის რუკა:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annexation of Texas, the Mexican-American War, and the Treaty of Guadalupe-Hidalgo, 1845–1848 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/texas-annexation |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

* '''ტერიტორიული დათმობა:''' მექსიკამ აშშ-ს გადასცა დაახლოებით 525,000 კვადრატული მილი (თავისი ტერიტორიის 55%), რაც მოიცავს დღევანდელ [[კალიფორნია|კალიფორნიას]], [[ნევადა|ნევადას]], [[იუტა|იუტას]], [[ნიუ-მექსიკო|ნიუ-მექსოკოს]], ასევე [[არიზონა|არიზონისა]] და [[კოლორადო|კოლორადოს]] დიდ ნაწილს.
* '''საზღვრის აღიარება:''' მექსიკამ უარი თქვა პრეტენზიებზე ტეხასთან მიმართებით და საზღვრად მდინარე რიო-გრანდე აღიარა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treaty of Guadalupe Hidalgo (1848) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/treaty-of-guadalupe-hidalgo |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;
* '''ფინანსური კომპენსაცია:''' სანაცვლოდ, აშშ-მა მექსიკას 15 მილიონი დოლარი გადაუხადა და იკისრა ვალდებულება, დაეფარა მექსიკის მთავრობის ვალი ამერიკელი მოქალაქეების მიმართ (დაახლოებით 3.25 მილიონი დოლარი).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annexation of Texas, the Mexican-American War, and the Treaty of Guadalupe-Hidalgo, 1845–1848 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/texas-annexation |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treaty of Guadalupe Hidalgo (1848) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/treaty-of-guadalupe-hidalgo |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

საგარეო ტრიუმფმა ქვეყნის შიგნით მწვავე პოლიტიკური კრიზისი გამოიწვია. მთავარი კითხვა მდგომარეობდა შემდეგში: უნდა გავრცელებულიყო თუ არა მონობა ახლად შეერთებულ ტერიტორიებზე? ამ დებატების სიმბოლოდ იქცა 1846 წელს კონგრესმენ [[დევიდ უილმოტი|დევიდ უილმოტის]] მიერ წარდგენილი საკანონმდებლო შესწორება (ე.წ. ''Wilmot Proviso''), რომელიც მექსიკისგან მიღებულ მიწებზე მონობის აკრძალვას ითვალისწინებდა. მიუხედავად იმისა, რომ ინიციატივა კანონად არ ქცეულა, მან საფუძველი ჩაუყარა სექციურ დაპირისპირებას ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის, რაც საბოლოოდ [[აშშ-ის სამოქალაქო ომი|სამოქალაქო ომში]] გადაიზარდა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annexation of Texas, the Mexican-American War, and the Treaty of Guadalupe-Hidalgo, 1845–1848 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/texas-annexation |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Work of the 29th Congress |url=https://history.house.gov/HistoricalHighlight/Detail/35833 |publisher=Office of the Historian, U.S. House of Representatives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== წყნარი ოკეანის მიმართულება: იაპონიის „გახსნა“ და კორეის ექსპედიცია (1853–1871) ===
XIX საუკუნის შუა პერიოდში აშშ-ის ინტერესები წყნარი ოკეანის მიმართულებით გაძლიერდა. სახელმწიფო დეპარტამენტის ისტორიული მიმოხილვების მიხედვით, ეს პროცესი უკავშირდებოდა აზიასთან (მათ შორის ჩინეთთან) კომერციული კავშირების გაფართოების მოლოდინს, ტრანსწყნაროკეანური მარშრუტების განვითარებას და შორ მანძილზე მოქმედი ფლოტისთვის შუალედური პორტებისა და მომარაგების პუნქტების საჭიროებას.&lt;ref&gt;{{cite web |title=1830–1860: Diplomacy and Westward Expansion |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/foreword |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

ამ კონტექსტში 1853 წელს კომოდორი მეთიუ პერი იაპონიაში ჩავიდა და შოგუნატის ხელისუფლებას აშშ-ის პრეზიდენტის წერილი გადასცა, ხოლო 1854 წელს დაბრუნდა პასუხის მისაღებად. 1854 წლის 31 მარტს მხარეებმა ხელი მოაწერეს [[კანაგავას კონვენცია|კანაგავას კონვენციას]] (''Treaty/Convention of Kanagawa''), რომელმაც აშშ-ის ხომალდებისთვის გახსნა ორი პორტი — [[შიმოდა]] და [[ჰაკოდატე]] — მომარაგებისა და დახმარების მისაღებად; შეთანხმება ასევე ითვალისწინებდა იაპონიაში აშშ-ის კონსულის დანიშვნის შესაძლებლობას და ნაპირზე გამორიყული/დაზიანებული ამერიკელი მეზღვაურების უსაფრთხოებას.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The United States and the Opening to Japan, 1853 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/opening-to-japan |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Treaty of Kanagawa |url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents/treaty-of-kanagawa |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treaty of Kanagawa |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2004/spring/treaty-of-kanagawa |publisher=National Archives (Prologue) |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; წყაროებში ცალკე ხაზგასმულია, რომ კონვენცია სრულმასშტაბიან სავაჭრო რეჟიმს ჯერ არ ამყარებდა (ვაჭრობის დებულებები მოგვიანებით ჩამოყალიბდა), თუმცა იგი იაპონიასთან ოფიციალური ურთიერთობების დაწყების ერთ-ერთ საწყის შეთანხმებად ითვლება.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Treaty of Kanagawa |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2004/spring/treaty-of-kanagawa |publisher=National Archives (Prologue) |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Sujagi.jpg|thumb|გენერლის დროშა (სუჯაგი), რომელიც ამერიკელმა სამხედროებმა 1871 წლის კორეული ექსპედიციის დროს ალაფად აიღეს (კორეას 2007 წელს დაუბრუნდა).]]
იაპონიის წარმატების შემდეგ, აშშ-მა მსგავსი სცენარის განმეორება კორეაშიც სცადა. 1871 წელს გაიგზავნა სამხედრო-დიპლომატიური მისია (კორეულ წყაროებში ცნობილი როგორც „[[შინმიანიო]]“). ექსპედიციის მიზანი იყო სავაჭრო ურთიერთობების დამყარება და 1866 წელს სავაჭრო გემ ''General Sherman''-ის განადგურების გარემოებების გამოძიება (ხომალდი მდინარე [[ტედონგი|ტედონგზე]] განადგურდა, ეკიპაჟი კი დაიღუპა).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chapter 1: To Korea By Sea |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/h/history-us-naval-operations-korea/chapter1-korea-by-sea.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

მას შემდეგ, რაც სანაპირო დაცვამ ამერიკულ გემებს ცეცხლი გაუხსნა, ექსპედიცია სამხედრო დაპირისპირებაში გადაიზარდა. ამერიკულმა დესანტმა აიღო [[განგხვის კუნძული|განგხვის კუნძულის]] ფორტები. სასტიკი ბრძოლის შედეგად, ამერიკელებმა ალაფად ჩაიგდეს კორეელი გენერლის დროშა (სუჯაგი), რაც მათი ტაქტიკური სამხედრო გამარჯვების სიმბოლოდ იქცა. მიუხედავად ამისა, კორეის მთავრობამ კატეგორიული უარი განაცხადა მოლაპარაკებებზე. საბოლოოდ, ექსპედიცია დიპლომატიური მარცხით დასრულდა და კორეამ იზოლაციონისტური კურსი კიდევ რამდენიმე წლით შეინარჩუნა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The 1871 Expedition to Korea |url=https://www.history.navy.mil/browse-by-topic/exploration-and-diplomacy/1871-expedition-to-korea.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=H-063-5: Battle of Ganghwa |url=https://www.history.navy.mil/about-us/leadership/director/directors-corner/h-grams/h-gram-063/h-063-5.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== ინდუსტრიული ზრდა და ომის წინაპირობები (1880–1898) ===
[[ფაილი:USS_Maine_(ACR-1)_starboard_bow_view,_1898_(26510673494).jpg|thumb|კრეისერი „მეინი“ ([[USS Maine (ACR-1)|USS Maine]]) შედის [[ჰავანა|ჰავანის]] ნავსადგურში, 1898 წლის იანვარი.]]
XIX საუკუნის მიწურულს აშშ-ის საგარეო პოლიტიკამ ფუნდამენტური ტრანსფორმაცია განიცადა. ქვეყნის ინდუსტრიულმა ზრდამ და ალფრედ თაიერ მაჰანის თეორიებმა „ზღვაზე ბატონობის“ შესახებ, ვაშინგტონს „ფოლადის ფლოტის“ (''Steel Navy'') მშენებლობისკენ უბიძგა. მოდერნიზებული სამხედრო ძალის პირველი სერიოზული გამოცდა კარიბის აუზში დადგა, სადაც [[კუბა|კუბაში]] მიმდინარე ანტიესპანური აჯანყება და ესპანეთის კოლონიური ადმინისტრაციის სისასტიკე (ე.წ. „რეკონცენტრაციის“ პოლიტიკა) საფრთხეს უქმნიდა ამერიკულ ეკონომიკურ ინტერესებს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Steel Navy |url=https://www.history.navy.mil/browse-by-topic/ship-design/steel-navy.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahan's The Influence of Sea Power upon History: Securing International Markets in the 1890s |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/mahan |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

ვითარება კრიტიკულ ზღვარს 1898 წლის 15 თებერვალს მიუახლოვდა, როდესაც ჰავანის ნავსადგურში, გაურკვეველ ვითარებაში, აფეთქდა და ჩაიძირა ამერიკული კრეისერი „მეინი“ ([[USS Maine (ACR-1)|USS Maine]]). ამ ინციდენტმა, რომელიც „ყვითელმა პრესამ“ მყისიერად ესპანეთს დააბრალა, ამერიკულ საზოგადოებაში საომარი განწყობები გააღვივა. 1898 წლის აპრილში კონგრესმა ოფიციალურად აღიარა კუბის დამოუკიდებლობა, მოითხოვა კუნძულიდან ესპანეთის ჯარების გაყვანა და ომი გამოაცხადა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spanish-American War, 1898 |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== ესპანეთ-ამერიკის ომი (1898) ===
{{მთავარი|ესპანეთ-ამერიკის ომი}}
[[ფაილი:Surrender of Santiago news HD-SN-99-01963.JPEG|thumb|ამერიკული ჯარები კუბაში, [[სანტიაგო-დე-კუბა|სანტიაგოს]] კამპანიის დროს (1898).]]

1898 წლის აპრილიდან აგვისტომდე მიმდინარე '''ესპანეთ-ამერიკის ომი''' იყო [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებსა]] და [[ესპანეთი|ესპანეთის იმპერიას]] შორის სამხედრო-პოლიტიკური დაპირისპირება, რომელმაც დააჩქარა ესპანეთის კოლონიური სისტემის რღვევა დასავლეთ ნახევარსფეროში და აშშ-ის მონაწილეობა გააფართოვა საზღვარგარეთულ კრიზისებში, განსაკუთრებით კარიბის აუზსა და წყნარ ოკეანეში.&lt;ref name=&quot;StateSpanishWar&quot;&gt;{{cite web |title=The Spanish-American War, 1898 |url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; ომი განვითარდა კუბაში დამოუკიდებლობისთვის მიმდინარე კონფლიქტის, ჰუმანიტარული კრიზისის შესახებ გავრცელებული ცნობების (მათ შორის ე.წ. „რეკონცენტრაციის პოლიტიკის“ კონტექსტში) და აშშ-ის მზარდი პოლიტიკური/სტრატეგიული ინტერესების ფონზე.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Reconcentration Policy |url=https://guides.loc.gov/world-of-1898/reconcentration-policy |publisher=Library of Congress |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

დაძაბულობა განსაკუთრებით გამწვავდა 1898 წლის 15 თებერვალს, როდესაც [[ჰავანა|ჰავანის]] ნავსადგურში აფეთქდა და ჩაიძირა ამერიკული სამხედრო ხომალდი [[USS Maine (ACR-1)|''USS Maine'']]. აფეთქების მიზეზი მაშინაც და შემდგომშიც დისკუსიის საგნად რჩებოდა, თუმცა მოვლენამ ამერიკულ საზოგადოებრივ აზრზე ძლიერი გავლენა მოახდინა, რასაც თან ახლდა ე.წ. „ყვითელი ჟურნალისტიკის“ აქტიური კამპანიებიც.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Destruction of the Maine |url=https://www.history.navy.mil/research/publications/documentary-histories/united-states-navy-s/destruction-of-the-m.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spanish-American War and the Yellow Press |url=https://blogs.loc.gov/headlinesandheroes/2024/02/the-spanish-american-war-and-the-yellow-press/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; 1898 წლის აპრილში ომი ოფიციალურად დაიწყო; კონგრესის რეზოლუციაში (ე.წ. [[ტელერის შესწორება|ტელერის შესწორება]]) ასევე ჩაიწერა პოზიცია, რომ აშშ კუბის ანექსიას არ ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Teller Amendment (1898) |url=https://guides.loc.gov/world-of-1898/teller-amendment |publisher=Library of Congress |access-date=2026-01-03 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== წყნარი ოკეანის თეატრი: მანილა და გუამი ====
[[ფაილი:USS Olympia art NH 91881-KN cropped.jpg|thumb|[[მანილის ყურის ბრძოლა]] — წინა პლანზეა აშშ-ის ფლაგმანი USS ''Olympia''.]]
საბრძოლო მოქმედებები კარიბის აუზთან ერთად აქტიურად მიმდინარეობდა წყნარ ოკეანეშიც, სადაც აშშ-ის ერთ-ერთ მიზნად ესპანეთის აზიური სამფლობელოების სამხედრო განეიტრალება და სტრატეგიული პოზიციების მოპოვება სახელდება.&lt;ref name=&quot;StateSpanishWar&quot; /&gt;

* '''მანილის ყურის ბრძოლა (1898 წლის 1 მაისი):''' ომის ერთ-ერთ პირველ და ყველაზე შედეგიან ეპიზოდად მიიჩნევა [[მანილის ყურის ბრძოლა]], როდესაც აშშ-ის აზიურმა ესკადრამ, კომოდორ [[ჯორჯ დიუი|ჯორჯ დიუის]] მეთაურობით, [[მანილა|მანილის]] ნავსადგურში დაამარცხა ესპანური ესკადრა და ოპერატიული უპირატესობა მოიპოვა [[ფილიპინები|ფილიპინებზე]]. ამერიკული წყაროები ხაზს უსვამენ, რომ ბრძოლამ აშშ-ს მისცა შესაძლებლობა გაეკონტროლებინა მანილის აკვატორია და დაეწყო შემდგომი ოპერაციები არქიპელაგში.&lt;ref name=&quot;NavyManila&quot;&gt;{{cite web |title=The Battle of Manila Bay |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/b/battle-of-manila-bay.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

* '''გუამის დაკავება (1898 წლის 20 ივნისი):''' ფილიპინების კამპანიის პარალელურად, კრეისერმა ''USS Charleston''-მა კაპიტან ჰენრი გლასის მეთაურობით განახორციელა ოპერაცია კუნძულ [[გუამი|გუამზე]]. ისტორიოგრაფიაში აღწერილია, რომ კუნძულის გარნიზონი ინფორმაციულად მოუმზადებელი აღმოჩნდა ომის დაწყებისთვის და საბოლოოდ გუამი პრაქტიკულად უბრძოლველად გადავიდა აშშ-ის კონტროლქვეშ, რაც წყნარ ოკეანეში დამატებით სტრატეგიულ დასაყრდენს ქმნიდა.&lt;ref name=&quot;RogersGuam&quot;&gt;{{cite book |last=Rogers |first=Robert F. |title=Destiny's Landfall: A History of Guam |url=https://archive.org/details/destinyslandfall0000roge |year=1995 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-1678-0 |pages=[https://archive.org/details/destinyslandfall0000roge/page/110 110]–112}}&lt;/ref&gt;

==== კარიბის ზღვის თეატრი: კუბა და პუერტო-რიკო ====
[[ფაილი:Charge of the Rough Riders at San Juan Hill.JPG|thumb|„[[Rough Riders|უხეში მხედრების]]“ იერიში [[სან-ხუანის ბორცვის ბრძოლა|სან-ხუანის ბორცვზე]].]]
კარიბის ზღვის თეატრში აშშ-ის ძირითადი ამოცანები იყო [[კუბა|კუბაზე]] ესპანური გარნიზონების დასუსტება, [[სანტიაგო-დე-კუბა|სანტიაგოს]] რაიონში ესპანური საზღვაო ძალების განეიტრალება და პარალელურად [[პუერტო-რიკო|პუერტო-რიკოზე]] ოპერაციების გახსნა.&lt;ref name=&quot;CMHWarSpain&quot;&gt;{{cite web |title=War With Spain Campaigns (Santiago; Puerto Rico) |url=https://history.army.mil/Research/Reference-Topics/Army-Campaigns/Brief-Summaries/War-with-Spain/ |publisher=Center of Military History, United States Army |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

* '''გუანტანამოს ოპერაცია (1898 წლის 10 ივნისი):''' კუბის კამპანიის ფარგლებში აშშ-ის [[აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსი|საზღვაო ქვეითები]] [[გუანტანამოს ყურე|გუანტანამოს ყურეში]] გადასხდნენ, რაც ამერიკულ წყაროებში კუნძულზე შემდგომი მოქმედებების ერთ-ერთ საწყის ეპიზოდად არის აღწერილი.&lt;ref name=&quot;LOCGuantanamo&quot;&gt;{{cite web |title=Today in History — June 10: Guantánamo Bay |url=https://www.loc.gov/item/today-in-history/june-10/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

* '''სანტიაგოს კამპანია (1898 წლის ივნისი–ივლისი):''' ძირითადი სახმელეთო ოპერაცია განვითარდა [[სანტიაგო-დე-კუბა|სანტიაგოს]] მიმართულებით: ამერიკული კონტინგენტი 1898 წლის 22 ივნისს გადასხდა (ძირითადად [[დაიკირი]]სა და [[სიბონიე]]ს მიდამოებში) და დაიწყო ქალაქისკენ წინსვლა. 1 ივლისს მოხდა ბრძოლები [[ელ-კანეის ბრძოლა|ელ-კანეიში]] და [[სან-ხუანის ბორცვის ბრძოლა|სან-ხუანის ბორცვებზე]], რომლებიც კამპანიის ერთ-ერთ გადამწყვეტ ეპიზოდებად მიიჩნევა; მათში მონაწილეობდნენ როგორც რეგულარული ქვედანაყოფები, ისე მოხალისეთა ნაწილები (მათ შორის „Rough Riders“).&lt;ref name=&quot;CMHWarSpain&quot; /&gt;

* '''სანტიაგოს საზღვაო ბრძოლა (1898 წლის 3 ივლისი):''' კუბის კამპანიის საკვანძო საზღვაო ეპიზოდად მოიხსენიება ესპანეთის ესკადრის მცდელობა გაერღვია ბლოკადა და გასულიყო ღია ზღვაში, რასაც მოჰყვა ესკადრის განადგურება და სანტიაგოს სამხედრო მდგომარეობის მკვეთრი გაუარესება.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Battle of Santiago de Cuba (1898) |url=https://www.history.navy.mil/browse-by-topic/wars-conflicts-and-operations/spanish-american-war/battle-of-santiago-de-cuba.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; 17 ივლისს ქალაქი სანტიაგო დანებდა, რაც პრაქტიკულად განაპირობებდა კუბაზე კამპანიის დასრულებას.&lt;ref name=&quot;CMHWarSpain&quot; /&gt;

* '''პუერტო-რიკოს ოპერაცია (1898 წლის ივლისი–აგვისტო):''' აშშ-ის ძალებმა 1898 წლის ივლისის ბოლოს დაიწყეს დესანტი [[პუერტო-რიკო|პუერტო-რიკოზე]] (მათ შორის [[გუანიკა]]ს რაიონში) და განახორციელეს წინსვლა კუნძულის შიდა მიმართულებებით, თუმცა ფართომასშტაბიანი კამპანია შეწყდა 12 აგვისტოს ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ.&lt;ref name=&quot;CMHWarSpain&quot; /&gt;

==== დანაკარგები და სამედიცინო კრიზისი ====
1898 წლის კამპანიამ აშშ-ის სამხედრო ადმინისტრაციას მკაფიოდ აჩვენა ტროპიკული თეატრის (კარიბის აუზი) სამედიცინო რისკები: დაავადებებმა (ტიფი, ყვითელი ცხელება, მალარია და სხვ.) ხშირად გადააჭარბა უშუალო საბრძოლო დანაკარგებს, რამაც შემდგომში სამხედრო მედიცინისა და სანიტარული სტანდარტების რეფორმებს მისცა ბიძგი.&lt;ref name=&quot;Cirillo&quot;&gt;{{Cite book |last=Cirillo |first=Vincent J. |title=Bullets and Bacilli: The Spanish-American War and Military Medicine |url=https://archive.org/details/bulletsbacillisp0000ciri |year=2004 |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0813533391}}&lt;/ref&gt;

=== ომის დასრულება: ცეცხლის შეწყვეტა და პარიზის ზავი (1898–1899) ===
[[ფაილი:Jules Cambon signs Treaty of Paris, 1899.JPG|thumb|ჟიულ კამბონი (საფრანგეთის ელჩი, რომელიც ესპანეთს წარმოადგენდა) ხელს აწერს [[პარიზის ზავი (1898)|პარიზის ზავის]] რატიფიკაციას.]]
1898 წლის 12 აგვისტოს ვაშინგტონში გაფორმდა ე.წ. მშვიდობის პროტოკოლი, რომელმაც ცეცხლის შეწყვეტის სამართლებრივი ჩარჩო შექმნა და მოლაპარაკებები [[პარიზი|პარიზში]] გადაიტანა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Protocol of Peace Embodying the Terms of a Basis for the Establishment of Peace Between the Two Countries |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1898/d776 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt; 1898 წლის 10 დეკემბერს გაფორმებულმა [[პარიზის ზავი (1898)|პარიზის ზავმა]] საბოლოოდ დააფიქსირა ომის დასრულება და მოიტანა მნიშვნელოვანი ტერიტორიული ცვლილებები:
* ესპანეთმა უარი თქვა [[კუბა|კუბის]] სუვერენიტეტზე;
* აშშ-ს გადაეცა [[პუერტო-რიკო]] და [[გუამი]];
* აშშ-მ მიიღო [[ფილიპინები]] (სანაცვლოდ ესპანეთს გადაუხადა 20 მილიონი დოლარი).&lt;ref name=&quot;NARATreatyParis&quot;&gt;{{cite web |title=Treaty of Paris (1898) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/treaty-of-paris-1898 |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StateSpanishWar&quot; /&gt;

ზავი აშშ-ის შიდა პოლიტიკაში მწვავე დებატების მიზეზად იქცა „იმპერიალიზმის“ საკითხზე, ხოლო საერთაშორისო დონეზე აშშ-ის პასუხისმგებლობა და ჩართულობის მასშტაბი გაფართოვდა როგორც კარიბის აუზში, ისე წყნარ ოკეანეში.&lt;ref name=&quot;StateSpanishWar&quot; /&gt;

=== დაუყოვნებელი შედეგები: კუბა, ფილიპინები და ახალი ვალდებულებები (1899–1902) ===
კუბა 1898–1902 წლებში აშშ-ის სამხედრო ადმინისტრაციის ქვეშ იმყოფებოდა. კუნძულმა ფორმალურად დამოუკიდებლობა 1902 წელს გამოაცხადა, თუმცა ურთიერთობებზე გადამწყვეტი გავლენა იქონია [[პლატის შესწორება|პლატის შესწორებამ]] (1901), რომელმაც კუბას საგარეო პოლიტიკისა და უსაფრთხოების სფეროში მნიშვნელოვანი შეზღუდვები დაუწესა და აშშ-ს ინტერვენციის უფლება დაუკავშირა; ამავე ჩარჩოში ჩამოყალიბდა [[გუანტანამოს ყურე|გუანტანამოს]] ბაზის გრძელვადიანი სტატუსიც.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The United States, Cuba, and the Platt Amendment, 1901 |url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/platt |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03 |archive-date=2015-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423105708/http://history.state.gov/milestones/1899-1913/platt }}&lt;/ref&gt;

წყნარ ოკეანეში, [[პარიზის ზავი (1898)|პარიზის ზავის]] შემდეგ, აშშ-ისა და ფილიპინელი ძალების ურთიერთობა სწრაფად გადაიზარდა შეიარაღებულ კონფლიქტში — [[ამერიკა-ფილიპინების ომი|ამერიკა-ფილიპინების ომში]] (1899–1902), რომელიც აშშ-ის მიერ [[ფილიპინები|ფილიპინებზე]] კონტროლის დამკვიდრების პროცესთან იყო დაკავშირებული.&lt;ref name=&quot;PHWar&quot;&gt;{{cite web |title=The Philippine-American War, 1899–1902 |url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/war |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

ესპანეთ-ამერიკის ომის შედეგებმა აშშ-ის საგარეო პოლიტიკა მნიშვნელოვნად გადააწყო: კარიბისა და წყნარი ოკეანის აუზებში ახალი საყრდენების გაჩენამ და ოკეანისგაღმა პასუხისმგებლობების ზრდამ ქვეყნის ჩართულობა საერთაშორისო პოლიტიკაში გააფართოვა. ამ ცვლილებებმა, ერთ მხრივ, განამტკიცა აშშ-ის ინტერესები დასავლეთ ნახევარსფეროში, ხოლო მეორე მხრივ — შექმნა წინაპირობები უფრო აქტიური მონაწილეობისთვის გლობალურ საკითხებში XX საუკუნის დასაწყისში.

=== აღმოსავლეთ აზია: „ღია კარის“ პოლიტიკა და ბოქსერთა აჯანყება (1899–1901) ===
[[ფაილი:Siege_of_Peking,_Boxer_Rebellion.jpg|thumb|აშშ-ის [[აშშ-ის მე-14 ქვეითი პოლკი|მე-14 ქვეითი პოლკი]] ჩინეთში, [[ბოქსერების აჯანყება|ბოქსერთა აჯანყების]] დროს.]]

XIX საუკუნის ბოლოს, როდესაც ჩინეთში ევროპული იმპერიები და [[იაპონია]] ცდილობდნენ გავლენის „სფეროების“ გამყარებას, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]] დაინტერესდა ჩინური ბაზრის შენარჩუნებითა და იმგვარი წესრიგის დამკვიდრებით, რომელიც ერთ სახელმწიფოს არ მისცემდა მონოპოლიურ უპირატესობას. ამ კონტექსტში სახელმწიფო მდივანმა [[ჯონ ჰეი|ჯონ ჰეიმ]] 1899–1900 წლებში წამოსწია ე.წ. „ღია კარის“ პრინციპი (''Open Door Policy'') — დიპლომატიური მიდგომა, რომელიც გულისხმობდა ჩინეთში სავაჭრო შესაძლებლობებზე თანაბარ წვდომას და ჩინეთის ტერიტორიული/ადმინისტრაციული მთლიანობის პატივისცემას.&lt;ref name=&quot;StateOpenDoor&quot;&gt;{{cite web |title=John Hay and the Open Door in China, 1899–1900 |url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/hay-and-china |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

„ღია კარის“ კონცეფცია მალევე შეეჯახა ჩინეთში ანტიუცხოური ძალადობის ესკალაციას. 1900–1901 წლებში აშშ შეუერთდა საერთაშორისო ძალებს ჩინეთში [[ბოქსერების აჯანყება|ბოქსერთა აჯანყების]] ჩასახშობად და უცხოელთა/დიპლომატიური წარმომადგენლობების დაცვის უზრუნველსაყოფად. ამერიკული ჩართულობა ხშირად მოიხსენიება როგორც აშშ-ის ადრეული „კოალიციური“ სამხედრო ოპერაციების ერთ-ერთი გამოკვეთილი მაგალითი აზიაში, სადაც პოლიტიკური მიზნები (დიპლომატიური წარმომადგენლობების დაცვა და სავაჭრო ინტერესების მხარდაჭერა) შეერთდა სამხედრო ლოგიკასთან.&lt;ref name=&quot;NavyBoxer&quot;&gt;{{cite web |title=The Boxer Rebellion |url=https://www.history.navy.mil/browse-by-topic/wars-conflicts-and-operations/asia/boxer-rebellion.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== კარიბის აუზი და ცენტრალური ამერიკა: დოქტრინები, პანამა და ჩარევების ზრდა (1901–1914) ===
[[ფაილი:Uncle_Sam_Straddles_the_Americas_Cartoon.jpg|thumb|პოლიტიკური კარიკატურა აშშ-ის გაზრდილი გავლენის შესახებ დასავლეთ ნახევარსფეროში.]]
[[ფაილი:BigStickinLAmerica.jpg|thumb|რუკა, რომელიც ასოცირდება [[თეოდორ რუზველტი|თეოდორ რუზველტის]] „დიდი ჯოხის“ მიდგომასთან კარიბის აუზსა და ცენტრალურ ამერიკაში.]]

XX საუკუნის დასაწყისში აშშ-ის პოლიტიკა დასავლეთ ნახევარსფეროში უფრო მეტად დაუკავშირდა იმ არგუმენტს, რომ რეგიონის ფინანსური კრიზისები და პოლიტიკური არასტაბილურობა ქმნიდა ევროპული ჩარევის (მაგ., ვალების ამოღების მიზნით ძალის გამოყენების) რისკს. ამ გარემოში პრეზიდენტმა [[თეოდორ რუზველტი|თეოდორ რუზველტმა]] 1904 წელს ჩამოაყალიბა ე.წ. „[[რუზველტის კოროლარი|რუზველტის კოროლარი]]“ [[მონროს დოქტრინა|მონროს დოქტრინის]] მიმართ — ინტერპრეტაცია, რომელიც აშშ-ს რეგიონში „საერთაშორისო პოლიციური ძალის“ ფუნქციას უკავშირებდა და პრაქტიკაში ზრდიდა ჩარევის ლეგიტიმაციის შესაძლებლობებს.&lt;ref name=&quot;NARARooseveltCor&quot;&gt;{{cite web |title=Theodore Roosevelt's Corollary to the Monroe Doctrine (1904) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/roosevelt-corollary |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

==== პანამა და არხის მშენებლობა (1903–1914) ====
პანამის მიმართულება საკვანძო გახდა ტრანსოკეანური ლოგისტიკისა და საზღვაო სტრატეგიისთვის: ატლანტიკასა და წყნარ ოკეანეს შორის მოკლე საზღვაო კავშირის შექმნა მნიშვნელოვნად ამცირებდა დროით/საფინანსო დანახარჯებს და ზრდიდა ფლოტის ოპერატიულ მოქნილობას. 1903 წელს აშშ-ისა და [[კოლუმბია|კოლუმბიის]] მოლაპარაკებები არხის ზონის სტატუსზე ჩიხში შევიდა, რის შემდეგაც პანამაში დამოუკიდებლობის გამოცხადების პროცესს აშშ-ის პოლიტიკური და სამხედრო ფაქტორი ახლდა. ამერიკული ხომალდების ყოფნა პანამის სანაპიროსთან (მდგომარეობის ესკალაციისას) კოლუმბიური ძალების გადაადგილებას ზღუდავდა, პარალელურად კი აშშ-მ სწრაფად აღიარა ახალი ხელისუფლება და დაიწყო ხელშეკრულებრივი მოწესრიგება.&lt;ref name=&quot;StatePanamaCanal&quot;&gt;{{cite web |title=Building the Panama Canal, 1903–1914 |url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/panama-canal |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

მალევე გაფორმდა შეთანხმება, რომელმაც აშშ-ს მისცა Canal Zone-ზე ფართო უფლებები და არხის მშენებლობის პრაქტიკული შესაძლებლობა. არხის დასრულება და გახსნა 1914 წელს (პირველი მსოფლიო ომის დაწყების იმავე წელს) დასავლეთ ნახევარსფეროში აშშ-ის სტრატეგიულ პოზიციებს კიდევ უფრო ამყარებდა და კარიბის აუზსა და წყნარ ოკეანეს ერთიან ოპერატიულ სივრცედ აქცევდა.&lt;ref name=&quot;StatePanamaCanal&quot; /&gt;

==== „დოლარის დიპლომატია“ და ფინანსური კონტროლის მექანიზმები ====
რუზველტის შემდეგ პრეზიდენტმა [[უილიამ ჰოვარდ ტაფტი|უილიამ ჰოვარდ ტაფტმა]] ხაზგასმით წარმოაჩინა ე.წ. „დოლარის დიპლომატია“ — მიდგომა, რომელიც ცდილობდა ეკონომიკური ინსტრუმენტებით (სესხები, ვალების რესტრუქტურიზაცია, საბაჟო შემოსავლების ადმინისტრირება და სხვა ფინანსური კონტროლის მექანიზმები) შეეზღუდა ევროპული გავლენა და გაემყარებინა აშშ-ის პოზიციები რეგიონში.&lt;ref name=&quot;StateDollar&quot;&gt;{{cite web |title=Dollar Diplomacy, 1909–1913 |url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/dollar-diplo |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

==== ინტერვენციების ზრდა და „ბანანის ომების“ კონტექსტი ====
ეკონომიკური ბერკეტების პარალელურად, 1900-იანი წლებიდან 1910-იანებში გაძლიერდა აშშ-ის სამხედრო ჩართულობაც კარიბის აუზსა და ცენტრალურ ამერიკაში — კრიზისებზე რეაგირების, მთავრობის სტაბილურობის/ვალების მომსახურების დაცვის, საზღვაო კომუნიკაციებისა და ამერიკული ინტერესების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული არგუმენტებით. ისტორიოგრაფიაში ამ მრავალწლიანი პრაქტიკის დიდი ნაწილი ერთიანდება „[[ბანანის ომები|ბანანის ომების]]“ სახელით, სადაც აღწერილია როგორც მოკლევადიანი ოპერაციები, ისე ხანგრძლივი ყოფნის რეჟიმები და სამხედრო ადმინისტრირების ფორმები.&lt;ref name=&quot;LangleyBananaWars&quot;&gt;{{cite book |last=Langley |first=Lester D. |year=2001 |title=The Banana Wars: United States Intervention in the Caribbean, 1898–1934 |publisher=Scholarly Resources |isbn=978-0-8420-5047-0 |edition=Revised |pages=1–5, 115–125}}&lt;/ref&gt;

ამ ხაზის გაგრძელებად, უკვე პირველი მსოფლიო ომის პარალელურ პერიოდში, ხშირად მოიხსენიება აშშ-ის ხანგრძლივი ოკუპაციები [[ჰაიტი|ჰაიტიში]] (1915–1934) და [[დომინიკელთა რესპუბლიკა|დომინიკელთა რესპუბლიკაში]] (1916–1924), რომლებიც რეგიონში უსაფრთხოების, ფინანსური კონტროლისა და სახელმწიფო ინსტიტუტების მართვის საკითხებთან ერთად განიხილება.&lt;ref name=&quot;LangleyBananaWars&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CalderDR&quot;&gt;{{cite book |last=Calder |first=Bruce J. |year=1984 |title=The Impact of Intervention: The Dominican Republic during the U.S. Occupation of 1916–1924 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-73830-0 |pages=16–20}}&lt;/ref&gt;

=== მექსიკა: ვერაკრუსი და საზღვრის კრიზისი (1914–1916) ===
მექსიკის რევოლუციისა და რეგიონში ძალთა სწრაფი ცვლის პირობებში აშშ-ის პოლიტიკა განსაკუთრებით დაძაბული გახდა 1914 წელს. ამერიკულმა ძალებმა დროებით დაიკავეს [[ვერაკრუსი]]; ეს ნაბიჯი ისტორიოგრაფიაში ხშირად განიხილება როგორც [[ვუდრო უილსონი|ვუდრო უილსონის]] ადმინისტრაციის მცდელობა, ერთდროულად ეჩვენებინა ძალა, შეეზღუდა არასასურველი რეჟიმის (ამ ეპოქაში — ვიქტორიანო უერტას) რესურსებზე წვდომა და დაეცვა აშშ-ის მოქალაქეთა/საზღვაო ინტერესების უსაფრთხოება.&lt;ref name=&quot;QuirkVeracruz&quot;&gt;{{cite book |last=Quirk |first=Robert E. |year=1962 |title=An Affair of Honor: Woodrow Wilson and the Occupation of Veracruz |url=https://archive.org/details/affairofhonor0000unse |publisher=W. W. Norton &amp; Company |location=New York |pages=[https://archive.org/details/affairofhonor0000unse/page/n11 1]–5}}&lt;/ref&gt;

შემდგომში, 1916 წელს დაიწყო ე.წ. „სადამსჯელო ექსპედიცია“ (''Punitive Expedition''), როდესაც გენერალ [[ჯონ პერშინგი|ჯონ პერშინგის]] შენაერთები მექსიკის ჩრდილოეთში შევიდნენ [[პანჩო ვილია|პანჩო ვილიას]] დასაჭერად. ამ ოპერაციამ ვერ მოიტანა ვილიას დაკავება, თუმცა გაამწვავა აშშ–მექსიკის ურთიერთობების უსაფრთხოების განზომილება და აჩვენა, რამდენად რთული იყო საზღვრის კონტროლი რევოლუციური არასტაბილურობის პირობებში.&lt;ref name=&quot;CMHPunitive&quot;&gt;{{cite web |title=U.S. Army Campaigns: The Mexican Punitive Expedition |url=https://history.army.mil/html/reference/army_flag/mex_punitive.html |publisher=Center of Military History, United States Army |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

ამავე წლებში ევროპაში მიმდინარეობდა [[პირველი მსოფლიო ომი]]; დასავლეთ ნახევარსფეროში კრიზისებმა, პანამის არხის ფუნქციონირების დაწყებამ და საზღვაო კომუნიკაციების მნიშვნელობის ზრდამ აშშ-ის წინაშე მკაფიოდ წარმოაჩინა, რომ რეგიონული უსაფრთხოება და გლობალური ვაჭრობა ერთმანეთთან მჭიდროდ იყო გადაჯაჭვული, რაც უახლოეს პერიოდში საგარეო პოლიტიკის დღის წესრიგზე პირდაპირ აისახებოდა.

== პირველი მსოფლიო ომი (1914–1918) ==
[[ფაილი:US_64th_regiment_celebrate_the_Armistice.jpg|thumb|[[ამერიკის საექსპედიციო ძალები|ამერიკული საექსპედიციო ძალების]] (AEF) ჯარისკაცები ზეიმობენ ზავის გამოცხადებას, 1918 წლის 11 ნოემბერი.]]
1914 წელს ევროპაში დაწყებულ [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომს]] აშშ თავდაპირველად მკაცრი ნეიტრალიტეტით შეხვდა. პრეზიდენტი [[ვუდრო ვილსონი]] მოსახლეობას მოუწოდებდა, ყოფილიყვნენ „მიუკერძოებელნი აზრითაც და მოქმედებითაც“. თუმცა, კონფლიქტის გაჭიანურებამ, გერმანიის აგრესიულმა ქმედებებმა და „ანტანტის“ ქვეყნებთან (დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი) მჭიდრო ეკონომიკურმა კავშირებმა ვაშინგტონის პოზიცია თანდათან შეცვალა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Entry into World War I, 1917 |url=https://history.state.gov/milestones/1914-1920/wwi |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== ნეიტრალიტეტიდან გლობალურ კონფლიქტამდე ===
აშშ-ის ჩართვა ომში რამდენიმე გადამწყვეტმა ფაქტორმა განაპირობა. პირველ რიგში, ეს იყო გერმანიის იმპერიის მიერ გამოცხადებული „შეუზღუდავი წყალქვეშა ომი“ ბრიტანეთის წინააღმდეგ, რასაც 1915 წელს ლაინერ „[[ლუზიტანია (გემი)|ლუზიტანიას]]“ ჩაძირვა მოჰყვა. ინციდენტმა, რომელსაც 128 ამერიკელი ემსხვერპლა, საზოგადოებრივი აზრი მკვეთრად შეცვალა. ვითარება კრიტიკულ ზღვარს 1917 წლის იანვარში მიუახლოვდა, როდესაც ბრიტანულმა დაზვერვამ ჩაიგდო და გაშიფრა „ციმერმანის დეპეშა“. ამ საიდუმლო დოკუმენტით ბერლინი მექსიკას სთავაზობდა სამხედრო ალიანსს აშშ-ის წინააღმდეგ და დაკარგული ტერიტორიების (ტეხასი, არიზონა, ნიუ-მექსიკო) დაბრუნებას. ეროვნული უსაფრთხოებისთვის შექმნილი საფრთხის ფონზე, 1917 წლის 6 აპრილს აშშ-მა გერმანიას ომი გამოუცხადა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Lusitania Disaster |url=https://www.loc.gov/collections/world-war-i-rotogravures/articles-and-essays/events/lusitania-disaster/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zimmermann Telegram |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/zimmermann-telegram |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== საბრძოლო მოქმედებები ევროპასა და რუსეთში ===
[[ფაილი:Petain, pershing.jpg|thumb|გენერალი [[ჯონ პერშინგი]] (მარცხნივ) და ფრანგი მარშალი [[ფილიპ პეტენი]].]]
აშშ-მა ევროპაში „ამერიკული საექსპედიციო ძალები“ (AEF) გაგზავნა გენერალ [[ჯონ პერშინგი|ჯონ პერშინგის]] მეთაურობით. პერშინგმა კატეგორიული უარი განაცხადა, ამერიკული დანაყოფები ფრანგული და ბრიტანული არმიების ცოცხალ ძალად დანაწევრებულიყო და შექმნა დამოუკიდებელი, ერთიანი სარდლობის მქონე არმია. 1918 წელს ამერიკულმა ძალებმა გადამწყვეტი როლი შეასრულეს დასავლეთის ფრონტზე: მათ ჯერ შეაჩერეს გერმანელთა უკანასკნელი მასიური შეტევა ბელოს ტყესა და შატო-ტიერთან, ხოლო შემოდგომაზე წამოიწყეს ფართომასშტაბიანი მიუზ-არგონის ოპერაცია. 1.2 მილიონი ამერიკელი ჯარისკაცის მონაწილეობით განხორციელებულმა იერიშმა გაარღვია გერმანული თავდაცვის ხაზი და ომის დასრულება დააჩქარა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Eisenhower |first=John S. D. |year=2001 |title=Yanks: The Epic Story of the American Army in World War I |url=https://archive.org/details/yanksepicstoryof0000eise |publisher=Free Press |isbn=978-0-684-86304-9 |pages=[https://archive.org/details/yanksepicstoryof0000eise/page/24 25]–30}}&lt;/ref&gt;


დასავლეთის ფრონტის პარალელურად, აშშ-ის სამხედრო მოქმედებები რუსეთის ტერიტორიაზეც გავრცელდა. მას შემდეგ, რაც რუსეთში ბოლშევიკური რევოლუცია მოხდა და ქვეყანა ომიდან გამოვიდა, აშშ ჩაერია [[რუსეთის სამოქალაქო ომი|რუსეთის სამოქალაქო ომში]]. ამერიკული საექსპედიციო კორპუსი („თეთრი დათვის ექსპედიცია“) ჩრდილოეთ რუსეთსა და ციმბირში გადასხდა. მათი მიზანი იყო ანტანტის სამხედრო მარაგების დაცვა და „[[თეთრი მოძრაობა|თეთრი მოძრაობის]]“ მხარდაჭერა [[ბოლშევიკები|ბოლშევიკების]] ([[წითელი არმია|წითელი არმიის]]) წინააღმდეგ. მთლიანობაში, 1917–1920 წლებში აშშ-ის ჩართულობა პირველ მსოფლიო ომსა და თანმდევ კონფლიქტებში ძვირადღირებული აღმოჩნდა: სამხედრო მოქმედებებსა და ეპიდემიებს (ე.წ. „ესპანურ გრიპს“) 116,000-ზე მეტი ამერიკელი ჯარისკაცი ემსხვერპლა.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Smith |first=Gibson Bell |year=2002 |title=Guarding the Railroad, Taming the Cossacks: The U.S. Army in Russia, 1918–1920 |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2002/winter/us-army-in-russia-1.html |journal=Prologue Magazine |publisher=National Archives}}&lt;/ref&gt;

=== შედეგები: „14 პუნქტი“ და იზოლაციონიზმი ===
[[ფაილი:The_Big_Four.jpg|thumb|„დიდი ოთხეული“ [[ვერსალის საზავო ხელშეკრულება (1919)|ვერსალში]] (მარჯვნიდან): [[ვუდრო ვილსონი]] (აშშ), [[ჟორჟ კლემანსო]] (საფრანგეთი), [[დევიდ ლოიდ ჯორჯი]] (დიდი ბრიტანეთი), [[ვიტორიო ემანუელე ორლანდო]] (იტალია).]]
ომის დასრულების შემდეგ, პრეზიდენტმა ვილსონმა მსოფლიოს შესთავაზა სამშვიდობო გეგმა — „[[14 პუნქტი]]“. მისი ხედვა ეფუძნებოდა ერების თვითგამორკვევის უფლებას, თავისუფალ ვაჭრობასა და საერთაშორისო ორგანიზაციის — [[ერთა ლიგა|ერთა ლიგის]] შექმნას, რომელსაც მომავალი კონფლიქტები უნდა თავიდან აეცილებინა. თუმცა, 1919 წლის [[ვერსალის საზავო ხელშეკრულება (1919)|ვერსალის ზავმა]] და ერთა ლიგის იდეამ აშშ-ის სენატში სასტიკი წინააღმდეგობა გამოიწვია. სენატორებმა (ჰენრი კებოტ ლოჯის მეთაურობით) დაბლოკეს ხელშეკრულების რატიფიცირება, რადგან მიაჩნდათ, რომ საერთაშორისო ვალდებულებები შელახავდა აშშ-ის სუვერენიტეტს და ქვეყანას ევროპულ ომებში ჩაითრევდა. შედეგად, აშშ არ შეუერთდა ერთა ლიგას და 1920-იანი წლებიდან საგარეო პოლიტიკაში კვლავ იზოლაციონიზმის ელემენტები დაბრუნდა, თუმცა ქვეყანა უკვე აღიარებული იყო მსოფლიოს უდიდეს სამხედრო და ეკონომიკურ ძალად.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Senate and the League of Nations |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_and_the_League_of_Nations.htm |publisher=U.S. Senate Historical Office |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

== მეორე მსოფლიო ომი ==
[[ფაილი:Ronson_flame_tank_Iwo_Jima.jpg|მინი|ამერიკული [[M4 Sherman|M4 „შერმანი“]] ანთებითი აღჭურვილობით ესვრის [[იაპონიის იმპერია|იაპონიის იმპერიის]] ბუნკერს [[ივო ძიმას ბრძოლა|ივო ძიმაზე]] (1945).]]

1930-იანი წლების ბოლოსთვის აშშ-ის საგარეო პოლიტიკა „ჩაურევლობის“ საკანონმდებლო ჩარჩოდან ეტაპობრივად გადავიდა მოკავშირეთა მხარდაჭერისა და საბოლოოდ — ომში უშუალო ჩართვის პოლიტიკაზე; ამ ტრანსფორმაციამ განსაზღვრა აშშ-ის სამხედრო-ეკონომიკური როლი კონფლიქტში და ომისშემდგომი საერთაშორისო წესრიგის ჩამოყალიბებაში.

=== ნეიტრალიტეტის პოლიტიკა და საკანონმდებლო ჩარჩო (1930-იანი წლები) ===
[[დიდი დეპრესია|დიდი დეპრესიისა]] და [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველი მსოფლიო ომის]] გამოცდილების ფონზე აშშ-ში გაძლიერდა იზოლაციონისტური განწყობები, რასაც თან ახლდა [[აშშ-ის კონგრესი|კონგრესის]] მიერ მიღებული ნეიტრალიტეტის აქტების სერია. ეს კანონები მიზნად ისახავდა აშშ-ის თავიდან აცილებას ევროპასა და აზიაში მიმდინარე ომებთან დაკავშირებულ ვაჭრობაში, კრედიტებსა და იარაღის მიწოდებაში, რათა საგარეო კრიზისებმა ქვეყანა კვლავ ფართომასშტაბიან კონფლიქტში არ ჩაითრიოს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Neutrality Acts, 1930s |url=https://history.state.gov/milestones/1921-1936/neutrality-acts |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== ომისკენ თანდათანობრივი ჩართულობა: თავდაცვა, ბაზები და დახმარება (1939–1941) ===
ევროპაში ომის დაწყების (1939) და განსაკუთრებით 1940 წელს [[საფრანგეთის კაპიტულაცია (1940)|საფრანგეთის დამარცხების]] შემდეგ, ვაშინგტონში უსაფრთხოების რისკების აღქმა შეიცვალა. ამ კონტექსტში გაიზარდა სამხედრო მზადების მასშტაბი და მიიღეს მსხვილი თავდაცვითი გადაწყვეტილებები, მათ შორის — 1940 წელს გაფორმებული „ორი ოკეანის საზღვაო აქტი“ (''Two-Ocean Navy Act''), რომელიც აშშ-ის ფლოტის გაფართოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაბიჯად მიიჩნევა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Heinrichs |first=Waldo |year=1988 |title=Threshold of War: Franklin D. Roosevelt and American Entry into World War II |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-506168-0 |pages=31–35}}&lt;/ref&gt;

ომში ოფიციალურად ჩართვამდე, 1940 წლის სექტემბერში, აშშ-სა და [[გაერთიანებული სამეფო|დიდ ბრიტანეთს]] შორის გაფორმდა შეთანხმება „გამანადგურებლები ბაზების სანაცვლოდ“ (''Destroyers-for-Bases Agreement''): აშშ-მა ბრიტანეთის სამეფო ფლოტს 50 გამანადგურებელი გადასცა, სანაცვლოდ კი მიიღო 99-წლიანი იჯარის უფლება ატლანტიკისა და კარიბის აუზის რიგ სტრატეგიულ პუნქტებზე. შეთანხმება განიხილება როგორც ატლანტიკის თავდაცვის არქიტექტურის გაფართოებისა და ბრიტანეთის მხარდაჭერის პრაქტიკული ფორმა ომის პირველ ეტაპზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Reynolds |first=David |year=1982 |title=The Creation of the Anglo-American Alliance, 1937–41: A Study in Competitive Co-operation |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-0-8078-1507-6 |pages=121–130}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Destroyers for Bases Agreement, 1940 |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/d/destroyers-for-bases-agreement-1940.html |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

ამავე პროცესის ნაწილი იყო პოლიტიკური რიტორიკის ცვლილებაც: 1940 წლის 29 დეკემბრის მიმართვაში პრეზიდენტმა [[ფრანკლინ დელანო რუზველტი|ფრანკლინ დ. რუზველტმა]] აშშ-ის როლი აღწერა როგორც „დემოკრატიის არსენალი“ (''Arsenal of Democracy''), რითაც ხაზგასმული იყო მოკავშირეთა მხარდასაჭერად წარმოებითი და მატერიალური რესურსების მობილიზაციის იდეა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=President Franklin Roosevelt's Arsenal of Democracy speech |url=https://millercenter.org/the-presidency/presidential-speeches/december-29-1940-arsenal-democracy |publisher=Miller Center, University of Virginia |access-date=2026-01-03 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fireside Chat 16: On National Security (December 29, 1940) |url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/fireside-chat-16-national-security |publisher=The American Presidency Project |access-date=2026-01-03 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

1941 წელს მოკავშირეთა დახმარების ძირითადი ინსტრუმენტი გახდა „[[ლენდ-ლიზი|ლენდ-ლიზის]]“ პროგრამა (''Lend-Lease''), რომელმაც აშშ-ს მისცა შესაძლებლობა, სამხედრო-ეკონომიკური რესურსები მიეწოდებინა იმ ქვეყნებისთვის, რომელთა დაცვაც აშშ-ის უსაფრთხოებისთვის კრიტიკულად ითვლებოდა. პროგრამა უკავშირდება აშშ-ის პრაქტიკულ გადასვლას „ნეიტრალიტეტიდან“ აქტიურ მხარდაჭერაზე, ჯერ კიდევ ოფიციალურ ბელიგერენტობამდე.&lt;ref name=&quot;history.state.gov&quot;&gt;{{cite web |title=Lend-Lease and Military Aid to the Allies in the Early Years of World War II |url=https://history.state.gov/milestones/1937-1945/lend-lease |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== ომში შესვლა (1941) ===
1941 წლის ბოლოს აშშ-ის ნეიტრალიტეტი პრაქტიკულად დასრულდა. 7 დეკემბერს [[იაპონია|იაპონიის]] თავდასხმამ [[პერლ-ჰარბორზე თავდასხმა|პერლ-ჰარბორზე]] (ჰავაის კუნძულები) გამოიწვია აშშ-ის მიერ ომის გამოცხადება იაპონიის წინააღმდეგ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joint Resolution Declaring War Against Japan (1941) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/joint-resolution-declaring-war-against-japan |publisher=National Archives |access-date=2026-01-03 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; რამდენიმე დღეში კონფლიქტი სრულმასშტაბიანად გაფართოვდა: 11 დეკემბერს [[გერმანია|გერმანიამ]] აშშ-ს ომი ოფიციალურად გამოუცხადა, რის შემდეგაც კონგრესმა დაამტკიცა ომის მდგომარეობა გერმანიასთანაც.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Joint Resolution Declaring That a State of War Exists Between the Government of Germany and the Government and the People of the United States (December 11, 1941) |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1941v01/d587 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== სამხედრო ოპერაციები და გადამწყვეტი კამპანიები (1942–1945) ===
ომის მსვლელობაში აშშ-ის სამხედრო ძალები ერთდროულად მოქმედებდნენ [[ევროპა|ევროპის]], [[ჩრდილოეთი აფრიკა|ჩრდილოეთი აფრიკის]]ა და [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] თეატრებში. ევროპაში აშშ-ის ჩართულობა თანდათან გადაიზარდა ფართომასშტაბიან შეტევით ოპერაციებში, ხოლო წყნარ ოკეანეში წარმოადგენდა ხანგრძლივ კამპანიას კუნძულებზე ეტაპობრივი წინსვლით (''island hopping'').

* [[მიდუეის ბრძოლა]] (1942) — წყნარ ოკეანეში სტრატეგიული ინიციატივის გარდატეხის ერთ-ერთ საკვანძო ეპიზოდადაა მიჩნეული;
* [[ნორმანდიის დესანტი]] (1944) — დასავლეთ ევროპაში მოკავშირეთა მთავარი სადესანტო ოპერაცია, რომელმაც საფრანგეთის გათავისუფლების კამპანიას საფუძველი ჩაუყარა;
* [[არდენის ბრძოლა]] (1944–1945) — დასავლეთის ფრონტზე გერმანიის უკანასკნელი მსხვილი კონტრშეტევა, რომლის ჩახშობამ დააჩქარა ომის დასასრული ევროპაში.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard L. |year=2005 |title=A World at Arms: A Global History of World War II |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-61826-7 |pages=330–335, 680–690, 765–770}}&lt;/ref&gt;

1945 წლისთვის გერმანია კაპიტულაციამდე მივიდა ევროპაში, ხოლო წყნარ ოკეანეში ბრძოლები გაგრძელდა იაპონიის დანებებამდე. ომის შედეგებმა აშშ-ის საერთაშორისო როლი მნიშვნელოვნად გააფართოვა და შექმნა პირობები, სადაც სამხედრო ძალა და ეკონომიკური რესურსები ერთიან პოლიტიკურ სტრატეგიაში განიხილებოდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard L. |year=2005 |title=A World at Arms: A Global History of World War II |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-61826-7}}&lt;/ref&gt;

=== „ლენდ-ლიზი“ და ომის ეკონომიკა ===
„ლენდ-ლიზის“ პროგრამა ომის პერიოდში იქცა აშშ-ის ეკონომიკური ჩართულობის ცენტრალურ მექანიზმად: დახმარება მიეწოდებოდა [[გაერთიანებული სამეფო|დიდ ბრიტანეთს]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირს]], [[თავისუფალი საფრანგეთი|თავისუფალ საფრანგეთს]], [[ჩინეთის რესპუბლიკა (1912–1949)|ჩინეთს]] და სხვა პარტნიორებს. ისტორიოგრაფიაში პროგრამა ხშირად განიხილება როგორც აშშ-ის სამხედრო-ინდუსტრიული პოტენციალის გარდაქმნის მაგალითი, რომელმაც მოკავშირეთა მდგრადობა გააძლიერა და ომისშემდგომ პოლიტიკურ-ეკონომიკურ გარემოზეც იქონია გავლენა.&lt;ref name=&quot;history.state.gov&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S.-Soviet Alliance, 1941–1945 |url=https://history.state.gov/milestones/1937-1945/us-soviet |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

=== ომისშემდგომი ინსტიტუციური წესრიგი ===
ომის ბოლო ეტაპზე და მის შემდეგ აშშ აქტიურად მონაწილეობდა საერთაშორისო ინსტიტუტების შექმნაში, რომლებიც უნდა გამხდარიყო კოლექტიური უსაფრთხოებისა და ეკონომიკური სტაბილურობის საფუძველი. ამ კონტექსტში ჩამოყალიბდა:

# [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია]] — როგორც საერთაშორისო პოლიტიკური თანამშრომლობისა და უსაფრთხოების პლატფორმა;&lt;ref&gt;{{cite web |title=History of the United Nations |url=https://www.un.org/en/about-us/history-of-the-un |publisher=United Nations |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;
# [[ბრეტონ-ვუდსის სისტემა|ბრეტონ-ვუდსის სისტემა]] (1944) — საერთაშორისო სავალუტო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის ჩათვლით, რომელიც ომისშემდგომი ეკონომიკური წესრიგის ერთ-ერთ საყრდენად იქცა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Bretton Woods Conference, 1944 |url=https://history.state.gov/milestones/1937-1945/bretton-woods |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

ისტორიკოსი სტივენ ვერტჰაიმი აღნიშნავს, რომ მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში აშშ-ის სტრატეგიულ დებატებში გაძლიერდა წარმოდგენა ამერიკის გლობალური პასუხისმგებლობებისა და გავლენის გაფართოების შესახებ, რაც ომისშემდგომ პერიოდში საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთ განმსაზღვრელ მიმართულებად ჩამოყალიბდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wertheim |first=Stephen |year=2020 |title=Tomorrow, the World: The Birth of U.S. Global Supremacy |url=https://archive.org/details/tomorrowworldbir0000wert |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-24866-3 |pages=[https://archive.org/details/tomorrowworldbir0000wert/page/80 80]–100}}&lt;/ref&gt;

== ცივი ომი ==
{{მთავარი|ცივი ომი}}

=== ბერლინის ბლოკადა და „საჰაერო ხიდი“ (1948–1949) ===
[[ცივი ომი|ცივი ომის]] პირველი სერიოზული კრიზისი 1948 წელს დაიწყო, როდესაც [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინმა]] „ბერლინის ბლოკადა“ დააწესა და დასავლეთ ბერლინს სახმელეთო გზები გადაუკეტა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Berlin Airlift, 1948–1949 |url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/berlin-airlift |access-date=2023-10-01 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; საპასუხოდ, აშშ-მა, ბრიტანეთმა და მათმა მოკავშირეებმა (საფრანგეთი, კანადა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია) ისტორიაში უდიდესი ჰუმანიტარული ოპერაცია — '''„[[ბერლინის საჰაერო ხიდი]]“''' წამოიწყეს.&lt;ref name=&quot;Miller2000&quot;&gt;{{cite book |last=Miller |first=Roger G. |title=To Save a City: The Berlin Airlift, 1948–1949 |publisher=U.S. Air Force History and Museums Program |location=Washington, D.C. |year=2000}}&lt;/ref&gt;{{rp|35–42}}

მოკავშირეებს ალყაში მოქცეულ ქალაქში ყოველდღიურად 4,700 ტონამდე ტვირთი შეჰქონდათ.&lt;ref name=&quot;Miller2000&quot; /&gt;{{rp|108–115}} ამ ოპერაციის ერთ-ერთი ყველაზე ემოციური სიმბოლო გახდა პილოტი გეილ ჰალვორსენი (მეტსახელად „შოკოლადის ბომბდამშენი“), რომელმაც წამოიწყო ქვე-ოპერაცია „პატარა სანოვაგე“ (Operation Little Vittles): იგი თვითმფრინავიდან პარაშუტებით ტკბილეულს უყრიდა ბლოკადაში მყოფ გერმანელ ბავშვებს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gail Halvorsen - The Candy Bomber |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/airlift-gail-halvorsen-candy-bomber/ |access-date=2023-10-01 |publisher=PBS American Experience }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 1949 წლის მაისში, როდესაც სტალინი დარწმუნდა ბლოკადის არაეფექტურობაში, იძულებული გახდა უკან დაეხია.

=== მარშალის გეგმა (1948) ===
ევროპის ეკონომიკური კოლაფსისა და კომუნიზმის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, აშშ-მა 1948 წელს აამოქმედა '''„[[მარშალის გეგმა]]“''' (ოფიციალურად: ევროპის აღდგენის პროგრამა). ამ ინიციატივით ვაშინგტონმა 13 მილიარდ დოლარზე მეტი (დღევანდელი კურსით დაახლოებით 115 მილიარდი) გამოყო დასავლეთ ევროპის ეკონომიკის აღსადგენად.&lt;ref&gt;{{cite report|last=Tarnoff|first=Curt|title=The Marshall Plan: Design, Accomplishments, and Significance|publisher=Congressional Research Service|date=2018-01-18|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R45079|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; ეს არ იყო მხოლოდ საქველმოქმედო აქტი; ეს იყო პრაგმატული სვლა, რომელმაც შექმნა ძლიერი სავაჭრო პარტნიორები და შეაჩერა საბჭოთა გავლენის ზრდა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marshall Plan (1948) |url=https://www.archives.gov/milestone-documents/marshall-plan |access-date=2023-10-01 |publisher=National Archives}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Michael J. |year=1987 |title=The Marshall Plan: America, Britain and the Reconstruction of Western Europe, 1947–1952 |url=https://archive.org/details/marshallplanamer0000hoga_t2e4 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-37840-6 |pages=[https://archive.org/details/marshallplanamer0000hoga_t2e4/page/26 26]–30}}&lt;/ref&gt;

=== ნატოს შექმნა და სადაზვერვო დაპირისპირება ===
უსაფრთხოების გარანტიების შესაქმნელად, 1949 წელს ვაშინგტონში ხელი მოეწერა ჩრდილოატლანტიკურ ხელშეკრულებას, რითაც შეიქმნა [[ნატო]] (NATO). ალიანსის ქვაკუთხედი გახდა '''მე-5 მუხლი''', რომელიც კოლექტიური თავდაცვის პრინციპს („ერთი ყველასათვის, ყველა ერთისათვის“) ეფუძნებოდა&lt;ref&gt;{{cite web |date=1949-04-04 |title=The North Atlantic Treaty |url=https://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_17120.htm |access-date=2023-10-01 |publisher=North Atlantic Treaty Organization}}&lt;/ref&gt; და მიზნად ისახავდა დასავლეთის დაცვას [[შეკავების პოლიტიკა|საბჭოთა ექსპანსიისგან]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=North Atlantic Treaty Organization (NATO), 1949 |url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/nato |access-date=2023-10-01 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;

პარალელურად, აშშ აწარმოებდა აქტიურ ფარულ ომს „რკინის ფარდის“ მიღმა. ამერიკა მხარს უჭერდა დისიდენტურ მოძრაობებს აღმოსავლეთ ევროპაში და ახორციელებდა კონტრდაზვერვით ოპერაციებს. ამის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მაგალითია მოგვიანებით, 1980-იან წლებში ჩატარებული ოპერაცია '''„Farewell Dossier“'''.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Safire|first=William|date=2004-02-02|title=The Farewell Dossier|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2004/02/02/opinion/the-farewell-dossier.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; ფრანგული დაზვერვის მიერ მოპოვებული და აშშ-ისთვის გადაცემული ეს დოსიე ამხელდა საბჭოთა ჯაშუშურ ქსელს, რომელიც დასავლურ ტექნოლოგიებს იპარავდა. ამ ქსელის გამოაშკარავებამ და დეზინფორმაციით მომარაგებამ საბჭოთა ეკონომიკასა და სამხედრო ინდუსტრიას გამანადგურებელი დარტყმა მიაყენა,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Weiss |first=Gus W. |year=1996 |title=The Farewell Dossier: Strategic Deception and Economic Warfare in the Cold War |url=https://www.cia.gov/static/887622952a0a9dc6a9282367c001923e/The-Farewell-Dossier.pdf |journal=Studies in Intelligence |publisher=Central Intelligence Agency |volume=39 |issue=5 |access-date=2023-10-01 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; რამაც დააჩქარა კიდეც [[სსრკ-ის დაშლა|იმპერიის რღვევა]].

=== კორეის ომი (1950–1953) ===
{{მთავარი|კორეის ომი}}
==== კორეის გაყოფა და დიქტატურები ====
1945 წელს, [[იაპონიის კაპიტულაცია|იაპონიის კაპიტულაციის]] შემდეგ, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-მა]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირმა]] [[კორეის ნახევარკუნძული]] იაპონური არმიის განიარაღების მიზნით დაიკავეს. ქვეყანა ხელოვნურად გაიყო 38-ე [[პარალელი|პარალელზე]]: ჩრდილოეთში საბჭოთა კავშირმა კომუნისტი ლიდერი, [[კიმ ირ სენი]] დანიშნა, ხოლო სამხრეთში აშშ-მა მხარი დაუჭირა ანტიკომუნისტ [[ლი სინ მანი|ლი სინ მანს]], რომელიც 1948 წელს პრეზიდენტად აირჩიეს.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Division of Korea, 1945|url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/division-of-korea|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; მიუხედავად რადიკალურად განსხვავებული იდეოლოგიებისა, ორივე ლიდერი ავტორიტარული მმართველი იყო, რომელიც ძალაუფლების შენარჩუნებას რეპრესიებით ცდილობდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|year=2005|publisher=W. W. Norton &amp; Company|edition=Updated|isbn=978-0-393-32702-3|pages=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/200 200]–205}}&lt;/ref&gt;

==== ომის დაწყება და „ინჩხონის დესანტი“ ====
[[ფაილი:USFK_Logo.svg|მარცხნივ|მინი|[[აშშ-ის ძალები კორეაში]] (USFK) დაარსდა 1957 წელს და დღესაც ხელმძღვანელობს [[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეაში]] განლაგებულ დაახლოებით 24,000 ამერიკელ სამხედროს.]]
1950 წლის ივნისში [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეის]] ჯარები სამხრეთში შეიჭრნენ. ბევრ ისტორიკოსს მიაჩნია, რომ ამის ერთ-ერთი მაპროვოცირებელი ფაქტორი აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის, [[დინ აჩესონი|დინ აჩესონის]] მიერ მანამდე გაკეთებული განცხადება იყო, რომელმაც კორეა აშშ-ის „თავდაცვის პერიმეტრის“ მიღმა დატოვა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Korean War, 1950–1953|url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/korean-war|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; ჩრდილოელებმა თითქმის მთელი ნახევარკუნძული დაიკავეს, სანამ გენერალმა [[დაგლას მაკართური|დუგლას მაკარტურმა]] არ განახორციელა სარისკო და ბრწყინვალე სამხედრო მანევრი — ინჩხონის დესანტი. აშშ-ისა და გაეროს ძალებმა ზურგიდან დაარტყეს მტერს და 38-ე პარალელს მიღმა გადარეკეს.&lt;ref name=&quot;Hastings2000&quot;&gt;{{cite book |last=Hastings|first=Max|title=The Korean War: A Study in Limited War|year=2000|publisher=Simon &amp; Schuster|isbn=978-0671668341}}&lt;/ref&gt;{{rp|112–118, 140–145}}

==== ჩინეთის ჩართვა და ბირთვული საფრთხე ====
როდესაც მოკავშირეები [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვარს (მდინარე იალუს) მიუახლოვდნენ, კონფლიქტში [[მაო ძედუნი|მაო ძედუნის]] ჩინეთი ჩაერთო „ხალხთა მოხალისეების“ უზარმაზარი არმიით, რამაც ფრონტი ისევ სამხრეთით გადაწია.&lt;ref name=&quot;Hastings2000&quot; /&gt;{{rp|108–115}} ამ კრიზისის დროს წარმოიშვა მწვავე კონფლიქტი პრეზიდენტ [[ჰარი ტრუმენი|ჰარი ტრუმენსა]] და გენერალ მაკარტურს შორის. მაკარტური ითხოვდა ომის გაფართოებას და ჩინეთის წინააღმდეგ [[ბირთვული იარაღი|ატომური იარაღის]] გამოყენებასაც კი განიხილავდა. მესამე მსოფლიო ომის თავიდან ასაცილებლად, ტრუმენმა ლეგენდარული გენერალი თანამდებობიდან გაათავისუფლა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brands|first=H. W.|title=The General and the President: MacArthur and Truman at the Brink of Nuclear War|year=2016|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-09418-8|pages=310–325}}&lt;/ref&gt;

==== ნანგრევები და ზავი ====
1950–1953 წლების ომმა კატასტროფული შედეგები მოიტანა: დაიღუპა 36,574 ამერიკელი და 2–3 მილიონი კორეელი (მათ შორის უამრავი მშვიდობიანი მოქალაქე). აშშ-ის საჰაერო კამპანია იმდენად ინტენსიური იყო, რომ ჩრდილოეთ კორეის ქალაქების უმეტესობა მიწასთან გასწორდა; სტატისტიკურად, ეს იყო ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მასიური დაბომბვა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|title=The Korean War: A History|url=https://archive.org/details/koreanwarhistory0000cumi|year=2010|publisher=Modern Library|isbn=978-0-8129-7890-4|pages=[https://archive.org/details/koreanwarhistory0000cumi/page/160 160]–165, 290–294}}&lt;/ref&gt;

1953 წლის 27 ივლისს, [[ფანმუნჯომი|პანმუნჯომში]] ხელი მოეწერა ზავს (და არა სამშვიდობო ხელშეკრულებას), რითაც შეიქმნა [[კორეის დემილიტარიზებული ზონა]] (DMZ). ეს არის მსოფლიოში ყველაზე მკაცრად დაცული საზღვარი, რომელიც დღემდე ყოფს ორ კორეას. ტექნიკურად, ქვეყნები კვლავ საომარ მდგომარეობაში იმყოფებიან, ხოლო აშშ დღემდე ინარჩუნებს მრავალათასიან სამხედრო კონტინგენტს [[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეაში]] სტაბილურობის გარანტად.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About United Nations Command and U.S. Forces Korea|url=https://www.usfk.mil/About/|publisher=United States Forces Korea (USFK)|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

=== CIA, ნავთობი და პირველი გადატრიალებები (1949–1953) ===

==== „უხილავი ხელის“ დაბადება ====
[[ცივი ომი|ცივი ომის]] დაწყებისთანავე, [[თეთრი სახლი|თეთრმა სახლმა]] გააცნობიერა, რომ ღია სამხედრო კონფლიქტი ბირთვულ სსრკ-სთან დამღუპველი იქნებოდა. ამიტომ ბრძოლის ველმა „ჩრდილში“ გადაინაცვლა. 1947 წელს შეიქმნა [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო]] (CIA), ხოლო მოგვიანებით — [[ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტო]] (NSA).&lt;ref&gt;{{cite web |title=The National Security Act of 1947|url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/national-security-act|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; თუ NSA-ის მთავარი ფუნქცია ელექტრონული თვალთვალი და ინფორმაციის მოპოვება იყო, CIA იქცა „მოქმედების იარაღად“, რომელიც ახორციელებდა ფარულ ოპერაციებს, რეჟიმების ცვლილებასა და პოლიტიკურ მკვლელობებს აშშ-ის ინტერესების დასაცავად.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wiener|first=Tim|title=Legacy of Ashes: The History of the CIA|year=2007|publisher=Doubleday|isbn=978-0-385-51445-3|pages=25–30}}&lt;/ref&gt;

'''სირია და „Tapline“: ნავთობის გეოპოლიტიკა'''

1949 წელს, [[სირია|სირიაში]] განხორციელებული სახელმწიფო გადატრიალება გახდა აშშ-ის ფარული ჩარევის ერთ-ერთი პირველი და ყველაზე საგულისხმო მაგალითი არაბულ სამყაროში.&lt;ref name=&quot;Wilford2013&quot;&gt;{{cite book |last=Wilford |first=Hugh |title=America's Great Game: The CIA's Secret Arabists and the Shaping of the Modern Middle East |url=https://archive.org/details/americasgreatgam0000wilf |publisher=Basic Books |year=2013 |isbn=978-0465019656}}&lt;/ref&gt; კონფლიქტის ეპიცენტრში იყო ტრანს-არაბული ნავთობსადენი (Tapline) — გიგანტური პროექტი, რომელსაც [[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთის]] ნავთობი ხმელთაშუა ზღვის პორტებთან უნდა დაეკავშირებინა. სირიის დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი, [[შუქრი კუათლი|შუქრი ალ-კუათლი]], ნავთობსადენის მშენებლობას აყოვნებდა და ეროვნული ინტერესებიდან გამომდინარე უკეთეს პირობებს ითხოვდა, რაც ამერიკული ნავთობკომპანიებისა და სტრატეგიული ინტერესებისთვის მიუღებელი იყო.&lt;ref name=&quot;Little 1990 51–75&quot;&gt;{{cite journal |last=Little|first=Douglas|title=Cold War and Covert Action: The United States and Syria, 1945–1958|journal=Middle East Journal|date=1990|volume=44|issue=1|pages=51–75|url=https://www.jstor.org/stable/4328054}}&lt;/ref&gt;

==== ჰუსნი ალ-ზაიმი: „ამერიკელი კაცი“ დამასკოში ====
[[ჰარი ტრუმენი|ტრუმენის]] ადმინისტრაცია შიშობდა, რომ პროექტის ჩაშლა რეგიონში დასავლეთის გავლენას შეასუსტებდა. 1949 წლის მარტში, სირიის არმიის შტაბის უფროსმა, [[ჰუსნი ალ-ზაიმი|ჰუსნი ალ-ზაიმმა]] უსისხლო გადატრიალებით დაამხო მთავრობა. CIA-ის როლი ამ პროცესში დღემდე ისტორიული დებატების საგანია. თუმცა დადასტურებულია, რომ [[დამასკო|დამასკოში]] CIA-ის რეზიდენტი, სტივენ მიდი, გადატრიალებამდე ინტენსიურად ხვდებოდა ზაიმს. ზოგიერთი წყაროს (მათ შორის აგენტ მაილს კოუპლენდის) თანახმად, ეს იყო კლასიკური „პოლიტიკური ინჟინერია“. შედეგი თვალსაჩინო იყო: ძალაუფლების ხელში ჩაგდებიდან სულ რაღაც ექვს კვირაში, 16 მაისს, დიქტატორმა ზაიმმა „Tapline“-ის პროექტი დაამტკიცა, რითაც გზა გაუხსნა ამერიკულ ნავთობს ევროპისკენ.&lt;ref name=&quot;Little 1990 51–75&quot;/&gt; ეს მოვლენა იქცა ერთგვარ პრეცედენტად მომავალი ინტერვენციებისთვის [[ირანი|ირანსა]] (1953) და [[გვატემალა|გვატემალაში]] (1954).&lt;ref name=&quot;Wilford2013&quot; /&gt;{{rp|55–60}}

=== ოპერაციები სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (1950–1961) ===
[[ფაილი:Golden Triangle VOA.jpg|thumb|right|„ოქროს სამკუთხედი“ — ტერიტორია [[მიანმარი|მიანმარის]], [[ლაოსი|ლაოსისა]] და [[ტაილანდი|ტაილანდის]] საზღვარზე, რომელიც ოპიუმის წარმოების ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად იქცა.]]

==== გაქცევა ჯუნგლებში და „ოპერაცია ქაღალდი“ ====
1949 წელს, [[ჩინეთის სამოქალაქო ომი|ჩინეთის სამოქალაქო ომში]] კომუნისტებთან მარცხის შემდეგ, კუომინტანგის (ნაციონალისტების) არმიის ნაწილებმა, გენერალ ლი მის მეთაურობით, უკან დაიხიეს და ბირმის (დღევანდელი [[მიანმარი]]) მიუვალ ჯუნგლებში გამაგრდნენ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McCoy|first=Alfred W.|title=The Politics of Heroin: CIA Complicity in the Global Drug Trade|year=2003|publisher=Lawrence Hill Books|edition=Revised|isbn=978-1-55652-483-3|pages=152–155}}&lt;/ref&gt; 1950-იან წლებში, კორეის ომის ფონზე, აშშ-ის დაზვერვამ (CIA) გადაწყვიტა გამოეყენებინა ეს ძალა [[ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა|ჩინეთის]] წინააღმდეგ „მეორე ფრონტის“ გასახსნელად. საიდუმლო „ოპერაცია ქაღალდის“ (Operation Paper) ფარგლებში, CIA [[ტაილანდი|ტაილანდიდან]] საჰაერო გზით ამარაგებდა გენერალ ლი მის არმიას იარაღითა და აღჭურვილობით. ვაშინგტონი იმედოვნებდა, რომ ეს დივერსიული თავდასხმები [[მაო ძედუნი|მაო ძედუნს]] აიძულებდა, რესურსები [[კორეის ომი|კორეის ფრონტიდან]] სამხრეთ-დასავლეთ საზღვარზე გადმოესროლა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Scott|first=Peter Dale|title=The War Conspiracy: The Secret Road to the Second Indochina War|url=https://archive.org/details/warconspiracys00scot|year=1972|publisher=Bobbs-Merrill|pages=[https://archive.org/details/warconspiracys00scot/page/234 234]–240}}&lt;/ref&gt;

==== ოპიუმი და დიპლომატიური სკანდალი ====
თუმცა, ოპერაცია კონტროლიდან გამოვიდა. ნაციონალისტები უფრო მეტად იყვნენ დაკავებულნი ადგილობრივი ტერიტორიების კონტროლითა და ოპიუმის ვაჭრობით, ვიდრე კომუნისტებთან ბრძოლით. სწორედ ამ პერიოდში ჩაეყარა საფუძველი ყბადაღებულ „ოქროს სამკუთხედს“, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში მსოფლიოში ჰეროინის წარმოების მთავარი ცენტრი იყო.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McCoy|first=Alfred W.|title=The Politics of Heroin: CIA Complicity in the Global Drug Trade|year=2003|publisher=Lawrence Hill Books|edition=Revised|isbn=978-1-55652-483-3|pages=156–160}}&lt;/ref&gt; ბირმის მთავრობამ, რომელიც ახლად მოპოვებულ დამოუკიდებლობას უფრთხილდებოდა, [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაეროში]] ოფიციალური საჩივარი შეიტანა აშშ-ისა და ტაივანის წინააღმდეგ სუვერენიტეტის დარღვევის გამო. საერთაშორისო სკანდალის თავიდან ასაცილებლად, აშშ იძულებული გახდა მხარდაჭერა შეეწყვიტა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Garver|first=John W.|title=The Sino-American Alliance: Nationalist China and American Cold War Strategy in Asia|url=https://archive.org/details/sinoamericanalli0000garv|year=1997|publisher=M.E. Sharpe|isbn=978-0-7656-0041-3|pages=[https://archive.org/details/sinoamericanalli0000garv/page/164 165]–170}}&lt;/ref&gt;

==== დასასრული და მემკვიდრეობა ====
1953–1954 წლებში საერთაშორისო ზეწოლის შედეგად მოხდა ნაციონალისტების ნაწილის ევაკუაცია ტაივანში, თუმცა ათასობით მებრძოლი ადგილზე დარჩა. საბოლოოდ, 1960–1961 წლებში, ჩინეთის სახალხო არმიამ და ბირმის შეიარაღებულმა ძალებმა ერთობლივი ფართომასშტაბიანი ოპერაცია ჩაატარეს მათ გასანადგურებლად.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Taylor|first=Robert H.|title=The State in Myanmar|year=2009|publisher=National University of Singapore Press|isbn=978-0-8248-3561-3|pages=170–175}}&lt;/ref&gt; დარჩენილი ძალები ტაილანდის ჩრდილოეთ საზღვარზე გადავიდნენ, სადაც საბოლოოდ დასახლდნენ. საინტერესოა, რომ მათი შთამომავლები და ყოფილი ჯარისკაცები მოგვიანებით ტაილანდის მთავრობას ეხმარებოდნენ ადგილობრივი კომუნისტი აჯანყებულების წინააღმდეგ ბრძოლაში, რის სანაცვლოდაც მათ ტაილანდის მოქალაქეობა მიიღეს.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lintner|first=Bertil|title=Burma in Revolt: Opium and Insurgency Since 1948|url=https://archive.org/details/burmainrevoltopi0000lint|year=1999|publisher=Silkworm Books|isbn=978-974-7100-78-5|pages=[https://archive.org/details/burmainrevoltopi0000lint/page/224 225]–230}}&lt;/ref&gt;

=== გადატრიალებები ირანსა და ეგვიპტეში (1952–1953) ===

==== ეგვიპტე: „პროექტი FF“ და თავისუფალი ოფიცრები ====
1950-იანი წლების დასაწყისში, [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო|CIA]]-მ [[კაირო|კაიროში]] წამოიწყო საიდუმლო ოპერაცია, კოდური სახელწოდებით „პროექტი FF“ (Project FF). ოპერაციის თავდაპირველი მიზანი იყო [[ეგვიპტე|ეგვიპტის]] მეფე [[ფარუკი (ეგვიპტე)|ფარუქ I-ზე]] ზეწოლა, რათა მას პროამერიკული რეფორმები გაეტარებინა და კომუნიზმის გავლენა შეეზღუდა. თუმცა, როდესაც ფარუქმა წინააღმდეგობა გაუწია, CIA-მ სტრატეგია შეცვალა და კავშირი დაამყარა „თავისუფალი ოფიცრების მოძრაობასთან“, რომელსაც გენერალი [[მუჰამედ ნაგიბი]] და პოლკოვნიკი [[გამალ აბდელ ნასერი]] ხელმძღვანელობდნენ.&lt;ref name=&quot;Wilford2013&quot; /&gt;{{rp|105–112}} შედეგად, 1952 წლის 23 ივლისს განხორციელდა უსისხლო სამხედრო გადატრიალება („[[ივლისის რევოლუცია]]“), რომლითაც [[მონარქია]] დაემხო. თუმცა, აშშ-ის იმედები მალევე გაცრუვდა — ნასერმა ნეიტრალიტეტის პოლიტიკა აირჩია, მოგვიანებით კი [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირს]] დაუახლოვდა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Suez Crisis, 1956|url=https://history.state.gov/milestones/1953-1960/suez|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== ირანი: „ოპერაცია აიაქსი“ და ნავთობი ====

1953 წელს, [[დუაიტ ეიზენჰაუერი|დუაიტ ეიზენჰაუერის]] ადმინისტრაციამ დაამტკიცა „[[ოპერაცია აიაქსი]]“ (Operation Ajax) — ირანის დემოკრატიულად არჩეული პრემიერ-მინისტრის, [[მოჰამედ მოსადეყი|მოჰამედ მოსადეღის]] დამხობის გეგმა. კრიზისის მიზეზი მოსადეღის მიერ „ინგლის-ირანის ნავთობკომპანიის“ (AIOC, დღევანდელი [[BP]]) ნაციონალიზაცია გახდა, რამაც ბრიტანეთის ეკონომიკური ინტერესები დააზარალა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Battle for Iran (CIA Internal History)|url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB28/index.html#document1|publisher=National Security Archive, George Washington University|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ კონფლიქტი თავდაპირველად ნავთობს ეხებოდა, აშშ ჩაერია „კომუნისტური საფრთხის“ საბაბით — ვაშინგტონში შიშობდნენ, რომ დასავლური ბლოკადით შესუსტებული მოსადეღი საბჭოთა კავშირს და ირანულ კომუნისტურ პარტიას (ტუდე) მიემხრობოდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kinzer|first=Stephen|title=All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror|url=https://archive.org/details/allshahsmenameri00kinz|year=2003|publisher=Wiley|isbn=978-0-471-26517-7|pages=[https://archive.org/details/allshahsmenameri00kinz/page/164 165]–170}}&lt;/ref&gt;

გადატრიალებას ადგილზე ხელმძღვანელობდა CIA-ის აგენტი კერმიტ რუზველტი (თეოდორ რუზველტის შვილიშვილი)&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite book |last=Roosevelt |first=Kermit |year=1979 |title=Countercoup: The Struggle for the Control of Iran |url=https://archive.org/details/countercoupstrug00roos |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0070535909}}&lt;/ref&gt;. ქუჩის არეულობებისა და მოსყიდული სამხედროების გამოყენებით, მოსადეღი დააპატიმრეს, ხოლო შაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი აბსოლუტური ძალაუფლებით დაბრუნდა ტახტზე&lt;ref&gt;{{cite book |last=Abrahamian |first=Ervand |year=2013 |title=The Coup: 1953, the CIA, and the Roots of Modern U.S.-Iranian Relations |url=https://archive.org/details/coup1953ciaroots0000abra |publisher=The New Press |isbn=978-1595588265 |pages=[https://archive.org/details/coup1953ciaroots0000abra/page/188 188]–200}}&lt;/ref&gt;. შედეგები შორსმიმავალი აღმოჩნდა.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

* '''ავტორიტარიზმი''': შაჰმა CIA-ის დახმარებით შექმნა საიდუმლო პოლიცია SAVAK, რომელიც სისასტიკით გამოირჩეოდა&lt;ref name=&quot;Gasiorowski19912&quot;&gt;{{cite book |last=Gasiorowski |first=Mark J. |year=1991 |title=U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran |url=https://archive.org/details/usforeignpolicys0000gasi |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0801424120 |pages=[https://archive.org/details/usforeignpolicys0000gasi/page/222 223]–225}}&lt;/ref&gt;.
* '''ნავთობი''': შეიქმნა საერთაშორისო კონსორციუმი, სადაც ბრიტანელებთან ერთად ამერიკულმა კომპანიებმაც მიიღეს წილი ირანულ ნავთობში.
* '''უკუგება''': ამ გადატრიალებამ ირანულ საზოგადოებაში ღრმა ანტიამერიკული განწყობა დათესა, რამაც საბოლოოდ 1979 წლის ისლამური რევოლუცია გამოიწვია&lt;ref name=&quot;Gasiorowski19912&quot; /&gt;.

=== გადატრიალება გვატემალაში (1954) ===

==== აგრარული რეფორმა და „რვაფეხა“ ====
[[ფაილი:Jacobo Arbenz 1951 (cropped).jpg|thumb|left|[[ხაკობო არბენს გუსმანი]], გვატემალის პრეზიდენტი (1951–1954), რომელიც დაამხეს CIA-ის მიერ ორგანიზებული გადატრიალების შედეგად.]]
1951 წელს, [[გვატემალა|გვატემალის]] დემოკრატიულად არჩეულმა პრეზიდენტმა, [[ხაკობო არბენს გუსმანი|ხაკობო არბენსმა]], გამოაცხადა „დადგენილება 900“ (Decree 900) — აგრარული რეფორმა. კანონი ითვალისწინებდა გამოუყენებელი მიწების ნაციონალიზაციას და ღარიბი გლეხებისთვის გადაცემას. ეს პირდაპირ ურტყამდა ამერიკული გიგანტის, „United Fruit Company“-ის (UFCO) ინტერესებს, რომელიც გვატემალაში უდიდესი მიწათმფლობელი იყო და ლათინურ ამერიკაში „რვაფეხას“ (El Pulpo)&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schlesinger|first=Stephen|last2=Kinzer|first2=Stephen|title=Bitter Fruit: The Story of the American Coup in Guatemala|url=https://archive.org/details/bitterfruitstory0000schl_u8y1|year=2005|publisher=Harvard University Press|edition=Revised|isbn=978-0-674-01930-1|pages=[https://archive.org/details/bitterfruitstory0000schl_u8y1/page/78 78]–85}}&lt;/ref&gt; სახელით იყო ცნობილი. კომპანიის ინტერესებს ვაშინგტონში ლობირებდნენ ძმები დალესები: სახელმწიფო მდივანი [[ჯონ ფოსტერ დალესი]] და CIA-ის დირექტორი ალენ დალესი (რომელიც ადრე UFCO-ს დირექტორთა საბჭოს წევრი იყო). მათ არბენსის რეფორმები „საბჭოთა კომუნიზმის ექსპანსიად“ მონათლეს და პრეზიდენტი [[დუაიტ ეიზენჰაუერი|ეიზენჰაუერი]] გადატრიალების აუცილებლობაში დაარწმუნეს.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cullather|first=Nick|title=Secret History: The CIA's Classified Account of Its Operations in Guatemala|url=https://archive.org/details/secrethistorycia0000cull|year=1999|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3311-6|pages=[https://archive.org/details/secrethistorycia0000cull/page/10 10]–14}}&lt;/ref&gt;

==== ოპერაცია PBSUCCESS: ფსიქოლოგიური ომი ====
1952 წლის წარუმატებელი გეგმის (PBFortune) შემდეგ, 1954 წელს CIA-მ დაიწყო სრულმასშტაბიანი „ოპერაცია PBSUCCESS“. ეს არ იყო ტრადიციული სამხედრო შეჭრა; ეს იყო ინოვაციური ფსიქოლოგიური ომი. CIA-მ შექმნა იატაკქვეშა რადიო „გათავისუფლების ხმა“ (Voice of Liberation), რომელიც გადასცემდა ყალბ ამბებს მასშტაბური აჯანყებისა და დედაქალაქისკენ მიმავალი უზარმაზარი არმიის შესახებ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cullather|first=Nick|title=Secret History: The CIA's Classified Account of Its Operations in Guatemala|url=https://archive.org/details/secrethistorycia0000cull|year=1999|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3311-6|pages=[https://archive.org/details/secrethistorycia0000cull/page/70 70]–80}}&lt;/ref&gt; სინამდვილეში, პოლკოვნიკ კარლოს კასტილიო არმასის „არმია“ მხოლოდ რამდენიმე ასეულ დაქირავებულ მებრძოლს ითვლიდა. პანიკამ და დაბომბვის შიშმა შედეგი გამოიღო — არმიამ მხარი აღარ დაუჭირა პრეზიდენტს და [[ხაკობო არბენს გუსმანი|ხაკობო არბენსი]] გადადგა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schlesinger|first=Stephen|last2=Kinzer|first2=Stephen|title=Bitter Fruit: The Story of the American Coup in Guatemala|url=https://archive.org/details/bitterfruitstory0000schl_u8y1|year=2005|publisher=Harvard University Press|edition=Revised|isbn=978-0-674-01930-1|pages=[https://archive.org/details/bitterfruitstory0000schl_u8y1/page/170 170]–175}}&lt;/ref&gt;

==== ტრაგიკული მემკვიდრეობა ====
ხელისუფლებაში მოსულმა დიქტატორმა კასტილიო არმასმა გააუქმა აგრარული რეფორმა, დაუბრუნა მიწები United Fruit Company-ს და შექმნა „კომუნიზმთან ბრძოლის კომიტეტი“, რომელმაც ათასობით ოპოზიციონერი დააპატიმრა ან დახოცა. ამ გადატრიალებამ გვატემალას პოლიტიკური სტაბილურობა ათწლეულებით გაანადგურა და საფუძველი ჩაუყარა 36-წლიან სამოქალაქო ომს (1960–1996). კონფლიქტს 200,000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, რაც უმეტესად მაიას ტომის მკვიდრი მოსახლეობის გენოციდში გადაიზარდა.

=== ინტერვენციები აზიასა და ახლო აღმოსავლეთში (1958–1959) ===

==== ტიბეტი: „ST CIRCUS“ და კოლორადოს მთები ====
[[ჩინეთი|ჩინეთის]] მიერ [[ტიბეტის ისტორია|ტიბეტის]] ოკუპაციის შემდეგ, CIA-მ წამოიწყო საიდუმლო პროგრამა კოდური სახელწოდებით '''„'''ST CIRCUS“. სააგენტოს ტიბეტელი მებრძოლები (ჩუშ- განგდრუკი) ფარულად გადაჰყავდა აშშ-ში, კოლორადოს შტატში მდებარე სამხედრო ბაზაზე — „კემპ ჰეილში“ (Camp Hale). ამ ადგილის ბუნება ძალიან ჰგავდა ჰიმალაის მთებს, რაც იდეალურ გარემოს ქმნიდა პარტიზანების მოსამზადებლად. თუმცა, 1959 წლის [[ტიბეტის აჯანყება (1959)|ტიბეტის აჯანყება]] სასტიკად ჩაახშო ჩინეთის სახალხო არმიამ. მიუხედავად იმისა, რომ აჯანყება დამარცხდა, CIA-ის მიერ გაწვრთნილმა მებრძოლებმა გადამწყვეტი როლი ითამაშეს [[დალაი-ლამა|დალაი ლამას]] უსაფრთხო გაქცევაში [[ინდოეთი|ინდოეთში]], სადაც მან დევნილი მთავრობა ჩამოაყალიბა.

==== ინდონეზია: ჩამოგდებული ბომბდამშენი ====
1958 წელს, CIA შეეცადა დაემხო [[ინდონეზია|ინდონეზიის]] პრეზიდენტი [[სუკარნო]], რომელიც „მიუმხრობლობის მოძრაობის“ ლიდერი იყო, თუმცა [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირთან]] და ადგილობრივ კომუნისტებთან (PKI) მჭიდრო კავშირი ჰქონდა. ოპერაცია კატასტროფით დასრულდა მას შემდეგ, რაც ინდონეზიის არმიამ ჩამოაგდო აშშ-ის ბომბდამშენი B-26 Invader. პილოტი, CIA-ის კონტრაქტორი ალენ პოუპი, ტყვედ ჩავარდა. მას თან აღმოაჩნდა დოკუმენტები, რომლებიც ადასტურებდა აშშ-ის ჩარევას. ამ სკანდალმა სუკარნოს პოზიციები გააძლიერა, ხოლო აშშ იძულებული გახდა, ოპერაცია შეეწყვიტა და პილოტის გასათავისუფლებლად ემბარგო მოეხსნა.

==== ლიბანი: „ოპერაცია ლურჯი ღამურა“ ====
1958 წელს, [[ეგვიპტე|ეგვიპტისა]] და [[სირია|სირიის]] გაერთიანების ([[გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკა]]) ფონზე, [[ლიბანი|ლიბანში]] პოლიტიკური კრიზისი დაიწყო. პრეზიდენტმა კამილ შამუნმა დახმარება ითხოვა. [[ეიზენჰაუერის დოქტრინა|ეიზენჰაუერის დოქტრინის]] (რომელიც ახლო აღმოსავლეთის კომუნიზმისგან დაცვას გულისხმობდა) პირველი პრაქტიკული გამოყენება იყო „ოპერაცია ლურჯი ღამურა“ (Operation Blue Bat). აშშ-მა [[ბეირუთი|ბეირუთში]] 14,000 ჯარისკაცი გადასხა. ეს იყო უცნაური ინტერვენცია — ამერიკელებს წინააღმდეგობა არ შეხვედრიათ, ტურისტები სანაპიროზე ჯარისკაცებს ინტერესით აკვირდებოდნენ. ოპერაციამ შეძლო სამოქალაქო ომის დროებით თავიდან აცილება და მთავრობის სტაბილიზაცია.

==== კუბა: ემბარგო და რევოლუცია ====
1958 წელს, [[კუბა|კუბაში]] მიმდინარე [[კუბის რევოლუცია|რევოლუციის]] დროს, პრეზიდენტმა [[დუაიტ ეიზენჰაუერი|ეიზენჰაუერმა]] ჯერ იარაღის მიწოდებაზე დააწესა ემბარგო (რამაც დიქტატორ ფულხენსიო ბატისტას რეჟიმი დაასუსტა), ხოლო [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ კასტროს]] გამარჯვების შემდეგ, როდესაც ახალი ლიდერი საბჭოთა ორბიტაზე გადავიდა, სანქციები გაამკაცრა. ამან საფუძველი ჩაუყარა აშშ-კუბის მტრულ ურთიერთობას, რაც სულ მალე „[[ღორების ყურის ოპერაცია|ღორების ყურის]]“ ოპერაციით და [[კარიბის კრიზისი|კარიბის კრიზისით]] დაგვირგვინდა.

=== ჯონ კენედის პრეზიდენტობა (1961–1963) ===

==== „ღორების ყურე“: სრულყოფილი მარცხი ====
1961 წლის აპრილში CIA-მ განახორციელა '''„'''[[ღორების ყურის ოპერაცია]]&lt;nowiki/&gt;“ (Bay of Pigs Invasion). გეგმა ითვალისწინებდა კუბელი ემიგრანტებისგან დაკომპლექტებული „ბრიგადა 2506“-ის გადასხმას კუნძულზე ფიდელ კასტროს რეჟიმის დასამხობად. ოპერაცია თავიდანვე განწირული აღმოჩნდა: ინფორმაციამ გაჟონა, ხოლო სადესანტო ზონა ჭაობიანი აღმოჩნდა. გადამწყვეტი მომენტი დადგა, როდესაც პრეზიდენტმა [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|კენედიმ]], ამერიკის ღია ჩარევის დაფარვის მიზნით, გააუქმა მეორე საჰაერო იერიში. ცის კონტროლის გარეშე დარჩენილი ბრიგადა კასტროს არმიამ გაანადგურა. 1000-ზე მეტი მებრძოლი ტყვედ ჩავარდა (მოგვიანებით აშშ-მა ისინი 53 მილიონი დოლარის ღირებულების საკვებსა და მედიკამენტებში გაცვალა). ეს ოპერაცია ისტორიაში შევიდა, როგორც CIA-ის „სრულყოფილი მარცხი“.

==== ოპერაცია „მანგუსი“: მაფია და მოწამლული სიგარები ====
მარცხის შემდეგ, კენედის ძმის, გენერალური პროკურორის [[რობერტ კენედი|რობერტ კენედის]] ზედამხედველობით, შემუშავდა „ოპერაცია მანგუსი“ (Operation Mongoose).&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Bay of Pigs Invasion and the Cuban Missile Crisis, 1961–1962|url=https://history.state.gov/milestones/1961-1968/cuban-missile-crisis|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; ეს იყო საბოტაჟისა და ტერორის კამპანია კუბის ეკონომიკის მოსაშლელად (მაგალითად, შაქრის ლერწმის ყანების გადაწვა). ყველაზე სკანდალური დეტალი კასტროს ლიკვიდაციის მცდელობები იყო. CIA იყენებდა ისეთ ეგზოტიკურ მეთოდებს, როგორიცაა მოწამლული სიგარები, ფეთქებადი ნიჟარები და თალიუმით გაჟღენთილი ფეხსაცმელი (წვერის გასაცვენად). უფრო მეტიც, სააგენტომ კასტროს მოსაკლავად ამერიკული მაფიის ლიდერებიც კი დაიქირავა (მათ შორის სემ ჯანკანა), თუმცა ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა.&lt;ref&gt;{{cite report|title=Alleged Assassination Plots Involving Foreign Leaders (Interim Report)|publisher=United States Senate Select Committee to Study Governmental Operations with Respect to Intelligence Activities (Church Committee Report)|date=1975-11-20|url=https://www.intelligence.senate.gov/sites/default/files/94-2.pdf|access-date=2023-10-01|pages=71–75}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== კუბის სარაკეტო კრიზისი: 13 დღე უფსკრულის პირას ====
1962 წლის ოქტომბერში, U-2 მზვერავმა თვითმფრინავმა კუბაზე საბჭოთა ბირთვული რაკეტები აღმოაჩინა. დაიწყო „[[კარიბის კრიზისი]]“. ომის თავიდან ასაცილებლად, კენედიმ გამოიყენა ტერმინი „საზღვაო კარანტინი“ და არა „ბლოკადა“ (რადგან ბლოკადა ომის გამოცხადებად ითვლება). მსოფლიო ბირთვული ომის ზღვარზე იდგა. კრიზისი საიდუმლო გარიგებით დასრულდა:

* სსრკ-მა გაიყვანა რაკეტები კუბიდან.
* აშშ-მა საჯაროდ დადო პირობა, რომ კუბას თავს არ დაესხმოდა.
* '''საიდუმლო პუნქტი:''' აშშ-მა რამდენიმე თვის შემდეგ ჩუმად გაიყვანა თავისი ბირთვული რაკეტები (Jupiter) [[თურქეთი|თურქეთიდან]], რაც [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ხრუშჩოვის]] მთავარი მოთხოვნა იყო.

==== პატრის ლუმუმბა და „სიკვდილის მეცნიერება“ ====
აფრიკაში, [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს]] დამოუკიდებლობის ლიდერი [[პატრის ლუმუმბა]] აშშ-ისთვის პრობლემად იქცა მისი საბჭოთა კავშირთან დაახლოების გამო. CIA-ის მთავარმა ქიმიკოსმა, სიდნი გოტლიბმა, მართლაც დაამზადა ლუმუმბასთვის განკუთვნილი მოწამლული კბილის პასტა, რომელიც კონგოში ჩაიტანეს, თუმცა მისი გამოყენება ვერ მოხერხდა.&lt;ref&gt;{{cite report|title=Alleged Assassination Plots Involving Foreign Leaders (Interim Report)|publisher=United States Senate Select Committee to Study Governmental Operations with Respect to Intelligence Activities (Church Committee Report)|date=1975-11-20|url=https://www.intelligence.senate.gov/sites/default/files/94-2.pdf|access-date=2023-10-01|pages=13–20}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; საბოლოოდ, ლუმუმბა სეპარატისტებმა დახვრიტეს ბელგიელი ოფიცრების დახმარებითა და CIA-ის მდუმარე თანხმობით. ამავე პერიოდში (1961), CIA-ის მიერ მიწოდებული იარაღით [[დომინიკელთა რესპუბლიკა|დომინიკელთა რესპუბლიკაში]] მოკლეს დიქტატორი რაფაელ ტრუხილიო.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Assassination of Rafael Trujillo|url=https://history.state.gov/milestones/1961-1968/trujillo|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

=== ინტერვენცია დომინიკელთა რესპუბლიკაში (1961–1966) ===

==== ტირანის აღსასრული: CIA და M1 კარაბინები ====
1961 წლის 30 მაისს, [[დომინიკელთა რესპუბლიკა|დომინიკელთა რესპუბლიკის]] სასტიკი დიქტატორი, [[რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიო|რაფაელ ტრუხილიო]] (მეტსახელად „El Jefe“), საკუთარ მანქანაში ჩაცხრილეს. CIA-მ ამ ოპერაციას არა მხოლოდ მორალური მხარდაჭერა გაუწია, არამედ შეთქმულებს იარაღითაც მოამარაგა (კერძოდ, M1 ტიპის კარაბინებით). ტრუხილიოს სიკვდილმა 30-წლიანი დიქტატურა დაასრულა, თუმცა ქვეყანა პოლიტიკურ ქაოსში ჩააგდო.

==== „მეორე კუბის“ შიში და ინტერვენცია ====
1965 წლის აპრილში დაწყებული სამოქალაქო ომი მიმდინარეობდა „კონსტიტუციონალისტებს“ (რომლებსაც დამხობილი დემოკრატიული პრეზიდენტის, ხუან ბოშის დაბრუნება სურდათ) და „ლოიალისტებს“ (გენერალ ელიას ვესინ ი ვესინის მეთაურობით) შორის. აშშ-ის პრეზიდენტმა [[ლინდონ ჯონსონი|ლინდონ ჯონსონმა]], რომელსაც კარიბის ზღვის აუზში „მეორე კუბის“ (ანუ კიდევ ერთი კომუნისტური რეჟიმის) გაჩენის პანიკური შიში ჰქონდა, ბრძანება გასცა დაეწყოთ „ოპერაცია Power Pack“. აშშ-მა კუნძულზე 22,000 (ზოგიერთი მონაცემით 42,000-მდე) საზღვაო ქვეითი და დესანტი გადასხა. ინტერვენციის ოფიციალური მიზანი უცხოელი მოქალაქეების ევაკუაცია იყო, თუმცა რეალურად ეს იყო ძალის დემონსტრირება მემარცხენე ძალების შესაჩერებლად.

==== საერთაშორისო მანდატი და ბალაგერის ერა ====
„აშშ-ის ინტერვენციის ლეგიტიმაციისთვის შეიქმნა „ამერიკათაშორისი სამშვიდობო ძალები“ (IAPF), რომელსაც [[ამერიკის სახელმწიფოთა ორგანიზაცია]] (OAS) ხელმძღვანელობდა (კონტინგენტში შედიოდნენ ბრაზილიელი, პარაგვაელი და ნიკარაგუელი ჯარისკაცებიც). ომი 1965 წლის 3 სექტემბერს დასრულდა. მომდევნო წელს, 1966 წლის 1 ივლისს, აშშ-ის ჯარების მეთვალყურეობის ქვეშ ჩატარებულ არჩევნებში გაიმარჯვა კონსერვატორმა ხოაკინ ბალაგერმა (ტრუხილიოს ყოფილმა მარიონეტმა), რომელმაც ხუან ბოში დაამარცხა. ბალაგერის მმართველობამ ქვეყანას სტაბილურობა მოუტანა, თუმცა დემოკრატიული თავისუფლებების შეზღუდვის ხარჯზე.
[[ფაილი:Kennedy_and_Jagan_1961.jpg|მინი|1961 წლის ოქტომბერში პრეზიდენტი [[ჯონ კენედი]] შეხვდა ჩედი ჯაგანს. ვიზიტი ჯაგანისთვის პოლიტიკური კატასტროფა აღმოჩნდა, რადგან მან ვერ შეძლო კენედისა და კონგრესის ეჭვების გაქარწყლება ცივი ომის საკითხებზე თავის არიდებით.]]

=== ჩარევა გაიანას პოლიტიკაში (1961–1969) ===

==== „მეორე კუბის“ აჩრდილი და ბრიტანული დილემა ====
[[დუაიტ ეიზენჰაუერი|ეიზენჰაუერის]] ადმინისტრაციის ბოლოს დაწყებული კამპანია კენედის დროს გამძაფრდა. ვაშინგტონი პანიკურად შიშობდა, რომ ბრიტანული [[გაიანა|გაიანას]] პოპულარული ლიდერი, მარქსისტი ჩედი ჯაგან, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ქვეყანას „მეორე კუბად“ აქცევდა. მიუხედავად იმისა, რომ ლონდონი მზად იყო დეკოლონიზაციისთვის და ჯაგანთან მუშაობის პრობლემას ვერ ხედავდა, პრეზიდენტმა კენედიმ პირადად მოახდინა ზეწოლა ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრ [[ჰაროლდ მაკმილანი|ჰაროლდ მაკმილანზე]]. აშშ-სთან სტრატეგიული ურთიერთობის შესანარჩუნებლად, ბრიტანელები იძულებულნი გახდნენ, დემოკრატიული პროცესის საბოტაჟში ჩართულიყვნენ.

==== CIA და „პროფკავშირული იმპერიალიზმი“ ====
ამ ოპერაციის უნიკალურობა იმაში მდგომარეობდა, რომ CIA-მ მთავარ იარაღად არა არმია, არამედ [[პროფესიული კავშირი|პროფკავშირები]] გამოიყენა. სადაზვერვო სამსახური მოქმედებდა „თავისუფალი შრომის განვითარების ამერიკული ინსტიტუტის“ (AIFLD) საფარქვეშ, რომელიც AFL-CIO-სთან (აშშ-ის უმსხვილესი პროფკავშირი) იყო დაკავშირებული.&lt;ref name=&quot;Wilford2013&quot; /&gt;{{rp|160-165}} 1963 წელს, CIA-მ ფარულად დააფინანსა 80-დღიანი გენერალური გაფიცვა, რომელმაც გაიანას ეკონომიკა პარალიზება მოახდინა. გაფიცულებს ხელფასს (ჯამში 1 მილიონ დოლარზე მეტს) ამერიკული დაზვერვა უხდიდა. ამან ქვეყანაში ქაოსი და ეთნიკური დაპირისპირება გამოიწვია ჯაგანის მხარდამჭერ ინდოელებსა და ოპოზიციის მხარდამჭერ აფრო-გაიანელებს შორის.&lt;ref&gt;{{cite report|title=Interim Report on Alleged Assassination Plots Involving Foreign Leaders|publisher=United States Senate Select Committee to Study Governmental Operations with Respect to Intelligence Activities (Church Committee Report)|date=1975-11-20|url=https://www.intelligence.senate.gov/sites/default/files/94-2.pdf|access-date=2023-10-01|pages=16–21}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== საარჩევნო ინჟინერია და ბარნჰამის აღზევება ====
ჯაგანის ჩამოსაშორებლად ბრიტანელებმა შეცვალეს კონსტიტუცია და შემოიღეს პროპორციული საარჩევნო სისტემა, რაც სპეციალურად იყო გათვლილი იმაზე, რომ ჯაგანს საპარლამენტო უმრავლესობა ვერ მოეპოვებინა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rabe|first=Stephen G.|title=The Most Dangerous in the Americas: The United States Congress and the Cold War in Latin America|year=2018|publisher=University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-5334-1|pages=152–155}}&lt;/ref&gt; გეგმამ გაამართლა: 1964 წლის დეკემბრის არჩევნებში ჯაგანმა უმრავლესობა დაკარგა, ხოლო ხელისუფლებაში კოალიციით მოვიდა აშშ-ის ფავორიტი ფორბს ბარნჰამი (პიტერ დ'აგიართან ერთად). [[ლინდონ ჯონსონი|ლინდონ ჯონსონის]] ადმინისტრაცია ბარნჰამს აქტიურად ეხმარებოდა, მათ შორის ფარული ფინანსური ტრანშებითა და „სურსათი მშვიდობისთვის“ პროგრამის სესხებით, რაც 1968 წლის გაყალბებულ არჩევნებში მის გამარჯვებას ემსახურებოდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Danns|first=George K.|title=Power and Race in Guyana|year=1982|publisher=University of Guyana|pages=190–205}}&lt;/ref&gt;

==== ისტორიული ირონია ====
[[რიჩარდ ნიქსონი|ნიქსონის]] ადმინისტრაციის დროს ურთიერთობები გაცივდა. ფორბს ბარნჰამი, რომელიც აშშ-მა დემოკრატი ჯაგანის ალტერნატივად დასვა, საბოლოოდ ავტორიტარ დიქტატორად ჩამოყალიბდა. ირონიულია, რომ ძალაუფლების განმტკიცების შემდეგ, მან ნაციონალიზაცია გამოაცხადა და კავშირები დაამყარა [[კუბა|კუბასთან]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]]-სთან.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ishmael|first=Odeen|title=The Trail of Diplomacy: The Guyana-Venezuela Border Issue|year=2013|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4931-2991-0|pages=105–109}}&lt;/ref&gt; როგორც [[ჰენრი კისინჯერი|ჰენრი კისინჯერმა]] მოგვიანებით აღნიშნა, [[გაიანა]] იქცა ქვეყანად, რომელიც საერთაშორისო ფორუმებზე მუდმივად „რადიკალების მხარეს იჭერდა“, რითაც აშშ-ის ძვირადღირებული ფარული ოპერაცია გრძელვადიან პერსპექტივაში კრახით დასრულდა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume E–10, Documents on American Republics, 1969–1972|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve10/d45|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

=== ვიეტნამის ომი (1965–1975) ===
{{მთავარი|ინდოჩინეთის მეორე ომი}}

==== ესკალაცია: „ტონკინის ყურე“ და „ჰო ში მინის ბილიკი“ ====

1965 წლიდან 1973 წლამდე, აშშ-ის ჩართულობა [[ინდოჩინეთი|ინდოჩინეთში]] პიკს მიაღწია. პრეზიდენტმა [[ლინდონ ჯონსონი|ლინდონ ჯონსონმა]], ტონკინის ყურის რეზოლუციის (რომელიც მას ომის გამოცხადების გარეშე ძალის გამოყენების მანდატს აძლევდა) საფუძველზე, ჯარების რაოდენობა დრამატულად გაზარდა: თუ 1964 წელს ვიეტნამში 23,000 ამერიკელი იყო, 1968 წლისთვის მათმა რიცხვმა 536,000-ს მიაღწია. ომის მთავარი არტერია იყო ე.წ. „ჰო ში მინის ბილიკი“ — [[ლაოსი|ლაოსისა]] და [[კამბოჯა|კამბოჯის]] (კამპუჩიის) ჯუნგლებში გამავალი საიდუმლო სატრანსპორტო ქსელი. 1959 წლიდან [[ჩრდილოეთი ვიეტნამი|ჩრდილოეთ ვიეტნამმა]] (PAVN) სწორედ ამ გზით დაიწყო ლაოსში შეჭრა და სამხრეთში პარტიზანების მომარაგება. 1964-1965 წლებში, ბილიკის გავლით სამხრეთის დასაპყრობად გადასროლილი ჯარისკაცების რიცხვი 10,000-დან 100,000-მდე გაიზარდა.

==== „მოძებნე და გაანადგურე“: ტაქტიკა და ქიმიური ომი ====
[[ფაილი:UH-1D helicopters in Vietnam 1966.jpg|thumb|right|აშშ-ის არმიის Bell UH-1D ტიპის ვერტმფრენები „ოპერაცია ვაჰიავას“ ფარგლებში (1966). ეს იყო 25-ე ქვეითი დივიზიის მიერ ჩატარებული „მოძებნე და გაანადგურე“ (Search and destroy) მისია [[სამხრეთი ვიეტნამი|სამხრეთ ვიეტნამში]].]]
ეს არ იყო ტრადიციული ომი ფრონტის ხაზით; ეს იყო ომი სხეულების რაოდენობაზე (Body Count). ვიეტ კონგის პარტიზანები იყენებდნენ მიწისქვეშა გვირაბების ფართო ქსელს (მაგ. კუ ჩის გვირაბები) და მოულოდნელ თავდასხმებს. მათ 1965 წლისთვის უკვე 7,559 სოფელი ჰქონდათ განადგურებული. საპასუხოდ, აშშ იყენებდა ტაქტიკას „მოძებნე და გაანადგურე“ (Search and Destroy) და მასიურ საჰაერო დაბომბვებს („ოპერაცია მგრგვინავი ქუხილი“).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Herring|first=George C.|title=America's Longest War: The United States and Vietnam, 1950–1975|year=2001|publisher=McGraw-Hill|edition=4th|isbn=978-0-07-253664-9|pages=170–175}}&lt;/ref&gt; ჯუნგლებში მტრის გამოსაჩენად ამერიკელებმა გამოიყენეს ძლიერი ჰერბიციდი — „აგენტი ნარინჯისფერი“ (Agent Orange) და ნაპალმი, რამაც უზარმაზარი ეკოლოგიური და ჰუმანიტარული ზიანი გამოიწვია.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilcox|first=Fred A.|title=Scorched Earth: Legacies of Chemical Warfare in Vietnam|url=https://archive.org/details/scorchedearthleg0000wilc|year=2011|publisher=Seven Stories Press|isbn=978-1-58322-965-0|pages=[https://archive.org/details/scorchedearthleg0000wilc/page/20 20]–35}}&lt;/ref&gt;

==== CIA-ის „საიდუმლო ომი“ და ლაოსის დაბომბვა ====
ოფიციალური ომის პარალელურად, CIA [[ლაოსი|ლაოსში]] აწარმოებდა „საიდუმლო ომს“. სააგენტომ დააფინანსა და გაწვრთნა ადგილობრივი ჰმონგების ტომი (გენერალ ვანგ პაოს მეთაურობით) კომუნისტი „პატეტ ლაოს“ წინააღმდეგ საბრძოლველად. CIA-ის საკუთრებაში არსებულმა ავიაკომპანია „Air America“-მ ლეგენდარული სტატუსი შეიძინა: ისინი არა მხოლოდ იარაღსა და ჯარისკაცებს ეზიდებოდნენ, არამედ ჰუმანიტარული დახმარების სახით 46 მილიონი ფუნტი საკვები ჩაყარეს მთიან რეგიონებში.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Warner|first=Roger|title=Back Fire: The CIA's Secret War in Laos and Its Link to the War in Vietnam|year=1995|publisher=Simon &amp; Schuster|isbn=978-0-684-80682-3|pages=150–155}}&lt;/ref&gt;

თუმცა, ლაოსის ტრაგედიის მთავარი მიზეზი მასიური საჰაერო კამპანია გახდა. აშშ-ის ავიაციის უმთავრეს მიზანს წარმოადგენდა '''„'''ჰო ში მინის ბილიკის“ განადგურება — ეს იყო სტრატეგიული სატრანსპორტო ქსელი, რომელიც ჩრდილოეთ ვიეტნამს სამხრეთთან აკავშირებდა და სწორედ ნეიტრალური ლაოსის ტერიტორიაზე გადიოდა. მომარაგების ამ ხაზის (სატვირთო მანქანების, იარაღისა და ჯარისკაცების ნაკადის) გადასაჭრელად, აშშ-მა 1964-1973 წლებში ქვეყანაში 2 მილიონ ტონაზე მეტი ასაფეთქებელი მოწყობილობა ჩამოყარა (რაც აღემატება მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიასა და იაპონიაში ჩამოყრილი ბომბების ჯამს). სტატისტიკურად, ეს უდრიდა ბომბებით დატვირთული თითო თვითმფრინავის დაცლას '''ყოველ 8 წუთში, 24 საათის განმავლობაში, 9 წლის მანძილზე'''. სწორედ ამიტომ შევიდა ლაოსი ისტორიაში, როგორც „ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მძიმედ დაბომბილი ქვეყანა მსოფლიოში“.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Secret War|url=https://www.legaciesofwar.org/about-laos/secret-war/|publisher=Legacies of War|access-date=2023-10-01}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== „ფენიქსი“ და გადატრიალებები ====
სამხრეთ ვიეტნამის პრეზიდენტის, ნგო დინ დიემის მკვლელობის (1963) შემდეგ, [[საიგონი|საიგონში]] პოლიტიკური ქაოსი სუფევდა. CIA აქტიურად მონაწილეობდა ახალი მთავრობების ფორმირებაში და პარალელურად მართავდა „პროგრამა ფენიქსს“ (Phoenix Program). ეს იყო საკამათო ანტიპარტიზანული ოპერაცია, რომლის მიზანი ვიეტ კონგის სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის (&quot;ჩრდილოვანი მთავრობის&quot;) განადგურება იყო.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Andrade|first=Dale|title=Ashes to Ashes: The Phoenix Program and the Vietnam War|year=1990|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-669-23391-7|pages=1–10}}&lt;/ref&gt; პროგრამის ფარგლებში დააპატიმრეს, დაკითხეს და მოკლეს (&quot;გაანეიტრალეს&quot;) ათასობით ეჭვმიტანილი, რასაც ხშირად წამების მეთოდებით ახორციელებდნენ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Valentine|first=Douglas|title=The Phoenix Program: Vietnam's Hidden Terror|year=1990|publisher=William Morrow &amp; Co|isbn=978-0-688-09130-4|pages=310–320}}&lt;/ref&gt;

==== კამბოჯა და ომის დასასრული ====
1970 წელს ომი [[კამბოჯა|კამბოჯაში]] (კამპუჩია) გადავიდა. [[ჩრდილოეთი ვიეტნამი|ჩრდილოეთ ვიეტნამმა]] ქვეყნის ოკუპაცია სცადა, რასაც აშშ-მა და სამხრეთ ვიეტნამმა შეზღუდული შეჭრით უპასუხეს.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Cambodian Incursion, 1970|url=https://history.state.gov/milestones/1969-1976/cambodia|publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State|access-date=2023-10-01}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; პრეზიდენტ ნიქსონის მიერ სანქცირებული საიდუმლო დაბომბვები („ოპერაცია მენიუ“) მიზნად ისახავდა კომუნისტური ბაზების განადგურებას. ისტორიკოს დევიდ ჩენდლერის აზრით, ამან დროებით გაარღვია ბლოკადა ფნომპენის გარშემო, თუმცა კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ დაბომბვებმა ადგილობრივი მოსახლეობა რადიკალური „წითელი ქმერების“ (Khmer Rouge) რიგებში გააერთიანა, რამაც მოგვიანებით პოლ პოტის გენოციდს შეუწყო ხელი.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kiernan|first=Ben|title=The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975–1979|year=2002|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-09649-9|pages=16–21}}&lt;/ref&gt;

1973 წლის პარიზის სამშვიდობო შეთანხმებით აშშ-მა ჯარები გაიყვანა, თუმცა „მშვიდობა“ ხანმოკლე აღმოჩნდა. ჩრდილოეთ ვიეტნამმა შეთანხმება დაარღვია და 1975 წლის აპრილში [[საიგონი]] აიღო. კადრები, სადაც ამერიკული ვერტმფრენი საელჩოს სახურავიდან ხალხს იყვანს, ამერიკის დამარცხების სიმბოლოდ იქცა. 1975 წლის ბოლოსთვის მთელ [[ინდოჩინეთი|ინდოჩინეთში]] ([[ვიეტნამი]], [[ლაოსი]], [[კამბოჯა]]) კომუნისტური რეჟიმები დამყარდა.

=== ჩილე: ინტერვენცია და სამხედრო გადატრიალება (1963–1973) ===

==== აშშ-ის ჩართულობა და ნიქსონის პოლიტიკა ====
[[ფაილი:Pinochet_Aylwin_Bush.png|მარცხნივ|მინი| ჩილეს გენერალი [[აუგუსტო პინოჩეტი]] [[ჯორჯ ჰერბერტ უოკერ ბუში|ჯორჯ ბუშთან]] ერთად]]
1975 წელს, აშშ-ის სენატის სპეციალურმა კომისიამ, ე.წ. „ჩერჩის კომიტეტმა“ გამოავლინა, რომ შეერთებული შტატების დაზვერვა [[ჩილე|ჩილეში]] საიდუმლოდ ერეოდა ჯერ კიდევ 1962 წლიდან, ხოლო 1963-1973 წლებში ეს ჩარევა იყო „მასშტაბური და უწყვეტი“.&lt;ref&gt;{{cite report|title=Covert Action in Chile 1963-1973|publisher=United States Senate Select Committee to Study Governmental Operations with Respect to Intelligence Activities|date=1975|url=https://www.intelligence.senate.gov/sites/default/files/94chile.pdf|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

1970 წელს, სოციალისტური კანდიდატის, [[სალვადორ ალიენდე|სალვადორ ალიენდეს]] გამარჯვება პრეზიდენტ [[რიჩარდ ნიქსონის მკვლელობა|რიჩარდ ნიქსონისთვის]] მიუღებელი აღმოჩნდა. თეთრ სახლს ეშინოდა, რომ ალიენდეს მიერ სპილენძის საბადოების ნაციონალიზაცია და მარქსისტული პოლიტიკა ლათინურ ამერიკაში „მეორე კუბას“ შექმნიდა. 1970 წლის 15 სექტემბერს, ნიქსონმა CIA-ის დირექტორს, [[რიჩარდ ჰელმსს]], პირდაპირი ბრძანება მისცა, ხელი შეეშალა ალიენდეს ინაუგურაციისთვის: მას „არ აინტერესებდა რისკები“ და მოითხოვდა, რომ CIA-ს „აეყვირებინა [ჩილეს] ეკონომიკა“ (Make the economy scream).&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kornbluh |first=Peter |year=2003 |title=The Pinochet File: A Declassified Dossier on Atrocity and Accountability |publisher=The New Press |isbn=978-1-56584-936-5 |pages=35–40}}&lt;/ref&gt;

==== „Track II“ და გენერალ შნაიდერის მკვლელობა ====
ალიენდეს შეჩერების გეგმა ორ მიმართულებად დაიყო: „Track I“ (პოლიტიკური მანევრები) და „Track II“ (სამხედრო გადატრიალების წაქეზება). მთავარი დაბრკოლება იყო ჩილეს არმიის მთავარსარდალი, გენერალი რენე შნაიდერი, რომელიც „კონსტიტუციონალისტი“ იყო და არმიის პოლიტიკაში ჩარევას ეწინააღმდეგებოდა. 1970 წლის ოქტომბერში, CIA-მ იარაღი და ფული მიაწოდა შეთქმულ გენერლებს შნაიდერის გასატაცებლად. მცდელობა ტრაგიკულად დასრულდა — გენერალი მოკლეს. თუმცა, ამან უკუეფექტი გამოიწვია: არმია კონსტიტუციის გარშემო გაერთიანდა და ალიენდეს პრეზიდენტობა დაამტკიცა.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2000-09-18 |title=CIA Activities in Chile |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80M00165A001900130005-7.pdf |access-date=2023-10-01 |publisher=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt;

==== 1973 წლის გადატრიალება და შედეგები ====
შნაიდერის მკვლელობის შემდეგ, CIA-მ სტრატეგია შეცვალა. პირდაპირი სამხედრო ინტერვენციის ნაცვლად, მათ დაიწყეს ოპოზიციური მედიის (განსაკუთრებით გაზეთ „El Mercurio“-ს) და ნაციონალური გაფიცვების მასობრივი დაფინანსება. მიზანი იყო ქვეყანაში ისეთი ქაოსის შექმნა, რომელიც სამხედროებს ჩარევას აიძულებდა. 1973 წლის 11 სექტემბერს, გენერალ [[აუგუსტო პინოჩეტი|აუგუსტო პინოჩეტის]] მეთაურობით სამხედროებმა პრეზიდენტის სასახლე („ლა მონედა“) დაბომბეს. [[სალვადორ ალიენდე|ალიენდემ]] თავი მოიკლა, ხოლო ქვეყანაში 17-წლიანი სასტიკი დიქტატურა დამყარდა. თეთრი სახლის ჩანაწერები ადასტურებს, რომ აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა, [[ჰენრი კისინჯერი|ჰენრი კისინჯერმა]], გადატრიალების შემდეგ პინოჩეტს სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hitchens |first=Christopher |year=2001 |title=The Trial of Henry Kissinger |url=https://archive.org/details/trialofhenrykiss00hitc |publisher=Verso |isbn=978-1-85984-631-5 |pages=[https://archive.org/details/trialofhenrykiss00hitc/page/54 55]–65}}&lt;/ref&gt;

=== ახლო აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთ აფრიკა (1972–1989) ===

==== ქურთების აჯანყება და ალჟირის შეთანხმება ====
1972-1975 წლებში, აშშ-ის [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო|ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო]] (CIA) აქტიურად თანამშრომლობდა რეგიონში თავის მთავარ მოკავშირესთან — ირანის შაჰ [[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი|მოჰამედ რეზა ფეჰლევთან]]. ისინი იარაღით ამარაგებდნენ ერაყელ ქურთ მეამბოხეებს ([[მუსტაფა ბარზანი|მუსტაფა ბარზანის]] მეთაურობით), რათა შეესუსტებინათ [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირის]] მოკავშირე [[ერაყი|ერაყის]] მთავრობა, რომელთანაც შაჰს ტერიტორიული დავა ჰქონდა. თუმცა, 1975 წელს, სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა: მოჰამედ რეზა ფეჰლევიმ და ერაყის ვიცე-პრეზიდენტმა [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინმა]] ხელი მოაწერეს ალჟირის შეთანხმებას, რითაც სასაზღვრო დავა მოაგვარეს. მიიღო რა სასურველი შედეგი, შაჰმა ქურთებს დახმარება შეუწყვიტა. მისი რეკომენდაციით, დახმარება შეაჩერა აშშ-მაც ([[ჰენრი კისინჯერი|ჰენრი კისინჯერის]] გადაწყვეტილებით), რის შედეგადაც ქურთები ერაყის არმიის პირისპირ მარტო დარჩნენ და სასტიკად განადგურდნენ. კონგრესის გამოძიებამ (Pike Committee) მოგვიანებით ეს ქმედება შეაფასა ცინიკურ დასკვნად: „ფარული ოპერაციები არ უნდა აგვერიოს მისიონერულ საქმიანობაში“.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Alvandi |first=Roham |year=2014 |title=Nixon, Kissinger, and the Shah: The United States and Iran in the Cold War |url=https://archive.org/details/nixonkissingersh0000alva |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-937569-1 |pages=[https://archive.org/details/nixonkissingersh0000alva/page/104 105]–110}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=The Pike Committee Investigations and the CIA|publisher=History Matters|year=1975|url=http://history-matters.com/archive/church/pike/pdf/PikeReport_full.pdf|access-date=2023-10-01|pages=195–210}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== იომ-ქიფურის ომი და ოპერაცია „Nickel Grass“ ====
1973 წლის ოქტომბერში, [[იომ-ქიფურის ომი|იომ-ქიფურის ომის]] კრიტიკულ მომენტში, როდესაც [[ისრაელი]] საბრძოლო მასალის ამოწურვის საფრთხის წინაშე იდგა, პრეზიდენტმა [[რიჩარდ ნიქსონი|რიჩარდ ნიქსონმა]] დაამტკიცა ოპერაცია „Nickel Grass“.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |last=Boyne |first=Walter J. |date=1998-12-01 |title=Nickel Grass |url=https://www.airandspaceforces.com/article/1298nickel/ |journal=Air Force Magazine |volume=81 |issue=12}}&lt;/ref&gt; ეს იყო პასუხი [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირის]] მიერ [[სირია|სირიისა]] და [[ეგვიპტე|ეგვიპტისთვის]] დაწყებულ იარაღის მასშტაბურ მიწოდებაზე. ოპერაცია ურთულესი ლოგისტიკური გამოწვევა აღმოჩნდა: არაბული ქვეყნების რეაქციის შიშით, აშშ-ის ევროპელმა მოკავშირეებმა (პორტუგალიის გარდა) ამერიკულ თვითმფრინავებს საჰაერო სივრცე და აეროპორტები ჩაუკეტეს.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1973-10-25|title=Europe's Refusal to Aid U.S. Airlift to Israel Strains Alliance|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1973/10/25/archives/europes-refusal-to-aid-us-airlift-to-israel-strains-alliance-nato.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; ამის გამო, პილოტებს [[აზორის კუნძულები|აზორის კუნძულების]] (ლაჟესის ავიაბაზა) გავლით, გრძელი და სარისკო მარშრუტით უწევდათ ფრენა.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; 32 დღის განმავლობაში, აშშ-ის სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავებმა (მათ შორის სტრატეგიულმა C-5 Galaxy-მ) ისრაელში 22,395 ტონა ტვირთი ჩაიტანეს,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Nickel Grass |url=https://amcmuseum.org/history/operation-nickel-grass/ |access-date=2023-10-01 |publisher=Air Mobility Command Museum}}&lt;/ref&gt; მათ შორის ტანკები ([[M-60 Patton|M60 Patton]]), [[არტილერია]] და საბრძოლო მასალა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dunstan |first=Simon |year=2003 |title=The Yom Kippur War 1973 (2): The Sinai |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84176-221-0 |pages=60–65}}&lt;/ref&gt; ამ დახმარებამ ომის ბედი შეატრიალა, თუმცა ამას მოჰყვა მყისიერი პოლიტიკური შედეგი: [[ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაცია|OPEC]]-ის ქვეყნებმა აშშ-ს ნავთობის ემბარგო დაუწესეს, რამაც 1973 წლის გლობალური ენერგეტიკული კრიზისი გამოიწვია.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== დაპირისპირება ლიბიასთან (1973–1989) ===

==== ინციდენტები სიდრის ყურეში ====
1973 წელს [[მუამარ კადაფი|მუამარ კადაფიმ]] [[სიდრის ყურე]] ლიბიის შიდა წყლებად გამოაცხადა, 32-ე [[პარალელი|პარალელზე]] ე.წ. „სიკვდილის ხაზი“ (Line of Death) გაავლო და გააფრთხილა უცხოური ძალები, რომ მის გადაკვეთას ცეცხლით უპასუხებდა. აშშ-მა ეს ქმედება საერთაშორისო სამართლის დარღვევად მიიჩნია და რეგიონში „ნავიგაციის თავისუფლების“ ოპერაციები დაიწყო. პირველი საჰაერო ბრძოლა 1981 წელს გაიმართა: ავიამზიდ ''USS Nimitz''-იდან აფრენილმა ორმა [[F-14|F-14 Tomcat]]-მა თავდაცვის მიზნით ლიბიის ორი Su-22 გამანადგურებელი ჩამოაგდო.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gulf of Sidra Incident (1981) |url=https://www.history.navy.mil/browse-by-topic/wars-conflicts-and-operations/middle-east/gulf-of-sidra.html |access-date=2023-10-01 |publisher=Naval History and Heritage Command}}&lt;/ref&gt;

==== ოპერაცია „ელ დორადოს კანიონი“ ====
დაძაბულობამ პიკს 1986 წელს მიაღწია. მარტში, ოპერაცია „Attain Document“-ის ფარგლებში, აშშ-მა ლიბიური სარადარო სადგურები და ხომალდები გაანადგურა. სიტუაცია აპრილში აფეთქდა, როდესაც ლიბიის სპეცსამსახურებმა დასავლეთ ბერლინის დისკოტეკა „La Belle“-ში ტერაქტი მოაწყვეს (დაიღუპა 2 ამერიკელი ჯარისკაცი). საპასუხოდ, 1986 წლის აპრილში, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა კვლავ [[ლიბიის დაბომბვა აშშ-ის მიერ (1986)|დაბომბა ლიბია]] (ოპერაცია „El Dorado Canyon“). რადგან საფრანგეთმა და ესპანეთმა საჰაერო დერეფანი ჩაკეტეს, ბრიტანეთიდან აფრენილმა F-111-ებმა გრძელი გზა გაიარეს [[ტრიპოლი|ტრიპოლისა]] და [[ბენღაზი|ბენღაზის]] დასაბომბად. შედეგად დაიღუპა 40-ზე მეტი სამხედრო და 30-მდე მშვიდობიანი მოქალაქე (მათ შორის კადაფის აყვანილი ქალიშვილი ჰანა).&lt;ref&gt;{{cite web |title=1986: US Launches Air Strikes on Libya |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/15/newsid_3975000/3975455.stm |access-date=2023-10-01 |publisher=BBC On This Day}}&lt;/ref&gt;

==== 1989 წლის საჰაერო ბრძოლა ====
კონფლიქტის ბოლო აკორდი 1989 წლის 4 იანვარს შესრულდა. ავიამზიდ ''USS John F. Kennedy''-ის პილოტებმა, ტობრუკიდან 64 კილომეტრში, ჩამოაგდეს ლიბიის ორი MiG-23, რომლებმაც ამერიკულ თვითმფრინავებზე ჩაკეტეს რადარები და მტრული მანევრი განახორციელეს.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1989-01-05|title=U.S. Navy Pilots Shoot Down Two Libyan Jets|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/01/05/us-navy-pilots-shoot-down-two-libyan-jets/0369e83d-3642-4b2a-995a-6948336d396d/}}&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:82nd_Airborne_soldiers_on_Grenada_1983.jpg|მინი| 82-ე საჰაერო სადესანტო დივიზიის ჯარისკაცები ოპერაცია „Urgent Fury“-ს დროს, ამერიკის მიერ [[გრენადა|გრენადაზე]] შეჭრისას, 1983 წლის ოქტომბერში.]]

=== საბჭოთა ინტერვენცია ავღანეთში (1979–1989) ===

==== აშშ-ის დახმარება მოჯაჰიდებს ====
1978 წლის [[საურის რევოლუცია|საურის რევოლუციის]] შემდეგ, რომელმაც [[ავღანეთი|ავღანეთში]] კომუნისტური რეჟიმი მოიყვანა, აშშ-მა ავღანელ დისიდენტებს პაკისტანის დაზვერვის (ISI) მეშვეობით შეზღუდული ფინანსური დახმარება გაუწია. თუმცა, [[ჯიმი კარტერი|კარტერის]] ადმინისტრაცია თავდაპირველად ფრთხილობდა და უარი თქვა პაკისტანის მოთხოვნაზე, მიეწოდებინა მათთვის იარაღი. სიტუაცია შეიცვალა 1979 წლის 3 ივლისს, როდესაც პრეზიდენტმა ჯიმი კარტერმა ხელი მოაწერა საიდუმლო დირექტივას ანტი-კომუნისტი მეამბოხეების დახმარების შესახებ. ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლის, [[ზბიგნევ ბჟეზინსკი|ზბიგნევ ბჟეზინსკის]] სტრატეგიული გათვლით, ამ ნაბიჯს უნდა გამოეწვია [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] ინტერვენცია, რაც მოსკოვს „საკუთარ ვიეტნამში“ ჩაითრევდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gates |first=Robert M. |year=2007 |title=From the Shadows: The Ultimate Insider's Story of Five Presidents and How They Won the Cold War |publisher=Simon &amp; Schuster |isbn=978-1-4165-4336-7 |pages=143–149}}&lt;/ref&gt;

==== ოპერაცია „ციკლონი“ და ომის მიმდინარეობა ====
მიუხედავად იმისა, რომ [[ჰაფიზულა ამინი]] კომუნისტი იყო, საბჭოთა კავშირში შიშობდნენ, რომ ის დასავლეთისკენ გადაიხრებოდა (განსაკუთრებით [[ირანის ისლამური რევოლუცია|ირანის რევოლუციის]] ფონზე). 1979 წლის დეკემბერში [[ავღანეთის ომი (1979–1989)|საბჭოთა ჯარები ავღანეთში შეიჭრნენ]], მოკლეს ამინი და ხელისუფლეში მარიონეტი [[ბაბრაქ ქარმალი]] დასვეს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Soviet Invasion of Afghanistan, 1979 |url=https://history.state.gov/milestones/1977-1980/soviet-invasion-afghanistan |access-date=2023-10-01 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; „დეტანტის“ (განმუხტვის) პოლიტიკის კრახით იმედგაცრუებულმა კარტერმა მკვეთრი ზომები მიიღო (მათ შორის მარცვლეულის ემბარგო და ოლიმპიადის ბოიკოტი) და წამოიწყო „ოპერაცია ციკლონი“. ეს იყო CIA-ის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი და ძვირადღირებული ფარული ოპერაცია, რომლის ფარგლებშიც აშშ (მოგვიანებით რეიგანის ადმინისტრაციის დროს) [[მოჯაჰიდი|მოჯაჰიდებს]] მილიარდობით დოლარის იარაღით (მათ შორის „Stinger“-ის რაკეტებით) ამარაგებდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Coll |first=Steve |year=2004 |title=Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to September 10, 2001 |url=https://archive.org/details/ghostwarssecreth00coll |publisher=Penguin Press |isbn=978-1-59420-007-6 |pages=[https://archive.org/details/ghostwarssecreth00coll/page/50 50]–65}}&lt;/ref&gt;

=== რეიგანის დოქტრინა და ინტერვენციები (1981–1989) ===

==== ანტიკომუნისტური მოძრაობების მხარდაჭერა ====
1980-იან წლებში, „რეიგანის დოქტრინის“ ფარგლებში, აშშ-მა ანტი-კომუნისტური ძალების მხარდაჭერა გლობალურად გააფართოვა. CIA იარაღითა და ფულით ეხმარებოდა [[უნიტა|UNITA]]-ს [[ანგოლა|ანგოლაში]], მოძრაობა „[[სოლიდარობა (პოლონური პროფკავშირი)|სოლიდარობას]]“ [[პოლონეთი|პოლონეთში]], „კონტრას“ [[ნიკარაგუა|ნიკარაგუაში]] და „ხმერის ხალხის ეროვნულ განმათავისუფლებელ ფრონტს“ (KPNLF) [[კამბოჯა|კამბოჯაში]] (ვიეტნამური ოკუპაციის წინააღმდეგ). მოგვიანებით, აშშ-ისა და გაეროს ძალისხმევით კამბოჯაში თავისუფალი არჩევნები ჩატარდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Scott |first=James M. |year=1996 |title=Deciding to Intervene: The Reagan Doctrine and American Foreign Policy |url=https://archive.org/details/decidingtointerv0000scot |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-1789-0 |pages=[https://archive.org/details/decidingtointerv0000scot/page/n15 1]–10}}&lt;/ref&gt;

==== ოპერაციები ლიბანსა და სპარსეთის ყურეში ====
1982 წელს, [[ლიბანის სამოქალაქო ომი|ლიბანის სამოქალაქო ომის]] დროს, აშშ-მა [[ბეირუთი|ბეირუთში]] სამშვიდობო ძალები გაგზავნა. თუმცა, 1983 წლის ოქტომბერში ყაზარმებზე განხორციელებულმა ტერაქტმა, რომელსაც 241 ამერიკელი სამხედროს სიცოცხლე ემსხვერპლა, [[რონალდ რეიგანი|რეიგანი]] აიძულა ჯარები გაეყვანა. პარალელურად, [[ირან-ერაყის ომი|ირან-ერაყის ომის]] დროს, აშშ ჩაერთო „ტანკერების ომში“. ოპერაცია „Earnest Will“-ის ფარგლებში, ამერიკული ფლოტი იცავდა [[ქუვეითი|ქუვეითის]] ნავთობის ტანკერებს. მას შემდეგ, რაც ირანულ ნაღმზე აფეთქდა ფრეგატი ''USS Samuel B. Roberts'', აშშ-მა წამოიწყო საპასუხო ოპერაცია „Praying Mantis“ (1988), რომლის დროსაც ირანის საზღვაო ძალების დიდი ნაწილი განადგურდა. ამ სამხედრო მარცხმა და სამოქალაქო თვითმფრინავის (Iran Air Flight 655) ტრაგიკულმა ჩამოგდებამ აიძულა ირანი, დათანხმებოდა ზავს.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Peniston |first=Bradley |year=2006 |title=No Higher Honor: Saving the USS Samuel B. Roberts in the Persian Gulf |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-1-59114-661-2 |pages=210–220}}&lt;/ref&gt;

==== ინტერვენცია გრენადაში და სამოქალაქო ომი სალვადორში ====
1983 წელს, [[გრენადა|გრენადაში]] გადატრიალებისა და პრემიერ მორის ბიშოპის მკვლელობის შემდეგ, აშშ-მა განახორციელა ოპერაცია „Urgent Fury“. ინტერვენციის შედეგად მარქსისტული ხუნტა დაემხო და აღდგა დემოკრატიული მმართველობა. [[სალვადორი|სალვადორში]] აშშ მხარს უჭერდა მთავრობას მემარცხენე პარტიზანების (FMLN) წინააღმდეგ, თუმცა რეიგანის ადმინისტრაცია იძულებული იყო ზეწოლა მოეხდინა მოკავშირეებზე, რათა შეეჩერებინათ ულტრა-მემარჯვენე „სიკვდილის რაზმების“ სისასტიკე. სიტუაცია იქამდე გამწვავდა, რომ მემარჯვენე რადიკალებმა აშშ-ის ელჩის, თომას პიკერინგის მკვლელობის გეგმაც კი შეიმუშავეს, რათა ამერიკული ჩარევა შეეწყვიტათ.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1984-06-22|title=Plot to Kill U.S. Envoy Linked to D'Aubuisson|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1984/06/22/world/plot-to-kill-us-envoy-linked-to-d-aubuisson.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

=== აშშ-ის შეჭრა პანამაში (1989) ===

==== ურთიერთობის გაუარესება მანუელ ნორიეგასთან ====
1989 წლის დეკემბერში, პრეზიდენტმა [[ჯორჯ ჰერბერტ უოკერ ბუში|ჯორჯ ბუშმა]] (უფროსმა) [[პანამა|პანამაში]] შეჭრის ბრძანება გასცა, კოდური სახელწოდებით „ოპერაცია სამართლიანი საქმე“ (Operation Just Cause). მთავარი მიზანი დიქტატორ [[მანუელ ნორიეგა|მანუელ ნორიეგას]] დამხობა იყო. წლების განმავლობაში ნორიეგა აშშ-ის დაზვერვის ღირებული აქტივი იყო: ის აშშ-ის თხოვნით სამხედრო და ლოგისტიკურ დახმარებას უწევდა [[ნიკარაგუა|ნიკარაგუელ]] „კონტრებს“, რის სანაცვლოდაც ვაშინგტონი თვალს ხუჭავდა მის კავშირებზე ნარკოტიკებით ვაჭრობასთან. ბუშის ვიცე-პრეზიდენტობისა და [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო|CIA]]-ის დირექტორობის დროს, სააგენტომ ნორიეგას ჯამში ასობით ათასი დოლარი გადაუხადა. ურთიერთობა მას შემდეგ დაიძაბა, რაც ნორიეგა „უმართავი“ გახდა, 1988 წელს DEA-მ (ნარკოტიკებთან ბრძოლის ადმინისტრაცია) მას ბრალი წაუყენა, ხოლო პანამაში არჩევნები გაყალბდა.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1988-09-29|title=C.I.A. Aid to Noriega: The 'Asset' Was Only Too Helpful|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1988/09/29/world/cia-aid-to-noriega-the-asset-was-only-too-helpful.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== ოპერაცია „სამართლიანი საქმე“ და ნორიეგას დაპატიმრება ====
უშუალოდ ნორიეგას შეპყრობის სპეცოპერაციას ეწოდებოდა „Operation Nifty Package“. მას შემდეგ, რაც დიქტატორმა თავი პანამაში ვატიკანის საელჩოს (ნუნციატურას) შეაფარა, ამერიკულმა ძალებმა ფსიქოლოგიური ზეწოლის უნიკალური მეთოდი გამოიყენეს: ისინი საელჩოს გარშემო დინამიკებიდან 24 საათის განმავლობაში, მაღალ ხმაზე რთავდნენ მძიმე როკ-მუსიკას ([[Van Halen]], [[The Clash]], [[Guns N' Roses]]), რათა ნორიეგა ეიძულებინათ გამოსულიყო.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2008-05-19|title=Rock Music &amp; Noriega|publisher=BBC World Service|url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/documentaries/2008/05/080519_rock_noriega.shtml|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;  ფსიქოლოგიურმა წნეხმა შედეგი გამოიღო: ნორიეგა 1990 წლის 3 იანვარს ამერიკელ ჯარისკაცებს ჩაბარდა. მაიამის სასამართლომ მას ნარკოტრაფიკისა და ფულის გათეთრებისთვის 40 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა (რაც მოგვიანებით 30 წლამდე შემცირდა).&lt;ref&gt;{{cite news|date=1992-07-11|title=Noriega Sentenced to 40 Years|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1992/07/11/noriega-sentenced-to-40-years/062a4d33-1497-4712-a89e-2977717646c0/}}&lt;/ref&gt;

== ცივი ომის შემდგომ ==

=== სპარსეთის ყურის ომი და ერაყის შეკავების პოლიტიკა (1990–2003) ===
{{მთავარი|სპარსეთის ყურის ომი}}

==== „უდაბნოს ფარი“ და კოალიციის შექმნა ====
[[ფაილი:Demolished_vehicles_line_Highway_80_on_18_Apr_1991.jpg|thumb|right|განადგურებული სამხედრო ტექნიკა „სიკვდილის გზატკეცილზე“ (1991). [[სპარსეთის ყურის ომი|სპარსეთის ყურის ომის]] ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ეპიზოდი.]]
1990 წლის 2 აგვისტოს ერაყის არმია პრეზიდენტ [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინის]] ბრძანებით [[ქუვეითი|ქუვეითში]] შეიჭრა და მისი ანექსია მოახდინა. აგრესიას ღრმა ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური მიზეზები ჰქონდა. 1980–1988 წლების [[ირან-ერაყის ომი|ირან-ერაყის ომის]] შემდეგ ბაღდადს უზარმაზარი საგარეო ვალი დაუგროვდა (დაახლოებით 80 მილიარდი დოლარი, აქედან 14 მილიარდი — ქუვეითის მიმართ). ჰუსეინი ითხოვდა ვალების ჩამოწერას, არგუმენტით, რომ ის „არაბულ სამყაროს ირანული ექსპანსიისგან იცავდა“, თუმცა ქუვეითმა უარი განაცხადა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=The Gulf Conflict 1990–1991: Diplomacy and War in the New World Order |year=2002 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691001384 |pages=35–42}}&lt;/ref&gt;

ვითარება გაამწვავა ორმა ფაქტორმა:
* **ნავთობის ფასები:** ერაყი ქუვეითს ადანაშაულებდა [[ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყანათა ორგანიზაცია|OPEC]]-ის კვოტების გადაჭარბებაში, რამაც ნავთობის ფასების ვარდნა და ერაყის ისედაც შერყეული ეკონომიკის ჩამოშლა გამოიწვია.
* **ტერიტორიული პრეტენზია:** ბაღდადი ამტკიცებდა, რომ ქუვეითი სასაზღვრო ზოლში მდებარე რუმაილას საბადოდან ნავთობს უკანონოდ, ე.წ. „დახრილი ბურღვის“ (Slant drilling) ტექნოლოგიით იპარავდა, თუმცა ამის დამადასტურებელი მყარი მტკიცებულებები არ წარუდგენია.&lt;ref&gt;{{cite news |title=CONFRONTATION IN THE GULF; The Oilfield Lying Below the Iraq-Kuwait Dispute |url=https://www.nytimes.com/1990/09/03/world/confrontation-in-the-gulf-the-oilfield-lying-below-the-iraq-kuwait-dispute.html |work=The New York Times |date=1990-09-03 |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

ამ აგრესიამ საფრთხე შეუქმნა მსოფლიო ეკონომიკას და [[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთის]] ნავთობსაბადოებს. საპასუხოდ, აშშ-მა წამოიწყო ოპერაცია „უდაბნოს ფარი“ (Operation Desert Shield). ეს იყო „ახალი მსოფლიო წესრიგის“ გამოცდა: [[გაეროს უშიშროების საბჭო|გაეროს უშიშროების საბჭოს]] რეზოლუციების ([[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 660|660]], 678) საფუძველზე შეიქმნა უპრეცედენტო საერთაშორისო კოალიცია 35-ზე მეტი ქვეყნის მონაწილეობით. არაბული ქვეყნების (ეგვიპტე, სირია) ჩართულობა კრიტიკულად მნიშვნელოვანი იყო, რათა ომს არ მიეღო „დასავლეთის იმპერიალისტური შეჭრის“ სახე.

==== ოპერაცია „უდაბნოს ქარიშხალი“ ====
[[ფაილი:Desert Storm Map.svg|thumb|right|კოალიციის სახმელეთო შეტევის სქემა (1991 წლის 24-28 თებერვალი). ნაჩვენებია ცნობილი „მარცხენა კაუჭის“ (Left Hook) მანევრი, რომლითაც მოკავშირეებმა ერაყის არმიას ზურგიდან შემოუარეს.]]
1991 წლის 17 იანვარს დაიწყო შეტევითი ფაზა — ოპერაცია „უდაბნოს ქარიშხალი“ (Operation Desert Storm). ეს იყო მაღალტექნოლოგიური ომის დემონსტრირება: კოალიცია იყენებდა უხილავ ბომბდამშენებს ([[F-117 Nighthawk]]), ფრთოსან რაკეტებსა და GPS-ით მართვად იარაღს. 5-კვირიანმა საჰაერო კამპანიამ სრულად მოშალა ერაყის მართვის სისტემები.

[[ფაილი:BrennendeOelquellenKuwait1991.jpg|thumb|left|[[ქუვეითის ნავთობის ხანძრები]]: ერაყელმა სამხედროებმა უკანდახევისას 700-ზე მეტ ჭაბურღილს ცეცხლი წაუკიდეს.]]
კოალიციის დასაშლელად სადამ ჰუსეინმა მიმართა სარისკო სტრატეგიას: მან ისრაელის მიმართულებით „სკადის“ (Scud) ტიპის რაკეტები გაუშვა. მისი გათვლით, თუ ისრაელი საპასუხო დარტყმას განახორციელებდა, არაბული ქვეყნები იძულებულნი გახდებოდნენ, დაეტოვებინათ „სიონისტებთან“ შეკრული კოალიცია. აშშ-ის ძლიერი დიპლომატიური ზეწოლისა და „პატრიოტის“ საზენიტო სისტემების განლაგების შედეგად, ისრაელმა თავი შეიკავა პასუხისგან, რითაც კოალიციის ერთიანობა შენარჩუნდა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gulf War (1991): Iraqi Scud Missile Attacks |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/iraqi-scud-missile-attacks |publisher=Jewish Virtual Library |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

24 თებერვალს დაწყებულმა სახმელეთო ოპერაციამ სულ რაღაც 100 საათში გაათავისუფლა ქუვეითი. უკანდახევისას ერაყელებმა გამოიყენეს „გადამწვარი მიწის“ ტაქტიკა და 700-ზე მეტ ნავთობის ჭაბურღილს ცეცხლი წაუკიდეს, რამაც უდიდესი ეკოლოგიური ზიანი გამოიწვია.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kuwait Oil Fires |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/149594/kuwait-oil-fires |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა (უფროსმა) გადაწყვიტა, არ დაეძრა ჯარები [[ბაღდადი|ბაღდადისკენ]] და სადამ ჰუსეინის რეჟიმი არ დაემხო. თეთრი სახლი შიშობდა, რომ რეჟიმის კოლაფსი გამოიწვევდა ერაყის „ლიბანიზაციას“ (სამოქალაქო ომს), რეგიონში ირანის გავლენის ზრდას და კოალიციის დაშლას.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Gulf War, 1991 |url=https://history.state.gov/milestones/1989-1992/gulf-war |access-date=2023-10-01 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;

==== „არასაფრენი ზონები“ და ორმაგი შეკავება ====
ომის დასრულების შემდეგ, აშშ-ის მოწოდებით წაქეზებულმა შიიტებმა (სამხრეთში) და ქურთებმა (ჩრდილოეთში) აჯანყება დაიწყეს, მაგრამ აშშ არ ჩაერია და სადამ ჰუსეინმა ისინი სასტიკად ჩაახშო. ჰუმანიტარული კატასტროფის თავიდან ასაცილებლად, აშშ-მა და მოკავშირეებმა დააწესეს ორი მუდმივი „არასაფრენი ზონა“ (No-Fly Zones), სადაც ერაყულ ავიაციას ფრენა ეკრძალებოდა:&lt;ref&gt;{{cite web |date=2013-03-19 |title=Containment: The Iraqi No-Fly Zones |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-21752960 |access-date=2023-10-01 |publisher=BBC News }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

# '''Operation Northern Watch''' (ჩრდილოეთში): 36-ე პარალელის ზემოთ.
# '''Operation Southern Watch''' (სამხრეთში): 33-ე პარალელის ქვემოთ.

ამ ზონებმა ფაქტობრივად ჩამოაყალიბა [[ერაყის ქურთისტანი|ერაყის ქურთისტანის]] ავტონომია. აშშ-ის სტრატეგია გადავიდა „ორმაგი შეკავების“ (Dual Containment) პოლიტიკაზე — ერთდროულად ერაყისა და ირანის ამბიციების შეზღუდვაზე.

=== ინტერვენცია სომალიში: ჰუმანიტარული მისიიდან ქუჩის ომამდე (1992–1994) ===
{{მთავარი|გაერთიანებული ერების ოპერაცია სომალიში II}}

==== რეჟიმის კრახი და „იმედის აღდგენა“ ====
[[ფაილი:M998 High-Mobility Multipurpose Wheeled Vehicles (HMMWV) line the edge of the tarmac at Mogadishu Airport. US Marines are gathered around each vehicle. An USAF C-5 Galaxy faces the - DPLA - 411de03fde70f22a1c7b7e2af510206f.jpeg|thumb|left|„ოპერაცია იმედის აღდგენა“: აშშ-ის საზღვაო ქვეითები და სამხედრო ტექნიკა (HMMWV) მოგადიშოს აეროპორტში (1992). ფონზე ჩანს სტრატეგიული სატრანსპორტო თვითმფრინავი C-5 Galaxy.]]
სომალიში მიმდინარე კატასტროფას ღრმა გეოპოლიტიკური ფესვები ჰქონდა. 1969 წლიდან ქვეყანას მართავდა გენერალი [[მოჰამედ სიად ბარე]], რომელიც ცივი ომის პერიოდში ოსტატურად იყენებდა დაპირისპირებას სსრკ-სა და აშშ-ს შორის საგარეო დახმარების მისაღებად. თუმცა, კომუნისტური ბლოკის დაშლამ სომალის სტრატეგიული მნიშვნელობა დაუკარგა და უცხოური დაფინანსება შეწყდა. ამას დაემატა [[ოგადენის ომი|ოგადენის ომში]] მარცხი და რეპრესიები კლანების წინააღმდეგ. 1991 წელს აჯანყებულთა კოალიციამ რეჟიმი დაამხო, მაგრამ გამარჯვებულები ძალაუფლების გაყოფაზე ვერ შეთანხმდნენ და ქვეყანა სრული ანარქიის ზონად იქცა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Metz |first=Helen Chapin |title=Somalia: A Country Study |year=1993 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C.}}&lt;/ref&gt;

ძალაუფლებისთვის მებრძოლი საველე მეთაურები (Warlords), განსაკუთრებით [[მოჰამედ ფარაჰ აიდიდი]] და [[ალი მაჰდი მუჰამედი]], ჰუმანიტარულ დახმარებას ომის იარაღად იყენებდნენ: ისინი იტაცებდნენ გაეროს ტვირთებს, რათა მოწინააღმდეგე კლანები შიმშილით დაეხოცათ. შედეგად, 300,000-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა. დასავლურ მედიაში გავრცელებულმა შიმშილით დახოცილი ბავშვების კადრებმა (ე.წ. „CNN-ის ეფექტი“) პრეზიდენტ [[ჯორჯ ჰერბერტ უოკერ ბუში|ჯორჯ ბუშს]] (უფროსს) მოქმედებისკენ უბიძგა.

1992 წლის დეკემბერში აშშ სათავეში ჩაუდგა კოალიციურ ძალებს (UNITAF) ოპერაციით „იმედის აღდგენა“ (Operation Restore Hope). ამ ეტაპზე მანდატი მკაფიოდ განსაზღვრული და შეზღუდული იყო: მხოლოდ ჰუმანიტარული დერეფნების დაცვა, პოლიტიკაში ჩარევის გარეშე. ოპერაცია საწყის ეტაპზე წარმატებული გამოდგა და მასობრივი შიმშილობა შეჩერდა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rutherford |first=Ken |year=2008 |title=Humanitarianism Under Fire: The US and UN Intervention in Somalia |publisher=Kumarian Press |isbn=978-1-56549-260-8 |pages=55–60}}&lt;/ref&gt;

==== მისიის გაფართოება და „სისხლიანი 5 ივნისი“ ====
1993 წლის მაისში აშშ-მა პასუხისმგებლობა გაეროს გადააბარა (მისია UNOSOM II), თუმცა ამჯერად მანდატი შეიცვალა და გაფართოვდა (ე.წ. Mission Creep): უბრალო დაცვის ნაცვლად, მიზანი სომალის „დემოკრატიული აღმშენებლობა“ (Nation Building) და საველე მეთაურების განიარაღება გახდა. გენერალმა აიდიდმა ეს მისი ძალაუფლებისთვის პირდაპირ საფრთხედ აღიქვა. 1993 წლის 5 ივნისს აიდიდის მებრძოლებმა ჩასაფრება მოუწყვეს და მოკლეს გაეროს 24 პაკისტანელი მშვიდობისმყოფელი. საპასუხოდ, გაერომ მიიღო რეზოლუცია 837, რომელმაც სანქცია გასცა აიდიდის დაპატიმრებაზე, რამაც სამშვიდობო მისია სამხედრო ნადირობად აქცია.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ambush in Mogadishu: The Escalation |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/etc/cron.html |publisher=PBS Frontline |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== „შავი ქორი“ და მოგადიშოს ბრძოლა ====
[[ფაილი:Black_Hawk_Down_Super64_over_Mogadishu_coast.jpg|thumb|right|თვითმფრინავი [[Sikorsky UH-60 Black Hawk|„შავი შევარდენი“]] (Super 6-4) სომალის სანაპიროზე. ეს არის იმ ორი ვერტმფრენიდან ერთ-ერთი, რომელიც მოგადიშოს ბრძოლის დროს ჩამოაგდეს.]]
აიდიდის შესაპყრობად პრეზიდენტმა [[ბილ კლინტონი|კლინტონმა]] სომალიში გაგზავნა სპეციალური დანიშნულების რაზმი „Task Force Ranger“. 1993 წლის 3-4 ოქტომბერს დაგეგმილი იყო სწრაფი, 1-საათიანი რეიდი აიდიდის ლეიტენანტების დასაკავებლად. ოპერაცია კატასტროფით დასრულდა მას შემდეგ, რაც სომალელმა მებრძოლებმა RPG-7 ტიპის ყუმბარმტყორცნებით ჩამოაგდეს აშშ-ის არმიის ორი UH-60 Black Hawk („შავი ქორი“) ტიპის ვერტმფრენი.

სამაშველო ოპერაცია 15-საათიან ინტენსიურ ქუჩის ბრძოლაში გადაიზარდა, სადაც 18 ამერიკელი ჯარისკაცი დაიღუპა (მე-19 მოგვიანებით გარდაიცვალა) და 73 დაიჭრა. სომალელთა მხრიდან მსხვერპლი 1000-ს აღწევდა. ტელევიზიით გავრცელებულმა კადრებმა, სადაც ჩანდა, როგორ დაათრევდა ბრბო ამერიკელი ჯარისკაცების ცხედრებს, შოკში ჩააგდო ამერიკა. ამ მარცხმა გააჩინა ე.წ. „სომალის სინდრომი“ — აშშ-ის მთავრობის შიში, ჩართულიყო საზღვარგარეთ მიმდინარე ქაოტურ კონფლიქტებში. სწორედ ამ შიშმა ითამაშა გადამწყვეტი როლი იმაში, რომ 1994 წელს დასავლეთმა თვალი დახუჭა [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდზე]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=1998-09-29 |title=Ambush in Mogadishu: The Legacy |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/legacy/ |access-date=2023-10-01 |publisher=PBS Frontline }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

=== კლინტონის ეპოქა: ჰაიტი და ბალკანეთის კრიზისი (1994–1995) ===

==== ჰაიტი: „ოპერაცია დემოკრატიის მხარდაჭერა“ ====
[[ფაილი:Port-au-Prince airfield seizure.jpg|thumb|left|აშშ-ის არმიის მე-10 სამთო დივიზიის ჯარისკაცები პორტ-ო-პრენსის აეროპორტში (1994). ოპერაცია უნიკალური იყო იმით, რომ 20,000-კაციანი დესანტი წინააღმდეგობის გარეშე დაეშვა.]]
1991 წელს [[ჰაიტი|ჰაიტიზე]] მომხდარმა სამხედრო გადატრიალებამ, რომელსაც გენერალი [[რაულ სედრასი]] ხელმძღვანელობდა, დაამხო ქვეყნის ისტორიაში პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი, [[ჟან-ბერტრან არისტიდი]]. ხუნტამ სასტიკი რეპრესიები წამოიწყო, რასაც შედეგად მოჰყვა მასობრივი მიგრაციული კრიზისი: ათასობით ჰაიტელი ნავებით („Boat people“) გაემართა ფლორიდის სანაპიროებისკენ. პრეზიდენტ [[ბილ კლინტონი|კლინტონისთვის]] ეს იქცა მწვავე შიდა პოლიტიკურ პრობლემად: ლტოლვილთა უკონტროლო ნაკადი აშშ-ის სანაპირო დაცვას კოლაფსით ემუქრებოდა, ხოლო ამომრჩევლები ქმედით ნაბიჯებს ითხოვდნენ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Milestones: 1993–2000 - Intervention in Haiti, 1994–1995 |url=https://history.state.gov/milestones/1993-2000/haiti |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

სანქციების არაეფექტურობის გამო, 1994 წლის 31 ივლისს გაეროს უშიშროების საბჭომ მიიღო რეზოლუცია 940, რომელმაც ისტორიაში პირველად გასცა ძალის გამოყენების სანქცია დასავლეთ ნახევარსფეროში „დემოკრატიის აღდგენის“ მიზნით. კლინტონმა დაამტკიცა „ოპერაცია დემოკრატიის მხარდაჭერა“ (Operation Uphold Democracy) და შეჭრისთვის მოამზადა 20,000-კაციანი კონტინგენტი, მათ შორის 82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ballard |first=John R. |title=Upholding Democracy: The United States Military Campaign in Haiti, 1994-1997 |year=1998 |publisher=Praeger |isbn=978-0275962375 |pages=85–90}}&lt;/ref&gt;

'''კარტერის მისია: დიპლომატია ომის ზღვარზე'''&lt;br&gt;
[[ფაილი:President Bill Clinton and President Jean-Bertrand Aristide.jpg|thumb|right|აშშ-ის პრეზიდენტი [[ბილ კლინტონი]] და ჰაიტის პრეზიდენტი [[ჟან-ბერტრან არისტიდი]] თეთრ სახლში (1994).]]
სისხლისღვრის თავიდან ასაცილებლად, შეჭრამდე სულ რაღაც 24 საათით ადრე, პორტ-ო-პრენსში ჩავიდა დელეგაცია ყოფილი პრეზიდენტის [[ჯიმი კარტერი|ჯიმი კარტერის]], გენერალ [[კოლინ პაუელი|კოლინ პაუელისა]] და სენატორ სემ ნანის შემადგენლობით. მოლაპარაკებები დაძაბულ რეჟიმში მიმდინარეობდა. გარდამტეხი მომენტი დადგა 18 სექტემბერს, როდესაც დელეგაციამ გენერალ სედრასს აცნობა, რომ 61 სატრანსპორტო თვითმფრინავი დესანტით უკვე ჰაერში იყო და გზაში იმყოფებოდა. ამ არგუმენტმა გაჭრა.

სედრასი დათანხმდა ძალაუფლების დათმობას და ქვეყნიდან წასვლას. შედეგად, 1994 წლის 19 სექტემბერს ამერიკული ჯარები ჰაიტიზე წინააღმდეგობის გარეშე შევიდნენ („ინტერვენცია გასროლის გარეშე“).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kifner |first=John |title=MISSION TO HAITI: THE TROOPS; U.S. TROOPS LAND IN HAITI TO AWAIT CEDRAS'S DEPARTURE |url=https://www.nytimes.com/1994/09/20/world/mission-haiti-troops-us-troops-land-haiti-await-cedras-s-departure.html |work=The New York Times |date=1994-09-20 |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; 15 ოქტომბერს ჟან-ბერტრან არისტიდი ხელისუფლებას დაუბრუნდა. ოპერაცია აშშ-ისთვის ტაქტიკურ და პოლიტიკურ წარმატებად ჩაითვალა: შეჩერდა ლტოლვილთა ნაკადი და აღდგა ლეგიტიმური მთავრობა მსხვერპლის გარეშე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Girard |first=Philippe R. |title=Clinton in Haiti: The 1994 US Intervention |url=https://archive.org/details/clintoninhaiti190000gira |year=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1403968037 |pages=[https://archive.org/details/clintoninhaiti190000gira/page/120 120]–125}}&lt;/ref&gt;

==== ბოსნია: გენოციდიდან დეიტონის ზავამდე ====
[[ფაილი:Signing the Dayton Agreement Milosevic Tudjman Izetbegovic.jpg|thumb|right|დეიტონის შეთანხმების ხელმოწერა პარიზში (1995). მარცხნიდან: [[სლობოდან მილოშევიჩი]] (სერბეთი), [[ფრანიო ტუჯმანი]] (ხორვატია), [[ალია იზეტბეგოვიჩი]] (ბოსნია). უკან დგას შუამავალი რიჩარდ ჰოლბრუკი (აშშ).]]
1992-1995 წლებში [[ბოსნიის ომი|ბოსნიაში მიმდინარე ომმა]] 100,000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. სამი წლის განმავლობაში დასავლეთი თავს იკავებდა სამხედრო ჩარევისგან, ნაწილობრივ „ვიეტნამის სინდრომის“ შიშით, ნაწილობრივ კი გაეროს არაეფექტური სამშვიდობო მანდატის გამო. გარდამტეხი მომენტი 1995 წლის ზაფხულში დადგა. ივლისში, ბოსნიელ სერბთა არმიამ (გენერალ რატკო მლადიჩის მეთაურობით) აიღო გაეროს მიერ „უსაფრთხო ზონად“ გამოცხადებული ქალაქი [[სრებრენიცა]] და 8000-ზე მეტი მუსლიმი მამაკაცი და ბიჭი დახოცა. ეს იყო ევროპის ტერიტორიაზე მომხდარი პირველი გენოციდი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რამაც დასავლეთის სინდისი და პრესტიჟი მძიმე დარტყმის ქვეშ დააყენა.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Power |first=Samantha |title=A Problem from Hell: America and the Age of Genocide |url=https://archive.org/details/problemfromhella00powe_0 |year=2002 |publisher=Basic Books |isbn=978-0465061501 |pages=[https://archive.org/details/problemfromhella00powe_0/page/390 391]–400}}&lt;/ref&gt;

ვითარება კიდევ უფრო გამწვავდა 28 აგვისტოს, როდესაც სარაევოს მარკალეს ბაზარზე სერბულმა ჭურვმა 43 მშვიდობიანი მოქალაქე მოკლა. აშშ-ისთვის ეს „წითელი ხაზი“ აღმოჩნდა.

'''ოპერაცია „მიზანმიმართული ძალა“'''&lt;br&gt;
საპასუხოდ, ნატომ (აშშ-ის ლიდერობით) დაიწყო ოპერაცია „მიზანმიმართული ძალა“ (Operation Deliberate Force). ეს იყო ალიანსის ისტორიაში პირველი მასშტაბური საბრძოლო კამპანია. 30 აგვისტოდან 20 სექტემბრამდე ნატოს ავიაციამ 3,500-ზე მეტი გაფრენა განახორციელა და გაანადგურა სერბთა მძიმე არტილერია, რადარები და საკომუნიკაციო კვანძები. პარალელურად, ხორვატიის არმიამ ხმელეთზე წამოიწყო „ოპერაცია ქარიშხალი“, რამაც სერბული ძალები ალყაში მოაქცია. ორმაგმა (საჰაერო და სახმელეთო) წნეხმა სერბეთის ლიდერი [[სლობოდან მილოშევიჩი]] აიძულა, მოლაპარაკებებზე დათანხმებულიყო.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Deliberate Force |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52066.htm |access-date=2023-10-01 |publisher=North Atlantic Treaty Organization (NATO)}}&lt;/ref&gt;

'''დეიტონის შეთანხმება: მყიფე მშვიდობა'''&lt;br&gt;

1995 წლის ნოემბერში, აშშ-ის ავიაბაზა „რაიტ-პატერსონზე“ (დეიტონი, ოჰაიო) შეიკრიბნენ დაპირისპირებული მხარეების ლიდერები: ალია იზეტბეგოვიჩი (ბოსნია), ფრანიო ტუჯმანი (ხორვატია) და სლობოდან მილოშევიჩი (სერბეთი). ამერიკელმა დიპლომატმა [[რიჩარდ ჰოლბრუკი|რიჩარდ ჰოლბრუკმა]] გამოიყენა „ჩაკეტილი კარის“ ტაქტიკა: ლიდერებს არ მისცეს ბაზის დატოვების უფლება, სანამ კომპრომისს არ მიაღწევდნენ.

21 ნოემბერს ხელმოწერილი „დეიტონის შეთანხმებით“ ომი დასრულდა. [[ბოსნია და ჰერცეგოვინა]] შენარჩუნდა როგორც ერთიანი სახელმწიფო, თუმცა დაიყო ორ ავტონომიურ ერთეულად (ენტიტეტად):
* **ბოსნია-ჰერცეგოვინის ფედერაცია** (ტერიტორიის 51%, მუსლიმები და ხორვატები).
* **სერბთა რესპუბლიკა** (ტერიტორიის 49%, სერბები).

მშვიდობის აღსრულების გარანტად რეგიონში ნატოს 60,000-კაციანი კონტინგენტი (IFOR) განლაგდა. მიუხედავად იმისა, რომ შეთანხმებამ სისხლისღვრა შეაჩერა, მან შექმნა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე რთული და ბიუროკრატიული მმართველობის სისტემა, რაც დღემდე აფერხებს ქვეყნის განვითარებას.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Holbrooke |first=Richard |title=To End a War |url=https://archive.org/details/toendwar00holb |year=1998 |publisher=Random House |isbn=978-0375500572 |pages=[https://archive.org/details/toendwar00holb/page/230 230]–250}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Dayton Accords |url=https://history.state.gov/milestones/1993-2000/dayton-accords |access-date=2023-10-01 |publisher=Office of the Historian, U.S. Department of State }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

=== დაპირისპირება ერაყთან და ტერორიზმის ზრდა (1996–1998) ===

==== ერაყი: დაზვერვის კატასტროფა და ჩაშლილი გადატრიალება ====
1996 წელს, [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო|CIA]]-მ შეიმუშავა სტრატეგია სადამ ჰუსეინის რეჟიმის შიგნიდან დასამხობად, რადგან პირდაპირი სამხედრო ინტერვენცია იმ ეტაპზე პოლიტიკურად მიუღებელი იყო. ბრიტანულ MI6-თან და აიად ალავის „ერაყის ეროვნულ თანხმობასთან“ (INA) ერთად მომზადდა საიდუმლო ოპერაცია (კოდური სახელი: DBACHILLES). გეგმა ითვალისწინებდა ერაყელი სამხედრო მაღალჩინოსნების გადაბირებას.

თუმცა, ოპერაცია სრული კრახით დასრულდა. ერაყის უშიშროების სამსახურმა („მუხაბარათმა“) შეთქმულება გახსნა და CIA-ს სატელიტური საკომუნიკაციო მოწყობილობები ხელში ჩაიგდო. სადამის აგენტებმა ამერიკელებს დამცინავი შეტყობინებაც კი გაუგზავნეს, სანამ სისტემას გათიშავდნენ. შედეგად, ასობით გადაბირებული ოფიცერი დახვრიტეს. ამ მარცხმა ერაყში აშშ-ის აგენტურული ქსელი ფაქტობრივად გაანადგურა („დააბრმავა“), რამაც წლების შემდეგ, 2003 წლის ომის წინ, გადამწყვეტი როლი ითამაშა სადაზვერვო ინფორმაციის ნაკლებობასა და შეცდომებში.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Association of Former Intelligence Officers |title=US Coup Plotting in Iraq |url=http://www.afio.com/sections/wins/2003/2003-19.html#terrirst |date=2003-05-19 |access-date=2023-10-01 |archive-date=2021-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210323015747/https://www.afio.com/sections/wins/2003/2003-19.html#terrirst }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ignatius |first=David |title=The CIA's 'Mission Impossible' in Iraq |url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/2003/05/16/the-cias-mission-impossible-in-iraq/057f5117-062d-4581-9878-011e0394017d/ |newspaper=The Washington Post |date=2003-05-16 |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== „უსასრულო მიღწევა“: ასიმეტრიული ომის დასაწყისი ====
[[ფაილი:Osama bin Laden portrait.jpg|thumb|right|[[ოსამა ბინ ლადენი]] (1997), ტერორისტული ორგანიზაცია „ალ-ქაიდას“ ლიდერი.]]
1998 წლის 7 აგვისტოს, [[ალ-კაიდა|ალ-ქაიდამ]] კოორდინირებული ტერორისტული აქტები განახორციელა: ერთდროულად აფეთქდა აშშ-ის საელჩოები [[ნაირობი|ნაირობისა]] (კენია) და [[დარ-ეს-სალამი|დარ-ეს-სალამში]] (ტანზანია). დაიღუპა 224 ადამიანი (მათ შორის 12 ამერიკელი). ეს იყო „ახალი ტიპის ომის“ გამოცხადება — არა სახელმწიფოს, არამედ ტრანსნაციონალური ტერორისტული ქსელის მხრიდან.

საპასუხოდ, პრეზიდენტმა [[ბილ კლინტონი|კლინტონმა]] 20 აგვისტოს ბრძანება გასცა დაეწყოთ ოპერაცია „უსასრულო მიღწევა“ (Operation Infinite Reach). აშშ-ის სამხედრო ხომალდებმა და წყალქვეშა ნავებმა 70-ზე მეტი „ტომაჰავკის“ ტიპის ფრთოსანი რაკეტა გაუშვეს:&lt;ref&gt;{{cite web |title=1998 U.S. Embassies in Africa Bombings |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/east-african-embassy-bombings |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pike |first=John |title=BGM-109 Tomahawk – Smart Weapons |url=http://www.globalsecurity.org/military/systems/munitions/bgm-109-operation.htm |publisher=Globalsecurity.org |access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

# **ავღანეთი:** დაიბომბა ტერორისტთა საწვრთნელი ბანაკები [[ხოსტი|ხოსტში]]. დაზვერვის ინფორმაციით, იქ ოსამა ბინ ლადენი უნდა ყოფილიყო, თუმცა მან ტერიტორიის დატოვება სულ რამდენიმე საათით ადრე მოასწრო.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |url=https://archive.org/details/loomingtower00lawr |newspaper=The New Yorker |date=2006-08-01}}&lt;/ref&gt;
# **სუდანი:** განადგურდა ფარმაცევტული ქარხანა „ალ-შიფა“ [[ხარტუმი|ხარტუმში]]. აშშ-ის დაზვერვა ამტკიცებდა, რომ ქარხანა VX ტიპის მომწამვლელი აირის პრეკურსორებს ამზადებდა და ბინ ლადენთან იყო კავშირში. თუმცა, ეს დარტყმა საერთაშორისო კრიტიკის საგანი გახდა, რადგან მოგვიანებით გაჩნდა მყარი მტკიცებულებები, რომ ქარხანა მხოლოდ სამოქალაქო დანიშნულების მედიკამენტებს (ქვეყნის მალარიის წამლების 50%-ს) აწარმოებდა.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Erisman |first=H. Michael |year=2004 |title=The 1998 US Missile Strikes: A Preemptive Strike? |journal=International Journal of Intelligence and CounterIntelligence |volume=17 |issue=3 |pages=535–550}}&lt;/ref&gt;

=== კოსოვო: „ჰუმანიტარული ომი“ და ნატოს პრეცედენტი (1998–1999) ===

==== ეთნიკური წმენდა და რაჩაკის ინციდენტი ====
1998 წელს, იუგოსლავიის დაშლის პროცესი კოსოვოში გაგრძელდა. ეთნიკური ალბანელებით დასახლებულ რეგიონში სეპარატისტულმა „კოსოვოს განმათავისუფლებელმა არმიამ“ (KLA) პარტიზანული ბრძოლა დაიწყო, რასაც ბელგრადმა პოლიციისა და არმიის (VJ) მასშტაბური სადამსჯელო ოპერაციებით უპასუხა. კონფლიქტი მალევე გადაიზარდა ჰუმანიტარულ კატასტროფაში.

გადამწყვეტი მომენტი დადგა 1999 წლის 15 იანვარს, სოფელ რაჩაკში, სადაც 45 ალბანელი მშვიდობიანი მოქალაქის ცხედარი იპოვეს. [[ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია|ეუთო]]-ს მისიის ხელმძღვანელმა, უილიამ უოკერმა, შემთხვევის ადგილის დათვალიერების შემდეგ მას „კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაული“ უწოდა. თუმცა, [[სერბეთი და ჩერნოგორია|იუგოსლავიის]] ხელისუფლება ამტკიცებდა, რომ ეს იყო KLA-ს მიერ მოწყობილი „ინსცენირება“ და დაღუპულები სინამდვილეში გადაცმული მეამბოხეები იყვნენ. ევროკავშირის დავალებით ჩატარებულმა ფინელ ექსპერტთა გამოძიებამ (ჰელენა რანტას ხელმძღვანელობით) მოგვიანებით დაადასტურა, რომ მსხვერპლი სამოქალაქო პირები იყვნენ და ისინი ახლო მანძილიდან დახოცეს, რამაც დასავლეთს სამხედრო ჩარევის ლეგიტიმაცია მისცა.&lt;ref&gt;{{cite news|date=1999-01-21|title=Račak massacre: The different versions|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/259892.stm}}&lt;/ref&gt;

==== რამბუიეს კრახი და ოპერაცია „მოკავშირეთა ძალები“ ====

[[ფაილი:F-117 Nighthawk Front.jpg|thumb|right|აშშ-ის „უხილავი“ ბომბდამშენი [[F-117 Nighthawk]]. 1999 წლის 27 მარტს სერბულმა ჰაერსაწინააღმდეგო სისტემამ ერთი ასეთი თვითმფრინავი ჩამოაგდო, რაც ოპერაციის დროს ნატოს ერთადერთი დანაკარგი იყო (პილოტი გადარჩა).]]
დიპლომატიური გამოსავლის მოძებნის მიზნით, მხარეები საფრანგეთში, რამბუიეს ციხესიმაგრეში შეიკრიბნენ. შეთანხმების პროექტი ითვალისწინებდა კოსოვოს ფართო ავტონომიას და ნატოს ჯარების განლაგებას მთელი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე (ე.წ. „დანართი B“). პრეზიდენტმა [[სლობოდან მილოშევიჩი|მილოშევიჩმა]] ეს ქვეყნის ოკუპაციად აღიქვა და ხელმოწერაზე უარი განაცხადა.

მოლაპარაკებების ჩაშლის შემდეგ, 1999 წლის 24 მარტს ნატომ (აშშ-ის ლიდერობით) დაიწყო ოპერაცია „[[ოპერაცია სამოკავშირეო ძალა|მოკავშირეთა ძალები]]“ (Operation Allied Force). ეს იყო ისტორიული პრეცედენტი: ალიანსმა გვერდი აუარა [[გაეროს უშიშროების საბჭო|გაეროს უშიშროების საბჭოს]] (სადაც რუსეთი და ჩინეთი ვეტოთი იმუქრებოდნენ) და ინტერვენცია „ჰუმანიტარული აუცილებლობით“ გაამართლა.

==== 78 დღე, დიპლომატიური სკანდალი და კაპიტულაცია ====
78-დღიანი საჰაერო კამპანიის განმავლობაში ნატოს ავიაციამ დაბომბა იუგოსლავიის სამხედრო და სტრატეგიული ინფრასტრუქტურა (ხიდები, ქარხნები, ელექტროსადგურები). ოპერაციას თან ახლდა მძიმე ინციდენტებიც:
* **F-117-ის ჩამოგდება:** 27 მარტს სერბებმა ჩამოაგდეს ამერიკული „უხილავი“ ბომბდამშენი, რაც აშშ-ის ტექნოლოგიური პრესტიჟისთვის დარტყმა იყო.
* **ჩინეთის საელჩოს დაბომბვა:** 7 მაისს ნატოს რაკეტა შეცდომით მოხვდა ჩინეთის საელჩოს ბელგრადში, რასაც 3 ჟურნალისტი ემსხვერპლა და მწვავე საერთაშორისო კრიზისი გამოიწვია.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NATO's Role in Relation to the Conflict in Kosovo |url=https://www.nato.int/kosovo/history.htm |access-date=2023-10-01 |publisher=NATO}}&lt;/ref&gt;

საბოლოოდ, სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის განადგურებამ და რუსეთის მხრიდან დიპლომატიური მხარდაჭერის შეწყვეტამ მილოშევიჩი აიძულა, დანებებულიყო. ივნისში ხელი მოეწერა კუმანოვოს შეთანხმებას: სერბულმა ძალებმა კოსოვო დატოვეს, ხოლო რეგიონი გაეროს (UNMIK) და ნატოს (KFOR) პროტექტორატის ქვეშ გადავიდა.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1999-06-09 |title=Military Technical Agreement between the International Security Force (&quot;KFOR&quot;) and the Governments of the Federal Republic of Yugoslavia and the Republic of Serbia |url=https://www.nato.int/kosovo/docu/a990609a.htm |access-date=2023-10-01 |publisher=NATO}}&lt;/ref&gt;

== ომი ტერორთან ==
[[ფაილი:SEAL_conducting_sensitive_site_exploitation_mission_in_Jaji_Mountains1.jpg|მინი|[[ზღვის ლომები (ქვედანაყოფი)|აშშ-ის საზღვაო ძალების SEAL-ები]] ავღანეთის მთებში [[ავღანეთის ომი (2001–2021)|ავღანეთის ომის]] დროს, 2002 წლის იანვარი.]]

=== '''ავღანეთი: „მარადიული ომი“ და მისი დასასრული (2001-2021)''' ===

==== '''შეჭრა და „გაძლიერება“ (The Surge)''' ====
[[11 სექტემბრის ტერაქტი|2001 წლის 11 სექტემბრის ტერაქტების]] შემდეგ, პრეზიდენტმა [[ჯორჯ უოკერ ბუში|ჯორჯ ბუშმა]] (უმცროსმა) გამოაცხადა „&lt;nowiki/&gt;[[ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ|ტერორიზმის წინააღმდეგ გლობალური ომი]]&lt;nowiki/&gt;“. ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ (Operation Enduring Freedom) დაიწყო 2001 წლის 7 ოქტომბერს, რომლის მიზანი იყო [[თალიბანი|თალიბანის]] რეჟიმის დამხობა, რადგან ისინი [[ალ-კაიდა|ალ-ქაიდას]] ლიდერებს იფარებდნენ. მიუხედავად სწრაფი საწყისი წარმატებისა, ომი გაჭიანურდა. 2009 წლის დეკემბერში, პრეზიდენტმა [[ბარაკ ობამა|ბარაკ ობამამ]], სიტუაციის სტაბილიზაციის მიზნით, გასცა ბრძანება ძალების „გაძლიერების“ (The Surge) შესახებ და ავღანეთში დამატებით 33,000 ჯარისკაცი გაგზავნა (კონტინგენტმა პიკს — 100,000-ს მიაღწია), სანამ 2011 წელს ეტაპობრივი შემცირება დაიწყებოდა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=September 21, 2012|title=U.S. official: Afghanistan surge over as last of extra troops leave country|work=CNN|url=https://www.cnn.com/2012/09/20/world/asia/afghanistan-us-troops/index.html|access-date=November 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2009-12-01|title=Obama Orders 30,000 More Troops to Afghanistan|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/12/02/world/asia/02prexy.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== '''ISAF-დან „მტკიცე მხარდაჭერამდე“''' ====
წლების განმავლობაში ავღანეთი მასპინძლობდა [[ნატო|ნატოსა]] და აშშ-ის სხვადასხვა მისიას: საბრძოლო ISAF-ს ([[საერთაშორისო უშიშროების დახმარების ძალები|უსაფრთხოების დახმარების საერთაშორისო ძალები]]) და მოგვიანებით, საწვრთნელ მისია „მტკიცე მხარდაჭერას“ (Resolute Support). მიუხედავად მილიარდობით დოლარის ინვესტიციისა ავღანეთის ეროვნული არმიის (ANA) გაწვრთნაში, სტრუქტურული კორუფცია და დაბალი ბრძოლისუნარიანობა გადაუჭრელ პრობლემად დარჩა.

==== '''დასასრული: დოჰას შეთანხმება და ქაბულის დაცემა''' ====
ომის დასასრული 2020 წელს, ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ თალიბანთან გაფორმებულმა '''დოჰას შეთანხმებამ''' განსაზღვრა. 2021 წლის აგვისტოში, ბაიდენის ადმინისტრაციის მიერ ჯარების საბოლოო გაყვანის პარალელურად, თალიბანმა ელვისებური შეტევით დაიბრუნა კონტროლი მთელ ქვეყანაზე. ქაბულის დაცემა და ქაოსური ევაკუაცია აეროპორტიდან ომის სიმბოლურ ფინალად იქცა. ეს გახდა აშშ-ის ისტორიაში '''ყველაზე ხანგრძლივი ომი''' (19 წელი და 10 თვე), რომელმაც გადააჭარბა ვიეტნამის ომს. კონფლიქტი აშშ-ს 2.3 ტრილიონი დოლარი დაუჯდა; დაიღუპა 2,400-ზე მეტი ამერიკელი ჯარისკაცი, CIA-ის 18 ოფიცერი და 3,900-ზე მეტი სამოქალაქო კონტრაქტორი.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=September 21, 2021|title=Did the U.S. spend $2 trillion to support the Afghan military?|work=Politifact|url=https://www.politifact.com/factchecks/2021/sep/21/richard-ojeda/did-us-spend-2-trillion-support-afghan-military/|access-date=December 12, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2021-08-01 |title=Human and Budgetary Costs to Date of the U.S. War in Afghanistan, 2001-2022 |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022 |access-date=2023-10-01 |publisher=Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University}}&lt;/ref&gt;

==== '''OEF: გლობალური ქოლგა (ფილიპინებიდან საქართველომდე)''' ====
მიუხედავად იმისა, რომ '''„'''ოპერაცია შეუპოვარი თავისუფლება“ (Operation Enduring Freedom - OEF) უმეტესად ავღანეთის ომის 2001–2014 წლების ფაზასთან ასოცირდება, ეს ტერმინი აშშ-ის სამხედროების ოფიციალური „ქოლგა-სახელწოდებაა“ ტერორიზმთან გლობალური ომისთვის. ის მოიცავდა მრავალ რეგიონალურ ქვე-ოპერაციას, სადაც ამერიკული ძალები მასპინძელი ქვეყნების მთავრობებთან გაფორმებული „ძალთა სტატუსის შესახებ შეთანხმებების“ (SOFA) საფუძველზე მოქმედებდნენ. ძირითადი ქვე-ოპერაციები მოიცავდა:&lt;ref&gt;{{cite report|title=Operation Enduring Freedom: Foreign Pledges of Military &amp; Intelligence Support|publisher=Congressional Research Service|date=2001-10-17|url=https://sgp.fas.org/crs/terror/RL31152.pdf|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

* '''ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ – აფრიკის რქა (OEF-HOA):''' აშშ-ის ძალები განლაგდნენ [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=27 October 2011|title=U.S. drone base in Ethiopia is operational|newspaper=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-drone-base-in-ethiopia-is-operational/2011/10/27/gIQAznKwMM_story.html|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[კენია|კენიაში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=13 June 2021|title=Kenya: Biden to Send Troops to Kenya as U.S. Boosts War on Al-Shabaab|work=All Africa|url=https://allafrica.com/stories/202106140053.html|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ლიბერია|ლიბერიაში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=8 December 2016|title=US ends six-year military mission in Liberia|work=Africa News|url=https://www.africanews.com/2016/08/12/us-ends-six-year-military-mission-in-liberia//|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[მავრიკი|მავრიკში]], რუანდაში,&lt;ref&gt;{{cite news|date=19 September 2020|title=US refutes claims of establishing a military base in Rwanda|work=APA News|url=https://apanews.net/en/news/us-refutes-claims-of-establishing-a-military-base-in-rwanda|access-date=22 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122233819/https://apanews.net/en/news/us-refutes-claims-of-establishing-a-military-base-in-rwanda|archivedate=22 ნოემბერი 2021}}&lt;/ref&gt; [[სეიშელის კუნძულები|სეიშელის კუნძულებზე]], [[სომალი|სომალიში]], [[ტანზანია|ტანზანიასა]]&lt;ref&gt;{{cite news|date=21 September 2011|title=Tanzanian, U.S. Soldiers share more than military skills|work=US Army|url=https://www.army.mil/article/65860/tanzanian_u_s_soldiers_share_more_than_military_skills|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; და უგანდაში.&lt;ref&gt;{{cite news|date=20 April 217|title=U.S. says to continue training regional troops against Lord's Resistance Army|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-uganda-security/u-s-says-to-continue-training-regional-troops-against-lords-resistance-army-idUSKBN17M25X|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=28 April 2018|title=The Military Doesn't Advertise It, But U.S. Troops Are All Over Africa|work=NPR|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2018/04/28/605662771/the-military-doesnt-advertise-it-but-u-s-troops-are-all-over-africa|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=27 February 2020|title=Pentagon's Own Map of U.S. Bases in Africa Contradicts Its Claim of &quot;Light&quot; Footprint|work=The Intercept|url=https://theintercept.com/2020/02/27/africa-us-military-bases-africom/|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;
* '''„კემპ ლემონიე“ (Camp Lemonnier)''' აშშ-ის ერთადერთი მუდმივი სამხედრო ბაზაა აფრიკაში, რომელიც 2002 წელს ჯიბუტიში დაარსდა და OEF-HOA-ს ოპერაციებს უჭერს მხარს.
* 2015 წელს „მშვიდობის კორპუსმა“ კომორის კუნძულებზე მუშაობა განაახლა, ხოლო კენტუკის ეროვნული გვარდიის პერსონალმა კომორელი ჯარისკაცები გაწვრთნა.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 December 2020 |title=U.S. Relations With Comoros |url=https://www.state.gov/u-s-relations-with-comoros/ |access-date=22 November 2021 |work=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=8 April 2013|title=Kentucky Soldiers make big impact on small Comoros islands|work=NationalGuard.mil|url=https://www.nationalguard.mil/News/Article/574364/kentucky-soldiers-make-big-impact-on-small-comoros-islands/|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;
* ტრამპის ადმინისტრაციამ სომალიში დრონებით ავიადარტყმები გაახშირა,&lt;ref&gt;{{cite news|date=January 6, 2020|title=US in East Africa: Is it still a safe haven for al-Shabab?|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49908716|access-date=January 21, 2021}}&lt;/ref&gt; ხოლო 2020 წელს წამოიწყო „ოპერაცია ოქტავ კვარცი“ (Operation Octave Quartz), რომლის ფარგლებშიც აშშ-ის ჯარები ქვეყიდან გაიყვანეს და რეგიონის სხვა სამხედრო ბაზებზე გადაანაწილეს.
* '''ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ – ტრანს-საჰარა (OEF-TS):''' აშშ-ის ძალები განლაგდნენ [[ალჟირი|ალჟირში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 March 2018|title=Has the US Deployed Soldiers in Algeria?|work=North Africa Post|url=https://northafricapost.com/22650-us-deployed-soldiers-algeria.html|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ბურკინა-ფასო|ბურკინა-ფასოში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 August 2020|title=In Burkina Faso, US Troops Train Local Soldiers|work=Pulitzer Center|url=https://pulitzercenter.org/stories/burkina-faso-us-troops-train-local-soldiers|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[კამერუნი|კამერუნში]], [[ჩადი|ჩადში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=26 October 2017|title=US Army Africa pushing more support to Lake Chad Basin to reinforce US stability efforts|work=US Army|url=https://www.army.mil/article/195852/us_army_africa_pushing_more_support_to_lake_chad_basin_to_reinforce_us_stability_efforts|access-date=22 November 2017}}&lt;/ref&gt; [[მალი|მალიში]], [[მავრიტანია|მავრიტანიაში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=16 November 2021|title=U.S. special operations forces train alongside partners in Mauritania|work=USAFRICOM|url=https://www.africom.mil/article/34177/us-special-operations-forces-train-alongside-partners-in-mauritania|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[მაროკო|მაროკოში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=7 January 2021|title=US Marines, Morocco's Royal Navy Aim to Enhance Military Cooperation|work=Morocco World News|url=https://www.moroccoworldnews.com/2021/01/331230/us-marines-moroccos-royal-navy-aim-to-enhance-military-cooperation|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ნიგერი|ნიგერში]],&lt;ref&gt;{{cite news|date=9 July 2021|title=US Army Forces, Nigerian Navy Special Boat Service Hold Joint Training|work=Oxy News Nigeria|url=https://onyxnewsng.com/2021/07/09/us-army-forces-nigerian-navy-special-boat-service-hold-joint-training/|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[სენეგალი|სენეგალსა]]&lt;ref&gt;{{cite news|date=2 May 2016|title=U.S. and Senegal sign defense cooperation deal|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-senegal-security/u-s-and-senegal-sign-defense-cooperation-deal-idUSKCN0XT1Q5|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; და [[ტუნისი|ტუნისში]].&lt;ref&gt;{{cite news|date=10 January 2020|title=Tunisia signs 10-year military deal with US|work=Africa News|url=https://www.africanews.com/2020/10/01/tunisia-signs-10-year-military-deal-with-us//|access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;
* 2013 წელს, მალის ომის დროს, აშშ-მა საფრანგეთის შეიარაღებული ძალების სატრანსპორტო თვითმფრინავებით უზრუნველყოფა დაიწყო.
* 2015 წლის ოქტომბერში, პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ კამერუნში 300-მდე ამერიკელი სამხედრო გაგზავნა, რათა ტერორისტული დაჯგუფება „ბოკო ჰარამის“ წინააღმდეგ სადაზვერვო, სამეთვალყურეო და სარეკოგნოსცირო ოპერაციები ეწარმოებინათ. 2017 წლისთვის ქალაქ გარუაში შეიქმნა აშშ-ის არმიის ფორპოსტი — '''„გარუას საგანგებო განთავსების პუნქტი“ (Contingency Location Garoua)''', სადაც 200-მდე სამხედრო და კონტრაქტორი იყო განლაგებული.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kimmons|first=Sean|date=November 27, 2017|title=Isolated from US military, small Army post looks to rid terrorism in West Africa|publisher=[[Army News Service]]|url=https://www.army.mil/article/187679/isolated_from_us_military_small_army_post_looks_to_rid_terrorism_in_west_africa}}&lt;/ref&gt;
* 2017 წლის ოქტომბერში, ნიგერში, „ისლამური სახელმწიფოს“ მიერ მოწყობილი ჩასაფრების დროს დაიღუპა აშშ-ის სპეცდანიშნულების რაზმის ოთხი ჯარისკაცი და ხუთი ნიგერელი სამხედრო. იმ დროისთვის ნიგერში აშშ-ის 800-მდე სამხედრო იმყოფებოდა, რომელთა უმეტესობა ქალაქ აგადესში აშშ-ისა და საფრანგეთის ავიაციისთვის დრონების მეორადი ბაზის მშენებლობაზე მუშაობდა.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Schmitt|first1=Eric|last2=Gibbons-Neff|first2=Thomas|date=5 October 2017|title=Deadly Ambush of Green Berets in Niger Belies a 'Low-Risk' Mission|newspaper=The New York Times|location=Washington|url=https://www.nytimes.com/2017/10/05/world/africa/green-berets-killed-niger.html|access-date=20 October 2017}}&lt;/ref&gt;
* ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ – [[ფილიპინები]]
* ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ – კარიბის აუზი და ცენტრალური ამერიკა (OEF-CCA)&lt;ref&gt;{{citation|url=http://www.dod.gov/dodgc/olc/docs/testStavridis080305.pdf|title=Statement of Admiral James G. Stavridis, United States Navy Commander, United States Southern Command Before the House Committee on Appropriations Subcommittee on Defense|department=United States Southern Command|date=5 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101094429/http://www.dod.gov/dodgc/olc/docs/testStavridis080305.pdf|archive-date=1 January 2016}}&lt;/ref&gt;
* ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ – [[ყირგიზეთი]]&lt;ref&gt;{{cite news|date=16 March 2014|title=&quot;Mission accomplished&quot; for U.S. air base in pro-Moscow Kyrgyzstan|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-kyrgyzstan-usa-base/mission-accomplished-for-u-s-air-base-in-pro-moscow-kyrgyzstan-idUSBREA251SA20140306|access-date=21 November 2021}}&lt;/ref&gt;
* ოპერაცია „შეუპოვარი თავისუფლება“ – პანკისის ხეობა&lt;ref&gt;{{cite book |author=Spencer C. Tucker |date=8 October 2010 |title=The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts [5 volumes]: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts |url=https://books.google.com/books?id=U05OvsOPeKMC&amp;pg=PA415 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-948-1 |page=415 |access-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101094429/https://books.google.com/books?id=U05OvsOPeKMC&amp;pg=PA415 |archive-date=1 January 2016 |url-status=live}}

{{cite book |author1=Raymond Monsour Scurfield |date=10 September 2012 |title=War Trauma and Its Wake: Expanding the Circle of Healing |url=https://books.google.com/books?id=T--SxPDKjh4C&amp;pg=PA268 |author2=Katherine Theresa Platoni |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-45788-3 |page=268 |access-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611044449/https://books.google.com/books?id=T--SxPDKjh4C&amp;pg=PA268 |archive-date=11 June 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== '''„დრონების ომი“ და მიზანმიმართული ლიკვიდაცია''' ====
ტერორიზმის წინააღმდეგ ომმა აშშ-ის სამხედრო და სადაზვერვო სტრუქტურებს (განსაკუთრებით CIA-სა და JSOC-ს) საშუალება მისცა, რადიკალურად გარდაექმნათ ომის წარმოების მეთოდები და განევითარებინათ ასიმეტრიული საომარი შესაძლებლობები. ავღანეთის, პაკისტანის, იემენისა და სომალის ტერიტორიებზე ფართოდ დაინერგა უპილოტო საფრენი აპარატების (MQ-1 Predator და MQ-9 Reaper) გამოყენება „მაღალი ღირებულების სამიზნეების“ (High-value targets) გასანადგურებლად. ეს სტრატეგია, რომელიც ცნობილია როგორც „მიზანმიმართული ლიკვიდაცია“ (Targeted Killing), საშუალებას აძლევდა აშშ-ს, გაენადგურებინა მტრის ლიდერები ამერიკელი ჯარისკაცების სიცოცხლის რისკის გარეშე. ყველაზე რეზონანსული შემთხვევა 2011 წელს იემენში მოხდა, როდესაც დრონით მოკლეს [[ალ-კაიდა|ალ-ქაიდას]] პროპაგანდისტი და აშშ-ის მოქალაქე [[ანვარ ალ-ავლაკი]]. ამ ფაქტმა ამერიკაში მწვავე სამართლებრივი დავა გამოიწვია საკუთარი მოქალაქეების სასამართლოს გარეშე, დისტანციურად სიკვდილით დასჯის კანონიერების თაობაზე.&lt;ref&gt;{{cite web |title=America's Counterterrorism Wars: The Drone War in Pakistan and Yemen |url=https://www.newamerica.org/international-security/reports/americas-counterterrorism-wars/ |access-date=2023-10-01 |publisher=New America}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2011-10-08|title=Obama Administration's Legal Justification for Killing Anwar al-Awlaki|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/10/09/world/middleeast/secret-us-memo-made-legal-case-to-kill-a-citizen.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Currier |first=Cora |date=5 February 2013 |title=Everything We Know So Far About Drone Strikes |url=https://www.propublica.org/article/everything-we-know-so-far-about-drone-strikes |access-date=9 March 2017 |publisher=ProPublica |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Drone Papers |url=https://theintercept.com/drone-papers/ |access-date=9 March 2017 |website=The Intercept}}&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Flickr_-_The_U.S._Army_-_82nd_Airborne_re-enlistment_ceremony.jpg|მინი|82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია გამარჯვების თაღთან, [[ბაღდადი|ბაღდადში]], ერაყი, 2009 წელი. აშშ-ის ძალებმა ბაღდადში მწვანე ზონა 2003 წელს ერაყში შეჭრის დროს შექმნეს.]]

=== '''სირია: „ოპერაცია Inherent Resolve“ და წითელი ხაზები (2014-დღემდე)''' ===

==== '''კოალიცია და ISIS-ის დამარცხება''' ====
2014 წლიდან, პრეზიდენტ [[ბარაკ ობამა|ბარაკ ობამას]] ბრძანებით, აშშ ჩაერთო [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] „ოპერაცია Inherent Resolve“-ის (OIR) ფარგლებში. მთავარი მიზანი „&lt;nowiki/&gt;[[ისლამური სახელმწიფო|ისლამური სახელმწიფოს]]&lt;nowiki/&gt;“ (ISIS) განადგურება იყო. აშშ-მა ადგილობრივ მოკავშირედ აირჩია „სირიის დემოკრატიული ძალები“ (SDF) — ქურთებისა და არაბების კოალიცია, რომელსაც ქურთული „სახალხო დაცვის შენაერთები“ (YPG) ხელმძღვანელობდა. ამერიკული ავიაციის და სპეცრაზმის დახმარებით, 2019 წლის მარტში, ბაღუზის ბრძოლაში, კოალიციამ ISIS-ს ბოლო ტერიტორიული დასაყრდენიც წაართვა და „ხალიფატი“ ფიზიკურად გაანადგურა.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2020-01-01 |title=CJTF-OIR reflects on 2019 significant achievements |url=https://www.inherentresolve.mil/Media-Library/News-Releases/Article/2048574/cjtf-oir-reflects-on-2019-significant-achievements/ |access-date=2023-10-01 |publisher=Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve}}&lt;/ref&gt;

==== '''ქიმიური იარაღი და სარაკეტო დარტყმები''' ====
კონფლიქტმა სახე იცვალა პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის დროს, როდესაც ბაშარ ალ-ასადის რეჟიმმა მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ აკრძალული ქიმიური იარაღი გამოიყენა. აშშ-მა ორჯერ განახორციელა პრევენციული/სადამსჯელო დარტყმა:&lt;ref&gt;{{cite news|date=2018-04-14|title=Syria war: US, UK and France launch strikes in response to chemical attack|publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-43762251|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

# '''2017 წლის აპრილი:''' ხან-შაიხუნში ზარინის გაზით თავდასხმის პასუხად, აშშ-მა 59 „ტომაჰავკი“ ესროლა შაირათის ავიაბაზას, საიდანაც ქიმიური შეტევა განხორციელდა.
# '''2018 წლის აპრილი:''' ქალაქ დუმაში ქლორის/ზარინის გამოყენების შემდეგ, აშშ-მა, დიდმა ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა ერთობლივად დაბომბეს ასადის ქიმიური იარაღის კვლევითი და საწარმოო ობიექტები.

==== '''დღევანდელი სტატუსი''' ====
მიუხედავად ISIS-ის ტერიტორიული მარცხისა, აშშ-ის მცირე სამხედრო კონტინგენტი (დაახლოებით 900 ჯარისკაცი) დღემდე რჩება აღმოსავლეთ სირიაში. მათი ოფიციალური მიზანია SDF-ის დახმარება ISIS-ის „მძინარე უჯრედების“ წინააღმდეგ, ხოლო სტრატეგიული ამოცანა — ირანული გავლენის შეკავება და ნავთობის საბადოებზე კონტროლის შენარჩუნება.&lt;ref&gt;{{cite report|title=U.S. Policy in a Changing Syria|publisher=Congressional Research Service|date=2023-03-20|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/RL/RL33487|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2005-12-14|title=Bush takes responsibility for invasion intelligence|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2005/POLITICS/12/14/bush.iraq/index.html|url-status=live|access-date=2006-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20060211222322/http://www.cnn.com/2005/POLITICS/12/14/bush.iraq/index.html|archive-date=2006-02-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC NEWS {{pipe}} World {{pipe}} Middle East {{pipe}} Report concludes no WMD in Iraq |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3718150.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20051102190832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3718150.stm |archive-date=2 November 2005 |access-date=6 October 2004 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==== '''აფრიკის პარტნიორობის სადგური (APS): მცურავი აკადემია (2007-დღემდე)''' ====
2007 წელს, აშშ-ის საზღვაო ძალების ევროპა-აფრიკის სარდლობამ (NAVAF) წამოიწყო საერთაშორისო ინიციატივა — „აფრიკის პარტნიორობის სადგური“ (Africa Partnership Station - APS). განსხვავებით ტრადიციული სამხედრო ბაზისგან, APS არ არის ფიზიკური ნაგებობა; ეს არის „მცურავი აკადემია“. ამერიკული ხომალდები (მაგალითად, სადესანტო გემი ''USS Fort McHenry'' და ჩქაროსნული კატამარანი ''HSV-2 Swift'') რეგულარულად სტუმრობენ აფრიკის სანაპირო ქვეყნებს და ბორტზე ატარებენ წვრთნებს. პროგრამის მთავარი მიზანია დასავლეთ და ცენტრალური აფრიკის (განსაკუთრებით გვინეის ყურის) ქვეყნების საზღვაო ძალების გაძლიერება, რათა მათ დამოუკიდებლად შეძლონ საკუთარი ტერიტორიული წყლებისა და [[თავისუფალი ეკონომიკური ზონა|ექსკლუზიური ეკონომიკური ზონების]] (EEZ) კონტროლი. წვრთნები მოიცავს ბრძოლას ისეთი საფრთხეების წინააღმდეგ, როგორიცაა: მეკობრეობა, ნარკოტრაფიკი, ადამიანებით ვაჭრობა და უკანონო, არარეგულირებადი თევზაობა (IUU), რაც რეგიონის ეკონომიკას მილიარდობით დოლარის ზარალს აყენებს.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=7 August 2019|title=Navy Says Africa Mission More About Building Partnerships, Less About Countering China|work=USNI News|url=https://news.usni.org/2019/08/07/navy-says-africa-mission-more-about-building-partnerships-less-about-countering-china|access-date=9 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Africa Partnership Station (APS) |url=https://www.c6f.navy.mil/About-Us/Africa-Partnership-Station/ |access-date=2023-10-01 |publisher=U.S. Naval Forces Europe-Africa / U.S. 6th Fleet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Piracy in the Gulf of Guinea|publisher=Congressional Research Service|date=2013-02-12|url=https://sgp.fas.org/crs/row/R43376.pdf|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== '''კოლუმბია: „გეგმა კოლუმბია“ და FARC-ის შესუსტება (2000-2010)''' ====
2009 წლისთვის აშშ-ის ჩართულობამ კოლუმბიაში პიკს მიაღწია. ინიციატივის ფარგლებში, რომელიც „გეგმა კოლუმბიის“ (Plan Colombia) სახელითაა ცნობილი, ვაშინგტონმა მილიარდობით დოლარის დახმარება და „კონტრ-პარტიზანული“ (COIN) წვრთნები გაუწია პრეზიდენტ '''ალვარო ურიბეს''' მთავრობას. პროგრამის მთავარი მიზანი ქვეყანაში სტაბილურობის აღდგენა და მემარცხენე რადიკალური დაჯგუფების, '''FARC'''-ის (კოლუმბიის რევოლუციური შეიარაღებული ძალები) დამარცხება იყო.&lt;ref&gt;{{cite report|title=Plan Colombia: A Retrospective|publisher=Congressional Research Service|date=2023-06-15|url=https://sgp.fas.org/crs/row/R47525.pdf|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; ამერიკულმა დახმარებამ კოლუმბიის არმიას საშუალება მისცა, კონტროლი დაებრუნებინა ქვეყნის ტერიტორიის დიდ ნაწილზე და მკვეთრად შეემცირებინა ძალადობისა და გატაცებების მაჩვენებელი. მიღწეული შედეგების გამო, გავლენიანმა ჟურნალმა ''The Atlantic''-მა ეს ოპერაცია შეაფასა, როგორც „ამ საუკუნეში შეერთებული შტატების მიერ განხორციელებული სახელმწიფოებრივი მშენებლობის (nation-building) ყველაზე წარმატებული წვრთნა“.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Boot |first=Max |author-link=Max Boot |last2=Richard Bennet |date=December 14, 2009 |title=The Colombian Miracle |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/301nyrut.asp?page=1 |url-status=dead |journal=[[The Weekly Standard]] |volume=15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222024008/https://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/301nyrut.asp?page=1 |archive-date=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Schwartz |first=Jon |date=2010-06-23 |title=Colombia: The Most Successful Nation-Building Exercise in This Century |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2010/06/colombia-the-most-successful-nation-building-exercise-in-this-century/58632/ |access-date=2023-10-01 |magazine=The Atlantic }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== '''„არაბული გაზაფხული“ და ლიბიის ფარული ფრონტი (2011-2012)''' ====
2011 წლის „&lt;nowiki/&gt;[[არაბული გაზაფხული|არაბულმა გაზაფხულმა]]&lt;nowiki/&gt;“ [[არაბული სამყარო|არაბულ სამყაროში]] (მათ შორის [[ლიბია|ლიბიაში]], [[სირია|სირიასა]] და [[იემენი|იემენში]]) აჯანყებებისა და სამოქალაქო ომების ტალღა გამოიწვია. ლიბიაში აშშ და [[ნატო]] ღიად ჩაერივნენ საჰაერო კამპანიით, თუმცა არსებობდა მოქმედების ფარული ასპექტიც. როგორც ''The Washington Post'' იუწყებოდა, 2011 წლის მარტში პრეზიდენტმა [[ბარაკ ობამა|ბარაკ ობამამ]] ხელი მოაწერა საიდუმლო განკარგულებას (ე.წ. Presidential Finding), რითაც ცენტრალურ სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) ოფიციალური უფლება მისცა, ფარული დახმარება, დაზვერვის მონაცემები და იარაღი მიეწოდებინა ლიბიელი ამბოხებულებისთვის.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jaffe|first=Greg|date=2011-03-30|title=Obama authorizes secret help for Libya rebels|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/obama-authorizes-secret-help-for-libya-rebels/2011/03/30/AF1zMBHC_story.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; [[მუამარ კადაფი|მუამარ კადაფის]] დამხობასა და მკვლელობას ქვეყანაში არასტაბილურობა მოჰყვა. ამან განაპირობა 2012 წლის 11 სექტემბერს ბენღაზიში აშშ-ის საკონსულოზე განხორციელებული თავდასხმა, რომელსაც ოთხი ამერიკელი, მათ შორის აშშ-ის ელჩი კრისტოფერ სტივენსი ემსხვერპლა.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2012-09-12|title=U.S. Ambassador to Libya Is Killed in Attack on Consulate|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2012/09/13/world/middleeast/us-envoy-to-libya-is-reported-killed.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Jaffe|first=Greg|date=March 30, 2011|title=In Libya, CIA is gathering intelligence on rebels|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/in-libya-cia-is-gathering-intelligence-on-rebels/2011/03/30/AFLyb25B_story.html|access-date=May 19, 2011}}&lt;/ref&gt;

=== '''სირია: ოპერაცია „Timber Sycamore“ – CIA-ს მილიარდიანი ფსონი (2012-2017)''' ===
2012-2017 წლებში, აშშ-ის [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო]] (CIA) და სპეციალური დანიშნულების ძალები ახორციელებდნენ მასშტაბურ საიდუმლო პროგრამას კოდური სახელწოდებით „ოპერაცია Timber Sycamore“. პროგრამის ფარგლებში, აშშ-მა ([[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთისა]] და სხვა რეგიონული პარტნიორების ფინანსური დახმარებით) გაწვრთნა და აღჭურვა დაახლოებით 10,000 [[სირია|სირიელი]] მეამბოხე (ძირითადად „თავისუფალი სირიული არმიიდან“), რომლებიც პრეზიდენტ [[ბაშარ ალ-ასადი|ბაშარ ალ-ასადის]] რეჟიმს ებრძოდნენ.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 June 2013|title=U.S. has secretly provided arms training to Syria rebels from 2012|work=Los Angeles Times|url=https://articles.latimes.com/2013/jun/21/world/la-fg-cia-syria-20130622|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623024255/http://articles.latimes.com/2013/jun/21/world/la-fg-cia-syria-20130622|archive-date=June 23, 2013}}&lt;/ref&gt; ეს იყო CIA-ს ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული ფარული ოპერაცია, რომლის ბიუჯეტი პიკურ პერიოდში წელიწადში 1 მილიარდ დოლარს აღწევდა. 2017 წელს, პრეზიდენტმა [[დონალდ ტრამპი|დონალდ ტრამპმა]] პროგრამა ეტაპობრივად შეწყვიტა. გადაწყვეტილების მიზეზი გახდა ოპერაციის დაბალი ეფექტიანობა რუსული სამხედრო ინტერვენციის ფონზე და მზარდი მტკიცებულებები იმისა,რომ ამერიკული იარაღი ხშირად რადიკალური ჯგუფების (მათ შორის „ალ-ნუსრას ფრონტის“) ხელში ხვდებოდა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 June 2015|title=Secret CIA effort in Syria faces large funding cut|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/lawmakers-move-to-curb-1-billion-cia-program-to-train-syrian-rebels/2015/06/12/b0f45a9e-1114-11e5-adec-e82f8395c032_story.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jaffe&quot;&gt;{{Cite news|last=Jaffe|first=Greg|last2=Entous|first2=Adam|date=19 July 2017|title=Trump ends covert CIA program to arm anti-Assad rebels in Syria, a move sought by Moscow|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/trump-ends-covert-cia-program-to-arm-anti-assad-rebels-in-syria-a-move-sought-by-moscow/2017/07/19/b6821a62-6beb-11e7-96ab-5f38140b38cc_story.html|access-date=20 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wp-20170720&quot;&gt;{{Cite news|last=Ignatius|first=David|author-link=David Ignatius|date=2017-07-20|title=What the demise of the CIA's anti-Assad program means|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/what-the-demise-of-the-cias-anti-assad-program-means/2017/07/20/f6467240-6d87-11e7-b9e2-2056e768a7e5_story.html|access-date=2017-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ali Watkins|date=21 July 2017|title=Top general confirms end to secret U.S. program in Syria|work=Politico|url=http://www.politico.com/story/2017/07/21/tony-thomas-syria-secret-program-cia-240818|access-date=20 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mazzetti|first=Mark|last2=Apuzzo|first2=Matt|date=2016-01-23|title=U.S. Relies Heavily on Saudi Money to Support Syrian Rebels|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2016/01/24/world/middleeast/us-relies-heavily-on-saudi-money-to-support-syrian-rebels.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Al-Tanf.jpg|მარცხნივ|მინი|სადესანტო ზონა ალ-ტანფში, სირია, აშშ-ის სირიის სამოქალაქო ომში ჩარევის დროს.]]

=== '''ომი „ხალიფატის“ წინააღმდეგ: ოპერაცია „Inherent Resolve“ (2014-დღემდე)''' ===

==== '''ერაყი: მოსულის დაცემა და სინჯარის კრიზისი''' ====
2014 წლის ზაფხულში, ტერორისტულმა ორგანიზაცია „ერაყისა და ლევანტის ისლამურმა სახელმწიფომ“ (ISIS) ელვისებური სისწრაფით დაიკავა [[მოსული]] და „&lt;nowiki/&gt;[[ხალიფატი]]&lt;nowiki/&gt;“ გამოაცხადა. აგვისტოში, მას შემდეგ, რაც ტერორისტებმა ალყა შემოარტყეს ათასობით [[ეზიდები|ეზიდს]] სინჯარის მთაზე და ერბილში აშშ-ის პერსონალს საფრთხე დაემუქრა, პრეზიდენტმა [[ბარაკ ობამა|ბარაკ ობამამ]] ავიადარტყმების ბრძანება გასცა. ოქტომბერში ამ კამპანიას ოფიციალურად ეწოდა '''„'''ოპერაცია Inherent Resolve“ (OIR).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Inherent Resolve: Targeted Operations Against ISIL Terrorists |url=https://www.defense.gov/News/Special-Reports/0814_Inherent-Resolve/ |access-date=2023-10-01 |publisher=U.S. Department of Defense}}&lt;/ref&gt;

==== '''სირია და კოალიციის გაფართოება''' ====
2014 წლის სექტემბერში ოპერაცია სირიის ტერიტორიაზეც გავრცელდა. აშშ-მა, არაბულ პარტნიორებთან ([[საუდის არაბეთი]], [[იორდანია]], [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები|ემირატები]]) ერთად, პირველი მასშტაბური ავიადარტყმები განახორციელა ISIS-ის დედაქალაქ რაქასა და [[ალეპო|ალეპოს]] პროვინციაში გამაგრებულ „ხორასანის ჯგუფზე“. კოალიციამ გამოიყენა სტრატეგიული ბომბდამშენები (B-1B Lancer), გამანადგურებლები (F-22 Raptor — ეს იყო მისი საბრძოლო დებიუტი) და „&lt;nowiki/&gt;[[ტომაჰავკი (იარაღი)|ტომაჰავკის]]&lt;nowiki/&gt;“ ტიპის რაკეტები.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2014-09-23|title=U.S., Arab allies launch first wave of airstrikes in Syria|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-launches-airstrikes-in-syria-targeting-islamic-state/2014/09/22/07f44e44-4286-11e4-b72e-d60a9229cc10_story.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== '''ლიბიის ფრონტი: „Odyssey Lightning“''' ====
აშშ-ის ანტიტერორისტული კამპანია ჩრდილოეთ აფრიკაშიც გააქტიურდა. 2015 წელს განხორციელებული წერტილოვანი დარტყმების შემდეგ, 2016 წელს აშშ-მა ლიბიაში დაიწყო ოპერაცია „Odyssey Lightning“. ამ საჰაერო კამპანიის მიზანი იყო ლიბიის ეროვნული თანხმობის მთავრობის (GNA) მხარდაჭერა ქალაქ სირტში გამაგრებული ISIS-ის მებრძოლების წინააღმდეგ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2016-12-20 |title=Strike Update: U.S. Africa Command concludes Operation Odyssey Lightning |url=https://www.africom.mil/pressrelease/28555/strike-update-u-s-africa-command-concludes-operation-odyssey-lightning |access-date=2023-10-01 |publisher=U.S. Africa Command}}&lt;/ref&gt;

==== '''აღმოსავლეთ ფლანგის გამაგრება: EDI და „ატლანტიკური სიმტკიცე“ (2014-დღემდე)''' ====
2014 წელს, [[ყირიმის ანექსია რუსეთის ფედერაციის მიერ|რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიისა]] და დონბასში აგრესიის საპასუხოდ, ობამას ადმინისტრაციამ შექმნა „ევროპული დამშვიდების ინიციატივა“ (ERI), რომელსაც 2018 წელს სახელი შეეცვალა და „ევროპული შეკავების ინიციატივა“ (EDI) ეწოდა. აღნიშნულმა პროგრამამ დააფინანსა „ოპერაცია ატლანტიკური სიმტკიცე“ (Operation Atlantic Resolve) — აშშ-ის ეროვნული ძალისხმევა, რომელიც გულისხმობს ამერიკული ჯავშანსატანკო და საავიაციო დანაყოფების 9-თვიან უწყვეტ როტაციას პოლონეთში, რუმინეთსა და ბალტიისპირეთში, რათა ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგზე რუსული აგრესიის შეკავება მოხდეს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=U.S. European Command |title=OPERATION ATLANTIC RESOLVE |url=http://www.defense.gov/home/features/2014/0514_atlanticresolve/FactSheet_OperationAtlanticResolve_3Jul14.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505190548/http://www.defense.gov/home/features/2014/0514_atlanticresolve/FactSheet_OperationAtlanticResolve_3Jul14.pdf |archive-date=2015-05-05 |access-date=21 March 2015 |website=www.defense.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2018-02 |title=European Deterrence Initiative (EDI) Budget Request |url=https://comptroller.defense.gov/Portals/45/Documents/defbudget/fy2019/fy2019_EDI_JBook.pdf |access-date=2023-10-01 |publisher=Office of the Under Secretary of Defense (Comptroller)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fact Sheet: Operation Atlantic Resolve |url=https://www.europeafrica.army.mil/AtlanticResolve/ |access-date=2023-10-01 |publisher=U.S. Army Europe and Africa}}&lt;/ref&gt;

ამერიკული ძალისხმევის პარალელურად, 2016 წლის ვარშავის სამიტზე [[ნატო|ნატომ]] შექმნა „გაძლიერებული მოწინავე ყოფნის“ (eFP) პროგრამა. ალიანსმა ესტონეთში, ლატვიაში, ლიეტუვასა და პოლონეთში განათავსა ოთხი მრავალეროვნული საბრძოლო ჯგუფი, რომლებიც ასრულებენ „შემაკავებელი ფაქტორის“ (Tripwire) როლს და უზრუნველყოფენ აღმოსავლეთ ფლანგის კოლექტიურ თავდაცვას.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Boosting NATO's presence in the east and southeast |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_136388.htm |access-date=2023-10-01 |publisher=North Atlantic Treaty Organization}}&lt;/ref&gt;

==== '''იემენი: ლოგისტიკური მხარდაჭერა და „ერთობლივი დაგეგმვის უჯრედი“ (2015)''' ====
2015 წლის მარტში, პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ სანქცია გასცა საუდის არაბეთის ხელმძღვანელობით მოქმედი კოალიციის მხარდაჭერაზე, რომელიც [[იემენი|იემენში]] ჰუთი მეამბოხეების წინააღმდეგ ინტერვენციას ახორციელებდა. აშშ-მა რიადში შექმნა „ერთობლივი დაგეგმვის უჯრედი“ (Joint Planning Cell), რათა კოალიციისთვის სადაზვერვო და ლოგისტიკური დახმარება გაეწია. ამერიკული დახმარების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპონენტი კოალიციის ბომბდამშენების ჰაერში საწვავით გამართვა (Aerial Refueling) იყო, რაც საუდის არაბეთს ინტენსიური ავიადარტყმების განხორციელების საშუალებას აძლევდა (ეს პროგრამა აშშ-მა 2018 წელს შეწყვიტა).

ამერიკული და ბრიტანული ძალები ასევე მონაწილეობდნენ იემენის საზღვაო და საჰაერო ბლოკადაში. მართალია, ბლოკადის ოფიციალური მიზანი ჰუთებისთვის იარაღის მიწოდების აღკვეთა იყო, მაგრამ მან ქვეყანაში სურსათისა და მედიკამენტების შეტანა შეაფერხა, რამაც იემენი მძიმე ჰუმანიტარულ კრიზისამდე მიიყვანა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=25 March 2015|title=Saudi Arabia launces air attacks in Yemen|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/report-yemens-embattled-president-flees-stronghold-as-rebels-advance/2015/03/25/e0913ae2-d2d5-11e4-a62f-ee745911a4ff_story.html}}&lt;/ref&gt;

=== '''ტრამპის ეპოქა: „მაქსიმალური ზეწოლა“ და სოლეიმანის მკვლელობა (2017-2021)''' ===

==== '''მემკვიდრეობით მიღებული ომები''' ====
პრეზიდენტი [[დონალდ ტრამპი]] ათწლეულების განმავლობაში აშშ-ის პირველი ლიდერი გახდა, რომელსაც ახალი მასშტაბური სამხედრო კამპანია არ წამოუწყია. სანაცვლოდ, მან განაგრძო (და ზოგ შემთხვევაში დრონებით გააინტენსიურა) წინამორბედებისგან მემკვიდრეობით მიღებული ინტერვენციები [[ერაყი|ერაყში]], [[სირია|სირიაში]], [[სომალი|სომალისა]] და [[ავღანეთი|ავღანეთში]].&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 December 2020|title=Love Him Or Hate Him, President Trump's Defense Legacy Is Profound|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/lorenthompson/2020/12/15/love-him-or-hate-him-president-trumps-defense-legacy-is-profound/|access-date=9 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2021-01-19|title=Donald Trump, the First President Since Jimmy Carter Not to Enter U.S. Troops Into New Conflict|newspaper=Newsweek|url=https://www.newsweek.com/donald-trump-first-president-since-jimmy-carter-not-enter-us-troops-new-conflict-1562733|access-date=2023-10-01}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== '''ეკონომიკური ომი და „მაქსიმალური ზეწოლა“''' ====
ტრამპის ადმინისტრაცია უპირატესობას ანიჭებდა ეკონომიკურ ბერკეტებს და „მაქსიმალური ზეწოლის“ პოლიტიკას. [[ვენესუელა|ვენესუელაში]] აშშ-მა [[ნიკოლას მადურო|ნიკოლას მადუროს]] რეჟიმს ნავთობის ემბარგო დაუწესა და ლეგიტიმურ პრეზიდენტად ოპოზიციის ლიდერი, [[ხუან გუაიდო]] აღიარა. ირანის წინააღმდეგ კი, 2018 წელს ბირთვული შეთანხმების (JCPOA) დატოვების შემდეგ, უმკაცრესი სანქციები აამოქმედა.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2019-08-07|title=U.S. sanctions on Venezuela: Explainer|publisher=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-sanctions-explain-idUSKCN1V019P|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt;

==== '''სპარსეთის ყურის კრიზისი და სოლეიმანი''' ====
2019 წელს დაძაბულობამ [[სპარსეთის ყურე|სპარსეთის ყურეში]] პიკს მიაღწია. ტანკერებზე თავდასხმების საპასუხოდ, აშშ-მა შექმნა „საერთაშორისო საზღვაო უსაფრთხოების კონსტრუქტი“ (IMSC). ესკალაცია 2020 წლის 3 იანვარს დასრულდა, როდესაც პრეზიდენტ [[დონალდ ტრამპი|ტრამპის]] ბრძანებით, ბაღდადის აეროპორტთან დრონით მოკლეს ირანის გავლენიანი გენერალი და „ყუდსის ძალების“ მეთაური, [[ყასემ სოლეიმანი]], რამაც რეგიონი ომის ზღვარზე მიიყვანა.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wu|first=Nicholas|last2=Brook|first2=Tom Vanden|date=3 January 2020|title=US to send 3,000 more soldiers to the Middle East in the wake of Qasem Soleimani killing|work=USA Today|department=World|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2020/01/03/qasem-soleimani-killing-us-send-more-soldiers-middle-east/2805493001/|url-status=live|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103193328/https://www.usatoday.com/story/news/world/2020/01/03/qasem-soleimani-killing-us-send-more-soldiers-middle-east/2805493001/|archive-date=3 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2020-01-02 |title=Statement by the Department of Defense |url=https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/ |access-date=2023-10-01 |publisher=U.S. Department of Defense}}&lt;/ref&gt;

==== '''მოზამბიკი: „მწვანე ბერეტები“ და ბუნებრივი აირის ომი (2021)''' ====
2021 წლის მარტში, ბაიდენის ადმინისტრაციამ, მოზამბიკის მთავრობის თხოვნით, ჩრდილოეთით მდებარე კაბო-დელგადოს კონფლიქტში ჩაერია. აშშ-მა რეგიონში მოქმედი ისლამისტური დაჯგუფება (ადგილობრივი „ალ-შაბაბი“/ASWJ) ტერორისტულ ორგანიზაციად ოფიციალურად გამოაცხადა. ქვეყანაში განლაგდნენ აშშ-ის არმიის სპეციალური დანიშნულების რაზმები („მწვანე ბერეტები“), რომელთა ამოცანა მოზამბიკელი საზღვაო ქვეითების წვრთნა იყო. ეს ჩარევა განპირობებული იყო არა მხოლოდ ტერორიზმთან ბრძოლით, არამედ იმითაც, რომ კონფლიქტი მიმდინარეობს ბუნებრივი აირის მასშტაბური საბადოების მახლობლად, რაც რეგიონს დიდ ეკონომიკურ მნიშვნელობას ანიჭებს.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2021 |title=State Department Terrorist Designations of ISIS Affiliates and Leaders in the Democratic Republic of the Congo and Mozambique |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designations-of-isis-affiliates-and-leaders-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-mozambique/ |access-date=21 November 2021 |website=United States Department of State}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=Mar 21, 2021|title=Mozambique conflict: Why are US forces there?|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56441499|access-date=Mar 22, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mar 20, 2021 |title=US deploys Green Berets to defeat ISIS-linked insurgents accused of beheading children on a new front in southern Africa |url=https://www.businessinsider.com/green-berets-to-battle-isis-insurgents-accused-of-beheading-children-2021-3 |access-date=Mar 22, 2021 |via=www.businessinsider.com}}&lt;/ref&gt;

==== '''უკრაინა: რუსეთის შეკავება (2022-2024)''' ====
2022 წლის 24 თებერვალს რუსეთის მიერ [[რუსეთ-უკრაინის ომი|უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის]] შემდეგ, აშშ-მა დაიწყო ყველაზე მასშტაბური სამხედრო-ფინანსური დახმარების პროგრამა [[ცივი ომი|ცივი ომის]] შემდეგ. პრეზიდენტმა [[ჯო ბაიდენი|ბაიდენმა]] უარი თქვა აშშ-ის ჯარების უშუალო ჩარევაზე, თუმცა უკრაინას მიაწოდა მაღალტექნოლოგიური შეიარაღება (HIMARS, Patriot-ის სისტემები, Abrams-ის ტანკები) და გაუზიარა დაზვერვის მონაცემები.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2022-02-25|title=U.S. Will Not Send Troops to Fight in Ukraine, Biden Says|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/02/25/us/politics/biden-troops-ukraine.html|access-date=2023-10-01}}&lt;/ref&gt; საერთო ჯამში, აშშ-ის მხარდაჭერამ 75 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა, რაც რუსული აგრესიის შეკავების უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი გახდა. კონგრესში გაზრდილი წინააღმდეგობის ფონზე, დაფინანსების შეწყვეტის მცდელობებმა უკრაინის ომის მომავალი ტრამპის მეორე ადმინისტრაციის ხელში დატოვა.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Military Assistance to Ukraine: An Overview |url=https://www.cfr.org/article/us-military-assistance-ukraine-overview |access-date=2024-05-15 |publisher=Council on Foreign Relations (CFR) }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

=== '''მეორე ვადა: „ამერიკა უპირველეს ყოვლისა“ 2.0''' ===

==== '''უკრაინა და ნატოს გადახედვა''' ====
2025 წელს, თეთრ სახლში დაბრუნების შემდეგ, დონალდ ტრამპმა რადიკალურად შეცვალა აშშ-ის პოლიტიკა [[რუსეთ-უკრაინის ომი|უკრაინის ომთან]] მიმართებაში. წინასაარჩევნო დაპირების შესაბამისად („ომის 24 საათში დასრულება“), ადმინისტრაციამ კიევს სამხედრო დახმარება შეუმცირა და მოლაპარაკებების მაგიდასთან დაჯდომისკენ მოუწოდა, რაც ტერიტორიულ კომპრომისებსაც გულისხმობდა. პარალელურად, ტრამპმა განაახლა ზეწოლა ნატოს ევროპელ მოკავშირეებზე, რათა მათ თავდაცვის ხარჯები მშპ-ის 2%-ზე მეტად გაეზარდათ, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი აშშ-ის „ქოლგის“ მოხსნით დაემუქრა.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2024-06-25|title=Trump advisors present plan to end Ukraine war, push Kyiv to negotiate|publisher=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/us/trump-reviews-plan-halt-us-military-aid-ukraine-unless-it-negotiates-peace-with-2024-06-25/|access-date=2025-11-30}}&lt;/ref&gt;

==== '''სავაჭრო ომი ჩინეთთან და ტარიფები''' ====
საგარეო პოლიტიკის ეკონომიკური ვექტორი კიდევ უფრო აგრესიული გახდა. ტრამპმა დააწესა საყოველთაო 10-20%-იანი ტარიფი ყველა იმპორტირებულ საქონელზე, ხოლო ჩინური პროდუქციისთვის გადასახადი 60%-მდე გაზარდა. ამ ნაბიჯმა მიზნად დაისახა ამერიკული წარმოების დაბრუნება და პეკინის ეკონომიკური გავლენის შესუსტება, თუმცა ამან გლობალური სავაჭრო ომის რისკები და ინფლაცია გაზარდა.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2024-01-27|title=Trump floats 60 percent tariffs on Chinese imports|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/business/2024/01/27/trump-china-tariffs-economy-trade/|access-date=2025-11-30}}&lt;/ref&gt;

==== '''ისრაელი და ირანი''' ====
[[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთში]] [[დონალდ ტრამპი|ტრამპმა]] განაგრძო [[ისრაელი|ისრაელის]] უპირობო მხარდაჭერა და „აბრაამის შეთანხმებების“ გაფართოების მცდელობა ([[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთთან]] ნორმალიზაცია). [[ირანი|ირანის]] მიმართ პოლიტიკა კვლავ „მაქსიმალურ ზეწოლას“ დაუბრუნდა, გამკაცრდა სანქციები ნავთობის ექსპორტზე, რათა თეირანი იზოლაციაში მოექცია.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=2024-11-07 |title=What Trump’s Return Means for the Middle East |url=https://foreignpolicy.com/2024/11/07/trump-election-middle-east-israel-iran-saudi-arabia/ |journal=Foreign Policy |access-date=2025-11-30 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==== '''ვენესუელა: დიპლომატიური კრიზისი და სამხედრო ჩარევა (2021–2026)''' ==== 
2021–2023 წლებში [[ჯო ბაიდენი|ჯო ბაიდენის]] ადმინისტრაცია ვენესუელას მიმართ „პირობითი დიპლომატიის“ კურსს მიჰყვებოდა. 2023 წელს გაფორმებული ბარბადოსის შეთანხმების საფუძველზე, ვაშინგტონმა შეამსუბუქა სანქციები ნავთობის სექტორზე და განახორციელა პატიმრების გაცვლა (მათ შორის, გათავისუფლდა [[ნიკოლას მადურო|მადუროს]] ახლო მოკავშირე [[ალექს სააბი]]).&lt;ref&gt;{{cite news|date=2023-12-20|title=US frees Maduro ally Alex Saab in exchange for 10 Americans|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/20/venezuela-prison-swap-alex-saab-maduro|access-date=2025-01-03}}&lt;/ref&gt; ვითარება დაიძაბა 2024 წლის ივლისის არჩევნების შემდეგ, რომლის ოფიციალური შედეგებიც ოპოზიციამ და დასავლეთის ქვეყნებმა სადავოდ ცნეს. არჩევნების სავარაუდო გაყალბებისა და ოპოზიციის დევნის საპასუხოდ, ვაშინგტონმა სანქციები აღადგინა („Snapback“), მოგვიანებით კი [[დომინიკელთა რესპუბლიკა|დომინიკელთა რესპუბლიკაში]] მადუროს პირადი თვითმფრინავი დააკავა.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2024-09-02 |title=United States Seizes Aircraft Used by Nicolas Maduro Moros |url=https://www.justice.gov/opa/pr/united-states-seizes-aircraft-used-nicolas-maduro-moros |publisher=U.S. Department of Justice }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

2025 წელს, თეთრ სახლში დაბრუნებულმა [[დონალდ ტრამპი|დონალდ ტრამპმა]] ვენესუელა ეროვნული უსაფრთხოების ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტად გამოაცხადა. აგვისტოდან კარიბის ზღვის აუზში აშშ-ის საზღვაო ძალებმა მასშტაბური ოპერაცია დაიწყეს, რომლის ფარგლებშიც განადგურდა 30-ზე მეტი ხომალდი, ხოლო ნავთობის ტანკერები დააკავეს. სამხედრო ესკალაციამ პიკს 2026 წლის დასაწყისში მიაღწია: 3 იანვარს აშშ-მა პირველი პირდაპირი სარაკეტო და საავიაციო დარტყმები განახორციელა [[კარაკასი|კარაკასზე]]. დაიბომბა სტრატეგიული ობიექტები, მათ შორის „ლა კარლოტას“ აეროდრომი და „ფუერტე ტიუნას“ სამხედრო ბაზა. ეს რეგიონში განხორციელებული ყველაზე მასშტაბური სამხედრო ინტერვენციაა 1989 წლის შემდეგ.&lt;ref&gt;{{cite news|date=2026-01-03|title=US launches airstrikes on military targets in Caracas|publisher=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/us-strikes-venezuela-military-targets-2026-01-03/|access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2026-01-03|title=Maduro vows 'total war' after US bombs Caracas bases|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/01/03/venezuela-us-airstrikes-maduro-response/|access-date=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>lsg1jgnicwjpifj4qvt1gts4y24mavf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყულარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613083</id>
    <revision>
      <id>5391758</id>
      <parentid>4965707</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6649" sha1="qg53pebogwnr2i9o244kz30yl1kcxyr" xml:space="preserve">'''ყულარი''' — [[მარნეულის მუნიციპალიტეტი|მარნეულის მუნიციპალიტეტის]] სოფლების [[ზემო ყულარი|ზემო ყულარისა]] და [[ქვემო ყულარი|ქვემო ყულარის]] ძველი საერთო სახელწოდება; [[საქართველო|საქართველოს]] თანამედროვე ტერიტორიული მოწყობით — მარნეულის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი [[მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული|ადმინისტრაციული ერთეული]].

XVIII საუკუნეში „ყულარის“ სახელით ცნობილი იყო მომთაბარე თურქმანული ტომების ([[ელი|ელების]]) განსახლების ადგილები [[სომხითი|სომხითში]], მდინარე [[შულავერი|შულავრის]] ხეობაში, მისი და მდინარე [[ხრამი|ხრამის (ქციის)]] შესართავთან.&lt;ref&gt;[[იასონ ლორთქიფანიძე|ლორთქიფანიძე ი.]], [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/493046/1/Qvemo_Qartli_XVIII_Saukunis_Pirvel_Meotxedshi_1935_N1.pdfქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1–2]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}, ტფ., 1935. — გვ. 363.&lt;/ref&gt; [[ვახუშტი ბატონიშვილი|ვახუშტი ბატონიშვილის]] მიხედვით: „ქციის პირს, სად ერთვის წყალი შულავრისა, მუნ არიან ელნი ყულარად წოდებული“.&lt;ref&gt;„ქართლის ცხოვრება“, ტომი IV: ბატონიშვილი ვახუშტი, „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ (ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ). თბ., 1973. — გვ. 310.&lt;/ref&gt; [[იოანე ბატონიშვილი|იოანე ბატონიშვილის]] „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ (XVIII საუკუნის მიწურული) შულავრის ხეობის დასახლებებს შორის დასახელებულია „ყულარი თავისის ობაებით ანუ სოფლით“ („ობა“ თურქმანული ელის სოციალური უჯრედია).&lt;ref&gt;ბატონიშვილი იოანე, [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/127086/5/Qartl_Kaxetis_Aghwera_1986_Gateqstebuli.pdf ქართლ-კახეთის აღწერა] (ტექსტი გამოსაცემად მოამზადეს, გამოკვლევა და საძიებლები დაურთეს თინა ენუქიძემ და გურამ ბედოშვილმა). თბ., 1986. — გვ. 56.&lt;/ref&gt; შემდგომში აქ ჩამოყალიბდა რამდენიმე სოფელი, მათ შორის: ზემო ყულარი და ქვემო ყულარი, რომლებიც 1929 წლამდე შედიოდა [[ბორჩალოს მაზრა|ბორჩალოს მაზრაში]], შემდეგ კი — მარნეულის რაიონში. 

1968 წელს მარნეულის რაიონის შულავერის სასოფლო საბჭოს გამოეყო რამდენიმე სოფელი (ზემო ყულარი, ქვემო ყულარი, [[დაშთაფა]], [[ბუდიონოვკა]], [[ყირმიზქენდი]], [[კირიხლო]]) და შეიქმნა ყულარის სასოფლო საბჭო (შემდეგ — [[თემი]]), ცენტრით სოფელ ქვემო ყულარში.&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/284822/1/Umaglesi_Sabchos_Uwyebebi_1968_N9.pdf საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, 1968, №9]. — გვ. 446.&lt;/ref&gt; 2000-იან წლებში ჩამოყალიბებული ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული დაყოფით მარნეულის მუნიციპალიტეტის ყულარის ადმინისტრაციულ ერთეულში გაერთიანებულია სოფლები: დაშტაფა, ზემო ყულარი, კირიხლო, [[მარადისი]], მეწამულა (ყოფ. ბუდიონოვკა), ქვემო ყულარი, წითელსოფელი (ყოფ. ყირმიზქენდი).&lt;ref&gt;[https://bs.napr.gov.ge/GetBlob?pid=201&amp;bid=munreg/f0d30a60ccdf3e0028fa09abdbc4e5c5-7d7caf2b-325c-4bdc-a3d9-5674e451e8a4 მარნეულის მუნიციპალიტეტი (ამონაწერი მუნიციპალიტეტების რეესტრიდან)], სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, 2007.&lt;/ref&gt; 2014 წლის აღწერით ყულარის სოფლების მოსახლეობის საერთო რიცხოვნება იყო 4 980.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები]]</text>
      <sha1>qg53pebogwnr2i9o244kz30yl1kcxyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აბდალა ბუკარამი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>841792</id>
    <revision>
      <id>5392085</id>
      <parentid>5372582</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>635</id>
      </contributor>
      <comment>- &quot;Abdalá_Bucaram_retrato_oficial_1996.jpg&quot;. ფაილი წაიშალა Commons-იდან მომხმარებელ [[c:User:Krd|Krd]]-ს მიერ. მიზეზი: No permission since 7 May 2026.</comment>
      <origin>5392085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23784" sha1="hsh504zgzjl301pldux99eor1ogftdn" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ლიდერი
| სახელი = აბდალა ბუკარამი
| სურათი=
| სურათის ზომა = 200px
| წარწერა სურათის ქვეშ= აბდალა ბუკარამის (1996-1997) პრეზიდენტობის ოფიციალური პორტრეტი
| დაბადების თარიღი = [[4 თებერვალი]],[[1952]]
| დაბადების ადგილი= [[გუაიაკილი|გუაიკილი]], [[ეკვადორი]]
| გარდაცვალების თარიღი = 
| გარდაცვალების ადგილი=
| მოქალაქეობა = [[ეკვადორი]]
| ეროვნება = [[ლიბანი]]
| რეზიდენცია = [[გუაიაკილი]], [[ეკვადორი]] 
| საარჩევნო ოლქი = გუაიასის პროვინცია 
| მამა = იაკობ ბუკარამ ელმჰალინი 
| დედა = რინა ორტის კაისედო 
| მეუღლე = მარია როსა პული ვერგარა 
| შვილები = იაკობო ბუკარამი, აბდალა ბუკარამი უმცროსი, ლინდა ბუკარამი, მიშელ ბუკარამი 
| ნათესავები = ასად ბუკარამი (ბიძა), ხაიმე როლდოს აგილერა (სიძე) 
| განათლება = გუაიაკილის უნივერსიტეტი (სამართლის დოქტორი) 
| პროფესია = იურისტი 
| საქმიანობა = პოლიტიკოსი, მძლეოსანი 
| რელიგია = კათოლიციზმი 
| ჯილდოები = ეკვადორის დამსახურების ეროვნული ორდენი 
| პარტია = ეკვადორის როლდოსისტური პარტია (PRE) 
| საიტი = 
| რიგი = ეკვადორის 38-ე პრეზიდენტი 
| თანამდებობა დაიკავა = 10 აგვისტო, 1996 
| თანამდებობა დატოვა = 6 თებერვალი, 1997 
| ვიცე-პრეზიდენტი = როსალია არტეაგა 
| პრეზიდენტი = (თავად) 
| პრემიერ-მინისტრი = 
| წინამორბედი = სიქსტო დურან ბალიენი 
| მემკვიდრე = როსალია არტეაგა 
| რიგი2 = გუაიაკილის მერი 
| თანამდებობა დაიკავა2 = 15 აპრილი, 1984 
| თანამდებობა დატოვა2 = 26 სექტემბერი, 1985 
| წინამორბედი2 = ბოლივარ კალი ბახანია 
| მემკვიდრე2 = ხორხე ნორერო 
| პრეზიდენტი2 = ლეონ ფებრეს კორდერო 

| რიგი3 = ეროვნული კონგრესის დეპუტატი 
| თანამდებობა დაიკავა3 = 10 აგვისტო, 1992 
| თანამდებობა დატოვა3 = 1 დეკემბერი, 1992 
| პრეზიდენტი3 = სიქსტო დურან ბალიენი 
| პრემიერ-მინისტრი3 = — 
| რიგი4 = 
| თანამდებობა დაიკავა4 =
| თანამდებობა დატოვა4 = 
| წინამორბედი4 = 
| მემკვიდრე4 = 
| პრეზიდენტი4 = 
| პრემიერ-მინისტრი4 = 
| რიგი5 = 
| თანამდებობა დაიკავა5 = 
| თანამდებობა დატოვა5 = 
| წინამორბედი5 = 
| მემკვიდრე5 = 
| პრეზიდენტი5 = 
| პრემიერ-მინისტრი5 =
}}
'''აბდალა ხაიმე ბუკარამ ორტისი''' (დ. [[4 თებერვალი]], [[1952]]) — [[ეკვადორი|ეკვადორელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[იურისტი]], რომელიც იყო [[ეკვადორის პრეზიდენტი|ეკვადორის 38-ე პრეზიდენტი]] 1996 წლიდან 1997 წელს თანამდებობიდან გადაყენებამდე.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Abdala-Bucaram-Ortiz|title=Abdalá Bucaram|publisher=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt; პრეზიდენტობის დროს ბუკარამს ჰქონდა მეტსახელი '''„El Loco Que Ama“''' („შეშლილი, რომელსაც უყვარს“), რომელსაც თავადაც აქტიურად იყენებდა.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hotmanila.ph/ESP/2000/loco_vs_bobo0300111.htm |title=Loco vs Bobo |date=22 November 2000 |access-date=8 თებერვალი 2026 |archive-date=18 სექტემბერი 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918073136/http://hotmanila.ph/ESP/2000/loco_vs_bobo0300111.htm }}&lt;/ref&gt;

[[ლიბანელები ეკვადორში|ლიბანური წარმოშობის]] ბუკარამი დაიბადა [[გუაიაკილი|გუაიკილში]] და სპორტით დაკავებული გაიზარდა. მოგვიანებით იგი გახდა ფიზიკური აღზრდის მასწავლებელი და შეისწავლა სამართალი [[გუაიაკილიs უნივერსიტეტი|გუაიაკილის უნივერსიტეტში]]. მან პოლიტიკური კარიერა მშობლიური ქალაქის მერობით დაიწყო. [[1988]] და [[1992]] წლების საპრეზიდენტო არჩევნებში ბუკარამმა წარმატებას ვერ მიაღწია, თუმცა გაიმარჯვა მესამე მცდელობაზე [[1996]] წელს. თუმცა, თანამდებობის დაკავებიდან მალევე, იგი გააკრიტიკეს პრესის მიმართ ცუდი დამოკიდებულების გამო. იგი ასევე ჩაბმული იყო რამდენიმე სკანდალში, რამაც საზოგადოებრივი მხარდაჭერა შეუმცირა.

ბუკარამი თანამდებობიდან გადააყენეს მას შემდეგ, რაც [[1997]] წლის 6 თებერვალს [[ეკვადორის ეროვნული კონგრესი|ეროვნულმა კონგრესმა]] იგი მმართველობისთვის გონებრივად შეუფერებლად გამოაცხადა. [[ფაბიან ალარკონი]], კონგრესის პრეზიდენტი, გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. თუმცა, სამი დღის შემდეგ, 9 თებერვალს, ვიცე-პრეზიდენტი [[როსალია არტეაგა]] გახდა პრეზიდენტი, რამაც გამოიწვია დავა მასსა და ალარკონს შორის და ქვეყანა პოლიტიკურ კრიზისში ჩააგდო. ორი დღის შემდეგ, 11 თებერვალს, ალარკონი აღადგინეს პრეზიდენტად, ხოლო არტეაგა დაუბრუნდა ვიცე-პრეზიდენტის პოსტს.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gerlach |first=Allen |title=Indians, Oil, and Politics: A Recent History of Ecuador |date=2003 |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers}}&lt;/ref&gt;

ბუკარამი ეწვია [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკის]] რამდენიმე ქვეყანას მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, რათა პრეზიდენტობა დაებრუნებინა, თუმცა ეს მცდელობა ჩავარდა. იგი ცხოვრობდა დევნილობაში [[პანამა|პანამაში]] პოლიტიკური თავშესაფრის უფლებით და ეკვადორში მხოლოდ 2017 წელს დაბრუნდა, როდესაც მის წინააღმდეგ წარდგენილ ბრალდებებს ვადა ამოეწურა. მან დააარსა [[ეკვადორის როლდოსისტური პარტია]], რომელსაც სახელი მისი სიძის, [[ხაიმე როლდოს აგილერა|ხაიმე როლდოსის]] პატივსაცემად დაარქვა.&lt;ref name=conniff&gt;{{Cite book |last=Conniff |first=Michael L. |title=Populism in Latin America: Second Edition |date=2012 |publisher=University of Alabama Press}}&lt;/ref&gt;

== პირადი ცხოვრება ==
დაბადებული გვაიაკილში, ბუკარამი არის იაკობო ბუკარამ ელმჰალინის (ლიბანელი იმიგრანტების შვილი) და რინა ორტის კაისედოს ვაჟი. ბუკარამი იყო პოლიტიკოს ასად ბუკარამის ძმისშვილი, რომელიც გვაიაკილის მერი იყო. მისი და, [[მართა ბუკარამი]], დაქორწინებული იყო ყოფილ პრეზიდენტ [[ხაიმე როლდოს აგილერა|ხაიმე როლდოს აგილერაზე]]; ორივე მათგანი დაიღუპა საიდუმლოებით მოცული ავიაკატასტროფის შედეგად. მისი უფროსი ძმა არის ინჟინერი და პოლიტიკოსი იაკობო ბუკარამი.

მთავრობის დამხობის შემდეგ პანამაში გაქცევამდე, იგი ცხოვრობდა კენედი ნორტეს უბანში, რომელიც ხოსე ხოაკინ დე ოლმედოს საერთაშორისო აეროპორტის გვერდით მდებარეობს.&lt;ref name=&quot;explored&quot;&gt;Abdalá Bucaram: &quot;Agradezco a mis tres presidentes&quot;. Explored.ec&lt;/ref&gt;

== სპორტული კარიერა ==
ბუკარამი გვაიაკილის ქუჩებში ფეხბურთის თამაშით გაიზარდა, მოგვიანებით კი წარმატებული ათლეტი გახდა და ფიზიკური აღზრდის ხარისხი მიიღო. იგი ასევე იყო მორბენალი (ბარიერებით რბენა). იგი იყო [[ეკვადორი|ეკვადორის]] მედროშე [[1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები|1972 წლის მიუნხენის ოლიმპიადაზე]], თუმცა ტრავმის გამო თამაშებში მონაწილეობა ვერ მიიღო. იგი იყო გუაიასის პროვინციის [[პოლიცია|პოლიციის]] უფროსი და თავისი მშობლიური ქალაქის საფეხბურთო კლუბის, [[ბარსელონა (სპორტული კლუბი, გვაიაკილი)|ბარსელონას]] პრეზიდენტი.&lt;ref name=bio&gt;Abdalá Bucaram Ortiz. CIDOB Foundation.&lt;/ref&gt;

== ადრეული პოლიტიკური კარიერა ==
ფიზიკური აღზრდის მასწავლებლად მუშაობის პარალელურად, ბუკარამმა მიიღო სამართლის ხარისხი და მალე დაიწყო პოლიტიკური კარიერა. იგი გახდა გვაიაკილის მერი და [[ეკვადორის როლდოსისტური პარტია|ეკვადორის როლდოსისტური პარტიის]] (PRE) დამფუძნებელი. მან წარუმატებლად მიიღო მონაწილეობა [[1988]] და [[1992]] წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში.

1996 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ბუკარამმა დაამარცხა „სოციალურ-ქრისტიანული პარტიის“ კანდიდატი [[ხაიმე ნებოტი]] — მან გაიმარჯვა 21 პროვინციიდან ყველა მათგანში, გარდა ერთისა, და გახდა პირველი პირი, ვინც ეს შეძლო.

== პრეზიდენტობა == 
ბუკარამი პრეზიდენტი იყო 1996 წლის 10 აგვისტოდან 1997 წლის 6 თებერვლამდე. მისი კაბინეტი ვიცე-პრეზიდენტმა [[როსალია არტეაგა|როსალია არტეაგამ]] დააკომპლექტა. თანამდებობის დაკავებიდან მალევე, პრესამ ბუკარამი გააკრიტიკა მისი ქცევის გამო, რომელიც აღიქმებოდა როგორც ექსცენტრიული და ზოგჯერ უხეშიც.&lt;ref name=perez&gt;{{Cite book |last=Pérez Liñan |first=Aníbal S. |title=Presidential impeachment and the new political instability in Latin America |url=https://archive.org/details/presidentialimpe0000prez |date=2007 |publisher=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt; რამდენიმე თვეში ბუკარამი დაადანაშაულეს მილიონობით დოლარის სახელმწიფო სახსრების მითვისებაში.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;¿Por qué Estados Unidos le prohíbe la entrada a Abdalá Bucaram y su familia? Qué Noticias.&lt;/ref&gt; საინფორმაციო სააგენტო [[Anadolu Agency]]-მ იგი აღწერა როგორც „მესიანური და არაკონვენციური პიროვნება, რომელმაც კრიტიკა დაიმსახურა მედიისგან“.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Quién es Abdalá Bucaram, el expresidente ecuatoriano detenido por delincuencia organizada. Anadolu Agency.&lt;/ref&gt;

=== იმპიჩმენტი === 
1997 წლის თებერვალში ბუკარამს [[ეკვადორის ეროვნული კონგრესი|ეროვნულმა კონგრესმა]] [[იმპიჩმენტი]] გამოუცხადა მისი პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნის შესაძლებლობის შესახებ არსებული ეჭვების გამო.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველი ბრალდება გონებრივ შეუფერებლობას ეხებოდა, იმპიჩმენტის დეტალებში დაკონკრეტებული იყო ეკონომიკური არასწორი მართვა, არაღირსეული ქცევა და საარჩევნო დაპირებების ღალატი.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Palamone |first=Gustavo |title=Presidential Impeachment in Latin America: A Matter of Law or Politics? |date=2023 |publisher=Springer Nature}}&lt;/ref&gt;

== იმპიჩმენტის შემდგომი ცხოვრება == 
ბუკარამმა კორუფციის რამდენიმე ბრალდების წარდგენის შემდეგ პოლიტიკური თავშესაფარი [[პანამა|პანამაში]] მიიღო. იგი ეკვადორში 2005 წლის 2 აპრილს დაბრუნდა, მას შემდეგ რაც ბრალდებები წინა დღით მოეხსნა, თუმცა ბრალდებები მალევე აღდგა, როდესაც პრეზიდენტი [[ლუსიო გუტიერესი]] იძულებული გახდა თანამდებობა დაეტოვებინა.

2020 წლის 3 ივნისს გენერალურმა პროკურორმა [[დიანა სალასარი|დიანა სალასარმა]] განაცხადა, რომ ბუკარამის რეზიდენციაში იპოვეს 5 000 ნიღაბი და 2 000 [[COVID-19]]-ის ტესტი, რომლებიც პანდემიასთან საბრძოლველად უნდა ყოფილიყო გამოყენებული.&lt;ref&gt;{{cite news |title=En casa de expresidente Abdalá Bucaram se encontraron 5.000 mascarillas |url=https://www.eltelegrafo.com.ec/noticias/judicial/12/casa-abdala-bucaram-mascarillas-insumos-medicos |work=El Telégrafo}}&lt;/ref&gt;

მას ბრალი დასდეს რამდენიმე დანაშაულში, მათ შორის ცენტრალური ბანკიდან ქურდობაში და საბაჟოზე მაქინაციებში, რის გამოც მას აშშ-ში შესვლა აეკრძალა.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 2020 წლის აგვისტოში ბუკარამი დააკავეს მისივე სახლში გვაიაკილში ორგანიზებული დანაშაულის გამოძიების ფარგლებში.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Expresidente de Ecuador Abdalá Bucaram es detenido para investigaciones. CNN.&lt;/ref&gt; გამოძიება ეხებოდა ისრაელის მოქალაქის მკვლელობას გვაიაკილის ციხეში, რომელიც ბუკარამის შვილთან, იაკობოსთან ერთად სამედიცინო აღჭურვილობით ვაჭრობდა.

2022 წლის 9 მარტს ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ოფიციალურად გამოაცხადა, რომ მნიშვნელოვან კორუფციაში მონაწილეობის გამო, რაც მოიცავდა სახელმწიფო სახსრების მითვისებას და ქრთამის აღებას, ბუკარამს და მის ოჯახს ქვეყანაში შესვლა აეკრძალათ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/designation-of-former-ecuadorian-president-bucaram-for-involvement-in-significant-corruption/|title=Designation of Former Ecuadorian President Bucaram for Involvement in Significant Corruption}}&lt;/ref&gt;

2023 წლის დეკემბრის მონაცემებით, ბუკარამმა დაიწყო თავისი პოლიტიკური გამოსვლების ტრანსლირება ვიდეო თამაშში [[Grand Theft Auto V]] სპეციალურ სერვერებზე, რასაც პირდაპირ ეთერში [[Twitch]]-ზე გადასცემს.&lt;ref&gt;{{cite web | title=El expresidente Abdalá Bucaram hace su entrada a Twitch | website=www.expreso.ec | date=4 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო == 
{{სქოლიო}}

== რესურსები ინტერნეტში ==

[https://www.youtube.com/watch?v=qZSgv-0qhUg Abdalá Bucaram – YouTube]

[http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/ecuador/abdala_bucaram_ortiz ბიოგრაფია CIDOB-ის ფონდზე] (ესპანურად)

[[კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1952]]  [[კატეგორია:ეკვადორის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:გვაიაკილის მერები]] [[კატეგორია:ეკვადორელი იურისტები]] [[კატეგორია:ეკვადორელი პოლიტიკოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>hsh504zgzjl301pldux99eor1ogftdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩიაუტემპანის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874858</id>
    <revision>
      <id>5392067</id>
      <parentid>5348312</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5590" sha1="52iallc1dpf4syvv73f6hn5oso8s1v6" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''ჩიაუტემპანის მუნიციპალიტეტი''' ({{lang-es|Municipio de Chiautempan}}) ― [[მექსიკის მუნიციპალიტეტები|მუნიციპალიტეტი]] [[ტლასკალის შტატი|ტლასკალის შტატში]], [[მექსიკა|მექსიკის]] ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. [[2020]] წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 73,215 ადამიანს შეადგენს,&lt;ref name=&quot;census2020&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/scitel/Default?ev=9|title=Censo de Población y Vivienda 2020&amp;ndash;SCITEL|language=es|publisher=INEGI|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt; რაც [[2010]] წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.7 %-ით მეტია.&lt;ref name=&quot;census2010&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/scitel/Default?ev=5|title=Censo de Población y Vivienda 2010&amp;ndash;SCITEL|language=es|publisher=INEGI|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt; მუნიციპალიტეტის ფართობია 77.2 კმ².&lt;ref name=&quot;Landarea&quot;&gt;
{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/areasgeograficas/default.aspx|title=México en cifras&amp;ndash;Medio Ambiente&amp;ndash;Tlaxcala|date=January 1998 |publisher=INEGI|language= es| access-date=February 12, 2021}}&lt;/ref&gt; [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]]ა 948.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია [[ტლასკალის შტატი]]ს შემადგენლობაში [[1832]] წლის [[14 თებერვალი|14 თებერვალს]] შევიდა.&lt;ref name=dates&gt;{{cite book|date=1996|title=Estado de Tlaxcala División Territorial de 1810 a 1995.|url=http://internet.contenidos.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/historicos/2104/702825222567/702825222567_7.pdf|language=es|location=Mexico|publisher=INEGI|isbn=9789701314869}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სანტა-ანა-ჩიაუტემპანი.&lt;ref name=clave&gt;{{Cite web|url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/gro/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&amp;e=12|title=División municipal. Guerrero|accessdate=30 de julio de 2013|author=Instituto Nacional de Estadística y Geografía|site=INEGI.org.mx|date=2010|archive-date=2025-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250907053921/https://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/gro/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&amp;e=12}}&lt;/ref&gt; სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ჭანჭრობის კიდეზე“.&lt;ref name=&quot;etym&quot;&gt;{{cite encyclopedia|author= Centro Estatal de Estudios Municipales del Estado de Guerrero| title=Los Municipios del Estado de Guerrero| editor= Secretaría de Gobernación| date=1988|encyclopedia= Colección Enciclopedia de los municipios de México}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Varios autores (2012). Enciclopedia Guerrerense. Chilpancingo, Gro.: Guerrero Cultural Siglo XXI&lt;/ref&gt;&lt;ref name=origen/&lt;ref group=შენიშვნა&gt;მუნიციპალიტეტის სახელწოდების ეტიმოლოგიურ წარმოშობას სხვადასხვა ინტერპრეტაცია ან გაურკვეველი წარმომავლობა შეიძლება ჰქონდეს. აღნიშნული ეტიმოლოგია წარმოადგენს „მექსიკის მუნიციპალიტეტების ენციკლოპედიის“ მიხედვით, მუნიციპალური მთავრობისა და მისი მცხოვრებლების მიერ ყველაზე მეტად მიღებულ ან ყველაზე გავრცელებულ ვარიანტს.''&lt;/ref&gt; [[მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტი]]ს კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29010.&lt;ref name=clave /&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[ტლასკალის შტატის მუნიციპალიტეტები]]

==შენიშვნა==
{{Reflist|group=შენიშვნა}}

==ბიბლიოგრაფია==
* {{cite book|author= Centro Estatal de Estudios Municipales del Estado de Guerrero|year=1988|title= Los Municipios del Estado de Guerrero|series= Colección Enciclopedia de los municipios de México|editor= Secretaría de Gobernación}}
* {{cite book|author= Varios autores|year=2012|title= Enciclopedia Guerrerense|editor= Guerrero Cultural Siglo XXI|publisher= Chilpancingo, Gro.}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ტლასკალა}}

[[კატეგორია:ტლასკალის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>52iallc1dpf4syvv73f6hn5oso8s1v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცებულარცი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>875185</id>
    <revision>
      <id>5392160</id>
      <parentid>5331786</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4739" sha1="kur6hb1nmznp8vh4oekc3hxrba56ons" xml:space="preserve">[[ფაილი:Cebularz zamojski.jpg|მინი|ცებულარცი ხაშხაშით]]
'''ცებულარცი''' ― [[პოლონური სამზარეულო|პოლონური]] და [[ებრაული სამზარეულო|ებრაული]] სამზარეულოსთვის დამახასიათებელი ხორბლის ცომისგან დამზადებული [[მაჭკატი]], რომლის დიამეტრი 15-20 სმ-ია, ზემოდან კი დაჭრილ ხახვსა და [[ხაშხაში|ყაყაჩოს თესლს]] აყრიან. გავრცელებულია [[ლუბლინი|ლუბლინის]] რეგიონში.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cebularze|url=https://www.kwestiasmaku.com/kuchnia_polska/drozdzowe_wypieki/cebularze/przepis.html|website=Kwestia Smaku|accessdate=28 August 2017|language=pl|date=8 July 2008}}&lt;/ref&gt;

ცებულარცი ლუბლინის ტერიტორიაზე ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული კერძია. მისი რეცეპტი თაობიდან თაობას გადაეცემოდა, წერილობითი ჩანაწერებით კი [[XIX საუკუნე|მეცხრამეტე საუკუნიდან]] არსებობს. იგი პირველად ებრაელებმა გამოაცხვეს, რომლებიც თავიანთ პროდუქციას ლუბლინის ქალაქში ყიდდნენ. მეორე მსოფლიო ომამდე ის უკვე ფართოდ იყო გავრცელებული.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Wschodni|first1=Dziennik|title=Legenda cebularzy - Dziennik Wschodni|url=http://www.dziennikwschodni.pl/kuchnia/legenda-cebularzy,n,1000114799.html|website=Dziennik Wschodni|accessdate=28 August 2017|language=pl|archive-date=24 სექტემბერი 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924215153/https://www.dziennikwschodni.pl/kuchnia/legenda-cebularzy,n,1000114799.html}}&lt;/ref&gt; 

[[2007]] წელს ცებულარცი [[პოლონეთი|პოლონეთის]] სოფლის მეურნეობისა და განვითარების სამინისტრომ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Strona główna - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi|url=http://www.minrol.gov.pl/index.php?/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Cebularz-lubelski|website=www.minrol.gov.pl|accessdate=28 August 2017|language=pl}}&lt;/ref&gt;ტრადიციული პროდუქტების სიაში ჩაწერა.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cebularz lubelski - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi|url=http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Cebularz-lubelski|website=www.minrol.gov.pl|accessdate=28 August 2017|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20140730143225/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Cebularz-lubelski|archive-date=30 July 2014|}}&lt;/ref&gt;

[[2014]] წლის აგვისტოში ცებულარცის მაჭკატების მომზადება [[ევროკავშირი|ევროკავშირის]] ტრადიციული სპეციალობების სიაშიც შევიდა.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cebularz lubelski chroniony w UE. Ma certyfikat jakości {{!}} Informacje|url=http://tvn24bis.pl/wiadomosci-gospodarcze,71/cebularz-lubelski-chroniony-w-ue-ma-certyfikat-jakosci,456464.html|website=TVN24 BiS|accessdate=28 August 2017|language=pl|archive-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421155933/https://tvn24bis.pl/wiadomosci-gospodarcze,71/cebularz-lubelski-chroniony-w-ue-ma-certyfikat-jakosci,456464.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:პოლონური სამზარეულო]]
[[კატეგორია:ებრაული სამზარეულო]]
[[კატეგორია:დესერტები]]
[[კატეგორია:კერძები]]
[[კატეგორია:პურფუნთუშეული]]</text>
      <sha1>kur6hb1nmznp8vh4oekc3hxrba56ons</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩერვენა-რჟეჩიცე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>876991</id>
    <revision>
      <id>5392053</id>
      <parentid>5339813</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T02:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16848" sha1="hljvgke19qzvbrzh23y0i7v4utc8lqt" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
 |სტატუსი                  =ქალაქი
 |ქართული სახელი        = ჩერვენა-რჟეჩიცე
  |პანორამა = 
 |წარწერა = 
 |რეგიონის ტიპი             = მხარე
 |რეგიონი                  = ვისოჩინის მხარე
 |პირველი ხსენება             = 1279
|ფართობი                  = 	26,46
|რაიონის ტიპი=ქაუნთი
}}
'''ჩერვენა-რჟეჩიცე''' ({{lang-cs|Červená Řečice}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ვისოჩინის მხარე|ვისოჩინის მხარეში]], ქალაქი [[პელჰრჟიმოვის რაიონი|პელჰრჟიმოვის რაიონში]] მდებარეობს. ჩერვენა-რჟეჩიცეს ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და [[ჩეხეთის კულტურული ძეგლი|ჩეხეთის კულტურული ძეგლის]] სტატუსი აქვს.

==ადმინისტრაციული დაყოფა==
ჩერვენა-რჟეჩიცე 5 ადმინისტრაციული ერთეულისგან შედგება:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&amp;z=T&amp;f=TABULKA&amp;sp=A&amp;skupId=4690&amp;katalog=33475&amp;pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=12em}}
*ჩერვენა-რჟეჩიცე
*[[მილოტიჩკი (ჩერვენა-რჟეჩიცე)|მილოტიჩკი]]
*[[პოპელიშტნა (ჩერვენა-რჟეჩიცე)|პოპელიშტნა]]
*[[ტეხორაზი (ჩერვენა-რჟეჩიცე)|ტეხორაზი]]
*[[ზმიშოვიცე (ჩერვენა-რჟეჩიცე)|ზმიშოვიცე]]
{{div col end}}

==სახელწოდება==
სახელწოდება ''რჟეჩიცე'' სიტყვა რჟეკიდან (''řeka'' ანუ „მდინარე“) მომდინარეობს. XIV საუკუნეში დასახლებას Biskupská Řečice („ეპისკოპოსის რჟეჩიცე“) ეწოდებოდა. 1559 წლიდან მას ჩერვენა-რჟეჩიცე, ანუ ''წითელი რჟეჩიცე'' ეწოდა. ისტორიკოსების განმარტებით, „წითელი“ სახელწოდებაში სავარაუდოდ იმიტომ გაჩნდა, რომ [[რენესანსი|რენესანსის]] ეპოქაში აქ მდებარე ციხე-სასახლის სახურავი წითელი გამომწვარი [[კრამიტი|კრამიტით]] იყო დაფარული და შორიდან კარგად ჩანდა. ამიტომ დასახლება „წითელი რჟეჩიცე“ დაერქვა..&lt;ref name=history&gt;{{cite web |title=O městě|url=[https://www.cervenarecice.info/o-meste/ds-50/p1=51|publisher=Město](https://www.cervenarecice.info/o-meste/ds-50/p1=51|publisher=Město) Červená Řečice|language=cs|access-date=2021-10-23}}&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Červená Řečice - kostel Máří Magdalény (1) 06.jpg|მინი|მარიამ მაგდალინელის ეკლესია]]
[[ფაილი:Sv. Jan Nepomucký Červená Řečice (1).jpg|მინი|წმ. იან ნეპომუცკის ქანდაკება]]
==გეოგრაფია==
ჩერვენა-რჟეჩიცე [[პელჰრჟიმოვი|პელჰრჟიმოვიდან]] ჩრდილოეთით, დაახლოებით 9 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქი რეგიონალურ ცენტრ [[იჰლავა|იჰლავიდან]] ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 31 კილომეტრითაა დაცილებული. ქალაქი [[კრჟემეშნიკის მთიანეთი|კრჟემეშნიკის მთიანეთში]]ა განლაგებული. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილია ჰოუშკა, მისი სიმაღლე 626 მეტრია ზღვის დონიდან.

ქალაქი მდებარეობს მდინარე [[ტრნავა (მდინარე)|ტრნავის]] მარჯვენა ნაპირზე და ტრნავკის წყალსაცავის ნაპირებთან.

ქალაქი ზომიერი [[ოკეანური კლიმატი|ოკეანური კლიმატის]] ზონაში (კიოპენ–გეიგერის კლასიფიკაციით Cfb) მდებარეობს. [[ზამთარი]] შედარებით ცივია, ხოლო [[ზაფხული]] – ზომიერად თბილი. ყველაზე თბილი თვე როგორც წესი [[აგვისტო|აგვისტოა]], როდესაც საშუალო მაქსიმალური ტემპერატურა დაახლოებით 22–23 °C-ს აღწევს. ყველაზე ცივი თვე [[იანვარი|იანვარია]], საშუალო ტემპერატურით დაახლოებით 0 °C. ნალექების წლიური რაოდენობა დაახლოებით 800 მილიმეტრს შეადგენს და ყველაზე ნალექიანი პერიოდი [[ზაფხული|ზაფხულია]], ყველაზე მეტი ნალექი მოდის [[ივლისი|ივლისში]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Yearly &amp; Monthly weather - Červená Řečice, Czech Republic
 |url=https://www.weather-atlas.com/en/czech-republic/cervena-recice-climate
 |website=Weather Atlas
 |access-date=14 March 2026
}}&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
[[1144]] წელს ჩეხეთის მთავარმა ვლადისლავ II-ემ [[პრაღა|პრაღის]] ეპისკოპოს ოტოს მდინარე ჟელივკის ზედა დინების გასწვრივ მდებარე მიწები აჩუქა. სოფლის შესახებ პირველი წერილობითი ცნობა 1279 წლით თარიღდება.

ჩერვენა-რჟეჩიცე [[XII საუკუნე|XII საუკუნეში]] დეკანატის ცენტრი იყო. თავდაპირველი პატარა ქალაქი უფრო ჩრდილოეთით მდებარეობდა. დღევანდელ ადგილზე იგი მხოლოდ [[1669]] წელს აშენდა, მას შემდეგ, რაც დამანგრეველმა ხანძარმა ძველი დასახლება მთლიანად გაანადგურა.

ქალაქის ჩრდილოეთით 1675 წლიდან მოქმედებს [[ქაღალდი|ქაღალდის]] ქარხანა. XX საუკუნეში ნაციონალიზაციის შემდეგ ის სამხრეთჩეხური ქაღალდის ქარხნების გაერთიანების ნაწილი გახდა, რომლის ცენტრი ქალაქ [[ვეტრჟნი|ვეტრჟნიში]] მდებარეობდა. მოგვიანებით საწარმო კვლავ კერძო მფლობელის ხელში გადავიდა და CEREPA ეწოდა. 

2007 წლის 12 აპრილს დასახლებას კვლავ დაუბრუნდა ქალაქის სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.shoptet.cz/smazan/?project_url=www.cerepa.cz
 |title=CEREPA – project_url=www.cerepa.cz
 |website=Shoptet.cz
 |language=cs
 |access-date=14 March 2026
}}&lt;/ref&gt;

==ღირსშესანიშნაობები==
ჩერვენა-რჟეჩიცე ფართო, თითქმის კვადრატული ფორმის ცენტრალურ მოედანი აქვს, რომელიც [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილის სახლებითაა გარშემორტყმული. მოედნის სივრცე, რომლის შუაგულშიც დიდი პარკია გაშენებული, ძირითადად ერთსართულიანი სახლებით არის შემოსაზღვრული. მოედანზე აღმართულია [[შავი ჭირი|შავი ჭირს]] შეწირულთა ხსოვნისადმი მიძღვნილი [[მარიამ ღვთისმშობელი|ღვთისმშობლის]] სვეტი და [[ჩეხოსლოვაკია|ჩეხოსლოვაკიის]] პირველი პრეზიდენტის, [[ტომაშ გარიგ მასარიკი|ტომაშ გარიგ მასარიკის]] ძეგლი.

მოედნის სამხრეთ მხარის ორივე კუთხეში ორი მნიშვნელოვანი ნაგებობა დგას: სამხრეთ-აღმოსავლეთით დგას [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკური]] დეკანატის ეკლესია, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით — უწინდელი არქიეპისკოპოსის ციხესიმაგრე, რომელიც წყლის თხრილით იყო გარშემორტყმული და XVI საუკუნეში [[რენესანსი|რენესანსის]] სასახლედ გადააკეთეს. სასახლის წინ დგას მსოფლიო ომების მსხვერპლთა მემორიალი.&lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Historie – Zámek Červená Řečice 
 |url=https://www.cervenarecice.cz/Historie.php 
 |website=cervenarecice.cz 
 |language=cs 
 |access-date=16 March 2026
}}&lt;/ref&gt;

დეკანატის ეკლესია [[1283]] წელს ბუხინელმა დობეშმა დააარსა. ეკლესიის წინ მდებარეობს წმინდა იან ნეპომუცკის ქანდაკება. ბრანდენბურგელთა შემოსევების დროს, როდესაც რეგიონში არასტაბილური ვითარება შეიქმნა, ეკლესია ძლიერი გალავნით გაამაგრეს. ეკლესიის დაარსების პერიოდიდან შემორჩენილია გოტიკური პრესბიტერიუმი, სადაც საკურთხევლის ნიში და ძველი ჭედური ლითონის გისოსი მდებარეობს.

ეკლესიაში არსებული ნათლობის ემბაზი XVI საუკუნით თარიღდება. მის გარე ზედაპირზე რელიეფური გამოსახულებებია, ხოლო თავსახურზე [[იოანე ნათლისმცემელი|წმინდა იოანე ნათლისმცემლის]] პატარა ქანდაკება დგას. [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისში ეკლესია [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილში გადააკეთეს.

ეკლესიას [[სამრეკლო]] მხოლოდ [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] მიაშენეს. სამრეკლო კოშკის ქვედა ნაწილში ორი საფლავის ქვა ინახება, რომლებზეც გამოსახულია ბრაუნბერგელი მილიჩოვსკიების, სკუჰროვსკიებისა და ლესკოვეცების საგვარეულო გერბები — იმ ოჯახებისა, რომლებიც ადგილობრივ სასახლეს ისტორიაში ფლობდნენ. ეკლესიის მთავარ საკურთხეველს ადრე ამშვენებდა მხატვარ [[იან კვირინ იანი|იან კვირინ იანის]] მიერ შესრულებული [[მარიამ მაგდალინელი|წმინდა მარიამ მაგდალინელის]] გამოსახულება.

ქალაქის ისტორიულ-კულტურული დაცვის ზონაში რამდენიმე მნიშვნელოვანი ძეგლი შედის, მათ შორის გამორჩეულია:
*	[[ჩერვენა-რჟეჩიცეს სასახლე]]
*	[[ჩერვენა-რჟეჩიცეს ქრისტეს სხეულის ეკლესია|ქრისტეს სხეულის ეკლესია]]
*	[[ჩერვენა-რჟეჩიცეს მარიამ მაგდალინელის ეკლესია|წმინდა მარიამ მაგდალინელის ეკლესია]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Červená Řečice
 |url=https://www.kudyznudy.cz/kam-pojedete/vysocina/pelhrimovsko/cervena-recice
 |website=Kudy z nudy
 |publisher=CzechTourism
 |language=cs
 |access-date=16 March 2026
}}&lt;/ref&gt;

==დაძმობილებული ქალაქები==
ჩერვენა-რჟეჩიცე დაძმობილებულია ერთ ქალაქთან:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Partnerské město|url=https://www.cervenarecice.info/partnerske-mesto/ms-1093/|publisher=Město Červená Řečice|language=cs|access-date=2020-09-11|archive-date=2023-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109171140/https://www.cervenarecice.info/partnerske-mesto/ms-1093}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|SUI}} [[კირხდორფი (ბერნი)|კირხდორფი]], [[შვეიცარია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
{{commons category|Červená Řečice}}
*{{official|www.cervenarecice.info}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:ვისოჩინის მხარის ქალაქები]]</text>
      <sha1>hljvgke19qzvbrzh23y0i7v4utc8lqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩამპოტონის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>877503</id>
    <revision>
      <id>5392039</id>
      <parentid>5348234</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3761" sha1="9yhk3sv8jw5x9z4ql84jnaq538nsnh2" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''ჩამპოტონის მუნიციპალიტეტი''' ({{lang-es|Municipio de Champotón}}) ― [[მექსიკის მუნიციპალიტეტები|მუნიციპალიტეტი]] [[კამპეჩეს შტატი|კამპეჩეს შტატში]], [[მექსიკა|მექსიკის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, [[იუკატანის ნახევარკუნძული|იუკატანის ნახევარკუნძულზე]]. [[2020]] წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 78 170 ადამიანს შეადგენს.&lt;ref name=&quot;census2020&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/scitel/Default?ev=9|title=Censo de Población y Vivienda 2020 - SCITEL|language=es|publisher=INEGI|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt; მუნიციპალიტეტის ფართობია 6 589.7 კმ².&lt;ref name=&quot;Landarea&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.microrregiones.gob.mx/zap/Default.aspx?entra=nacion&amp;valor=04|title=Unidad de Microrregiones Cédulas de Información Municipal (SCIM)|publisher=Secretaría de Desarrollo Social|language=es|access-date=November 18, 2017|archive-date=იანვარი 4, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180104013924/http://www.microrregiones.gob.mx/zap/Default.aspx?entra=nacion&amp;valor=04}}&lt;/ref&gt; [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]]ა 11.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია [[კამპეჩეს შტატი]]ს შემადგენლობაში [[1840]] წლის [[30 ნოემბერი|30 ნოემბერს]] შევიდა.&lt;ref name=&quot;Incorporationdate&quot;&gt;{{cite book |date=1996 |title=Estado de Campeche. División Territorial de 1810 a 1995 |page=81 |url=http://internet.contenidos.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/historicos/2104/702825222307/702825222307_5.pdf |language=es |location=Mexico |publisher=INEGI |isbn=978-970-13-1489-0 |access-date=2026-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106065525/http://internet.contenidos.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/historicos/2104/702825222307/702825222307_5.pdf |archive-date=2018-01-06 }}&lt;/ref&gt; მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ჩამპოტონი. [[მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტი]]ს კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 04004.&lt;ref name=&quot;clave&quot;&gt;{{Cite web|url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/tab/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&amp;e=27|title=División municipal. Campeche|accessdate=27 de octubre de 2021|author=Instituto Nacional de Estadística y Geografía|year=2020|website=INEGI.org.mx|archive-date=2017-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170826220926/http://www.cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/tab/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&amp;e=27}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კამპეჩეს მუნიციპალიტეტები]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{კამპეჩე}}

[[კატეგორია:კამპეჩეს მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>9yhk3sv8jw5x9z4ql84jnaq538nsnh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩალჩიუიტესის მუნიციპალიტეტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>877570</id>
    <revision>
      <id>5392038</id>
      <parentid>5348225</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="29kbjhsvh5f8ze8zks6w7e1526b1z38" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''ჩალჩიუიტესის მუნიციპალიტეტი''' ({{lang-es|Municipio de Chalchihuites}}) ― [[მექსიკის მუნიციპალიტეტები|მუნიციპალიტეტი]] [[საკატეკასის შტატი|საკატეკასის შტატში]], [[მექსიკა|მექსიკის]] ჩრდილოეთ-ცენტრალურ ნაწილში. [[2020]] წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 10 086 ადამიანს შეადგენს, რაც [[2010]] წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.5 %-ით ნაკლებია.&lt;ref name=&quot;census2020&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/scitel/Default?ev=9|title=Censo de Población y Vivienda 2020 - SCITEL|language=es|publisher=INEGI|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census2010&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/scitel/Default?ev=5|title=Censo de Población y Vivienda 2010 - SCITEL|language=es|publisher=INEGI|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt; მუნიციპალიტეტის ფართობია 903.025 კმ².&lt;ref name=&quot;Landarea&quot;&gt;
{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/app/areasgeograficas/default.aspx|title=México en cifras - Medio Ambiente - Zacatecas|date=January 1998 |publisher=INEGI|language= es| access-date=February 12, 2021}}&lt;/ref&gt; [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]]ა 11.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია [[საკატეკასის შტატი]]ს შემადგენლობაში [[1825]] წელს შევიდა.&lt;ref name=dates&gt;{{cite book|date=1996|title=Estado de Zacatecas División Territorial de 1810 a 1995.|url=http://internet.contenidos.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/integracion/pais/divi_terri/1810-1985/zac/ZACATECAS.pdf|language=es|location=Mexico|publisher=INEGI|isbn=970-13-1510-3}}{{Dead link|date=მარტი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ჩალჩიუიტესი. [[მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტი]]ს კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 32009.&lt;ref name=clave&gt;{{Cite web|url=http://cuentame.inegi.org.mx/monografias/informacion/zac/territorio/div_municipal.aspx?tema=me&amp;e=32|title=División municipal. Zacatecas|accessdate=29 de julio de 2014|author=Instituto Nacional de Estadística y Geografía|website=INEGI.org.mx|date=2010}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[საკატეკასის შტატის მუნიციპალიტეტები]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{საკატეკასი}}

[[კატეგორია:საკატეკასის მუნიციპალიტეტები]]</text>
      <sha1>29kbjhsvh5f8ze8zks6w7e1526b1z38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დავით ჩიქოვანი (ნეიროქირურგი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>878858</id>
    <revision>
      <id>5392188</id>
      <parentid>5374314</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Davidusa092</username>
        <id>180877</id>
      </contributor>
      <comment>დაემატა EANS-ის ოფიციალური პუბლიკაცია</comment>
      <origin>5392188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18996" sha1="a9fas1qeqmd4p1jacyj1kbukykpqrcc" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
|სახელი=დავით ჩიქოვანი
|ფოტო=
|ფოტოს_სიგანე=250პქ
|დაბ თარიღი={{დაბადების თარიღი|1961|6|21}}
|დაბ ადგილი=[[სოხუმი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]]
|გარდ თარიღი={{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2026|3|15|1961|6|21}}
|გარდ ადგილი=[[ქუთაისი]], [[საქართველო]]
|ალმა-მატერი=[[სტავროპოლის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი]]
|პროფესია=[[ნეიროქირურგია|ნეიროქირურგი]]
}}
'''დავით ჩიქოვანი''' (დ. [[21 ივნისი]], [[1961]], [[სოხუმი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]] — გ. [[15 მარტი]], [[2026]], [[ქუთაისი]], [[საქართველო]]) — [[ქართველები|ქართველი]] [[ნეიროქირურგია|ნეიროქირურგი]], საქართველოში ნეიროქირურგიული სამსახურის განვითარებისა და მოდერნიზაციის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენის]] კავალერი (2012).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=გარდაიცვალა ცნობილი ნეიროქირურგი დავით ჩიქოვანი |url=https://www.ambebi.ge/article/340454-gardaicvala-cnobili-neirokirurgi-davit-chikovani/ |access-date=2026-03-29 |website=www.ambebi.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=გარდაიცვალა ცნობილი ქუთაისელი ქირურგი დავით ჩიქოვანი |url=https://megatv.ge/%e1%83%92%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%93%e1%83%90%e1%83%98%e1%83%aa%e1%83%95%e1%83%90%e1%83%9a%e1%83%90-%e1%83%aa%e1%83%9c%e1%83%9d%e1%83%91%e1%83%98%e1%83%9a%e1%83%98-%e1%83%a5%e1%83%a3%e1%83%97-7/ |access-date=2026-03-29 |website=megatv.ge |language=ka-GE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-16 |title=ქუთაისში ცნობილი ექიმი დავით ჩიქოვანი გარდაიცვალა |url=https://www.palitravideo.ge/video/187789-kutaisshi-cnobili-ekimi-davit-chikovani-gardaicvala/ |access-date=2026-03-29 |website=პალიტრა ვიდეო |language=ka}}&lt;/ref&gt;

==განათლება და ადრეული კარიერა==
დავით ჩიქოვანმა, [[1978|1978 წელს]] ოქროს მედალზე დაამთავრა სოხუმის ს. ორჯონიკიძის სახელობის მე-5 საშუალო სკოლა. 1978–1984 წლებში სწავლობდა [[სტავროპოლის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი|სტავროპოლის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში]], სამკურნალო ფაკულტეტზე. 1984–1985 წლებში ქირურგიული პრაქტიკა გაიარა [[კალინინგრადი]]ს საოლქო კლინიკურ საავადმყოფოში.

1986–1988 წლებში პროფესიული კვალიფიკაციის ამაღლება განაგრძო [[მოსკოვი|მოსკოვში]], აკადემიკოს ნ. ბურდენკოს სახელობის ნეიროქირურგიის ეროვნულ სამედიცინო კვლევით ცენტრში, სადაც დაეუფლა თანამედროვე ნეიროქირურგიულ მეთოდებს და მოღვაწეობდა ექიმ-ნეიროქირურგად.

==მოღვაწეობა==
მოსკოვიდან დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა აფხაზეთის ჯანდაცვის რესპუბლიკურ ნეიროქირურგიულ ცენტრში. [[აფხაზეთის ომი (1992-1993)|აფხაზეთის ომის]] დროს იცავდა სამედიცინო ნეიტრალიტეტის პრინციპებს და მკურნალობდა ორივე დაპირისპირებული მხარის დაჭრილებს. [[სოხუმის დაცემა|სოხუმის დაცემის]] შემდეგ, [[1993|1993 წლის]] [[29 სექტემბერი|29 სექტემბრამდე]] დარჩა ოკუპირებულ ქალაქში ჰუმანიტარული მოტივით, რის შემდეგაც საოპერაციო ფორმით, ფეხით გადალახა ჭუბერის უღელტეხილი და გადმოვიდა საქართველოს კონტროლირებად ტერიტორიაზე.

დევნილობაში მყოფმა დავით ჩიქოვანმა, 1993 წლიდან მოღვაწეობა განაგრძო ქუთაისის სამხედრო ჰოსპიტალში. მოგვიანებით მუშაობდა ქუთაისის №1 საავადმყოფოში (შემდგომში ქუთაისის საეკლესიო საავადმყოფო „ქსენონი“) ექიმ-ნეიროქირურგად. 1998–2006 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას და ხელმძღვანელობდა ნეიროქირურგიის სასწავლო ციკლს სამედიცინო ინსტიტუტში „ქუთაისი“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=გარდაიცვალა ცნობილი ექიმი და ნეიროქირურგი - რა სამწუხარო ინფორმაციას ავრცელებს კლინიკა? |url=http://www.resonancedaily.com/index.php?id_rub=4&amp;id_artc=247362 |access-date=2026-03-29 |website=www.resonancedaily.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

2006–2016 წლებში მუშაობდა აკადემიკოს ზ. ცხაკაიას სახელობის დასავლეთ საქართველოს ინტერვენციული მედიცინის ეროვნულ ცენტრში.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=website |title=West Georgia Medical Centre |url=https://vian.health/en/hospitals/west-georgia-medical-centre |access-date=2026-03-29 |website=vian.health |language=en}}&lt;/ref&gt; მოღვაწეობის პერიოდში, თანამედროვე ტექნოლოგიური ბაზის პირობებში, დავით ჩიქოვანი მაღალკვალიფიციურ ნეიროქირურგიულ გუნდთან ერთად ახორციელებდა ურთულეს ნეიროქირურგიულ ჩარევებს. კლინიკაში სრულდებოდა ოპერაციების ფართო სპექტრი: [[თავის ტვინი]]ს [[სიმსივნე]]ების ([[მენინგიომა|მენინგიომები]], გლიომები, ნევრინომები, კრანიოფარინგეომები) ამოკვეთა, მათ შორის ტრანსნაზალურ-ტრანსფენოიდალური მიდგომით (ნავიგაციის გამოყენებით, ტრეპანაციის გარეშე), სისხლძარღვოვანი პათოლოგიების (არტერიული [[ანევრიზმა|ანევრიზმები]], მალფორმაციები) კლიპირება და ოკლუზია, [[ხერხემალი|ხერხემლისა]] და [[ზურგის ტვინი]]ს რეკონსტრუქციული ოპერაციები.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Facebook |url=https://www.facebook.com/photo?fbid=888368874246718&amp;set=a.146992181717728 |access-date=2026-03-29 |website=www.facebook.com}}&lt;/ref&gt;

2016 წლის აპრილიდან სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა ქუთაისის მრავალპროფილური კლინიკა „ლჯ“-ის (LJ) ნეიროქირურგიულ სამსახურს.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ჩიქოვანი {{!}} ექიმები {{!}} vidal.ge |url=http://www.vidal.ge/doctors/davit-chiqovani |access-date=2026-03-29 |website=www.vidal.ge |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=კლინიკა ლჯ |url=https://www.clinicalj.ge/Surgery.html |access-date=2026-03-29 |website=www.clinicalj.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=გარდაიცვალა ნეიროქირურგი დავით ჩიქოვანი: არაერთი ურთულესი ოპერაციის წარმატებით დასრულება და მრავალი გადარჩენილი სიცოცხლე უკავშირდება მის სახელს |url=https://digest.ge/news/sazogadoeba/gardaitsvala-neiroqirurgi-davit-chiqovani-araerti-urtulesi-operatsiis-tsarmatebit-dasruleba-da-mravali-gadarchenili-sitsotskhle-ukavshirdeba-mis-sakhels |access-date=2026-03-29 |website=digest.ge}}&lt;/ref&gt;

== გამოცდილება ==
დავით ჩიქოვანის კარიერა მოიცავს 30 000-ზე მეტ ოპერაციულ ჩარევას. მისი მონაწილეობით სრულდებოდა მკურნალობა ისეთი პათოლოგიების, როგორიცაა:&lt;ref&gt;{{Cite web |last=კობიაშვილი |first=მერი |date=2026-03-16 |title=„არაერთი ურთულესი ოპერაციის გამარჯვებით დასრულება, მრავალი გადარჩენილი სიცოცხლე უკავშირდება მის სახელს“ - ქუთაისში ცნობილი ექიმი-ნეიროქირურგი, დავით ჩიქოვანი გარდაიცვალა |url=https://fortuna.ge/araerti-urtulesi-operaciis-gamarjvebit-dasruleba-mravali-gadarchenili-sicockhle-ukavshirdeba-mis-sakhels-qutaisshi-cnobili-eqimi-neiroqirurgi-davit-chiqovani-gardaicvala/ |access-date=2026-03-29 |website=რადიო ფორტუნა / Fortuna.ge |language=ka-GE}}&lt;/ref&gt;

* თავის ტვინის სისხლძარღვთა ანევრიზმები და არტერიულ-ვენური მალფორმაციები;
* სხვადასხვა ლოკალიზაციის სიმსივნეები (ტერატომები, ეპენდიმომები, ნეიროფიბრომატოზი);
* [[ჰიდროცეფალია]] და [[ჰიპოფიზი]]ს [[ადენომა|ადენომები]];
* ხერხემლის პოსტრავმული არასტაბილურობა, არხის სტენოზი და მალთაშუა დისკების პათოლოგიები;
* პერიფერიულ ნერვთა დაზიანებები (გვირაბული სინდრომები) და თავის ქალას ძვლების დეფექტები;
* [[ინსულტი|ინსულტები]] (ჰემორაგიული და [[იშემიური ინსულტი|იშემიური]]) და შიდაქალის სხვადასხვა ტიპის [[ჰემატომა|ჰემატომები]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=კლინიკა ლჯ |url=https://clinicalj.ge/Surgery.html |access-date=2026-03-29 |website=clinicalj.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=website |title=West Georgia Medical Centre |url=https://vian.health/en/hospitals/west-georgia-medical-centre |access-date=2026-03-29 |website=vian.health |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ჰუმანიტარული წვლილი ==
იგი ჩართული იყო [[საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიები|ოკუპირებული ტერიტორიებიდან]] ჩამოსული პაციენტების მკურნალობის პროცესში, რისთვისაც მიღებული აქვს საერთაშორისო აღიარება (ევროკავშირისა და გაეროს პროექტი ''COBERM'').&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Confidence Building Early Response Mechanism (COBERM) Phase 4 |url=https://www.undp.org/georgia/projects/coberm-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214115120/https://www.undp.org/georgia/projects/coberm-4 |archive-date=2025-12-14 |access-date=2026-03-29 |website=UNDP |language=en }}&lt;/ref&gt; მიუხედავად პირადი ჯანმრთელობის პრობლემებისა, მას არ შეუწყვეტია პრაქტიკული მოღვაწეობა და გარდაცვალებამდე ასრულებდა რთულ ნეიროქირურგიულ ოპერაციებს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sano |title=ასოციაცია „მშვიდობიანი და საქმიანი კავკასია“ - აფხაზი ავადმყოფების ჩამოყვანა და მათთვის თბილისში, ქუთაისში და ზუგდიდში სამედიცინო დიაგნოსტიკური დახმარების გაწევის ხელშეწყობა |url=https://apbc.ge/index.php/ka/projectska/ganxorcielebuli/item/383-2013-10-28-06-59-41.html |access-date=2026-03-29 |website=apbc.ge |language=ka-ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=giorgi |title=ასოციაცია „მშვიდობიანი და საქმიანი კავკასია“ - მედიცინა – ნდობისა და დიალოგის ხიდი: მშვიდობიანი და საქმიანი კავკასიის ინიციატივა |url=https://apbc.ge/index.php/ka/news-ka/item/485-%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90-%E2%80%93-%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%AE%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%98-%E1%83%9B%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%90.html |access-date=2026-03-29 |website=apbc.ge |language=ka-ge}}&lt;/ref&gt;

==ჯილდოები==
* [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენი]] (2012) — ქართულ მედიცინაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისა და პროფესიული თავდადებისთვის.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00025609}}
* [http://file.wfns.org/file/CURRICULUMVITAE_DavidChikovani.pdf დავით ჩიქოვანის მემორიალური ბიოგრაფია (In Memoriam) მსოფლიო ნეიროქირურგიული ფედერაციის (WFNS) საიტზე (ინგლისურ ენაზე)]
* [https://www.eans.org/news/726803/Obituary-Dr.-David-Chikovani-Prominent-Georgian-Neurosurgeon.htm დავით ჩიქოვანის ხსოვნისადმი მიძღვნილი პუბლიკაცია ევროპის ნეიროქირურგთა ასოციაციის (EANS) ოფიციალურ საიტზე (ინგლისურ ენაზე)]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ჩიქოვანი, დავით}}
[[კატეგორია:დაბადებული 21 ივნისი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1961]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]]
[[კატეგორია:ქართველი ექიმები]]
[[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]]</text>
      <sha1>a9fas1qeqmd4p1jacyj1kbukykpqrcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შერმან-ოუქსი (ლოს-ანჯელესი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>879417</id>
    <revision>
      <id>5391920</id>
      <parentid>5351366</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5391920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30657" sha1="fzzvqutle008853ek6nahcgaeyqo3ky" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება
|სტატუსი                  = 
|ქართული სახელი        = შერმან-ოუკსი
|დაქვემდებარება = 
|სურათი             =
|სურათის აღწერა    =
|დროშა           =
|დროშის სიგანე    =
|გერბი          =
|გერბის სიგანე      =
|ქვეყანა           =
|შიდა დაყოფა =
|რეგიონის ტიპი             = 
|რეგიონი                  = 
|რეგიონი ცხრილში        = 
|რაიონის ტიპი             =
|რაიონი                   = 
|თემის ტიპი             =
|თემი                  =
|თემი ცხრილში         =
|მმართველის ტიპი        = 
|მმართველი                   = 
|წინა სახელები           = 
|სტატუსი-დან                = 
|კლიმატი=
|ენები =
|add1n= 
|add1=
}}
'''შერმან-ოუქსი''' ({{lang-en|Sherman Oaks}}) — უბანი [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]], ლოს-ანჯელესის ოლქში, [[კალიფორნია]], [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]. მდებარეობს სან-ფერნანდოს ველის რეგიონში და მოიცავს [[სანტა-მონიკა (კალიფორნია)|სანტა მონიკას]] მთების ნაწილს.

== ისტორია ==
ლოს-ანჯელესის გარეუბნების სახლების კომპანიის პარტნიორმა, გენერალმა მოსე ჰეზელტინ შერმანმა, განავითარა შერმან ოუკსი. კომპანიამ დაყო 1000 [[ჰექტარი]] მიწა, რომელიც შერმან ოუკსად იქცა. 1927 წელს თითოეული ჰექტარი 780 დოლარად გაიყიდა.&lt;ref name=EngDinah&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/la-re-guide22may22-story.html |title=Valley Girl reputation, community activist at heart|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date= May 22, 2005|access-date= March 23, 2014|first=DINAH |last=ENG}}&lt;/ref&gt;შერმანის კიდევ ერთი მსხვილი წამოწყება იყო ლოს-ანჯელესის [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] რკინიგზა.
[[ფაილი:The Magnolia, Sherman Oaks (cropped).jpg|მინი|მაგნოლია, ისტორიული მამული მისიის აღორძინების სტილში, აშენებული 1920-იან წლებში|მარცხნივ]]

1991 წელს, ჩენდლერ ესტეიტსის რაიონში მცხოვრებმა სახლის მესაკუთრეთა ჯგუფმა წარმატებით მიმართა ლოს-ანჯელესის საქალაქო საბჭოს ყოფილ წევრ [[ზევ იაროსლავსკი|ზევ იაროსლავსკის]], რათა ხელახლა დაეხაზათ შერმან ოუკსის საზღვრები [[ჩრდილოეთი|ჩრდილოეთით]] მაგნოლიას ბულვარიდან ბურბენკის ბულვარამდე და [[დასავლეთი|დასავლეთით]] კოლდვოთერ კანიონის გამზირიდან ვან ნუისის ბულვარამდე, მათი უბნის ჩართვის მიზნით. ეს მოთხოვნა სან-ფერნანდოს ველისთვის სიახლე არ იყო; სხვა უბნებმა ან სახელწოდების შეცვლა სცადეს, ან უფრო მდიდარ უბნებთან მიერთება სცადეს.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-20-me-3807-story.html|title=Council Urges New Chandler Estates ZIP|newspaper=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;თუმცა, ამ ტერიტორიის მაცხოვრებლები ამტკიცებდნენ, რომ თავდაპირველად ეს ტერიტორია შერმან ოუკსის ნაწილი იყო, მაგრამ 1962 წელს საფოსტო ინდექსების შექმნის შედეგად მას ვან ნაისი ეწოდა; ერთ-ერთმა მაცხოვრებელმა საქმის დასასაბუთებლად საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი წარადგინა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-05-30-me-3999-story.html|title=Neighborhood Presses for Identity It Lost in 1962|newspaper=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;

ჩენდლერ ესტეიტსის ტერიტორიის ვან ნაისისგან წარმატებით გამოყოფიდან სულ რაღაც რამდენიმე კვირის შემდეგ, მაგნოლია ვუდსმა, 45 კვარტლიანმა ტერიტორიამ, რომელიც [[აღმოსავლეთი|აღმოსავლეთით]] ვან ნაისის ბულვარს და დასავლეთით სან დიეგოს ავტომაგისტრალს ესაზღვრება და ბურბენკსა და მაგნოლიას ბულვარებს შორისაა, ასევე წარმატებით მიმართა ლოს-ანჯელესის საქალაქო საბჭოს წევრ მარვინ ბრაუდეს ვან ნაისიდან გამოყოფისა და შერმან ოუკსთან შეერთების მოთხოვნით. ამ ტერიტორიაზე მყოფი მომჩივნები ამტკიცებდნენ, რომ მათი უბანიც შერმან ოუკსის ნაწილი იყო, თუმცა მათ მხოლოდ 22 დოკუმენტის წარდგენა შეძლეს, რომელიც ამას ადასტურებდა. ამ ცვლილების შედეგად, ვან ნაისის საშუალო სკოლა გამოეყო მისი სახელობის უბნიდან.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-08-22-me-1234-story.html|title=Van Nuys Loses Another Area to Sherman Oaks|newspaper=[[Los Angeles Times]]|first=JOCELYN Y. |last=STEWART |date=August 22, 1991}}&lt;/ref&gt;

საბოლოოდ, 2009 წელს, ლოს-ანჯელესის საქალაქო საბჭომ კვლავ მისცა ხმა უბნის საზღვრების ხელახლა დახატვას, რათა ვან ნუისში დაახლოებით 1800 სახლის ფართობი შესულიყო ამ ტერიტორიაზე.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-jul-15-me-neighborhood-switch15-story.html|title=Part of Van Nuys will get new name|newspaper=[[Los Angeles Times]]|first=Maeve|last=Reston|date=July 15, 2009}}&lt;/ref&gt;

1994 წლის ნორთრიჯის [[მიწისძვრა|მიწისძვრამ]] ზიანი მიაყენა მიმდებარე ტერიტორიას. საზოგადოების რეკონსტრუქციის სააგენტომ სცადა რეკონსტრუქციის სამუშაოების მართვა. შერმან ოუკსის რაიონში მცხოვრებმა სახლის მესაკუთრეებმა მოგვიანებით მოიგეს სასამართლო პროცესი, რათა სააგენტოსთვის ხელი შეეშალათ სამუშაოების მართვაში.

== გეოგრაფია ==
უბანი დაახლოებით ესაზღვრება აღმოსავლეთით [[სტუდიო სიტი|სტუდიო სიტის]], ჩრდილოეთით [[ვან ნუისი|ვან ნუისის]], დასავლეთით [[ენსინო (სანტანდერი)|ენსინოს]], სამხრეთით ბელ-ეარისა და [[ბევერლი-ჰილზი|ბევერლი-ჰილზის]] ფოსტის განყოფილების უბნებს.

== დემოგრაფია ==
=== 2022 წელი ===
2022 წლის მონაცემებით, Los Angeles Almanac-ის მიხედვით, შერმან ოუკსში დაახლოებით 66,686 მცხოვრები ცხოვრობდა. ეთნიკური შემადგენლობა ასეთი იყო: 64.39% თეთრკანიანი (არაესპანური წარმოშობის), 7.10% აზიელი, 5.62% შავკანიანი, 0.31% [[ამერიკელი ინდიელები|ამერიკელი ინდიელი]], 0.13% წყნარი ოკეანის კუნძულების მკვიდრი, 5.06% სხვა რასის წარმომადგენელი და 11.93% ორი ან მეტი რასის წარმომადგენელი, ხოლო 16.18% ნებისმიერი რასის [[ესპანეთი|ესპანური]] ან [[ლათინური ამერიკა|ლათინოამერიკელი]] იყო.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.plantmaps.com/91403|title=Zipcode 91403|website=www.plantmaps.com|access-date=March 22, 2021}}&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:La Reina Theater, Sherman Oaks.jpg|მინი|ლა რეინას თეატრი, 2008]]

=== 2010 წელი ===
2010 წლის აღწერის მონაცემებით, სან-ფერნანდოს ველის ალმანახის მიხედვით, შერმან ოუკსის მოსახლეობა 52,677 ადამიანსა და 25,255 ოჯახს შეადგენდა. უბნის რასობრივი შემადგენლობა შემდეგი იყო: არაესპანური წარმოშობის თეთრკანიანი მოსახლეობის 82%, [[აზია|აზიური]] წარმოშობის ამერიკელი მოსახლეობის 5% და [[აფრო-ამერიკელები|აფროამერიკელი]] მოსახლეობის 3%; 11% ნებისმიერი რასის ესპანური წარმოშობის ან ლათინოამერიკელი იყო. სხვა რასები 1%-ზე ნაკლებს შეადგენდნენ.

=== 2000 წელი ===
„ლოს-ანჯელეს თაიმსი“ იტყობინება, რომ 2000 წლის [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ის აღწერის მიხედვით, შერმან ოუკსის 9.15 კვადრატული მილის ფართობის უბანში, მათ შორის სანტა მონიკას მთების ფართო ნაწილზე, 61,166 მცხოვრები ცხოვრობდა, ანუ 6,687 ადამიანი კვადრატულ მილზე, რაც ქალაქის მოსახლეობის სიმჭიდროვის ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია. 2008 წელს ქალაქის შეფასებით, მოსახლეობის რაოდენობა 65,436-მდე გაიზარდა.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cinematreasures.org/theater/502/ |title=La Reina Theatre |publisher=Cinema Treasures |access-date=January 24, 2013}}&lt;/ref&gt;

2000 წელს, 19-დან 49 წლამდე და 65 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობის პროცენტული მაჩვენებელი ოლქში ყველაზე მაღალი იყო. განქორწინებული მოსახლეობის და ქვრივების პროცენტული მაჩვენებელი ოლქში ყველაზე მაღალი იყო.&lt;ref name=&quot;almanac2022&quot;&gt;{{cite web|website=Los Angeles Almanac| url=https://www.laalmanac.com/population/po24la.php |title=Population and Race of Neighborhoods of the City of Los Angeles, California |access-date=August 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117194431/https://www.laalmanac.com/population/po24la.php |archive-date=January 17, 2024}}&lt;/ref&gt;ქალაქისა და ოლქის დანარჩენ ნაწილთან შედარებით, ორი ადამიანისგან შემდგარი ოჯახის საშუალო ზომა დაბალი იყო. დამქირავებლები საცხოვრებელი ფონდის 58.9%-ს იკავებდნენ, ხოლო სახლის ან ბინის მფლობელები - 41.1%-ს.&lt;ref name=&quot;MappingLAShermanOaks&quot;&gt;[https://maps.latimes.com/neighborhoods/neighborhood/sherman-oaks/index.html] &quot;Sherman Oaks,&quot; Mapping L.A., ''Los Angeles Times''&lt;/ref&gt;

ლოს-ანჯელესში ეს უბანი ეთნიკურად „განსაკუთრებით მრავალფეროვან“ არ ითვლებოდა, რადგან თეთრკანიანი მაცხოვრებლების მაღალი პროცენტული მაჩვენებელი იყო. ჯგუფში შედიოდნენ თეთრკანიანები - 73.8%; ლათინოამერიკელები - 11.8%; აზიელები - 5.7%; შავკანიანები - 4.4%; და სხვები - 4.4%. [[რუსები]] (8.4%) და [[გერმანელები]] (7.4%) ყველაზე გავრცელებული წარმომავლობა იყო. [[ირანი]] (14.1%) და [[მექსიკა]] (8.8%) ყველაზე გავრცელებული დაბადების ადგილები იყო საზღვარგარეთ დაბადებული მაცხოვრებლების 26.2%-ისთვის - ლოს-ანჯელესის საშუალო პროცენტული მაჩვენებელი.

2008 წელს უბანს ოჯახის საშუალო შემოსავალი 69,651 აშშ დოლარი ჰქონდა, რაც მაღალი მაჩვენებელი იყო ლოს-ანჯელესის ქალაქისთვის, მაგრამ დაახლოებით საშუალო მაჩვენებელი მთელი ოლქისთვის. ლოს-ანჯელესის ოლქში მაღალი იყო იმ ოჯახების პროცენტული მაჩვენებელი, რომლებიც 125,000 აშშ დოლარს და მეტს გამოიმუშავებდნენ.

== ეკონომიური ==
„მაი ჯიმის“ ბავშვთა ფიტნეს ცენტრი, მსოფლიო მასშტაბით ცნობილი ბავშვთა ფიტნეს ცენტრი, რომლის შტაბ-ბინაც შერმან ოუკსში მდებარეობს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=My Gym Children's Fitness Center |url=https://www.entrepreneur.com/franchises/directory/my-gym-childrens-fitness-center/289470 |website=entrepreneur.com |publisher=Entrepreneur Media, Inc. |access-date=23 June 2023}}&lt;/ref&gt;

== ხელოვნება და კულტურა ==
ლოს-ანჯელესის საჯარო [[ბიბლიოთეკა]] მართავს შერმან ოუკსის ფილიალს,&lt;ref&gt;&quot;[http://www.lapl.org/branches/Branch.php?bID=51 Sherman Oaks Branch Library]&quot; [[Los Angeles Public Library]]. Retrieved on March 19, 2010.&lt;/ref&gt;ასევე ცნობილს, როგორც შერმან ოუკსის მარტინ პოლარდის ფილიალს.

== პარკები და დასვენება ==
ვან ნაის შერმან ოუკსის პარკს აქვს აუზი, აუდიტორია, ბეისბოლის ბრილიანტები, კალათბურთის კორტები, ფეხბურთის მოედანი, სპორტული დარბაზი და ფეხბურთის მოედანი.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.laparks.org/dos/aquatic/facility/vanNuys_SOPool.htm Van Nuys Sherman Oaks Pool] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727000624/http://www.laparks.org/dos/aquatic/facility/vanNuys_SOPool.htm |date=2016-07-27 }}.&quot; City of Los Angeles. Retrieved on March 19, 2010.&lt;/ref&gt;

შერმან ოუკსის ციხესიმაგრის პარკს აქვს არკადული დარბაზები, დარტყმის გალიები და მინიატურული გოლფის მოედნები..&lt;ref&gt;&quot;[http://www.laparks.org/shermanoaks_castlepk/ Sherman Oaks Castle Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160622230126/http://www.laparks.org/shermanoaks_castlepk/ |date=2016-06-22 }}.&quot; City of Los Angeles. Retrieved on March 19, 2010.&lt;/ref&gt;

== მთავრობა ==
=== ადგილობრივი თვითმმართველობა ===
შერმან ოუკსის სამეზობლო საბჭო ლოს-ანჯელესის ქალაქის ოფიციალური სამთავრობო ორგანოა, რომელიც ლოს-ანჯელესის საქალაქო საბჭოსთან დამაკავშირებელ რგოლს წარმოადგენს, რათა ხელი შეუწყოს საზოგადოების მონაწილეობას ქალაქის მმართველობასა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესებში.&lt;ref name=council&gt;{{Cite web |title=About Us |url=https://www.shermanoaksnc.org/page/viewPage/about-us |access-date=October 21, 2025 |website=Sherman Oaks Neighborhood Council}}&lt;/ref&gt;შერმან ოუკსი ლოს-ანჯელესის მე-4 საქალაქო საბჭოს ოლქშია, რომელსაც 2025 წლიდან ნითია რამანი წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sherman Oaks &amp; Van Nuys |url=https://cd4.lacity.gov/neighborhood/sherman-oaks-van-nuys/ |access-date=October 22, 2025 |website=Nithya Raman, Los Angeles City Councilmember, 4th District}}&lt;/ref&gt;

=== ოლქის, შტატის და ფედერალური წარმომადგენლობა ===
2025 წლის მონაცემებით, შერმან ოუკსი შედის ლოს-ანჯელესის ოლქის ზედამხედველთა საბჭოს მესამე და მეხუთე ოლქებში, რომლებსაც შესაბამისად წარმოადგენენ [[ლინდსი ჰორვატი]] და [[კეტრინ ბარგერი]]..&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Get to know Third District |url=https://lindseyhorvath.lacounty.gov/get-to-know-third-district/ |access-date=October 22, 2025 |website=Los Angeles County Supervisor Lindsey Horvath, Third District}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fifth Supervisorial District Map |url=https://file.lacounty.gov/SDSInter/lac/1031544_5thDistrictMap.pdf |access-date=October 23, 2025 |website=County of Los Angeles}}&lt;/ref&gt;ის შედის [[კალიფორნიის შტატი|კალიფორნიის]] 44-ე შტატის ასამბლეის ოლქში, რომელსაც წარმოადგენს ნიკ შულცი.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025 |title=Biography |url=https://a44.asmdc.org/biography |access-date=October 23, 2025 |website=Assemblymember Nick Schultz, Assembly District 44}}&lt;/ref&gt;შერმან ოუკსი შედის კალიფორნიის 27-ე შტატის სენატის ოლქში, რომელსაც წარმოადგენს ჰენრი სტერნი.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senate District 27 |url=https://sd27.senate.ca.gov/district |access-date=October 23, 2025 |website=Henry Stern, California Senate District 27}}&lt;/ref&gt;ის შედის კალიფორნიის 32-ე საკონგრესო ოლქში, რომელსაც წარმოადგენს ბრედ შერმანი.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Biography |url=https://sherman.house.gov/about/about-brad-sherman |access-date=October 23, 2025 |website=Congressman Brad Sherman, Serving California's 32nd District}}&lt;/ref&gt;

== განათლება ==
შერმან ოუკსის 25 წლის და უფროსი ასაკის მაცხოვრებლების ორმოცდახუთ პროცენტს 2000 წლისთვის ოთხწლიანი ხარისხი ჰქონდა მიღებული, რაც მაღალი მაჩვენებელია როგორც ქალაქის, ასევე ოლქისთვის. მაგისტრის ან უფრო მაღალი ხარისხის მქონე მაცხოვრებლების პროცენტული მაჩვენებელი ასევე მაღალი იყო ოლქში.
[[ფაილი:Van Nuys Middle School.jpg|მინი|ვან ნუისის საშუალო სკოლა]]

შერმან ოუკსის საზღვრებში LAUSD-ის სკოლებია:
*ვან ნაისის საშუალო სკოლა. სკოლა ვან ნაისის თემში 1991 წლამდე იყო, სანამ საქალაქო საბჭოს წევრმა მარვინ ბროუდემ არ გასცა ბრძანება, რომ 45 ბლოკისგან შემდგარი ტერიტორია, რომელშიც სკოლა მდებარეობდა, შერმან ოუკსის ნაწილად გადარქმეულიყო. სკოლამ კვლავ გამოიყენა სახელი „ვან ნაისის საშუალო სკოლა“.&lt;ref name=Stewartrename&gt;Stewart, Jocelyn Y. &quot;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-08-23-me-955-story.html Identity Crisis : Community: The decision to change the name of a 45-block area of Van Nuys to Sherman Oaks leaves junior high in an odd position.]&quot; ''Los Angeles Times''. August 23, 1991. Retrieved on March 23, 2014.&lt;/ref&gt;
*კესტერის გამზირის დაწყებითი სკოლა
*ჩენდლერის დაწყებითი სკოლა
*ლუი არმსტრონგის საშუალო სკოლა
*შერმან ოუკსის დაწყებითი სკოლა
*დიქსი კანიონის გამზირის დაწყებითი სკოლის სკოლა, სკოლა „დიქსი კანიონის გამზირი“.
*რივერსაიდ დრაივის დაწყებითი სკოლა
[[ფაილი:Sherman Oaks Elementary school B.jpg|მინი|შერმან ოუკსის დაწყებითი სკოლა]]

შერმან ოუკსის საზღვრებში ჩარტერული სკოლები მოიცავს:
*აივი ბაუნდის [[მათემატიკა|მათემატიკის]], [[მეცნიერება|მეცნიერებისა]] და ტექნოლოგიების აკადემია მორისონის ქუჩაზე
*საზოგადოებრივი მოსავლის ჩარტერული სკოლა, დაიხურა 2012 წელს
შერმან ოუკსის ნაწილები, მათ შორის მაგნოლია ვუდსი, ვან ნაისის საშუალო სკოლას მიეკუთვნება.&lt;ref name=Sarkisian-MillerMagnoliaWoods&gt;Sarkisian-Miller, Nora. &quot;[https://www.latimes.com/la-re-guide7may07-story.html A hideaway in Sherman Oaks].&quot; ''[[Los Angeles Times]]''. May 7, 2006. Retrieved on March 23, 2014.&lt;/ref&gt;სხვა ნაწილები ველი გლენში მდებარე გრანტის საშუალო სკოლას მიეკუთვნება.
[[ფაილი:ShermanOaksNotreDameHS.JPG|მინი|ნოტრ დამის საშუალო სკოლა]]

კერძო სკოლებში შედის:
*ნოტრ დამის საშუალო სკოლა
*ბაკლის სკოლა
*სოფელ გლენის სკოლა

== ინფრასტრუქტურა ==
საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას უზრუნველყოფენ ლოს-ანჯელესის სახანძრო სამსახური&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Find Your Station |url=https://lafd.org/fire-stations/station-results |access-date=October 23, 2025 |website=Los Angeles Fire Department}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Los Angeles Fire Department, Fire Station 102 |url=http://lafd.org/fs102.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821074728/http://lafd.org/fs102.htm |archive-date=August 21, 2008 |access-date=May 5, 2009 |website=Los Angeles Fire Department}}&lt;/ref&gt; და ლოს-ანჯელესის პოლიციის დეპარტამენტი.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Van Nuys Community Police Station |url=https://www.lapdonline.org/lapd-contact/valley-bureau/van-nuys-community-police-station/ |access-date=October 23, 2025 |website=The Official Site of the Los Angeles Police Department}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.shermanoaksnc.org/ Sherman Oaks Neighborhood Council]
* [http://www.shermanoakschamber.org/ Sherman Oaks Chamber of Commerce]
* [http://projects.latimes.com/mapping-la/neighborhoods/neighborhood/sherman-oaks/crime/ Sherman Oaks crime map and statistics, ''Los Angeles Times'']
*[http://www.latimes.com/includes/projects/img/mapping_la/mappingla.pdf Colored map], Mapping L.A., ''[[Los Angeles Times]]''
*[http://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz002dcfdg View of Sherman Oaks valley, from a home on Round Valley Drive, Sherman Oaks, 1934.] [[Los Angeles Times]] Photographic Archive (Collection 1429). UCLA Library Special Collections, [[Charles E. Young Research Library]], [[University of California, Los Angeles]].
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ლოს-ანჯელესი]]
[[კატეგორია:ლოს-ანჯელესის გეოგრაფია]]
[[კატეგორია:1927 წელს დაარსებულები]]
[[კატეგორია:კალიფორნია]]
[[კატეგორია:მუნიციპალიტეტების სიები]]</text>
      <sha1>fzzvqutle008853ek6nahcgaeyqo3ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩეიზ სტოუქსი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>879765</id>
    <revision>
      <id>5392051</id>
      <parentid>5377422</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19385" sha1="mhcefey1l19zp3ho92sv0wh0iiuumxz" xml:space="preserve">'''ჯეიმს ალექსანდერ ჩეიზ სტოუქსი''' (დ. [[1992]] წელი, [[16 სექტემბერი]]) — ამერიკელი [[მსახიობი]] და [[რეჟისორი]], რომელიც ცნობილია ნეტფლიქსის სერიალში [[აუთერ ბენქსი (ტელესერიალი)|აუთერ ბენქსი]] (2020–დღემდე) ჯონ ბ.-ის როლით.&lt;ref name=&quot;Elle&quot;&gt;{{Cite web|last=Walsh|first=Savannah|date=May 7, 2020|title=All About Chase Stokes, The Breakout Star Of Netflix's Outer Banks|url=https://www.elle.com/culture/movies-tv/a32390777/who-is-chase-stokes-outer-banks-netflix/|website=[[Elle.com|Elle]]|access-date=September 22, 2020|archive-date=January 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103215258/https://www.elle.com/culture/movies-tv/a32390777/who-is-chase-stokes-outer-banks-netflix/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a32212935/cast-of-outer-banks-ages/|title=How Old is the Cast of &quot;Outer Banks&quot; – Outer Banks Actors Ages|date=April 21, 2020|first=Tamara|last=Fuentes|work=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]|access-date=May 25, 2020|archive-date=January 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118052847/https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a32212935/cast-of-outer-banks-ages/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ადრეული ცხოვრება==
სტოუქსი დაიბადა [[ანაპოლისი|ანაპოლისში]], [[მერილენდი]], [[ჯეფ სტოუქსი]]სა და ჯენიფერ ქანინგის ოჯახში.მშობლები განქორწინდნენ, როდესაც ოთხი წლის იყო.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.stylesrant.com/chase-stokes-parents/ | title=Everything we know about Chase Stokes' parents | date=19 August 2021 | access-date=29 August 2021 | archive-date=1 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230301015043/https://www.stylesrant.com/chase-stokes-parents/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; დედასთან ერთად გადავიდა კანტონში, [[ჯორჯია]], შემდეგ კი მოზარდობაში გადასახლდა [[ორლანდო]]ში, [[ფლორიდა]], სადაც სწავლობდა Timber Creek High School-ში.&lt;ref&gt;{{cite AV media |date=April 24, 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=wVKUzlna3o8 |title='Outer Banks' Star Chase Stokes &quot;John B&quot; on Cast Relationships, Quarantine Life &amp; the Future in Film |publisher=thenameisjadetv |via=[[YouTube]] |access-date=August 29, 2021 |archive-date=August 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829054957/https://www.youtube.com/watch?v=wVKUzlna3o8&amp;t=297s |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.linkedin.com/in/chase-stokes-b1735873/ |title=Chase Stokes |website=[[LinkedIn]] |access-date=2021-08-25 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301015038/https://www.linkedin.com/in/chase-stokes-b1735873/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
სტოუქსმა მიიღო [[ბაკალავრის ხარისხი]] ვალენსიის კოლეჯიდან და შემდგომ სწავლობდა ცენტრალური ფლორიდის [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტსა]] და სემინოლ სტეიტ [[კოლეჯი|კოლეჯ]]ში.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Christiansen |first1=Kathleen |title=Netflix star Chase Stokes says 'Outer Banks' reminds him of Orlando |url=https://www.orlandosentinel.com/entertainment/tv/os-et-netflix-outer-banks-chase-stokes-20200430-ztcuck27vrgvdj4z3jkowqy7ji-story.html |website=Orlando Sentinel |access-date=12 September 2021 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306002942/https://www.orlandosentinel.com/entertainment/tv/os-et-netflix-outer-banks-chase-stokes-20200430-ztcuck27vrgvdj4z3jkowqy7ji-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ბავშვობაში სურდა გამხდარიყო პროფესიონალი [[ყინულის ჰოკეი]]ს მოთამაშე.&lt;ref&gt;{{cite web |title=If You're Frothing 'Outer Banks' Star Chase Stokes We've Spent Way Too Long Digging Deep To Bring You Everything You Need To Know |url=https://www.mtv.com.au/news/vl08j1/if-you-re-frothing-outer-banks-star-chase-stokes-we-ve-spent-way-too-long-digging-deep-to-bring-you-everything-you-need-to-know |website=MTV Australia |date=April 29, 2020 |access-date=November 20, 2020 |archive-date=March 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301015055/https://www.mtv.com.au/news/vl08j1/if-you-re-frothing-outer-banks-star-chase-stokes-we-ve-spent-way-too-long-digging-deep-to-bring-you-everything-you-need-to-know |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==კარიერა==
'''მსახიობობა'''

სტოუქსმა მსახიობის კარიერა დაიწყო მცირე როლებით [[სატელევიზიო სერიალი|სატელევიზიო სერიალებ]]ში, როგორებიცაა Stranger Things, Daytime Divas და Tell Me Your Secrets.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Fuentes |first1=Tamara |title=6 Interesting Facts About &quot;Outer Banks&quot; Star Chase Stokes That Will Make You Want to Rewatch the Show |url=https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a32497081/chase-stokes-facts/ |website=Seventeen |date=May 15, 2020 |access-date=November 20, 2020 |archive-date=May 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522084530/https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a32497081/chase-stokes-facts/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[2019]] წლის [[თებერვალი|თებერვალ]]ში თავდაპირველად უარი თქვა აუთერ ბენქსის აუდიციის შეთავაზებაზე, მაგრამ შემდგომ ნახა  ტოპერისა და ჯონ ბ.-ის როლები.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chase Stokes Initially Passed On 'Outer Banks': &quot;This Is F*cking Goonies&quot; |url=https://brisbanesnews.com.au/chase-stokes-initially-passed-on-outer-banks-this-is-fcking-goonies/ |website=Brisbane News |date=April 29, 2020 |access-date=აპრილი 7, 2026 |archive-date=მარტი 17, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317090640/https://brisbanesnews.com.au/chase-stokes-initially-passed-on-outer-banks-this-is-fcking-goonies/ }}&lt;/ref&gt; პირველი სეზონი პრემიერაზე გავიდა [[2020]] წლის [[15 აპრილი|15 აპრილ]]ს. მეორე სეზონი გამოცხადდა [[2020]] წლის ივლისში და გამოვიდა [[2021]] წლის ივლისში.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Petski |first1=Denise |title='Outer Banks' Renewed For Season 2 By Netflix |url=https://deadline.com/2020/07/outer-banks-renewed-season-2-netflix-1202994043/ |website=Deadline |date=July 24, 2020 |access-date=October 5, 2020 |archive-date=July 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724155444/https://deadline.com/2020/07/outer-banks-renewed-season-2-netflix-1202994043/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; მესამე და მეოთხე სეზონები პრემიერაზე გავიდა [[2023]] წლის თებერვალსა და [[2024]] წლის ნოემბერში, შესაბამისად, მეხუთე და საბოლოო სეზონი დაგეგმილია [[2026]] წელს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bitran |first=Tara |date=November 5, 2024 |title=Outer Banks Will End with a Fifth and Final Season |url=https://www.netflix.com/tudum/articles/outer-banks-season-5 |access-date=November 28, 2024 |website=Tudum by Netflix}}&lt;/ref&gt;
[[2019]] წელს ჩეიზ სტოუქსი დაამტკიცეს TJ-ის როლზე პილოტში One of Us Is Lying-სთვის. თუმცა, ვერ დაბრუნდა სრული სერიალისთვის ოუთერ ბენქსის მეორე სეზონთან [[გრაფიკი]]ს კონფლიქტის გამო და შეცვალეს.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chase Stokes Shares Details About 'Outer Banks' Season 2 (Plus His All-New Series) |url=https://news.yahoo.com/chase-stokes-shares-details-outer-143600364.html |website=Yahoo! News |date=July 24, 2020 |access-date=October 5, 2020 |archive-date=October 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010130656/https://news.yahoo.com/chase-stokes-shares-details-outer-143600364.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[2020]] წლის სექტემბერში [[მადელინ კლაინი|მადელინ კლაინ]]თან ერთად გამოჩნდა Kygo-სა და Donna Summer-ის სინგლის “Hot Stuff”-ის [[მუსიკალური ვიდეო|მუსიკალურ ვიდეო]]ში.
2021 წლის ოქტომბერში სტოუქსი დამტკიცდა Uglies-ში, [[დისტოპიურ]] ფანტასტიკურ ფილმში, რომელიც დაფუძნებულია სკოტ ვესტერფელდის რომანზე.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Grobar |first1=Matt |title=Netflix's Joey King Fantasy Pic 'Uglies' Adds Keith Powers, Brianne Tju &amp; Chase Stokes|url=https://deadline.com/2021/10/netflix-uglies-adds-keith-powers-brianne-tju-chase-stokes-joey-king-mcg-1234857625/|website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=February 11, 2024 |date=October 18, 2021}}&lt;/ref&gt; ფილმი, რომელიც ნეტფლიქსმა აწარმოა, დაასრულა პროდუქცია [[2021]] წლის დეკემბერში.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cinemablend.com/interviews/joey-king-has-an-exciting-update-about-adapting-the-ya-bestseller-uglies-for-netflix|work=CinemaBlend|title=Joey King Has An Exciting Update About Adapting The YA Bestseller Uglies For Netflix|author=El-Mahmoud, Sarah|date=February 15, 2022|accessdate=February 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
[[2022]] წლის ივნისში სტოუქსი შეუერთდა Music Got Me Here-ის მსახიობთა შემადგენლობას, ფილმს, რომელიც დაფუძნებულია მუსიკოთერაპევტ [[ტომ სვეიცერი]]ს ცხოვრებაზე.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kroll |first1=Justin |title='Outer Banks' Star Chase Stokes To Star In 'Music Got Me Here'|url=https://deadline.com/2022/06/outer-banks-chase-stokes-music-got-me-here-1235041033/|website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=February 11, 2024 |date=June 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
2022 წლის აგვისტოში ჩეიზ სტოუქსი დამტკიცდა სამხედრო თრილერ ფილმში Valiant One.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Grobar |first1=Matt |title='Outer Banks' Chase Stokes To Star In Steve Barnett's Thriller 'Valiant One' For Monarch Media|url=https://deadline.com/2022/08/outer-banks-chase-stokes-to-star-in-thriller-valiant-one-for-monarch-media-1235084511/|website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=February 11, 2024 |date=August 3, 2022}}&lt;/ref&gt; პროდუქცია დასრულდა 2022 წლის ოქტომბრის ბოლოს.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sicard|first1=Sarah |title=Production wraps on Korean DMZ war movie 'Valiant One'|url=https://www.militarytimes.com/off-duty/2022/11/01/production-wraps-on-korean-dmz-war-movie-valiant-one/|website=Military Times |access-date=February 11, 2024 |date=November 1, 2022}}&lt;/ref&gt;
2023 წლის იანვარში შეუერთდა Marked Men: Rule + Shaw-ის მსახიობთა შემადგენლობას, ახალგაზრდული [[რომანტიკულ ფილმ]]ს, რომელიც დაფუძნებულია ჯეი ქრაუნოვერის Rule-ზე. სტოუქსი თამაშობს მთავარ როლს — რულ არჩერს.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Grobar |first1=Matt |title='Outer Banks' Star Chase Stokes, Sydney Taylor Set For YA Romance 'Marked Men' From Nick Cassavetes|url=https://deadline.com/2023/01/chase-stokes-sydney-taylor-set-for-nick-cassavetes-ya-romance-marked-men-1235239401/|website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=February 11, 2024 |date=January 23, 2023}}&lt;/ref&gt; ფილმმა პროდუქცია დაასრულა 2022 წლის ბოლოს და კინოთეატრებში გამოვიდა 2025 წლის 22 იანვარს.&lt;ref&gt;{{cite web |title='Marked Men: Rule + Shaw' Trailer: Chase Stokes &amp; Sydney Taylor Send Sparks Flying (EXCLUSIVE)|url=https://www.accessonline.com/videos/marked-men-rule-shaw-trailer-chase-stokes-sydney-taylor-send-sparks-flying-exclusive|website=Access Online|access-date=November 27, 2024 |date=November 26, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gao |first1=Max |title=Chase Stokes on the High Stakes of Outer Banks Season Three|url=https://www.wmagazine.com/culture/chase-stokes-outer-banks-season-3|website=W Magazine |access-date=February 11, 2024 |date=February 28, 2023}}&lt;/ref&gt;

'''რეჟისურა'''

[[2025]] წელს სტოუქსმა გამოაცხადა პირველი სრულმეტრაჟიანი რეჟისორული [[დებიუტი]] I Told the Sunset About You, ახალგაზრდული რომანტიკული [[თრილერი]]. სტოუქსის ორიგინალური კონცეფციის საფუძველზე, ფილმი მოგვითხრობს მოუსვენარ მიმტანსა და წყნარ მოხეტიალეზე, რომელთა დასავლეთისკენ მიმავალი [[მოგზაურობა]] მოულოდნელ შედეგებამდე მიჰყავს. პროექტის პროდიუსერები არიან Monarch Media-ს [[სტივ ბარნეტი]], ალან პაუელი და ვიკი პატელი, რაც აგრძელებს სტოუქსის თანამშრომლობას კომპანიასთან სამხედრო თრილერის Valiant One-ის თანაპროდუსერობისა და მსახიობობის შემდეგ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2025-03-18 |title='Outer Banks' Star Chase Stokes To Make Directorial Debut On 'I Told The Sunset About You' For Monarch Media |url=https://deadline.com/2025/03/outer-banks-chase-stokes-i-told-the-sunset-about-you-1236329637/ |access-date=2025-03-18 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==პირადი ცხოვრება==
[[2020]] წლის ივნისში სტოუქსმა დაადასტურა ურთიერთობა აუთერ ბენქსის მსახიობ [[მადელინ კლაინი|მადელინ კლაინ]]თან.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=From 'Outer Banks' Costars to Real-Life Couple: Chase Stokes and Madelyn Cline's Cutest Moments|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/pictures/chase-stokes-madelyn-cline-timeline-from-outer-banks-to-dating/|last=Hearon|first=Sarah|date=August 7, 2021|website=US Magazine|access-date=2021-09-11|archive-date=2023-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219165058/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/pictures/chase-stokes-madelyn-cline-timeline-from-outer-banks-to-dating/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; წყვილი განშორდა [[2021]] წლის ოქტომბერში.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jackson |first1=Dory |title=Outer Banks Stars Chase Stokes and Madelyn Cline Break Up After 1 Year Together: Sources |url=https://people.com/tv/outer-banks-stars-chase-stokes-and-madelyn-cline-break-up-after-1-year-together-sources/ |website=People.com |publisher=People |access-date=1 November 2021 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307160952/https://people.com/tv/outer-banks-stars-chase-stokes-and-madelyn-cline-break-up-after-1-year-together-sources/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[2023]] წლის იანვარში დაიწყო ურთიერთობა ქვეყნის მომღერალ [[კელსი ბალერინი]]სთან.&lt;ref&gt;https://www.elle.com/culture/celebrities/a69510436/why-kelsea-ballerini-chase-stokes-broke-up-again/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.eonline.com/ca/news/1412413/chase-stokes-says-hes-blocked-amid-kelsea-ballerini-breakup&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chase Stokes Says He's 'Absolutely a Fan' of Girlfriend Kelsea Ballerini: 'Who Isn't?' |url=https://people.com/tv/chase-stokes-says-he-is-fan-girlfriend-kelsea-ballerini/ |access-date=2023-03-05 |website=People |language=en |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305062425/https://people.com/tv/chase-stokes-says-he-is-fan-girlfriend-kelsea-ballerini/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; წყვილი დაშორდა 2026 წლის თებერვალში.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kelsea Ballerini and Chase Stokes' Relationship Timeline |url=https://people.com/country/kelsea-ballerini-and-chase-stokes-relationship-timeline/ |access-date=June 9, 2024 |website=Peoplemag |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kelsea Ballerini Kisses Chase Stokes on the Cheek in Adorable Photo |url=https://people.com/country/kelsea-ballerini-kisses-chase-stokes-on-cheek-photo/ |access-date=February 28, 2023 |website=People}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.eonline.com/ca/news/1412413/chase-stokes-says-hes-blocked-amid-kelsea-ballerini-breakup&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.elle.com/culture/celebrities/a69510436/why-kelsea-ballerini-chase-stokes-broke-up-again/&lt;/ref&gt;
{{DEFAULTSORT:სტოუქსი, ჩეიზ}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:დაბადებული 1992]]
[[კატეგორია:დაბადებული 16 სექტემბერი]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>mhcefey1l19zp3ho92sv0wh0iiuumxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჩარლი ჰანამი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>879808</id>
    <revision>
      <id>5392043</id>
      <parentid>5372924</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>124291</id>
      </contributor>
      <comment>დაარქივდა 3 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5392043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44121" sha1="9scr6ljoxz9da38k2y0i5m7ssfnrglr" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიროვნება
| სიგანე       =  
| სახელი       = ჩარლი ჰანამი
| ფოტო       =Charlie Hunnam (53619946303).jpg
| ფოტოს სიგანე =
|წარწერა = ჰანამი [[2024]]-ში
| ალტ         =
| მშობლსახელი =
| ენის კოდი    = 
| დაბსახელი    =
| დაბთარიღი   = [[10 აპრილი]], [[1980]]
| დაბადგილი   = [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი]]
| მოინათლა    =
| გაუჩინარების თარიღი  = 
| გაუჩინარების ადგილი  = 
| გაუჩინარების სტატუსი = 
| გარდთარიღი = 
| გარდადგილი = 
| გარდაცვალების მიზეზი  =
| სხეულის პოვნის ადგილი = 
| დაკრძალვის ადგილი     =
| დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = 
| ძეგლები      =
| რეზიდენცია   =
| სხვა სახელები =
| ეროვნება     = ბრიტანელი, ამერიკელი
| მოქალაქეობა  =
| ეთნიკური წარმომავლობა =
| ქვეშევრდომობა =
| განათლება     =
| ალმა-მატერი   =
| მოღვაწეობა    =
| საქმიანობა     =
| აქტიურობის წლები =
| დამსაქმებელი   =
| ორგანიზაცია    = 
| ხელფასი       = 
| ქონება        = 
| ცნობილია როგორც  =
| ცნობილი ნაშრომები = 
| სიმაღლე =        
| წონა    =  
| წოდება  =
| წლები   =[[1998]]-მიმდინარე
| წინამორბედი = 
| მემკვიდრე   =
| პარტია     = 
| მოძრაობა   = 
| ოპონენტები = 
| რელიგია   = 
| წაყენებული ბრალდება    =
| განაჩენი                = 
| დანაშაულებრივი სტატუსი =   
| მეუღლეები   =  კეთრინ ტაუნი ([[1999]]-[[2002]])
| პარტნიორები = 
| შვილები = 
| მამა    =
| დედა   =
| ნათესავები = 
| ჯილდოები = 
| მოსახმობი სიგნალი =
| სუფთა მოგება =
| სახელი1  =
| მოდული1 = 
| სახელი2  =
| მოდული2 = 
| სახელი3  =
| მოდული3 = 
| სახელი4  =
| მოდული4 = 
| სახელი5  =
| მოდული5 = 
| სახელი6  =
| მოდული6 = 
| სახელი7  =
| მოდული7 = 
| საიტი     = 
| ხელმოწერა =
| ხელმოწერის ზომა =
| ხელმოწერა ალტ = 
| შენიშვნები = 
}}
'''ჩარლი ჰანამი''' ( დ. [[10 აპრილი]], [[1980]])—ინგლისელი მსახიობი. განასახიერა ჯექს ტელერი [[FX]]-ის დრამატულ სერიალში [[Sons of Anarchy]] ([[2008]]–[[2014]]), რომლისთვისაც ორჯერ იყო ნომინირებული [[Critics' Choice Television Award]]-ის საუკეთესო მსახიობი კაცის კატეგორიაში.

ჰანამი მთავარი როლით მონაწილეობდა არაერთ ფილმში: [[Green Street]] ([[2005]]), [[Nicholas Nickleby]] ([[2002]]), [[Pacific Rim]] ([[2013]]), [[Triple Frontier]] ([[2019]]). ასევე შეასრულა პერსი ფოსეტის როლი ფილმში [[The Lost City of Z]] ([[2016]]) და ართურ პენდრაგონის როლი ფილმში [[King Arthur: Legend of the Sword]] ([[2017]]).

ჩარლის მნიშვნელოვან სატელევიზიო პროექტებში შედის [[Channel 4]]-ის დრამა [[Queer as Folk]] ([[1999]]–[[2000]]), [[Fox]]-ის სერიალი [[Undeclared]] ([[2001]]–[[2002]]) და [[Apple TV|Apple TV+]]-ის სერიალი [[Shantaram]] ([[2022]]). [[2025]] წელს შეასრულა მთავარი როლი სერიალში [[Monster: The Ed Gein Story]], რომელიც წარმოადგენს [[Netflix]]-ის კრიმინალური ანთოლოგიური სერიალის „Monster“-ის მესამე სეზონს; როლისთვის ნომინირებული იყო [[Golden Globe Award]]-ზე.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Carson |first1=Lexi |title=Charlie Hunnam Scores Lone ‘Monster’ Golden Globe Nomination |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/2026-golden-globes-monster-ed-gein-story-nominations-1236443330/ |website=The Hollywood Reporter |access-date=8 December 2025}}&lt;/ref&gt;

==ადრეული ცხოვრება==
ჩარლზ მეთიუ ჰანამი დაიბადა [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი|ნიუკასლ-აპონ-ტაინში]] [[1980]] წლის [[10 აპრილი|10 აპრილს]].&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.tvguide.com/celebrities/charlie-hunnam/bio/144223| archive-url=https://web.archive.org/web/20141113164136/http://www.tvguide.com/celebrities/charlie-hunnam/bio/144223| title=Charlie Hunnam: Biography| work=[[TV Guide]]| archive-date=13 November 2014| access-date=14 May 2018}}&lt;/ref&gt;  ჰანამის დედა, [[ჯეინ ბელი]] იყო [[ბალერინა]] და ბიზნეს მფლობელი, ხოლო მამა — [[უილიამ ჰანამი]]. ერთ-ერთი ბებია-პორტრეტების მხატვარი.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.showbizjunkies.com/tv/charlie-hunnam-interview-sons-of-anarchy-interview/ |title=Charlie Hunnam on Sons of Anarchy, Pacific Rim, and Henry David Thoreau |first=Fred |last=Topel |date=2 September 2013 |website=Showbizjunkies.com |access-date=27 November 2013}}&lt;/ref&gt;

ჰანამმა განაცხადა, რომ დედამ „ძალიან კარგად გაართვა თავი“ მარტოხელა მშობლობას.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hollywood Blonde |newspaper=Evening Standard |author=Rivkin, Annabell |date=2 September 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.courier.co.uk/High-Street-card-shop-best-UK/story-12826242-detail/story.html| newspaper=[[Kent and Sussex Courier]]| title=High Street card shop one of the best in UK| date=24 June 2011|access-date=3 February 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140223035152/http://www.courier.co.uk/High-Street-card-shop-best-UK/story-12826242-detail/story.html| archive-date=23 February 2014| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nerdist.com/2013/07/nerdist-podcast-charlie-hunnam |title=Nerdist Podcast: Charlie Hunnam |date=8 July 2013 |website=Nerdist |access-date=27 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115092728/http://www.nerdist.com/2013/07/nerdist-podcast-charlie-hunnam/ |archive-date=15 November 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QV47-V5HN |title=Person Details for Charles Matthew Hunnam, &quot;England and Wales Birth Registration Index, 1837-2008&quot; |website=FamilySearch.org |url-access=subscription |access-date=24 July 2015}}&lt;/ref&gt;

ჰყავს უფროსი ძმა, უილიამი, და დედის მხრიდან ორი უმცროსი ნახევარძმა — ოლივერი და კრისტიანი.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.facebook.com/pages/Charlie-Hunnam/8379409836 |title=Charlie Hunnam Facebook fansite |access-date=27 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shockya.com/news/2012/10/11/exclusive-charlie-hunnam-talks-321-frankie-go-boom-internet-piracy-more/ |title=Exclusive: Charlie Hunnam Talks 3,2,1... Frankie Go Boom, Internet Piracy, More |date=11 October 2012 |access-date=27 November 2013}}&lt;/ref&gt;

12 წლის ასაკში, როდესაც ჩარლის  დედა ხელახლა დაქორწინდა, ოჯახი გადავიდა [[მელმერბი]]ში, [[კამბრია]]ში. სწავლობდა [[Queen Elizabeth Grammar School]]-ში, [[პენრიტი|პენრიტში]], საიდანაც მოგვიანებით გარიცხეს. მოზარდობის პერიოდში თამაშობდა [[რაგბი|რაგბს]] და ხშირად ჩხუბობდა თანაკლასელებთან.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.freep.com/usatoday/article/2756803 |newspaper=[[Detroit Free Press]] |title=Who is Charlie Hunnam? |access-date=27 November 2013 |archive-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015165920/http://www.freep.com/usatoday/article/2756803 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Coleman |first=Phil |url=http://www.newsandstar.co.uk/news/charlie-hunnam-who-grew-up-in-north-cumbria-lands-lead-role-in-fifty-shades-of-grey-movie-1.1082404 |newspaper=[[News &amp; Star]] |location=Carlisle |title=Charlie Hunnam Who Grew Up in North Cumbria Lands Lead Role in Fifty Shades of Grey Movie |url-status=dead |access-date=27 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002064707/http://www.newsandstar.co.uk/news/charlie-hunnam-who-grew-up-in-north-cumbria-lands-lead-role-in-fifty-shades-of-grey-movie-1.1082404 |archive-date=2 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/charlie-hunnam-coming-home-new-1417073 |newspaper=[[Evening Chronicle]] |location=Newcastle Upon Tyne |title=Charlie Hunnam coming home for new movie role |access-date=20 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022031528/http://www.chroniclelive.co.uk/news/north-east-news/charlie-hunnam-coming-home-new-1417073 |archive-date=22 October 2013 }}&lt;/ref&gt;

ამის შემდეგ, უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელების ნაცვლად, გადაწყვიტა ჩაებარებინა [[Cumbria College of Art and Design]]-ში, [[კარლაილი (ინგლისი)|კარლაილში]] (რომელიც ახლა [[University of Cumbria]]-ის ნაწილია), რათა შეესწავლა საშემსრულებლო ხელოვნება. დაამთავრა ორმაგი ხარისხით — კინოს თეორიასა და კინოს ისტორიაში, დამატებით სპეციალიზაციით საშემსრულებლო ხელოვნებაში. გეგმავდა საკუთარი ფილმების წერასა და რეჟისორობას.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cumbria.ac.uk/AboutUs/Alumni/Features/Profiles/Home.aspx |title=Meet the Alumni |website=University of Cumbria |access-date=27 November 2013 |archive-date=26 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160626232957/http://cumbria.ac.uk/AboutUs/Alumni/Features/Profiles/Home.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |work=[[The Tonight Show with Jay Leno]] |publisher=NBC |title=Appearance |date=17 July 2013}}&lt;/ref&gt;

==კარიერა==

===1997–2007===
17 წლის ასაკში აღმოაჩინეს [[JD Sports]]-ის ფილიალში შობის წინა დღეს, როდესაც ფეხსაცმლის შესაძენად წასული ძმასთან ერთად თამაშობდა. ნიუკასლში თინეიჯერების დრამა [[Byker Grove]]-ის პროდიუსერმა შენიშნა ჰანამი, და მოგვიანებით დაინიშნა პირველი როლისთვის — ჯეისონის როლის შესრულება სერიალის სამ ეპიზოდში. ჰანამს ასევე ჰქონდა მოკლე სამოდელო კარიერა, რომელშიც მონაწილეობდა [[Kangol Caps]]-ის ფოტოსესიაში, მაგრამ შემდეგ გადაწყვიტა, რომ მოდელობა მისთვის არ იყო.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gq.com/story/charlie-hunnam-calvin-klein-reveal-interview |title=Charlie Hunnam on His Calvin Klein Campaign, Leaving Sons of Anarchy, and His Next Not-So-Big Role |first=Jon |last=Roth |date=21 February 2016 |magazine=[[GQ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.femalefirst.co.uk/movies/charlie-hunnam-300975.html |title=Charlie Hunnam Q&amp;A |website=Female First |date=11 July 2013}}&lt;/ref&gt;

ჰანამის პირველი მნიშვნელოვანი როლი 18 წლის ასაკში დადგა, როდესაც [[Russell T Davies]] ჩასაწერად აირჩიეს, როგორც 15 წლის სკოლის მოსწავლე ნეთან მალონი Channel 4-ის დრამაში [[Queer as Folk]].&lt;ref name=burly&gt;{{cite news |url= https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/charlie-hunnam-the-queer-as-folk-star-has-grown-into-a-burly-biker-with-a-toprated-cable-show-1951666.html |title=Charlie Hunnam: The Queer as Folk star has grown into a burly biker with a top-rated cable show |author=Holmes, Barry J |date=25 April 2010 |work=[[The Independent]] |location=London |access-date=30 June 2012}}&lt;/ref&gt;  შემდეგ ითამაშა Daz-ის როლი ფილმში [[Whatever Happened to Harold Smith?]] ([[1999]]) და შემდეგ გადავიდა [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]].

ჰანამი საგრძნობლად განიხილებოდა [[ჯორჯ ლუკასი]]ს მიერ [[ანაკინ სკაივალკერი|ანაკინ სკაიუოკერი]]ს როლისთვის ფილმში [[Star Wars: Attack of the Clones]], თუმცა უშუალო ინტერვიუსა და პროდიუსერებთან შეხვედრის შემდეგ საბოლოოდ როლზე დაინიშნა [[ჰეიდენ კრისტენსენი]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharf |first=Zack |date=2023-12-18 |title=Charlie Hunnam Had 'Very Awkward' Meeting With George Lucas to Play Anakin Skywalker, Walked Out Knowing 'I'm Definitely Not' Getting the Role |url=https://variety.com/2023/film/news/charlie-hunnam-star-wars-meeting-anakin-skywalker-george-lucas-1235844146/ |access-date=2025-04-26 |website=Variety |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gaughan |first=Liam |date=2023-12-29 |title=Charlie Hunnam Blew His Chance To Play Anakin Skywalker |url=https://collider.com/star-wars-anakin-skywalker-charlie-hunnam/ |access-date=2025-04-26 |website=Collider |language=en}}&lt;/ref&gt; 

ჩარლის კარიერა გაფართოვდა, როდესაც მიიღო რეგულარული როლი [[Gregor Ryder]]-ის როლში [[WB]]-ის სერიალში [[Young Americans]]. შემდეგ ითამაშა მოკლე დროში არსებული [[Fox]]-ის სერიალში [[Undeclared]], ბრიტანელი დრამატული სტუდენტის, ლოიდ ჰაითის, როლი. მიუხედავად კრიტიკული აღიარებისა, სერიალი ერთი სეზონის შემდეგ გაუქმდა.

ჰანამი შემდეგ გამოჩნდა დიდ ეკრანზე ფილმებში: [[Abandon]] ([[2002]]), [[Nicholas Nickleby]] ([[2002]]) და [[Cold Mountain]] ([[2003]]). ჰანამმა აღნიშნა, რომ არ სურდა უბრალოდ ნებისმიერი შემოთავაზებული როლის აღება და თქვა: „მე მაქვს 60 წელი ფულის გამომუშავებისთვის, მაგრამ არჩევნები, რაც შემდეგ ხუთ წელიწადში გავაკეთებ, ნამდვილად განსაზღვრავს ჩემს კარიერას.“

ჩარლის ამ გადაწყვეტილებამ გამოიწვია დაბრუნება [[გაერთიანებული სამეფო|გაერთიანებულ სამეფო]]ში, რათა შეესრულებინა მთავარი როლი — პიტ დანჰემი ფილმში Green Street ([[2005]]); თუმცა, [[კოკნიური აქცენტი]]ს (Cockney) გამოყენების მცდელობამ გამოიწვია, რომ მრავალი კრიტიკოსის სიაში მოხვედრილიყო „ფილმების ისტორიაში უარეს აქცენტებში“.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8497415/Mel-Gibson-joins-the-worst-Cockney-accent-film-set.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8497415/Mel-Gibson-joins-the-worst-Cockney-accent-film-set.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |newspaper=[[The Daily Telegraph]] | location=London |title=Worst Cockney Accent Film Set |access-date=27 November 2013}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

ჰანამმა აღნიშნა, რომ პატრიკის როლი, „The Fishes“-ის წევრის, ფილმში [[Children of Men]] ([[2006]]) იყო ბოლო ნაწილი „შლეგი კაცების ტრილოგიაში“: „მე ვთამაშობდი ფსიქოპატს Cold Mountain-ში, ჩემი პერსონაჟი Green Street Hooligans-ში საკმაოდ ფსიქოტიკური იყო და ახლა ამ როლს ვასრულებ.“&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://icnewcastle.icnetwork.co.uk/sundaysun/news/tm_method=full%26objectid=17289732%26siteid=50081-name_page.html |title=Homesick in Hollywood |publisher=IC Newcastle |date=25 June 2006 |access-date=30 May 2012}}{{dead link|date=September 2013}}&lt;/ref&gt;

===2008–2012===
[[ფაილი:Charlie Hunnam by Gage Skidmore.jpg|მინი|ჩარლი ჰანამი [[სან-დიეგო]]ში კომიქსების ფესტივავლზე, [[ივლისი]] [[2010]]]]
[[2008]] წლიდან [[2014]] წლამდე ითამაშა სერიალში [[Sons of Anarchy]], ჯექსონ „ჯექს“ ტელერის როლში — SAMCRO-ს ლიდერი, რომელიც არის გამოჩენილი მოტოციკლეტების კლუბი [[კალიფორნია|კალიფორნიის]] გამოგონილ ქალაქ ჩარმინგში. ჰანამი დაინიშნა როლზე მას შემდეგ, რაც სერიალის შემქმნელმა, [[კურტ სუტერ]]მა, ნახა ფილმში [[Green Street Hooligans]].&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/sons-of-anarchy--wheels-on-fire-1680900.html| title=Sons of Anarchy – Wheels on fire| author=Gilbert, Gerard| date=8 May 2009| newspaper=The Independent| location=London| access-date=25 June 2012}}&lt;/ref&gt; 

ჯექს ტელერის როლის შესრულებამ ჰანამს მოუტანა ნომინაციები, მათ შორის: [[Critics' Choice Television Award]]-ის ნომინაცია, ორი [[EWwy Award]] ნომინაცია საუკეთესო მთავარი მსახიობის კატეგორიაში დრამატულ სერიალში, და [[PAAFTJ Award]]-ის ნომინაცია საუკეთესო მსახიობთა შემადგენლობაში დრამატულ სერიაში.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://paaftj.wordpress.com/2013/06/| title=2nd PAAFTJ Television Awards nominations announced; &quot;Arrested Development&quot; leads| date=18 June 2013| website=Pan-American Association of Film &amp; Television Journalists| access-date=24 July 2015}}&lt;/ref&gt;

[[2011]] წელს თამაშობდა გევინ ნიკოლსის როლში ფილმში [[The Ledge]], რომელიც იყო ფილოსოფიური დრამა/თრილერი, ავტორი —[[მეთიუ ჩაპმანი]] .&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gans |first=Andrew |url=http://www.playbill.com/news/article/149677-The-Ledge-Featuring-Charlie-Hunnam-Liv-Tyler-Patrick-Wilson-Terrence-Howard-Due-in-July |title=&quot;The Ledge,&quot; Featuring Charlie Hunnam, Liv Tyler, Patrick Wilson, Terrence Howard, Due in July |magazine=[[Playbill]] |date=8 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116095012/http://www.playbill.com/news/article/149677-The-Ledge-Featuring-Charlie-Hunnam-Liv-Tyler-Patrick-Wilson-Terrence-Howard-Due-in-July |archive-date=16 January 2014}}&lt;/ref&gt;

[[2012]] წელს ითამაშა მთავარი პერსონაჟის როლი ინდურ კომედიაში [[3,2,1... Frankie Go Boom]], სადაც პარტნიორობით გამოჩნდა [[რონ პერლმანი]], თავისი თანამშრომელი სერიალიდან Sons of Anarchy.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Zakarin |first=Jordan |url=https://www.hollywoodreporter.com/risky-business/frankie-go-boom-poster-ron-perlman-transgender-296904|title='Frankie Go Boom' Poster Features a Transgender Ron Perlman (Photo) |newspaper=The Hollywood Reporter |date=3 May 2012}}&lt;/ref&gt; ჰანამმა აღნიშნა, რომ პერლმანთან სცენების გადაღების დღე იყო ჰანამის კარიერის ყველაზე სასიამოვნო და მხიარული გადაღების დღე.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lesnick |first=Silas |url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=95617 |title=Interviews: 3, 2, 1... Frankie Go Boom |website=Comingsoon |date=11 October 2012}}&lt;/ref&gt;


ასევე ითამაშა ჯეის როლი, ყოფილი ბოქსიორის, სტეფან რუზოვსკის კრიმინალურ დრამაში [[Deadfall]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Stewart |first=Andrew |url=https://variety.com/2012/film/news/freeze-framed-1118063120/ |title='Deadfall' preems at Arclight |magazine=Variety |date=5 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nelson |first=Rob |url=https://variety.com/2012/film/reviews/deadfall-1117947447/|title=Review: 'Deadfall' |magazine=Variety |date=25 April 2012}}&lt;/ref&gt;

===2013–2019===
[[ფაილი:Charlie Hunnam by Gage Skidmore 4.jpg|მინი|ჩარლი ჰანამი [[სან-დიეგო]]ს კომიქსების ფესტივალზე, [[2016]]]]
ჩარლი თამაშობდა როლს რალეი ბეკეტის ფილმში [[Pacific Rim]], რეჟისორი — [[გილერმო დელ ტორო]]. ფილმი გამოვიდა [[2013]] წლის [[ივლისი|ივლისში]] და საერთაშორისო შემოსავალი შეადგენდა 411 მილიონ დოლარს.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://collider.com/charlie-hunnam-pacific-rim-amber-heard-shiloh-fernandez-syrup/ |title=Casting Call: Charlie Hunnam to Star in Guillermo del Toro's PACIFIC RIM; Amber Heard and Shiloh Fernandez Like SYRUP |website=[[Collider (website)|Collider]] |date=10 May 2011 |access-date=5 September 2013}}&lt;/ref&gt; 

[[2013]] წლის [[2 სექტემბერი|2 სექტემბერს]] გამოცხადდა, რომ ჰანამი ითამაშებდა მთავარ როლს [[ქრისტიან გრეი]]ს როლში ფილმის ეკრანიზაციაში, ეფუძნებოდა [[E. L. James]]-ის რომანს [[Fifty Shades of Grey]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Schillaci |first=Sophie |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/charlie-hunnam-play-christian-grey-619312 |title=Charlie Hunnam to Play Christian Grey in 'Fifty Shades of Grey' |newspaper=[[The Hollywood Reporter]] |date=2 September 2013 |access-date=3 September 2013}}&lt;/ref&gt; თუმცა, [[2013]] წლის [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერს]] [[Universal Pictures]]-მა განაცხადა, რომ ჰანამი მოიხსნა ფილმში მონაწილეობიდან, რადგან დაემთხვა ჩარლის სერიალის [[Sons of Anarchy]] გადაღებების გრაფიკს.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kroll |first=Justin |url=https://variety.com/2013/film/news/charlie-hunnam-falls-out-of-fifty-shades-of-grey-1200718847/ |title=Charlie Hunnam Falls Out of 'Fifty Shades of Grey' |magazine=Variety |date=12 October 2013 |access-date=12 October 2013}}&lt;/ref&gt;

[[2014]] წლის [[2 ივნისი|2 ივნისს]] გადაეცა [[Huading Award]] საუკეთესო აღმავალი გლობალური მსახიობის კატეგორიაში, რალეი ბეკეტის როლის შესრულებისთვის ფილმში [[Pacific Rim]], რაც მიეკუთვნება ფილმის წარმატებულ გაყიდვებს აზიის ბაზრებზე.&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=nT0F9kshmG0 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/nT0F9kshmG0| archive-date=12 December 2021 |url-status=live |title=Charlie Hunnam Talks Sons of Anarchy Final Season &amp; Starring in New Movie: Crimson Peak! |date=2 June 2014 |via=YouTube |access-date=24 July 2015}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

ჰანამმა ისევ ერთად იმუშავა [[გილერმო დელ ტორო]]სთან საშინელებათა ფილმში [[Crimson Peak]],&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kit |first=Borys |url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/charlie-hunnam-crimson-peak-guillermo-del-toro-early-talks-413639 |title=Charlie Hunnam in Early Talks to Join Guillermo Del Toro's 'Crimson Peak' |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=18 January 2013}}&lt;/ref&gt; ერთად თამაშობდნენ [[მია ვაშიკოფსკა]], [[ტომ ჰიდლსტონი]] და [[ჯესიკა ჩესტეინი]]. ფილმის გადაღება დაიწყო [[2014]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]] და გამოვიდა [[2015]] წლის [[16 ოქტომბერი|16 ოქტომბერს]].&lt;ref&gt;{{cite magazine| last=Kroll| first=Justin| title=Legendary, Universal Date Guillermo del Toro's 'Crimson Peak' for October 2015| url=https://variety.com/2014/film/news/legendary-universal-date-guillermo-del-toros-crimson-peak-for-oct-2015-1201078647/| magazine=Variety| date=30 January 2014}}&lt;/ref&gt;

ჰანამმა მოირგო გეოგრაფ პერსი ფაუჩეტის როლი ჯეიმს გრეის ადაპტაციაში, რომელიც დაფუძნებულია ავტორ [[დევიდ გრანი]]ს [[2009]] წლის წიგნზე [[The Lost City of Z: A Tale of Deadly Obsession in the Amazon]]. გრეიმ თავისი თავგადასავლების დრამას დაარქვა [[The Lost City of Z]], რომლის გადაღებებიც მიმდინარეობდა [[2015]] წლის [[აგვისტო]]დან [[ოქტომბერი|ოქტომბრამდე]]. ფილმმა მსოფლიო პრემიერა [[2016]] წლის [[15 ოქტომბერი|15 ოქტომბერს]] გამართა, [[ნიუ-იორკი|ნიუ იორკი]]ს კინოფესტივალის დახურვის საღამოს არჩევის სახით. აშშ-ში გამოვიდა [[2017]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.inquisitr.com/2292028/ |title=Robert Pattinson Spotted with Brad Pitt, while FKA Twigs tries on Wedding Dresses |last=Carpenter |first=Perry |date=29 July 2015 |website=[[Inquisitr]] |access-date=29 July 2015 |archive-date=31 ივლისი 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731032740/http://www.inquisitr.com/2292028/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://ew.com/article/2014/10/03/charlie-hunnam-fifty-shades-sons-anarchy/ |title=Charlie Hunnam on 'Sons,' 'Fifty Shades' fallout, and what's next |magazine=[[Entertainment Weekly]] |access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://deadline.com/2014/08/sons-of-anarchys-charlie-hunnam-is-guy-ritchies-choice-for-king-arthur-825945/ |title='Sons of Anarchy's Charlie Hunnam Is Guy Ritchie's Choice For King Arthur |first=Mike Jr. |last=Fleming |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=24 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/charlie-hunnam-margot-robbie-eyed-730196 |title=Charlie Hunnam, Margot Robbie Eyed for 'The Mountain Between Us' |first=Rebecca |last=Ford |newspaper=The Hollywood Reporter |access-date=24 July 2015}}&lt;/ref&gt; 

ჰანამმა მოირგო მთავარი როლი [[გაი რიჩი]]ს მოქმედებით-თავსდაული ფილმში [[King Arthur: Legend of the Sword]], რომლის გადაღებებიც მიმდინარეობდა [[2015]] წლის [[მარტი]]დან [[ივლისი|ივლისამდე]]. ფილმი გამოვიდა [[2017]] წლის [[მაისი|მაისში]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2015/12/knights-of-the-roundtable-king-arthur-guy-ritchie-sully-lights-out-1201670759/|title=Guy Ritchie's King Arthur Film Gallops To 2017, 'Lights Out' On July 22, 2016: WB Release Date Changes| first=Anthony| last=D'Alessandro| website=Deadline Hollywood| date=21 December 2015| access-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt; შემდეგ ითამაშა [[გაი რიჩი]]ს [[2019]] წლის ფილმში [[The Gentlemen]] [[მეთიუ მაკ-კონეჰი]]ს გვერდით.

===2020-ამჟამად===
ჰანამმა ითამაშა ჩარლი ვალდოს როლი [[2022]] წლის მისტიკურად/თრილერ [[Last Looks]]-ში, სადაც ასევე მონაწილეობდა [[მელ გიბსონი]]. პირველი ტელესერია [[Apple TV]]+-ისთვის, Shantaram, პრემიერა ჰქონდა [[2022]] წლის [[14 ოქტომბერი|14 ოქტომბერს]]. ჰანამი სერიალის მთავარი პერსონაჟის, დეილი კონტის/ლინზი &quot;ლინბაბა&quot; ფორდის, როლს ასახიერებდა. სერია დაფუძნებული იყო [[გრეგორი დევიდ რობერტსი]]ს [[2003]] წლის ავტობიოგრაფიულ რომანზე.

[[2023]] წლის [[9 თებერვალი|9 თებერვალს]] [[Deadline Hollywood]]-მა განაცხადა, რომ ჰანამი შეუერთდა [[ზაკ სნაიდერი]]ს [[Netflix]]-ის პროექტს [[Rebel Moon]]. პროექტმა დააკავშირა ჰანამი King Arthur: Legend of the Sword-ის თანააქტიორთან [[ჯიმონ ჰონსუ|ჯიმონ ჰონსუსთ]]ან. ეპიკური კოსმოსური ოპერა [[Rebel Moon – Part One: A Child of Fire]] მიღებული იყო შეზღუდული კინოპრემიერით [[2023]] წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]], ხოლო [[21 დეკემბერი|21 დეკემბერს]] ფილმი გამოვიდა მსოფლიოს მასშტაბით Netflix-ზე. [[Rebel Moon – Part Two: The Scargiver]] გამოვიდა მსოფლიოს მასშტაბით [[2024]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] Netflix-ზე.

[[2024]] წლის [[მაისი|მაისში]] ჰანამი დასახელდა მთავარი როლის, ლეოს, “ბრწყინვალე მოპარვის ოსტატის” როლში [[Amazon Prime Video]]-ს ადაპტაციაში, რომელიც დაფუძნებულია [[ედ ბრუბეკერი]]სა და [[შონ ფილიფსი]]ს კომიქს სერიალზე [[Criminal]].&lt;ref name=&quot;Hunnam-CriminalTV&quot;&gt;{{cite magazine art&lt;!----&gt;icle |last1=Goldberg |first1=Lesley |last2=Kit |first2=Borys |date=May 31, 2024 |title=Charlie Hunnam to Star in Ed Brubaker's ''Criminal'' for Amazon |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/charlie-hunnam-ed-brubaker-criminal-series-amazon-1235912761/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531182417/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/charlie-hunnam-ed-brubaker-criminal-series-amazon-1235912761/ |archive-date=31 May 2024 |access-date=May 31, 2024 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=[[Penske Media Corporation]]}}&lt;/ref&gt;


[[2025]] წლის [[ოქტომბერი|ოქტომბერში]] ჰანამმა მოირგო მსჯავრდებული მკვლელის და საფლავის გაძარცველის ედ გინის როლი ფილმში [[Monster: The Ed Gein Story]], ბიოგრაფიული კრიმინალური დრამის ანთოლოგიური სერიალის Monster მესამე სეზონში, რომელიც შექმნეს [[რაიან მერფი]]მ და [[იენ ბრენანი|იან ბრენან]]მა Netflix-ისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=D'Addario |first=Daniel |date=2025-09-30 |title=How Charlie Hunnam Became the Serial Killer From Hell: Inside the Voice Recordings, Psychotic Breakdowns and Terrifying Murders in Ryan Murphy's New 'Monster' |url=https://variety.com/2025/tv/features/charlie-hunnam-ed-gein-monster-interview-1236534076/ |access-date=2025-10-03 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ჰანამმა ასევე შეასრულება აღმასრულებელი პროდიუსერის ფუნქცია სეზონის განმავლობაში.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Petski |first=Denise |date=15 September 2025 |title='Monster' Unveils Trailer With Charlie Hunnam As Killer Ed Gein |url=https://deadline.com/2025/09/monster-the-ed-gein-story-trailer-charlie-hunnam-date-1236544355/ |access-date=4 October 2025 |work=Deadline}}&lt;/ref&gt;

==პირადი ცხოვრება==
ჰანამი შეხვდა მსახიობ [[კათარინ ტაუნი|კათარინ ტაუნ]]ს [[1999]] წელს, როდესაც ორივემ გაიარა აუდიცია [[Dawson's Creek]]-ში მონაწილეობის მისაღებად.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/charlie-hunnam-on-terrible-painful-three-year-marriage-w477225/ |title=Charlie Hunnam Recalls 'Terrible, Painful, Expensive' Three-Year Marriage To Actress Katharine Towne |date=17 April 2017 |magazine=[[Us Weekly]] |access-date=31 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/news-article/hunnam-credits-failed-marriage-for-helping-him-find-fame |title=Hunnam Credits Failed Marriage For Helping Him Find Fame |date=7 November 2003 |website=[[Contactmusic.com]] |access-date=8 July 2012}}&lt;/ref&gt; სამ კვირიანი ურთიერთობის შემდეგ ისინი [[ლას-ვეგასი|ლას-ვეგასში]] დაქორწინდნენ, თუმცა [[2002]] წელს დაშორდნენ.&lt;ref name=burly/&gt; შემდეგ ჰანამს ჰქონდა ურთიერთობა მოდელ [[სოფი დალი]]ს, მსახიობ [[სტელა პარკერი|სტელა პარკერ]] და ფილმის პროდიუსერ [[ჯორჯინა ტაუნსლი]]სთან.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alohacriticon.com/cine/actores-y-directores/charlie-hunnam/ |title=Charlie Hunnam: Nació el 10 de abril de 1980 en Newcastle Upon Tyne (Inglaterra). |year=2005 |language=es |access-date=2026-04-16 |archive-date=2020-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200202202144/https://www.alohacriticon.com/cine/actores-y-directores/Charlie-hunnam/ }}&lt;/ref&gt; [[2005]] წლიდან ურთიერთობაშია მხატვარ [[მორგანა მაკნელი]]სთან.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://www.people.com/article/morgana-mcnelis-five-things-to-know |title=Who Is Morgana McNelis? Five Things to Know About Charlie Hunnam's Girlfriend |last=Kimble |first=Lindsay |magazine=[[People (magazine)|People]] |date=10 March 2016 |access-date=20 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/charlie-hunnam-girlfriend-online-attacks_us_56e1bc42e4b065e2e3d51cb8 |title=Charlie Hunnam Has A Message For Fangirls Bullying Longtime Girlfriend |first=Cavan |last=Sieczkowski |newspaper=[[HuffPost]] |date=10 March 2016 |access-date=28 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.ew.com/article/2016/03/09/charlie-hunnam-girlfriend-video |title=Charlie Hunnam asks fans to stop attacking his girlfriend |first=Lynette |last=Rice |date=9 March 2016 |magazine=Entertainment Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://people.com/celebrity/charlie-hunnam-asks-female-fans-to-stop-attacking-girlfriend-morgana-mcnelis/|title=Charlie Hunnam Asks Fans to Stop Attacking His Girlfriend: 'She Is an Intelligent, Beautiful, Kind Person' |magazine=People |date=9 March 2016}}&lt;/ref&gt;  [[2026]] წლის [[იანვარი|იანვარში]], [[Critics’ Choice Awards]]-ზე მიცემულ ინტერვიუში,  მორგანა მაკნელს ხანგრძლივი შეყვარებულის ნაცვლად პირდაპირ ცოლი უწოდა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Charlie Hunnam Refers to Longtime Girlfriend Morgana McNelis as His 'Wife' on 2026 Critics Choice Awards Carpet |url=https://people.com/charlie-hunnam-calls-longtime-girlfriend-wife-critics-choice-awards-2026-11878898 |access-date=2026-01-05 |website=People.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[2016]] წელს ჰანამმა დაიწყო [[ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუ|ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუს]] სწავლება [[რიგან მაჩადო]]ს ხელმძღვანელობით &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bjjee.com/articles/charlie-hunnam-talks-learning-jiu-jitsu-work-regimen-king-arthur/ |title=Charlie Hunnam Talks Learning Jiu-Jitsu, His Work Out Regimen For King Arthur &amp; More |website=BJJ Eastern Europe |date=1 March 2017 |access-date=22 November 2018}}&lt;/ref&gt; და [[2018]] წლის [[ოქტომბერი|ოქტომბერში]] მიიღო ნელი ქულის ლურჯი ქამარი.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jiujitsutimes.com/rigan-machado-promotes-charlie-hunnam-and-joel-kinnaman/ |title=Rigan Machado Promotes Charlie Hunnam (and Joel Kinnaman) |first=Kimberly |last=Kaye |date=27 October 2018 |website=Jiu Jitsu Times |access-date=22 November 2018 |archive-date=2 აგვისტო 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802102104/https://www.jiujitsutimes.com/rigan-machado-promotes-Charlie-hunnam-and-joel-kinnaman/ }}&lt;/ref&gt;


==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 10 აპრილი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1980]]
[[კატეგორია:მსახიობები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]
[[კატეგოტია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>9scr6ljoxz9da38k2y0i5m7ssfnrglr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ევიკა სილინია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>881856</id>
    <revision>
      <id>5391713</id>
      <parentid>5366099</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <origin>5391713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4682" sha1="a5hkwee5l5azi7j400v90xcr4iem6yx" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პოლიტიკოსი
| სახელი= ევიკა სილინია
| მშობლიურ ენაზე= Evika Siliņa
| სურათი= Evika Siliņa, EPP Summit 2025 (cropped).png
| სურათის ზომა=
| წარწერა=
| დაბადების სახელი=
| ფსევდონიმი= 
| დაბადების თარიღი= {{birth date and age|1975|8|3|df=y}}
| დაბადების ადგილი= [[რიგა]], [[ლატვიის სსრ]], [[საბჭოთა კავშირი]]
| გარდაცვალების თარიღი= 
| გარდაცვალების ადგილი= 
| მოქალაქეობა= [[ლატვია]]
| განათლება= 
| სამეცნიერო ხარისხი= მაგისტრი
| ეროვნება= ლატვიელი
| რელიგია= 
| პარტია= ერთობა
| ძირითადი იდეები= 
| საქმიანობა= 
| მამა=
| დედა=
| მეუღლე=
| შვილები=
| ჯილდოები= 
| ხელმოწერა=
| საიტი= 
}}

'''ევიკა სილინია''' ([[ლატვიური ენა|ლატვ.]] Evika Siliņa; დ. [[3 აგვისტო]], [[1975]], [[რიგა]], [[ლატვიის სსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]]) — [[ლატვია|ლატვიელი]] პოლიტიკოსი, ლატვიის პრემიერ-მინისტრი 2023 წლის 15 სექტემბრიდან&lt;ref&gt;{{Cite web |last=redakcija |first=LSM.lv Ziņu |date=September 15, 2023 |title=Saeima ar 53 balsīm apstiprina Evikas Siliņas valdību |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230916124901/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/ |archive-date=16 September 2023 |access-date=2026-04-22 |website=lsm.lv |language=lv}}&lt;/ref&gt; [[2026]] წლის 14 მაისამდე.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/33756725.html |title= გადადგა ლატვიის პრემიერ-მინისტრი|accessdate= 14.05.2026|author= |date= 14.05.2026 |work= |publisher= radiotavisupleba.ge |archiveurl= |archivedate= }}&lt;/ref&gt; 2022 წლიდან 2023 წლამდე იგი პრემიერ-მინისტრ კრიშიანის კარინშის მეორე კაბინეტში კეთილდღეობის მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ის არის პოლიტიკური პარტია „ერთიანობის“ წევრი და ლატვიის მთავრობის მეორე ქალი მეთაური.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Evika Siliņa is New Unity's party pick for PM |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/ |access-date=2026-04-22 |website=eng.lsm.lv |language=en |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816215648/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 August 2023 |title=Latvia Minister Silina Poised to Succeed Karins as Prime Minister |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister |access-date=2026-04-22 |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816163633/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

{{DEFAULTSORT:სილინია, ევიკა}}

[[კატეგორია:დაბადებული 1975]]
[[კატეგორია:ლატვიელი პოლიტიკოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>a5hkwee5l5azi7j400v90xcr4iem6yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391715</id>
      <parentid>5391713</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4769" sha1="c5vx38er11jh1ieyogok3f16ysy7oxd" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პოლიტიკოსი
| სახელი= ევიკა სილინია
| მშობლიურ ენაზე= Evika Siliņa
| სურათი= Evika Siliņa, EPP Summit 2025 (cropped).png
| სურათის ზომა=
| წარწერა=
| დაბადების სახელი=
| ფსევდონიმი= 
| დაბადების თარიღი= {{birth date and age|1975|8|3|df=y}}
| დაბადების ადგილი= [[რიგა]], [[ლატვიის სსრ]], [[საბჭოთა კავშირი]]
| გარდაცვალების თარიღი= 
| გარდაცვალების ადგილი= 
| მოქალაქეობა= [[ლატვია]]
| განათლება= 
| სამეცნიერო ხარისხი= მაგისტრი
| ეროვნება= ლატვიელი
| რელიგია= 
| პარტია= ერთობა
| ძირითადი იდეები= 
| საქმიანობა= 
| მამა=
| დედა=
| მეუღლე=
| შვილები=
| ჯილდოები= 
| ხელმოწერა=
| საიტი= 
}}

'''ევიკა სილინია''' ([[ლატვიური ენა|ლატვ.]] Evika Siliņa; დ. [[3 აგვისტო]], [[1975]], [[რიგა]], [[ლატვიის სსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]]) — [[ლატვია|ლატვიელი]] პოლიტიკოსი, ლატვიის პრემიერ-მინისტრი 2023 წლის 15 სექტემბრიდან&lt;ref&gt;{{Cite web |last=redakcija |first=LSM.lv Ziņu |date=September 15, 2023 |title=Saeima ar 53 balsīm apstiprina Evikas Siliņas valdību |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230916124901/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/ |archive-date=16 September 2023 |access-date=2026-04-22 |website=lsm.lv |language=lv}}&lt;/ref&gt; [[2026]] წლის 14 მაისამდე.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/33756725.html |title= გადადგა ლატვიის პრემიერ-მინისტრი|accessdate= 14.05.2026|author= |date= 14.05.2026 |work= |publisher= radiotavisupleba.ge |archiveurl= |archivedate= }}&lt;/ref&gt; 2022 წლიდან 2023 წლამდე იგი პრემიერ-მინისტრ კრიშიანის კარინშის მეორე კაბინეტში კეთილდღეობის მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ის არის პოლიტიკური პარტია „ერთიანობის“ წევრი და ლატვიის მთავრობის მეორე ქალი მეთაური.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Evika Siliņa is New Unity's party pick for PM |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/ |access-date=2026-04-22 |website=eng.lsm.lv |language=en |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816215648/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 August 2023 |title=Latvia Minister Silina Poised to Succeed Karins as Prime Minister |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister |access-date=2026-04-22 |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816163633/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

{{DEFAULTSORT:სილინია, ევიკა}}

[[კატეგორია:დაბადებული 1975]]
[[კატეგორია:ლატვიელი პოლიტიკოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო]]</text>
      <sha1>c5vx38er11jh1ieyogok3f16ysy7oxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391716</id>
      <parentid>5391715</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:ლატვიის პრემიერ-მინისტრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4876" sha1="2a3pqgjlyn9fouc7tlqjrtsxhpmsqmq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პოლიტიკოსი
| სახელი= ევიკა სილინია
| მშობლიურ ენაზე= Evika Siliņa
| სურათი= Evika Siliņa, EPP Summit 2025 (cropped).png
| სურათის ზომა=
| წარწერა=
| დაბადების სახელი=
| ფსევდონიმი= 
| დაბადების თარიღი= {{birth date and age|1975|8|3|df=y}}
| დაბადების ადგილი= [[რიგა]], [[ლატვიის სსრ]], [[საბჭოთა კავშირი]]
| გარდაცვალების თარიღი= 
| გარდაცვალების ადგილი= 
| მოქალაქეობა= [[ლატვია]]
| განათლება= 
| სამეცნიერო ხარისხი= მაგისტრი
| ეროვნება= ლატვიელი
| რელიგია= 
| პარტია= ერთობა
| ძირითადი იდეები= 
| საქმიანობა= 
| მამა=
| დედა=
| მეუღლე=
| შვილები=
| ჯილდოები= 
| ხელმოწერა=
| საიტი= 
}}

'''ევიკა სილინია''' ([[ლატვიური ენა|ლატვ.]] Evika Siliņa; დ. [[3 აგვისტო]], [[1975]], [[რიგა]], [[ლატვიის სსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრკ]]) — [[ლატვია|ლატვიელი]] პოლიტიკოსი, ლატვიის პრემიერ-მინისტრი 2023 წლის 15 სექტემბრიდან&lt;ref&gt;{{Cite web |last=redakcija |first=LSM.lv Ziņu |date=September 15, 2023 |title=Saeima ar 53 balsīm apstiprina Evikas Siliņas valdību |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230916124901/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/15.09.2023-saeima-ar-53-balsim-apstiprina-evikas-silinas-valdibu.a523967/ |archive-date=16 September 2023 |access-date=2026-04-22 |website=lsm.lv |language=lv}}&lt;/ref&gt; [[2026]] წლის 14 მაისამდე.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/33756725.html |title= გადადგა ლატვიის პრემიერ-მინისტრი|accessdate= 14.05.2026|author= |date= 14.05.2026 |work= |publisher= radiotavisupleba.ge |archiveurl= |archivedate= }}&lt;/ref&gt; 2022 წლიდან 2023 წლამდე იგი პრემიერ-მინისტრ კრიშიანის კარინშის მეორე კაბინეტში კეთილდღეობის მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ის არის პოლიტიკური პარტია „ერთიანობის“ წევრი და ლატვიის მთავრობის მეორე ქალი მეთაური.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Evika Siliņa is New Unity's party pick for PM |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/ |access-date=2026-04-22 |website=eng.lsm.lv |language=en |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816215648/https://eng.lsm.lv/article/politics/politics/16.08.2023-evika-silina-is-new-unitys-party-pick-for-pm.a520363/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 August 2023 |title=Latvia Minister Silina Poised to Succeed Karins as Prime Minister |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister |access-date=2026-04-22 |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816163633/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/latvia-s-silina-poised-to-succeed-karins-as-prime-minister |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

{{DEFAULTSORT:სილინია, ევიკა}}

[[კატეგორია:დაბადებული 1975]]
[[კატეგორია:ლატვიელი პოლიტიკოსები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]
[[კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო]]
[[კატეგორია:ლატვიის პრემიერ-მინისტრები]]</text>
      <sha1>2a3pqgjlyn9fouc7tlqjrtsxhpmsqmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ნუგზარ ყურაშვილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>884810</id>
    <revision>
      <id>5392119</id>
      <parentid>5380571</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geagea</username>
        <id>783</id>
      </contributor>
      <origin>5392119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6543" sha1="p1p1w3m6xlubeocmcd5zuf9zysuzh5y" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა არქიტექტორი}}
'''ნუგზარ ყურაშვილი''' (დ. [[6 ოქტომბერი]], [[1949]], [[თბილისი]] — გ. [[2 მაისი]], [[2026]]&lt;ref&gt;[https://tabula.ge/ge/news/747919-76-clis-asakshi-gardaitsvala-msakhiobi-nugzar 76 წლის ასაკში გარდაიცვალა მსახიობი ნუგზარ ყურაშვილი]&lt;/ref&gt;) — ქართველი [[მსახიობი]], [[საქართველოს ღირსების ორდენი]]ს კავალერი ([[1999]]).

==ბიოგრაფია==
1972 წელს დაამთავრა [[შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტი]]ს სამსახიობო ფაკულტეტი.

1972-1980 წლებში მოღვაწეობდა [[სოხუმის თეატრი|სოხუმის კონსტანტინე გამსახურდიას სახელობის თეატრში]], 1980 წლიდან კი — სანდრო ახმეტელის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრში. 1985-1987 წლებში გამოდიოდა [[მეტეხის თეატრი]]ს სცენაზე. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებსა და ტელესერიალებში: „[[წიგნი ფიცისა]]“ ([[გიგა ლორთქიფანიძე|გ. ლორთქიფანიძე]], 1983, დავით ვეზირი), „[[ზღვის მაშვრალნი]]“ (ე. სეშანი, [[გიზო გაბესკირია|გ. გაბესკირია]], 1986, რანტენი), „[[ფესვები (ფილმი)|ფესვები]]“ ([[გუგული მგელაძე|ყ. მგელაძე]], 1987, ანრი), „ვამეხი მოდის“ (ო. ლითანიშვილი, [[ოთარ შამათავა|ო. შამათავა]], 1987, ზორბეგი), „[[გამოცხადება]]“ (გ. მატარაძე, 1988, შავდია), „[[ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი]]“ (რ. ჩხეიძე, 1989, ლომების მომთვინიერებელი), „ჩაკლული სული“ (ყ. მგელაძე, 1994, სუკის თავმჯდომარე), „[[ცხელი ძაღლი]]“ ([[ზაზა ურუშაძე|ზ. ურუშაძე]], ე. ბადურაშვილი, 2003, ზერაგია) და სხვა

==ფილმოგრაფია==
*1981 : „ძმა“
*1981 : „სერაფიტა“ — მირიანი
*1983 : „[[წიგნი ფიცისა]]“ — დავით ვეზირი
*1984 : „პორფირიონი“ 
*1986 : „[[ზღვის მაშვრალნი]]“ — რანტენი
*1987 : „[[ფესვები (ფილმი)|ფესვები]]“ — ანრი
*1988 : „[[გამოცხადება]]“ — შავდია
*1988 : „ვამეხი მოდის“ (დაკარგული საგანძურის საძებნელად) — ზორბეგი
*1989 : „[[ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი]]“ — ლომების მომთვინიერებელი
*1990 : [[შემსრულებელი № 977|„ჩვენი კეთილმოწყობილი საზოგადოება“ (შემსრულებელი N 977)]] 
*1992 : „მხოლოდ სიკვდილი მოდის აუცილებლად“ 
*1994 : „ჩაკლული სული“ — ნიკო ბრეგაძე
*1994 : „[[ჟამი (ფილმი)|ჟამი]]“ — ხეცინა
*2001 : „[[ანთიმოზ ივერიელი (ფილმი)|ანთიმოზ ივერიელი]]“ 
*2003 : „[[ცხელი ძაღლი]]“ — უჩა ზერაგია
*1995 : „ატრაქციონი“ — გურამი
*2007 : „[[სვანი (ფილმი)|სვანი]]“ — რექჩიანი

==ჯილდოები და აღიარება==
*[[1992]] : [[საქართველოს სახელმწიფო პრემია]]
*[[1999]] : [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენი]] &lt;small&gt;ქართული თეატრალური ხელოვნების განვითარებასა და მის პოპულარიზაციაში შეტანილი პირადი წვლილისა და ნაყოფიერი შემოქმედებითი მოღვაწეობისათვის&lt;/small&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00013339|ნუგზარ ყურაშვილი}}
*[http://geocinema.ge//ka/persons/2298 ნუგზარ ყურაშვილი] — [[ეროვნული ფილმოგრაფია]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ყურაშვილი, ნუგზარ}}
[[კატეგორია:დაბადებული 6 ოქტომბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1949]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]]
[[კატეგორია:ქართველი მსახიობები]]
[[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები]]</text>
      <sha1>p1p1w3m6xlubeocmcd5zuf9zysuzh5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ედმონტოზავრი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>884832</id>
    <revision>
      <id>5392250</id>
      <parentid>5390369</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <origin>5392250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212513" sha1="eb6d24mm8dhtbfoj02mx92wuooa5nwa" xml:space="preserve">
{{ტაქსოდაფა
| სახელი =ედმონტოზავრი
| სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png
| სურათის წარწერა =
| სურათის აღწერა =
| სურათის ფაილი2 =
| სურათის წარწერა2 =
| სურათის აღწერა2 =
| დომენი = ეუკარიოტები
| სამეფო = ცხოველები
| ქვესამეფო =
| განყოფილება =
| განყოფილება_რანგის_გარეშე =
| ქვეგანყოფილება =
| ზეტიპი =
| ტიპი = ქორდიანები
| ტიპი_რანგის_გარეშე =
| ქვეტიპი =
| ზეკლასი =
| კლასი = ქვეწარმავლები
| კლასი_რანგის_გარეშე =
| ქვეკლასი = დიაპსიდები
| ინფრაკლასი =
| ზერიგი = დინოზავრები
| რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები
| რიგი_რანგის_გარეშე =
| ქვერიგი =ორნითოპოდები
| ინფრარიგი =
| ზეოჯახი =
| ოჯახი =
| ოჯახი_რანგის_გარეშე =
| ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები
| ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები
| ტრიბა =საუროლოფინები
| ქვეტრიბა =
| გვარი =საუროლოფინები
| გვარი_რანგის_გარეშე =
| ქვეგვარი =
| sectio =
| სახეობა = ედმონტოზავრი
| ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი
| ლათ =
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| სექციის სახელი2 =
| სექციის ტექსტი2 =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| დაცვის სტატუსი =
| ვიკისახეობები = 
| commons =
| iucn =
| itis =
| ncbi =
| eol =
| grin =
| რანგი =
| ipni =
| tpl =
| mb =
| fw =
}}
'''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E.regalis- ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე.

ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]&lt;nowiki/&gt;ს (ან [[ჰადროზაურინი]]&lt;nowiki/&gt;ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია.

ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]],  მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება.

ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე.

ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.&lt;ref&gt; Koumoundouros, Tessa (February 5, 2025). &quot;'Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists&quot;. ScienceAlert. Retrieved February 5, 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Tuinstra, Lucien; Thomas, Brian; Robinson, Steven; Pawlak, Krzysztof; Elezi, Gazmend; Faull, Kym Francis; Taylor, Stephen (January 17, 2025). &quot;Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone&quot;. Analytical Chemistry. 97 (5): 2618–2628. Bibcode:2025AnaCh..97.2618T. doi:10.1021/acs.analchem.4c03115. ISSN 0003-2700. PMC 11822843. PMID 39823391.&lt;/ref&gt;

==აღმოჩენა და ისტორია==
===კლაოზავრი ანექტენსი===
[[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]]
ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა.

ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1892). &quot;Notice of new reptiles from the Laramie Formation&quot;. American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.&lt;/ref&gt;

ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1892). &quot;Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus&quot;. American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt;

[[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.&lt;ref&gt;Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt; YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt;]]

იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა.

სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

[[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.&lt;ref&gt; Hatcher, John B. (1902). &quot;The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh&quot;. Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.&lt;/ref&gt;

ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

[[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.&lt;ref&gt; Gilmore, Charles W. (1915). &quot;On the genus Trachodon&quot;. Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]]

[[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს.

სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.&lt;ref&gt; Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.&lt;/ref&gt;

სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.&lt;ref&gt; Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.&lt;ref&gt; Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.&lt;/ref&gt;

დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1902). &quot;On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)&quot;. Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.&lt;/ref&gt; მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt; სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.&lt;/ref&gt; ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt;

===კანადური აღმოჩენები===
თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1917). &quot;A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta&quot; (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.&lt;ref&gt;  Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.&lt;ref&gt;Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;  სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; დაფუძნებულია NMC  2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1917). &quot;A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta&quot; (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt;  თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]]

კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.&lt;ref&gt;Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;

მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1913). &quot;The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta&quot;. The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.&lt;/ref&gt; მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1914). &quot;On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs&quot;. The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.&lt;/ref&gt; ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.&lt;ref&gt;Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;

[[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt; ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.&lt;ref&gt;Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt; იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt;

===ანატოზავრიდან დღემდე===
[[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]]
[[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.&lt;/ref&gt;

ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1979). &quot;Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs&quot; (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.&lt;/ref&gt; [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.&lt;ref&gt;Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). &quot;Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods&quot;. In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.&lt;/ref&gt; დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,&lt;ref&gt;Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად&lt;ref&gt; Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.&lt;/ref&gt; ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი.

[[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]]
ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lee, Christopher (December 3, 2007). &quot;Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue&quot;. Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;

ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;

==სახეობები და გავრცელება==
[[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]]
ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt;

E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.&lt;ref&gt;Derstler, Kraig (1994). &quot;Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming&quot;. In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.&lt;/ref&gt; Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;  Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt;  
[[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]]

E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt; E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt; [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.&lt;ref&gt; Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). &quot;A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska&quot;. Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.&lt;/ref&gt; თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.&lt;ref&gt; Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). &quot;Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae&quot;. PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.&lt;/ref&gt; [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.&lt;ref&gt; Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). &quot;Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status&quot;. PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.&lt;/ref&gt; კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.&lt;ref&gt; Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). &quot;Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,&lt;ref&gt;Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.&lt;/ref&gt; მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). &quot;Dinosaur distribution&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). &quot;Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas&quot;. Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.&lt;/ref&gt; 

==აღწერა==
ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. &lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). &quot;Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template &quot;mummification&quot;&quot;. Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tamisiea, Jack (October 23, 2025). &quot;Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'&quot;. The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.&lt;/ref&gt; ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;
===ზომა===

[[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|Scale diagram comparing large adult specimens of ''E. regalis'' (gray) and ''E. annectens'' (green) to a human]]
ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.&lt;/ref&gt; სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;

[[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|Multiview skeletal restoration of ''E. annectens''.]]
E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM  2414 და YPM  2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt; თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. &lt;/ref&gt; ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.&lt;ref&gt;Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt; კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). &quot;Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA&quot;. PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Prieto-Márquez, A. (2014). &quot;A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs&quot;. Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.&lt;/ref&gt;და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, &lt;ref&gt;Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). &quot;First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)&quot;. Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.&lt;/ref&gt; თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). &quot;Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA&quot;. PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.&lt;/ref&gt;

[[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.&lt;ref&gt; Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). &quot;Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids&quot;. Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.&lt;/ref&gt;

===თავის ქალა===
[[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|Labelled skull of ''E. regalis'' (specimen CMN 2288)]]
ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).&lt;ref&gt;Cope, Edward D. (1883). &quot;On the characters of the skull in the Hadrosauridae&quot;. Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.&lt;/ref&gt; თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. &lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.&lt;ref&gt; 
 Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt; ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt; 

სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.&lt;ref&gt;Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). &quot;Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences&quot;. Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.&lt;/ref&gt;


[[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|Dentition close-ups of ''E. regalis'' (specimen CMN 2289)]]
კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა. [ 59 ] ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს. [ 60 ] ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა. [ 45 ] ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E. regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt;

===პოსტკრანიალური ჩონჩხი===
[[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|Hip bones of ''E. annectens'']]
ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. &lt;/ref&gt; სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.&lt;ref&gt;Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Galton, Peter M. (1970). &quot;The posture of hadrosaurian dinosaurs&quot;. Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.&lt;/ref&gt; გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;


მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.&lt;ref&gt;  Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;

წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.&lt;ref&gt;  Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;  ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას. [ 63 ] თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;

===რბილი ქსოვილი===

[[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]]
Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „&lt;nowiki/&gt;[[ტრაქოდონის მუმია]]&lt;nowiki/&gt;“ &lt;ref&gt; Osborn, Henry Fairfield (1909). &quot;The epidermis of an iguanodont dinosaur&quot;. Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Osborn, Henry Fairfield (1912). &quot;Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon&quot;. Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. &lt;/ref&gt; და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lee, Christopher (December 3, 2007). &quot;Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue&quot;. Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). &quot;Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)&quot;. Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. &lt;/ref&gt; რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.&lt;ref&gt; Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). &quot;Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)&quot;. Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. &lt;/ref&gt; ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,&lt;ref&gt; Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). &quot;A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb&quot;. Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.&lt;/ref&gt; თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.&lt;ref&gt; Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). &quot;Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity&quot;. The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. &lt;/ref&gt;

[[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.&lt;ref&gt; &quot;Enough with the &quot;Duck-Billed Dinosaurs&quot;&quot;. Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;Shovel-Beaked, Not Duck-Billed&quot;. Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt;

==კლასიპიკაცია==
ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.&lt;ref&gt;Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt;

[[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]]
რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.&lt;/ref&gt; კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „&lt;nowiki/&gt;[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]&lt;nowiki/&gt;“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „&lt;nowiki/&gt;[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]&lt;nowiki/&gt;“ და თაღოვან „&lt;nowiki/&gt;[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]&lt;nowiki/&gt;“&lt;ref&gt;Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.&lt;ref&gt; Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). &quot;A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA&quot;. Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.&lt;/ref&gt; თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.&lt;ref&gt; Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). &quot;A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan&quot;. Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.&lt;/ref&gt;

{{clade|style=font-size:85%; line-height:85%;
|label1=[[Hadrosaurinae]]
|1={{clade
 |1=''[[Hadrosaurus]]''
 |2={{clade
  |1=[[Brachylophosaurini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60 px]]&lt;/span&gt;
  |2={{clade
   |1=[[Kritosaurini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kritosaurus navajovius.png|60 px]]&lt;/span&gt;
   |2={{clade
    |1=[[Saurolophini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus osborni.png|60 px]]&lt;/span&gt;
    |2={{clade
     |label1=[[Edmontosaurini]]
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60 px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
        |1=''[[Kerberosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kerberosaurus manakini.png|60 px]]&lt;/span&gt;
        |2=''[[Laiyangosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60 px]]&lt;/span&gt;}} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Shantungosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60 px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
        |label1='''''Edmontosaurus'''''
        |1={{clade
         |1='''''Edmontosaurus annectens''''' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]&lt;/span&gt;
         |2='''''Edmontosaurus regalis'''''  &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60 px]]&lt;/span&gt;}} }} }} }} }} }} }} }} }} }}

==კლადოგრამა==


{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
   |label1='''Saurolophinae'''
    |1={{clade
|label1=Brachylophosaurini
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Wulagasaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]]&lt;/span&gt; 
       |2=''[[Acristavus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]]&lt;/span&gt; }}
      |2={{clade
       |1=''[[Maiasaura]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]]&lt;/span&gt; 
       |2={{clade
        |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]]&lt;/span&gt; 
        |2=''[[Brachylophosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]]&lt;/span&gt; }} }} }}
     |2={{clade
      |1={{clade
      |label1=Austrokritosauria
       |1={{clade
        |1=''[[Secernosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]]&lt;/span&gt; 
        |2={{clade
         |1=''[[Bonapartesaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]&lt;/span&gt;
         |2={{clade
          |1=''[[Kelumapusaura]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Huallasaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Huallasaurus australis.png|60px]]&lt;/span&gt; }} }} }}
       |label2=Kritosaurini
       |2={{clade
        |1=''[[Kritosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]&lt;/span&gt;
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Rhinorex]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }}
          |3={{clade
           |1=''Gryposaurus notabilis'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]&lt;/span&gt;
           |2=''Gryposaurus monumentensis'' }} }} }} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
|label1=Saurolophini
        |1={{clade
         |1=''[[Prosaurolophus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]&lt;/span&gt;
         |2={{clade
          |1=''[[Saurolophus osborni]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus osborni.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''Saurolophus angustirostris'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]&lt;/span&gt;}} }}
|label2=Edmontosaurini
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Laiyangosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Kerberosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]]&lt;/span&gt; }}
         |2={{clade
          |1=''[[Shantungosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2={{clade
           |1='''''Edmontosaurus regalis''''' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60px]]&lt;/span&gt;
           |2='''''Edmontosaurus annectens'''''  &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]&lt;/span&gt;
}} }} }} }} }} }} }} }}


{{clade |style=font-size:95%; line-height:95%
|label1=[[Saurolophinae]]
|1={{clade
 |label1=[[Brachylophosaurini]]
 |1={{clade
  |1=''[[Acristavus|Acristravus gagstarsoni]]''
  |2={{clade
   |1=''[[Brachylophosaurus canadensis]]''
   |2=''[[Maiasaura peeblesorum]]'' }} }}
 |2={{clade
  |1=''[[Shantungosaurus giganteus]]''
  |2={{clade
   |label1='''''Edmontosaurus'''''
   |1={{clade
    |1='''''Edmontosaurus regalis'''''
    |2='''''Edmontosaurus annectens''''' }}
   |2={{clade
    |label1=[[Saurolophini]]
    |1={{clade
     |1=''[[Kerberosaurus manakini]]''
     |2={{clade
      |1=Sabinas OTU
      |2={{clade
       |1=''[[Prosaurolophus maximus]]''
       |label2=''[[Saurolophus]]''
       |2={{clade
        |1=''[[Saurolophus morrisi]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Saurolophus osborni]]''
         |2=''[[Saurolophus angustirostris]]'' }} }} }} }} }}
    |label2=[[Kritosaurini]]
    |2={{clade
     |1=''[[Wulagasaurus dongi]]''
     |2={{clade
      |1=''[[Kritosaurus navajovius]]''
      |2={{clade
       |1={{clade
        |1= ''[[Aquilarhinus]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Secernosaurus koerneri]]''
         |2=''[[Willinakaqe salitralensis]]'' }} }}
       |label2=''[[Gryposaurus]]''
       |2={{clade
        |1=''[[Gryposaurus latidens]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Gryposaurus notabilis]]''
         |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}


{{clade| style=font-size:90%;line-height:85%
   |label1=[[Saurolophinae]]
    |1={{clade
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Wulagasaurus]]''[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]] 
       |2=''[[Acristavus]]''[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]] }}
      |2={{clade
       |1=''[[Maiasaura]]'' [[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]] 
       |2={{clade
        |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' [[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]] 
        |2=''[[Brachylophosaurus]]'' [[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]] }} }} }}
     |2={{clade
      |1={{clade
      |label1=[[Austrokritosauria]]
       |1={{clade
        |1=''[[Secernosaurus]]'' [[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]] 
        |2={{clade
         |1=''[[Bonapartesaurus]]'' [[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]
         |2={{clade
          |1=''[[Kelumapusaura]]'' [[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]
          |2=''[[Huallasaurus]]'' [[File:Huallasaurus australis.png|60px]] }} }} }}
       |label2=[[Kritosaurini]]
       |2={{clade
        |1=''[[Kritosaurus]]'' [[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Rhinorex]]'' [[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]
          |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }}
          |3={{clade
           |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' [[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]
           |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' [[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]
       |2={{clade
        |1={{clade
         |1=''[[Prosaurolophus]]'' [[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]
         |2={{clade
          |1=''[[Saurolophus osborni]]'' [[File:Saurolophus osborni.png|60px]]
          |2=''Saurolophus angustirostris'' [[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]}} }}
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Laiyangosaurus]]'' [[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]
          |2=''[[Kerberosaurus]]'' [[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]] }}
         |2={{clade
          |1=''[[Shantungosaurus]]'' [[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]
          |2={{clade
           |1='''''Edmontosaurus regalis''''' &lt;div style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus BW.jpg|60px]]&lt;/div&gt;
           |2=''''Edmontosaurus annectens''''[[File:Anatotitan BW.jpg|60px]] 
}} }} }} }} }} }} }} }}

==პალეონტოლოგია==
===დიეტა და კვება===
[[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left|1897 restoration by [[Charles R. Knight]] of ''E. annectens'' as semi-aquatic animals that could only chew soft water plants, a popular idea at the time which is now outdated]]

როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით. [ 61 ] იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.&lt;ref&gt;Galton, Peter M. (1973). &quot;The cheeks of ornithischian dinosaurs&quot;. Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). &quot;Dinosaur paleoecology.&quot; The Dinosauria. pp. 614–626.&lt;/ref&gt; ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;

[[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. &lt;ref&gt; Barrett, Paul M. (2005). &quot;The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)&quot;. Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.&lt;/ref&gt; ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა. [ 50 ] ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.&lt;ref&gt; Barrett, Paul M. (2005). &quot;The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)&quot;. Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.&lt;/ref&gt;

რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო. [ 77 ] თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული. [ 78 ] მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა. [ 79 ] კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე. [ 60 ]

ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

===ნაწლავის შიგთავსი===
[[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|Possible gut contents were reported from the &quot;Trachodon mummy&quot; at the American Museum of Natural History, but were never described.]]
შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა, [ 80 ] თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის. [ 81 ] სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს. [ 82 ] [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა, [ 82 ] ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი. [ 83 ]

იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას. [ 61 ] [ 82 ] ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა, [ 84 ] სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ. [ 61 ] მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას. [ 85 ] [ 86 ] სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო. [ 81 ] [ 87 ]

===იზოტოპური კვლევები===
[[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|''E. regalis'' maxillae with teeth (specimen CMN 2289)]]
ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; 

[[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; 

ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt;

===ღეჭვა===
[[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]]
[[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.&lt;/ref&gt;ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა. [ 89 ] [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.&lt;ref&gt;Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). &quot;Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.&lt;/ref&gt; [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.&lt;ref&gt;Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). &quot;Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.&lt;/ref&gt; ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული. [ 77 ]


[[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|Close up of teeth in the lower jaw]] 
ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად. [ 89 ] რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.&lt;ref&gt;Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). &quot;Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids&quot;. The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.&lt;/ref&gt;

===ზრდა===
[[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|Skull growth series of ''Edmontosaurus'' (''E. regalis'' top, and ''E. annectens'' bottom)]]

[[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;

[[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.&lt;ref&gt;Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). &quot;Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. &lt;/ref&gt;  [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.&lt;ref&gt;Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). &quot;Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids&quot;. Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.&lt;/ref&gt;

=== ტვინი და ნერვული სისტემა===
[[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|A 1905 chart showing the relatively small brains of a ''[[Triceratops]]'' (top) and ''E. annectens'']]
ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1893). &quot;The skull and brain of Claosaurus&quot;. American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1896). &quot;The dinosaurs of North America&quot;. Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; და E.regalis,&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.&lt;ref&gt;Brown, Barnum (1914). &quot;Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon&quot;. Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt; მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt; და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;

===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა===
[[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|Damaged and partially healed tail spine of ''E. annectens'' as evidence of failed attack by ''[[Tyrannosaurus]].'']]
[[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.&lt;ref&gt; Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). &quot;Epidemiologic study of tumors in dinosaurs&quot; (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.&lt;/ref&gt; 

ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.&lt;ref&gt; Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). &quot;Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; 

===ლოკომოტივაცია===
[[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' in a quadrupedal pose.]]
სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;   [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt; 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.&lt;ref&gt;Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). &quot;Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing&quot;. Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.&lt;ref&gt; Bakker, Robert T. (1986). &quot;The case of the duckbill's hand&quot;. The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Brett-Surman, M. K. (1997). &quot;Ornithopods&quot;. In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.&lt;/ref&gt;

===სოციალური ქცევა===
ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;   [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.&lt;ref&gt;Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). &quot;Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.&lt;/ref&gt;

სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.&lt;ref&gt;Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). &quot;An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.&lt;/ref&gt;

ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.&lt;ref&gt;Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). &quot;Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration&quot;. Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lloyd, Robin (December 4, 2008). &quot;Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters&quot;. LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.&lt;/ref&gt; ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.&lt;ref&gt;Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). &quot;Hadrosaurs were perennial polar residents&quot;. The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.&lt;/ref&gt; 

==პალეოეკოლოგია==
===განაწილება===
[[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|Horseshoe Canyon Formation near [[Drumheller]]. The dark bands are coal seams.]]

ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.&lt;ref&gt; Campagna, Tony (2000). &quot;The PT interview: Michael Triebold&quot;. Prehistoric Times. 40: 18–19.&lt;/ref&gt; ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია  პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.&lt;ref&gt;Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). &quot;Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status&quot;. PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.&lt;/ref&gt;

ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.&lt;ref&gt; Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). &quot;The Kirtlandian land-vertebrate &quot;age&quot; – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America&quot; (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). &quot;Dinosaur distribution&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.&lt;ref&gt; Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). &quot;A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.&lt;/ref&gt; Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.&lt;ref&gt; Eberth, David A. (2002). &quot;Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains&quot; (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.&lt;/ref&gt;

===ეკოსისტემა===
[[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (in green, left) compared to other dinosaur paleofauna from the [[Hell Creek Formation]].]]
ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.&lt;ref&gt; Bakker, Robert T. (1986). The Dinosaur Heresies. p. 438.&lt;/ref&gt; სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].&lt;ref&gt; Lehman, Thomas M. (2001). &quot;Late Cretaceous dinosaur provinciality&quot;. In Tanke, Darren; Carpenter, Kenneth (eds.). Mesozoic Vertebrate Life. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 310–328. ISBN 978-0-253-33907-2.&lt;/ref&gt;

[[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.&lt;/ref&gt; კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].&lt;ref&gt; Derstler, Kraig (1994). &quot;Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming&quot;. In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.&lt;/ref&gt;  [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.&lt;/ref&gt;

===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები===
[[File:Edmontosaurus &amp; Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left|''E. annectens'' mounted as being hunted by a ''Tyrannosaurus'', which would have preyed on the species in life]]
ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E. annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.&lt;ref&gt; Carpenter, Kenneth (1998). &quot;Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs&quot;. Gaia. 15: 135–144. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved March 8, 2009. [not printed until 2000]&lt;/ref&gt; თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.&lt;ref&gt;Siviero, ART V.; Brand, Leonard R.; Cooper, Allen M.; Hayes, William K.; Rega, Elizabeth; Siviero, Bethania C.T. (2020). &quot;Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA&quot;. PALAIOS. 35 (4): 201–214. Bibcode:2020Palai..35..201S. doi:10.2110/palo.2019.079. S2CID 218503493. Archived from the original on July 4, 2020. Retrieved January 6, 2021.&lt;/ref&gt;

E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.&lt;ref&gt; Campagna, Tony (2000). &quot;The PT interview: Michael Triebold&quot;. Prehistoric Times. 40: 18–19.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე  ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.&lt;ref&gt; Jacobsen, Aase Roland; Ryan, Michael J. (2000). &quot;Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an Edmontosaurus bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 19 (3, suppl): 55A. doi:10.1080/02724634.1999.10011202.&lt;/ref&gt; თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.&lt;ref&gt; Torices, A.; Reichel, M.; Currie, P.J. (2014). &quot;Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1045–1051. Bibcode:2014CaJES..51.1045T. doi:10.1139/cjes-2014-0072.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Mallon, J.C.; Bura, J.R.; Currie, P.J. (2019). &quot;A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta&quot;. The Anatomical Record. 303 (4): 673–690. doi:10.1002/ar.24199. PMC 7079176. PMID 31254458.&lt;/ref&gt;

[[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.&lt;ref&gt; Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (February 17, 2026). &quot;Behavioral implications of an embedded tyrannosaurid tooth and associated tooth marks on an articulated skull of Edmontosaurus from the Hell Creek Formation, Montana&quot;. PeerJ. 14 e20796. doi:10.7717/peerj.20796. ISSN 2167-8359.&lt;/ref&gt;

{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
|1={{clade
   |1=''[[Bactrosaurus]]''
   |label2=[[Hadrosauridae]]
   |2={{clade
      |label1=[[Hadrosaurinae]]
      |1={{clade
         |1=''[[Hadrosaurus]]''
         |2=''[[Lophorhothon]]'' }}
      |label2=[[Saurolophidae]]
      |2={{clade
         |1=[[Lambeosaurinae]]
         |label2=[[Saurolophinae]]
         |2={{clade
            |1=''[[Wulagasaurus]]''
            |2={{clade
               |label1=[[Brachylophosaurini]]
               |1={{clade
                  |1=''[[Acristavus]]''
                  |2={{clade
                     |1=''[[Maiasaura]]''
                     |2=''[[Brachylophosaurus]]'' }} }}
               |2={{clade
                  |1=''[[Kritosaurus]]''
                  |2={{clade
                     |1={{clade
                        |1=''[[Gryposaurus latidens]]''
                        |2={{clade
                           |1=''[[Gryposaurus notabilis]]''
                           |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }}
                     |2={{clade
                        |label1=[[Saurolophini]]
                        |1={{clade
                           |1=''[[Prosaurolophus]]''
                           |2={{clade
                              |1=''[[Saurolophus angustirostris]]''
                              |2=''[[Saurolophus osborni]]'' }} }}
                        |label2='''''Edmontosaurini'''''
                        |2={{clade
                           |1={{clade
                              |1=''[[Kerberosaurus]]''
                              |2=''[[Kundurosaurus]]'' }}
                           |2={{clade
                              |1='''''Edmontosaurus annectens'''''
                              |2='''''Edmontosaurus regalis''''' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დინოზავრები]]
[[კატეგორია:პრეისტორიული არსებები]]
[[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]]</text>
      <sha1>eb6d24mm8dhtbfoj02mx92wuooa5nwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392283</id>
      <parentid>5392250</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <origin>5392283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216555" sha1="7sbmahpi3idsfdiz097rbkeaybpg8iz" xml:space="preserve">
{{ტაქსოდაფა
| სახელი =ედმონტოზავრი
| სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png
| სურათის წარწერა =
| სურათის აღწერა =
| სურათის ფაილი2 =
| სურათის წარწერა2 =
| სურათის აღწერა2 =
| დომენი = ეუკარიოტები
| სამეფო = ცხოველები
| ქვესამეფო =
| განყოფილება =
| განყოფილება_რანგის_გარეშე =
| ქვეგანყოფილება =
| ზეტიპი =
| ტიპი = ქორდიანები
| ტიპი_რანგის_გარეშე =
| ქვეტიპი =
| ზეკლასი =
| კლასი = ქვეწარმავლები
| კლასი_რანგის_გარეშე =
| ქვეკლასი = დიაპსიდები
| ინფრაკლასი =
| ზერიგი = დინოზავრები
| რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები
| რიგი_რანგის_გარეშე =
| ქვერიგი =ორნითოპოდები
| ინფრარიგი =
| ზეოჯახი =
| ოჯახი =
| ოჯახი_რანგის_გარეშე =
| ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები
| ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები
| ტრიბა =საუროლოფინები
| ქვეტრიბა =
| გვარი =საუროლოფინები
| გვარი_რანგის_გარეშე =
| ქვეგვარი =
| sectio =
| სახეობა = ედმონტოზავრი
| ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი
| ლათ =
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| სექციის სახელი2 =
| სექციის ტექსტი2 =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| დაცვის სტატუსი =
| ვიკისახეობები = 
| commons =
| iucn =
| itis =
| ncbi =
| eol =
| grin =
| რანგი =
| ipni =
| tpl =
| mb =
| fw =
}}
'''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E.regalis- ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე.

ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]&lt;nowiki/&gt;ს (ან [[ჰადროზაურინი]]&lt;nowiki/&gt;ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია.

ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]],  მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება.

ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე.

ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.&lt;ref&gt; Koumoundouros, Tessa (February 5, 2025). &quot;'Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists&quot;. ScienceAlert. Retrieved February 5, 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Tuinstra, Lucien; Thomas, Brian; Robinson, Steven; Pawlak, Krzysztof; Elezi, Gazmend; Faull, Kym Francis; Taylor, Stephen (January 17, 2025). &quot;Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone&quot;. Analytical Chemistry. 97 (5): 2618–2628. Bibcode:2025AnaCh..97.2618T. doi:10.1021/acs.analchem.4c03115. ISSN 0003-2700. PMC 11822843. PMID 39823391.&lt;/ref&gt;

==აღმოჩენა და ისტორია==
===კლაოზავრი ანექტენსი===
[[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]]
ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა.

ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1892). &quot;Notice of new reptiles from the Laramie Formation&quot;. American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.&lt;/ref&gt;

ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1892). &quot;Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus&quot;. American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt;

[[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.&lt;ref&gt;Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt; YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt;]]

იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა.

სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

[[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.&lt;ref&gt; Hatcher, John B. (1902). &quot;The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh&quot;. Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.&lt;/ref&gt;

ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

[[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.&lt;ref&gt; Gilmore, Charles W. (1915). &quot;On the genus Trachodon&quot;. Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]]

[[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს.

სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.&lt;ref&gt; Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.&lt;/ref&gt;

სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.&lt;ref&gt; Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.&lt;ref&gt; Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.&lt;/ref&gt;

დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1902). &quot;On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)&quot;. Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.&lt;/ref&gt; მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt; სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.&lt;/ref&gt; ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt;

===კანადური აღმოჩენები===
თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1917). &quot;A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta&quot; (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.&lt;ref&gt;  Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.&lt;ref&gt;Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;  სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; დაფუძნებულია NMC  2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1917). &quot;A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta&quot; (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt;  თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]]

კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.&lt;ref&gt;Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;

მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1913). &quot;The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta&quot;. The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.&lt;/ref&gt; მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1914). &quot;On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs&quot;. The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.&lt;/ref&gt; ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.&lt;ref&gt;Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;

[[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt; ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.&lt;ref&gt;Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt; იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt;

===ანატოზავრიდან დღემდე===
[[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]]
[[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.&lt;/ref&gt;

ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1979). &quot;Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs&quot; (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.&lt;/ref&gt; [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.&lt;ref&gt;Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). &quot;Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods&quot;. In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.&lt;/ref&gt; დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,&lt;ref&gt;Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად&lt;ref&gt; Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.&lt;/ref&gt; ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი.

[[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]]
ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lee, Christopher (December 3, 2007). &quot;Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue&quot;. Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;

ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;

==სახეობები და გავრცელება==
[[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]]
ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt;

E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.&lt;ref&gt;Derstler, Kraig (1994). &quot;Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming&quot;. In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.&lt;/ref&gt; Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;  Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt;  
[[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]]

E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt; E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt; [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.&lt;ref&gt; Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). &quot;A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska&quot;. Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.&lt;/ref&gt; თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.&lt;ref&gt; Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). &quot;Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae&quot;. PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.&lt;/ref&gt; [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.&lt;ref&gt; Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). &quot;Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status&quot;. PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.&lt;/ref&gt; კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.&lt;ref&gt; Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). &quot;Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,&lt;ref&gt;Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.&lt;/ref&gt; მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). &quot;Dinosaur distribution&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). &quot;Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas&quot;. Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.&lt;/ref&gt; 

==აღწერა==
ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. &lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). &quot;Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template &quot;mummification&quot;&quot;. Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tamisiea, Jack (October 23, 2025). &quot;Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'&quot;. The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.&lt;/ref&gt; ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;
===ზომა===

[[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|Scale diagram comparing large adult specimens of ''E. regalis'' (gray) and ''E. annectens'' (green) to a human]]
ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.&lt;/ref&gt; სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;

[[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|Multiview skeletal restoration of ''E. annectens''.]]
E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM  2414 და YPM  2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt; თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. &lt;/ref&gt; ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.&lt;ref&gt;Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt; კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). &quot;Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA&quot;. PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Prieto-Márquez, A. (2014). &quot;A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs&quot;. Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.&lt;/ref&gt;და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, &lt;ref&gt;Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). &quot;First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)&quot;. Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.&lt;/ref&gt; თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). &quot;Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA&quot;. PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.&lt;/ref&gt;

[[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.&lt;ref&gt; Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). &quot;Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids&quot;. Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.&lt;/ref&gt;

===თავის ქალა===
[[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|Labelled skull of ''E. regalis'' (specimen CMN 2288)]]
ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).&lt;ref&gt;Cope, Edward D. (1883). &quot;On the characters of the skull in the Hadrosauridae&quot;. Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.&lt;/ref&gt; თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. &lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.&lt;ref&gt; 
 Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt; ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt; 

სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.&lt;ref&gt;Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). &quot;Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences&quot;. Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.&lt;/ref&gt;


[[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|Dentition close-ups of ''E. regalis'' (specimen CMN 2289)]]
კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.&lt;ref&gt;Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.&lt;ref&gt;Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). &quot;Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs&quot;. Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt; ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt; ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E. regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt;

===პოსტკრანიალური ჩონჩხი===
[[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|Hip bones of ''E. annectens'']]
ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. &lt;/ref&gt; სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.&lt;ref&gt;Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Galton, Peter M. (1970). &quot;The posture of hadrosaurian dinosaurs&quot;. Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.&lt;/ref&gt; გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;


მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.&lt;ref&gt;  Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;

წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.&lt;ref&gt;  Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;  ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.&lt;/ref&gt; თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;

===რბილი ქსოვილი===

[[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]]
Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „&lt;nowiki/&gt;[[ტრაქოდონის მუმია]]&lt;nowiki/&gt;“ &lt;ref&gt; Osborn, Henry Fairfield (1909). &quot;The epidermis of an iguanodont dinosaur&quot;. Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Osborn, Henry Fairfield (1912). &quot;Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon&quot;. Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. &lt;/ref&gt; და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lee, Christopher (December 3, 2007). &quot;Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue&quot;. Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). &quot;Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)&quot;. Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. &lt;/ref&gt; რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.&lt;ref&gt; Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). &quot;Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)&quot;. Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. &lt;/ref&gt; ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,&lt;ref&gt; Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). &quot;A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb&quot;. Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.&lt;/ref&gt; თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.&lt;ref&gt; Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). &quot;Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity&quot;. The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. &lt;/ref&gt;

[[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.&lt;ref&gt; &quot;Enough with the &quot;Duck-Billed Dinosaurs&quot;&quot;. Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;Shovel-Beaked, Not Duck-Billed&quot;. Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt;

==კლასიპიკაცია==
ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.&lt;ref&gt;Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt;

[[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]]
რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.&lt;/ref&gt; კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „&lt;nowiki/&gt;[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]&lt;nowiki/&gt;“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „&lt;nowiki/&gt;[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]&lt;nowiki/&gt;“ და თაღოვან „&lt;nowiki/&gt;[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]&lt;nowiki/&gt;“&lt;ref&gt;Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.&lt;ref&gt; Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). &quot;A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA&quot;. Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.&lt;/ref&gt; თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.&lt;ref&gt; Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). &quot;A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan&quot;. Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.&lt;/ref&gt;

{{clade|style=font-size:85%; line-height:85%;
|label1=[[Hadrosaurinae]]
|1={{clade
 |1=''[[Hadrosaurus]]''
 |2={{clade
  |1=[[Brachylophosaurini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60 px]]&lt;/span&gt;
  |2={{clade
   |1=[[Kritosaurini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kritosaurus navajovius.png|60 px]]&lt;/span&gt;
   |2={{clade
    |1=[[Saurolophini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus osborni.png|60 px]]&lt;/span&gt;
    |2={{clade
     |label1=[[Edmontosaurini]]
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60 px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
        |1=''[[Kerberosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kerberosaurus manakini.png|60 px]]&lt;/span&gt;
        |2=''[[Laiyangosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60 px]]&lt;/span&gt;}} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Shantungosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60 px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
        |label1='''''Edmontosaurus'''''
        |1={{clade
         |1='''''Edmontosaurus annectens''''' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]&lt;/span&gt;
         |2='''''Edmontosaurus regalis'''''  &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60 px]]&lt;/span&gt;}} }} }} }} }} }} }} }} }} }}

==კლადოგრამა==


{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
   |label1='''Saurolophinae'''
    |1={{clade
|label1=Brachylophosaurini
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Wulagasaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]]&lt;/span&gt; 
       |2=''[[Acristavus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]]&lt;/span&gt; }}
      |2={{clade
       |1=''[[Maiasaura]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]]&lt;/span&gt; 
       |2={{clade
        |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]]&lt;/span&gt; 
        |2=''[[Brachylophosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]]&lt;/span&gt; }} }} }}
     |2={{clade
      |1={{clade
      |label1=Austrokritosauria
       |1={{clade
        |1=''[[Secernosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]]&lt;/span&gt; 
        |2={{clade
         |1=''[[Bonapartesaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]&lt;/span&gt;
         |2={{clade
          |1=''[[Kelumapusaura]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Huallasaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Huallasaurus australis.png|60px]]&lt;/span&gt; }} }} }}
       |label2=Kritosaurini
       |2={{clade
        |1=''[[Kritosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]&lt;/span&gt;
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Rhinorex]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }}
          |3={{clade
           |1=''Gryposaurus notabilis'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]&lt;/span&gt;
           |2=''Gryposaurus monumentensis'' }} }} }} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
|label1=Saurolophini
        |1={{clade
         |1=''[[Prosaurolophus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]&lt;/span&gt;
         |2={{clade
          |1=''[[Saurolophus osborni]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus osborni.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''Saurolophus angustirostris'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]&lt;/span&gt;}} }}
|label2=Edmontosaurini
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Laiyangosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Kerberosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]]&lt;/span&gt; }}
         |2={{clade
          |1=''[[Shantungosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2={{clade
           |1='''''Edmontosaurus regalis''''' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60px]]&lt;/span&gt;
           |2='''''Edmontosaurus annectens'''''  &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]&lt;/span&gt;
}} }} }} }} }} }} }} }}


{{clade |style=font-size:95%; line-height:95%
|label1=[[Saurolophinae]]
|1={{clade
 |label1=[[Brachylophosaurini]]
 |1={{clade
  |1=''[[Acristavus|Acristravus gagstarsoni]]''
  |2={{clade
   |1=''[[Brachylophosaurus canadensis]]''
   |2=''[[Maiasaura peeblesorum]]'' }} }}
 |2={{clade
  |1=''[[Shantungosaurus giganteus]]''
  |2={{clade
   |label1='''''Edmontosaurus'''''
   |1={{clade
    |1='''''Edmontosaurus regalis'''''
    |2='''''Edmontosaurus annectens''''' }}
   |2={{clade
    |label1=[[Saurolophini]]
    |1={{clade
     |1=''[[Kerberosaurus manakini]]''
     |2={{clade
      |1=Sabinas OTU
      |2={{clade
       |1=''[[Prosaurolophus maximus]]''
       |label2=''[[Saurolophus]]''
       |2={{clade
        |1=''[[Saurolophus morrisi]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Saurolophus osborni]]''
         |2=''[[Saurolophus angustirostris]]'' }} }} }} }} }}
    |label2=[[Kritosaurini]]
    |2={{clade
     |1=''[[Wulagasaurus dongi]]''
     |2={{clade
      |1=''[[Kritosaurus navajovius]]''
      |2={{clade
       |1={{clade
        |1= ''[[Aquilarhinus]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Secernosaurus koerneri]]''
         |2=''[[Willinakaqe salitralensis]]'' }} }}
       |label2=''[[Gryposaurus]]''
       |2={{clade
        |1=''[[Gryposaurus latidens]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Gryposaurus notabilis]]''
         |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}


{{clade| style=font-size:90%;line-height:85%
   |label1=[[Saurolophinae]]
    |1={{clade
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Wulagasaurus]]''[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]] 
       |2=''[[Acristavus]]''[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]] }}
      |2={{clade
       |1=''[[Maiasaura]]'' [[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]] 
       |2={{clade
        |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' [[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]] 
        |2=''[[Brachylophosaurus]]'' [[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]] }} }} }}
     |2={{clade
      |1={{clade
      |label1=[[Austrokritosauria]]
       |1={{clade
        |1=''[[Secernosaurus]]'' [[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]] 
        |2={{clade
         |1=''[[Bonapartesaurus]]'' [[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]
         |2={{clade
          |1=''[[Kelumapusaura]]'' [[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]
          |2=''[[Huallasaurus]]'' [[File:Huallasaurus australis.png|60px]] }} }} }}
       |label2=[[Kritosaurini]]
       |2={{clade
        |1=''[[Kritosaurus]]'' [[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Rhinorex]]'' [[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]
          |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }}
          |3={{clade
           |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' [[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]
           |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' [[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]
       |2={{clade
        |1={{clade
         |1=''[[Prosaurolophus]]'' [[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]
         |2={{clade
          |1=''[[Saurolophus osborni]]'' [[File:Saurolophus osborni.png|60px]]
          |2=''Saurolophus angustirostris'' [[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]}} }}
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Laiyangosaurus]]'' [[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]
          |2=''[[Kerberosaurus]]'' [[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]] }}
         |2={{clade
          |1=''[[Shantungosaurus]]'' [[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]
          |2={{clade
           |1='''''Edmontosaurus regalis''''' &lt;div style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus BW.jpg|60px]]&lt;/div&gt;
           |2=''''Edmontosaurus annectens''''[[File:Anatotitan BW.jpg|60px]] 
}} }} }} }} }} }} }} }}

==პალეონტოლოგია==
===დიეტა და კვება===
[[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left|1897 restoration by [[Charles R. Knight]] of ''E. annectens'' as semi-aquatic animals that could only chew soft water plants, a popular idea at the time which is now outdated]]

როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt; იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.&lt;ref&gt;Galton, Peter M. (1973). &quot;The cheeks of ornithischian dinosaurs&quot;. Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). &quot;Dinosaur paleoecology.&quot; The Dinosauria. pp. 614–626.&lt;/ref&gt; ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;

[[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. &lt;ref&gt; Barrett, Paul M. (2005). &quot;The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)&quot;. Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.&lt;/ref&gt; ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.&lt;ref&gt; Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt; ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.&lt;ref&gt; Barrett, Paul M. (2005). &quot;The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)&quot;. Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.&lt;/ref&gt;

რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო. [ 77 ] თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული. [ 78 ] მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა. [ 79 ] კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე. [ 60 ]

ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

===ნაწლავის შიგთავსი===
[[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|Possible gut contents were reported from the &quot;Trachodon mummy&quot; at the American Museum of Natural History, but were never described.]]
შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,&lt;ref&gt;Sternberg, Charles H. (1909). &quot;A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming&quot;. Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.&lt;/ref&gt; თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.&lt;ref&gt;Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). &quot;&quot;Stomach&quot; contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada&quot;. In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.&lt;/ref&gt; სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.&lt;ref&gt;Kräusel, R. (1922). &quot;Die Nahrung von Trachodon&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt; [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,&lt;ref&gt;Kräusel, R. (1922). &quot;Die Nahrung von Trachodon&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt;  ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.&lt;ref&gt; Abel, O. (1922). &quot;Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt; 

იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას. [ 61 ] &lt;ref&gt;Kräusel, R. (1922). &quot;Die Nahrung von Trachodon&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt; ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,&lt;ref&gt;Wieland, G. R. (1925). &quot;Dinosaur feed&quot;. Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.&lt;/ref&gt; სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;  მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას. [ 85 ] [ 86 ] სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო. [ 81 ] [ 87 ]

===იზოტოპური კვლევები===
[[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|''E. regalis'' maxillae with teeth (specimen CMN 2289)]]
ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; 

[[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; 

ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt;

===ღეჭვა===
[[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]]
[[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.&lt;/ref&gt;ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.&lt;ref&gt; Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). &quot;A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses&quot;. Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.&lt;/ref&gt; [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.&lt;ref&gt;Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). &quot;Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.&lt;/ref&gt; [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.&lt;ref&gt;Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). &quot;Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.&lt;/ref&gt; ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.&lt;ref&gt;Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). &quot;Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding&quot;. Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.&lt;/ref&gt; 


[[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|Close up of teeth in the lower jaw]] 
ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.&lt;ref&gt; Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). &quot;A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses&quot;. Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.&lt;/ref&gt; რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.&lt;ref&gt;Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). &quot;Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids&quot;. The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.&lt;/ref&gt;

===ზრდა===
[[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|Skull growth series of ''Edmontosaurus'' (''E. regalis'' top, and ''E. annectens'' bottom)]]

[[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;

[[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.&lt;ref&gt;Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). &quot;Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. &lt;/ref&gt;  [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.&lt;ref&gt;Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). &quot;Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids&quot;. Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.&lt;/ref&gt;

=== ტვინი და ნერვული სისტემა===
[[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|A 1905 chart showing the relatively small brains of a ''[[Triceratops]]'' (top) and ''E. annectens'']]
ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1893). &quot;The skull and brain of Claosaurus&quot;. American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1896). &quot;The dinosaurs of North America&quot;. Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; და E.regalis,&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.&lt;ref&gt;Brown, Barnum (1914). &quot;Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon&quot;. Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt; მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt; და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;

===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა===
[[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|Damaged and partially healed tail spine of ''E. annectens'' as evidence of failed attack by ''[[Tyrannosaurus]].'']]
[[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.&lt;ref&gt; Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). &quot;Epidemiologic study of tumors in dinosaurs&quot; (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.&lt;/ref&gt; 

ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.&lt;ref&gt; Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). &quot;Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; 

===ლოკომოტივაცია===
[[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' in a quadrupedal pose.]]
სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;   [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt; 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.&lt;ref&gt;Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). &quot;Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing&quot;. Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.&lt;ref&gt; Bakker, Robert T. (1986). &quot;The case of the duckbill's hand&quot;. The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Brett-Surman, M. K. (1997). &quot;Ornithopods&quot;. In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.&lt;/ref&gt;

===სოციალური ქცევა===
ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;   [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.&lt;ref&gt;Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). &quot;Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.&lt;/ref&gt;

სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.&lt;ref&gt;Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). &quot;An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.&lt;/ref&gt;

ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.&lt;ref&gt;Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). &quot;Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration&quot;. Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lloyd, Robin (December 4, 2008). &quot;Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters&quot;. LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.&lt;/ref&gt; ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.&lt;ref&gt;Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). &quot;Hadrosaurs were perennial polar residents&quot;. The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.&lt;/ref&gt; 

==პალეოეკოლოგია==
===განაწილება===
[[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|Horseshoe Canyon Formation near [[Drumheller]]. The dark bands are coal seams.]]

ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.&lt;ref&gt; Campagna, Tony (2000). &quot;The PT interview: Michael Triebold&quot;. Prehistoric Times. 40: 18–19.&lt;/ref&gt; ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია  პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.&lt;ref&gt;Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). &quot;Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status&quot;. PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.&lt;/ref&gt;

ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.&lt;ref&gt; Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). &quot;The Kirtlandian land-vertebrate &quot;age&quot; – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America&quot; (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). &quot;Dinosaur distribution&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.&lt;ref&gt; Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). &quot;A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.&lt;/ref&gt; Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.&lt;ref&gt; Eberth, David A. (2002). &quot;Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains&quot; (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.&lt;/ref&gt;

===ეკოსისტემა===
[[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (in green, left) compared to other dinosaur paleofauna from the [[Hell Creek Formation]].]]
ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.&lt;ref&gt; Bakker, Robert T. (1986). The Dinosaur Heresies. p. 438.&lt;/ref&gt; სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].&lt;ref&gt; Lehman, Thomas M. (2001). &quot;Late Cretaceous dinosaur provinciality&quot;. In Tanke, Darren; Carpenter, Kenneth (eds.). Mesozoic Vertebrate Life. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 310–328. ISBN 978-0-253-33907-2.&lt;/ref&gt;

[[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.&lt;/ref&gt; კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].&lt;ref&gt; Derstler, Kraig (1994). &quot;Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming&quot;. In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.&lt;/ref&gt;  [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.&lt;/ref&gt;

===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები===
[[File:Edmontosaurus &amp; Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left|''E. annectens'' mounted as being hunted by a ''Tyrannosaurus'', which would have preyed on the species in life]]
ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E. annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.&lt;ref&gt; Carpenter, Kenneth (1998). &quot;Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs&quot;. Gaia. 15: 135–144. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved March 8, 2009. [not printed until 2000]&lt;/ref&gt; თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.&lt;ref&gt;Siviero, ART V.; Brand, Leonard R.; Cooper, Allen M.; Hayes, William K.; Rega, Elizabeth; Siviero, Bethania C.T. (2020). &quot;Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA&quot;. PALAIOS. 35 (4): 201–214. Bibcode:2020Palai..35..201S. doi:10.2110/palo.2019.079. S2CID 218503493. Archived from the original on July 4, 2020. Retrieved January 6, 2021.&lt;/ref&gt;

E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.&lt;ref&gt; Campagna, Tony (2000). &quot;The PT interview: Michael Triebold&quot;. Prehistoric Times. 40: 18–19.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე  ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.&lt;ref&gt; Jacobsen, Aase Roland; Ryan, Michael J. (2000). &quot;Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an Edmontosaurus bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 19 (3, suppl): 55A. doi:10.1080/02724634.1999.10011202.&lt;/ref&gt; თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.&lt;ref&gt; Torices, A.; Reichel, M.; Currie, P.J. (2014). &quot;Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1045–1051. Bibcode:2014CaJES..51.1045T. doi:10.1139/cjes-2014-0072.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Mallon, J.C.; Bura, J.R.; Currie, P.J. (2019). &quot;A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta&quot;. The Anatomical Record. 303 (4): 673–690. doi:10.1002/ar.24199. PMC 7079176. PMID 31254458.&lt;/ref&gt;

[[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.&lt;ref&gt; Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (February 17, 2026). &quot;Behavioral implications of an embedded tyrannosaurid tooth and associated tooth marks on an articulated skull of Edmontosaurus from the Hell Creek Formation, Montana&quot;. PeerJ. 14 e20796. doi:10.7717/peerj.20796. ISSN 2167-8359.&lt;/ref&gt;

{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
|1={{clade
   |1=''[[Bactrosaurus]]''
   |label2=[[Hadrosauridae]]
   |2={{clade
      |label1=[[Hadrosaurinae]]
      |1={{clade
         |1=''[[Hadrosaurus]]''
         |2=''[[Lophorhothon]]'' }}
      |label2=[[Saurolophidae]]
      |2={{clade
         |1=[[Lambeosaurinae]]
         |label2=[[Saurolophinae]]
         |2={{clade
            |1=''[[Wulagasaurus]]''
            |2={{clade
               |label1=[[Brachylophosaurini]]
               |1={{clade
                  |1=''[[Acristavus]]''
                  |2={{clade
                     |1=''[[Maiasaura]]''
                     |2=''[[Brachylophosaurus]]'' }} }}
               |2={{clade
                  |1=''[[Kritosaurus]]''
                  |2={{clade
                     |1={{clade
                        |1=''[[Gryposaurus latidens]]''
                        |2={{clade
                           |1=''[[Gryposaurus notabilis]]''
                           |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }}
                     |2={{clade
                        |label1=[[Saurolophini]]
                        |1={{clade
                           |1=''[[Prosaurolophus]]''
                           |2={{clade
                              |1=''[[Saurolophus angustirostris]]''
                              |2=''[[Saurolophus osborni]]'' }} }}
                        |label2='''''Edmontosaurini'''''
                        |2={{clade
                           |1={{clade
                              |1=''[[Kerberosaurus]]''
                              |2=''[[Kundurosaurus]]'' }}
                           |2={{clade
                              |1='''''Edmontosaurus annectens'''''
                              |2='''''Edmontosaurus regalis''''' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დინოზავრები]]
[[კატეგორია:პრეისტორიული არსებები]]
[[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]]</text>
      <sha1>7sbmahpi3idsfdiz097rbkeaybpg8iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392291</id>
      <parentid>5392283</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <origin>5392291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219615" sha1="ka7kbhop3x99trkaqrwm8rdth1k4y1r" xml:space="preserve">
{{ტაქსოდაფა
| სახელი =ედმონტოზავრი
| სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png
| სურათის წარწერა =
| სურათის აღწერა =
| სურათის ფაილი2 =
| სურათის წარწერა2 =
| სურათის აღწერა2 =
| დომენი = ეუკარიოტები
| სამეფო = ცხოველები
| ქვესამეფო =
| განყოფილება =
| განყოფილება_რანგის_გარეშე =
| ქვეგანყოფილება =
| ზეტიპი =
| ტიპი = ქორდიანები
| ტიპი_რანგის_გარეშე =
| ქვეტიპი =
| ზეკლასი =
| კლასი = ქვეწარმავლები
| კლასი_რანგის_გარეშე =
| ქვეკლასი = დიაპსიდები
| ინფრაკლასი =
| ზერიგი = დინოზავრები
| რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები
| რიგი_რანგის_გარეშე =
| ქვერიგი =ორნითოპოდები
| ინფრარიგი =
| ზეოჯახი =
| ოჯახი =
| ოჯახი_რანგის_გარეშე =
| ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები
| ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები
| ტრიბა =საუროლოფინები
| ქვეტრიბა =
| გვარი =საუროლოფინები
| გვარი_რანგის_გარეშე =
| ქვეგვარი =
| sectio =
| სახეობა = ედმონტოზავრი
| ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი
| ლათ =
| სექციის სახელი =
| სექციის ტექსტი =
| სექციის სახელი2 =
| სექციის ტექსტი2 =
| არეალის რუკა =
| არეალის რუკის წარწერა =
| არეალის რუკის სიგანე =
| არეალის ლეგენდა =
| დაცვის სტატუსი =
| ვიკისახეობები = 
| commons =
| iucn =
| itis =
| ncbi =
| eol =
| grin =
| რანგი =
| ipni =
| tpl =
| mb =
| fw =
}}
'''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E.regalis- ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე.

ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]&lt;nowiki/&gt;ს (ან [[ჰადროზაურინი]]&lt;nowiki/&gt;ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია.

ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]],  მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება.

ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე.

ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.&lt;ref&gt; Koumoundouros, Tessa (February 5, 2025). &quot;'Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists&quot;. ScienceAlert. Retrieved February 5, 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Tuinstra, Lucien; Thomas, Brian; Robinson, Steven; Pawlak, Krzysztof; Elezi, Gazmend; Faull, Kym Francis; Taylor, Stephen (January 17, 2025). &quot;Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone&quot;. Analytical Chemistry. 97 (5): 2618–2628. Bibcode:2025AnaCh..97.2618T. doi:10.1021/acs.analchem.4c03115. ISSN 0003-2700. PMC 11822843. PMID 39823391.&lt;/ref&gt;

==აღმოჩენა და ისტორია==
===კლაოზავრი ანექტენსი===
[[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]]
ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა.

ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1892). &quot;Notice of new reptiles from the Laramie Formation&quot;. American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.&lt;/ref&gt;

ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1892). &quot;Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus&quot;. American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt;

[[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.&lt;ref&gt;Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt; YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt;]]

იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა.

სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

[[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.&lt;ref&gt; Hatcher, John B. (1902). &quot;The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh&quot;. Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.&lt;/ref&gt;

ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

[[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.&lt;ref&gt; Gilmore, Charles W. (1915). &quot;On the genus Trachodon&quot;. Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]]

[[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს.

სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.&lt;ref&gt; Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.&lt;/ref&gt;

სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.&lt;ref&gt; Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.&lt;ref&gt; Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.&lt;/ref&gt;

დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1902). &quot;On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)&quot;. Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.&lt;/ref&gt; მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt; სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.&lt;/ref&gt; ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt;

===კანადური აღმოჩენები===
თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1917). &quot;A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta&quot; (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.&lt;ref&gt;  Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.&lt;ref&gt;Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;  სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; დაფუძნებულია NMC  2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1917). &quot;A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta&quot; (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt;  თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]]

კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.&lt;ref&gt;Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;

მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1913). &quot;The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta&quot;. The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.&lt;/ref&gt; მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1914). &quot;On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs&quot;. The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.&lt;/ref&gt; ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.&lt;ref&gt;Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;

[[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt; ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.&lt;ref&gt;Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt; იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt;

===ანატოზავრიდან დღემდე===
[[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]]
[[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.&lt;/ref&gt;

ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1979). &quot;Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs&quot; (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.&lt;/ref&gt; [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.&lt;ref&gt;Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). &quot;Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods&quot;. In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.&lt;/ref&gt; დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,&lt;ref&gt;Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად&lt;ref&gt; Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.&lt;/ref&gt; ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი.

[[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]]
ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lee, Christopher (December 3, 2007). &quot;Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue&quot;. Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;

ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;

==სახეობები და გავრცელება==
[[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]]
ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt;

E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.&lt;ref&gt;Derstler, Kraig (1994). &quot;Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming&quot;. In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.&lt;/ref&gt; Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;  Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt;  
[[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]]

E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,&lt;ref&gt; Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt; E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.&lt;ref&gt;Campione, N.E. (2009). &quot;Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America.&quot; North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine&lt;/ref&gt; [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.&lt;ref&gt; Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). &quot;A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska&quot;. Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.&lt;/ref&gt; თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.&lt;ref&gt; Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). &quot;Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae&quot;. PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.&lt;/ref&gt; [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.&lt;ref&gt; Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). &quot;Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status&quot;. PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.&lt;/ref&gt; კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.&lt;ref&gt; Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). &quot;Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,&lt;ref&gt;Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.&lt;/ref&gt; მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). &quot;Dinosaur distribution&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). &quot;Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas&quot;. Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.&lt;/ref&gt; 

==აღწერა==
ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. &lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). &quot;Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template &quot;mummification&quot;&quot;. Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tamisiea, Jack (October 23, 2025). &quot;Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'&quot;. The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.&lt;/ref&gt; ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;
===ზომა===

[[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|Scale diagram comparing large adult specimens of ''E. regalis'' (gray) and ''E. annectens'' (green) to a human]]
ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,&lt;ref&gt; Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.&lt;/ref&gt; სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;

[[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|Multiview skeletal restoration of ''E. annectens''.]]
E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM  2414 და YPM  2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lucas, Frederic A. (1904). &quot;The dinosaur Trachodon annectens&quot;. Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.&lt;/ref&gt; თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.&lt;ref&gt;Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. &lt;/ref&gt; ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.&lt;ref&gt;Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt; კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). &quot;Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA&quot;. PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Prieto-Márquez, A. (2014). &quot;A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs&quot;. Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.&lt;/ref&gt;და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, &lt;ref&gt;Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). &quot;First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)&quot;. Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.&lt;/ref&gt; თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). &quot;Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA&quot;. PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.&lt;/ref&gt;

[[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.&lt;ref&gt; Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). &quot;Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids&quot;. Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.&lt;/ref&gt;

===თავის ქალა===
[[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|Labelled skull of ''E. regalis'' (specimen CMN 2288)]]
ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).&lt;ref&gt;Cope, Edward D. (1883). &quot;On the characters of the skull in the Hadrosauridae&quot;. Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.&lt;/ref&gt; თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,&lt;ref&gt;Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. &lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.&lt;ref&gt; 
 Glut, Donald F. (1997). &quot;Edmontosaurus&quot;. Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.&lt;/ref&gt; ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt; 

სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.&lt;ref&gt;Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). &quot;Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences&quot;. Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.&lt;/ref&gt;


[[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|Dentition close-ups of ''E. regalis'' (specimen CMN 2289)]]
კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.&lt;ref&gt;Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.&lt;ref&gt;Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). &quot;Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs&quot;. Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt; ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt; ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E. regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt;

===პოსტკრანიალური ჩონჩხი===
[[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|Hip bones of ''E. annectens'']]
ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.&lt;/ref&gt; ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. &lt;/ref&gt; სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.&lt;ref&gt;Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Galton, Peter M. (1970). &quot;The posture of hadrosaurian dinosaurs&quot;. Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.&lt;/ref&gt; გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;


მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.&lt;ref&gt;  Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;

წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.&lt;ref&gt;  Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;  ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.&lt;/ref&gt; თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.&lt;/ref&gt;

===რბილი ქსოვილი===

[[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]]
Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „&lt;nowiki/&gt;[[ტრაქოდონის მუმია]]&lt;nowiki/&gt;“ &lt;ref&gt; Osborn, Henry Fairfield (1909). &quot;The epidermis of an iguanodont dinosaur&quot;. Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Osborn, Henry Fairfield (1912). &quot;Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon&quot;. Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. &lt;/ref&gt; და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lee, Christopher (December 3, 2007). &quot;Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue&quot;. Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). &quot;Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)&quot;. Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. &lt;/ref&gt; რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.&lt;ref&gt; Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). &quot;Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)&quot;. Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. &lt;/ref&gt; ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,&lt;ref&gt; Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). &quot;A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb&quot;. Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.&lt;/ref&gt; თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.&lt;ref&gt; Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). &quot;Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity&quot;. The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. &lt;/ref&gt;

[[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.&lt;ref&gt; &quot;Enough with the &quot;Duck-Billed Dinosaurs&quot;&quot;. Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;Shovel-Beaked, Not Duck-Billed&quot;. Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt;

==კლასიპიკაცია==
ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.&lt;ref&gt;Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.&lt;/ref&gt;

[[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]]
რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.&lt;/ref&gt; კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „&lt;nowiki/&gt;[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]&lt;nowiki/&gt;“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „&lt;nowiki/&gt;[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]&lt;nowiki/&gt;“ და თაღოვან „&lt;nowiki/&gt;[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]&lt;nowiki/&gt;“&lt;ref&gt;Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.&lt;/ref&gt; [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.&lt;ref&gt; Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). &quot;A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA&quot;. Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.&lt;/ref&gt; თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.&lt;ref&gt; Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). &quot;A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan&quot;. Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.&lt;/ref&gt;

{{clade|style=font-size:85%; line-height:85%;
|label1=[[Hadrosaurinae]]
|1={{clade
 |1=''[[Hadrosaurus]]''
 |2={{clade
  |1=[[Brachylophosaurini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60 px]]&lt;/span&gt;
  |2={{clade
   |1=[[Kritosaurini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kritosaurus navajovius.png|60 px]]&lt;/span&gt;
   |2={{clade
    |1=[[Saurolophini]] &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus osborni.png|60 px]]&lt;/span&gt;
    |2={{clade
     |label1=[[Edmontosaurini]]
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60 px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
        |1=''[[Kerberosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kerberosaurus manakini.png|60 px]]&lt;/span&gt;
        |2=''[[Laiyangosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60 px]]&lt;/span&gt;}} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Shantungosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60 px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
        |label1='''''Edmontosaurus'''''
        |1={{clade
         |1='''''Edmontosaurus annectens''''' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]&lt;/span&gt;
         |2='''''Edmontosaurus regalis'''''  &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60 px]]&lt;/span&gt;}} }} }} }} }} }} }} }} }} }}

==კლადოგრამა==


{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
   |label1='''Saurolophinae'''
    |1={{clade
|label1=Brachylophosaurini
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Wulagasaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]]&lt;/span&gt; 
       |2=''[[Acristavus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]]&lt;/span&gt; }}
      |2={{clade
       |1=''[[Maiasaura]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]]&lt;/span&gt; 
       |2={{clade
        |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]]&lt;/span&gt; 
        |2=''[[Brachylophosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]]&lt;/span&gt; }} }} }}
     |2={{clade
      |1={{clade
      |label1=Austrokritosauria
       |1={{clade
        |1=''[[Secernosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]]&lt;/span&gt; 
        |2={{clade
         |1=''[[Bonapartesaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]&lt;/span&gt;
         |2={{clade
          |1=''[[Kelumapusaura]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Huallasaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Huallasaurus australis.png|60px]]&lt;/span&gt; }} }} }}
       |label2=Kritosaurini
       |2={{clade
        |1=''[[Kritosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]&lt;/span&gt;
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Rhinorex]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }}
          |3={{clade
           |1=''Gryposaurus notabilis'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]&lt;/span&gt;
           |2=''Gryposaurus monumentensis'' }} }} }} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]&lt;/span&gt;
       |2={{clade
|label1=Saurolophini
        |1={{clade
         |1=''[[Prosaurolophus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]&lt;/span&gt;
         |2={{clade
          |1=''[[Saurolophus osborni]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus osborni.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''Saurolophus angustirostris'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]&lt;/span&gt;}} }}
|label2=Edmontosaurini
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Laiyangosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2=''[[Kerberosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]]&lt;/span&gt; }}
         |2={{clade
          |1=''[[Shantungosaurus]]'' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]&lt;/span&gt;
          |2={{clade
           |1='''''Edmontosaurus regalis''''' &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60px]]&lt;/span&gt;
           |2='''''Edmontosaurus annectens'''''  &lt;span style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]&lt;/span&gt;
}} }} }} }} }} }} }} }}


{{clade |style=font-size:95%; line-height:95%
|label1=[[Saurolophinae]]
|1={{clade
 |label1=[[Brachylophosaurini]]
 |1={{clade
  |1=''[[Acristavus|Acristravus gagstarsoni]]''
  |2={{clade
   |1=''[[Brachylophosaurus canadensis]]''
   |2=''[[Maiasaura peeblesorum]]'' }} }}
 |2={{clade
  |1=''[[Shantungosaurus giganteus]]''
  |2={{clade
   |label1='''''Edmontosaurus'''''
   |1={{clade
    |1='''''Edmontosaurus regalis'''''
    |2='''''Edmontosaurus annectens''''' }}
   |2={{clade
    |label1=[[Saurolophini]]
    |1={{clade
     |1=''[[Kerberosaurus manakini]]''
     |2={{clade
      |1=Sabinas OTU
      |2={{clade
       |1=''[[Prosaurolophus maximus]]''
       |label2=''[[Saurolophus]]''
       |2={{clade
        |1=''[[Saurolophus morrisi]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Saurolophus osborni]]''
         |2=''[[Saurolophus angustirostris]]'' }} }} }} }} }}
    |label2=[[Kritosaurini]]
    |2={{clade
     |1=''[[Wulagasaurus dongi]]''
     |2={{clade
      |1=''[[Kritosaurus navajovius]]''
      |2={{clade
       |1={{clade
        |1= ''[[Aquilarhinus]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Secernosaurus koerneri]]''
         |2=''[[Willinakaqe salitralensis]]'' }} }}
       |label2=''[[Gryposaurus]]''
       |2={{clade
        |1=''[[Gryposaurus latidens]]''
        |2={{clade
         |1=''[[Gryposaurus notabilis]]''
         |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}


{{clade| style=font-size:90%;line-height:85%
   |label1=[[Saurolophinae]]
    |1={{clade
     |1={{clade
      |1={{clade
       |1=''[[Wulagasaurus]]''[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]] 
       |2=''[[Acristavus]]''[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]] }}
      |2={{clade
       |1=''[[Maiasaura]]'' [[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]] 
       |2={{clade
        |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' [[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]] 
        |2=''[[Brachylophosaurus]]'' [[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]] }} }} }}
     |2={{clade
      |1={{clade
      |label1=[[Austrokritosauria]]
       |1={{clade
        |1=''[[Secernosaurus]]'' [[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]] 
        |2={{clade
         |1=''[[Bonapartesaurus]]'' [[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]
         |2={{clade
          |1=''[[Kelumapusaura]]'' [[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]
          |2=''[[Huallasaurus]]'' [[File:Huallasaurus australis.png|60px]] }} }} }}
       |label2=[[Kritosaurini]]
       |2={{clade
        |1=''[[Kritosaurus]]'' [[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Rhinorex]]'' [[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]
          |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }}
          |3={{clade
           |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' [[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]
           |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }}
      |2={{clade
       |1=''[[Kamuysaurus]]'' [[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]
       |2={{clade
        |1={{clade
         |1=''[[Prosaurolophus]]'' [[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]
         |2={{clade
          |1=''[[Saurolophus osborni]]'' [[File:Saurolophus osborni.png|60px]]
          |2=''Saurolophus angustirostris'' [[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]}} }}
        |2={{clade
         |1={{clade
          |1=''[[Laiyangosaurus]]'' [[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]
          |2=''[[Kerberosaurus]]'' [[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]] }}
         |2={{clade
          |1=''[[Shantungosaurus]]'' [[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]
          |2={{clade
           |1='''''Edmontosaurus regalis''''' &lt;div style=&quot;{{MirrorH}}&quot;&gt;[[File:Edmontosaurus BW.jpg|60px]]&lt;/div&gt;
           |2=''''Edmontosaurus annectens''''[[File:Anatotitan BW.jpg|60px]] 
}} }} }} }} }} }} }} }}

==პალეონტოლოგია==
===დიეტა და კვება===
[[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left|1897 restoration by [[Charles R. Knight]] of ''E. annectens'' as semi-aquatic animals that could only chew soft water plants, a popular idea at the time which is now outdated]]

როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt; იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.&lt;ref&gt;Galton, Peter M. (1973). &quot;The cheeks of ornithischian dinosaurs&quot;. Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). &quot;Dinosaur paleoecology.&quot; The Dinosauria. pp. 614–626.&lt;/ref&gt; ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;

[[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. &lt;ref&gt; Barrett, Paul M. (2005). &quot;The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)&quot;. Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.&lt;/ref&gt; ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.&lt;ref&gt; Morris, William J. (1970). &quot;Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function&quot;. Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.&lt;/ref&gt; ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.&lt;ref&gt; Barrett, Paul M. (2005). &quot;The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)&quot;. Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.&lt;/ref&gt;

რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.&lt;ref&gt;Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). &quot;Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding&quot;. Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.&lt;/ref&gt;  თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.&lt;ref&gt; Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). &quot;Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs&quot;. Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.&lt;/ref&gt; მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.&lt;ref&gt; Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). &quot;Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints&quot; (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.&lt;/ref&gt; კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.&lt;ref&gt;Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). &quot;Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs&quot;. Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.&lt;/ref&gt; 

ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.&lt;ref&gt; Creisler, Benjamin S. (2007). &quot;Deciphering duckbills: a history in nomenclature&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt;

===ნაწლავის შიგთავსი===
[[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|Possible gut contents were reported from the &quot;Trachodon mummy&quot; at the American Museum of Natural History, but were never described.]]
შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,&lt;ref&gt;Sternberg, Charles H. (1909). &quot;A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming&quot;. Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.&lt;/ref&gt; თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.&lt;ref&gt;Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). &quot;&quot;Stomach&quot; contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada&quot;. In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.&lt;/ref&gt; სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.&lt;ref&gt;Kräusel, R. (1922). &quot;Die Nahrung von Trachodon&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt; [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,&lt;ref&gt;Kräusel, R. (1922). &quot;Die Nahrung von Trachodon&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt;  ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.&lt;ref&gt; Abel, O. (1922). &quot;Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt; 

იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kräusel, R. (1922). &quot;Die Nahrung von Trachodon&quot;. Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.&lt;/ref&gt; ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,&lt;ref&gt;Wieland, G. R. (1925). &quot;Dinosaur feed&quot;. Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.&lt;/ref&gt; სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.&lt;ref&gt; Ostrom, John H. (1964). &quot;A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs&quot;. American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.&lt;/ref&gt;  მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.&lt;ref&gt; Carpenter, Kenneth (1987). &quot;Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior&quot;. In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Carpenter, Kenneth (2007). &quot;How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue&quot; (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.&lt;ref&gt;Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). &quot;&quot;Stomach&quot; contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada&quot;. In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). &quot;Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana&quot;. PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.&lt;/ref&gt; 

===იზოტოპური კვლევები===
[[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|''E. regalis'' maxillae with teeth (specimen CMN 2289)]]
ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; 

[[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt; 

ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.&lt;ref&gt; Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). &quot;Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology&quot;. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.&lt;/ref&gt;

===ღეჭვა===
[[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]]
[[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.&lt;/ref&gt;ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.&lt;ref&gt; Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). &quot;A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses&quot;. Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.&lt;/ref&gt; [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.&lt;ref&gt;Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). &quot;Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.&lt;/ref&gt; [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.&lt;ref&gt;Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). &quot;Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.&lt;/ref&gt; ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.&lt;ref&gt;Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). &quot;Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding&quot;. Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.&lt;/ref&gt; 


[[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|Close up of teeth in the lower jaw]] 
ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.&lt;ref&gt; Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). &quot;A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses&quot;. Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.&lt;/ref&gt; რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.&lt;ref&gt;Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). &quot;Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids&quot;. The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.&lt;/ref&gt;

===ზრდა===
[[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|Skull growth series of ''Edmontosaurus'' (''E. regalis'' top, and ''E. annectens'' bottom)]]

[[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.&lt;ref&gt; Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). &quot;Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America&quot;. PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.&lt;/ref&gt;

[[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.&lt;ref&gt;Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). &quot;Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. &lt;/ref&gt;  [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.&lt;ref&gt;Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). &quot;Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids&quot;. Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.&lt;/ref&gt;

=== ტვინი და ნერვული სისტემა===
[[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|A 1905 chart showing the relatively small brains of a ''[[Triceratops]]'' (top) and ''E. annectens'']]
ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1893). &quot;The skull and brain of Claosaurus&quot;. American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Marsh, Othniel Charles (1896). &quot;The dinosaurs of North America&quot;. Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; და E.regalis,&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.&lt;ref&gt;Brown, Barnum (1914). &quot;Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon&quot;. Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა&lt;ref&gt; Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.&lt;/ref&gt; და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt; მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,&lt;ref&gt; Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt; და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.&lt;ref&gt; Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). &quot;Dinosaur forebrains&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.&lt;/ref&gt; სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.&lt;ref&gt;Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.&lt;/ref&gt;

===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა===
[[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|Damaged and partially healed tail spine of ''E. annectens'' as evidence of failed attack by ''[[Tyrannosaurus]].'']]
[[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.&lt;ref&gt; Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). &quot;Epidemiologic study of tumors in dinosaurs&quot; (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.&lt;/ref&gt; 

ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.&lt;ref&gt; Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). &quot;Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria&quot;. In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.&lt;/ref&gt; 

===ლოკომოტივაცია===
[[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' in a quadrupedal pose.]]
სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;   [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).&lt;ref&gt; &quot;Mummified Dinosaur Unveiled&quot;. National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.&lt;/ref&gt; 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.&lt;ref&gt;Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). &quot;Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing&quot;. Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.&lt;ref&gt; Bakker, Robert T. (1986). &quot;The case of the duckbill's hand&quot;. The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Brett-Surman, M. K. (1997). &quot;Ornithopods&quot;. In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.&lt;/ref&gt;

===სოციალური ქცევა===
ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.&lt;ref&gt; Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). &quot;Hadrosauridae&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt;   [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.&lt;ref&gt;Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). &quot;Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.&lt;/ref&gt;

სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.&lt;ref&gt; Hopson, James A. (1975). &quot;The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs&quot;. Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.&lt;ref&gt;Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). &quot;An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.&lt;/ref&gt;

ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.&lt;ref&gt;Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). &quot;Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration&quot;. Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lloyd, Robin (December 4, 2008). &quot;Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters&quot;. LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.&lt;/ref&gt; ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.&lt;ref&gt;Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). &quot;Hadrosaurs were perennial polar residents&quot;. The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.&lt;/ref&gt; 

==პალეოეკოლოგია==
===განაწილება===
[[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|Horseshoe Canyon Formation near [[Drumheller]]. The dark bands are coal seams.]]

ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.&lt;ref&gt; Campagna, Tony (2000). &quot;The PT interview: Michael Triebold&quot;. Prehistoric Times. 40: 18–19.&lt;/ref&gt; ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია  პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.&lt;ref&gt;Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). &quot;Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status&quot;. PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.&lt;/ref&gt;

ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.&lt;ref&gt; Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). &quot;The Kirtlandian land-vertebrate &quot;age&quot; – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America&quot; (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,&lt;ref&gt; Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). &quot;Dinosaur distribution&quot;. In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.&lt;/ref&gt; [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.&lt;ref&gt; Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). &quot;A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.&lt;/ref&gt; Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.&lt;ref&gt; Eberth, David A. (2002). &quot;Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains&quot; (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.&lt;/ref&gt; ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.&lt;/ref&gt;

===ეკოსისტემა===
[[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (in green, left) compared to other dinosaur paleofauna from the [[Hell Creek Formation]].]]
ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.&lt;ref&gt; Bakker, Robert T. (1986). The Dinosaur Heresies. p. 438.&lt;/ref&gt; სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].&lt;ref&gt; Lehman, Thomas M. (2001). &quot;Late Cretaceous dinosaur provinciality&quot;. In Tanke, Darren; Carpenter, Kenneth (eds.). Mesozoic Vertebrate Life. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 310–328. ISBN 978-0-253-33907-2.&lt;/ref&gt;

[[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.&lt;/ref&gt; კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].&lt;ref&gt; Derstler, Kraig (1994). &quot;Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming&quot;. In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.&lt;/ref&gt;  [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.&lt;ref&gt;Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.&lt;/ref&gt;

===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები===
[[File:Edmontosaurus &amp; Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left|''E. annectens'' mounted as being hunted by a ''Tyrannosaurus'', which would have preyed on the species in life]]
ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E. annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.&lt;ref&gt; Carpenter, Kenneth (1998). &quot;Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs&quot;. Gaia. 15: 135–144. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved March 8, 2009. [not printed until 2000]&lt;/ref&gt; თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.&lt;ref&gt;Siviero, ART V.; Brand, Leonard R.; Cooper, Allen M.; Hayes, William K.; Rega, Elizabeth; Siviero, Bethania C.T. (2020). &quot;Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA&quot;. PALAIOS. 35 (4): 201–214. Bibcode:2020Palai..35..201S. doi:10.2110/palo.2019.079. S2CID 218503493. Archived from the original on July 4, 2020. Retrieved January 6, 2021.&lt;/ref&gt;

E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.&lt;ref&gt; Campagna, Tony (2000). &quot;The PT interview: Michael Triebold&quot;. Prehistoric Times. 40: 18–19.&lt;/ref&gt; ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე  ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.&lt;ref&gt; Jacobsen, Aase Roland; Ryan, Michael J. (2000). &quot;Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an Edmontosaurus bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada&quot;. Journal of Vertebrate Paleontology. 19 (3, suppl): 55A. doi:10.1080/02724634.1999.10011202.&lt;/ref&gt; თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.&lt;ref&gt; Torices, A.; Reichel, M.; Currie, P.J. (2014). &quot;Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada&quot;. Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1045–1051. Bibcode:2014CaJES..51.1045T. doi:10.1139/cjes-2014-0072.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Mallon, J.C.; Bura, J.R.; Currie, P.J. (2019). &quot;A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta&quot;. The Anatomical Record. 303 (4): 673–690. doi:10.1002/ar.24199. PMC 7079176. PMID 31254458.&lt;/ref&gt;

[[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.&lt;ref&gt; Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (February 17, 2026). &quot;Behavioral implications of an embedded tyrannosaurid tooth and associated tooth marks on an articulated skull of Edmontosaurus from the Hell Creek Formation, Montana&quot;. PeerJ. 14 e20796. doi:10.7717/peerj.20796. ISSN 2167-8359.&lt;/ref&gt;

{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
|1={{clade
   |1=''[[Bactrosaurus]]''
   |label2=[[Hadrosauridae]]
   |2={{clade
      |label1=[[Hadrosaurinae]]
      |1={{clade
         |1=''[[Hadrosaurus]]''
         |2=''[[Lophorhothon]]'' }}
      |label2=[[Saurolophidae]]
      |2={{clade
         |1=[[Lambeosaurinae]]
         |label2=[[Saurolophinae]]
         |2={{clade
            |1=''[[Wulagasaurus]]''
            |2={{clade
               |label1=[[Brachylophosaurini]]
               |1={{clade
                  |1=''[[Acristavus]]''
                  |2={{clade
                     |1=''[[Maiasaura]]''
                     |2=''[[Brachylophosaurus]]'' }} }}
               |2={{clade
                  |1=''[[Kritosaurus]]''
                  |2={{clade
                     |1={{clade
                        |1=''[[Gryposaurus latidens]]''
                        |2={{clade
                           |1=''[[Gryposaurus notabilis]]''
                           |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }}
                     |2={{clade
                        |label1=[[Saurolophini]]
                        |1={{clade
                           |1=''[[Prosaurolophus]]''
                           |2={{clade
                              |1=''[[Saurolophus angustirostris]]''
                              |2=''[[Saurolophus osborni]]'' }} }}
                        |label2='''''Edmontosaurini'''''
                        |2={{clade
                           |1={{clade
                              |1=''[[Kerberosaurus]]''
                              |2=''[[Kundurosaurus]]'' }}
                           |2={{clade
                              |1='''''Edmontosaurus annectens'''''
                              |2='''''Edmontosaurus regalis''''' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დინოზავრები]]
[[კატეგორია:პრეისტორიული არსებები]]
[[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]]</text>
      <sha1>ka7kbhop3x99trkaqrwm8rdth1k4y1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მარიკა სამანიშვილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>885146</id>
    <revision>
      <id>5392122</id>
      <parentid>5379465</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geagea</username>
        <id>783</id>
      </contributor>
      <comment>{{ინფოდაფა არქიტექტორი}} + {{სქოლიო}}</comment>
      <origin>5392122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6530" sha1="bgle32gcfrkn63bxuucui9i3hjpueps" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა არქიტექტორი}}
'''მაია (მარიკა) სამანიშვილი''' (დ. [[24 ივლისი]], [[1958]], [[ქუთაისი]]) — [[ქართველი]] [[მსახიობი]]. [[საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი|საქართველოს დამსახურებული არტისტი]] ([[1990]]). [[საქართველოს ღირსების ორდენი]]ს კავალერი ([[2003]]).

==ბიოგრაფია==
1979 წელს დაამთავრა [[შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი]]ს სამსახიობო ფაკულტეტი. 1979 წლიდან [[ქუთაისის დრამატული თეატრი|ქუთაისის თეატრის]] მსახიობია. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ნანი (გ. ბათიაშვილის „ვალი“), მარტირიო ([[ფედერიკო გარსია ლორკა|ფ. გარსია ლორკას]] „ბერნარდა ალბას სახლი“), რუქაია ([[ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინი|ალ. სუმბათაშვილი]] „ღალატი“), მონიკა (ფ. დიურენმატის „ფიზიკოსები“), ჟენია (ბ. ვასილიევის „განთიადი კი აქ წყნარია“), ყამარი (შ. შამანაძის „ღია შუშაბანდი“), მაია ([[აკაკი გეწაძე|აკ. გეწაძის]] „წმინდანები ჯოჯოხეთში“); ირინკა, მეგი, ნია ([[ლაშა თაბუკაშვილი|ლ. თაბუკაშვილის]] „შენკენ მავალი გზები“, „ათვინიერებენ მიმინოს“, „მერე რა, რომ სველია, სველი იასამანი“), ცეზონია ([[ალბერ კამიუ]]ს „კალიგულა“), ლამზირა ([[ოტია იოსელიანი|ო. იოსელიანის]] „გამოქვაბულში“), მარკიზა (რ. გაბრიაძის „მარშალ დე ფანტიეს ბრილიანტები“), ნუნუ ექიმი, მერი ([[ნოდარ დუმბაძე|ნ. დუმბაძის]] „საბრალდებო დასკვნა“, „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“), კესო ([[ილია ჭავჭავაძე|ი. ჭავჭავაძის]] „ოთარაანთ ქვრივი“), მზეთვალა ([[ლევან გოთუა|ლ. გოთუას]] „დავით აღმაშენებელი“) და სხვა. თეატრალურ სარდაფში განასახიერა ქალი ([[კობო აბე]]ს „[[ქალი ქვიშაში]]“), თავისუფალი თეატრის მონოსპექტაკლში — ემილი დიკენსონი (უ. ლიუსის „ამჰერსტის მშვენება“). 

მარიკა სამანიშვილი გადაღებულია კიმოფილმებში: „თბილისი და თბილისელები“ (გოგონა), სატელევიზიო ფილმში „ჯერ შეიცადეთ“ (დეზი), „[[ჩემი ცოლის დაქალები]]“ (მადონა), „ბამბაზიის სამოთხე“ (ელენე).

2018 წელს ქუთაისში, დრამატული თეატრის წინ მარიკა სამანიშვილის ვარსკვლავი გაიხსნა.&lt;ref&gt;[https://1tv.ge/audio/pikis-saati-qutaisis-teatris-win-marika-samanishvilis-varskvlavi-gaikhsneba/ ქუთაისის თეატრის წინ მარიკა სამანიშვილის ვარსკვლავი გაიხსნება]&lt;/ref&gt;

==ჯილდოები და აღიარება==
*[[1990]] : [[საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი|საქართველოს დამსახურებული არტისტი]]
*[[2003]] : [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენი]]
*ვერიკო ანჯაფარიძის სახელობის პრემია

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00020949|მარიკა სამანიშვილი}}
*[http://geocinema.ge//ka/persons/3688 მარიკა სამანიშვილი] — [[ეროვნული ფილმოგრაფია]]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:სამანიშვილი, მარიკა}}

[[კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი]] 
[[კატეგორია:დაბადებული 1958]]
[[კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები]]
[[კატეგორია:ქართველი მსახიობები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები]]
[[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]]
[[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]]</text>
      <sha1>bgle32gcfrkn63bxuucui9i3hjpueps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გია ლეჟავა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>886078</id>
    <revision>
      <id>5392095</id>
      <parentid>5384332</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geagea</username>
        <id>783</id>
      </contributor>
      <comment>{{ინფოდაფა არქიტექტორი}} + {{სქოლიო}}</comment>
      <origin>5392095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="94u3u8qp5m39lhbrjvvbxl80c6dk8nq" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა არქიტექტორი}}
'''გია ლეჟავა''' (დ. [[26 ნოემბერი]], [[1944]] — გ. [[19 თებერვალი]], [[2011]]) — [[ქართველი]] კინოსა და თეატრის [[მსახიობი]]. 

==ბიოგრაფია==
1969 წელს დაამთავრა [[შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტი]]ს სამსახიობო ფაკულტეტი (ლ. იოსელიანის და რ. მირცხულავას კლასი).

1970-1974 წლებში [[მარჯანიშვილის თეატრი]]ს სცენაზე გამოდიოდა. 1974 წლიდან კი [[რუსთაველის თეატრი]]ს მსახიობია. 

კინოში გადაღება 13 წლისამ დაიწყო, როდესაც შეასრულა გიმნაზისტის როლი ფილმში „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე…“ (რეჟ. [[კონსტანტინე პიპინაშვილი|კ. პიპინაშვილი]], 1958). სერიოზული დებიუტი შედგა ფილმში: „თეთრი სახლები“ (რეჟ. [[ყარამან მგელაძე|ყ. მგელაძე]], 1975), მონაწილეობა მიიღო საქართველოსა და მის ფარგლებს გარეთ გადაღებულ 30-ზე მეტ ფილმში, მათ შორის: „მოცურავე“ (რეჟ. [[ირაკლი კვირიკაძე|ი. კვირიკაძე]], 1981), „ქართლოსიანთა საკურთხეველი“ (რეჟ. [[ალინა აბაშმაძე|ა. აბაშმაძე]], 1982), „სამი ალიყური“ (რეჟ. ე. ჟღენტი, 1982), „[[დიმიტრი II]]“ (რეჟ. [[რამაზ ხოტივარი|რ. ხოტივარი]], 1982), „პორფირიონი“ (რეჟ. შ. ჯორჯაძე, 1984), „რობინზონიანდა ანუ ჩვენი ინგლისელი პაპა“ (რეჟ. [[ნანა ჯორჯაძე|ნ. ჯორჯაძე]], 1984), „დამშვიდობება“ (რეჟ. ზ. თუთბერიძე, 1987), „მათთვის, ვინც მამამ მიატოვა“ (რეჟ. ზ. ურუშაძე, 1989), „სპირალი“ (რეჟ. [[გიული ჭოხონელიძე|გ. ჭოხონელიძე]], 1990), „ვირთხა“ (რეჟ. პ. მილორავა, 1991), „შიში“ (რეჟ. ზ. სავანელი, 1995), „წარსულის აჩრდილები“ (რეჟ. [[ლევან თუთბერიძე|ლ. თუთბერიძე]], 1996), „[[ანთიმოზ ივერიელი (ფილმი)|ანთიმოზ ივერიელი]]&quot; (რეჟ. გ. ჭოხონელიძე, 2001) და სხვა.

გარდაიცვალა 2011 წლის 19 თებერვალს. დაკრძალულია თბილისში, ზემო ვერის სასაფლაოზე.

==ფილმოგრაფია==
*1975 : „თეთრი სახლები“
*1981 : „მოცურავე“ (ბესო ანთაძე) 
*1982 : „[[დიმიტრი II]]“ (კეთროვანი) 
*1982 : „სამი ალიყური“
*1982 : „ქართლოსიანთა საკურთხეველი“ (ქურუმი) 
*1984 : „პორფირიონი“
*1984 : „[[თეთრი კურდღელი (სატელევიზიო სპექტაკლი)|თეთრი კურდღელი]]“ (სატელევიზიო სპექტაკლი; სიდონიას ქმარი)
*1986 : „რობინზონიადა ანუ ჩემი ინგლისელი პაპა“
*1987 : „დამშვიდობება (ხანა ჩვენი ბავშვობისა)“
*1988 : „კანონიერი ქურდები“ (სსრკ; რამზესი)
*1989 : „მათთვის, ვინც მამამ მიატოვა“
*1989 : „[[ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი]]“
*1989 : „ოდესაში ცხოვრების ხელოვნება“ (სსრკ)
*1990 : „სპირალი“ (სოსო შადური)
*1990 : [[შემსრულებელი № 977|„ჩვენი კეთილმოწყობილი საზოგადოება“ (შემსრულებელი N 977)]] 
*1991 : „[[ვირთხა (ფილმი)|ვირთხა]]“
*1992 : „ექსტრასენსი“ (რუსეთი)
*1994 : „თბილისი ჩემი სახლია“ (რიგითი) 
*1995 : „შიში“
*1995 : „გრიბოედოვის ვალსი“ (რუსეთი)
*1996 : „წარსულის აჩრდილები“
*1996 : „[[შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი]]“
*2001 : „უჩინარი“
*2001 : „[[ანთიმოზ ივერიელი (ფილმი)|ანთიმოზ ივერიელი]]“ (ბერძენი მღვდელმთავარი)
*2006 : „[[ბზარი (ფილმი)|ბზარი]]“
*2010 : „მაიტა ნასოსი“

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00012837|გია ლეჟავა}}
*[http://geocinema.ge//ka/persons/2131 გია ლეჟავა] — [[ეროვნული ფილმოგრაფია]]
*[https://www.kinopoisk.ru/name/290378/ Гия Лежава] 

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{DEFAULTSORT:ლეჟავა, გია}}
[[კატეგორია:დაბადებული 26 ნოემბერი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1944]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 19 თებერვალი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2011]]
[[კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები]]
[[კატეგორია:ქართველი მსახიობები]]</text>
      <sha1>94u3u8qp5m39lhbrjvvbxl80c6dk8nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ედიშერ გელაშვილი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>886499</id>
    <revision>
      <id>5392090</id>
      <parentid>5386324</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T05:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geagea</username>
        <id>783</id>
      </contributor>
      <comment>{{ინფოდაფა არქიტექტორი}} + {{სქოლიო}} + {{authority control}}</comment>
      <origin>5392090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5073" sha1="howp1elnnxjedrfhtnil67m2m51pvkk" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა არქიტექტორი}}
'''ედიშერ (ნუგზარ) გელაშვილი''' (დ. [[10 იანვარი]], [[1934]], ბორჯომი — გ. [[27 მარტი]], 2022) — ქართველი საოპერო [[მომღერალი]] (ლირიკული ტენორი). [[საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი|საქართველოს სახალხო არტისტი]] (1988). [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენის]] კავალერი (1999).

==ბიოგრაფია==
1964 წელს დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია|თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია]].

იყო თბილისის [[თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრი|ზ. ფალიაშვილის სახელობის  ოპერისა და ბალეტის თეატრის]] სოლისტი. შესრულებული აქვს შემდეგი პარტიები: მალხაზი, სტუმარი ([[ზაქარია ფალიაშვილი|ზ. ფალიაშვილის]] „[[დაისი (ოპერა)|დაისი]]“, „[[აბესალომ და ეთერი]]“), კოტე ([[ვიქტორ დოლიძე|ვ. დოლიძის]] „[[ქეთო და კოტე (ოპერა)|ქეთო და კოტე]]“), ლენსკი, გოდემონი ([[პეტრე ჩაიკოვსკი|პ. ჩაიკოვსკის]] „ევგენი ონეგინი“, „იოლანტა“), ალფრედი, ჰერცოგი ([[ჯუზეპე ვერდი|ჯ. ვერდი]]ს „ტრავიატა“, „რიგოლეტო“). 1973 წლიდან იყო [[რუსთავი (ანსამბლი)|ანსამბლ „რუსთავის“]] სოლისტი. 

==ჯილდოები და აღიარება==
*[[1980]] : [[საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი|საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტები]]&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/290106/1/Umaglesi_Sabchos_Uwyebebi_1980_N6.pdf საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1980. №6 გვ. 6]&lt;/ref&gt;
*[[1988]] : [[საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი|საქართველოს სახალხო არტისტი]]&lt;ref&gt;[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/290291/1/Umaglesi_Sabchos_Uwyebebi_1988_N12.pdf საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს უწყებები. 1988. №12 გვ. 26]&lt;/ref&gt;
*[[1999]] : [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენი]] &lt;small&gt;ქართული ხალხური მუსიკალური და ქორეოგრაფიული ხელოვნების განვითარება-პოპულარიზაციაში შეტანილი წვლილისათვის
&lt;/small&gt;
==ლიტერატურა==
{{ქე|1|580|}}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{nplg ბიოგრაფია|00002342|ედიშერ გელაშვილი}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:გელაშვილი, ედიშერ}}

[[კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი]]
[[კატეგორია:დაბადებული 1934]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მარტი]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 2022]]
[[კატეგორია:ქართველი მომღერლები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები]]
[[კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები]]
[[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]]</text>
      <sha1>howp1elnnxjedrfhtnil67m2m51pvkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ეშმაკის ხვრელის თევზი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>886699</id>
    <revision>
      <id>5391819</id>
      <parentid>5387238</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5391819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6413" sha1="csombhttxtbbbtdgvb85i48mve1cat2" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|11|05|2026}}'''ეშმაკის ხვრელის თევზი''' — თევზების [[კობრისკბილასებრნი]] სახეობის წარმომადგენელი.კრიტიკულად გადაშენების პირას მყოფი სახეობა Cyprinodontidae-ს ([[კობრისკბილასებრნი]]) ოჯახიდან, რომელიც მხოლოდ [[ეშმაკის ხვრელი|ეშმაკის ხვრელში]], [[ნევადა|ნევადის]] შტატში, წყლით სავსე გამოქვაბულში გვხვდება. ის პირველად, როგორც სახეობა, [[1930]] წელს აღწერეს და ყველაზე მეტად დაკავშირებულია C.nevadensis-თან და სიკვდილის ველის ლოქოთევზთან. სახეობის ასაკი უცნობია, სხვადასხვა ანალიზით ვარიაციებს შორის დიაპაზონი ათასიდან სამოცი ათას წლამდეა. ეს პატარა თევზია, მაქსიმალური სიგრძით 30 მმ-მდე (1.2 ინჩი). ინდივიდები განსხვავდებიან შეფერილობით ასაკისა და სქესის მიხედვით: მამრები კაშკაშა მეტალისფერი ლურჯია, ხოლო მდედრები და ახალგაზრდა ინდივიდები უფრო ყვითელი. ამ სახეობის განმსაზღვრელი თვისებაა [[მენჯი (მრავალმნიშვნელოვანი)|მენჯის]] [[ფარფლები|ფარფლების]] არარსებობა. თევზი [[ეშმაკის ხვრელი|ეშმაკის ხვრელში]] თითქმის ყველა არსებულ საკვებ რესურსს მოიხმარს, მათ შორის [[ხოჭოები|ხოჭოებს]], [[ლოკოკინები|ლოკოკინებს]], წყალმცენარეებს და მტკნარი წყლის [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირებს]], ხოლო დიეტა მთელი წლის განმავლობაში იცვლება. მასზე ნადირობს მტაცებელი [[მყვინთავე ხოჭო]] (Neoclypeodytes cinctellus), რომელიც პირველად ეშმაკის ხვრელში [[1999]] ან [[2000]] წელს დაფიქსირდა. გამრავლება მთელი წლის განმავლობაში ხდება, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე პიკური მაჩვენებლებით. მდედრები ცოტა კვერცხს დებენ და კვერცხიდან ზრდასრულ ინდივიდამდე გადარჩენის მაჩვენებელი დაბალია. ინდივიდები 10-14 თვე ცოცხლობენ.

ეშმაკის ხვრელის სიღრმე 130 მეტრზე (430 ფუტი) მეტია, თუმცა ლოქოსებრნი მხოლოდ ზედა 24 მეტრში (80 ფუტი) გვხვდება. წყლის მუდმივი ტემპერატურა 33 °C (91 °F)-ია და გახსნილი [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] დონე დაბალია. პატარა, არაღრმა ჩაძირული კლდოვანი შელფი ლოქოსებრნისთვის კრიტიკულ საკვებსა და ქვირითობის [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატს]] უზრუნველყოფს. [ 4 ] [[1960]]-იან და [[1970]]-იან წლებში ახლომდებარე სასოფლო-სამეურნეო ირიგაციამ გამოიწვია ეშმაკის ხვრელში წყლის დაწევა, რის შედეგადაც შელფის დატბორვა სულ უფრო და უფრო ნაკლები იყო. ამას მოჰყვა რამდენიმე სასამართლო საქმე, რამაც უზენაესი სასამართლოს საქმე „კაპარტი შეერთებული შტატების წინააღმდეგ“ დაასრულა , რომელმაც დაადგინა, რომ ეშმაკის ხვრელის, როგორც ეროვნული ძეგლის, შენარჩუნება [[1952]] წელს ირიბად მოიცავდა მიწისქვეშა წყლების ადეკვატური რაოდენობის შენარჩუნებას აუზისა და მისი ფაუნის სამეცნიერო ღირებულების შესანარჩუნებლად. სხვა საფრთხეებს, რომელთა წინაშეც დგას სახეობა, მოიცავს წყალდიდობებს, მიწისძვრებს და ვანდალიზმს.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>csombhttxtbbbtdgvb85i48mve1cat2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ომნიდენსი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>886948</id>
    <revision>
      <id>5391823</id>
      <parentid>5390356</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5391823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14668" sha1="qeayyilwh323eqlhmbfch57xnnpxkwm" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი , [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion- ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით , რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში , მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი . იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები , სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი . [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი . [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O. qionqii , მითიური, კაციჭამია ციონგკის , ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O. qiongqii- ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია . ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]
==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>qeayyilwh323eqlhmbfch57xnnpxkwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391824</id>
      <parentid>5391823</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5391824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14666" sha1="6ngrkzb5ldl70inrlsan0o1f767xt6e" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით , რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში , მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი . იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები , სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი . [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი . [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O. qionqii , მითიური, კაციჭამია ციონგკის , ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O. qiongqii- ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია . ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]
==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>6ngrkzb5ldl70inrlsan0o1f767xt6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391825</id>
      <parentid>5391824</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5391825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14664" sha1="lrxt8m2cfrbsa10rjyj79353ewb25ht" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი . იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები , სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი . [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი . [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O. qionqii , მითიური, კაციჭამია ციონგკის , ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O. qiongqii- ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია . ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]
==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>lrxt8m2cfrbsa10rjyj79353ewb25ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391827</id>
      <parentid>5391825</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5391827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14663" sha1="bmipy58b8pjorxr44lwexbpdgcb9bo0" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი . [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი . [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O. qionqii , მითიური, კაციჭამია ციონგკის , ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O. qiongqii- ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია . ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>bmipy58b8pjorxr44lwexbpdgcb9bo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391829</id>
      <parentid>5391827</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5391829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14661" sha1="novmmi3eei6u45e164uh1400awshimj" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O. qionqii , მითიური, კაციჭამია ციონგკის , ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O. qiongqii- ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია . ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>novmmi3eei6u45e164uh1400awshimj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391830</id>
      <parentid>5391829</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5391830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14658" sha1="fnbsomq83cuayhejc3ojsdwn6nami59" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O. qionqii , მითიური, კაციჭამია ციონგკის , ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>fnbsomq83cuayhejc3ojsdwn6nami59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391833</id>
      <parentid>5391830</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5391833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14655" sha1="lui3s6473ilhylrp6bxyfgasxeu91x7" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების , კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა . ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>lui3s6473ilhylrp6bxyfgasxeu91x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391834</id>
      <parentid>5391833</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* აღწერა */</comment>
      <origin>5391834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14653" sha1="d8ned9efxgn21ria1rbeewx9ieh5g8q" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის , პამბდელურიონის მსგავსი იყო . პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>d8ned9efxgn21ria1rbeewx9ieh5g8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391835</id>
      <parentid>5391834</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* აღწერა */</comment>
      <origin>5391835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14651" sha1="7hozss94cufsuj4dkusn828rgvxgm5c" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა. [ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>7hozss94cufsuj4dkusn828rgvxgm5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391836</id>
      <parentid>5391835</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* აღწერა */</comment>
      <origin>5391836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14650" sha1="iksgma6e0k2xkuk3tpvp9zzxqxolsi9" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა.[ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა. [ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>iksgma6e0k2xkuk3tpvp9zzxqxolsi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391837</id>
      <parentid>5391836</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* კლასიპიკაცია */</comment>
      <origin>5391837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14649" sha1="3jwtub5s35ko8m29ragp8tjsvutx4zs" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა.[ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა.[ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს . [ 8 ] O. amplus და O. qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O. qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>3jwtub5s35ko8m29ragp8tjsvutx4zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391838</id>
      <parentid>5391837</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* განაწილება */</comment>
      <origin>5391838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14646" sha1="meq2ud1ycan6ol1r6unz0xtfmylmahw" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა.[ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა.[ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს. [ 8 ] O.amplus და O.qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O.qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები). [ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი , რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის . [ 3 ]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>meq2ud1ycan6ol1r6unz0xtfmylmahw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391840</id>
      <parentid>5391838</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* განაწილება */</comment>
      <origin>5391840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14643" sha1="8qwifz1m47xe43sjcebcuowoaq5uly6" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა.[ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა.[ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni- ს და-ტაქსონი . [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს. [ 8 ] O.amplus და O.qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O.qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები).[ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი, რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის. [ 3 ]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>8qwifz1m47xe43sjcebcuowoaq5uly6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391877</id>
      <parentid>5391840</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* კლასიპიკაცია */</comment>
      <origin>5391877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14641" sha1="q5frxq2pucmgy5yskxmg92g8kvgltta" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O. amplus- ად იქნა იდენტიფიცირებული , არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა.[ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა.[ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni-ს და-ტაქსონი. [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს. [ 8 ] O.amplus და O.qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O.qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები).[ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი, რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის. [ 3 ]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>q5frxq2pucmgy5yskxmg92g8kvgltta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391888</id>
      <parentid>5391877</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ლაზარე ზანგური</username>
        <id>170233</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5391888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14638" sha1="duhc548g5218wvvstwuipzdlg8tkytt" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|12|05|2026}}'''ომნიდენსი''' — რაც ნიშნავს „მთლიან კბილს“, არის კამბრიული პერიოდის დიდი ცხოველის გადაშენებული გვარი, რომელიც ცნობილია მხოლოდ დიდი პირის აპარატისა და სკლეროზირებული ბრჭყალების მსგავსი სტრუქტურების სერიით, რომლებიც თავდაპირველად შეცდომით ანომალოკარიდიდების პირის ნაწილებად იყო მიჩნეული. [ 2 ] როდესაც პირველად დაარქვეს, იგი განიმარტა, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, [ 2 ] მაგრამ ახლა პანართროპოდად ითვლება. [ 3 ] მისი პირის აპარატი ძალიან ჰგავს პატარა ლაყუჩებიან ლობოპოდიან Pambdelurion-ს, რაც მიუთითებს, რომ ის, სავარაუდოდ, ამ სახეობის ახლო ნათესავი იყო. [ 3 ] სხეულის მაქსიმალური სიგრძით, რომელიც დაახლოებით 1.5 მეტრია (4.9 ფუტი), ვარაუდობენ, რომ Omnidens იყო ყველაზე დიდი ცნობილი თავისუფლად მცხოვრები კამბრიული ორგანიზმი. [ 3 ] Omnidens-ის ნამარხები გვხვდებასამხრეთ ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, მაოტიანშანის ფიქლებში და განსაკუთრებით უხვადაა ოდნავ ახალგაზრდა სიაოშიბა ლაგერშტეტეს რაიონში. [ 2 ] [ 4 ]

==ისტორია==
ომნიდენსის პირველი აღწერილი ეგზემპლარი პირველად 1994 წელს იქნა აღწერილი. იმ დროს ის ანომალოკარიდიდის ორალურ კონუსად იყო განმარტებული და ის გამოიყენეს იმის დასამტკიცებლად, რომ ანომალოკარიდიდებს შეეძლოთ მაქსიმალური სხეულის სიგრძის 2 მეტრამდე (6.6 ფუტი) მიღწევა. [ 5 ] ომნიდენსის ნამარხები მოგვიანებით აღწერილი იქნა, როგორც პეიტოიას და პარაპეიტოიას ეგზემპლარები, სანამ საბოლოოდ არ იქნა აღიარებული ცალკე სახეობად 2006 წელს და არ დაერქვათ ომნიდენს ამპლუსი. [ 2 ] ამ დროს ის ხელახლა იქნა განმარტებული, როგორც გიგანტური პრიაპულიდი, მინიმუმ 1 მეტრის (3.3 ფუტი) სიგრძის, რომელიც ზომით გაცილებით აღემატებოდა ცნობილ პრიაპულიდების უმეტესობას. მისი კონკრეტული სახელი, ამპლუსი, ნიშნავს „დიდს“ ან „გიგანტს“. ომნიდენსი მოგვიანებით იდენტიფიცირდა, როგორც ლაყუჩიანი ლობოპოდიანი პამბდელურიონის ახლო ნათესავი. [ 3 ] 2024 წელს, სიაოშიბა ლაგერშტატეს დამატებითი ნაშთები აღწერილი იქნა, რომლებიც შემოთავაზებული იყო როგორც ახალი სახეობა, O.qionqii, მითიური, კაციჭამია ციონგკის, ჩინური მითოლოგიის ოთხი უძველესი არსებიდან ერთ-ერთის, საპატივცემულოდ, რომლის სახელიც ნიშნავს „შემაშფოთებლად უცნაურს“. [ 4 ] ამ ახალი სახეობის ვალიდურობა მოგვიანებით ეჭვქვეშ დადგა, რადგან ყველა ნიმუშს, რომელიც O.amplus-ად იქნა იდენტიფიცირებული, არ ჰქონდა შევიწროებული ფირფიტა და არცერთს არ გააჩნდა ფირფიტების დამატებითი სრული წყვილი, სულ 14-ის ნაცვლად, რაც O.qiongqii-ს ორი ძირითადი დიაგნოსტიკური ნიშანია. ასევე მოცემულია პირის ღრუს ინტერპრეტაციის მოდიფიკაცია, იმ არგუმენტით, რომ პირი მოიცავდა დაუწყვილებელ „შუა ფირფიტას“ პირის წინა ნაწილში, რაც ხსნიდა დამატებითი, დაუწყვილებელი კბილის არსებობას ზოგიერთ ნამარხში. ასევე სადავო იყო დარჩენილი დიაგნოსტიკური ნიშნები, მათ შორის შიდა კბილების სვეტებად მკაცრი განლაგება; ეს თვისება ასევე არ იყო დადასტურებული, როგორც ერთი სახეობისთვის უნიკალური მეორესთან შედარებით. [ 1 ] თავდაპირველმა ავტორებმა უპასუხეს, რომ შუა ფირფიტის არსებობა უსაფუძვლო იყო, რადგან მისი იდენტიფიცირება შეუძლებელი იყო დეზარტიკულირებულ ნიმუშებში. [ 6 ]

==აღწერა==
ომნიდენსი ძირითადად ცნობილია პირის ღრუს დიდი ნაწილებით, ხოლო უფრო გვიან, შუბლის დანამატების დისტალური ნაწილებით. შემონახული პირის ღრუები ქმნიდა მოკლე, კუნთოვან, პოტენციურად გამოწეულ ხახას, რომელიც გარშემორტყმული იყო ეკლიანი სკლერიტების წრეებით, რომლებიც პრიაპულიდების, კინორინქების და ლორიციფერანების სკალიდებს მოგვაგონებდა. ხახის შიდა ნაწილი ასევე დაფარული იყო ფარინგეალური სკლერიტების რამდენიმე რიგით. შემონახული პირის ღრუს დიდი ზომის საფუძველზე, ომნიდენსის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.5 მეტრს (4.9 ფუტი) აღწევდა. [ 3 ] მისი საერთო გარეგნობა, სავარაუდოდ, მისი ახლო ნათესავის, პამბდელურიონის მსგავსი იყო. პირის ღრუ, რადიოდონტების პირის ღრუს კონუსებისგან განსხვავებით, ორმხრივად იყო განლაგებული და ქმნიდა „ყბების“ ორ გვერდით საპირისპირო ნაკრებს, რომლებიც შედგებოდა კბილის ფირფიტების რაოდენობისგან, რომლებიც შემდგომში იყოფა ბაზალურ ფირფიტად და ფრჩხილის მსგავს ხერხემალად. [ 4 ] შესაძლოა, წინ მდებარეობდა შეუწყვილებელი „შუა ფირფიტა“, რომელსაც ფარინგეალური კბილების საკუთარი სვეტი ჰქონდა.[ 1 ] შუბლის დანამატები ცნობილია მათი დისტალური ნაწილებიდან, რომლებიც ფართო, ძლიერ სკლეროზირებულ ფუძეებად გამოიყურება და ორმხრივად სიმეტრიული გრძელი ბრჭყალების სერიას ატარებს. გარდა ამისა, პირის ღრუებსა და ბრჭყალებთან ასოცირდება ელემენტები, რომლებიც შეიძლება წარმოადგენდეს ორმხრივად სიმეტრიულ თავის ხახას და არაერთი პატარა ძვლის პირის მსგავსი სტრუქტურა. [ 4 ]

==კლასიპიკაცია==
ომნიდენსი კლასიფიცირდება, როგორც ღეროვანი ჯგუფის ფეხსახსრიანა.[ 3 ] და, მათი არატრადიციული პირის ღრუების გასაოცარი მსგავსების გამო, ომნიდენსი მუდმივად გვხვდება, როგორც „ლაქიანი ლობოპოდიანის“ Pambdelurion whittingtoni-ს და-ტაქსონი. [ 3 ] [ 4 ] [ 7 ] მაკკოლის კლადოგრამა, 2023:[ 7 ]


{{clade|{{clade
|label1={{extinct}}[[Siberiidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Siberion]]'' [[File:20191215_Siberion_lenaicus.png|100px]]
|2={{extinct}}''[[Megadictyon]]'' [[File:20191118_Megadictyon_cf._haikouensis.png|100px]]
|3={{extinct}}''[[Jianshanopodia]]'' [[File:20191215_Jianshanopodia_decora.png|100px]]
}}
|2={{clade
|label1={{extinct}}[[Kerygmachelidae]]
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Utahnax]]'' [[File:20231215_Utahnax_vannieri_diagrammatic_reconstruction.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Kerygmachela]]'' [[File:20191022_Kerygmachela_kierkegaardi_without_lobopods.png|100px]]
|2={{extinct}} ''[[Mobulavermis]]'' [[File:Mobulavermis_adustus.png|100px]]
}}}}
|2={{clade
|1={{clade
|1={{extinct}}''[[Omnidens]]'' [[File:Omnidens_reconstruction.jpg|100px]]
|2={{extinct}}''[[Pambdelurion]]'' [[File:20191112_Pambdelurion_whittingtoni.png|100px]]
}}
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Opabiniidae]] [[File:20220213_Opabiniidae_Opabiniids.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}''[[Caryosyntrips]]'' [[File:20191221_Caryosyntrips_frontal_appendage_pair.png|100px]]
|2={{clade
|1={{extinct}}[[Radiodonta]] (e.g. ''[[Anomalocaris]]'') [[File:20191203_Anomalocaris_canadensis.png|100px]]
|2={{clade
|1=[[Deuteropoda]] (modern arthropods) [[File:Geothelphusa dehaani.IMG 6498.jpg|100px]]
}}}}}}}}}}}}}}|label1=Total group Euarthropoda}}

==განაწილება==
ომნიდენსი გვხვდება როგორც ჩენძიანგის ბიოტაში, ასევე ჩინეთის სიაოშიბას ლაგერშტატეში, მათი ასაკი დაახლოებით 520 მილიონი წელია, კამბრიული მე-3 სტადიის დროს. [ 8 ] O.amplus და O.qiongqii ორივე ცნობილია ჩენძიანგიდან, მაგრამ O.qiongqii-ს სახელით იდენტიფიცირებული ნიმუშები ერთადერთი ომნიდენსის სახეობაა, რომელიც გვხვდება სიაოშიბაში, სადაც ის შედარებით უხვად გვხვდება (ასობით ნიმუში, ძირითადად პირის ღრუები).[ 4 ] [ 9 ] პამბდელურიონი, რომლის პირის ღრუები თითქმის იდენტურია ომნიდენსის პირის ღრუებისა, გრენლანდიის სირიუს პასეტ ლაგერშტატედან არის. [ 3 ]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>duhc548g5218wvvstwuipzdlg8tkytt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პანო-პანაგია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>887967</id>
    <revision>
      <id>5392060</id>
      <parentid>5391088</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T03:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <comment>/* რესურსები ინტერნეტში */</comment>
      <origin>5392060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="30kqaeewpd140f1p7ggnzhqsk1poyb3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''პანო-პანაგია''' ({{lang-el|Πάνω Παναγιά}}) — ასევე ცნობილია როგორც '''პანაია''' ({{lang-el|Παναγιά}}) — მთის სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], რომელიც მდებარეობს 900 მეტრის სიმაღლეზე, პაფოსის საერთაშორისო აეროპორტიდან 35 წუთის სავალზე.

პანაია თავის სახელს უმადლის მრავალ ეკლესიასა და მონასტერს, რომლებიც სოფელში ან მის მახლობლად, [[ღვთისმშობელი|ღვთისმშობლის]] (რომელსაც ბერძნულად პანაია ეწოდება) სახელზეა აგებული. ყველაზე ცნობილია პანაია ელეუსას უძველესი ეკლესია სოფლის ცენტრში, XII საუკუნის ისტორიული ქრიზოროიატისას მონასტერი და პანაია ტუ კიკუს ბიზანტიური მონასტერი.


==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://archive.today/20130804135702/http://panagiavillage.chooseyourcyprus.com/el/ Panayia village in Chooseyourcyprus]
*[https://web.archive.org/web/20120107221336/http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/eden/themes-destinations/countries/cyprus/vouni-panagias/index_en.htm Vouni Panagias European destination of excellence]
*[http://cypruslife.akrifiles.net/Page22_3.html Vouni Panagias-Natura 2000]</text>
      <sha1>30kqaeewpd140f1p7ggnzhqsk1poyb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392078</id>
      <parentid>5392060</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>თეკლა ბიჭიკაშვილი</username>
        <id>166292</id>
      </contributor>
      <origin>5392078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3998" sha1="5scyxzdezxu8qi5flyzxbnxiizcw3w7" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''პანო-პანაგია''' ({{lang-el|Πάνω Παναγιά}}) — ასევე ცნობილია როგორც '''პანაია''' ({{lang-el|Παναγιά}}) — მთის სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], რომელიც მდებარეობს 900 მეტრის სიმაღლეზე, პაფოსის საერთაშორისო აეროპორტიდან 35 წუთის სავალზე.

პანაია თავის სახელს უმადლის მრავალ ეკლესიასა და მონასტერს, რომლებიც სოფელში ან მის მახლობლად, [[ღვთისმშობელი|ღვთისმშობლის]] (რომელსაც ბერძნულად პანაია ეწოდება) სახელზეა აგებული. ყველაზე ცნობილია პანაია ელეუსას უძველესი ეკლესია სოფლის ცენტრში, XII საუკუნის ისტორიული ქრიზოროიატისას მონასტერი და პანაია ტუ კიკუს ბიზანტიური მონასტერი.

არქიეპისკოპოსი [[მაკარიოს III]], კვიპროსის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი, დაიბადა პანაიაში [[1913]] წელს.&lt;ref&gt;{{cite book | title = Cyprus | publisher = Dorling Kindersley | location = London | year = 2010 | isbn = 9781405353243 | page=59}}&lt;/ref&gt;

სოფელი ცნობილია თავისი უნიკალური ველური ბუნებით, მათ შორის მუფლონით, რომელიც დაცულია კვიპროსის და საერთაშორისო კანონებით, როგორც გადაშენების პირას მყოფი სახეობა. პანაიაში ვხვდებით მევენახეობის ზონას, რომელსაც ვუნი პანაიასს უწოდებენ და რომელიც ღვინის მცოდნეების მიერ კუნძულზე საუკეთესოდ მიიჩნევა.

[[2001]] წლის აღწერით, პანაიას მთლიანი მოსახლეობა 564 ადამიანს შეადგენდა.&lt;ref&gt;''Statistical Service of the Republic of Cyprus'', 2001 Population Census, MS Excel document [http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/A5E0A9096615A568C2257122003FB72E/$file/POPULATION%20BY%20MUNICIPALITY_COMMUNITY-EN.xls?OpenElement]&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://archive.today/20130804135702/http://panagiavillage.chooseyourcyprus.com/el/ Panayia village in Chooseyourcyprus]
*[https://web.archive.org/web/20120107221336/http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/eden/themes-destinations/countries/cyprus/vouni-panagias/index_en.htm Vouni Panagias European destination of excellence]
*[http://cypruslife.akrifiles.net/Page22_3.html Vouni Panagias-Natura 2000]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პაფოსის რაიონი}}

[[კატეგორია:პაფოსის რაიონის სოფლები]]</text>
      <sha1>5scyxzdezxu8qi5flyzxbnxiizcw3w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392079</id>
      <parentid>5392078</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T04:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>თეკლა ბიჭიკაშვილი</username>
        <id>166292</id>
      </contributor>
      <origin>5392079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="td0dtkxrhjgwcu86kws230y27de7geg" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დასახლება}}
'''პანო-პანაგია''' ({{lang-el|Πάνω Παναγιά}}) — ასევე ცნობილია როგორც '''პანაია''' ({{lang-el|Παναγιά}}) — მთის სოფელი [[კვიპროსი|კვიპროსში]], რომელიც მდებარეობს 900 მეტრის სიმაღლეზე, პაფოსის საერთაშორისო აეროპორტიდან 35 წუთის სავალზე.

პანაია თავის სახელს უმადლის მრავალ ეკლესიასა და მონასტერს, რომლებიც სოფელში ან მის მახლობლად, [[ღვთისმშობელი|ღვთისმშობლის]] (რომელსაც ბერძნულად პანაია ეწოდება) სახელზეა აგებული. ყველაზე ცნობილია პანაია ელეუსას უძველესი ეკლესია სოფლის ცენტრში, XII საუკუნის ისტორიული ქრიზოროიატისას მონასტერი და პანაია ტუ კიკუს ბიზანტიური მონასტერი.

არქიეპისკოპოსი [[მაკარიოს III]], კვიპროსის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი, დაიბადა პანაიაში [[1913]] წელს.&lt;ref&gt;{{cite book | title = Cyprus | publisher = Dorling Kindersley | location = London | year = 2010 | isbn = 9781405353243 | page=59}}&lt;/ref&gt;

სოფელი ცნობილია თავისი უნიკალური ველური ბუნებით, მათ შორის მუფლონით, რომელიც დაცულია კვიპროსის და საერთაშორისო კანონებით, როგორც გადაშენების პირას მყოფი სახეობა. პანაიაში ვხვდებით მევენახეობის ზონას, რომელსაც ვუნი პანაიასს უწოდებენ და რომელიც ღვინის მცოდნეების მიერ კუნძულზე საუკეთესოდ მიიჩნევა.

[[2001]] წლის აღწერით, პანაიას მთლიანი მოსახლეობა 564 ადამიანს შეადგენდა.&lt;ref&gt;''Statistical Service of the Republic of Cyprus'', 2001 Population Census, MS Excel document [http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/A5E0A9096615A568C2257122003FB72E/$file/POPULATION%20BY%20MUNICIPALITY_COMMUNITY-EN.xls?OpenElement]&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://archive.today/20130804135702/http://panagiavillage.chooseyourcyprus.com/el/ Panayia village in Chooseyourcyprus]
*[https://web.archive.org/web/20120107221336/http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/tourism/eden/themes-destinations/countries/cyprus/vouni-panagias/index_en.htm Vouni Panagias European destination of excellence]
*[http://cypruslife.akrifiles.net/Page22_3.html Vouni Panagias-Natura 2000]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{პაფოსის რაიონი}}

[[კატეგორია:პაფოსის რაიონის სოფლები]]</text>
      <sha1>td0dtkxrhjgwcu86kws230y27de7geg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თურქული ეროვნული მოძრაობა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>887989</id>
    <revision>
      <id>5391702</id>
      <parentid>5391366</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehman</username>
        <id>75871</id>
      </contributor>
      <origin>5391702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15338" sha1="tq4npjp0zqcpkrh69wu20unietc7dk0" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა გასამხედროებული ორგანიზაცია
|სახელწოდება     = თურქული ეროვნული მოძრაობა
|ლოგო     = Bekir Sami Mustafa Kemal.jpg
|წარწერა  = ეროვნული მოძრაობის გამოჩენილი წევრები [[სივასის კონგრესი|სივასის კონგრესზე]]. ''მარცხნიდან მარჯვნივ:'' [[მუზაფერ ქილიჩი|აჰმეთ მუზაფერი]] (ქილიჩი), [[რაუფ ორბეი|რაუფ ბეი]] (ორბეი), [[ბექირ სამი კუნდუხი|ბექირ სამი]] (კუნდუხი), [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალი]] (ათათურქი), [[რუშენ ეშრეფ იუნაიდინი|რუშენ ეშრეფი]] (იუნაიდინი), [[ჯემილ ჯაჰით თოიდემირი|ჯემილ ჯაჰითი]] (თოიდემირი), [[ჯევათ აბას გიურერი|ჯევათ აბასი]] (გიურერი).
|თარიღები    = {{დაიწყე თარიღი|1919|06|22}}–{{დაასრულე თარიღი|1923|10|29}}
|ლიდერი   = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]
|მოტივები  = წინააღმდეგობა [[ოსმალეთის იმპერიის დაყოფა]]ზე
|რეგიონი     = [[ანატოლია]], [[თრაკია]]
|იდეოლოგია = [[თურქული ნაციონალიზმი]]&lt;br/&gt;[[ანტი-იმპერიალიზმი]]
|მოკავშირეები ={{დროშა|რსფსრ|1918|name=რუსეთი}}&lt;br /&gt;{{დროშა|უკრაინის სსრ}}&lt;br /&gt;{{დროშა|აზერბაიჯანის სსრ|1920}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg}} [[ბუხარის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკა|ბუხარა]]&lt;br /&gt;{{flagicon|იტალია|old}} [[იტალიის სამეფო (1861-1946)|იტალიის სამეფო]]&lt;ref&gt;[http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/44/671/8544.pdf ''The Place of the Turkish Independence War in the American Press (1918–1923)'' by Bülent Bilmez]: &quot;...the occupation of western Turkey by the Greek armies under the control of the Allied Powers, the discord among them was evident and publicly known. As the Italians were against this occupation from the beginning, and started &quot;secretly&quot; helping the Kemalists, this conflict among the Allied Powers, and the Italian support for the Kemalists were reported regularly by the American press.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagcountry|საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკა}} {{small|([[ანკარის ხელშეკრულება (1921)|1921-დან]])}}&lt;ref&gt;Sforza, Diario, November 28, 1920, 61/
David Lloyd George, The Truth about the Peace Treaties, v. 2 (Gollancz, London: 1938), pp. 1348–1349 /  Michael Smith, ''Ionian Vision: Greece in Asia Minor, 1919–1922'', University of Michigan Press, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ζολώτα, Αναστασίου Π. (1995). ''Η Εθνική Τραγωδία'' (''National Tragedy''). Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Πολιτικών (University of Athens) Επιστημών και Δημοσίας Διοικήσεως. σελίδες pp. 44–58&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''«ΤΑ ΦΟΒΕΡΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ – ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ ΕΠΟΠΟΙΪΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ», ΔΗΜ. ΦΩΤΙΑΔΗΣ, ΕΚΔ. ΦΥΤΡΑΚΗ, ΑΘΗΝΑ, 1974''&lt;/ref&gt;
|მოწინააღმდეგეები ={{flagicon image|Flag_of_the_League_of_Nations_(1939).svg}} [[მოკავშირეები პირველ მსოფლიო ომში|ანტანტა]]
*{{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}
*{{flagicon|საბერძნეთი|old}} [[საბერძნეთის სამეფო|საბერძნეთი]]
*{{დროშანიშანი|სომხეთი}} [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა|სომხეთი]]
*{{flagcountry|საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკა}} {{small|([[ანკარის ხელშეკრულება (1921)|1921-მდე]])}}
{{დროშა|ოსმალეთის იმპერია}}&lt;br /&gt;{{დროშანიშანი|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველო]]
|დანაშაულები   = 
|თავდასხმები  = 
|სტატუსი   = 
|წევრები     =
|შემოსავალი  =
|დაფინანსება=
}}
'''თურქული ეროვნული მოძრაობა''' ({{lang-tr|Türk Ulusal Hareketi ან Millî Hareket}}), ასევე ცნობილია, როგორც '''ანატოლიის მოძრაობა''' ({{lang-tr|Anadolu Hareketi}}), '''ნაციონალისტთა მოძრაობა''' ({{lang-tr|Milliyetçi Hareket}}) და '''ქემალისტები''' ({{lang-tr|Kemalîler, Kemalciler ან Kemalistler}})&lt;ref&gt;&quot;[https://www.yenicaggazetesi.com.tr/1919dan-bu-gune-kurtulusun-anahtari-kemalizm-704971h.htm 1919’dan bugüne kurtuluşun anahtarı Kemalizm]&quot; (in Turkish)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.sozcu.com.tr/kemalizm-wp5563892 Kemalizm]&quot;&lt;/ref&gt; — თურქი რევოლუციონერების პოლიტიკური და სამხედრო მოძრაობა, რომელიც ხელი შეუწყო თანამედროვე [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] შექმნასა და ჩამოყალიბებას, მას შემდეგ, რაც [[ოსმალეთის იმპერია]] დამარცხდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომში]], მოხდა [[სტამბოლი|კონსტანტინოპოლის]] [[სტამბოლის ოკუპაცია|ოკუპაცია]] და [[მოკავშირეები პირველ მსოფლიო ომში|მოკავშირეების]] მიერ ოსმალეთის იმპერიის [[მუდროსის დროებითი ზავი|მუდროსის ზავის]] პირობებით დანაწილება. თურქი რევოლუციონერები აჯანყდნენ ამ დანაწილებისა და [[სევრის ხელშეკრულება|სევრის ხელშეკრულების]] წინააღმდეგ, რომელსაც ოსმალეთის მთავრობამ [[1920|1920 წელს]] მოაწერა ხელი. რევოლუციონერთა უმეტესობა „[[ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტი]]ს“ ყოფილი წევრები იყვნენ.

იმპერიის დანაწილების დროს, თურქი რევოლუციონერების მიერ ამ მოძრაობის შექმნამ გამოიწვია [[თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის|თურქეთის დამოუკიდებლობის ომი]], ანატოლიის მკვიდრი ერების ხოცვა-ჟლეტა, [[1922|1922 წლის]] [[1 ნოემბერი|1 ნოემბერს]] [[ოსმალეთის სასულთნოს გაუქმება]] და საბოლოოდ [[1923|1923 წლის]] [[29 ოქტომბერი|29 ოქტომბერს]] [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] გამოცხადება.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Zürcher |first=Erik Jan |title=Turkey: a modern history |date=1993 |publisher=I.B. Tauris : [Distributed by St. Martin's Press] |isbn=978-1-85043-614-0 |location=London; New York}}&lt;/ref&gt; მოძრაობა, [[თავდაცვისა და ეროვნული უფლებების ასოციაცია|ანატოლიისა და რუმელიის ეროვნული უფლებების დაცვის ასოციაციის]] ფარგლებში წარმოიშვა, რომელმაც საბოლოოდ გამოაცხადა, რომ [[თურქები|თურქი ხალხის]] მმართველობის ერთადერთი წყარო იქნებოდა [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

მოძრაობა, [[1919|1919 წელს]] [[ანატოლია]]სა და [[თრაკია]]ში ჩატარებული შეთანხმებებისა და კონფერენციების მეშვეობით შეიქმნა. პროცესის მიზანი იყო ქვეყნის მასშტაბით დამოუკიდებელი მოძრაობების გაერთიანება საერთო ხმის შესაქმნელად და ეს [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქმა]] შეძლო,&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/turkey/13.htm Atatürk and the Turkish Nation] Source US Library of Congress&lt;/ref&gt; რადგან ის იყო მოძრაობის მთავარი წარმომადგენელი, საზოგადო მოღვაწე და სამხედრო ლიდერი.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ამასიის შეთანხმება (ივნისი, 1919)==
ამასიის შეთანხმება, მრავალი თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი იყო. ეს იყო პირველი მოწოდება ეროვნული მოძრაობისადმი ოკუპანტი ძალების წინააღმდეგ. ის ასევე შეიცავდა ეროვნულ დამოუკიდებლობაზე საუბარს. შეთანხმება შეიცავდა შემდეგ საკითხებს:

* სამშობლოს ერთიანობა და ეროვნული დამოუკიდებლობა საფრთხეშია.
* სტამბოლის მთავრობა ვერ ასრულებს თავის მოვალეობებს.
* მხოლოდ ერის ძალისხმევისა და მონდომების წყალობით მიიღწევა ეროვნული დამოუკიდებლობა.
* აუცილებელია შეიქმნას ეროვნული კომიტეტი, რომელიც თავისუფალი იქნება ყოველგვარი გარე გავლენისა და კონტროლისგან, რომელიც გადახედავს ეროვნულ სიტუაციას და გააცნობს მსოფლიოს ხალხის სამართლიანობის სურვილს.
* გადაწყდა, რომ დაუყოვნებლივ უნდა ჩატარდეს ეროვნული კონგრესი [[სივასი|სივასში]], ყველაზე უსაფრთხო ადგილას ანატოლიაში.
* თითოეული პროვინციიდან სამი წარმომადგენელი დაუყოვნებლივ უნდა გაიგზავნოს სივასის კონგრესზე.
* ყველა შესაძლო შემთხვევისთვის მზადყოფნის მიზნით, ეს საკითხი ეროვნულ საიდუმლოდ უნდა დარჩეს.
* 10 ივლისს გაიმართება აღმოსავლეთ პროვინციების კონგრესი. [[ერზურუმი]]ს კონგრესის დელეგაცია გაემგზავრება სივასში საერთო კრებაზე დასასწრებად.

ამ შეთანხმებას ხელი მოაწერეს [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქმა]], [[რაუფ ორბეი]]მ, [[ალი ფუატ ჯებესოი]]მ, [[რეფეტ ბელე]]მ და მოგვიანებით, [[მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი|ქიაზიმ ყარაბექირმა]] ერზრუმში.

==კონფერენციები==
===ერზურუმის კონგრესი (აგვისტო, 1919)===

==ლიტერატურა==
*{{cite journal |last1=Zürcher |first1=Erik Jan |title=Contextualizing the ideology of the Turkish national resistance movement |journal=Middle Eastern Studies |date=2021 |volume=57 |issue=2 |pages=265–278 |doi=10.1080/00263206.2020.1858061|s2cid=231741824 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა]]
[[კატეგორია:თურქული ნაციონალისტური ორგანიზაციები]]</text>
      <sha1>tq4npjp0zqcpkrh69wu20unietc7dk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392035</id>
      <parentid>5391702</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T00:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mehman</username>
        <id>75871</id>
      </contributor>
      <comment>/* ერზურუმის კონგრესი (აგვისტო, 1919) */</comment>
      <origin>5392035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18910" sha1="a0rutxu3n13r366hbasoupacfexpwby" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა გასამხედროებული ორგანიზაცია
|სახელწოდება     = თურქული ეროვნული მოძრაობა
|ლოგო     = Bekir Sami Mustafa Kemal.jpg
|წარწერა  = ეროვნული მოძრაობის გამოჩენილი წევრები [[სივასის კონგრესი|სივასის კონგრესზე]]. ''მარცხნიდან მარჯვნივ:'' [[მუზაფერ ქილიჩი|აჰმეთ მუზაფერი]] (ქილიჩი), [[რაუფ ორბეი|რაუფ ბეი]] (ორბეი), [[ბექირ სამი კუნდუხი|ბექირ სამი]] (კუნდუხი), [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალი]] (ათათურქი), [[რუშენ ეშრეფ იუნაიდინი|რუშენ ეშრეფი]] (იუნაიდინი), [[ჯემილ ჯაჰით თოიდემირი|ჯემილ ჯაჰითი]] (თოიდემირი), [[ჯევათ აბას გიურერი|ჯევათ აბასი]] (გიურერი).
|თარიღები    = {{დაიწყე თარიღი|1919|06|22}}–{{დაასრულე თარიღი|1923|10|29}}
|ლიდერი   = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]
|მოტივები  = წინააღმდეგობა [[ოსმალეთის იმპერიის დაყოფა]]ზე
|რეგიონი     = [[ანატოლია]], [[თრაკია]]
|იდეოლოგია = [[თურქული ნაციონალიზმი]]&lt;br/&gt;[[ანტი-იმპერიალიზმი]]
|მოკავშირეები ={{დროშა|რსფსრ|1918|name=რუსეთი}}&lt;br /&gt;{{დროშა|უკრაინის სსრ}}&lt;br /&gt;{{დროშა|აზერბაიჯანის სსრ|1920}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg}} [[ბუხარის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკა|ბუხარა]]&lt;br /&gt;{{flagicon|იტალია|old}} [[იტალიის სამეფო (1861-1946)|იტალიის სამეფო]]&lt;ref&gt;[http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/44/671/8544.pdf ''The Place of the Turkish Independence War in the American Press (1918–1923)'' by Bülent Bilmez]: &quot;...the occupation of western Turkey by the Greek armies under the control of the Allied Powers, the discord among them was evident and publicly known. As the Italians were against this occupation from the beginning, and started &quot;secretly&quot; helping the Kemalists, this conflict among the Allied Powers, and the Italian support for the Kemalists were reported regularly by the American press.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagcountry|საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკა}} {{small|([[ანკარის ხელშეკრულება (1921)|1921-დან]])}}&lt;ref&gt;Sforza, Diario, November 28, 1920, 61/
David Lloyd George, The Truth about the Peace Treaties, v. 2 (Gollancz, London: 1938), pp. 1348–1349 /  Michael Smith, ''Ionian Vision: Greece in Asia Minor, 1919–1922'', University of Michigan Press, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ζολώτα, Αναστασίου Π. (1995). ''Η Εθνική Τραγωδία'' (''National Tragedy''). Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Πολιτικών (University of Athens) Επιστημών και Δημοσίας Διοικήσεως. σελίδες pp. 44–58&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''«ΤΑ ΦΟΒΕΡΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ – ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ ΕΠΟΠΟΙΪΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ», ΔΗΜ. ΦΩΤΙΑΔΗΣ, ΕΚΔ. ΦΥΤΡΑΚΗ, ΑΘΗΝΑ, 1974''&lt;/ref&gt;
|მოწინააღმდეგეები ={{flagicon image|Flag_of_the_League_of_Nations_(1939).svg}} [[მოკავშირეები პირველ მსოფლიო ომში|ანტანტა]]
*{{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}
*{{flagicon|საბერძნეთი|old}} [[საბერძნეთის სამეფო|საბერძნეთი]]
*{{დროშანიშანი|სომხეთი}} [[სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა|სომხეთი]]
*{{flagcountry|საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკა}} {{small|([[ანკარის ხელშეკრულება (1921)|1921-მდე]])}}
{{დროშა|ოსმალეთის იმპერია}}&lt;br /&gt;{{დროშანიშანი|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველო]]
|დანაშაულები   = 
|თავდასხმები  = 
|სტატუსი   = 
|წევრები     =
|შემოსავალი  =
|დაფინანსება=
}}
'''თურქული ეროვნული მოძრაობა''' ({{lang-tr|Türk Ulusal Hareketi ან Millî Hareket}}), ასევე ცნობილია, როგორც '''ანატოლიის მოძრაობა''' ({{lang-tr|Anadolu Hareketi}}), '''ნაციონალისტთა მოძრაობა''' ({{lang-tr|Milliyetçi Hareket}}) და '''ქემალისტები''' ({{lang-tr|Kemalîler, Kemalciler ან Kemalistler}})&lt;ref&gt;&quot;[https://www.yenicaggazetesi.com.tr/1919dan-bu-gune-kurtulusun-anahtari-kemalizm-704971h.htm 1919’dan bugüne kurtuluşun anahtarı Kemalizm]&quot; (in Turkish)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.sozcu.com.tr/kemalizm-wp5563892 Kemalizm]&quot;&lt;/ref&gt; — თურქი რევოლუციონერების პოლიტიკური და სამხედრო მოძრაობა, რომელიც ხელი შეუწყო თანამედროვე [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] შექმნასა და ჩამოყალიბებას, მას შემდეგ, რაც [[ოსმალეთის იმპერია]] დამარცხდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომში]], მოხდა [[სტამბოლი|კონსტანტინოპოლის]] [[სტამბოლის ოკუპაცია|ოკუპაცია]] და [[მოკავშირეები პირველ მსოფლიო ომში|მოკავშირეების]] მიერ ოსმალეთის იმპერიის [[მუდროსის დროებითი ზავი|მუდროსის ზავის]] პირობებით დანაწილება. თურქი რევოლუციონერები აჯანყდნენ ამ დანაწილებისა და [[სევრის ხელშეკრულება|სევრის ხელშეკრულების]] წინააღმდეგ, რომელსაც ოსმალეთის მთავრობამ [[1920|1920 წელს]] მოაწერა ხელი. რევოლუციონერთა უმეტესობა „[[ერთიანობისა და პროგრესის კომიტეტი]]ს“ ყოფილი წევრები იყვნენ.

იმპერიის დანაწილების დროს, თურქი რევოლუციონერების მიერ ამ მოძრაობის შექმნამ გამოიწვია [[თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის|თურქეთის დამოუკიდებლობის ომი]], ანატოლიის მკვიდრი ერების ხოცვა-ჟლეტა, [[1922|1922 წლის]] [[1 ნოემბერი|1 ნოემბერს]] [[ოსმალეთის სასულთნოს გაუქმება]] და საბოლოოდ [[1923|1923 წლის]] [[29 ოქტომბერი|29 ოქტომბერს]] [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] გამოცხადება.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Zürcher |first=Erik Jan |title=Turkey: a modern history |date=1993 |publisher=I.B. Tauris : [Distributed by St. Martin's Press] |isbn=978-1-85043-614-0 |location=London; New York}}&lt;/ref&gt; მოძრაობა, [[თავდაცვისა და ეროვნული უფლებების ასოციაცია|ანატოლიისა და რუმელიის ეროვნული უფლებების დაცვის ასოციაციის]] ფარგლებში წარმოიშვა, რომელმაც საბოლოოდ გამოაცხადა, რომ [[თურქები|თურქი ხალხის]] მმართველობის ერთადერთი წყარო იქნებოდა [[თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეა]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

მოძრაობა, [[1919|1919 წელს]] [[ანატოლია]]სა და [[თრაკია]]ში ჩატარებული შეთანხმებებისა და კონფერენციების მეშვეობით შეიქმნა. პროცესის მიზანი იყო ქვეყნის მასშტაბით დამოუკიდებელი მოძრაობების გაერთიანება საერთო ხმის შესაქმნელად და ეს [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქმა]] შეძლო,&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/turkey/13.htm Atatürk and the Turkish Nation] Source US Library of Congress&lt;/ref&gt; რადგან ის იყო მოძრაობის მთავარი წარმომადგენელი, საზოგადო მოღვაწე და სამხედრო ლიდერი.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ამასიის შეთანხმება (ივნისი, 1919)==
ამასიის შეთანხმება, მრავალი თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი იყო. ეს იყო პირველი მოწოდება ეროვნული მოძრაობისადმი ოკუპანტი ძალების წინააღმდეგ. ის ასევე შეიცავდა ეროვნულ დამოუკიდებლობაზე საუბარს. შეთანხმება შეიცავდა შემდეგ საკითხებს:

* სამშობლოს ერთიანობა და ეროვნული დამოუკიდებლობა საფრთხეშია.
* სტამბოლის მთავრობა ვერ ასრულებს თავის მოვალეობებს.
* მხოლოდ ერის ძალისხმევისა და მონდომების წყალობით მიიღწევა ეროვნული დამოუკიდებლობა.
* აუცილებელია შეიქმნას ეროვნული კომიტეტი, რომელიც თავისუფალი იქნება ყოველგვარი გარე გავლენისა და კონტროლისგან, რომელიც გადახედავს ეროვნულ სიტუაციას და გააცნობს მსოფლიოს ხალხის სამართლიანობის სურვილს.
* გადაწყდა, რომ დაუყოვნებლივ უნდა ჩატარდეს ეროვნული კონგრესი [[სივასი|სივასში]], ყველაზე უსაფრთხო ადგილას ანატოლიაში.
* თითოეული პროვინციიდან სამი წარმომადგენელი დაუყოვნებლივ უნდა გაიგზავნოს სივასის კონგრესზე.
* ყველა შესაძლო შემთხვევისთვის მზადყოფნის მიზნით, ეს საკითხი ეროვნულ საიდუმლოდ უნდა დარჩეს.
* 10 ივლისს გაიმართება აღმოსავლეთ პროვინციების კონგრესი. [[ერზურუმი]]ს კონგრესის დელეგაცია გაემგზავრება სივასში საერთო კრებაზე დასასწრებად.

ამ შეთანხმებას ხელი მოაწერეს [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფა ქემალ ათათურქმა]], [[რაუფ ორბეი]]მ, [[ალი ფუატ ჯებესოი]]მ, [[რეფეტ ბელე]]მ და მოგვიანებით, [[მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი|ქიაზიმ ყარაბექირმა]] ერზრუმში.

==კონფერენციები==
===ერზურუმის კონგრესი (აგვისტო, 1919)===
ამერიკულ მანდატზე: [[1919|1919 წლის]] [[1 აგვისტო]]ს, კინგ-კრეინის კომისიამ სცადა კონსტანტინოპოლში (ოსმალეთის კონტროლის ქვეშ) დაინტერესებული მხარეების დიდ ჯგუფებთან დაკავშირება, რათა მათი პოზიციები გაეგო და [[პარიზის სამშვიდობო კონფერენცია|პარიზის სამშვიდობო კონფერენციისთვის]] ეცნობებინა. [[მუსა ქიაზიმ ყარაბექირი|ქიაზიმ ყარაბექირმა]] შეიტყო, რომ კონსტანტინოპოლში პოლიტიკური ჯგუფების გაერთიანებამ მიიღო მემორანდუმი და შესაბამისად, ერზურუმის კონგრესმა, რომელიც 23 ივლისიდან (1919 წლის 7 აგვისტომდე) სესიებს მართავდა, ამის საპასუხოდ იმავე დღეს (1 აგვისტო) გაუგზავნა მემორანდუმი ამერიკის პრეზიდენტ [[ვუდრო უილსონი|ვუდრო უილსონს]]. სავარაუდოდ, ამის მიზანი იყო ყველა სხვა მხარისთვის [[უილსონის 14 პუნქტი]]ს და იმ ფაქტის შეხსენება, რომ ნაციონალისტებმა ამის შესახებ იცოდნენ. ნაციონალისტების მიზნებს შორის იყო დაინტერესებული მხარეებისთვის მათი გადაწყვეტილების და განზრახვის დემონსტრირება, რომ ისინი არ შეეგუებოდნენ განურჩეველ პოლიტიკურ ზეწოლას. ის, რაც ერზურუმის კონგრესის დროს ნაციონალისტებისთვის ამერიკული მანდატის მიღების წინადადებით დაიწყო, მაშინვე დიდ კამპანიად იქცა. სივასის კონგრესის მოწვევის დროისთვის, არანაკლებ სამი არხი მუშაობდა ნაციონალისტური ლიდერების დარწმუნებაზე, რომ დაერწმუნებინათ ისინი, სულ მცირე, „განეხილათ“ ამერიკული მანდატი, თუ არა პირდაპირ მიეღოთ ამის სასარგებლოდ რეზოლუცია სივასის კონგრესზე.

===სივასის კონგრესი (სექტემბერი, 1919)===

==ლიტერატურა==
*{{cite journal |last1=Zürcher |first1=Erik Jan |title=Contextualizing the ideology of the Turkish national resistance movement |journal=Middle Eastern Studies |date=2021 |volume=57 |issue=2 |pages=265–278 |doi=10.1080/00263206.2020.1858061|s2cid=231741824 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა]]
[[კატეგორია:თურქული ნაციონალისტური ორგანიზაციები]]</text>
      <sha1>a0rutxu3n13r366hbasoupacfexpwby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ახვლედიანის 2)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888016</id>
    <revision>
      <id>5392094</id>
      <parentid>5391467</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <origin>5392094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5192" sha1="qlt32t16ihxtcprbjnxcc8c53ojog1w" xml:space="preserve">'''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლები [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. 

==ხის სახლი==
ქუჩების კვეთაზე განთავსებული ერთსართულიანი კუთხის სახლი XIX საუკუნის ბოლოსაა აგებული. ის მთავარი ფასადით ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე გადის. მისი სამი სწორკუთხა ღიობით დანაწევრებული ცენტრალური მონაკვეთი აქცენტირებულია კუთხის [[რიზალიტი|რიზალიტებით]], რომელთა ორფერდა სახურავი სახლის ძირითადი სახურავის არეში მართობულადაა შეჭრილი. საფასადო სიბრტყე ფანჯრების რაფების ქვეშ შელესილია, დანარჩენი მონაკვეთი კი ხით არის მოპირკეთებული. შეფიცრულ [[ფრონტონი|ფრონტონებს]] მართკუთხა სამერცხულები ანაწევრებს. ხეში კვეთილი არქიტექტურული დეტალები ამკობს ფანჯრების საპირეებსა და ფრონტონის კეხს. გვიანდელი გადაკეთებების შედეგად სახლის ეზოში გამავალი კედლები ძლიერ სახეცვლილია. 

სახლი ბათუმში ხის საცხოვრებელი ხუროთმოძღვრების ძალზე იშვიათი ნიმუშია. ის არქიტეტქურული თვასაზრისითაც გამოირჩევა და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქუჩის ისტორიული სახის შენარჩუნებაში. 
==აგურის სახლი==

ერთსართულიანი სახლი შელესილი და შეუღებავი მთავარი ფასადით ქუჩის პირზე გამოდის. მას ნაძერწი თავსართებით შემკული სწორკუთხა ღიობები ანაწევრებს. თავსართები ქუსლების დონეზე გამოყვანილი ჰორიზონტალური სარტყლებით ერთმანეთზეა გადაბმული. შუაკედლისებს დეკორატიული ლესვა ამკობს. ფასადი სრულდება საფეხუროვანი [[ლავგარდანი]]თ, რომლის ქვეშ კედლის სიბრტყეს ნაძერწი ესისებრი ორნამენტიანი ფრიზი გაუყვება. ესების ცენტრებს ხუთფურცლა ყვავილები აფორმებს. სახლში მოხვედრა შესაძლებელია, როგორც ქუჩიდან მოწყობილი სადარბაზო კარის მეშვეობით, ისე ეზოდან. მის ეზოში გამომავალ მონაკვეთს გვიანდელი გადაკეთებების შედეგად თავდაპირველი სახე შელახული აქვს. მცირე ზომის ფონური შენობა მეზობელ სახლებთან ერთად მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქუჩის მასშტაბის შექმნაში. ის [[აჭარის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]ს გვერდით დგას. 

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7416}}
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7418}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:სახლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>qlt32t16ihxtcprbjnxcc8c53ojog1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აზერბაიჯან-ჩილეს ურთიერთობები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888027</id>
    <revision>
      <id>5391710</id>
      <parentid>5391571</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:ჩილეს დიპლომატიური ურთიერთობები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15248" sha1="0jmkfxx6zp8lu8oulis8el6m6qlwd3v" xml:space="preserve">{{Bilateral |აზერბაიჯან-ჩილეს ურთიერთობები |აზერბაიჯანი |ჩილე |filetype=|map=Chile Azerbaijan Locator.png}}


'''აზერბაიჯან-ჩილეს ურთიერთობები''' — ორმხრივი ურთიერთობები [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და [[ჩილე|ჩილეს]] შორის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და სხვა სფეროებში. ქვეყნებს შორის თანამშრომლობა მოიცავს ინფორმაციულ და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებს, სოფლის მეურნეობას, მეღვინეობას, ნავთობისა და გაზის წარმოებას, მეცნიერებას, განათლებას, ტურიზმსა და ტრანსპორტს.

== დიპლომატიური ურთიერთობები ==
აზერბაიჯანსა და ჩილეს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1994 წლის 3 ნოემბერს.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Xarici İşlər Nazirliyi {{!}} XİN |url=https://mfa.gov.az/az/category/amerika/xin.gov.az |access-date=2026-05-14 |website=mfa.gov.az |language=az}}&lt;/ref&gt; 2013 წლის 29 ნოემბერს აზერბაიჯანის დიპლომატიური მისია დაარსდა [[სანტიაგო|სანტიაგოში]]. ჩილეს საელჩო ბაქოში 2018 წლის დეკემბრიდან ფუნქციონირებს.

აზერბაიჯანის ინტერესებს ჩილეში წარმოადგენს აზერბაიჯანის ელჩი არგენტინაში, რომელიც ამავდროულად აკრედიტებულია ჩილეში. 2023 წლის 1-ლი ივნისიდან ჯანკარლო ალბერტი ასრულებდა ჩილეს საქმეთა დროებით რწმუნებულის თანამდებობას აზერბაიჯანში.

== ოფიციალური ვიზიტები და პოლიტიკური კონსულტაციები ==
აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრები ჩილეს 2005, 2018 და 2019 წლებში ეწვივნენ.

2005 წლის აპრილში, აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრი [[ელმარ მამედიაროვი]] სამუშაო ვიზიტით ჩილეში იმყოფებოდა „დემოკრატიების თანამეგობრობის“ ღონისძიებაში მონაწილეობის მისაღებად.

2018 წლის 13 სექტემბერს, ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის ხელი მოეწერა პოლიტიკური კონსულტაციების შესახებ ურთიერთგაგების მემორანდუმს.

2019 წლის მარტში, ელმარ მამედიაროვი ჩილეში ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა. ვიზიტის დროს განიხილეს პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და ჰუმანიტარულ სფეროებში ორმხრივი თანამშრომლობის განვითარების საკითხები.

აზერბაიჯანისა და ჩილეს საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის პოლიტიკური კონსულტაციების პირველი რაუნდი 2019 წლის აგვისტოში სანტიაგოში გაიმართა.

2025 წლის სექტემბერში, ჩილეს ეროვნული კონგრესის სენატის დელეგაცია ოფიციალური ვიზიტით აზერბაიჯანს ეწვია. ვიზიტის ფარგლებში, ჩილელი სენატორები შუშასა და ხანკენდის ქალაქებს ეწვივნენ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Чилийские сенаторы посетили города Шуша и Ханкенди |url=https://azertag.az/ru/xeber/chiliiskie_senatory_posetili_goroda_shusha_i_xankendi-3771035 |access-date=2026-05-14 |website=azertag.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

2026 წლის მაისში აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე ელნურ მამედოვი სანტიაგოში იმყოფებოდა, სადაც ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის პოლიტიკური კონსულტაციების მეორე რაუნდი გაიმართა. მოლაპარაკებების შემდეგ მხარეებმა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, ჰუმანიტარულ, ენერგეტიკულ და ტურიზმის სექტორებში თანამშრომლობის პერსპექტივები განიხილეს და ADA უნივერსიტეტსა და ანდრეს ბელოს დიპლომატიურ აკადემიას შორის თანამშრომლობის მემორანდუმს მოაწერეს ხელი.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Азербайджан и Чили провели политконсультации |url=https://armiya.az/ru/news/246125 |access-date=2026-05-14 |website=Armiya.Az |language=en}}&lt;/ref&gt;

== პარლამენტთაშორისი ურთიერთობები ==
აზერბაიჯანისა და ჩილეს პარლამენტთაშორისი ურთიერთობების სამუშაო ჯგუფი [[აზერბაიჯანის მილი მეჯლისი|აზერბაიჯანის მილი მეჯლისში]] 2012 წლის ოქტომბერში შეიქმნა.

ჩილეს ეროვნულ კონგრესში, ორივე პალატაში აზერბაიჯანთან საპარლამენტო მეგობრობის ჯგუფები ფუნქციონირებენ. სენატის მეგობრობის ჯგუფი 2018 წელს ფრანსისკო ჩაუანის ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა. მეგობრობის ჯგუფი დეპუტატთა პალატაში 2014 წლიდან ფუნქციონირებს. 

== ეკონომიკური თანამშრომლობა ==
ქვეყნებს შორის სავაჭრო და ეკონომიკური ურთიერთობები შედარებით მცირე სავაჭრო მოცულობით ხასიათდება.

2021 წელს ქვეყნებს შორის სავაჭრო ბრუნვამ 4.6 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა, 2022 წელს - 6.7 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო 2023 წელს - 4.7 მილიონი აშშ დოლარი.

აზერბაიჯანი ჩილეში ხალიჩებს, ტექსტილს, მექანიკურ მოწყობილობებსა და სათადარიგო ნაწილებს ექსპორტზე ახორციელებს. ჩილეს ძირითადი იმპორტი გაყინული თევზი და ზღვის პროდუქტები, დაკონსერვებული ხილი და ქიმიური პროდუქტებია.

2026 წელს აზერბაიჯანში ჩილეს ელჩის მოვალეობის შემსრულებელმა, ხუან კარლოს სალაზარ ალვარესმა, გამოთქვა ჩილეს ინტერესი აზერბაიჯანთან სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირების განვითარების მიმართ. მან განაცხადა, რომ ჩილე აზერბაიჯანიდან გარკვეულ ტექნოლოგიებსა და მედიკამენტებს იმპორტს ახორციელებს და ცდილობს ჩილეს პროდუქციის, მათ შორის ორაგულის, ხილის, ჩირისა და მინერალების მიწოდების გაფართოებას.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-14 |title=Чили заинтересована в азербайджанских технологиях и медикаментах {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/post/chili-zainteresovany-v-azerbajdzhanskih-tehnologiyah-i-medikamentah |access-date=2026-05-14 |website=caliber.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== ჰუმანიტარული და საერთაშორისო თანამშრომლობა ==
აზერბაიჯანი და ჩილე საერთაშორისო ორგანიზაციებში თანამშრომლობენ, მათ შორის არაწევრობის მოძრაობასა და წყნარი ოკეანის ალიანსში.

2019 წლის სექტემბერში ორმა ქვეყანამ ხელი მოაწერა შეთანხმებას, რომლის მიხედვითაც დიპლომატიური, სამსახურებრივი და ოფიციალური პასპორტების მფლობელებისთვის ვიზების მოთხოვნა გაუქმდა.

2024 წლის იანვარში აზერბაიჯანმა ჩილეს სტიქიური უბედურებების შედეგების აღმოსაფხვრელად 100 000 აშშ დოლარის ჰუმანიტარული დახმარება გაუწია.

აზერბაიჯანსა და ჩილეს შორის კულტურული თანამშრომლობას მხარეები ორმხრივი ურთიერთობების განვითარების ერთ-ერთ სფეროდ მიიჩნევენ.

2025 წლის დეკემბერში, ბაქოში, YARADICI-ს კულტურული და შემოქმედებითი ინდუსტრიების განვითარების ცენტრში, ჩილელი რეჟისორის, თომას უელსის ანიმაციური ფილმების ჩვენება გაიმართა, რომელიც ერთობლივად ორგანიზებული იყო აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტროსა და ჩილეს საელჩოს მიერ. ღონისძიებაზე ნაჩვენები იყო ფილმები „Pasta“, „Verde que te quiero“ და „Magic Dream“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=В Центре развития культурных и творческих индустрий YARADICI состоялся показ чилийских анимационных фильмов ВИДЕО |url=https://azertag.az/ru/xeber/v_centre_razvitiya_kulturnyh_i_tvorcheskih_industrii_yaradici_sostoyalsya_pokaz_chiliiskih_animacionnyh_filmov_video-3895947 |access-date=2026-05-14 |website=azertag.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

აზერბაიჯანში ჩილეს ელჩის მოვალეობის შემსრულებელი ხუან კარლოს სალაზარ ალვარესის თქმით, 2026 წლისთვის კინოინდუსტრიაში ერთობლივი პროექტებია დაგეგმილი, მათ შორის მხატვრული ფილმების, დოკუმენტური ფილმების და ანიმაციის შექმნა, ასევე ციფრული პლატფორმებისთვის კოპროდუქციებისა და პროექტების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Дипломат: В будущем году начнутся совместные проекты, охватывающие киноиндустрию обеих стран |url=https://azertag.az/ru/xeber/diplomat_v_budushchem_godu_nachnutsya_sovmestnye_proekty_ohvatyvayushchie_kinoindustriyu_obeih_stran-3896019 |access-date=2026-05-14 |website=azertag.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:აზერბაიჯანის დიპლომატიური ურთიერთობები]]
[[კატეგორია:ჩილეს დიპლომატიური ურთიერთობები]]</text>
      <sha1>0jmkfxx6zp8lu8oulis8el6m6qlwd3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მარსელო ფერნანის ხიდი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888042</id>
    <revision>
      <id>5392050</id>
      <parentid>5391623</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>172403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>სხვადასხვა სქოლიო შესწორებები</comment>
      <origin>5392050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19557" sha1="tsa5n611eij1tggqnsrkx8decta1bxo" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/EleneMetonidze55|EleneMetonidze55]].|14|05|2026}}
{{ინფოდაფა ხიდი
 | ხიდის_სახელი               = Marcelo Fernan Bridge
 | სურათი            = Marcelo Fernan Bridge (aka Cebu-Mactan New Bridge) - Flickr.jpg
 | infobox_width         = 250px
 | წარწერა    = ხიდი 2012 წელს
 | მშობლიური სახელწოდება         = 
 | ისტორიული სახელწოდება        = Consolacion Bridge
 | ისტორიული სახელწოდება2       = 
 | საპროექტო სახელწოდება           =
 | გამოყენების სფერო           = {{jct|country=PHL|N|841}}-ის 4 ზოლი; საფეხმავლო ტროტუარები
 | გადებულია                   = [[Mactan Channel]]
 | პოზრუკა              = 
 | პოზრუკა2              = 
 | რუკა_ზომა              =
 | ქვეყანა     = [[Philippines]]
 | ადგილმდებარეობა             = [[Metro Cebu]]
  | lat_dir = N
  |lat_deg = 10
  |lat_min = 19
  |lat_sec = 35.6
  | lon_dir = E
  |lon_deg = 123
  |lon_min = 57
  |lon_sec = 59.4
  | region                      = 
  | CoordScale                  = 
 | კონსტრუქციის ტიპი             = [[Cable-stayed bridge]]
 | მასალა                   =
 | თაღების რაოდენობა              = 
 | სიგრძე                  = {{convert|1230.2|m|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dpwh.gov.ph/dpwh/2019%20DPWH%20Road%20and%20Bridge%20Inventory/Bridge%20Data%202016/Bridge%20Data%202016/cebu_6th.htm |title=List of National Bridge with length, type and condition per District Engineering Office as of 27 December 2019 - Cebu 6th District |publisher=Department of Public Works and Highways |accessdate=21 March 2021}}&lt;/ref&gt;
 | სიგანე                 = 
 | კონსტრუქციის სიმაღლე           = 
 | თაღის სიმაღლე წყლიდან       = 
 | გზის ხაზების რაოდენობა    = 4
 | დატვირთვა                    = 
 | კონსტრუქტორი/არქიტექტორი       = 
 | ღირებულება  = 
 | მშენებლობის დაწყების თარიღი    = 1996
 | მშენებლობის დასრულების თარიღი  = 1999
 | გახსნის თარიღი               = August 3, 1999&lt;ref name=&quot;Marcelo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.philstar.com/cebu-news/2012/06/03/813239/marcelo-fernan-bridge-repair-start-monday |publisher=The Freeman |title=Marcelo Fernan Bridge repair to start Monday |access-date=2018-12-01 }}&lt;/ref&gt;
 | დახურვის თარიღი                = 
  | რეკონსტრუქცია1              = 
  | რეკონსტრუქცია2              = 
  | რეკონსტრუქცია3              = 
  | რეკონსტრუქცია4              = 
  | რეკონსტრუქცია5              = 
 | კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი  = 
 | Commons = 
}}
'''მარსელო ფერნანის ხიდი''', ასევე ცნობილი როგორც '''მეორე სებუ–მაქტანის ხიდი''' და ადგილობრივად როგორც '''მეორე ხიდი''' — ექსტრადოზირებული ბაგირხიდი, რომელიც მდებარეობს მეტრო სებუში, [[ფილიპინები|ფილიპინებში]]. იგი კვეთს მაქტანის არხს და აკავშირებს [[მანდაუე]]ს, რომელიც მდებარეობს სებუს მთავარ კუნძულზე, ლაპუ-ლაპუს ქალაქთან [[მაქტანის კუნძული|მაქტანის კუნძულზე]]. ამჟამად იგი [[ფილიპინები|ფილიპინებში]] მეორე ყველაზე გრძელი ბაგირხიდია სებუ–კორდოვას დამაკავშირებელი ჩქაროსნული გზის შემდეგ, რომელიც ასევე კვეთს მაკტანის არხს. სანამ ხიდს მარსელო ფერნანის სახელი ეწოდებოდა, მას კონსოლასიონის ხიდი ერქვა, რადგან იგი ახლოს მდებარეობს მუნიციპალიტეტ [[კონსოლასიონ]]თან, რომელიც მისი ჩრდილოეთი ბოლოდან {{convert|1.6|mi|sp=us}}-ითაა დაშორებული. ეს არის მაკტანის არხზე გადებული სამი ხიდიდან ერთ-ერთი; დანარჩენებია [[სერხიო ოსმენიას უმცროსის ხიდი]] (გაიხსნა 1973 წელს) და [[სებუ–კორდოვას დამაკავშირებელი ჩქაროსნული გზა]] (გაიხსნა 2022 წელს).

==ისტორია==
ხიდი 1999 წლის აგვისტოში გაიხსნა, რათა განეტვირთა მოძრაობა ძველი [[სერხიო ოსმენიას უმცროსის ხიდი]]დან, რომელიც 1973 წელს გაიხსნა. ხიდის საერთო სიგრძეა {{convert|1237|m|sp=us}}, ხოლო ცენტრალური მალი — {{convert|185|m|sp=us}}. იგი 1999 წლის 3 აგვისტოს [[ფილიპინების პრეზიდენტი|ფილიპინების პრეზიდენტმა]] [[ჯოზეფ ესტრადა]]მ გახსნა სახელწოდებით „მეორე მაკტან–მანდაუეს ხიდი“.&lt;ref name=&quot;Lapu&quot;&gt;{{cite web|url=[http://www.lapulapucity.gov.ph/recorded_events.htm](http://www.lapulapucity.gov.ph/recorded_events.htm) |publisher=ლაპუ-ლაპუს ქალაქის მთავრობის ვებგვერდი |title=ლაპუ-ლაპუს ქალაქის ისტორია |work=დაფიქსირებული მოვლენები |access-date=2008-04-23 |archiveurl=[https://web.archive.org/web/20071217220825/http://www.lapulapucity.gov.ph/recorded_events.htm](https://web.archive.org/web/20071217220825/http://www.lapulapucity.gov.ph/recorded_events.htm) |archivedate=2007-12-17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; დასრულების შემდეგ ხიდს [[ფილიპინები|ფილიპინებში]] ერთ-ერთი ყველაზე ფართო და გრძელი ხიდის მალი ჰქონდა. ხიდი აშენდა იაპონიის მთავრობის დახმარებით.

2000 წლის 27 ივნისს, რესპუბლიკური აქტის №8795-ის საფუძველზე, ხიდს ეწოდა „მარსელო ფერნანის ხიდი“, [[ფილიპინების უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე|უზენაესი სასამართლოს ყოფილი თავმჯდომარის]] და [[ფილიპინების სენატის პრეზიდენტი|სენატის ყოფილი პრეზიდენტის]] [[მარსელო ფერნან]]ის პატივსაცემად, რომელიც ხიდის გახსნამდე ერთი თვით ადრე გარდაიცვალა.&lt;ref&gt;{{ cite web |title=რესპუბლიკური აქტი №8795 |url=[https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2000/ra_8795_2000.html](https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2000/ra_8795_2000.html) |website=lawphil.net |accessdate=October 6, 2025 }}&lt;/ref&gt;

==დამატებითი ინფორმაცია==
[[მაქტანის კუნძული|მაქტანის კუნძულის]] მხარეს, ხიდის ბურჯების ძირში მდებარეობს პარკი სახელად „მილენიუმის პარკი“, სადაც განთავსებულია ფილიპინელი მეზღვაურების მემორიალი. ასევე, ხიდს აქვს ორი საფეხმავლო ბილიკი — თითო ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს. [[სებუ|სებუს კუნძულის]] მხარეს მდებარეობს [[მანდაუე]], საიდანაც ხიდზე მოხვედრა შესაძლებელია გაეროს გამზირის გავლით. [[მაქტანი]]ს მხარე, რომელიც [[ლაპუ-ლაპუს ქალაქი|ლაპუ-ლაპუს ქალაქში]] მდებარეობს, ხელმისაწვდომია Old Patiller Road-ის გავლით, რომელიც [[მანუელ ლ. კესონის ეროვნული მაგისტრალი|მანუელ ლ. კესონის ეროვნული მაგისტრალის]] დამხმარე გზას წარმოადგენს.

ხიდი ასევე მდებარეობს [[მაქტანის არხი|მაქტანის არხის]] ჩრდილოეთ ნაწილში, რომელიც წარმოადგენს [[სებუს პორტი|სებუს საერთაშორისო პორტის]] შესასვლელს, რომელსაც მართავს Cebu Port Authority და სადაც კონცენტრირებულია დაახლოებით 80% ფილიპინებში მოქმედი შიდა და საერთაშორისო საზღვაო გადამზიდავი კომპანიებისა და გემთმშენებლების. [[სერხიო ოსმენიას ხიდი]] მარსელო ფერნანის ხიდიდან სამხრეთით დაახლოებით {{convert|1.6|km|mi|abbr=on}}-ში მდებარეობს.


'''მარსელო ფერნანის ხიდი''', ასევე ცნობილი როგორც '''მეორე სებუ–მაქტანის ხიდი''' და ადგილობრივად როგორც '''მეორე ხიდი''' — ექსტრადოზირებული ბაგირხიდი, რომელიც მდებარეობს მეტრო სებუში, [[ფილიპინები|ფილიპინებში]]. იგი კვეთს მაქტანის არხს და აკავშირებს [[მანდაუე]]ს, რომელიც მდებარეობს სებუს მთავარ კუნძულზე, ლაპუ-ლაპუს ქალაქთან [[მაქტანის კუნძული|მაქტანის კუნძულზე]]. ამჟამად იგი [[ფილიპინები|ფილიპინებში]] მეორე ყველაზე გრძელი ბაგირხიდია სებუ–კორდოვას დამაკავშირებელი ჩქაროსნული გზის შემდეგ, რომელიც ასევე კვეთს მაკტანის არხს. სანამ ხიდს მარსელო ფერნანის სახელი ეწოდებოდა, მას კონსოლასიონის ხიდი ერქვა, რადგან იგი ახლოს მდებარეობს მუნიციპალიტეტ [[Consolacion]]თან, —რომელიც მისი ჩრდილოეთი ბოლოდან {{convert|1.6|mi|sp=us}}-ითაა დაშორებული. ეს არის მაკტანის არხზე გადებული სამი ხიდიდან ერთ-ერთი; დანარჩენებია [[Sergio Osmeña Jr. Bridge]] (გაიხსნა 1973 წელს) და [[Cebu–Cordova Link Expressway]] (გაიხსნა 2022 წელს).

==ისტორია==
ხიდი 1999 წლის აგვისტოში გაიხსნა, რათა განეტვირთა მოძრაობა ძველი [[Sergio Osmeña Jr. Bridge]]იდან, რომელიც 1973 წელს გაიხსნა. ხიდის საერთო სიგრძეა {{convert|1237|m|sp=us}}, ხოლო ცენტრალური მალი — {{convert|185|m|sp=us}}. იგი 1999 წლის 3 აგვისტოს [[Philippine President|ფილიპინების პრეზიდენტმა]] [[Joseph Estrada]]მ გახსნა სახელწოდებით „მეორე მაკტან–მანდაუეს ხიდი“.&lt;ref name=&quot;Lapu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lapulapucity.gov.ph/recorded_events.htm
 |publisher=The Lapu-lapu City Government Website |title=History of Lapulapu City |work=Recorded Events |access-date=2008-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217220825/http://www.lapulapucity.gov.ph/recorded_events.htm
 |archivedate=2007-12-17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; დასრულების შემდეგ ხიდს [[Philippines|ფილიპინებში]] ერთ-ერთი ყველაზე ფართო და გრძელი ხიდის მალი ჰქონდა. ხიდი იაპონიის მთავრობის დახმარებით აშენდა.

2000 წლის 27 ივნისს, რესპუბლიკური აქტის №8795 საფუძველზე, ხიდს ეწოდა „მარსელო ფერნანის ხიდი“ [[Chief Justice of the Philippines|უზენაესი სასამართლოს ყოფილი თავმჯდომარისა]] და [[Senate President of the Philippines|სენატის ყოფილი პრეზიდენტის]] [[Marcelo Fernan]]ის პატივსაცემად, რომელიც ხიდის გახსნამდე ერთი თვით ადრე გარდაიცვალა.&lt;ref&gt;{{ cite web |title=Republic Act No. 8795 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2000/ra_8795_2000.html
 |website=lawphil.net |accessdate=October 6, 2025 }}&lt;/ref&gt;

==დამატებითი ინფორმაცია==
[[Mactan Island]]ის მხარეს, ხიდის ბურჯების ძირში მდებარეობს პარკი სახელად Millennium Park, სადაც განთავსებულია Filipino Seafarers Memorial. გარდა ამისა, ხიდს აქვს ორი საფეხმავლო ბილიკი — თითო ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს. [[Cebu|სებუს კუნძულის]] მხარეს მდებარეობს [[Mandaue]], საიდანაც ხიდზე მოხვედრა შესაძლებელია United Nations Avenue-ის გავლით. [[Mactan]]ის მხარე, რომელიც [[Lapu-Lapu City]]ში მდებარეობს, ხელმისაწვდომია Old Patiller Road-ის გავლით, რომელიც [[Manuel L. Quezon]] National Highway-ის [[spur road|დამხმარე გზას]] წარმოადგენს.

ხიდი ასევე მდებარეობს [[Mactan Channel]]ის ჩრდილოეთ ნაწილში, რომელიც წარმოადგენს [[Port of Cebu|სებუს საერთაშორისო პორტის]] შესასვლელს. პორტს მართავს Cebu Port Authority და სწორედ აქ არის კონცენტრირებული [[Philippines|ფილიპინებში]] მოქმედი შიდა და საერთაშორისო საზღვაო გადამზიდავი კომპანიებისა და გემთმშენებელი საწარმოების დაახლოებით 80%. [[Sergio Osmeña Bridge]] მარსელო ფერნანის ხიდიდან სამხრეთით დაახლოებით {{convert|1.6|km|mi|abbr=on}}-ში მდებარეობს.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://structurae.net/structures/marcelo-fernan-bridge Marcelo Fernan Bridge] @ Structurae
* [http://www.mandauecity.gov.ph WebSite for Mandaue City]
* [https://web.archive.org/web/20090125011609/http://lapulapucity.gov.ph/ WebSite for Lapu-Lapu City]
* Picture of the [https://www.panoramio.com/photo/15051839 Filipino Seafarers Memorial].
* Picture of the [http://www.sunstar.com.ph/sites/default/files/field/image/article/kultura2.jpg Millenium Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820142017/http://www.sunstar.com.ph/sites/default/files/field/image/article/kultura2.jpg |date=2016-08-20 }} under the bridge and another [http://www.sunstar.com.ph/sites/default/files/field/image/article/kultura1.jpg picture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820151718/http://www.sunstar.com.ph/sites/default/files/field/image/article/kultura1.jpg |date=2016-08-20 }} as well.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>tsa5n611eij1tggqnsrkx8decta1bxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888046</id>
    <revision>
      <id>5392049</id>
      <parentid>5391624</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>172403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>სხვადასხვა სქოლიო შესწორებები</comment>
      <origin>5392049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4526" sha1="r6a7mu4a0ppsxzablb4romgf05zehxe" xml:space="preserve">{{დაცვის სტატუსი}}
'''ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ მყოფი''' ({{lang-en|Least Concern, LC}}) — დაცვის სტატუსი, რომელსაც [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]] (IUCN) ანიჭებს იმ ბიოლოგიურ სახეობებს ან ინფრასახეობრივ ტაქსონებს, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან სხვა რომელიმე კატეგორიას. ამ ჯგუფში შედიან ყველაზე მეტად გავრცელებული და სიცოცხლისუნარიანი სახეობები, როგორებიცაა, მაგალითად: [[გონიერი ადამიანი]], [[ფუტკარი მეთაფლია]], [[რუხი ვირთაგვა]] და [[გარეული მტრედი]].

როგორც წესი, ეს სახეობები არ არის შეტანილი [[წითელი წიგნი|წითელ წიგნში]], თუმცა მათი ცალკეული ინფრასახეობრივი ტაქსონები შესაძლოა საფრთხის წინაშე იმყოფებოდნენ. მაგალითად, [[ამერიკა|ამერიკის კონტინენტზე]] ფართოდ გავრცელებულ [[პუმა]]ს ({{lang-lat|''Puma concolor''}}) მინიჭებული აქვს „ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ მყოფის“ სტატუსი, მაშინ როდესაც მის ძალიან იშვიათ ქვესახეობას, ფლორიდულ პუმას ({{lang-lat|''Puma concolor coryi''}}), გააჩნია სტატუსი „გადაშენების პირას მყოფი“.

[[2006]] წლის მონაცემებით, ამ კატეგორიაში შედიოდა 15 636 ტაქსონი. ცხოველთა სახეობების საერთო რაოდენობა ამ კატეგორიაში შეადგენდა 14 033-ს, სიაში ასევე ირიცხებოდა ცხოველთა 102 ქვესახეობა და მცენარეთა სამეფოს 1 500 ტაქსონი (1 410 სახეობა, 55 ქვესახეობა, 35 ნაირსახეობა). 2008 წელს ამ კატეგორიას ოფიციალურად მიეკუთვნა [[ადამიანი]]ც.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/136584/0|title=IUCN Red List - Homo sapiens|work=The IUCN Red List of Threathened Species|access-date=2011-01-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124090010/http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/136584/0|archive-date=2010-01-24}}&lt;/ref&gt;

==ლიტერატურა==
*{{წიგნი|სათაური=Категории и критерии Красного списка МСОП. Версия 3.1|ბმული=https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/RL-2001-001-Ru.pdf|გამომცემლობა=МСОП — Международный союз охраны природы|წელი=2001|გვერდები=48|isbn=2-8317-0633-5|არქივი=https://archive.today/20180118074952/https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/RL-2001-001-Ru.pdf|архив дата=2018-01-18|ref=МСОП}}

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://www.iucnredlist.org/search/grid?redListCategory=lc ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების სია] — Iucnredlist.org

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სახეობები საფრთხის გარეშე]]
[[კატეგორია:წითელი წიგნი]]</text>
      <sha1>r6a7mu4a0ppsxzablb4romgf05zehxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სუ-ალტო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888058</id>
    <redirect title="ჩიმა-სუ-ალტო" />
    <revision>
      <id>5391671</id>
      <timestamp>2026-05-14T12:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <comment>გადამისამართება გვერდზე „[[ჩიმა-სუ-ალტო]]“</comment>
      <origin>5391671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="fa7lwylhmpg504pzb3279bjgcn3adkt" xml:space="preserve">#გადამისამართება [[ჩიმა-სუ-ალტო]]</text>
      <sha1>fa7lwylhmpg504pzb3279bjgcn3adkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალექსანდრე ნესმეანოვი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888059</id>
    <revision>
      <id>5391672</id>
      <timestamp>2026-05-14T12:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ნესმეიანოვი''' (28. VIII (9. IX). 1899, მოსკოვი,– 17. I. 1980, მოსკოვი) — საბჭოთა ქიმიკოს-ორგანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). სოციალისტური შრომის გმი...</comment>
      <origin>5391672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="mwjrzwuhmfd9c37mteojlfwg4igwxsu" xml:space="preserve">'''ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ნესმეიანოვი''' (28. VIII (9. IX). 1899, მოსკოვი,– 17. I. 1980, მოსკოვი) — საბჭოთა ქიმიკოს-ორგანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

==ბიოგრაფია==
1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობა დაიწყო იქვე (1935 წლიდან პროფესორი, 1944 წლიდან ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე, 1944-1948 წლებში ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი, 1948-1951 წლებში რექტორი). სსრკ მეცნ. აკად. ქიმ. განყ-ბის აკადემიკოს- მდივანი (1946–51). სსრკ მეცნ. აკად. პრე- ზიდენტი (1951–61), ელემენტორგ. ნაერ- თების ინ-ტის დირექტორი (1954-იდან), ზოგადი და ორგ. ქიმიის განყ-ბის აკადემი– კოს-მდივანი (1961-იდან). 1947––61 ლენი- ნური და სახელმწ. პრემიების კომიტეტის თავ-რე მეცნ. და ტექ. დარგში. ნ. აქტიუ- რად მონაწილეობდა მსოფლიოს მშვიდო- ბის საბჭოსა და მშვიდობის დაცვის საბჭ. კომიტეტის მუშაობაში. ნ-ის სამეცნ. შრომები ძირითადად ეძღ- ვნება ლითონორგ. ნაერთთა ქიმიის საკი- თხებს. აღმოაჩინა ნესმეიანოვის რეაქცია (1929). 6-–მა თანამშრომლებთან ერთად ახ-– სნა ლითონშემცველი ტაუტომერული სის- ტემების ორმაგი რეაქციისუნარიანობა, გაა– ღრმავა წარმოდგენები მარტივი ბმების შე- უღლების შესახებ. ნ. არის საზღვარგარეთის მრავალი აკად. წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს III– V მოწვევების დეპუტატი. სსრკ სახელმწ. პრემია (1943), ლენინური პრემია (1966). _„ დაჯილდოებულია 7 ლენინის ორდენით, ჭ შრომის წითელი დროშის ორდენით, ოქტ. ჭ რევ. ორდენითა (1974) და მედლებით.</text>
      <sha1>mwjrzwuhmfd9c37mteojlfwg4igwxsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391677</id>
      <parentid>5391672</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4222" sha1="q9pwwufrpce5b3e9cskrf5cegllu2ax" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ნესმეიანოვი''' ({{lang-ru|Александр Николаевич Несмеянов}}; დ. 28. VIII (9. IX). 1899, მოსკოვი — გ. 17. I. 1980, იქვე) — საბჭოთა ქიმიკოს-ორგანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

==ბიოგრაფია==
1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობა დაიწყო იქვე (1935 წლიდან პროფესორი, 1944 წლიდან ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე, 1944-1948 წლებში ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი, 1948-1951 წლებში რექტორი). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1946-1951). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (1951-1961), ელემენტორგანული ნაერთების ინსტიტუტის დირექტორი (1954 წლიდან), ზოგადი და ორგანული ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1961 წლიდან). 1947-1961 წლებში ლენინური და სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის თავმჯდომარე მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში. ნესმეიანოვი აქტიურად მონაწილეობდა მსოფლიოს მშვიდობის საბჭოსა და მშვიდობის დაცვის საბჭოთა კომიტეტის მუშაობაში. 

ნესმეანოვის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეძღვნება ლითონორგანულ ნაერთთა ქიმიის საკითხებს. 1929 წელს აღმოაჩინა [[ნესმეიანოვის რეაქცია]]. ნესმეანოვმა თანამშრომლებთან ერთად ახსნა ლითონშემცველი ტაუტომერული სისტემების ორმაგი რეაქციისუნარიანობა, გააღრმავა წარმოდგენები მარტივი ბმების შეუღლების შესახებ. 

ნესმეანოვი იყო საზღვარგარეთის მრავალი აკადემიის წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს III-V მოწვევების დეპუტატი. 

==ჯილდოები და მედლები==
მიღებული ჰქონდა: სსრკ სახელმწიფო პრემია (1943), ლენინური პრემია (1966). დაჯილდოებული იყო 7 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენითა (1974) და მედლებით.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|7|395-396}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}</text>
      <sha1>q9pwwufrpce5b3e9cskrf5cegllu2ax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391679</id>
      <parentid>5391677</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:საბჭოთა ქიმიკოსები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4308" sha1="70wu59mbhlryo938hbb0n68z9hfvl9p" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ნესმეიანოვი''' ({{lang-ru|Александр Николаевич Несмеянов}}; დ. 28. VIII (9. IX). 1899, მოსკოვი — გ. 17. I. 1980, იქვე) — საბჭოთა ქიმიკოს-ორგანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

==ბიოგრაფია==
1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობა დაიწყო იქვე (1935 წლიდან პროფესორი, 1944 წლიდან ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე, 1944-1948 წლებში ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი, 1948-1951 წლებში რექტორი). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1946-1951). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (1951-1961), ელემენტორგანული ნაერთების ინსტიტუტის დირექტორი (1954 წლიდან), ზოგადი და ორგანული ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1961 წლიდან). 1947-1961 წლებში ლენინური და სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის თავმჯდომარე მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში. ნესმეიანოვი აქტიურად მონაწილეობდა მსოფლიოს მშვიდობის საბჭოსა და მშვიდობის დაცვის საბჭოთა კომიტეტის მუშაობაში. 

ნესმეანოვის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეძღვნება ლითონორგანულ ნაერთთა ქიმიის საკითხებს. 1929 წელს აღმოაჩინა [[ნესმეიანოვის რეაქცია]]. ნესმეანოვმა თანამშრომლებთან ერთად ახსნა ლითონშემცველი ტაუტომერული სისტემების ორმაგი რეაქციისუნარიანობა, გააღრმავა წარმოდგენები მარტივი ბმების შეუღლების შესახებ. 

ნესმეანოვი იყო საზღვარგარეთის მრავალი აკადემიის წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს III-V მოწვევების დეპუტატი. 

==ჯილდოები და მედლები==
მიღებული ჰქონდა: სსრკ სახელმწიფო პრემია (1943), ლენინური პრემია (1966). დაჯილდოებული იყო 7 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენითა (1974) და მედლებით.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|7|395-396}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:საბჭოთა ქიმიკოსები]]</text>
      <sha1>70wu59mbhlryo938hbb0n68z9hfvl9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391680</id>
      <parentid>5391679</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <origin>5391680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4421" sha1="bem48n8wai97gd6ow0ie43s6hiw2w7c" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ნესმეიანოვი''' {{ფრჩხილი|{{lang-ru|Александр Николаевич Несмеянов}}; დ. {{OldStyleDate|9|სექტემბერი|1899|28|აგვისტო|}}, [[მოსკოვი]] — გ. [[17 იანვარი]], [[1980]], იქვე}} — საბჭოთა ქიმიკოს-ორგანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

==ბიოგრაფია==
1922 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობა დაიწყო იქვე (1935 წლიდან პროფესორი, 1944 წლიდან ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე, 1944-1948 წლებში ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი, 1948-1951 წლებში რექტორი). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1946-1951). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (1951-1961), ელემენტორგანული ნაერთების ინსტიტუტის დირექტორი (1954 წლიდან), ზოგადი და ორგანული ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1961 წლიდან). 1947-1961 წლებში ლენინური და სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის თავმჯდომარე მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში. ნესმეიანოვი აქტიურად მონაწილეობდა მსოფლიოს მშვიდობის საბჭოსა და მშვიდობის დაცვის საბჭოთა კომიტეტის მუშაობაში. 

ნესმეანოვის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეძღვნება ლითონორგანულ ნაერთთა ქიმიის საკითხებს. 1929 წელს აღმოაჩინა [[ნესმეიანოვის რეაქცია]]. ნესმეანოვმა თანამშრომლებთან ერთად ახსნა ლითონშემცველი ტაუტომერული სისტემების ორმაგი რეაქციისუნარიანობა, გააღრმავა წარმოდგენები მარტივი ბმების შეუღლების შესახებ. 

ნესმეანოვი იყო საზღვარგარეთის მრავალი აკადემიის წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს III-V მოწვევების დეპუტატი. 

==ჯილდოები და მედლები==
მიღებული ჰქონდა: სსრკ სახელმწიფო პრემია (1943), ლენინური პრემია (1966). დაჯილდოებული იყო 7 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენითა (1974) და მედლებით.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|7|395-396}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:საბჭოთა ქიმიკოსები]]</text>
      <sha1>bem48n8wai97gd6ow0ie43s6hiw2w7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391681</id>
      <parentid>5391680</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surprizi</username>
        <id>14671</id>
      </contributor>
      <comment>/* ბიოგრაფია */</comment>
      <origin>5391681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="thqi95806fy1jijd0qlai13cwko26rt" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ნესმეიანოვი''' {{ფრჩხილი|{{lang-ru|Александр Николаевич Несмеянов}}; დ. {{OldStyleDate|9|სექტემბერი|1899|28|აგვისტო|}}, [[მოსკოვი]] — გ. [[17 იანვარი]], [[1980]], იქვე}} — საბჭოთა ქიმიკოს-ორგანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

==ბიოგრაფია==
[[1922]] წელს დაამთავრა [[მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]. მუშაობა დაიწყო იქვე ([[1935]] წლიდან პროფესორი, [[1944]] წლიდან ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე, [[1944]]-[[1948]] წლებში ქიმიის ფაკულტეტის დეკანი, 1948-1951 წლებში რექტორი). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1946-1951). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი ([[1951]]-[[1961]]), ელემენტორგანული ნაერთების ინსტიტუტის დირექტორი (1954 წლიდან), ზოგადი და ორგანული ქიმიის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი (1961 წლიდან). [[1947]]-1961 წლებში ლენინური და სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის თავმჯდომარე მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში. ნესმეიანოვი აქტიურად მონაწილეობდა მსოფლიოს მშვიდობის საბჭოსა და მშვიდობის დაცვის საბჭოთა კომიტეტის მუშაობაში. 

ნესმეანოვის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეძღვნება ლითონორგანულ ნაერთთა ქიმიის საკითხებს. [[1929]] წელს აღმოაჩინა [[ნესმეიანოვის რეაქცია]]. ნესმეანოვმა თანამშრომლებთან ერთად ახსნა ლითონშემცველი ტაუტომერული სისტემების ორმაგი რეაქციისუნარიანობა, გააღრმავა წარმოდგენები მარტივი ბმების შეუღლების შესახებ. 

ნესმეანოვი იყო საზღვარგარეთის მრავალი აკადემიის წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს III-V მოწვევების დეპუტატი.

==ჯილდოები და მედლები==
მიღებული ჰქონდა: სსრკ სახელმწიფო პრემია (1943), ლენინური პრემია (1966). დაჯილდოებული იყო 7 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენითა (1974) და მედლებით.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|7|395-396}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ავტორიტეტული წყაროები}}

[[კატეგორია:საბჭოთა ქიმიკოსები]]</text>
      <sha1>thqi95806fy1jijd0qlai13cwko26rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ჩიმა-სუ-ალტო</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888060</id>
    <revision>
      <id>5391673</id>
      <timestamp>2026-05-14T12:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Otogi</username>
        <id>27089</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Lepkenin</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888061</id>
    <revision>
      <id>5391682</id>
      <timestamp>2026-05-14T12:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="gjrohq1ca59t44jd6cq0oevzdl2fwsf" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 12:27, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gjrohq1ca59t44jd6cq0oevzdl2fwsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Editorsgroup2026</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888062</id>
    <revision>
      <id>5391684</id>
      <timestamp>2026-05-14T12:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="59wh3omn163y172hxn8nxaebnrtu350" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 12:29, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>59wh3omn163y172hxn8nxaebnrtu350</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:EditorsgroupS2026</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888063</id>
    <revision>
      <id>5391689</id>
      <timestamp>2026-05-14T12:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="5eacy43ypnnt96nyrm2fbomzpuduqyn" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 12:37, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5eacy43ypnnt96nyrm2fbomzpuduqyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888064</id>
    <revision>
      <id>5391699</id>
      <timestamp>2026-05-14T13:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი (Due process of law) წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ საქმესთან დაკავშირებული ყველა სამართლებრივი ნორმისა და პრინციპის იმგვარ გამოყენებას, რომ დაცული იყ...</comment>
      <origin>5391699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="8di5ppmccacfcgu1g73y4yzb14lmx9l" xml:space="preserve">ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი (Due process of law) წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ საქმესთან დაკავშირებული ყველა სამართლებრივი ნორმისა და პრინციპის იმგვარ გამოყენებას, რომ დაცული იყოს პირის ყველა სამართლებრივი უფლება. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზიანს აყენებს პირს კანონით დადგენილი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც ლახავს სამართლის უზენაესობას.</text>
      <sha1>8di5ppmccacfcgu1g73y4yzb14lmx9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391707</id>
      <parentid>5391699</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="gin8vtnpest9ouhowj1pldqfh59hf74" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ საქმესთან დაკავშირებული ყველა სამართლებრივი ნორმისა და პრინციპის იმგვარ გამოყენებას, რომ დაცული იყოს პირის ყველა სამართლებრივი უფლება. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზიანს აყენებს პირს კანონით დადგენილი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც ლახავს სამართლის უზენაესობას.</text>
      <sha1>gin8vtnpest9ouhowj1pldqfh59hf74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391714</id>
      <parentid>5391707</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="3558yogu8chxlkynyj23i24k379wyz1" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.</text>
      <sha1>3558yogu8chxlkynyj23i24k379wyz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391718</id>
      <parentid>5391714</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="2oo2wgoorqtstvnt8qeol12zfinm44h" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „პროცედურული სამართლიანობის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.</text>
      <sha1>2oo2wgoorqtstvnt8qeol12zfinm44h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391720</id>
      <parentid>5391718</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="c9zyluydy96c9wpy5yiszv61lkkf9ng" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.</text>
      <sha1>c9zyluydy96c9wpy5yiszv61lkkf9ng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391725</id>
      <parentid>5391720</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5298" sha1="ebq9h4dddqw1ofc18ib46nvb95fj8fr" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ აღიარებს.</text>
      <sha1>ebq9h4dddqw1ofc18ib46nvb95fj8fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391727</id>
      <parentid>5391725</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="2vy6h21smesyeu5oua6duasqprn06pv" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.</text>
      <sha1>2vy6h21smesyeu5oua6duasqprn06pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391730</id>
      <parentid>5391727</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7355" sha1="nm5dc3a3b5q1wtai5lx2cpbzbam744c" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი აშშ-ის კონსტიტუციაშიც პოვა ასახვა.</text>
      <sha1>nm5dc3a3b5q1wtai5lx2cpbzbam744c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391731</id>
      <parentid>5391730</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7461" sha1="07puqtpl3ypoh5f1hs2qh71x66kfnn0" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.</text>
      <sha1>07puqtpl3ypoh5f1hs2qh71x66kfnn0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391741</id>
      <parentid>5391731</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10712" sha1="3xahrzye3g9c26dwbo7tu3xlbtlun4y" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

===თავისუფლების დიდი ქარტია===
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.</text>
      <sha1>3xahrzye3g9c26dwbo7tu3xlbtlun4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391747</id>
      <parentid>5391741</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13492" sha1="37w7zvodrndjc60axvzgcx9pvfqn0b4" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

===თავისუფლების დიდი ქარტია===
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „ანგლო-ამერიკული სამართალს ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს (Statutes) ან ადათობრივ სამართალს... [ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს] სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.</text>
      <sha1>37w7zvodrndjc60axvzgcx9pvfqn0b4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391749</id>
      <parentid>5391747</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13578" sha1="kdtqjc8jsnkha7m22t5elgnf6vcdzie" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

===თავისუფლების დიდი ქარტია===
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.</text>
      <sha1>kdtqjc8jsnkha7m22t5elgnf6vcdzie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391752</id>
      <parentid>5391749</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* თავისუფლების დიდი ქარტია */</comment>
      <origin>5391752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18740" sha1="mcq67omwiz1kru15xc4c3f5ddkjrzvh" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-en|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-en|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.</text>
      <sha1>mcq67omwiz1kru15xc4c3f5ddkjrzvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391753</id>
      <parentid>5391752</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* თავისუფლების დიდი ქარტია */</comment>
      <origin>5391753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18740" sha1="lth724auu25adnzplbio0ogqr2isatt" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.</text>
      <sha1>lth724auu25adnzplbio0ogqr2isatt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391800</id>
      <parentid>5391753</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* თავისუფლების დიდი ქარტია */</comment>
      <origin>5391800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25682" sha1="kgandyn823bblwl9k5l79lmx7grvz3v" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

===განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის===

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.</text>
      <sha1>kgandyn823bblwl9k5l79lmx7grvz3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391801</id>
      <parentid>5391800</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის */</comment>
      <origin>5391801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25680" sha1="rn1fz12h5r9m81s61oiyy3lhdme2oc8" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.</text>
      <sha1>rn1fz12h5r9m81s61oiyy3lhdme2oc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391806</id>
      <parentid>5391801</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის */</comment>
      <origin>5391806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29471" sha1="53u074y6omwpc7ypm5xk4v9p2t3jbi0" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.</text>
      <sha1>53u074y6omwpc7ypm5xk4v9p2t3jbi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391808</id>
      <parentid>5391806</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის */</comment>
      <origin>5391808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33776" sha1="6g8cw03re6xnlert3qo4j3buhk132z2" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.

==ამერიკის შეერთებული შტატები==
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}). ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ. [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

სხვა ქვეყნები
სხვადასხვა ქვეყანა საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლის საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ სტუმრებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>6g8cw03re6xnlert3qo4j3buhk132z2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391817</id>
      <parentid>5391808</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* ამერიკის შეერთებული შტატები */</comment>
      <origin>5391817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33915" sha1="sggvfk1whopof4fsrx6b1orobag24zv" xml:space="preserve">'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}). ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ. [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>sggvfk1whopof4fsrx6b1orobag24zv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391818</id>
      <parentid>5391817</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34049" sha1="i0ip1psr142djvhcv9uw8qdg7euuq3z" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან. მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}). ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ. [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>i0ip1psr142djvhcv9uw8qdg7euuq3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391826</id>
      <parentid>5391818</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34736" sha1="bddnlarxztztdnonrpiehd0wwkdlk01" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა. ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო. ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty. აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს. სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}). ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ. [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>bddnlarxztztdnonrpiehd0wwkdlk01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391841</id>
      <parentid>5391826</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* თავისუფლების დიდი ქარტია */</comment>
      <origin>5391841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37616" sha1="l06cvkytpxfg4g03ndypaule1hgk987" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.&lt;ref name=&quot;Magna&quot;&gt;{{Cite web|work=Internet History Sourcebooks Project|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/magnacarta.asp|access-date=2023-02-12
| title= The Text of Magna Carta
| orig-date= 1215 | date= 1995
| editor1= G. R. C. Davis
|via=Fordham University}}&lt;/ref&gt;

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა.&lt;ref name=&quot;Magna&quot; /&gt;  ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McKechnie |first=William Sharp |title=Magna Carta: A Commentary on the Great Charter of King John |publisher=Robert MacLehose and Co., Ltd. |year=1905 |location=Glasgow |pages=[https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke/page/n153 136]–37 |url=https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke}}: &quot;The question must be considered an open one; but much might be said in favor of the opinion that 'freeman' as used in the Charter is synonymous with 'freeholder'.&amp;nbsp;...&quot;&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents|title=Featured Documents|date=2015-10-06|website=National Archives|language=en|access-date=2020-03-28}}&lt;/ref&gt;  ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liberty of Subject (1354) |url=https://www.legislation.gov.uk/aep/Edw3/28/3 |website=[[legislation.gov.uk]] |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|id=28 Edw. 3 c. 3}} The original text, which is in [[Law French]], reads (after expansion of scribal abbreviations): {{lang|xno|&quot;Item, que nul homme, de quel estate ou condicion qil soit, ne soit oste de son terre ne de tenement, ne pris, nemprisone, ne desherite, ne mis a la mort, saunz estre mesne en respons par due proces de lei.&quot;}} The English translation given by ''legislation.gov.uk'' is originally from ''[[The Statutes of the Realm]]'', vol. 1 (1810), p. 345.&lt;/ref&gt;

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.&lt;ref&gt;[http://www.constitution.org/18th/coke2nd1797/coke2nd1797_051-100.pdf 2 ''Institutes of the Laws of England'' 46 (1608)]&lt;/ref&gt;

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty.&lt;ref name=&quot;paty&quot;&gt;{{Cite book
| chapter = ''Regina v. Paty'', 92 Eng. Rep. 232, 234 (1704) 
|editor1= John Bayley | volume= 2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SA4wAAAAIAAJ&amp;pg=PA1108|title=Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King's Bench and Common Pleas: In the Reigns of the Late King William, Queen Anne, King George the First, and King George the Second. &amp;#91;1694-1732&amp;#93;|last=((Raymond, Baron Raymond))|first=Robert|date=1792|publisher=E. Lynch|pages=1105–1108}}&lt;/ref&gt; აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს.&lt;ref&gt;{{Cite book | title= A Student's Manual of English Constitutional History | edition = 3rd | last = Medley | first = Dudley Julius | date = 1902 | publisher= B. Blackwell | page= 613
| url= https://books.google.com/books?id=uHZDAAAAIAAJ | chapter= Abbey ''v'' White (1704)
}}&lt;/ref&gt; სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.&lt;ref name=&quot;paty&quot; /&gt;

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{Cite book | pages= 51–56 | chapter= Sir John Holt | editor1-last = Cunningham| editor1-first = George Godfrey | volume= 4 | title= Lives of Eminent and Illustrious Englishmen | date= 1835
| url = https://books.google.com/books?id=cysAAAAAQAAJ
}}&lt;/ref&gt;{{rp|54}} მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“. ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“. პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით. შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}). ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ. [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>l06cvkytpxfg4g03ndypaule1hgk987</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391848</id>
      <parentid>5391841</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის */</comment>
      <origin>5391848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39307" sha1="d1oia17ewjtlixl82x4q26h62n1n38i" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.&lt;ref name=&quot;Magna&quot;&gt;{{Cite web|work=Internet History Sourcebooks Project|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/magnacarta.asp|access-date=2023-02-12
| title= The Text of Magna Carta
| orig-date= 1215 | date= 1995
| editor1= G. R. C. Davis
|via=Fordham University}}&lt;/ref&gt;

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა.&lt;ref name=&quot;Magna&quot; /&gt;  ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McKechnie |first=William Sharp |title=Magna Carta: A Commentary on the Great Charter of King John |publisher=Robert MacLehose and Co., Ltd. |year=1905 |location=Glasgow |pages=[https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke/page/n153 136]–37 |url=https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke}}: &quot;The question must be considered an open one; but much might be said in favor of the opinion that 'freeman' as used in the Charter is synonymous with 'freeholder'.&amp;nbsp;...&quot;&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents|title=Featured Documents|date=2015-10-06|website=National Archives|language=en|access-date=2020-03-28}}&lt;/ref&gt;  ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liberty of Subject (1354) |url=https://www.legislation.gov.uk/aep/Edw3/28/3 |website=[[legislation.gov.uk]] |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|id=28 Edw. 3 c. 3}} The original text, which is in [[Law French]], reads (after expansion of scribal abbreviations): {{lang|xno|&quot;Item, que nul homme, de quel estate ou condicion qil soit, ne soit oste de son terre ne de tenement, ne pris, nemprisone, ne desherite, ne mis a la mort, saunz estre mesne en respons par due proces de lei.&quot;}} The English translation given by ''legislation.gov.uk'' is originally from ''[[The Statutes of the Realm]]'', vol. 1 (1810), p. 345.&lt;/ref&gt;

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.&lt;ref&gt;[http://www.constitution.org/18th/coke2nd1797/coke2nd1797_051-100.pdf 2 ''Institutes of the Laws of England'' 46 (1608)]&lt;/ref&gt;

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty.&lt;ref name=&quot;paty&quot;&gt;{{Cite book
| chapter = ''Regina v. Paty'', 92 Eng. Rep. 232, 234 (1704) 
|editor1= John Bayley | volume= 2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SA4wAAAAIAAJ&amp;pg=PA1108|title=Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King's Bench and Common Pleas: In the Reigns of the Late King William, Queen Anne, King George the First, and King George the Second. &amp;#91;1694-1732&amp;#93;|last=((Raymond, Baron Raymond))|first=Robert|date=1792|publisher=E. Lynch|pages=1105–1108}}&lt;/ref&gt; აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს.&lt;ref&gt;{{Cite book | title= A Student's Manual of English Constitutional History | edition = 3rd | last = Medley | first = Dudley Julius | date = 1902 | publisher= B. Blackwell | page= 613
| url= https://books.google.com/books?id=uHZDAAAAIAAJ | chapter= Abbey ''v'' White (1704)
}}&lt;/ref&gt; სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.&lt;ref name=&quot;paty&quot; /&gt;

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{Cite book | pages= 51–56 | chapter= Sir John Holt | editor1-last = Cunningham| editor1-first = George Godfrey | volume= 4 | title= Lives of Eminent and Illustrious Englishmen | date= 1835
| url = https://books.google.com/books?id=cysAAAAAQAAJ
}}&lt;/ref&gt;{{rp|54}} მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.&lt;ref name=&quot;caselaw1&quot;&gt;''[[Hurtado v. California]]'', {{ussc|110|516|1884}}&lt;/ref&gt;

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“.&lt;ref name=&quot;Orth1&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=great+phrases+vitality |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.&lt;ref&gt;Orth, 28–30.&lt;/ref&gt;

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“.&lt;ref name=&quot;Orth2&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=conundrum |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;  პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot;&gt;{{cite book |last1=Ilbert |first1=Courtenay |author-link1=Courtenay Ilbert |title=The Mechanics of Law Making |date=1914 |publisher=Columbia University Press |location=New York |pages=3–9 |isbn=9781584770442 |edition=2000 reprint |url=https://books.google.com/books?id=FVXiIXjsSGQC&amp;pg=PA3 |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით.&lt;ref&gt;The U.S. Supreme Court recognized that it is nearly impossible for the legislative branch to overrule the Court's constitutional interpretations in ''[[Washington v. Glucksberg]]'', 521 U.S. 702, 720 (1997): &quot;By extending constitutional protection to an asserted right or liberty interest, we, to a great extent, place the matter outside the arena of public debate and legislative action. We must therefore exercise the utmost care whenever we are asked to break new ground in this field.&quot;&lt;/ref&gt; შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot; /&gt;

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot; /&gt;

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}). ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ. [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>d1oia17ewjtlixl82x4q26h62n1n38i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391850</id>
      <parentid>5391848</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* ამერიკის შეერთებული შტატები */</comment>
      <origin>5391850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39835" sha1="fzj2mpec7a3zoeazpf2mquf0xytb5bi" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.&lt;ref name=&quot;Magna&quot;&gt;{{Cite web|work=Internet History Sourcebooks Project|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/magnacarta.asp|access-date=2023-02-12
| title= The Text of Magna Carta
| orig-date= 1215 | date= 1995
| editor1= G. R. C. Davis
|via=Fordham University}}&lt;/ref&gt;

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა.&lt;ref name=&quot;Magna&quot; /&gt;  ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McKechnie |first=William Sharp |title=Magna Carta: A Commentary on the Great Charter of King John |publisher=Robert MacLehose and Co., Ltd. |year=1905 |location=Glasgow |pages=[https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke/page/n153 136]–37 |url=https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke}}: &quot;The question must be considered an open one; but much might be said in favor of the opinion that 'freeman' as used in the Charter is synonymous with 'freeholder'.&amp;nbsp;...&quot;&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents|title=Featured Documents|date=2015-10-06|website=National Archives|language=en|access-date=2020-03-28}}&lt;/ref&gt;  ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liberty of Subject (1354) |url=https://www.legislation.gov.uk/aep/Edw3/28/3 |website=[[legislation.gov.uk]] |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|id=28 Edw. 3 c. 3}} The original text, which is in [[Law French]], reads (after expansion of scribal abbreviations): {{lang|xno|&quot;Item, que nul homme, de quel estate ou condicion qil soit, ne soit oste de son terre ne de tenement, ne pris, nemprisone, ne desherite, ne mis a la mort, saunz estre mesne en respons par due proces de lei.&quot;}} The English translation given by ''legislation.gov.uk'' is originally from ''[[The Statutes of the Realm]]'', vol. 1 (1810), p. 345.&lt;/ref&gt;

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.&lt;ref&gt;[http://www.constitution.org/18th/coke2nd1797/coke2nd1797_051-100.pdf 2 ''Institutes of the Laws of England'' 46 (1608)]&lt;/ref&gt;

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty.&lt;ref name=&quot;paty&quot;&gt;{{Cite book
| chapter = ''Regina v. Paty'', 92 Eng. Rep. 232, 234 (1704) 
|editor1= John Bayley | volume= 2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SA4wAAAAIAAJ&amp;pg=PA1108|title=Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King's Bench and Common Pleas: In the Reigns of the Late King William, Queen Anne, King George the First, and King George the Second. &amp;#91;1694-1732&amp;#93;|last=((Raymond, Baron Raymond))|first=Robert|date=1792|publisher=E. Lynch|pages=1105–1108}}&lt;/ref&gt; აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს.&lt;ref&gt;{{Cite book | title= A Student's Manual of English Constitutional History | edition = 3rd | last = Medley | first = Dudley Julius | date = 1902 | publisher= B. Blackwell | page= 613
| url= https://books.google.com/books?id=uHZDAAAAIAAJ | chapter= Abbey ''v'' White (1704)
}}&lt;/ref&gt; სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.&lt;ref name=&quot;paty&quot; /&gt;

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{Cite book | pages= 51–56 | chapter= Sir John Holt | editor1-last = Cunningham| editor1-first = George Godfrey | volume= 4 | title= Lives of Eminent and Illustrious Englishmen | date= 1835
| url = https://books.google.com/books?id=cysAAAAAQAAJ
}}&lt;/ref&gt;{{rp|54}} მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.&lt;ref name=&quot;caselaw1&quot;&gt;''[[Hurtado v. California]]'', {{ussc|110|516|1884}}&lt;/ref&gt;

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“.&lt;ref name=&quot;Orth1&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=great+phrases+vitality |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.&lt;ref&gt;Orth, 28–30.&lt;/ref&gt;

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“.&lt;ref name=&quot;Orth2&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=conundrum |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;  პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot;&gt;{{cite book |last1=Ilbert |first1=Courtenay |author-link1=Courtenay Ilbert |title=The Mechanics of Law Making |date=1914 |publisher=Columbia University Press |location=New York |pages=3–9 |isbn=9781584770442 |edition=2000 reprint |url=https://books.google.com/books?id=FVXiIXjsSGQC&amp;pg=PA3 |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით.&lt;ref&gt;The U.S. Supreme Court recognized that it is nearly impossible for the legislative branch to overrule the Court's constitutional interpretations in ''[[Washington v. Glucksberg]]'', 521 U.S. 702, 720 (1997): &quot;By extending constitutional protection to an asserted right or liberty interest, we, to a great extent, place the matter outside the arena of public debate and legislative action. We must therefore exercise the utmost care whenever we are asked to break new ground in this field.&quot;&lt;/ref&gt; შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot; /&gt;

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot; /&gt;

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-11-04|title=The Constitution of the United States: A Transcription|url=https://www.archives.gov/founding-docs/constitution-transcript|access-date=2021-09-22|website=National Archives|language=en}}&lt;/ref&gt; ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ.&lt;ref name=&quot;PAMadisonDPC&quot;&gt;{{cite web |last=Madison |first=P. A. |title=Historical Analysis of the Meaning of the 14th Amendment's First Section |url=http://www.federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm#due |publisher=The Federalist Blog |access-date=19 January 2013|date=2 August 2010}}&lt;/ref&gt; [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.</text>
      <sha1>fzj2mpec7a3zoeazpf2mquf0xytb5bi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391852</id>
      <parentid>5391850</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* სხვა ქვეყნები */</comment>
      <origin>5391852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45009" sha1="p6d8tnnbc6bk6c1cmn3au3ytwhlkatn" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.&lt;ref name=&quot;Magna&quot;&gt;{{Cite web|work=Internet History Sourcebooks Project|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/magnacarta.asp|access-date=2023-02-12
| title= The Text of Magna Carta
| orig-date= 1215 | date= 1995
| editor1= G. R. C. Davis
|via=Fordham University}}&lt;/ref&gt;

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა.&lt;ref name=&quot;Magna&quot; /&gt;  ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McKechnie |first=William Sharp |title=Magna Carta: A Commentary on the Great Charter of King John |publisher=Robert MacLehose and Co., Ltd. |year=1905 |location=Glasgow |pages=[https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke/page/n153 136]–37 |url=https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke}}: &quot;The question must be considered an open one; but much might be said in favor of the opinion that 'freeman' as used in the Charter is synonymous with 'freeholder'.&amp;nbsp;...&quot;&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents|title=Featured Documents|date=2015-10-06|website=National Archives|language=en|access-date=2020-03-28}}&lt;/ref&gt;  ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liberty of Subject (1354) |url=https://www.legislation.gov.uk/aep/Edw3/28/3 |website=[[legislation.gov.uk]] |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|id=28 Edw. 3 c. 3}} The original text, which is in [[Law French]], reads (after expansion of scribal abbreviations): {{lang|xno|&quot;Item, que nul homme, de quel estate ou condicion qil soit, ne soit oste de son terre ne de tenement, ne pris, nemprisone, ne desherite, ne mis a la mort, saunz estre mesne en respons par due proces de lei.&quot;}} The English translation given by ''legislation.gov.uk'' is originally from ''[[The Statutes of the Realm]]'', vol. 1 (1810), p. 345.&lt;/ref&gt;

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.&lt;ref&gt;[http://www.constitution.org/18th/coke2nd1797/coke2nd1797_051-100.pdf 2 ''Institutes of the Laws of England'' 46 (1608)]&lt;/ref&gt;

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty.&lt;ref name=&quot;paty&quot;&gt;{{Cite book
| chapter = ''Regina v. Paty'', 92 Eng. Rep. 232, 234 (1704) 
|editor1= John Bayley | volume= 2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SA4wAAAAIAAJ&amp;pg=PA1108|title=Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King's Bench and Common Pleas: In the Reigns of the Late King William, Queen Anne, King George the First, and King George the Second. &amp;#91;1694-1732&amp;#93;|last=((Raymond, Baron Raymond))|first=Robert|date=1792|publisher=E. Lynch|pages=1105–1108}}&lt;/ref&gt; აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს.&lt;ref&gt;{{Cite book | title= A Student's Manual of English Constitutional History | edition = 3rd | last = Medley | first = Dudley Julius | date = 1902 | publisher= B. Blackwell | page= 613
| url= https://books.google.com/books?id=uHZDAAAAIAAJ | chapter= Abbey ''v'' White (1704)
}}&lt;/ref&gt; სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.&lt;ref name=&quot;paty&quot; /&gt;

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{Cite book | pages= 51–56 | chapter= Sir John Holt | editor1-last = Cunningham| editor1-first = George Godfrey | volume= 4 | title= Lives of Eminent and Illustrious Englishmen | date= 1835
| url = https://books.google.com/books?id=cysAAAAAQAAJ
}}&lt;/ref&gt;{{rp|54}} მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.&lt;ref name=&quot;caselaw1&quot;&gt;''[[Hurtado v. California]]'', {{ussc|110|516|1884}}&lt;/ref&gt;

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“.&lt;ref name=&quot;Orth1&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=great+phrases+vitality |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.&lt;ref&gt;Orth, 28–30.&lt;/ref&gt;

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“.&lt;ref name=&quot;Orth2&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=conundrum |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;  პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot;&gt;{{cite book |last1=Ilbert |first1=Courtenay |author-link1=Courtenay Ilbert |title=The Mechanics of Law Making |date=1914 |publisher=Columbia University Press |location=New York |pages=3–9 |isbn=9781584770442 |edition=2000 reprint |url=https://books.google.com/books?id=FVXiIXjsSGQC&amp;pg=PA3 |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით.&lt;ref&gt;The U.S. Supreme Court recognized that it is nearly impossible for the legislative branch to overrule the Court's constitutional interpretations in ''[[Washington v. Glucksberg]]'', 521 U.S. 702, 720 (1997): &quot;By extending constitutional protection to an asserted right or liberty interest, we, to a great extent, place the matter outside the arena of public debate and legislative action. We must therefore exercise the utmost care whenever we are asked to break new ground in this field.&quot;&lt;/ref&gt; შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot; /&gt;

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot; /&gt;

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-11-04|title=The Constitution of the United States: A Transcription|url=https://www.archives.gov/founding-docs/constitution-transcript|access-date=2021-09-22|website=National Archives|language=en}}&lt;/ref&gt; ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ.&lt;ref name=&quot;PAMadisonDPC&quot;&gt;{{cite web |last=Madison |first=P. A. |title=Historical Analysis of the Meaning of the 14th Amendment's First Section |url=http://www.federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm#due |publisher=The Federalist Blog |access-date=19 January 2013|date=2 August 2010}}&lt;/ref&gt; [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?navby=case&amp;court=us&amp;vol=397&amp;page=254 ''Goldberg v. Kelly'']
* {{cite web |url=http://conlaw.usatoday.findlaw.com/constitution/amendment05/index.html |title=U.S. Constitution: Fifth Amendment |work=Findlaw}}
* {{cite book |title=Rehabilitating Lochner: Defending Individual Rights against Progressive Reform. Chapter 1 |last=Bernstein |first=David |year=2011 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-307-26313-1 |url=https://archive.org/details/activelibertyint00brey }}
* {{cite book |title=Active Liberty: Interpreting Our Democratic Constitution |last=Breyer |first=Stephen |year=2005 |publisher=Knopf |location=New York |isbn=0-307-26313-4 |url=https://archive.org/details/activelibertyint00brey }}
* {{cite journal |last=Friendly |first=Henry J. |author-link=Henry Friendly |year=1975 |title=Some Kind of Hearing |journal=[[University of Pennsylvania Law Review]] |volume=123 |issue=6 |pages=1267–1317 |doi=10.2307/3311426|publisher=University of Pennsylvania Law Review, Vol. 123, No. 6 |jstor= 3311426 }}
* {{cite journal |last=Hawkins |first=Brian |year=2006 |title=The Glucksberg Renaissance: Substantive Due Process since ''Lawrence v. Texas'' |journal=Michigan Law Review |volume=105 |issue=2 |pages=409 |url=http://students.law.umich.edu/mlr/archive/105/2/hawkins.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615180252/http://students.law.umich.edu/mlr/archive/105/2/hawkins.pdf |url-status=dead |archive-date=2007-06-15 }}
* {{cite journal|last=Hyman |first=Andrew |year=2005 |title=The Little Word 'Due' |journal=Akron Law Review |volume=38 |page=1 |url=http://www.andrewhyman.com/due.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130205082934/http://www.andrewhyman.com/due.html |archive-date=February 5, 2013 }}
* {{cite journal |last=Kadish |first=Sanford H. |author-link=Sanford Kadish |year=1957 |title=Methodology and Criteria in Due Process Adjudication—A Survey and Criticism |journal=[[Yale Law Journal]] |volume=66 |issue=3 |pages=319–363 |doi=10.2307/793970 | jstor = 793970 |s2cid=54830475 |url=https://lawcat.berkeley.edu:443/record/1109525/files/fulltext.pdf }}
* {{cite web |url=http://federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm |title=A Dummies Guide to Understanding the Fourteenth Amendment |last=Madison |first=P. A. |year=2008 |work=FederalistBlog.us }}
* {{cite book |title=Constitutional Law |last=Nowak |first=John |author2=Rotunda, Ronald |year=2000 |publisher=West}}
* {{cite book |title=Due Process of Law: A Brief History |last=Orth |first=John |year=2003 |publisher=University Press of Kansas}}
* {{cite book |title=Scalia Dissents: Writings of the Supreme Court's Wittiest, Most Outspoken Justice |last=Ring |first=Kevin |author-link=&lt;!--Kevin A. Ring (same person)?--&gt; |year=2004 |publisher=Regnery |location=Washington |isbn=0-89526-053-0}}
* Shipley, David E. [http://ssrn.com/abstract=1320228 Due Process Rights Before EU Agencies: The Rights of Defense] Article discussing the procedural safeguards that have been recognized in the EU and the parallels between procedural due process in the United States and the rights of defense in the EU.
* Sudbury Valley School (1970). [[Sudbury Valley School#Educational philosophy|Due Process of Law in School]]{{Broken anchor|date=2024-10-03|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Sudbury Valley School#Educational philosophy|reason= The anchor (Educational philosophy) [[Special:Diff/471623751|has been deleted]].}}. A school where order and discipline is achieved by a dual approach based on a free and democratic framework: a combination of popularly based authority, when rules and regulations are made by the community as a whole, fairly and democratically passed by the entire school community, supervised by a good judicial system for enforcing these laws—due process of law—and developing internal discipline in the members of the community by enhancing their ability to bear responsibility and self-sufficiency.
* {{cite news |last=Yoshino |first=Kenji |author-link=Kenji Yoshino |title=The Pressure to Cover: The New Civil Rights |work=[[The New York Times Magazine]] |url=https://www.nytimes.com/2006/01/15/magazine/15gays.html |url-access=subscription  |access-date= 2010-05-01| date=2006-01-15}} Discussing potential of liberty rights to overtake equality rights.
* {{cite news |last=Tugend |first=Alina |author-link=Alina Tugend |title=Speaking Freely About Politics Can Cost You Your Job |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/21/your-money/speaking-about-politics-can-cost-you-your-job.html |url-access=subscription | date=2015-02-20 |quote=It's important to remember that even though private employees don't have constitutional or federal protection, they do have a due process right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912210919/https://www.nytimes.com/2015/02/21/your-money/speaking-about-politics-can-cost-you-your-job.html |archive-date= Sep 12, 2023 }}


==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>p6d8tnnbc6bk6c1cmn3au3ytwhlkatn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391853</id>
      <parentid>5391852</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45008" sha1="6wjxqw1dda5t9jpdr8zbhlxfzr8fiwe" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.&lt;ref name=&quot;Magna&quot;&gt;{{Cite web|work=Internet History Sourcebooks Project|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/magnacarta.asp|access-date=2023-02-12
| title= The Text of Magna Carta
| orig-date= 1215 | date= 1995
| editor1= G. R. C. Davis
|via=Fordham University}}&lt;/ref&gt;

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა.&lt;ref name=&quot;Magna&quot; /&gt;  ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McKechnie |first=William Sharp |title=Magna Carta: A Commentary on the Great Charter of King John |publisher=Robert MacLehose and Co., Ltd. |year=1905 |location=Glasgow |pages=[https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke/page/n153 136]–37 |url=https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke}}: &quot;The question must be considered an open one; but much might be said in favor of the opinion that 'freeman' as used in the Charter is synonymous with 'freeholder'.&amp;nbsp;...&quot;&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents|title=Featured Documents|date=2015-10-06|website=National Archives|language=en|access-date=2020-03-28}}&lt;/ref&gt;  ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liberty of Subject (1354) |url=https://www.legislation.gov.uk/aep/Edw3/28/3 |website=[[legislation.gov.uk]] |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|id=28 Edw. 3 c. 3}} The original text, which is in [[Law French]], reads (after expansion of scribal abbreviations): {{lang|xno|&quot;Item, que nul homme, de quel estate ou condicion qil soit, ne soit oste de son terre ne de tenement, ne pris, nemprisone, ne desherite, ne mis a la mort, saunz estre mesne en respons par due proces de lei.&quot;}} The English translation given by ''legislation.gov.uk'' is originally from ''[[The Statutes of the Realm]]'', vol. 1 (1810), p. 345.&lt;/ref&gt;

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.&lt;ref&gt;[http://www.constitution.org/18th/coke2nd1797/coke2nd1797_051-100.pdf 2 ''Institutes of the Laws of England'' 46 (1608)]&lt;/ref&gt;

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty.&lt;ref name=&quot;paty&quot;&gt;{{Cite book
| chapter = ''Regina v. Paty'', 92 Eng. Rep. 232, 234 (1704) 
|editor1= John Bayley | volume= 2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SA4wAAAAIAAJ&amp;pg=PA1108|title=Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King's Bench and Common Pleas: In the Reigns of the Late King William, Queen Anne, King George the First, and King George the Second. &amp;#91;1694-1732&amp;#93;|last=((Raymond, Baron Raymond))|first=Robert|date=1792|publisher=E. Lynch|pages=1105–1108}}&lt;/ref&gt; აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს.&lt;ref&gt;{{Cite book | title= A Student's Manual of English Constitutional History | edition = 3rd | last = Medley | first = Dudley Julius | date = 1902 | publisher= B. Blackwell | page= 613
| url= https://books.google.com/books?id=uHZDAAAAIAAJ | chapter= Abbey ''v'' White (1704)
}}&lt;/ref&gt; სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.&lt;ref name=&quot;paty&quot; /&gt;

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{Cite book | pages= 51–56 | chapter= Sir John Holt | editor1-last = Cunningham| editor1-first = George Godfrey | volume= 4 | title= Lives of Eminent and Illustrious Englishmen | date= 1835
| url = https://books.google.com/books?id=cysAAAAAQAAJ
}}&lt;/ref&gt;{{rp|54}} მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.&lt;ref name=&quot;caselaw1&quot;&gt;''[[Hurtado v. California]]'', {{ussc|110|516|1884}}&lt;/ref&gt;

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“.&lt;ref name=&quot;Orth1&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=great+phrases+vitality |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.&lt;ref&gt;Orth, 28–30.&lt;/ref&gt;

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“.&lt;ref name=&quot;Orth2&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=conundrum |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;  პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot;&gt;{{cite book |last1=Ilbert |first1=Courtenay |author-link1=Courtenay Ilbert |title=The Mechanics of Law Making |date=1914 |publisher=Columbia University Press |location=New York |pages=3–9 |isbn=9781584770442 |edition=2000 reprint |url=https://books.google.com/books?id=FVXiIXjsSGQC&amp;pg=PA3 |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით.&lt;ref&gt;The U.S. Supreme Court recognized that it is nearly impossible for the legislative branch to overrule the Court's constitutional interpretations in ''[[Washington v. Glucksberg]]'', 521 U.S. 702, 720 (1997): &quot;By extending constitutional protection to an asserted right or liberty interest, we, to a great extent, place the matter outside the arena of public debate and legislative action. We must therefore exercise the utmost care whenever we are asked to break new ground in this field.&quot;&lt;/ref&gt; შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot; /&gt;

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot; /&gt;

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-11-04|title=The Constitution of the United States: A Transcription|url=https://www.archives.gov/founding-docs/constitution-transcript|access-date=2021-09-22|website=National Archives|language=en}}&lt;/ref&gt; ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ.&lt;ref name=&quot;PAMadisonDPC&quot;&gt;{{cite web |last=Madison |first=P. A. |title=Historical Analysis of the Meaning of the 14th Amendment's First Section |url=http://www.federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm#due |publisher=The Federalist Blog |access-date=19 January 2013|date=2 August 2010}}&lt;/ref&gt; [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?navby=case&amp;court=us&amp;vol=397&amp;page=254 ''Goldberg v. Kelly'']
* {{cite web |url=http://conlaw.usatoday.findlaw.com/constitution/amendment05/index.html |title=U.S. Constitution: Fifth Amendment |work=Findlaw}}
* {{cite book |title=Rehabilitating Lochner: Defending Individual Rights against Progressive Reform. Chapter 1 |last=Bernstein |first=David |year=2011 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-307-26313-1 |url=https://archive.org/details/activelibertyint00brey }}
* {{cite book |title=Active Liberty: Interpreting Our Democratic Constitution |last=Breyer |first=Stephen |year=2005 |publisher=Knopf |location=New York |isbn=0-307-26313-4 |url=https://archive.org/details/activelibertyint00brey }}
* {{cite journal |last=Friendly |first=Henry J. |author-link=Henry Friendly |year=1975 |title=Some Kind of Hearing |journal=[[University of Pennsylvania Law Review]] |volume=123 |issue=6 |pages=1267–1317 |doi=10.2307/3311426|publisher=University of Pennsylvania Law Review, Vol. 123, No. 6 |jstor= 3311426 }}
* {{cite journal |last=Hawkins |first=Brian |year=2006 |title=The Glucksberg Renaissance: Substantive Due Process since ''Lawrence v. Texas'' |journal=Michigan Law Review |volume=105 |issue=2 |pages=409 |url=http://students.law.umich.edu/mlr/archive/105/2/hawkins.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615180252/http://students.law.umich.edu/mlr/archive/105/2/hawkins.pdf |url-status=dead |archive-date=2007-06-15 }}
* {{cite journal|last=Hyman |first=Andrew |year=2005 |title=The Little Word 'Due' |journal=Akron Law Review |volume=38 |page=1 |url=http://www.andrewhyman.com/due.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130205082934/http://www.andrewhyman.com/due.html |archive-date=February 5, 2013 }}
* {{cite journal |last=Kadish |first=Sanford H. |author-link=Sanford Kadish |year=1957 |title=Methodology and Criteria in Due Process Adjudication—A Survey and Criticism |journal=[[Yale Law Journal]] |volume=66 |issue=3 |pages=319–363 |doi=10.2307/793970 | jstor = 793970 |s2cid=54830475 |url=https://lawcat.berkeley.edu:443/record/1109525/files/fulltext.pdf }}
* {{cite web |url=http://federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm |title=A Dummies Guide to Understanding the Fourteenth Amendment |last=Madison |first=P. A. |year=2008 |work=FederalistBlog.us }}
* {{cite book |title=Constitutional Law |last=Nowak |first=John |author2=Rotunda, Ronald |year=2000 |publisher=West}}
* {{cite book |title=Due Process of Law: A Brief History |last=Orth |first=John |year=2003 |publisher=University Press of Kansas}}
* {{cite book |title=Scalia Dissents: Writings of the Supreme Court's Wittiest, Most Outspoken Justice |last=Ring |first=Kevin |author-link=&lt;!--Kevin A. Ring (same person)?--&gt; |year=2004 |publisher=Regnery |location=Washington |isbn=0-89526-053-0}}
* Shipley, David E. [http://ssrn.com/abstract=1320228 Due Process Rights Before EU Agencies: The Rights of Defense] Article discussing the procedural safeguards that have been recognized in the EU and the parallels between procedural due process in the United States and the rights of defense in the EU.
* Sudbury Valley School (1970). [[Sudbury Valley School#Educational philosophy|Due Process of Law in School]]{{Broken anchor|date=2024-10-03|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Sudbury Valley School#Educational philosophy|reason= The anchor (Educational philosophy) [[Special:Diff/471623751|has been deleted]].}}. A school where order and discipline is achieved by a dual approach based on a free and democratic framework: a combination of popularly based authority, when rules and regulations are made by the community as a whole, fairly and democratically passed by the entire school community, supervised by a good judicial system for enforcing these laws—due process of law—and developing internal discipline in the members of the community by enhancing their ability to bear responsibility and self-sufficiency.
* {{cite news |last=Yoshino |first=Kenji |author-link=Kenji Yoshino |title=The Pressure to Cover: The New Civil Rights |work=[[The New York Times Magazine]] |url=https://www.nytimes.com/2006/01/15/magazine/15gays.html |url-access=subscription  |access-date= 2010-05-01| date=2006-01-15}} Discussing potential of liberty rights to overtake equality rights.
* {{cite news |last=Tugend |first=Alina |author-link=Alina Tugend |title=Speaking Freely About Politics Can Cost You Your Job |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/21/your-money/speaking-about-politics-can-cost-you-your-job.html |url-access=subscription | date=2015-02-20 |quote=It's important to remember that even though private employees don't have constitutional or federal protection, they do have a due process right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912210919/https://www.nytimes.com/2015/02/21/your-money/speaking-about-politics-can-cost-you-your-job.html |archive-date= Sep 12, 2023 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>6wjxqw1dda5t9jpdr8zbhlxfzr8fiwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391859</id>
      <parentid>5391853</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45106" sha1="lssuh1zsl0cuwa9x4tz48xjq89hhjve" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/AlexandraB-Qr|AlexandraB-Qr]].|14|05|2026}}
'''ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი''' ({{lang-en|Due process of law}}) — გულისხმობს სახელმწიფოს მიერ სამართლებრივი ნორმებისა და პრინციპების იმგვარ გამოყენებას, რომ სრულად იყოს უზრუნველყოფილი პირის კანონიერი უფლებების დაცვა. ჯეროვანი პროცესი აბალანსებს სახელმწიფო ხელისუფლების ძალაუფლებას და იცავს ინდივიდს მისი თვითნებური გამოყენებისგან. როდესაც ხელისუფლება ზღუდავს პირის უფლებებს კანონით დადგენილი ზუსტი პროცედურების დაცვის გარეშე, ეს წარმოადგენს ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის დარღვევას, რაც, თავის მხრივ, ლახავს [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის პრინციპს.

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ასევე ხშირად განიმარტება, როგორც საკანონმდებლო და სამართლებრივი წარმოების შემზღუდველი მექანიზმი. ეს მოდელი გულისხმობს, რომ კანონმდებლების ნაცვლად, მოსამართლეები განსაზღვრავენ და უზრუნველყოფენ ფუნდამენტურ სამართლიანობასა და თავისუფლებას. აღნიშნული ინტერპრეტაცია დღემდე აზრთა სხვადასხვაობის საგანია. სხვადასხვა [[იურისდიქცია]]ში დამკვიდრებული „[[ბუნებითი სამართალი|ბუნებითი სამართლიანობ]]ისა“ და „[[პროცედურული სამართლიანობა|პროცედურული სამართლიანობ]]ის“ კონცეფციების მსგავსად, ჯეროვანი პროცესი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო ხელისუფლება არ ეპყრობოდეს ადამიანებს უსამართლოდ და არ იყენებდეს მათ მიმართ ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ძალადობას.

ეს ტერმინი თანამედროვე [[ინგლისური სამართალი|ინგლისურ სამართალში]] აღარ გამოიყენება, თუმცა მას ორი მსგავსი კონცეფცია ენაცვლება: [[ბუნებითი სამართლიანობა]] ({{lang-en|Natural Justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული კერძო გაერთიანებების (მაგ. პროფკავშირების) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და [[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის ({{lang-en|Rule of Law}}) ბრიტანული კონსტიტუციური დოქტრინა, რომლის ავტორებადაც [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]] და სხვა მკვლევრები მიიჩნევიან.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Pennock|editor1-first=Ronald|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b_SgBwAAQBAJ&amp;pg=PA69|title=Due Process: Nomos XVIII|editor2-last=Chapman|editor2-first=John W.|date=1977|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6794-8|pages=69–92
| author= Geoffrey Marshall| chapter= Due Process in England 
}}&lt;/ref&gt;{{rp|69}} მიუხედავად ამისა, არცერთი აღნიშნული ცნება სრულად არ ემთხვევა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის ამერიკულ თეორიას; ეს უკანასკნელი მოიცავს არაერთ ნაგულისხმევ უფლებას, რომლებსაც ინგლისის ისტორიული თუ თანამედროვე სამართლებრივი სისტემები არ ცნობს.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot;&gt;Marshall, 69–70.&lt;/ref&gt;

ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის კონცეფცია ინგლისში განვითარდა [[თავისუფლების დიდი ქარტია|თავისუფლების დიდი ქარტი]]ის ({{lang-la|Magna Carta}}) 39-ე მუხლის საფუძველზე. უშუალოდ ეს ტერმინი პირველად [[1354]] წელს, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქტირებისას გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.law.cornell.edu/constitution-conan/amendment-5/history-and-scope| title = CRS Annotated Constitution: Due Process, History and Scope| access-date = October 8, 2020 | publisher = Cornell University Law School}}&lt;/ref&gt; 

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში ინგლისური და ამერიკული სამართლებრივი სისტემები ერთმანეთს დაცილდა, ჯეროვანი პროცესის პრინციპი ინგლისური სამართლის ფუნდამენტურ ნაწილად დარჩა, მოგვიანებით კი [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|აშშ-ის კონსტიტუცია]]შიც აისახა.

==თავისუფლების დიდი ქარტია==
[[1215]] წელს გამოცემული „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ ({{lang-en|Magna Carta}}) 39-ე მუხლით ინგლისის მეფე [[ჯონ უმიწაწყლო|ჯონ უმიწაწყლო]] პირობას დებდა:

„არცერთი თავისუფალი ადამიანი არ იქნეს შეპყრობილი, დაპატიმრებული, უფლებებისა თუ სამფლობელოებისგან ჩამორთმეული, კანონგარეშედ გამოცხადებული, გაძევებული ან სხვაგვარად უფლებააყრილი; ჩვენ არ ვიმოქმედებთ მის წინააღმდეგ და არც სხვას მოვუწოდებთ ამისკენ, გარდა მისი თანასწორების კანონიერი მსჯავრდებისა ან ქვეყნის კანონის საფუძველზე“.&lt;ref name=&quot;Magna&quot;&gt;{{Cite web|work=Internet History Sourcebooks Project|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/magnacarta.asp|access-date=2023-02-12
| title= The Text of Magna Carta
| orig-date= 1215 | date= 1995
| editor1= G. R. C. Davis
|via=Fordham University}}&lt;/ref&gt;

თავად „მაგნა კარტა“ დაუყოვნებლივ იქცა „ქვეყნის კანონის“ ({{lang-en|Law of the Land}}) განუყოფელ ნაწილად. ქარტიის 61-ე მუხლმა კი 25 ბარონისგან შემდგარ არჩეულ ორგანოს მიანიჭა უფლებამოსილება, ხმათა უმრავლესობით განესაზღვრათ [[რესტიტუცია|რესტიტუცი]]ის  წესი, თუ მეფე რომელიმე ადამიანის წინაშე სამართალს დაარღვევდა.&lt;ref name=&quot;Magna&quot; /&gt;  ამგვარად, „მაგნა კარტამ“ საფუძველი ჩაუყარა კანონის უზენაესობის პრინციპს, რაც არა მხოლოდ [[მონარქია|მონარქი]]ს მხრიდან კანონისადმი მორჩილებას გულისხმობდა, არამედ ზღუდავდა მის შესაძლებლობას, საკუთარი ნებით შეეცვალა არსებული სამართლებრივი წესრიგი. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნე]]ში ეს დებულებები, უპირატესად, მხოლოდ თავისუფალ მიწათმფლობელთა უფლებებს იცავდა და ნაკლებად ვრცელდებოდა გლეხობასა თუ მოსახლეობის სხვა ფენებზე.&lt;ref&gt;{{cite book |last=McKechnie |first=William Sharp |title=Magna Carta: A Commentary on the Great Charter of King John |publisher=Robert MacLehose and Co., Ltd. |year=1905 |location=Glasgow |pages=[https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke/page/n153 136]–37 |url=https://archive.org/details/magnacartaacomme00mcke}}: &quot;The question must be considered an open one; but much might be said in favor of the opinion that 'freeman' as used in the Charter is synonymous with 'freeholder'.&amp;nbsp;...&quot;&lt;/ref&gt;

მოგვიანებით, ბრიტანეთის მონარქების მიერ „თავისუფლების დიდი ქარტიის“ შემოკლებული ვერსიების გამოცემის შედეგად, 39-ე მუხლმა 29-ე ნომერი მიიღო.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents|title=Featured Documents|date=2015-10-06|website=National Archives|language=en|access-date=2020-03-28}}&lt;/ref&gt;  ფრაზა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ({{lang-en|due process of law}}) პირველად [[1354]] წელს, [[ედუარდ III]]-ის მეფობის პერიოდში, ქარტიის საკანონმდებლო რედაქციაში შემდეგი სახით გამოჩნდა:

„არცერთი ადამიანი, მიუხედავად მისი სტატუსისა თუ მდგომარეობისა, არ უნდა იქნეს განდევნილი საკუთარი მიწიდან თუ სამფლობელოდან, არ უნდა დაპატიმრდეს, არ უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და არ უნდა დაისაჯოს სიკვდილით, თუ მას არ მიეცემა პასუხისგების შესაძლებლობა ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის მეშვეობით“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liberty of Subject (1354) |url=https://www.legislation.gov.uk/aep/Edw3/28/3 |website=[[legislation.gov.uk]] |publisher=[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]|id=28 Edw. 3 c. 3}} The original text, which is in [[Law French]], reads (after expansion of scribal abbreviations): {{lang|xno|&quot;Item, que nul homme, de quel estate ou condicion qil soit, ne soit oste de son terre ne de tenement, ne pris, nemprisone, ne desherite, ne mis a la mort, saunz estre mesne en respons par due proces de lei.&quot;}} The English translation given by ''legislation.gov.uk'' is originally from ''[[The Statutes of the Realm]]'', vol. 1 (1810), p. 345.&lt;/ref&gt;

[[1608]] წელს ინგლისელმა იურისტმა [[ედუარდ კოკი|ედუარდ კოკმ]]ა შეადგინა ტრაქტატი, რომელშიც მან „მაგნა კარტას“ მნიშვნელობა სიღრმისეულად განიხილა. კოკი განმარტავდა, რომ არავის უნდა შეეზღუდოს უფლებები, გარდა {{lang-la|legem terrae}}-სა, ანუ ქვეყნის კანონის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ გულისხმობს „[[ანგლო-ამერიკული სამართალი|ანგლო-ამერიკული სამართალს]] ({{lang-en|Common Law}}), საწესდებო სამართალს ({{lang-en|Statutes}}) ან ადათობრივ სამართალს... ეს ყოველივე კი, საბოლოო ჯამში, ნიშნავს სამართლის ჯეროვან მსვლელობასა და პროცესს“.&lt;ref&gt;[http://www.constitution.org/18th/coke2nd1797/coke2nd1797_051-100.pdf 2 ''Institutes of the Laws of England'' 46 (1608)]&lt;/ref&gt;

როგორც „მაგნა კარტას“ დებულება, ისე [[1354]] წლის გვიანდელი სტატუტი, ხელახლა განიმარტა [[1704]] წელს [[ანა (დიდი ბრიტანეთი)|დედოფალ ანა]]ს მმართველობისას სამეფო სასამართლოს ({{lang-en|Queen's Bench}}) მიერ, საქმეზე - Regina v. Paty.&lt;ref name=&quot;paty&quot;&gt;{{Cite book
| chapter = ''Regina v. Paty'', 92 Eng. Rep. 232, 234 (1704) 
|editor1= John Bayley | volume= 2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SA4wAAAAIAAJ&amp;pg=PA1108|title=Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King's Bench and Common Pleas: In the Reigns of the Late King William, Queen Anne, King George the First, and King George the Second. &amp;#91;1694-1732&amp;#93;|last=((Raymond, Baron Raymond))|first=Robert|date=1792|publisher=E. Lynch|pages=1105–1108}}&lt;/ref&gt; აღნიშნულ საქმეში ბრიტანეთის [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]]მ ჯონ პატის და სხვა მოქალაქეებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება შეზღუდა და ისინი [[ნიუგეიტის ციხე|ნიუგეიტის ციხეში]] გამოკეტა მხოლოდ იმის გამო, რომ მათ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს.&lt;ref&gt;{{Cite book | title= A Student's Manual of English Constitutional History | edition = 3rd | last = Medley | first = Dudley Julius | date = 1902 | publisher= B. Blackwell | page= 613
| url= https://books.google.com/books?id=uHZDAAAAIAAJ | chapter= Abbey ''v'' White (1704)
}}&lt;/ref&gt; სამეფო სასამართლომ, მოსამართლე [[ლიტლტონ პოუისი|ლიტლტონ პოუისის]] პოზიციით, „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ მნიშვნელობა შემდეგნაირად განმარტა:

„წამოყენებულია შესიტყვება, რომ „მაგნა კარტას“ 29-ე თავის თანახმად, არავინ უნდა იქნეს შეპყრობილი ან დაპატიმრებული, გარდა ქვეყნის კანონის საფუძველზე. ამაზე მე ვუპასუხებ, რომ ქვეყნის კანონი ({{lang-la|lex terrae}}) არ შემოიფარგლება მხოლოდ საერთო სამართლით ({{lang-en|Common Law}}), არამედ მოიცავს სამეფოში მოქმედ ყველა სხვა სამართალს, მათ შორის სამოქალაქო და კანონიკურ სამართალს. ... [[ედუარდ III]]-ის მმართველობის 28-ე წელს მიღებული კანონის მე-3 თავით, „მაგნა კარტაში“ გამოყენებული ტერმინი - {{lang-la|lex terrae}} - განმარტებულია, როგორც „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“. სტატუტის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ყოველი დაპატიმრება უნდა განხორციელდეს კანონიერი უფლებამოსილების მქონე ორგანოს მიერ; საპარლამენტო სამართალი ({{lang-la|lex parliamenti}}) კი ისეთივე კანონია, როგორც ნებისმიერი სხვა; მეტიც, თუკი იერარქიაზე ვისაუბრებთ, ეს სამართალი უზენაესია“.&lt;ref name=&quot;paty&quot; /&gt;

მთავარი მოსამართლე [[ჯონ ჰოლტი]] ამ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა, რადგან მიიჩნევდა, რომ დაპატიმრება არ განხორციელებულა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. [[თემთა პალატა (გაერთიანებული სამეფო)|თემთა პალატა]] ცდილობდა ცალმხრივად, [[ლორდთა პალატა|ლორდთა პალატ]]ის თანხმობის გარეშე დაედგინა წესები, რითაც საკუთარი წევრების არჩევნების რეგულირებას ისახავდა მიზნად.&lt;ref&gt;{{Cite book | pages= 51–56 | chapter= Sir John Holt | editor1-last = Cunningham| editor1-first = George Godfrey | volume= 4 | title= Lives of Eminent and Illustrious Englishmen | date= 1835
| url = https://books.google.com/books?id=cysAAAAAQAAJ
}}&lt;/ref&gt;{{rp|54}} მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასამართლომ თემთა პალატის მოქმედებაში ჯეროვანი პროცესის დარღვევა ვერ დაინახა, ჯონ პატი საბოლოოდ დედოფალმა ანამ გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც ანამ პარლამენტის მუშაობა შეაჩერა.

==განსხვავებები ინგლისურ და ამერიკულ სამართალს შორის==

ბრიტანეთის მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მანძილზე არაერთი კანონი თუ ტრაქტატი ადასტურებდა, რომ სხვადასხვა სამართლებრივი მოთხოვნა „ჯეროვანი პროცესის“ ან „ქვეყნის კანონის“ ნაწილს წარმოადგენდა. თუმცა, ეს მიდგომა, როგორც წესი, ეყრდნობოდა იმას, თუ რას მოითხოვდა არსებული კანონმდებლობა და არა იმას, თუ რა იყო თავად „ჯეროვანი პროცესის“ არსებითი და განუყოფელი მოთხოვნა. როგორც [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო|აშშ-ის უზენაესმა სასამართლო]]მ განმარტა, ბრიტანეთში ჯეროვანი პროცესის მოთხოვნა „არ წარმოადგენდა [[მართლმსაჯულება|მართლმსაჯულები]]ს განხორციელების იდეის განუყოფელ ნაწილს, არამედ იგი განიხილებოდა, როგორც ჯეროვანი პროცესის მაგალითი და ილუსტრაცია იმ სახით, როგორითაც იგი ჩვეულებისამებრ გამოიყენებოდა“.&lt;ref name=&quot;caselaw1&quot;&gt;''[[Hurtado v. California]]'', {{ussc|110|516|1884}}&lt;/ref&gt;

საბოლოო ჯამში, ინგლისურ სამართალში გაფანტულმა მითითებებმა „ჯეროვან სამართლებრივ პროცესზე“ ვერ შეზღუდა ხელისუფლების ძალაუფლება. ამერიკელი პროფესორის, ჯონ ვ. ორთის სიტყვებით, „ამ დიდებულმა ფრაზებმა სასიცოცხლო ძალა დაკარგეს“.&lt;ref name=&quot;Orth1&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |pages=30–31 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=great+phrases+vitality |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; ორთი აღნიშნავს, რომ ეს ძირითადად განპირობებული იყო გაერთიანებულ სამეფოში „საპარლამენტო უზენაესობის“ დოქტრინის გაძლიერებით, რასაც თან ახლდა სკეპტიკური დამოკიდებულება სასამართლო კონტროლის ({{lang-en|judicial review}}) მიმართ; ეს უკანასკნელი ხშირად „არადემოკრატიულ, უცხოურ გამოგონებადაც“ კი მიიჩნეოდა.&lt;ref&gt;Orth, 28–30.&lt;/ref&gt;

მეცნიერები ლორდ კოკის გადაწყვეტილებას დოქტორ ბონჰემის საქმეზე ხანდახან განმარტავდნენ, როგორც სასამართლო კონტროლის შესაძლებლობის მინიშნებას. თუმცა, [[1870-იანები|1870]]-იანი წლებისთვის ლორდ კემპბელი სასამართლო კონტროლს უარყოფდა, როგორც „აბსურდულ დოქტრინას, რომელიც თითქოსდა არასასამართლო წესით ჩამოყალიბდა... თავსატეხს, რომელიც მხოლოდ დაცინვას იმსახურებს“.&lt;ref name=&quot;Orth2&quot;&gt;{{cite book |last1=Orth |first1=John V. |title=Due Process of Law: A Brief History |date=2003 |publisher=University Press of Kansas |location=Lawrence, KS |isbn=9780700612420 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=1yOQAAAAMAAJ&amp;q=conundrum |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;  პირველადი კანონმდებლობის სასამართლო კონტროლის მექანიზმის არქონის გამო, ინგლისურ სასამართლოებს არ გააჩნდათ ბერკეტი, რათა პარლამენტის აქტი ბათილად ეცნოთ ჯეროვანი პროცესის დარღვევის საფუძვლით.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot;&gt;{{cite book |last1=Ilbert |first1=Courtenay |author-link1=Courtenay Ilbert |title=The Mechanics of Law Making |date=1914 |publisher=Columbia University Press |location=New York |pages=3–9 |isbn=9781584770442 |edition=2000 reprint |url=https://books.google.com/books?id=FVXiIXjsSGQC&amp;pg=PA3 |access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ამის საპირისპიროდ, ამერიკელ კანონმდებლებსა და [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელ ხელისუფლება]]ს არ გააჩნდათ საშუალება, გვერდი აევლოთ სასამართლოს მიერ კანონის ბათილად ცნობისთვის; ერთადერთ გამონაკლისს კონსტიტუციური ცვლილების ინიცირება წარმოადგენდა, რაც პრაქტიკაში იშვიათად სრულდება წარმატებით.&lt;ref&gt;The U.S. Supreme Court recognized that it is nearly impossible for the legislative branch to overrule the Court's constitutional interpretations in ''[[Washington v. Glucksberg]]'', 521 U.S. 702, 720 (1997): &quot;By extending constitutional protection to an asserted right or liberty interest, we, to a great extent, place the matter outside the arena of public debate and legislative action. We must therefore exercise the utmost care whenever we are asked to break new ground in this field.&quot;&lt;/ref&gt; შედეგად, ინგლისური და ამერიკული სამართალი მკვეთრად დაცილდა ერთმანეთს. თავიანთი ინგლისელი კოლეგებისგან განსხვავებით, ამერიკელი მოსამართლეები სულ უფრო მეტ პრინციპულობას იჩენდნენ ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის აღსრულებისას. თავის მხრივ, საკანონმდებლო და აღმასრულებელმა შტოებმა ისწავლეს მსგავსი კონფლიქტების თავიდან აცილება და თავიანთი ქმედებები წინასწარ მიუსადაგეს ჯეროვანი პროცესის იმ კონსტიტუციურ სტანდარტებს, რომლებიც სასამართლო ხელისუფლებამ ჩამოაყალიბა.&lt;ref name=&quot;Ilbert&quot; /&gt;

[[1977]] წელს [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] ინგლისელმა პროფესორმა ამერიკელი [[იურისტი|იურისტები]]სთვის ინგლისში არსებული მდგომარეობა შემდეგნაირად განმარტა:

„ამერიკელი [[კონსტიტუციონლიზმი|კონსტიტუციონალისტი]], შესაძლოა, გააოცოს იმ ფაქტმა, თუ რამდენად იშვიათად გვხვდება ტერმინი „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი“ ინგლისურ იურიდიულ ლიტერატურაში... დღეს თქვენ ვერ ნახავთ ამ საკითხისთვის დათმობილ ადგილს ვერც „[[ჰოლსბერის ინგლისის კანონები|ჰოლსბერის ინგლისის კანონებში]]“ ({{lang-en|Halsbury's Laws of England}}), ვერც სტივენის „კომენტარებში“ და ვერც ენსონის ნაშრომში „კონსტიტუციური სამართალი და ჩვეულება“. ეს ფრაზა საერთოდ არ არის შეტანილი ისეთ გამოცემებში, როგორიცაა სტრაუდის „სასამართლო ლექსიკონი“ ან უორტონის „იურიდიული ლექსიკონი“.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

თანამედროვე ინგლისურ სამართალში ორი მსგავსი კონცეფცია არსებობს: „ბუნებითი სამართლიანობა“ ({{lang-en|natural justice}}), რომელიც, როგორც წესი, მხოლოდ [[ადმინისტრაციული ორგანო|ადმინისტრაციული ორგანოებ]]ისა და გარკვეული ტიპის კერძო გაერთიანებების (მაგალითად, [[პროფკავშირი|პროფკავშირების]]) გადაწყვეტილებებზე ვრცელდება, და „[[კანონის უზენაესობა|კანონის უზენაესობ]]ის“ ბრიტანული კონსტიტუციური კონცეფცია, რომელიც ჩამოყალიბებულია [[ალბერტ ვენ დაისი|ა. ვ. დაისი]]სა და სხვების მიერ.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69&quot; /&gt;  თუმცა, არცერთი ეს კონცეფცია სრულად არ ემთხვევა „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ ამერიკულ გაგებას, რომელიც დღეისათვის მრავალ ისეთ ნაგულისხმევ უფლებას მოიცავს, რომლებიც ინგლისურ „ჯეროვანი პროცესის“ არც ძველ და არც თანამედროვე კონცეფციებში არ გვხვდება.&lt;ref name=&quot;Marshall, 69–70&quot; /&gt;

===ამერიკის შეერთებული შტატები===
[[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციი]]ს მეხუთე და მეთოთხმეტე შესწორებები შეიცავს „ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესის“ დათქმას ({{lang-en|Due Process Clause}}).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-11-04|title=The Constitution of the United States: A Transcription|url=https://www.archives.gov/founding-docs/constitution-transcript|access-date=2021-09-22|website=National Archives|language=en}}&lt;/ref&gt; ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი ეხება მართლმსაჯულების აღსრულებას; შესაბამისად, აღნიშნული დათქმა წარმოადგენს დამცავ მექანიზმს სახელმწიფოს მხრიდან სიცოცხლის, თავისუფლებისა თუ საკუთრების თვითნებური და კანონგარეშე ხელყოფის წინააღმდეგ.&lt;ref name=&quot;PAMadisonDPC&quot;&gt;{{cite web |last=Madison |first=P. A. |title=Historical Analysis of the Meaning of the 14th Amendment's First Section |url=http://www.federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm#due |publisher=The Federalist Blog |access-date=19 January 2013|date=2 August 2010}}&lt;/ref&gt; [[აშშ-ის უზენაესი სასამართლო]] ამ პუნქტებს განმარტავს, როგორც ოთხი სახის დაცვის გარანტიას:

*პროცედურული ჯეროვანი პროცესი (სამოქალაქო და [[სისხლის სამართალი|სისხლის სამართლის]] საქმისწარმოებაში);

*მატერიალური ჯეროვანი პროცესი;

*ბუნდოვანი კანონების აკრძალვა;

*„[[უფლებათა ბილი 1689|უფლებათა ბილი]]ს“ ({{lang-en|Bill of Rights}}) იმპლემენტაციის მექანიზმი.

==სხვა ქვეყნები==
სხვადასხვა ქვეყანა [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლი]]ს საფუძველზე აღიარებს ჯეროვანი პროცესის ამა თუ იმ ფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფორმების სპეციფიკა ხშირად ბუნდოვანია, ქვეყნების უმეტესობა თანხმდება, რომ უცხოელ ტურისტებს სამართლიანობისა და ობიექტურობის საბაზისო მინიმუმი უნდა გარანტიონ. ზოგიერთი ქვეყნის არგუმენტით, ისინი ვალდებულნი არიან უცხოელებს არ მიანიჭონ იმაზე მეტი უფლება, ვიდრე საკუთარ მოქალაქეებს (ეროვნული რეჟიმის დოქტრინა). ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ ორივე მხარე თანაბრად დაუცველი შეიძლება აღმოჩნდეს სახელმწიფოს მხრიდან უფლებების შეზღუდვის წინაშე. [[ადამიანის უფლებები|ადამიანის უფლება]]თა [[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის განვითარებისა და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისადმი მოპყრობის მარეგულირებელი საერთაშორისო ხელშეკრულებების ხშირი გამოყენების ფონზე, პრაქტიკაში ამ ორ პერსპექტივას შორის ზღვარი თანდათან ქრება.

==რესურსები ინტერნეტში==
* [http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?navby=case&amp;court=us&amp;vol=397&amp;page=254 ''Goldberg v. Kelly'']
* {{cite web |url=http://conlaw.usatoday.findlaw.com/constitution/amendment05/index.html |title=U.S. Constitution: Fifth Amendment |work=Findlaw}}
* {{cite book |title=Rehabilitating Lochner: Defending Individual Rights against Progressive Reform. Chapter 1 |last=Bernstein |first=David |year=2011 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-307-26313-1 |url=https://archive.org/details/activelibertyint00brey }}
* {{cite book |title=Active Liberty: Interpreting Our Democratic Constitution |last=Breyer |first=Stephen |year=2005 |publisher=Knopf |location=New York |isbn=0-307-26313-4 |url=https://archive.org/details/activelibertyint00brey }}
* {{cite journal |last=Friendly |first=Henry J. |author-link=Henry Friendly |year=1975 |title=Some Kind of Hearing |journal=[[University of Pennsylvania Law Review]] |volume=123 |issue=6 |pages=1267–1317 |doi=10.2307/3311426|publisher=University of Pennsylvania Law Review, Vol. 123, No. 6 |jstor= 3311426 }}
* {{cite journal |last=Hawkins |first=Brian |year=2006 |title=The Glucksberg Renaissance: Substantive Due Process since ''Lawrence v. Texas'' |journal=Michigan Law Review |volume=105 |issue=2 |pages=409 |url=http://students.law.umich.edu/mlr/archive/105/2/hawkins.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615180252/http://students.law.umich.edu/mlr/archive/105/2/hawkins.pdf |url-status=dead |archive-date=2007-06-15 }}
* {{cite journal|last=Hyman |first=Andrew |year=2005 |title=The Little Word 'Due' |journal=Akron Law Review |volume=38 |page=1 |url=http://www.andrewhyman.com/due.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130205082934/http://www.andrewhyman.com/due.html |archive-date=February 5, 2013 }}
* {{cite journal |last=Kadish |first=Sanford H. |author-link=Sanford Kadish |year=1957 |title=Methodology and Criteria in Due Process Adjudication—A Survey and Criticism |journal=[[Yale Law Journal]] |volume=66 |issue=3 |pages=319–363 |doi=10.2307/793970 | jstor = 793970 |s2cid=54830475 |url=https://lawcat.berkeley.edu:443/record/1109525/files/fulltext.pdf }}
* {{cite web |url=http://federalistblog.us/mt/articles/14th_dummy_guide.htm |title=A Dummies Guide to Understanding the Fourteenth Amendment |last=Madison |first=P. A. |year=2008 |work=FederalistBlog.us }}
* {{cite book |title=Constitutional Law |last=Nowak |first=John |author2=Rotunda, Ronald |year=2000 |publisher=West}}
* {{cite book |title=Due Process of Law: A Brief History |last=Orth |first=John |year=2003 |publisher=University Press of Kansas}}
* {{cite book |title=Scalia Dissents: Writings of the Supreme Court's Wittiest, Most Outspoken Justice |last=Ring |first=Kevin |author-link=&lt;!--Kevin A. Ring (same person)?--&gt; |year=2004 |publisher=Regnery |location=Washington |isbn=0-89526-053-0}}
* Shipley, David E. [http://ssrn.com/abstract=1320228 Due Process Rights Before EU Agencies: The Rights of Defense] Article discussing the procedural safeguards that have been recognized in the EU and the parallels between procedural due process in the United States and the rights of defense in the EU.
* Sudbury Valley School (1970). [[Sudbury Valley School#Educational philosophy|Due Process of Law in School]]{{Broken anchor|date=2024-10-03|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Sudbury Valley School#Educational philosophy|reason= The anchor (Educational philosophy) [[Special:Diff/471623751|has been deleted]].}}. A school where order and discipline is achieved by a dual approach based on a free and democratic framework: a combination of popularly based authority, when rules and regulations are made by the community as a whole, fairly and democratically passed by the entire school community, supervised by a good judicial system for enforcing these laws—due process of law—and developing internal discipline in the members of the community by enhancing their ability to bear responsibility and self-sufficiency.
* {{cite news |last=Yoshino |first=Kenji |author-link=Kenji Yoshino |title=The Pressure to Cover: The New Civil Rights |work=[[The New York Times Magazine]] |url=https://www.nytimes.com/2006/01/15/magazine/15gays.html |url-access=subscription  |access-date= 2010-05-01| date=2006-01-15}} Discussing potential of liberty rights to overtake equality rights.
* {{cite news |last=Tugend |first=Alina |author-link=Alina Tugend |title=Speaking Freely About Politics Can Cost You Your Job |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/21/your-money/speaking-about-politics-can-cost-you-your-job.html |url-access=subscription | date=2015-02-20 |quote=It's important to remember that even though private employees don't have constitutional or federal protection, they do have a due process right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912210919/https://www.nytimes.com/2015/02/21/your-money/speaking-about-politics-can-cost-you-your-job.html |archive-date= Sep 12, 2023 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია]]</text>
      <sha1>lssuh1zsl0cuwa9x4tz48xjq89hhjve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>რიალტო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888065</id>
    <revision>
      <id>5391726</id>
      <timestamp>2026-05-14T14:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} '''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რ...</comment>
      <origin>5391726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="4v74o4fxoyd6umu7e16j18z3ntsjond" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.</text>
      <sha1>4v74o4fxoyd6umu7e16j18z3ntsjond</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391748</id>
      <parentid>5391726</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <origin>5391748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="e40mqq0avwmre84jrsfnadt3dv6fbk7" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც რიო ბუსინიაკუსის ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე ნავების ხიდი გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა საწყობები, მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი ფონდაკო დეი ტედესკი. გაიზარდა ბანკები რიალტოს მოედანზე და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის სასაკლაოც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.</text>
      <sha1>e40mqq0avwmre84jrsfnadt3dv6fbk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391751</id>
      <parentid>5391748</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <origin>5391751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="87nnjfws83jwdkn7gbawj8c082621ig" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა სან ჯაკომო დი რიალტოს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება ილ გობო დი რიალტოც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ შექსპირის „ვენეციელ ვაჭარში“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.</text>
      <sha1>87nnjfws83jwdkn7gbawj8c082621ig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391755</id>
      <parentid>5391751</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <origin>5391755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7125" sha1="6g7991igpeqqky71krlhbx133mvemgf" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა [[სან ჯაკომო დი რიალტო]]ს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება [[ილ გობო დი რიალტო]]ც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირი]]ს „[[ვენეციელი ვაჭარი|ვენეციელ ვაჭარში]]“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.
==ბაზრები==
ტერიტორია კვლავაც დატვირთული სავაჭრო კვარტალია, სადაც ყოველდღიურად ფუნქციონირებს ბოსტნეულის ბაზარი „ერბერია“ და [[თევზი]]ს ბაზარი კამპო დელა პესკერიაზე. თევზის ბაზარზე წარმოდგენილია თევზისა და [[ზღვის პროდუქტები]]ს უდიდესი მრავალფეროვნება, მათ შორის: [[მოლუსკები]], [[კალმარები]], [[სეპიები]], [[გიგანტური ვეფხვისებრი კრევეტები]], [[კეფალი]], [[გველთავა (თევზი)|გველთევზა]], [[კიბორჩხალა|კიბორჩხალები]], [[რვაფეხა|რვაფეხები]] და [[ლობსტერი|ლობსტერები]].

პოეტმა და სატირიკოსმა [[პიეტრო არეტინო]]მ, რომელიც ბაზრის მოპირდაპირედ, [[პალაცო ბოლანი]]ში ცხოვრობდა, 1550 წელს დიდი არხის გაღმიდან დანახული ცოცხალი ბაზრის შესახებ თქვა: „ამიტომ, ნამდვილად შემიძლია ვთქვა, რომ ვტკბები მსოფლიოში ულამაზესი ქუჩითა და ყველაზე ცოცხალი ხედით“.</text>
      <sha1>6g7991igpeqqky71krlhbx133mvemgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391756</id>
      <parentid>5391755</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <origin>5391756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8091" sha1="b09x4mn9wh09crbdoppoyl6t0k17pcw" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა [[სან ჯაკომო დი რიალტო]]ს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება [[ილ გობო დი რიალტო]]ც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირი]]ს „[[ვენეციელი ვაჭარი|ვენეციელ ვაჭარში]]“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.&lt;ref&gt;{{cite AV media |last=PlayOverwatch |title=Rialto New Escort Map Overwatch |url=https://www.youtube.com/watch?v=u-p85vWBvug |date=2018 |publisher=[[Blizzard Entertainment]] }}&lt;/ref&gt;
==ბაზრები==
ტერიტორია კვლავაც დატვირთული სავაჭრო კვარტალია, სადაც ყოველდღიურად ფუნქციონირებს ბოსტნეულის ბაზარი „ერბერია“ და [[თევზი]]ს ბაზარი კამპო დელა პესკერიაზე. თევზის ბაზარზე წარმოდგენილია თევზისა და [[ზღვის პროდუქტები]]ს უდიდესი მრავალფეროვნება, მათ შორის: [[მოლუსკები]], [[კალმარები]], [[სეპიები]], [[გიგანტური ვეფხვისებრი კრევეტები]], [[კეფალი]], [[გველთავა (თევზი)|გველთევზა]], [[კიბორჩხალა|კიბორჩხალები]], [[რვაფეხა|რვაფეხები]] და [[ლობსტერი|ლობსტერები]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Rialto fish market|url=https://independent-travellers.com/italy/venice/fish_market/|website=Independent Travellers|publisher=independent-travellers.com|access-date=July 3, 2017}}&lt;/ref&gt;

პოეტმა და სატირიკოსმა [[პიეტრო არეტინო]]მ, რომელიც ბაზრის მოპირდაპირედ, [[პალაცო ბოლანი]]ში ცხოვრობდა, 1550 წელს დიდი არხის გაღმიდან დანახული ცოცხალი ბაზრის შესახებ თქვა: „ამიტომ, ნამდვილად შემიძლია ვთქვა, რომ ვტკბები მსოფლიოში ულამაზესი ქუჩითა და ყველაზე ცოცხალი ხედით“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mercato di Rialto Erberia di Venezia Frutta Verdura |url=https://www.veravenezia.com/shopping/shopping-rialto-erberia-venezia.html |access-date=2026-05-10 |website=www.veravenezia.com}}&lt;/ref&gt;
==იხილეთ აგრეთვე==
==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://maps.google.com/maps?q=venice,+italy&amp;ll=45.438544,12.334814&amp;spn=0.003004,0.010274&amp;t=k&amp;hl=en Satellite image from Google Maps] (on the left bank of the Grand Canal, adjoining the bridge)
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>b09x4mn9wh09crbdoppoyl6t0k17pcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391757</id>
      <parentid>5391756</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <origin>5391757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8171" sha1="3q2gx8bcqbgtyjjr8pkcx70yv3iewnx" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
[[Image:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|thumb|right||მინი|მარჯვნივ|რიალტოს ხიდი]]
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა [[სან ჯაკომო დი რიალტო]]ს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება [[ილ გობო დი რიალტო]]ც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირი]]ს „[[ვენეციელი ვაჭარი|ვენეციელ ვაჭარში]]“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.&lt;ref&gt;{{cite AV media |last=PlayOverwatch |title=Rialto New Escort Map Overwatch |url=https://www.youtube.com/watch?v=u-p85vWBvug |date=2018 |publisher=[[Blizzard Entertainment]] }}&lt;/ref&gt;
==ბაზრები==
ტერიტორია კვლავაც დატვირთული სავაჭრო კვარტალია, სადაც ყოველდღიურად ფუნქციონირებს ბოსტნეულის ბაზარი „ერბერია“ და [[თევზი]]ს ბაზარი კამპო დელა პესკერიაზე. თევზის ბაზარზე წარმოდგენილია თევზისა და [[ზღვის პროდუქტები]]ს უდიდესი მრავალფეროვნება, მათ შორის: [[მოლუსკები]], [[კალმარები]], [[სეპიები]], [[გიგანტური ვეფხვისებრი კრევეტები]], [[კეფალი]], [[გველთავა (თევზი)|გველთევზა]], [[კიბორჩხალა|კიბორჩხალები]], [[რვაფეხა|რვაფეხები]] და [[ლობსტერი|ლობსტერები]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Rialto fish market|url=https://independent-travellers.com/italy/venice/fish_market/|website=Independent Travellers|publisher=independent-travellers.com|access-date=July 3, 2017}}&lt;/ref&gt;

პოეტმა და სატირიკოსმა [[პიეტრო არეტინო]]მ, რომელიც ბაზრის მოპირდაპირედ, [[პალაცო ბოლანი]]ში ცხოვრობდა, 1550 წელს დიდი არხის გაღმიდან დანახული ცოცხალი ბაზრის შესახებ თქვა: „ამიტომ, ნამდვილად შემიძლია ვთქვა, რომ ვტკბები მსოფლიოში ულამაზესი ქუჩითა და ყველაზე ცოცხალი ხედით“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mercato di Rialto Erberia di Venezia Frutta Verdura |url=https://www.veravenezia.com/shopping/shopping-rialto-erberia-venezia.html |access-date=2026-05-10 |website=www.veravenezia.com}}&lt;/ref&gt;
==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://maps.google.com/maps?q=venice,+italy&amp;ll=45.438544,12.334814&amp;spn=0.003004,0.010274&amp;t=k&amp;hl=en Satellite image from Google Maps] (on the left bank of the Grand Canal, adjoining the bridge)
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>3q2gx8bcqbgtyjjr8pkcx70yv3iewnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391760</id>
      <parentid>5391757</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:ვენეცია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8226" sha1="8ynmkhbh41de6d9x27madh5a9jpmygv" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
[[Image:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|thumb|right||მინი|მარჯვნივ|რიალტოს ხიდი]]
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა [[სან ჯაკომო დი რიალტო]]ს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება [[ილ გობო დი რიალტო]]ც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირი]]ს „[[ვენეციელი ვაჭარი|ვენეციელ ვაჭარში]]“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.&lt;ref&gt;{{cite AV media |last=PlayOverwatch |title=Rialto New Escort Map Overwatch |url=https://www.youtube.com/watch?v=u-p85vWBvug |date=2018 |publisher=[[Blizzard Entertainment]] }}&lt;/ref&gt;
==ბაზრები==
ტერიტორია კვლავაც დატვირთული სავაჭრო კვარტალია, სადაც ყოველდღიურად ფუნქციონირებს ბოსტნეულის ბაზარი „ერბერია“ და [[თევზი]]ს ბაზარი კამპო დელა პესკერიაზე. თევზის ბაზარზე წარმოდგენილია თევზისა და [[ზღვის პროდუქტები]]ს უდიდესი მრავალფეროვნება, მათ შორის: [[მოლუსკები]], [[კალმარები]], [[სეპიები]], [[გიგანტური ვეფხვისებრი კრევეტები]], [[კეფალი]], [[გველთავა (თევზი)|გველთევზა]], [[კიბორჩხალა|კიბორჩხალები]], [[რვაფეხა|რვაფეხები]] და [[ლობსტერი|ლობსტერები]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Rialto fish market|url=https://independent-travellers.com/italy/venice/fish_market/|website=Independent Travellers|publisher=independent-travellers.com|access-date=July 3, 2017}}&lt;/ref&gt;

პოეტმა და სატირიკოსმა [[პიეტრო არეტინო]]მ, რომელიც ბაზრის მოპირდაპირედ, [[პალაცო ბოლანი]]ში ცხოვრობდა, 1550 წელს დიდი არხის გაღმიდან დანახული ცოცხალი ბაზრის შესახებ თქვა: „ამიტომ, ნამდვილად შემიძლია ვთქვა, რომ ვტკბები მსოფლიოში ულამაზესი ქუჩითა და ყველაზე ცოცხალი ხედით“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mercato di Rialto Erberia di Venezia Frutta Verdura |url=https://www.veravenezia.com/shopping/shopping-rialto-erberia-venezia.html |access-date=2026-05-10 |website=www.veravenezia.com}}&lt;/ref&gt;
==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://maps.google.com/maps?q=venice,+italy&amp;ll=45.438544,12.334814&amp;spn=0.003004,0.010274&amp;t=k&amp;hl=en Satellite image from Google Maps] (on the left bank of the Grand Canal, adjoining the bridge)
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ვენეცია]]</text>
      <sha1>8ynmkhbh41de6d9x27madh5a9jpmygv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391761</id>
      <parentid>5391760</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:იტალია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8277" sha1="bqbyjvcqjlnvcqf5amzfrv4v0xixmzc" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|14|05|2026}}
[[Image:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|thumb|right||მინი|მარჯვნივ|რიალტოს ხიდი]]
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა [[სან ჯაკომო დი რიალტო]]ს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება [[ილ გობო დი რიალტო]]ც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირი]]ს „[[ვენეციელი ვაჭარი|ვენეციელ ვაჭარში]]“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.&lt;ref&gt;{{cite AV media |last=PlayOverwatch |title=Rialto New Escort Map Overwatch |url=https://www.youtube.com/watch?v=u-p85vWBvug |date=2018 |publisher=[[Blizzard Entertainment]] }}&lt;/ref&gt;
==ბაზრები==
ტერიტორია კვლავაც დატვირთული სავაჭრო კვარტალია, სადაც ყოველდღიურად ფუნქციონირებს ბოსტნეულის ბაზარი „ერბერია“ და [[თევზი]]ს ბაზარი კამპო დელა პესკერიაზე. თევზის ბაზარზე წარმოდგენილია თევზისა და [[ზღვის პროდუქტები]]ს უდიდესი მრავალფეროვნება, მათ შორის: [[მოლუსკები]], [[კალმარები]], [[სეპიები]], [[გიგანტური ვეფხვისებრი კრევეტები]], [[კეფალი]], [[გველთავა (თევზი)|გველთევზა]], [[კიბორჩხალა|კიბორჩხალები]], [[რვაფეხა|რვაფეხები]] და [[ლობსტერი|ლობსტერები]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Rialto fish market|url=https://independent-travellers.com/italy/venice/fish_market/|website=Independent Travellers|publisher=independent-travellers.com|access-date=July 3, 2017}}&lt;/ref&gt;

პოეტმა და სატირიკოსმა [[პიეტრო არეტინო]]მ, რომელიც ბაზრის მოპირდაპირედ, [[პალაცო ბოლანი]]ში ცხოვრობდა, 1550 წელს დიდი არხის გაღმიდან დანახული ცოცხალი ბაზრის შესახებ თქვა: „ამიტომ, ნამდვილად შემიძლია ვთქვა, რომ ვტკბები მსოფლიოში ულამაზესი ქუჩითა და ყველაზე ცოცხალი ხედით“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mercato di Rialto Erberia di Venezia Frutta Verdura |url=https://www.veravenezia.com/shopping/shopping-rialto-erberia-venezia.html |access-date=2026-05-10 |website=www.veravenezia.com}}&lt;/ref&gt;
==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://maps.google.com/maps?q=venice,+italy&amp;ll=45.438544,12.334814&amp;spn=0.003004,0.010274&amp;t=k&amp;hl=en Satellite image from Google Maps] (on the left bank of the Grand Canal, adjoining the bridge)
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ვენეცია]]
[[კატეგორია:იტალია]]</text>
      <sha1>bqbyjvcqjlnvcqf5amzfrv4v0xixmzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391762</id>
      <parentid>5391761</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <origin>5391762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8154" sha1="qpexwvox0xeoibpxfrmgnfre1y7a6uv" xml:space="preserve">
[[Image:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|thumb|right||მინი|მარჯვნივ|რიალტოს ხიდი]]
'''რიალტო''' — [[ვენეცია|ვენეციის]] ცენტრალური რაიონი [[იტალია]]ში, [[სან-პოლო]]ს რაიონში. საუკუნეების განმავლობაში არის და იყო ქალაქის ფინანსური და კომერციული გული. რიალტო ცნობილია მნიშვნელოვანი ბაზრებით და ასევე [[დიდი არხი|დიდ არხზე]] გამავალი მონუმენტური [[რიალტოს ხიდი]]თ.
==ისტორია==
ეს ტერიტორია დასახლებული იყო მეცხრე საუკუნისთვის, როდესაც [[რიო ბუსინიაკუსი]]ს ორივე მხარეს, რეალტინის კუნძულების შუაგულში მდებარე პატარა ტერიტორია ცნობილი გახდა, როგორც რივოალტუსი, ანუ „მაღალი ნაპირი“. საბოლოოდ ბუსინიაკუსი ცნობილი გახდა როგორც დიდი არხი, ხოლო რაიონი, როგორც რიალტო, რაც მხოლოდ მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას გულისხმობდა.

რიალტო მნიშვნელოვან რაიონად 1097 წელს იქცა, როდესაც ვენეციის ბაზარი იქ გადავიდა და მომდევნო საუკუნეში დიდ არხზე [[პონტონის ხიდი|ნავების ხიდი]] გაიყვანეს, რომელიც მასზე წვდომას უზრუნველყოფდა. მალე შეიცვალა რიალტოს ხიდით. 

ბაზარი გაიზარდა როგორც საცალო, ისე საბითუმო მიმართულებით. აშენდა [[საწყობები]], მათ შორის ხიდის მეორე მხარეს მდებარე ცნობილი [[ფონდაკო დეი ტედესკი]]. გაიზარდა ბანკები [[რიალტოს მოედანი|რიალტოს მოედანზე]] და სადაზღვევო სააგენტოები, ხოლო ქალაქის საგადასახადო ოფისები ამავე ტერიტორიაზე განთავსდა. ქალაქის [[სასაკლაო]]ც ასევე რიალტოში მდებარეობდა.

რიალტოს შენობების უმეტესობა 1514 წლის ხანძარმა გაანადგურა; ერთადერთი შემორჩენილი ნაგებობა [[სან ჯაკომო დი რიალტო]]ს ეკლესია იყო, ტერიტორიის დანარჩენი ნაწილი კი თანდათან აღადგინეს. ფაბრიკე ვეკიე სწორედ ამ პერიოდით თარიღდება, ხოლო ფაბრიკე ნუოვე ოდნავ მოგვიანებით, 1553 წელს აშენდა. მეთექვსმეტე საუკუნეშია გამოძერწილი ქანდაკება [[ილ გობო დი რიალტო]]ც. 

რიალტო ნახსენებია ლიტერატურულ ნაწარმოებებში, კერძოდ [[უილიამ შექსპირი|შექსპირი]]ს „[[ვენეციელი ვაჭარი|ვენეციელ ვაჭარში]]“, სადაც მესამე მოქმედების პირველი სცენის დასაწყისში სალანიო კითხულობს: „რა ამბავია რიალტოზე?“. ელიზაბეთ ბარეტ ბრაუნინგი კი მე-19 სონეტში წერს: „სულის რიალტოს აქვს თავისი საქონელი...“.

რიალტოს გამოგონილი ვერსია, როგორც სათამაშო რუკა, წარმოდგენილია 2016 წლის პირველი პირის შუტერში – Overwatch.&lt;ref&gt;{{cite AV media |last=PlayOverwatch |title=Rialto New Escort Map Overwatch |url=https://www.youtube.com/watch?v=u-p85vWBvug |date=2018 |publisher=[[Blizzard Entertainment]] }}&lt;/ref&gt;
==ბაზრები==
ტერიტორია კვლავაც დატვირთული სავაჭრო კვარტალია, სადაც ყოველდღიურად ფუნქციონირებს ბოსტნეულის ბაზარი „ერბერია“ და [[თევზი]]ს ბაზარი კამპო დელა პესკერიაზე. თევზის ბაზარზე წარმოდგენილია თევზისა და [[ზღვის პროდუქტები]]ს უდიდესი მრავალფეროვნება, მათ შორის: [[მოლუსკები]], [[კალმარები]], [[სეპიები]], [[გიგანტური ვეფხვისებრი კრევეტები]], [[კეფალი]], [[გველთავა (თევზი)|გველთევზა]], [[კიბორჩხალა|კიბორჩხალები]], [[რვაფეხა|რვაფეხები]] და [[ლობსტერი|ლობსტერები]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=Rialto fish market|url=https://independent-travellers.com/italy/venice/fish_market/|website=Independent Travellers|publisher=independent-travellers.com|access-date=July 3, 2017}}&lt;/ref&gt;

პოეტმა და სატირიკოსმა [[პიეტრო არეტინო]]მ, რომელიც ბაზრის მოპირდაპირედ, [[პალაცო ბოლანი]]ში ცხოვრობდა, 1550 წელს დიდი არხის გაღმიდან დანახული ცოცხალი ბაზრის შესახებ თქვა: „ამიტომ, ნამდვილად შემიძლია ვთქვა, რომ ვტკბები მსოფლიოში ულამაზესი ქუჩითა და ყველაზე ცოცხალი ხედით“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mercato di Rialto Erberia di Venezia Frutta Verdura |url=https://www.veravenezia.com/shopping/shopping-rialto-erberia-venezia.html |access-date=2026-05-10 |website=www.veravenezia.com}}&lt;/ref&gt;
==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://maps.google.com/maps?q=venice,+italy&amp;ll=45.438544,12.334814&amp;spn=0.003004,0.010274&amp;t=k&amp;hl=en Satellite image from Google Maps] (on the left bank of the Grand Canal, adjoining the bridge)
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ვენეცია]]
[[კატეგორია:იტალია]]</text>
      <sha1>qpexwvox0xeoibpxfrmgnfre1y7a6uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Ant E ts</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888066</id>
    <revision>
      <id>5391740</id>
      <timestamp>2026-05-14T14:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="9f9yn3wn73yc985df2dinqf504yg3yo" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 14:21, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9f9yn3wn73yc985df2dinqf504yg3yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:რიალტო</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888067</id>
    <revision>
      <id>5391742</id>
      <timestamp>2026-05-14T14:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anano-QR</username>
        <id>175352</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ვასილი არხიპოვი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888068</id>
    <revision>
      <id>5391769</id>
      <timestamp>2026-05-14T15:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninuca-QR</username>
        <id>175479</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} ვასილი ალექსანდრეს ძე არხიპოვი (რუს. Василий Александрович Архипов; 30 იანვარი, 1926 – 19 აგვისტო, 1998) იყო საბჭოთა კავშირის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ვიცე-ადმირალი. ის ყველაზე მე...</comment>
      <origin>5391769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21431" sha1="b61jokifj0fswa8knjdzjlgt0cjq0jj" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninuca-QR|Ninuca-QR]].|14|05|2026}}
ვასილი ალექსანდრეს ძე არხიპოვი (რუს. Василий Александрович Архипов; 30 იანვარი, 1926 – 19 აგვისტო, 1998) იყო საბჭოთა კავშირის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ვიცე-ადმირალი. ის ყველაზე მეტად ცნობილია 1962 წლის კარიბის კრიზისის დროს ბირთვული ომის თავიდან აცილებით.
კრიზისის დროს არხიპოვი საბჭოთა წყალქვეშა ნავების ფლოტილიის შტაბის უფროსად მსახურობდა და წყალქვეშა ნავ B-59-ზე იმყოფებოდა, როგორც მეთაურის მოადგილე. ბირთვული იარაღის გამოყენების ნებართვისთვის საჭირო იყო სამივე უფროსი ოფიცრის თანხმობა. როდესაც აშშ-ის გამანადგურებლებმა წყალქვეშა ნავის მახლობლად სასიგნალო ყუმბარები ჩამოყარეს, ნავის კაპიტანმა და პოლიტიკურმა ოფიცერმა ჩათვალეს, რომ ომი დაიწყო და ამერიკული ხომალდების წინააღმდეგ ბირთვული ტორპედოს გაშვება დააპირეს. არხიპოვი ამის წინააღმდეგი წავიდა და მისმა გადაწყვეტილებამ ბირთვული იარაღის გამოყენება აღკვეთა.
2002 წელს, ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ეროვნული უსაფრთხოების არქივის დირექტორმა, თომას ს. ბლანტონმა განაცხადა:
არხიპოვი იყო „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“.
არხიპოვი 1975 წელს კონტრ-ადმირალი გახდა და კიროვის სახელობის საზღვაო აკადემიას ჩაუდგა სათავეში. 1981 წელს მას ვიცე-ადმირალის წოდება მიენიჭა, 80-იანი წლების შუა ხანებში კი პენსიაზე გავიდა.
პენსიაზე გასვლის შემდეგ ის მოსკოვის ოლქში, ჟელეზნოდოროჟნიში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა 1998 წლის 19 აგვისტოს თირკმლის კიბოთი. ზოგიერთი წყარო ამ დაავადებას მის სამსახურებრივ პერიოდში მიღებულ რადიაციულ დასხივებას უკავშირებს.¬¬-¬++
ადრეული წლები
არხიპოვი დაიბადა მოსკოვის მახლობლად, სტარაია კუპავნაში, რუსი გლეხის ოჯახში. მან განათლება ვლადივოსტოკში, წყნარი ოკეანის უმაღლეს საზღვაო სასწავლებელში მიიღო და 1945 წლის აგვისტოში, საბჭოთა კავშირ-იაპონიის ომის დროს, ნაღმსაძებნ ხომალდზე მსახურობდა. ომის შემდეგ ის კასპიის უმაღლეს საზღვაო სასწავლებელში გადაიყვანეს, რომელიც 1947 წელს დაამთავრა. ამის შემდეგ ის შავი ზღვის, ჩრდილოეთისა და ბალტიისპირეთის ფლოტების წყალქვეშა ნავებზე მსახურობდა.
K-19-ის ინციდენტი
1961 წლის ივლისში არხიპოვი დაინიშნა ახალი, „Hotel“-ის კლასის ბალისტიკური რაკეტების მქონე წყალქვეშა ნავის, K-19-ის მეთაურის მოადგილედ. გრენლანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით წვრთნების დროს, ნავის რეაქტორის გამაგრილებელ სისტემაში გაჟონვა მოხდა, რამაც სისტემის მწყობრიდან გამოსვლა გამოიწვია. პარალელურად, გაწყდა რადიოკავშირი და ეკიპაჟმა მოსკოვთან დაკავშირება ვეღარ შეძლო.
სარეზერვო სისტემის არარსებობის გამო, კაპიტანმა ნიკოლაი ზატეევმა შვიდ ინჟინერს გამოსავლის პოვნა დაავალა. მათ შექმნეს გამაგრილებელი სისტემის იმპროვიზებული ვერსია, რამაც რეაქტორის დნობა თავიდან აიცილა.
რეაქტორი დასტაბილურდა, თუმცა მთელი ეკიპაჟი, მათ შორის არხიპოვიც, რადიაციით დასხივდა. შვიდივე ინჟინერი და მათი განყოფილების ოფიცერი მწვავე რადიაციული სინდრომით ერთ თვეში გარდაიცვალნენ, მომდევნო ორი წლის განმავლობაში კი დასხივების შედეგად კიდევ 15 მეზღვაური დაიღუპა.
როლი კარიბის კრიზისში
1962 წლის 27 ოქტომბერს, კარიბის კრიზისის დროს, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის 11 გამანადგურებელმა და ავიამზიდმა USS Randolph-მა კუბასთან ახლოს აღმოაჩინეს საბჭოთა დიზელზე მომუშავე, ბირთვული იარაღით აღჭურვილი „Foxtrot“-ის კლასის წყალქვეშა ნავი B-59. მიუხედავად იმისა, რომ ნავი საერთაშორისო წყლებში იმყოფებოდა, აშშ-ის ფლოტმა დაიწყო სასიგნალო სიღრმული ბომბების ჩამოყრა, რათა B-59 იძულებული გაეხადა, იდენტიფიკაციისთვის ზედაპირზე ამოსულიყო.
მოსკოვიდან რამდენიმე დღის განმავლობაში არანაირი შეტყობინება არ მოსულა. მანამდე ეკიპაჟი ახერხებდა აშშ-ის სამოქალაქო რადიოგადაცემების დაჭერას, მაგრამ სიღრმეში მანევრირებისას რადიოსიგნალებს ვეღარ იღებდნენ. მეზღვაურებმა არ იცოდნენ, იყო თუ არა ომი უკვე დაწყებული. კაპიტან ვალენტინ სავიცკის მიაჩნდა, რომ საომარი მოქმედებები შესაძლოა დაწყებულიყო და ბირთვული T-5 ტორპედოს გაშვება სურდა.
საბჭოთა წყალქვეშა ნავების უმეტესობაზე ბირთვული იარაღის გამოსაყენებლად მხოლოდ კაპიტნისა და პოლიტიკური ოფიცრის თანხმობა იყო საჭირო. თუმცა B-59-ზე აუცილებელი იყო მესამე ხელმოწერაც, რადგან ვასილი არხიპოვი ბრიგადის შტაბის უფროსი იყო. ოფიცრებს შორის კამათი დაიწყო; გაშვების წინააღმდეგი მხოლოდ არხიპოვი წავიდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ის B-59-ზე ფორმალურად მეთაურის მოადგილე იყო, მისმა ავტორიტეტმა და K-19-ის ინციდენტის დროს გამოჩენილმა სიმამაცემ გადამწყვეტი როლი ითამაშა. მან საბოლოოდ დაარწმუნა სავიცკი, ამოსულიყვნენ ზედაპირზე და ბრძანებებს დალოდებოდნენ. სწორედ ამ გადაწყვეტილებას მიეწერება ბირთვული ესკალაციის თავიდან აცილება. იმ დროისთვის B-59-ის ბატარეები თითქმის დაცლილი იყო, კონდიცირება არ მუშაობდა და ხომალდზე გაუსაძლისი პირობები სუფევდა. ნავი ამოვიდა ზედაპირზე ამერიკული ხომალდების გარემოცვაში, დაუკავშირდა აშშ-ის გამანადგურებელს, მოგვიანებით კი საბჭოთა კავშირში დაბრუნების ბრძანება მიიღო.
უშუალო შედეგები (1962–1963)
საბჭოთა კავშირში დაბრუნების შემდეგ, ეკიპაჟის ბევრ წევრს საყვედური გამოუცხადეს. ერთმა ადმირალმა მათ უთხრა: „ჯობდა თქვენს ხომალდთან ერთად ჩაძირულიყავით“. არხიპოვის მეუღლე, ოლგა, მოგვიანებით იხსენებდა, რომ ვასილი იშვიათად საუბრობდა ამ ამბებზე, რადგან გრძნობდა, რომ მათი თავგანწირვა სათანადოდ არ დააფასეს.
მოგვიანებითი ჩვენებები
1997 წელს არხიპოვი იხსენებდა, რომ ზედაპირზე ამოსვლის შემდეგ, ამერიკულმა თვითმფრინავებმა მათ გამაფრთხილებელი ცეცხლი გაუხსნეს და ძლიერი პროჟექტორებით დააბრმავეს ხიდურზე მყოფი ოფიცრები.
2002 წელს აშშ-ის თავდაცვის ყოფილმა მდივანმა, რობერტ მაკნამარამ განაცხადა: „ჩვენ ძალიან, ძალიან ახლოს ვიყავით [ბირთვულ ომთან], იმაზე ახლოს, ვიდრე მაშინ ვიცოდით“. ისტორიკოსმა არტურ შლეზინგერმა კი დასძინა, რომ ეს იყო „არა მხოლოდ ცივი ომის, არამედ კაცობრიობის ისტორიის ყველაზე საშიში მომენტი“.
ისტორიოგრაფია
2024 წელს ისტორიკოსმა სერგეი რადჩენკომ აღნიშნა, რომ არხიპოვის როლის შესახებ მტკიცებულებები ძირითადად ზეპირ მოგონებებს ეყრდნობა. მისი თქმით, რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს მიერ 2022 წელს გასაიდუმლოებული დოკუმენტების გახსნისას, არხიპოვის ინციდენტი ნახსენები არ ყოფილა.

შემდგომი ცხოვრება და გარდაცვალება
არხიპოვმა განაგრძო სამსახური საბჭოთა საზღვაო ფლოტში; ის მეთაურობდა წყალქვეშა ნავებს, მოგვიანებით კი — წყალქვეშა ნავების ესკადრილიებს. 1975 წელს მას კონტრ-ადმირალის წოდება მიენიჭა და კიროვის სახელობის საზღვაო აკადემიის ხელმძღვანელი გახდა. 1981 წელს არხიპოვი ვიცე-ადმირალი გახდა, 1988 წელს კი თადარიგში გავიდა.
ის დასახლდა კუპავნაში (რომელიც 2004 წელს მოსკოვის ოლქის ქალაქ ჟელეზნოდოროჟნის შეუერთდა), სადაც 1998 წლის 19 აგვისტოს გარდაიცვალა. სავარაუდოა, რომ რადიაციამ, რომელიც მან 1961 წელს მიიღო, ხელი შეუწყო თირკმლის კიბოს განვითარებას — ისევე, როგორც ეს K-19-ის ინციდენტის დროს მასთან ერთად მყოფი ბევრი სხვა მეზღვაურის შემთხვევაში მოხდა.
ნიკოლაი ზატეევი, K-19-ის მეთაური ბირთვული ავარიის დროს, 1998 წლის 28 აგვისტოს გარდაიცვალა. არხიპოვიც და ზატეევიც გარდაცვალებისას 72 წლისანი იყვნენ.
პერსონალური ცხოვრება
არხიპოვი ცნობილი იყო, როგორც მორიდებული და თავმდაბალი ადამიანი. 2012 წლის PBS-ის დოკუმენტურ ფილმში „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“, მისმა მეუღლემ, ოლგამ, იგი დაახასიათა როგორც ინტელექტუალური, თავაზიანი და ძალიან მშვიდი პიროვნება. მისი პიროვნების შესახებ ინფორმაციის დიდი ნაწილი სწორედ ოლგას მოგონებებს ეყრდნობა. მისი თქმით, ვასილის შვებულების დროს გაზეთების კითხვა უყვარდა და ცდილობდა, მაქსიმალურად ინფორმირებული ყოფილიყო თანამედროვე სამყაროს მოვლენებით. ამავე ინტერვიუში ოლგამ მის შესაძლო ცრურწმენებზეც მიანიშნა — მან გაიხსენა, როგორ წაასწრო ქმარს სახლში მათი სასიყვარულო წერილების წვისას; ვასილიმ ეს იმით ახსნა, რომ წერილების შენახვას „უბედურება“ მოჰქონდა.
პოპულარულ კულტურაში
•	სერიალის Secrets of the Dead მე-12 სეზონის პირველ ეპიზოდში, სახელწოდებით „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“, არხიპოვის როლი ლეონ ოკენდენმა შეასრულა. ეპიზოდი 2012 წლის 23 ოქტომბერს, კარიბის კრიზისის 50-ე წლისთავზე გამოვიდა.
•	ოუენ მეთიუზის 2021 წლის რომანში Red Traitor (წითელი მოღალატე) არხიპოვი ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟია და წიგნი სწორედ მას ეძღვნება.
•	კაპიტან მიხეილ პოლენინის პერსონაჟი (რომელსაც ლიამ ნისონი ასრულებს) 2002 წლის ფილმში K-19: The Widowmaker, დაფუძნებულია არხიპოვის მოღვაწეობაზე წყალქვეშა ნავ K-19-ზე.
ჯილდოები და პატივი
B-59-ზე გამოჩენილი სიმამაცის აღსანიშნავად, არხიპოვს მიენიჭა პირველი ჯილდო „Future of Life Award“ (სიცოცხლის მომავლის ჯილდო), რომელიც 2017 წელს სიკვდილის შემდეგ მის ოჯახს გადაეცა. „Future of Life Institute“-ის მიერ დაწესებული ეს ჯილდო გადაეცემათ ადამიანებს, რომლებმაც განსაკუთრებული ზომები მიიღეს კაცობრიობის მომავლის დასაცავად, ხშირად პირადი რისკის ფასად და ყოველგვარი აშკარა სარგებლის გარეშე.
2002 წელს, აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების არქივის მაშინდელმა დირექტორმა, თომას ს. ბლანტონმა განაცხადა, რომ არხიპოვმა „სამყარო გადაარჩინა“.</text>
      <sha1>b61jokifj0fswa8knjdzjlgt0cjq0jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391996</id>
      <parentid>5391769</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninuca-QR</username>
        <id>175479</id>
      </contributor>
      <origin>5391996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21433" sha1="9ctejv6ex8lgsdyx8idj4lpxjqeyr1i" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninuca-QR|Ninuca-QR]].|14|05|2026}}
ვასილი ალექსანდრეს ძე არხიპოვი (რუს. Василий Александрович Архипов; 30 იანვარი, 1926 – 19 აგვისტო, 1998) იყო საბჭოთა კავშირის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ვიცე-ადმირალი. ის ყველაზე მეტად ცნობილია 1962 წლის კარიბის კრიზისის დროს ბირთვული ომის თავიდან აცილებით.

კრიზისის დროს არხიპოვი საბჭოთა წყალქვეშა ნავების ფლოტილიის შტაბის უფროსად მსახურობდა და წყალქვეშა ნავ B-59-ზე იმყოფებოდა, როგორც მეთაურის მოადგილე. ბირთვული იარაღის გამოყენების ნებართვისთვის საჭირო იყო სამივე უფროსი ოფიცრის თანხმობა. 

როდესაც აშშ-ის გამანადგურებლებმა წყალქვეშა ნავის მახლობლად სასიგნალო ყუმბარები ჩამოყარეს, ნავის კაპიტანმა და პოლიტიკურმა ოფიცერმა ჩათვალეს, რომ ომი დაიწყო და ამერიკული ხომალდების წინააღმდეგ ბირთვული ტორპედოს გაშვება დააპირეს. არხიპოვი ამის წინააღმდეგი წავიდა და მისმა გადაწყვეტილებამ ბირთვული იარაღის გამოყენება აღკვეთა.

2002 წელს, ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ეროვნული უსაფრთხოების არქივის დირექტორმა, თომას ს. ბლანტონმა განაცხადა:
არხიპოვი იყო „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“.
არხიპოვი 1975 წელს კონტრ-ადმირალი გახდა და კიროვის სახელობის საზღვაო აკადემიას ჩაუდგა სათავეში. 1981 წელს მას ვიცე-ადმირალის წოდება მიენიჭა, 80-იანი წლების შუა ხანებში კი პენსიაზე გავიდა.

პენსიაზე გასვლის შემდეგ ის მოსკოვის ოლქში, ჟელეზნოდოროჟნიში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა 1998 წლის 19 აგვისტოს თირკმლის კიბოთი. ზოგიერთი წყარო ამ დაავადებას მის სამსახურებრივ პერიოდში მიღებულ რადიაციულ დასხივებას უკავშირებს.

==ადრეული წლები==
არხიპოვი დაიბადა მოსკოვის მახლობლად, სტარაია კუპავნაში, რუსი გლეხის ოჯახში. მან განათლება ვლადივოსტოკში, წყნარი ოკეანის უმაღლეს საზღვაო სასწავლებელში მიიღო და 1945 წლის აგვისტოში, საბჭოთა კავშირ-იაპონიის ომის დროს, ნაღმსაძებნ ხომალდზე მსახურობდა. ომის შემდეგ ის კასპიის უმაღლეს საზღვაო სასწავლებელში გადაიყვანეს, რომელიც 1947 წელს დაამთავრა. ამის შემდეგ ის შავი ზღვის, ჩრდილოეთისა და ბალტიისპირეთის ფლოტების წყალქვეშა ნავებზე მსახურობდა.

K-19-ის ინციდენტი
1961 წლის ივლისში არხიპოვი დაინიშნა ახალი, „Hotel“-ის კლასის ბალისტიკური რაკეტების მქონე წყალქვეშა ნავის, K-19-ის მეთაურის მოადგილედ. გრენლანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით წვრთნების დროს, ნავის რეაქტორის გამაგრილებელ სისტემაში გაჟონვა მოხდა, რამაც სისტემის მწყობრიდან გამოსვლა გამოიწვია. პარალელურად, გაწყდა რადიოკავშირი და ეკიპაჟმა მოსკოვთან დაკავშირება ვეღარ შეძლო.
სარეზერვო სისტემის არარსებობის გამო, კაპიტანმა ნიკოლაი ზატეევმა შვიდ ინჟინერს გამოსავლის პოვნა დაავალა. მათ შექმნეს გამაგრილებელი სისტემის იმპროვიზებული ვერსია, რამაც რეაქტორის დნობა თავიდან აიცილა.
რეაქტორი დასტაბილურდა, თუმცა მთელი ეკიპაჟი, მათ შორის არხიპოვიც, რადიაციით დასხივდა. შვიდივე ინჟინერი და მათი განყოფილების ოფიცერი მწვავე რადიაციული სინდრომით ერთ თვეში გარდაიცვალნენ, მომდევნო ორი წლის განმავლობაში კი დასხივების შედეგად კიდევ 15 მეზღვაური დაიღუპა.
როლი კარიბის კრიზისში
1962 წლის 27 ოქტომბერს, კარიბის კრიზისის დროს, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის 11 გამანადგურებელმა და ავიამზიდმა USS Randolph-მა კუბასთან ახლოს აღმოაჩინეს საბჭოთა დიზელზე მომუშავე, ბირთვული იარაღით აღჭურვილი „Foxtrot“-ის კლასის წყალქვეშა ნავი B-59. მიუხედავად იმისა, რომ ნავი საერთაშორისო წყლებში იმყოფებოდა, აშშ-ის ფლოტმა დაიწყო სასიგნალო სიღრმული ბომბების ჩამოყრა, რათა B-59 იძულებული გაეხადა, იდენტიფიკაციისთვის ზედაპირზე ამოსულიყო.
მოსკოვიდან რამდენიმე დღის განმავლობაში არანაირი შეტყობინება არ მოსულა. მანამდე ეკიპაჟი ახერხებდა აშშ-ის სამოქალაქო რადიოგადაცემების დაჭერას, მაგრამ სიღრმეში მანევრირებისას რადიოსიგნალებს ვეღარ იღებდნენ. მეზღვაურებმა არ იცოდნენ, იყო თუ არა ომი უკვე დაწყებული. კაპიტან ვალენტინ სავიცკის მიაჩნდა, რომ საომარი მოქმედებები შესაძლოა დაწყებულიყო და ბირთვული T-5 ტორპედოს გაშვება სურდა.
საბჭოთა წყალქვეშა ნავების უმეტესობაზე ბირთვული იარაღის გამოსაყენებლად მხოლოდ კაპიტნისა და პოლიტიკური ოფიცრის თანხმობა იყო საჭირო. თუმცა B-59-ზე აუცილებელი იყო მესამე ხელმოწერაც, რადგან ვასილი არხიპოვი ბრიგადის შტაბის უფროსი იყო. ოფიცრებს შორის კამათი დაიწყო; გაშვების წინააღმდეგი მხოლოდ არხიპოვი წავიდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ის B-59-ზე ფორმალურად მეთაურის მოადგილე იყო, მისმა ავტორიტეტმა და K-19-ის ინციდენტის დროს გამოჩენილმა სიმამაცემ გადამწყვეტი როლი ითამაშა. მან საბოლოოდ დაარწმუნა სავიცკი, ამოსულიყვნენ ზედაპირზე და ბრძანებებს დალოდებოდნენ. სწორედ ამ გადაწყვეტილებას მიეწერება ბირთვული ესკალაციის თავიდან აცილება. იმ დროისთვის B-59-ის ბატარეები თითქმის დაცლილი იყო, კონდიცირება არ მუშაობდა და ხომალდზე გაუსაძლისი პირობები სუფევდა. ნავი ამოვიდა ზედაპირზე ამერიკული ხომალდების გარემოცვაში, დაუკავშირდა აშშ-ის გამანადგურებელს, მოგვიანებით კი საბჭოთა კავშირში დაბრუნების ბრძანება მიიღო.
უშუალო შედეგები (1962–1963)
საბჭოთა კავშირში დაბრუნების შემდეგ, ეკიპაჟის ბევრ წევრს საყვედური გამოუცხადეს. ერთმა ადმირალმა მათ უთხრა: „ჯობდა თქვენს ხომალდთან ერთად ჩაძირულიყავით“. არხიპოვის მეუღლე, ოლგა, მოგვიანებით იხსენებდა, რომ ვასილი იშვიათად საუბრობდა ამ ამბებზე, რადგან გრძნობდა, რომ მათი თავგანწირვა სათანადოდ არ დააფასეს.
მოგვიანებითი ჩვენებები
1997 წელს არხიპოვი იხსენებდა, რომ ზედაპირზე ამოსვლის შემდეგ, ამერიკულმა თვითმფრინავებმა მათ გამაფრთხილებელი ცეცხლი გაუხსნეს და ძლიერი პროჟექტორებით დააბრმავეს ხიდურზე მყოფი ოფიცრები.
2002 წელს აშშ-ის თავდაცვის ყოფილმა მდივანმა, რობერტ მაკნამარამ განაცხადა: „ჩვენ ძალიან, ძალიან ახლოს ვიყავით [ბირთვულ ომთან], იმაზე ახლოს, ვიდრე მაშინ ვიცოდით“. ისტორიკოსმა არტურ შლეზინგერმა კი დასძინა, რომ ეს იყო „არა მხოლოდ ცივი ომის, არამედ კაცობრიობის ისტორიის ყველაზე საშიში მომენტი“.
ისტორიოგრაფია
2024 წელს ისტორიკოსმა სერგეი რადჩენკომ აღნიშნა, რომ არხიპოვის როლის შესახებ მტკიცებულებები ძირითადად ზეპირ მოგონებებს ეყრდნობა. მისი თქმით, რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს მიერ 2022 წელს გასაიდუმლოებული დოკუმენტების გახსნისას, არხიპოვის ინციდენტი ნახსენები არ ყოფილა.

შემდგომი ცხოვრება და გარდაცვალება
არხიპოვმა განაგრძო სამსახური საბჭოთა საზღვაო ფლოტში; ის მეთაურობდა წყალქვეშა ნავებს, მოგვიანებით კი — წყალქვეშა ნავების ესკადრილიებს. 1975 წელს მას კონტრ-ადმირალის წოდება მიენიჭა და კიროვის სახელობის საზღვაო აკადემიის ხელმძღვანელი გახდა. 1981 წელს არხიპოვი ვიცე-ადმირალი გახდა, 1988 წელს კი თადარიგში გავიდა.
ის დასახლდა კუპავნაში (რომელიც 2004 წელს მოსკოვის ოლქის ქალაქ ჟელეზნოდოროჟნის შეუერთდა), სადაც 1998 წლის 19 აგვისტოს გარდაიცვალა. სავარაუდოა, რომ რადიაციამ, რომელიც მან 1961 წელს მიიღო, ხელი შეუწყო თირკმლის კიბოს განვითარებას — ისევე, როგორც ეს K-19-ის ინციდენტის დროს მასთან ერთად მყოფი ბევრი სხვა მეზღვაურის შემთხვევაში მოხდა.
ნიკოლაი ზატეევი, K-19-ის მეთაური ბირთვული ავარიის დროს, 1998 წლის 28 აგვისტოს გარდაიცვალა. არხიპოვიც და ზატეევიც გარდაცვალებისას 72 წლისანი იყვნენ.
პერსონალური ცხოვრება
არხიპოვი ცნობილი იყო, როგორც მორიდებული და თავმდაბალი ადამიანი. 2012 წლის PBS-ის დოკუმენტურ ფილმში „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“, მისმა მეუღლემ, ოლგამ, იგი დაახასიათა როგორც ინტელექტუალური, თავაზიანი და ძალიან მშვიდი პიროვნება. მისი პიროვნების შესახებ ინფორმაციის დიდი ნაწილი სწორედ ოლგას მოგონებებს ეყრდნობა. მისი თქმით, ვასილის შვებულების დროს გაზეთების კითხვა უყვარდა და ცდილობდა, მაქსიმალურად ინფორმირებული ყოფილიყო თანამედროვე სამყაროს მოვლენებით. ამავე ინტერვიუში ოლგამ მის შესაძლო ცრურწმენებზეც მიანიშნა — მან გაიხსენა, როგორ წაასწრო ქმარს სახლში მათი სასიყვარულო წერილების წვისას; ვასილიმ ეს იმით ახსნა, რომ წერილების შენახვას „უბედურება“ მოჰქონდა.
პოპულარულ კულტურაში
•	სერიალის Secrets of the Dead მე-12 სეზონის პირველ ეპიზოდში, სახელწოდებით „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“, არხიპოვის როლი ლეონ ოკენდენმა შეასრულა. ეპიზოდი 2012 წლის 23 ოქტომბერს, კარიბის კრიზისის 50-ე წლისთავზე გამოვიდა.
•	ოუენ მეთიუზის 2021 წლის რომანში Red Traitor (წითელი მოღალატე) არხიპოვი ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟია და წიგნი სწორედ მას ეძღვნება.
•	კაპიტან მიხეილ პოლენინის პერსონაჟი (რომელსაც ლიამ ნისონი ასრულებს) 2002 წლის ფილმში K-19: The Widowmaker, დაფუძნებულია არხიპოვის მოღვაწეობაზე წყალქვეშა ნავ K-19-ზე.
ჯილდოები და პატივი
B-59-ზე გამოჩენილი სიმამაცის აღსანიშნავად, არხიპოვს მიენიჭა პირველი ჯილდო „Future of Life Award“ (სიცოცხლის მომავლის ჯილდო), რომელიც 2017 წელს სიკვდილის შემდეგ მის ოჯახს გადაეცა. „Future of Life Institute“-ის მიერ დაწესებული ეს ჯილდო გადაეცემათ ადამიანებს, რომლებმაც განსაკუთრებული ზომები მიიღეს კაცობრიობის მომავლის დასაცავად, ხშირად პირადი რისკის ფასად და ყოველგვარი აშკარა სარგებლის გარეშე.
2002 წელს, აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების არქივის მაშინდელმა დირექტორმა, თომას ს. ბლანტონმა განაცხადა, რომ არხიპოვმა „სამყარო გადაარჩინა“.</text>
      <sha1>9ctejv6ex8lgsdyx8idj4lpxjqeyr1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392011</id>
      <parentid>5391996</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninuca-QR</username>
        <id>175479</id>
      </contributor>
      <origin>5392011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21523" sha1="966q16l1l3erbitwsbib6mopb2o95bq" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninuca-QR|Ninuca-QR]].|14|05|2026}}
ვასილი ალექსანდრეს ძე არხიპოვი (რუს. Василий Александрович Архипов; 30 იანვარი, 1926 – 19 აგვისტო, 1998) იყო საბჭოთა კავშირის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ვიცე-ადმირალი. ის ყველაზე მეტად ცნობილია 1962 წლის კარიბის კრიზისის დროს ბირთვული ომის თავიდან აცილებით.

კრიზისის დროს არხიპოვი საბჭოთა წყალქვეშა ნავების ფლოტილიის შტაბის უფროსად მსახურობდა და წყალქვეშა ნავ B-59-ზე იმყოფებოდა, როგორც მეთაურის მოადგილე. ბირთვული იარაღის გამოყენების ნებართვისთვის საჭირო იყო სამივე უფროსი ოფიცრის თანხმობა. როდესაც აშშ-ის გამანადგურებლებმა წყალქვეშა ნავის მახლობლად სასიგნალო ყუმბარები ჩამოყარეს, ნავის კაპიტანმა და პოლიტიკურმა ოფიცერმა ჩათვალეს, რომ ომი დაიწყო და ამერიკული ხომალდების წინააღმდეგ ბირთვული ტორპედოს გაშვება დააპირეს. არხიპოვი ამის წინააღმდეგი წავიდა და მისმა გადაწყვეტილებამ ბირთვული იარაღის გამოყენება აღკვეთა.

2002 წელს, ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ეროვნული უსაფრთხოების არქივის დირექტორმა, თომას ს. ბლანტონმა განაცხადა:
არხიპოვი იყო „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“.
არხიპოვი 1975 წელს კონტრ-ადმირალი გახდა და კიროვის სახელობის საზღვაო აკადემიას ჩაუდგა სათავეში. 1981 წელს მას ვიცე-ადმირალის წოდება მიენიჭა, 80-იანი წლების შუა ხანებში კი პენსიაზე გავიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ ის მოსკოვის ოლქში, ჟელეზნოდოროჟნიში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა 1998 წლის 19 აგვისტოს თირკმლის კიბოთი. ზოგიერთი წყარო ამ დაავადებას მის სამსახურებრივ პერიოდში მიღებულ რადიაციულ დასხივებას უკავშირებს.

==ადრეული წლები==
არხიპოვი დაიბადა მოსკოვის მახლობლად, სტარაია კუპავნაში, რუსი გლეხის ოჯახში. მან განათლება ვლადივოსტოკში, წყნარი ოკეანის უმაღლეს საზღვაო სასწავლებელში მიიღო და 1945 წლის აგვისტოში, საბჭოთა კავშირ-იაპონიის ომის დროს, ნაღმსაძებნ ხომალდზე მსახურობდა. ომის შემდეგ ის კასპიის უმაღლეს საზღვაო სასწავლებელში გადაიყვანეს, რომელიც 1947 წელს დაამთავრა. ამის შემდეგ ის შავი ზღვის, ჩრდილოეთისა და ბალტიისპირეთის ფლოტების წყალქვეშა ნავებზე მსახურობდა.

==K-19-ის ინციდენტი==
1961 წლის ივლისში არხიპოვი დაინიშნა ახალი, „Hotel“-ის კლასის ბალისტიკური რაკეტების მქონე წყალქვეშა ნავის, K-19-ის მეთაურის მოადგილედ. გრენლანდიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით წვრთნების დროს, ნავის რეაქტორის გამაგრილებელ სისტემაში გაჟონვა მოხდა, რამაც სისტემის მწყობრიდან გამოსვლა გამოიწვია. პარალელურად, გაწყდა რადიოკავშირი და ეკიპაჟმა მოსკოვთან დაკავშირება ვეღარ შეძლო.

სარეზერვო სისტემის არარსებობის გამო, კაპიტანმა ნიკოლაი ზატეევმა შვიდ ინჟინერს გამოსავლის პოვნა დაავალა. მათ შექმნეს გამაგრილებელი სისტემის იმპროვიზებული ვერსია, რამაც რეაქტორის დნობა თავიდან აიცილა.
რეაქტორი დასტაბილურდა, თუმცა მთელი ეკიპაჟი, მათ შორის არხიპოვიც, რადიაციით დასხივდა. შვიდივე ინჟინერი და მათი განყოფილების ოფიცერი მწვავე რადიაციული სინდრომით ერთ თვეში გარდაიცვალნენ, მომდევნო ორი წლის განმავლობაში კი დასხივების შედეგად კიდევ 15 მეზღვაური დაიღუპა.

==როლი კარიბის კრიზისში==
1962 წლის 27 ოქტომბერს, კარიბის კრიზისის დროს, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის 11 გამანადგურებელმა და ავიამზიდმა USS Randolph-მა კუბასთან ახლოს აღმოაჩინეს საბჭოთა დიზელზე მომუშავე, ბირთვული იარაღით აღჭურვილი „Foxtrot“-ის კლასის წყალქვეშა ნავი B-59. მიუხედავად იმისა, რომ ნავი საერთაშორისო წყლებში იმყოფებოდა, აშშ-ის ფლოტმა დაიწყო სასიგნალო სიღრმული ბომბების ჩამოყრა, რათა B-59 იძულებული გაეხადა, იდენტიფიკაციისთვის ზედაპირზე ამოსულიყო.

მოსკოვიდან რამდენიმე დღის განმავლობაში არანაირი შეტყობინება არ მოსულა. მანამდე ეკიპაჟი ახერხებდა აშშ-ის სამოქალაქო რადიოგადაცემების დაჭერას, მაგრამ სიღრმეში მანევრირებისას რადიოსიგნალებს ვეღარ იღებდნენ. მეზღვაურებმა არ იცოდნენ, იყო თუ არა ომი უკვე დაწყებული. კაპიტან ვალენტინ სავიცკის მიაჩნდა, რომ საომარი მოქმედებები შესაძლოა დაწყებულიყო და ბირთვული T-5 ტორპედოს გაშვება სურდა.

საბჭოთა წყალქვეშა ნავების უმეტესობაზე ბირთვული იარაღის გამოსაყენებლად მხოლოდ კაპიტნისა და პოლიტიკური ოფიცრის თანხმობა იყო საჭირო. თუმცა B-59-ზე აუცილებელი იყო მესამე ხელმოწერაც, რადგან ვასილი არხიპოვი ბრიგადის შტაბის უფროსი იყო. ოფიცრებს შორის კამათი დაიწყო; გაშვების წინააღმდეგი მხოლოდ არხიპოვი წავიდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ის B-59-ზე ფორმალურად მეთაურის მოადგილე იყო, მისმა ავტორიტეტმა და K-19-ის ინციდენტის დროს გამოჩენილმა სიმამაცემ გადამწყვეტი როლი ითამაშა. მან საბოლოოდ დაარწმუნა სავიცკი, ამოსულიყვნენ ზედაპირზე და ბრძანებებს დალოდებოდნენ. სწორედ ამ გადაწყვეტილებას მიეწერება ბირთვული ესკალაციის თავიდან აცილება. იმ დროისთვის B-59-ის ბატარეები თითქმის დაცლილი იყო, კონდიცირება არ მუშაობდა და ხომალდზე გაუსაძლისი პირობები სუფევდა. ნავი ამოვიდა ზედაპირზე ამერიკული ხომალდების გარემოცვაში, დაუკავშირდა აშშ-ის გამანადგურებელს, მოგვიანებით კი საბჭოთა კავშირში დაბრუნების ბრძანება მიიღო.

===უშუალო შედეგები (1962–1963)===
საბჭოთა კავშირში დაბრუნების შემდეგ, ეკიპაჟის ბევრ წევრს საყვედური გამოუცხადეს. ერთმა ადმირალმა მათ უთხრა: „ჯობდა თქვენს ხომალდთან ერთად ჩაძირულიყავით“. არხიპოვის მეუღლე, ოლგა, მოგვიანებით იხსენებდა, რომ ვასილი იშვიათად საუბრობდა ამ ამბებზე, რადგან გრძნობდა, რომ მათი თავგანწირვა სათანადოდ არ დააფასეს.

===მოგვიანებითი ჩვენებები (1990-2000-იანები)===
1997 წელს არხიპოვი იხსენებდა, რომ ზედაპირზე ამოსვლის შემდეგ, ამერიკულმა თვითმფრინავებმა მათ გამაფრთხილებელი ცეცხლი გაუხსნეს და ძლიერი პროჟექტორებით დააბრმავეს ხიდურზე მყოფი ოფიცრები.
2002 წელს აშშ-ის თავდაცვის ყოფილმა მდივანმა, რობერტ მაკნამარამ განაცხადა: „ჩვენ ძალიან, ძალიან ახლოს ვიყავით [ბირთვულ ომთან], იმაზე ახლოს, ვიდრე მაშინ ვიცოდით“. ისტორიკოსმა არტურ შლეზინგერმა კი დასძინა, რომ ეს იყო „არა მხოლოდ ცივი ომის, არამედ კაცობრიობის ისტორიის ყველაზე საშიში მომენტი“.

===ისტორიოგრაფია (2020-იანები)===
2024 წელს ისტორიკოსმა სერგეი რადჩენკომ აღნიშნა, რომ არხიპოვის როლის შესახებ მტკიცებულებები ძირითადად ზეპირ მოგონებებს ეყრდნობა. მისი თქმით, რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს მიერ 2022 წელს გასაიდუმლოებული დოკუმენტების გახსნისას, არხიპოვის ინციდენტი ნახსენები არ ყოფილა.

შემდგომი ცხოვრება და გარდაცვალება
არხიპოვმა განაგრძო სამსახური საბჭოთა საზღვაო ფლოტში; ის მეთაურობდა წყალქვეშა ნავებს, მოგვიანებით კი — წყალქვეშა ნავების ესკადრილიებს. 1975 წელს მას კონტრ-ადმირალის წოდება მიენიჭა და კიროვის სახელობის საზღვაო აკადემიის ხელმძღვანელი გახდა. 1981 წელს არხიპოვი ვიცე-ადმირალი გახდა, 1988 წელს კი თადარიგში გავიდა.

ის დასახლდა კუპავნაში (რომელიც 2004 წელს მოსკოვის ოლქის ქალაქ ჟელეზნოდოროჟნის შეუერთდა), სადაც 1998 წლის 19 აგვისტოს გარდაიცვალა. სავარაუდოა, რომ რადიაციამ, რომელიც მან 1961 წელს მიიღო, ხელი შეუწყო თირკმლის კიბოს განვითარებას — ისევე, როგორც ეს K-19-ის ინციდენტის დროს მასთან ერთად მყოფი ბევრი სხვა მეზღვაურის შემთხვევაში მოხდა. ნიკოლაი ზატეევი, K-19-ის მეთაური ბირთვული ავარიის დროს, 1998 წლის 28 აგვისტოს გარდაიცვალა. არხიპოვიც და ზატეევიც გარდაცვალებისას 72 წლისანი იყვნენ.

პერსონალური ცხოვრება
არხიპოვი ცნობილი იყო, როგორც მორიდებული და თავმდაბალი ადამიანი. 2012 წლის PBS-ის დოკუმენტურ ფილმში „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“, მისმა მეუღლემ, ოლგამ, იგი დაახასიათა როგორც ინტელექტუალური, თავაზიანი და ძალიან მშვიდი პიროვნება. მისი პიროვნების შესახებ ინფორმაციის დიდი ნაწილი სწორედ ოლგას მოგონებებს ეყრდნობა. მისი თქმით, ვასილის შვებულების დროს გაზეთების კითხვა უყვარდა და ცდილობდა, მაქსიმალურად ინფორმირებული ყოფილიყო თანამედროვე სამყაროს მოვლენებით. ამავე ინტერვიუში ოლგამ მის შესაძლო ცრურწმენებზეც მიანიშნა — მან გაიხსენა, როგორ წაასწრო ქმარს სახლში მათი სასიყვარულო წერილების წვისას; ვასილიმ ეს იმით ახსნა, რომ წერილების შენახვას „უბედურება“ მოჰქონდა.
პოპულარულ კულტურაში
•	სერიალის Secrets of the Dead მე-12 სეზონის პირველ ეპიზოდში, სახელწოდებით „ადამიანი, რომელმაც სამყარო გადაარჩინა“, არხიპოვის როლი ლეონ ოკენდენმა შეასრულა. ეპიზოდი 2012 წლის 23 ოქტომბერს, კარიბის კრიზისის 50-ე წლისთავზე გამოვიდა.
•	ოუენ მეთიუზის 2021 წლის რომანში Red Traitor (წითელი მოღალატე) არხიპოვი ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟია და წიგნი სწორედ მას ეძღვნება.
•	კაპიტან მიხეილ პოლენინის პერსონაჟი (რომელსაც ლიამ ნისონი ასრულებს) 2002 წლის ფილმში K-19: The Widowmaker, დაფუძნებულია არხიპოვის მოღვაწეობაზე წყალქვეშა ნავ K-19-ზე.
ჯილდოები და პატივი
B-59-ზე გამოჩენილი სიმამაცის აღსანიშნავად, არხიპოვს მიენიჭა პირველი ჯილდო „Future of Life Award“ (სიცოცხლის მომავლის ჯილდო), რომელიც 2017 წელს სიკვდილის შემდეგ მის ოჯახს გადაეცა. „Future of Life Institute“-ის მიერ დაწესებული ეს ჯილდო გადაეცემათ ადამიანებს, რომლებმაც განსაკუთრებული ზომები მიიღეს კაცობრიობის მომავლის დასაცავად, ხშირად პირადი რისკის ფასად და ყოველგვარი აშკარა სარგებლის გარეშე.
2002 წელს, აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების არქივის მაშინდელმა დირექტორმა, თომას ს. ბლანტონმა განაცხადა, რომ არხიპოვმა „სამყარო გადაარჩინა“.</text>
      <sha1>966q16l1l3erbitwsbib6mopb2o95bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ვასილი არხიპოვი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888069</id>
    <revision>
      <id>5391770</id>
      <timestamp>2026-05-14T15:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninuca-QR</username>
        <id>175479</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1947</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888071</id>
    <revision>
      <id>5391780</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1947 წელს[[ესბიერგი|ესბიერგში]]. იენს ენევოლდსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი (დამატებით მატჩში მან 3½ : ½ გაიმარჯვა).  == სატურნირო...</comment>
      <origin>5391780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="o6zi5jsx6rfgsk4fquhrm48swh3zq4t" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1947 წელს[[ესბიერგი|ესბიერგში]]. იენს ენევოლდსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი (დამატებით მატჩში მან 3½ : ½ გაიმარჯვა).

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || '''7''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || '''7''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 5 || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || 4½ || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 4 || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4 || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ერნსტ სერენსენი]] || 0 || ½ || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 3½ || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 2 || 9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეივინ ლარსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 10
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=109 Danmarksmesterskabet 1947]
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=110 DM-Omkamp 1947]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1947 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>o6zi5jsx6rfgsk4fquhrm48swh3zq4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391781</id>
      <parentid>5391780</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="9ijaz4m0rr1roo21n66tqrbthow5iml" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1947 წელს[[ესბიერგი|ესბიერგში]]. იენს ენევოლდსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი (დამატებით მატჩში მან 3½ : ½ გაიმარჯვა).

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || '''7''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || '''7''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 5 || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || 4½ || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 4 || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4 || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ერნსტ სერენსენი]] || 0 || ½ || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 3½ || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 2 || 9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეივინ ლარსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 10
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=109 Danmarksmesterskabet 1947]
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=110 DM-Omkamp 1947]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1947 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>9ijaz4m0rr1roo21n66tqrbthow5iml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391783</id>
      <parentid>5391781</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3080" sha1="sasm17aacwihh34h6g6u0a5hlzphfm3" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1947 წელს [[ესბიერგი|ესბიერგში]]. იენს ენევოლდსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი (დამატებით მატჩში მან 3½ : ½ გაიმარჯვა).

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || '''7''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || '''7''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 5 || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || 4½ || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 4 || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4 || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ერნსტ სერენსენი]] || 0 || ½ || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 3½ || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 2 || 9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეივინ ლარსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 10
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=109 Danmarksmesterskabet 1947]
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=110 DM-Omkamp 1947]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1947 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>sasm17aacwihh34h6g6u0a5hlzphfm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1947</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888072</id>
    <revision>
      <id>5391782</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1948</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888073</id>
    <revision>
      <id>5391784</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{ტურნირი ჭადრაკში}} '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1948''' მიმდინარეობდა [[ორჰუსი|ორჰუსში]]. იენს ენევოლდსენი მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |- ! № !! მონაწი...</comment>
      <origin>5391784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2554" sha1="qnlpyx19lkrmaqbpxrk5gy9c7kh2v5n" xml:space="preserve">{{ტურნირი ჭადრაკში}}
'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1948''' მიმდინარეობდა [[ორჰუსი|ორჰუსში]]. იენს ენევოლდსენი მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || '''6''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 5½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || 5 || 3—4
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 5 || 3—4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || ½ || 4 || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || 3 || 6—8
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ნილს ლიე]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 0 || 3 || 6—8
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3 || 6—8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ერნსტ სერენსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 9
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=108 Danmarksmesterskabet 1948]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1948 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>qnlpyx19lkrmaqbpxrk5gy9c7kh2v5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391785</id>
      <parentid>5391784</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="tnlzv4i0prhr0r3ep9adwt67x0cgv1g" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1948''' მიმდინარეობდა [[ორჰუსი|ორჰუსში]]. იენს ენევოლდსენი მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || '''6''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 5½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || 5 || 3—4
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 5 || 3—4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || ½ || 4 || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || 3 || 6—8
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ნილს ლიე]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 0 || 3 || 6—8
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3 || 6—8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ერნსტ სერენსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 9
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=108 Danmarksmesterskabet 1948]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1948 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>tnlzv4i0prhr0r3ep9adwt67x0cgv1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1948</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888074</id>
    <revision>
      <id>5391786</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Esausto</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888075</id>
    <revision>
      <id>5391787</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="6x1bfvuajoqhyy40b7yxju0ue2mt8vw" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 16:35, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6x1bfvuajoqhyy40b7yxju0ue2mt8vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1949</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888076</id>
    <revision>
      <id>5391788</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1949''' მიმდინარეობდა [[კოპენჰაგენი|კოპენჰაგენში]]. პოულ ჰაგე მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == სატურნირო ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |- ! № !! მონაწილეებ...</comment>
      <origin>5391788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="58n7nsmla37op3vngynhzhehe2lxgi2" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1949''' მიმდინარეობდა [[კოპენჰაგენი|კოპენჰაგენში]]. პოულ ჰაგე მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || '''7½''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''7½''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 5½ || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 1 || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 0 || 1 || 1 || 5 || 5—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 5 || 5—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || 0 || 0 || 1 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 0 || ½ || 1 || 4½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 4 || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4 || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3½ || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ნილს ლიე]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2 || 11
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=107 Danmarksmesterskabet 1949]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1949 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>58n7nsmla37op3vngynhzhehe2lxgi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391790</id>
      <parentid>5391788</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="ov3bdzgoi43oysdrrkbbd6tv0v7r620" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1949''' მიმდინარეობდა [[კოპენჰაგენი|კოპენჰაგენში]]. პოულ ჰაგე მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || '''7½''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბიორნ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''7½''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 5½ || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 1 || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 0 || 1 || 1 || 5 || 5—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 5 || 5—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || 0 || 0 || 1 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 0 || ½ || 1 || 4½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 4 || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4 || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3½ || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ნილს ლიე]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2 || 11
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=107 Danmarksmesterskabet 1949]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1949 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>ov3bdzgoi43oysdrrkbbd6tv0v7r620</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1949</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888077</id>
    <revision>
      <id>5391789</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1950</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888078</id>
    <revision>
      <id>5391791</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1950''' მიმდინარეობდა [[ოლბორგი|ოლბორგში]]. პოულ ჰაგე მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == სატურნირო ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |- ! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !!...</comment>
      <origin>5391791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="gx6ktu7y17zuhe58x2fpuo05lu7bj7f" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1950''' მიმდინარეობდა [[ოლბორგი|ოლბორგში]]. პოულ ჰაგე მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || '''6''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || '''6''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 5 || 3—4
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || ½ || 5 || 3—4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || ½ || 1 || 4½ || 5—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 4½ || 5—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || 1 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 0 || 4 || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 3½ || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 10
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=106 Danmarksmesterskabet 1950]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1950 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>gx6ktu7y17zuhe58x2fpuo05lu7bj7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391908</id>
      <parentid>5391791</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="eg0nwvb2n2ieo20jrk3pog1829f2aqa" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1950''' მიმდინარეობდა [[ოლბორგი|ოლბორგში]]. პოულ ჰაგე მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || '''6''' || '''1—2'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || '''6''' || '''1—2'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 5 || 3—4
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || ½ || 5 || 3—4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || ½ || 1 || 4½ || 5—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 4½ || 5—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || 1 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 0 || 4 || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 3½ || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 10
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=106 Danmarksmesterskabet 1950]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1950 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>eg0nwvb2n2ieo20jrk3pog1829f2aqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1950</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888079</id>
    <revision>
      <id>5391792</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1951</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888080</id>
    <revision>
      <id>5391793</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]] ''' მიმდინარეობდა [[ოდენსე]]ში 1951 წლის [[21 მარტი|21]]-დან [[26 მარტი|26 მარტამდე]].  ფინიშთან ერთდროულად სამი მონაწილე მივიდა. დამატებით მატჩ-ტურნირში გაიმა...</comment>
      <origin>5391793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="d9t4wce6ab6gq98mqqxhomijkrmxnfa" xml:space="preserve">'''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]] ''' მიმდინარეობდა [[ოდენსე]]ში 1951 წლის [[21 მარტი|21]]-დან [[26 მარტი|26 მარტამდე]].

ფინიშთან ერთდროულად სამი მონაწილე მივიდა. დამატებით მატჩ-ტურნირში გაიმარჯვა ეიგილ პედერსენმა და პირველად გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 0 || ½ || 1 || 1 || ½ || 0 || '''4½''' || '''1—3'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 || '''4½''' || '''1—3'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || '''4½''' || '''1—3'''
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || 1 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || 4 || 4—7
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || ½ || 1 || 4 || 4—7
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || 1 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4 || 4—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 0 || 0 || ½ || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 4 || 4—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3½ || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 9
|}

== მატჩ-ტურნირი პირველი ადგილისთვის ==
მატჩ-ტურნირი ჩატარდა [[ორჰუსი|ორჰუსში]] 19-დან 23 აპრილამდე.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! colspan=&quot;2&quot; | 1 !! colspan=&quot;2&quot; | 2 !! colspan=&quot;2&quot; | 3 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 0 || '''2½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 2 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || ½ || 1 || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 3
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=104 Danmarksmesterskabet 1951]
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=105 DM-Omkamp 1951]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1951 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>d9t4wce6ab6gq98mqqxhomijkrmxnfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391795</id>
      <parentid>5391793</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4124" sha1="qv9wei045z53xb3j6ib9n7mso8if629" xml:space="preserve">'''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]] ''' მიმდინარეობდა [[ოდენსე]]ში 1951 წლის [[21 მარტი|21]]-დან [[26 მარტი|26 მარტამდე]].

ფინიშთან ერთდროულად სამი მონაწილე მივიდა. დამატებით მატჩ-ტურნირში გაიმარჯვა ეიგილ პედერსენმა და პირველად გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 0 || ½ || 1 || 1 || ½ || 0 || '''4½''' || '''1—3'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 || '''4½''' || '''1—3'''
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || '''4½''' || '''1—3'''
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || 1 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || 4 || 4—7
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || ½ || 1 || 4 || 4—7
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || 1 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4 || 4—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 0 || 0 || ½ || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 4 || 4—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3½ || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 9
|}

== მატჩ-ტურნირი პირველი ადგილისთვის ==
მატჩ-ტურნირი ჩატარდა [[ორჰუსი|ორჰუსში]] 19-დან 23 აპრილამდე.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! colspan=&quot;2&quot; | 1 !! colspan=&quot;2&quot; | 2 !! colspan=&quot;2&quot; | 3 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 0 || '''2½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 2 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || ½ || 1 || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 3
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=104 Danmarksmesterskabet 1951]
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=105 DM-Omkamp 1951]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1951 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>qv9wei045z53xb3j6ib9n7mso8if629</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1951</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888081</id>
    <revision>
      <id>5391794</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:MoonlightCapital</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888082</id>
    <revision>
      <id>5391796</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="4aonn56o1oiban2zz1jgxpzns9xsefi" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 16:48, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4aonn56o1oiban2zz1jgxpzns9xsefi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1952</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888083</id>
    <revision>
      <id>5391797</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]''' გაიმართა [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]] 1952 წელს. ქვეყნის ჩემპიონი მეორედ გახდა [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]].  == სატურნირო ცხრილი == {|...</comment>
      <origin>5391797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3435" sha1="jdj6s0p0yk0vvrbc3cj5ktwq69gpcgu" xml:space="preserve">'''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]''' გაიმართა [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]] 1952 წელს. ქვეყნის ჩემპიონი მეორედ გახდა [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]].

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 0 || 1 || ½ || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || 6 || 4—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 6 || 4—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 5½ || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || 5 || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 5 || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4½ || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || ½ || 0 || 1 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 4 || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | იოჰანეს კრისტენსენი || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=103 Danmarksmesterskabet 1952]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1952 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>jdj6s0p0yk0vvrbc3cj5ktwq69gpcgu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391798</id>
      <parentid>5391797</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="hjzcdeqy5zlmtxgyaavizpxiuinoim6" xml:space="preserve">'''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]''' გაიმართა [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]] 1952 წელს. ქვეყნის ჩემპიონი მეორედ გახდა [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]].

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 0 || 1 || ½ || 6½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || 6 || 4—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 6 || 4—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 5½ || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იულიუს ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || 5 || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || ½ || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 5 || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4½ || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || ½ || 0 || 1 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 4 || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | იოჰანეს კრისტენსენი || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=103 Danmarksmesterskabet 1952]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1952 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>hjzcdeqy5zlmtxgyaavizpxiuinoim6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1952</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888084</id>
    <revision>
      <id>5391799</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1953</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888085</id>
    <revision>
      <id>5391802</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]''' მიმდინარეობდა 1953 წელს ქალაქ[[ჰორსენსი|ჰორსენსში]]. ქვეყნის ჩემპიონის ტიტული მეორედ მოიპოვა ეიგილ პედერსენმა.  == სატურნირო ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;tex...</comment>
      <origin>5391802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3379" sha1="jk42rrmox0p17jwgyw1lxhaowtqpkt5" xml:space="preserve">'''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]''' მიმდინარეობდა 1953 წელს ქალაქ[[ჰორსენსი|ჰორსენსში]]. ქვეყნის ჩემპიონის ტიტული მეორედ მოიპოვა ეიგილ პედერსენმა.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || '''8½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 8 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 6 || 3—6
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || 0 || 1 || 6 || 3—6
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 6 || 3—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 6 || 3—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || 5½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 1 || ½ || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 4½ || 8—10
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4½ || 8—10
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4½ || 8—10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პეტერ კორნინგი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | იოჰანეს კრისტენსენი || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=102 Danmarksmesterskabet 1953]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1953 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>jk42rrmox0p17jwgyw1lxhaowtqpkt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391803</id>
      <parentid>5391802</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="kwehu11y1oq9o2av96knz2sfzyr0keq" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1953 წელს ქალაქ [[ჰორსენსი|ჰორსენსში]]. ქვეყნის ჩემპიონის ტიტული მეორედ მოიპოვა ეიგილ პედერსენმა.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || '''8½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 8 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 6 || 3—6
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || 0 || 1 || 6 || 3—6
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 6 || 3—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 6 || 3—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || 5½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 1 || ½ || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 4½ || 8—10
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4½ || 8—10
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4½ || 8—10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პეტერ კორნინგი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | იოჰანეს კრისტენსენი || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=102 Danmarksmesterskabet 1953]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1953 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>kwehu11y1oq9o2av96knz2sfzyr0keq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391804</id>
      <parentid>5391803</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="2dm6r2cf1w4j5dhsvm23wzi0ep9hjgp" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1953 წელს ქალაქ [[ჰორსენსი|ჰორსენსში]]. ქვეყნის ჩემპიონის ტიტული მეორედ მოიპოვა ეიგილ პედერსენმა.

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || '''8½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 8 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 6 || 3—6
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || 0 || 1 || 6 || 3—6
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 6 || 3—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 6 || 3—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 1 || ½ || 5½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 1 || ½ || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 4½ || 8—10
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 4½ || 8—10
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4½ || 8—10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პეტერ კორნინგი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | იოჰანეს კრისტენსენი || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=102 Danmarksmesterskabet 1953]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1953 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>2dm6r2cf1w4j5dhsvm23wzi0ep9hjgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1953</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888086</id>
    <revision>
      <id>5391805</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1954</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888087</id>
    <revision>
      <id>5391807</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1954 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ცატარდა. ბენტ ლარსენი პირველად გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |- ! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !!...</comment>
      <origin>5391807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="4bsfax72vb0l3b77wgk2evjbkd0hipp" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1954 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ცატარდა. ბენტ ლარსენი პირველად გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 0 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 6½ || 3—5
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 6½ || 3—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 6½ || 3—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 1 || 0 || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 4½ || 9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 4 || 10—11
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 4 || 10—11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=101 Danmarksmesterskabet 1954]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1954 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>4bsfax72vb0l3b77wgk2evjbkd0hipp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391809</id>
      <parentid>5391807</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="6zqmk9thhqykpfmz47a0mhm1bp1v1vw" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1954 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ცატარდა. ბენტ ლარსენი პირველად გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 0 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 6½ || 3—5
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 6½ || 3—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 6½ || 3—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 1 || 0 || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 4½ || 9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 4 || 10—11
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 4 || 10—11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=101 Danmarksmesterskabet 1954]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1954 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>6zqmk9thhqykpfmz47a0mhm1bp1v1vw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391811</id>
      <parentid>5391809</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="910r30yxz7aspqlv80jqn3uqp9hv8tv" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1954 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ჩატარდა. ბენტ ლარსენი პირველად გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 0 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || ½ || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 6½ || 3—5
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე ნილსენი]] || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 6½ || 3—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || 0 || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 6½ || 3—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || ½ || ½ || 1 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 1 || 0 || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || ½ || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 5½ || 6—7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 4½ || 9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 4 || 10—11
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 1 || 0 || 0 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 4 || 10—11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=101 Danmarksmesterskabet 1954]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1954 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>910r30yxz7aspqlv80jqn3uqp9hv8tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1954</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888088</id>
    <revision>
      <id>5391810</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1955</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888089</id>
    <revision>
      <id>5391814</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1955 წელს ქალაქ [[ოლბორგი|ოლბორგში]]. ბენტ ლარსენი მეორედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |- ! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 1...</comment>
      <origin>5391814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3137" sha1="ijtq1qtfzxh87scoun8bl9itlystff6" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1955 წელს ქალაქ [[ოლბორგი|ოლბორგში]]. ბენტ ლარსენი მეორედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''10''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 8½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 7½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[სვენ პეტერსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || ½ || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7 || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 5½ || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || 5 || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || 4 || 7—10
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იაკობ გემზოე]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 0 || 1 || 4 || 7—10
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 4 || 7—10
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4 || 7—10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=100 Danmarksmesterskabet 1955]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1955 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>ijtq1qtfzxh87scoun8bl9itlystff6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391815</id>
      <parentid>5391814</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="rpluoxxbenblt0d5iy19xs2wzawu56b" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1955 წელს ქალაქ [[ოლბორგი|ოლბორგში]]. ბენტ ლარსენი მეორედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''10''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 8½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 7½ || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[სვენ პეტერსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || ½ || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7 || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 5½ || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || ½ || 5 || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || 4 || 7—10
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იაკობ გემზოე]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || 0 || 1 || 4 || 7—10
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || ½ || 4 || 7—10
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4 || 7—10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=100 Danmarksmesterskabet 1955]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1955 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>rpluoxxbenblt0d5iy19xs2wzawu56b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1955</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888090</id>
    <revision>
      <id>5391816</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1956</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888091</id>
    <revision>
      <id>5391820</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1956 წელს ქვეყნის დედაქალაქ [[კოპენჰაგენი|კოპენჰაგენში]]. ბენტ ლარსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;...</comment>
      <origin>5391820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3333" sha1="2nwhmm21mbz2r94wpx9b5fdwqt02rgm" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1956 წელს ქვეყნის დედაქალაქ [[კოპენჰაგენი|კოპენჰაგენში]]. ბენტ ლარსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''9½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || ½ || 1 || ½ || 1 || 6½ || 3—4
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 3—4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 0 || 1 || ½ || 1 || 6 || 5—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || 1 || 1 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || 6 || 5—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 1 || 0 || 5½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე რაუნი]] || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || ½ || 1 || 4½ || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[სვენ პეტერსენი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || 1 || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || 4½ || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 4 || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2½ || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=99 Danmarksmesterskabet 1956]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1956 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>2nwhmm21mbz2r94wpx9b5fdwqt02rgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391822</id>
      <parentid>5391820</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="fn0oqi2ss0gg9jwvrvqu1anjxhtnf7y" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა 1956 წელს ქვეყნის დედაქალაქ [[კოპენჰაგენი|კოპენჰაგენში]]. ბენტ ლარსენი მესამედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''9½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 7 || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იენს ენევოლდსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 0 || ½ || 1 || ½ || 1 || ½ || 1 || 6½ || 3—4
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 3—4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || 0 || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 0 || 1 || ½ || 1 || 6 || 5—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || 1 || 1 || ½ || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || 1 || 6 || 5—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || ½ || ½ || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || 1 || 0 || 5½ || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე რაუნი]] || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || ½ || 1 || 4½ || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[სვენ პეტერსენი]] || 0 || 0 || ½ || 1 || 1 || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || 4½ || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ე. ვერნერ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 4 || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || 1 || 0 || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3½ || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2½ || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=99 Danmarksmesterskabet 1956]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1956 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>fn0oqi2ss0gg9jwvrvqu1anjxhtnf7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1956</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888092</id>
    <revision>
      <id>5391821</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1957</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888093</id>
    <revision>
      <id>5391831</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა [[ოდენსე]]ში 1957 წელს. ტურნირში მონაწილეობა ვერ მიიღო დიდოსტატმა [[ბენტ ლარსენი|ბენტ ლარსენმა]].  == სატურნირო ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:cen...</comment>
      <origin>5391831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="3c1lp5yxoqwn970bdbhg4ugwhi1mf8a" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა [[ოდენსე]]ში 1957 წელს. ტურნირში მონაწილეობა ვერ მიიღო დიდოსტატმა [[ბენტ ლარსენი|ბენტ ლარსენმა]].

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე რაუნი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''8½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 8 || 2—3
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 8 || 2—3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 1 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || ½ || ½ || 5½ || 4—6
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 5½ || 4—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კაი ბლომი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 1 || ½ || 1 || 1 || 5½ || 4—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 0 || 1 || 5 || 7—8
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || 1 || 5 || 7—8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 1 || 4½ || 9—11
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4½ || 9—11
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 4½ || 9—11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 12
|}

== შენიშვნები ==
{{სქოლიო}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=98 Danmarksmesterskabet 1957]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1957 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>3c1lp5yxoqwn970bdbhg4ugwhi1mf8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391909</id>
      <parentid>5391831</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="hdf8mwc61jrck0gcq4szfohnut2x3yn" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' მიმდინარეობდა [[ოდენსე]]ში 1957 წელს. ტურნირში მონაწილეობა ვერ მიიღო დიდოსტატმა [[ბენტ ლარსენი|ბენტ ლარსენმა]].

== სატურნირო ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პალე რაუნი]] || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''8½''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ოგე ინგერსლევი]] || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 8 || 2—3
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 8 || 2—3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 1 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || ½ || ½ || 5½ || 4—6
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 5½ || 4—6
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კაი ბლომი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 1 || ½ || 1 || 1 || 5½ || 4—6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || ½ || 0 || 1 || 5 || 7—8
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 0 || 1 || 5 || 7—8
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 1 || 4½ || 9—11
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || 0 || 1 || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 0 || 4½ || 9—11
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პოულ ჰაგე]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 4½ || 9—11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[მოიზეს კუპფერშტიხი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1½ || 12
|}

== შენიშვნები ==
{{სქოლიო}}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=98 Danmarksmesterskabet 1957]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1957 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>hdf8mwc61jrck0gcq4szfohnut2x3yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1957</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888094</id>
    <revision>
      <id>5391832</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აირტურბომავალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888095</id>
    <revision>
      <id>5391839</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GiorgiXIII</username>
        <id>62215</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''აირტურბომავალი''' — [[ლოკომოტივი]] შიდაწვის [[აირტურბინული ძრავი]]თ. აირტურბომავლებზე პრაქტიკულად ყოველთვის გამოიყენება [[ელექტრული გადაცემა]]: აირტურბინული ძრავი შეერთებულ...</comment>
      <origin>5391839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15942" sha1="63vjords9leqjlnjwkfvv0j7wejafi3" xml:space="preserve">'''აირტურბომავალი''' — [[ლოკომოტივი]] შიდაწვის [[აირტურბინული ძრავი]]თ. აირტურბომავლებზე პრაქტიკულად ყოველთვის გამოიყენება [[ელექტრული გადაცემა]]: აირტურბინული ძრავი შეერთებულია [[ელექტრული გენერატორი|გენერატორთან]], ხოლო ასეთ დროს გამომუშავებული [[ელექტრული დენი|დენი]] მიეწოდება [[წევის ელექტროძრავი|ელექტროძრავებს]], რომლებსაც მოყავთ ლოკომოტივი მოძრაობაში.

აირტურბომავალის ძირითადი უპირატესობა მდგომარეობს იმაში, რომ მის ძრავს, [[აირტურბინული ძრავი|აირტურბინულს]], შეუძლია იმუშაოს ყველაზე უფრო დაბალხარისხიან, იაფ თხევად ([[მაზუთი]], ნედლი ნავთობი, ქვანახშირის წარმოების კონდენსატები და ასე შემდეგ) ან დაფხვნილ მყარ (ფხვნილისებრი) საწვავზე.

აირტურბინულ ძრავებში შესაძლებელი იყო იაფი მძიმე ნავთობის წვა, რომელიც იმ დროს ხორციელდებოდა ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებში გვერდითი პროდუქტის სახით. როდესაც 1960-იანი წლების ბოლოს ბუნკერული საწვავის წარმოების ღირებულება გაიზარდა ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებში გაუმჯობესებული ტექნოლოგიების საშუალებით, აირტურბინული ლოკომოტივების ექსპლოატაცია გახდა არარენტაბელური. XXI საუკუნეში აირტურბინული ძრავების წარმოების ღირებულება შემცირდა. ამასთან მათი ეფექტურობა გაიზარდა კონსტრუქციის გაუმჯობესების ხარჯზე. ამან აღძრა ინტერესი რკინიგზის ტრანსპორტზე ასეთი ძრავების გამოყენებისათვის.

== აირტურბომავალის ისტორია ==
მსოფლიოში პირველი აირტურბომავალი აშენდა 1941 წელს [[შვეიცარია|შვეიცარიული]] ფირმა Brown-ის მიერ — Boveri (№1101). ლოკომოტივის აირტურბინული ძრავი იყო ერთლილვიანი, რეგენერაციული სქემით ტურბინის წინ აირების ტემპერატურით 600 °С და ლილვზე სიმძლავრით 2200 [[ცხენის ძალა|ცხ. ძალა]] (~1600 [[ვატი|კილოვატი]]). გადაცემა — მუდმივი დენის ელექტრული.

=== აირტურბომავალის ისტორია საბჭოთა კავშირში და რუსეთში ===
[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] აირტურბომავალის შექმნის სამუშაოები დაიწყო 1954 წელს. შემუშავებული იქნა ლოკომოტივების რამდენიმე მოდელი და გამოვიდა საცდელი ეგზემპლარები, რომლებიც გადიოდნენ ცდებს.

1970-იან წლებში აირტურბომავლების შექმნის პროექტები შეჩერდა, რადგან მათ არ შეეძლოთ კონკურენცია გაეწიათ  [[ელმავალი|ელმავლებთან]] და [[თბომავალი|თბომავლებთან]].

1940-იანი წლებიდან 1970-იან წლებამდე პერიოდში მსოფლიოს რიგ ქვეყნებში აქტიურად მიმდინარეობდა სამუშაოები აირტურბომავლების შესაქმნელად დიზელის ძრავიანი [[თბომავალი|თბომავლების]] ალტერნატივის სახით. 1950-იანი წლების ბოლოს საბჭოთა კავშირში შემუშავებული იქნა აირტურბომავლების რამდენიმე მოდელი და აშენდა საცდელი ეგზემპლარები: თითო-თითო სექცია სატვირთო ორსექციანი [[Г1]] და [[ГТ101]] და ორი სამგზავრო ერთსექციანი [[ГП1]]. მაგრამ ამ ლოკომოტივების საცდელმა ექსპლოატაციამ აჩვენა, რომ საწვავის ხარჯის მხრივ ისინი ორჯერ უფრო მეტად აჭარბებენ ანალოგიური სიმძლავრის თბომავლებს. იმ დროს გამოშვებული აირტურბინული ძრავების [[მარგი ქმედების კოეფიციენტი]] იყო დაბალი (დაახლოებით 15 %), რის შედეგადაც მათ მიერ მოხმარებული საწვავის ღირებულება თბომავლებთან შესაბამისი იყო, მაგრამ საწვავის მარაგი იხარჯებოდა სწრაფად. ამასთან აირის ტურბინები წარმოებაში იყვნენ მნიშვნელოვნად ძვირი დიზელის ძრავებზე, ხოლო დაბალხარისხიანი საწვავის გამოყენების გამო სწრაფად ჭუჭყიანდებოდნენ და ითხოვდნენ ხშირ რემონტს. ამ დროისათვის უკვე ათვისებული იყო საკმაოდ მძლავრი დიზელის ძრავების წარმოება, ამიტომ შემდგომში საბჭოთა კავშირში აირტურბომავლები არ აშენებულა და სამუშაოები მათ შექმნაზე შეწყდა.&lt;ref name=Gudok-History&gt;{{cite web |url=https://www.gudok.ru/newspaper/?ID=1347638&amp;archive=2016.08.22 |title=Газотурбовоз: мифы и реальность |publisher=Гудок (газета) |date=2016-08-22 |access-date=2020-06-20 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809023001/https://www.gudok.ru/newspaper/?ID=1347638&amp;archive=2016.08.22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

XXI საუკუნეში აირტურბინული ძრავების წარმოების ღირებულება შემცირდა რეაქტიული თვითმფრინავებისთვის, [[გაზგადამტანი აგრეგატი|გაზგადამტანი აგრეგატებისთვის]] და [[აირტურბინული ელექტროსადგური|აირტურბინული ელექტროსადგურებისთვის]] მათი ფართემასშტაბიანი სერიული გამოშვების გამო. ამასთან მათი ეფექტურობა ამაღლდაკონსტრუქციის გაუმჯობესებისა და თერმიულად უფრო მდგრადი მასალების გამოყენების გამო, რაც აირის წვის ტემპერატურის გაზრდის საშუალებას იძლევა და შესაბამისად იზრდება ძრავის მარგი ქმედების კოეფიციენტი 30 %-მდე. ამან გაზარდა ინტერესი რკინიგზის ტრანსპორტზე ასეთი ძრავების გაოყენებისადმი [[დგუშიანი შიგაწვის ძრავა|დგუშიანი შიგაწვის ძრავებთან]] შედარებით მათი დიდი ხვედრითი სიმძლავრის, უფრო იაფი დაბალხარისხიანი საწვავის გამოყენების შესაძლებლობის, გახანგრძლივებული მომსახურების ვადა ნაკლები რაოდენობის ცვეთადი ნაწილების და გაცილებით ნაკლები ჭვარტლის წარმოქმნის გამო.&lt;ref name=Gudok-History /&gt;&lt;ref name=GTD-locomotives&gt;{{cite web |title=Применение газотурбинных двигателей на локомотивах |url=http://fast.scbist.com/kachegaroff-line/mags/articles/article_id-2.pdf |author=Росляков А.Д., Бит-Зая А.В., Сундуков А.Е. |publisher=Самарская государственная академия путей сообщения |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315043527/http://fast.scbist.com/kachegaroff-line/mags/articles/article_id-2.pdf |archive-date=2020-03-15}}&lt;/ref&gt;

ერთ-ერთი მიზეზი, რომელმაც გაზარდა რუსეთში აირტურბომავლების შექმნის ინტერესი, გახდა რუსეთის რკინიგზებზე ტვირთების გადაზიდვის მოცულობის გაზრდა, რამაც რამაც გამოიწვია აუცილებლობა გაზრდილიყო სატვირთო შემადგენლობების სიგრძე და მასა ან რაოდენობა, ასევე მათი მოძრაობის სიჩქარე.

==ლიტერატურა==
* {{წიგნი|ავტორი= Раков Виталий Александрович|სათაური= Локомотивы отечественных железных дорог (1956—1975 гг.)|ვიკითეკა= |პასუხისმგებელი= |გამოცემა= |ადგილი= Москва|გამომცემლობა= издательство «Транспорт»|წელი= 1999|ფურცლები=|ფურცელი=|pages= |allpages= 443|isbn= 5-277-02012-8|ref= Локомотивы отечественных ж/д 1956—1975}}
* {{წიგნი|ref=Бартош|წყარო=http://tapemark.narod.ru/turbo/index.html#5-3|ავტორი=Евгений Тарасович Бартош|სათაური=Газовая турбина на железнодорожном транспорте|პასუხისმგებელი=|წელი=1972|გამოცემა=|ადგილი=Москва, Басманный туп., 6а|გამომცემლობა=ТРАНСПОРТ|ფურცლები=|ფურცელი=144|isbn=}}
*[http://ivan1950.tripod.com/GazTurbo-GT101.html Опытный газотурбовоз ГТ101 — Железные дороги в России и в бывшем СССР: фотографии, статьи и т.п.]
*{{cite book|last=Allen|first=Geoffrey Freeman|title=The Worlds' Fastest Trains: From the Age of Steam to the TGV|url=https://archive.org/details/worldsfastesttra0000alle|year=1992|location=Sparkford, Nr Yeovil, Somerset (United Kingdom)|publisher=Patrick Stephens Limited|isbn=978-1852603809}}

==რესურსები ინტერნეტში==
{{Commonscat|Gas turbine-powered locomotives}}
* [https://web.archive.org/web/20070310133729/http://donsdepot.donrossgroup.net/dr068.htm Photos of Union Pacific turbine locomotives, including coal fired turbine no. 80]
* [http://www.greatwestern.org.uk/m_in_cas_18000.htm British Railways 18000]
* [http://www.voepelm.de/t_b/sbb5/SBB%20Am%204-6%201101/SBB%20Am%204-6%201101.htm Swiss gas turbine–electric locomotive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182324/http://www.voepelm.de/t_b/sbb5/SBB%20Am%204-6%201101/SBB%20Am%204-6%201101.htm |date=2016-03-03 }}
* [https://books.google.com/books?id=rsOYinjYGCkC&amp;dq=Am+4/6+gas+turbine+locomotive&amp;pg=RA1-PA487 Illustrated Encyclopedia of World Railway Locomotives Am 4/6]
* [https://web.archive.org/web/20090319045324/http://www.rostransport.com/pdf/jd_spec2/18-19.pdf Shunting gas-turbine locomotive] {{in lang|ru}}
* [http://www.train-photo.ru/forums/index.php?act=attach&amp;type=post&amp;id=5855 GT1-001 summary] {{in lang|ru}}
* [http://www.freikolben.ch/gas-turbines.shtml Swiss homepage about free-piston gas turbines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208062414/http://www.freikolben.ch/gas-turbines.shtml |date=2015-12-08 }} {{in lang|en}}
* [https://archive.today/20121217181500/http://web.telia.com/~u30207596/gotaverkenmotor.htm Gotaverken Motor AB] {{in lang|de}}
* [https://web.archive.org/web/20070202210131/http://belph80001.free.fr/Belph_section/060GA.html Diagram of a Renault/Pescara locomotive] {{in lang|fr}}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ლოკომოტივები]]
[[კატეგორია:აირტურბომავლები|*]]</text>
      <sha1>63vjords9leqjlnjwkfvv0j7wejafi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1958</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888096</id>
    <revision>
      <id>5391842</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{ტურნირი ჭადრაკში}} '''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]] 1958''' წლის გათამაშება მიმდინარეობდა [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]].  11 ტური ჩატარდა 30 მარტიდან 7 აპრილამდე. ტურნირი ბორგე ანდერსენის გამ...</comment>
      <origin>5391842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3805" sha1="5lr3myod8eiy5z7vty8g642e76dkbl4" xml:space="preserve">{{ტურნირი ჭადრაკში}}
'''[[დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]] 1958''' წლის გათამაშება მიმდინარეობდა [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]].

11 ტური ჩატარდა 30 მარტიდან 7 აპრილამდე. ტურნირი ბორგე ანდერსენის გამარჯვებით დასრულდა, რომელმაც უახლოეს მდევარს ნახევარი ქულით გაუსწრო. მან ეს წარმატება მოგვიანებით კიდევ სამჯერ გაიმეორა.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 7½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | ოლე ლარსენი || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 6 || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 1 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 5 || 7—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4 || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იაკობ გემზოე]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3 || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2½ || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=97 Danmarksmesterskabet 1958]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1958 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>5lr3myod8eiy5z7vty8g642e76dkbl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391844</id>
      <parentid>5391842</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="7vcj5zyn5lodrksbpkmin6vj1nnxxzh" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1958 წელს მიმდინარეობდა ქალაქ [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]].

შეჯიბრი 11 ტურად ჩატარდა 30 მარტიდან 7 აპრილამდე. ტურნირი ბორგე ანდერსენის გამარჯვებით დასრულდა, რომელმაც უახლოეს მდევარს ნახევარი ქულით გაუსწრო. მან ეს წარმატება მოგვიანებით კიდევ სამჯერ გაიმეორა.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 7½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | ოლე ლარსენი || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 6 || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 1 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 5 || 7—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4 || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იაკობ გემზოე]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3 || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2½ || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=97 Danmarksmesterskabet 1958]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1958 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>7vcj5zyn5lodrksbpkmin6vj1nnxxzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391846</id>
      <parentid>5391844</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="rx1d7etj1qr13evzerwrelc2omgnjo1" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1958 წელს მიმდინარეობდა ქალაქ [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]].

შეჯიბრი 11 ტურად ჩატარდა 30 მარტიდან 7 აპრილამდე. ტურნირი ბორგე ანდერსენის გამარჯვებით დასრულდა, რომელმაც უახლოეს მდევარს ნახევარი ქულით გაუსწრო. მან ეს წარმატება მოგვიანებით კიდევ სამჯერ გაიმეორა.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 7½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | ოლე ლარსენი || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 6 || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 1 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 5 || 7—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4 || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იაკობ გემზოე]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3 || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2½ || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=97 Danmarksmesterskabet 1958]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1958 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>rx1d7etj1qr13evzerwrelc2omgnjo1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391847</id>
      <parentid>5391846</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="gywbmmwxh0oirnsloxzn5w6toohgwt3" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1958 წელს მიმდინარეობდა ქალაქ [[ჰერნინგი|ჰერნინგში]].

შეჯიბრი 30 მარტიდან 7 აპრილამდე 11 ტურად ჩატარდა. ტურნირი ბორგე ანდერსენის გამარჯვებით დასრულდა, რომელმაც უახლოეს მდევარს ნახევარი ქულით გაუსწრო. მან ეს წარმატება მოგვიანებით კიდევ სამჯერ გაიმეორა.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 1 || 1 || '''8''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარალდ ენევოლდსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 || ½ || 7½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კრისტიან პოულსენი (მოჭადრაკე)|კრისტიან პოულსენი]] || ½ || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰოლგერ ნორმან-ჰანსენი]] || ½ || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || ½ || 0 || 1 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 6½ || 4—5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | ოლე ლარსენი || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || ½ || 1 || 1 || 6 || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ევალდ ლაურიდსენი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || ½ || 5 || 7—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 1 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || 5 || 7—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ვიქტორ იუულ-ჰანსენი]] || ½ || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 4 || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[იაკობ გემზოე]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3 || 11
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || ½ || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 2½ || 12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=97 Danmarksmesterskabet 1958]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1958 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>gywbmmwxh0oirnsloxzn5w6toohgwt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:აირტურბომავალი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888097</id>
    <revision>
      <id>5391843</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GiorgiXIII</username>
        <id>62215</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1958</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888098</id>
    <revision>
      <id>5391845</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:აირტურბომავლები</title>
    <ns>14</ns>
    <id>888099</id>
    <revision>
      <id>5391849</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GiorgiXIII</username>
        <id>62215</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ლოკომოტივები ძრავის ტიპების მიხედვით]]</comment>
      <origin>5391849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="2icf3nft9lnmnqt84shpzgq5i9jsi1o" xml:space="preserve">[[კატეგორია:ლოკომოტივები ძრავის ტიპების მიხედვით]]</text>
      <sha1>2icf3nft9lnmnqt84shpzgq5i9jsi1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორიის განხილვა:აირტურბომავლები</title>
    <ns>15</ns>
    <id>888100</id>
    <revision>
      <id>5391851</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GiorgiXIII</username>
        <id>62215</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ალექსანდრ ადამი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888101</id>
    <revision>
      <id>5391854</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინ...</comment>
      <origin>5391854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1051" sha1="ff1u95d0s1ypngprk9p7jpqg9fdlyri" xml:space="preserve">'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).</text>
      <sha1>ff1u95d0s1ypngprk9p7jpqg9fdlyri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391855</id>
      <parentid>5391854</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="c9hgsz0yzijr58n1vxvt3gyk1k0xqc0" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>c9hgsz0yzijr58n1vxvt3gyk1k0xqc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391858</id>
      <parentid>5391855</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1367" sha1="8wfntpodfuioiv91eeet5ujwkp28duf" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>8wfntpodfuioiv91eeet5ujwkp28duf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391862</id>
      <parentid>5391858</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6690" sha1="symt968qndlw6pvq21kj2aet8qx0d38" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ (1800 წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა. 1757 წელს იგი გაემგზავრა ედინბურგში, სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.

1764 წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც 1768 წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: უოლტერ სკოტი, ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში ბერძნული ენის სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. 1780 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ჯორჯ-სკვერის (George Square) 39 ნომერში ცხოვრობდა.

იგი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. სენის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი (ინგლ. Agnes Adam; 1793—1863), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>symt968qndlw6pvq21kj2aet8qx0d38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391866</id>
      <parentid>5391862</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6742" sha1="r84yqzxzolcou99d1y7mgekxqjh882v" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ (1800 წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა. 1757 წელს იგი გაემგზავრა ედინბურგში, სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.&lt;ref&gt;Grant's Old and New Edinburgh vol.5 p.135&lt;/ref&gt;

1764 წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც 1768 წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: უოლტერ სკოტი, ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში ბერძნული ენის სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. 1780 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ჯორჯ-სკვერის (George Square) 39 ნომერში ცხოვრობდა.

იგი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. სენის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი (ინგლ. Agnes Adam; 1793—1863), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>r84yqzxzolcou99d1y7mgekxqjh882v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391867</id>
      <parentid>5391866</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6840" sha1="rvi21h127eyto9fxav826rz928awr1a" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ (1800 წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა. 1757 წელს იგი გაემგზავრა ედინბურგში, სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.&lt;ref&gt;Grant's Old and New Edinburgh vol.5 p.135&lt;/ref&gt;

1764 წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც 1768 წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: უოლტერ სკოტი, ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში ბერძნული ენის სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. 1780 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ჯორჯ-სკვერის (George Square) 39 ნომერში ცხოვრობდა.

იგი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. სენის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი (ინგლ. Agnes Adam; 1793—1863), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]]</text>
      <sha1>rvi21h127eyto9fxav826rz928awr1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391868</id>
      <parentid>5391867</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7286" sha1="p4l5f1chahuf90ly4r2rczktol9wfk1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ (1800 წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა. 1757 წელს იგი გაემგზავრა ედინბურგში, სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.&lt;ref&gt;Grant's Old and New Edinburgh vol.5 p.135&lt;/ref&gt;

1764 წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც 1768 წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: უოლტერ სკოტი, ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში ბერძნული ენის სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. 1780 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ჯორჯ-სკვერის (George Square) 39 ნომერში ცხოვრობდა.

იგი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. სენის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

==ოჯახი==
ადამმა პირველად 1775 წელს იქორწინა აგნეს მანროზე, რომლის მამაც კინლოსის მინისტრი იყო; მეორედ კი — 1780 წელს ჯინ კოსერზე, ედინბურგის აქციზის კონტროლიორის ქალიშვილზე.

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი (ინგლ. Agnes Adam; 1793—1863), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]]</text>
      <sha1>p4l5f1chahuf90ly4r2rczktol9wfk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391869</id>
      <parentid>5391868</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:არქეოლოგები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7352" sha1="d7top5vqv9a3sn72gosm5ya2nljerf7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ (1800 წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა. 1757 წელს იგი გაემგზავრა ედინბურგში, სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.&lt;ref&gt;Grant's Old and New Edinburgh vol.5 p.135&lt;/ref&gt;

1764 წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც 1768 წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: უოლტერ სკოტი, ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში ბერძნული ენის სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. 1780 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ჯორჯ-სკვერის (George Square) 39 ნომერში ცხოვრობდა.

იგი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. სენის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

==ოჯახი==
ადამმა პირველად 1775 წელს იქორწინა აგნეს მანროზე, რომლის მამაც კინლოსის მინისტრი იყო; მეორედ კი — 1780 წელს ჯინ კოსერზე, ედინბურგის აქციზის კონტროლიორის ქალიშვილზე.

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი (ინგლ. Agnes Adam; 1793—1863), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]]
[[კატეგორია:არქეოლოგები]]</text>
      <sha1>d7top5vqv9a3sn72gosm5ya2nljerf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391871</id>
      <parentid>5391869</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7374" sha1="6bjvs72810nqwig0q6m0f4z3np67h4c" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. 24 ივნისი, 1741 — გ. 18 დეკემბერი, 1809) — შოტლანდიელი მეცნიერი და პედაგოგი, ანტიკური ხანის სპეციალისტი. ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ედინბურგის სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ 1791 წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის რუსულადაც (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ (1800 წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა. 1757 წელს იგი გაემგზავრა ედინბურგში, სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.&lt;ref&gt;Grant's Old and New Edinburgh vol.5 p.135&lt;/ref&gt;

1764 წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც 1768 წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: უოლტერ სკოტი, ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში ბერძნული ენის სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. 1780 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ჯორჯ-სკვერის (George Square) 39 ნომერში ცხოვრობდა.

იგი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. სენის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

==ოჯახი==
ადამმა პირველად 1775 წელს იქორწინა აგნეს მანროზე, რომლის მამაც კინლოსის მინისტრი იყო; მეორედ კი — 1780 წელს ჯინ კოსერზე, ედინბურგის აქციზის კონტროლიორის ქალიშვილზე.{{sfn|Paul|1885|p=85}}

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი (ინგლ. Agnes Adam; 1793—1863), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]]
[[კატეგორია:არქეოლოგები]]</text>
      <sha1>6bjvs72810nqwig0q6m0f4z3np67h4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391886</id>
      <parentid>5391871</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5391886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7573" sha1="30hes05rj1zsrzytqg3hdroznaw0wkg" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''ალექსანდრ ადამი''' ({{lang-en|Alexander Adam}}; დ. [[24 ივნისი]], [[1741]] — გ. [[18 დეკემბერი]], [[1809]]) — [[შოტლანდიელი]] [[მეცნიერი]] და [[პედაგოგი]], ანტიკური ხანის სპეციალისტი. [[ედინბურგის უნივერსიტეტი|ედინბურგის უნივერსიტეტის]] საპატიო [[დოქტორი]], ედინბურგის სამეფოს უმაღლესი სკოლის რექტორი.

მის მიერ [[1791]] წელს გამოცემულმა სახელმძღვანელომ „რომაული სიძველეები“ მრავალ გამოცემას გაუძლო და ნათარგმნია სხვადასხვა ენაზე, მათ შორის [[რუსული ენა|რუსულადაც]] (ა. ზინოვიევისა და ნ. სტრინევსკის მიერ).

ადამმა ასევე გამოსცა ბიოგრაფიული ლექსიკონი ანტიკური ხანის შესახებ — „Dictionary of Classical Biography“ ([[1800]] წ.).

==ბიოგრაფია==
ალექსანდრ ადამი დაიბადა ფორესის მახლობლად, მორეიში, ფერმერის ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე, მიუხედავად მრავალი სირთულისა და გაჭირვებისა, იგი არაჩვეულებრივ ბეჯითობასა და შეუპოვრობას იჩენდა კლასიკური მეცნიერებების შესწავლისას. [[1757]] წელს იგი გაემგზავრა [[ედინბურგი|ედინბურგში]], სადაც სწავლა ედინბურგის უნივერსიტეტში განაგრძო. ამ პერიოდში იგი რესტალრიგში, ვინმე მისტერ უოტსონთან ცხოვრობდა.&lt;ref&gt;Grant's Old and New Edinburgh vol.5 p.135&lt;/ref&gt;

[[1764]] წელს იგი გახდა ალექსანდრ კინკეიდის (შემდგომში ედინბურგის ლორდ-პროვოსტი) კერძო რეპეტიტორი, რომლის გავლენითაც [[1768]] წელს დაინიშნა სამეფო უმაღლესი სკოლის რექტორად მისტერ მათესონის პენსიაზე გასვლის შემდეგ, რომელსაც ადამი მანამდეც გარკვეული დროის განმავლობაში ცვლიდა. ამ პერიოდიდან მან თავი სრულად მიუძღვნა სამსახურებრივ მოვალეობებსა და კლასიკური ლიტერატურის შესახებ მრავალრიცხოვანი ნაშრომების მომზადებას.

მისი, როგორც მასწავლებლის, პოპულარობა და წარმატება ნათლად დასტურდება მოსწავლეთა რაოდენობის მკვეთრი ზრდით, რომელთაგან ბევრი შემდგომში გამოჩენილი პიროვნება გახდა, მათ შორის: [[უოლტერ სკოტი]], ლორდი ბრუმი და ფრენსის ჯეფრი.

მან მოახერხა სკოლის სასწავლო პროგრამაში [[ბერძნული ენა|ბერძნული ენის]] სწავლების შემოღება, მიუხედავად უნივერსიტეტის წინააღმდეგობისა, რომელსაც რექტორი უილიამ რობერტსონი ხელმძღვანელობდა. [[1780]] წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მას სამართლის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი „George Square“ 39 ნომერში ცხოვრობდა.

ადამი ხუთდღიანი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა. ავადმყოფობის დროს მას ხშირად ეჩვენებოდა, თითქოს კვლავ სამსახურში იყო; მისი უკანასკნელი სიტყვები კი ასეთი გახლდათ: „ბნელდება, ბიჭებო, შეგიძლიათ წახვიდეთ“.

ალექსანდრ ადამი დაკრძალულია თავის სახლთან ახლოს, ჩაპელ-სტრიტზე მდებარე სენტ-კატბერტის სამლოცველოს მცირე სასაფლაოზე (რომელიც ძირითადად ცნობილია, როგორც ბაკლიუს სამრევლო ეკლესია). მისი საფლავი ჩრდილოეთ კედელთან მდებარეობს.

==ოჯახი==
ადამმა პირველად [[1775]] წელს იქორწინა აგნეს მანროზე, რომლის მამაც მინისტრი იყო; მეორედ კი — [[1780]] წელს ჯინ კოსერზე, ედინბურგის აქციზის კონტროლიორის ქალიშვილზე.{{sfn|Paul|1885|p=85}}

ალექსანდრ ადამის უფროსი ქალიშვილი, აგნეს ადამი ([[1793]]-[[1863]]), ცოლად ჰყავდა ცნობილ ინგლისელ ქიმიკოსს, ექიმსა და რელიგიურ ფილოსოფოსს — უილიამ პრაუტს.

==ლიტერატურა==
*Адам, Александр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]]
[[კატეგორია:არქეოლოგები]]</text>
      <sha1>30hes05rj1zsrzytqg3hdroznaw0wkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888102</id>
    <revision>
      <id>5391856</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>ცარიელი გვერდი შეიქმნა</comment>
      <origin>5391856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჯუზეპე ბადარაკო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888103</id>
    <revision>
      <id>5391870</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა მხატვარი | სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო | სრული სახელი = Giuseppe Badaracco | სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg | წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“ | დაბ. თარიღი = [[1588]] | დაბ. ადგილი = [[გენუა]], გენუის რე...</comment>
      <origin>5391870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="2us9080rz5jtt83aiz9zhqmmsoza0d2" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მხატვარი
| სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო
| სრული სახელი = Giuseppe Badaracco
| სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg
| წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“
| დაბ. თარიღი = [[1588]]
| დაბ. ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| გარდაცვალების თარიღი = [[1657]]
| გარდაცვალების ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| სფერო = [[ფერწერა]]
| მიმდინარეობა = [[ბაროკო]]
| მასწავლებლები = [[ბერნარდო სტროცი]], [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]
}}

'''ჯუზეპე ბადარაკო''' ([[იტალიური ენა|იტალ]]. ''Giuseppe Badaracco''; [[1588]] — [[1657]]), ასევე ცნობილი როგორც „ილ სორდო“ („ყრუ“) — [[იტალიელები|იტალიელი]] [[ბაროკო]]ს პერიოდის მხატვარი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა [[გენუა]]ში, [[ლიგურია]]ში და კუნძულ [[კორსიკა]]ზე.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=BADARACCO, Giuseppe
 |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-badaracco_(Dizionario-Biografico)/?search=BADARACCO,%20Giuseppe
 |website=Treccani.it
 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1588]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1657]]
[[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]]
[[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>2us9080rz5jtt83aiz9zhqmmsoza0d2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391873</id>
      <parentid>5391870</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="nzsn6tibly8wwys0xqdstl3cz4cw8u9" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მხატვარი
| სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო
| სრული სახელი = Giuseppe Badaracco
| სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg
| წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“
| დაბ. თარიღი = [[1588]]
| დაბ. ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| გარდაცვალების თარიღი = [[1657]]
| გარდაცვალების ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| სფერო = [[ფერწერა]]
| მიმდინარეობა = [[ბაროკო]]
| მასწავლებლები = [[ბერნარდო სტროცი]], [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]
}}

'''ჯუზეპე ბადარაკო''' ([[იტალიური ენა|იტალ]]. ''Giuseppe Badaracco''; [[1588]] — [[1657]]), ასევე ცნობილი როგორც „ილ სორდო“ („ყრუ“) — [[იტალიელები|იტალიელი]] [[ბაროკო]]ს პერიოდის მხატვარი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა [[გენუა]]ში, [[ლიგურია]]ში და კუნძულ [[კორსიკა]]ზე.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=BADARACCO, Giuseppe
 |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-badaracco_(Dizionario-Biografico)/?search=BADARACCO,%20Giuseppe
 |website=Treccani.it
 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;

== ბიოგრაფია ==
ჯუზეპე ბადარაკო დაიბადა [[გენუა]]ში, შეძლებულ ოჯახში. თავდაპირველად კლასიკურ ლიტერატურას სწავლობდა, შემდეგ კი მხატვარ [[ბერნარდო სტროცი]]ს მიაბარეს შეგირდად, მოგვიანებით კი [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]სთან განაგრძო სწავლა.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1588]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1657]]
[[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]]
[[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>nzsn6tibly8wwys0xqdstl3cz4cw8u9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391874</id>
      <parentid>5391873</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>/* ბიოგრაფია */</comment>
      <origin>5391874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="glleft8caty2dawhpszweytpn9lcoj1" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მხატვარი
| სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო
| სრული სახელი = Giuseppe Badaracco
| სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg
| წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“
| დაბ. თარიღი = [[1588]]
| დაბ. ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| გარდაცვალების თარიღი = [[1657]]
| გარდაცვალების ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| სფერო = [[ფერწერა]]
| მიმდინარეობა = [[ბაროკო]]
| მასწავლებლები = [[ბერნარდო სტროცი]], [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]
}}

'''ჯუზეპე ბადარაკო''' ([[იტალიური ენა|იტალ]]. ''Giuseppe Badaracco''; [[1588]] — [[1657]]), ასევე ცნობილი როგორც „ილ სორდო“ („ყრუ“) — [[იტალიელები|იტალიელი]] [[ბაროკო]]ს პერიოდის მხატვარი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა [[გენუა]]ში, [[ლიგურია]]ში და კუნძულ [[კორსიკა]]ზე.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=BADARACCO, Giuseppe
 |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-badaracco_(Dizionario-Biografico)/?search=BADARACCO,%20Giuseppe
 |website=Treccani.it
 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;

== ბიოგრაფია ==
ჯუზეპე ბადარაკო დაიბადა [[გენუა]]ში, შეძლებულ ოჯახში. თავდაპირველად კლასიკურ ლიტერატურას სწავლობდა, შემდეგ კი მხატვარ [[ბერნარდო სტროცი]]ს მიაბარეს შეგირდად, მოგვიანებით კი [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]სთან განაგრძო სწავლა.

რამდენიმე წლის განმავლობაში მუშაობდა [[ფლორენცია]]ში, სადაც [[ანდრეა დელ სარტო]]ს მრავალი ნამუშევარი გადაიხატა. დაახლოებით [[1625]] წელს დაბრუნდა გენუაში და ძირითადად კერძო დამკვეთებისთვის ხატავდა.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1588]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1657]]
[[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]]
[[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>glleft8caty2dawhpszweytpn9lcoj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391875</id>
      <parentid>5391874</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>/* ბიოგრაფია */</comment>
      <origin>5391875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3868" sha1="ch43oekpk9mvqj0z35fdy84is3e9lw3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მხატვარი
| სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო
| სრული სახელი = Giuseppe Badaracco
| სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg
| წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“
| დაბ. თარიღი = [[1588]]
| დაბ. ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| გარდაცვალების თარიღი = [[1657]]
| გარდაცვალების ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| სფერო = [[ფერწერა]]
| მიმდინარეობა = [[ბაროკო]]
| მასწავლებლები = [[ბერნარდო სტროცი]], [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]
}}

'''ჯუზეპე ბადარაკო''' ([[იტალიური ენა|იტალ]]. ''Giuseppe Badaracco''; [[1588]] — [[1657]]), ასევე ცნობილი როგორც „ილ სორდო“ („ყრუ“) — [[იტალიელები|იტალიელი]] [[ბაროკო]]ს პერიოდის მხატვარი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა [[გენუა]]ში, [[ლიგურია]]ში და კუნძულ [[კორსიკა]]ზე.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=BADARACCO, Giuseppe
 |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-badaracco_(Dizionario-Biografico)/?search=BADARACCO,%20Giuseppe
 |website=Treccani.it
 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;

== ბიოგრაფია ==
ჯუზეპე ბადარაკო დაიბადა [[გენუა]]ში, შეძლებულ ოჯახში. თავდაპირველად კლასიკურ ლიტერატურას სწავლობდა, შემდეგ კი მხატვარ [[ბერნარდო სტროცი]]ს მიაბარეს შეგირდად, მოგვიანებით კი [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]სთან განაგრძო სწავლა.

რამდენიმე წლის განმავლობაში მუშაობდა [[ფლორენცია]]ში, სადაც [[ანდრეა დელ სარტო]]ს მრავალი ნამუშევარი გადაიხატა. დაახლოებით [[1625]] წელს დაბრუნდა გენუაში და ძირითადად კერძო დამკვეთებისთვის ხატავდა.

ბადარაკო ასევე მუშაობდა [[კორსიკა]]ზე (რომელიც იმ დროს [[გენუის რესპუბლიკა]]ს ეკუთვნოდა), სადაც [[ბასტია]]სთან ახლოს მდებარე ეკლესიებისთვის შექმნა ადგილობრივად მნიშვნელოვანი ფერწერული ნამუშევრები.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1588]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1657]]
[[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]]
[[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>ch43oekpk9mvqj0z35fdy84is3e9lw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391876</id>
      <parentid>5391875</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>/* ბიოგრაფია */</comment>
      <origin>5391876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4474" sha1="dh7yve3ro69u6iolfiepiro7a8c1zx9" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მხატვარი
| სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო
| სრული სახელი = Giuseppe Badaracco
| სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg
| წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“
| დაბ. თარიღი = [[1588]]
| დაბ. ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| გარდაცვალების თარიღი = [[1657]]
| გარდაცვალების ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| სფერო = [[ფერწერა]]
| მიმდინარეობა = [[ბაროკო]]
| მასწავლებლები = [[ბერნარდო სტროცი]], [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]
}}

'''ჯუზეპე ბადარაკო''' ([[იტალიური ენა|იტალ]]. ''Giuseppe Badaracco''; [[1588]] — [[1657]]), ასევე ცნობილი როგორც „ილ სორდო“ („ყრუ“) — [[იტალიელები|იტალიელი]] [[ბაროკო]]ს პერიოდის მხატვარი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა [[გენუა]]ში, [[ლიგურია]]ში და კუნძულ [[კორსიკა]]ზე.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=BADARACCO, Giuseppe
 |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-badaracco_(Dizionario-Biografico)/?search=BADARACCO,%20Giuseppe
 |website=Treccani.it
 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;

== ბიოგრაფია ==
ჯუზეპე ბადარაკო დაიბადა [[გენუა]]ში, შეძლებულ ოჯახში. თავდაპირველად კლასიკურ ლიტერატურას სწავლობდა, შემდეგ კი მხატვარ [[ბერნარდო სტროცი]]ს მიაბარეს შეგირდად, მოგვიანებით კი [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]სთან განაგრძო სწავლა.

რამდენიმე წლის განმავლობაში მუშაობდა [[ფლორენცია]]ში, სადაც [[ანდრეა დელ სარტო]]ს მრავალი ნამუშევარი გადაიხატა. დაახლოებით [[1625]] წელს დაბრუნდა გენუაში და ძირითადად კერძო დამკვეთებისთვის ხატავდა.

ბადარაკო ასევე მუშაობდა [[კორსიკა]]ზე (რომელიც იმ დროს [[გენუის რესპუბლიკა]]ს ეკუთვნოდა), სადაც [[ბასტია]]სთან ახლოს მდებარე ეკლესიებისთვის შექმნა ადგილობრივ დონეზე მნიშვნელოვანი ფერწერული ნამუშევრები.

იგი [[1657]] წელს გარდაიცვალა [[შავი ჭირი|შავი ჭირის]] ეპიდემიის დროს, რომელმაც გენუა მოიცვა. ჰყავდა ოთხი ვაჟი. მათ შორის [[ჯოვანი რაფაელე ბადარაკო|ჯოვანი რაფაელე]] (1648–1717), რომელიც მისი მოწაფეც იყო, მოგვიანებით ცნობილი მხატვარი გახდა.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1588]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1657]]
[[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]]
[[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>dh7yve3ro69u6iolfiepiro7a8c1zx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391878</id>
      <parentid>5391876</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4656" sha1="dtdaoho3a3cxs6zu2g6nzwrv6nwezjm" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მხატვარი
| სახელი = ჯუზეპე ბადარაკო
| სრული სახელი = Giuseppe Badaracco
| სურათი = San Giuseppe con Bambino Giuseppe Badaracco.jpg
| წარწერა = „წმინდა იოსები ყრმით“
| დაბ. თარიღი = [[1588]]
| დაბ. ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| გარდაცვალების თარიღი = [[1657]]
| გარდაცვალების ადგილი = [[გენუა]], [[გენუის რესპუბლიკა]]
| სფერო = [[ფერწერა]]
| მიმდინარეობა = [[ბაროკო]]
| მასწავლებლები = [[ბერნარდო სტროცი]], [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]
}}

'''ჯუზეპე ბადარაკო''' ([[იტალიური ენა|იტალ]]. ''Giuseppe Badaracco''; [[1588]] — [[1657]]), ასევე ცნობილი როგორც „ილ სორდო“ („ყრუ“) — [[იტალიელები|იტალიელი]] [[ბაროკო]]ს პერიოდის მხატვარი, რომელიც ძირითადად მოღვაწეობდა [[გენუა]]ში, [[ლიგურია]]ში და კუნძულ [[კორსიკა]]ზე.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=BADARACCO, Giuseppe
 |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-badaracco_(Dizionario-Biografico)/?search=BADARACCO,%20Giuseppe
 |website=Treccani.it
 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;

== ბიოგრაფია ==
ჯუზეპე ბადარაკო დაიბადა [[გენუა]]ში, შეძლებულ ოჯახში. თავდაპირველად კლასიკურ ლიტერატურას სწავლობდა, შემდეგ კი მხატვარ [[ბერნარდო სტროცი]]ს მიაბარეს შეგირდად, მოგვიანებით კი [[ჯოვანი ანდრეა ანსალდო]]სთან განაგრძო სწავლა.

რამდენიმე წლის განმავლობაში მუშაობდა [[ფლორენცია]]ში, სადაც [[ანდრეა დელ სარტო]]ს მრავალი ნამუშევარი გადაიხატა. დაახლოებით [[1625]] წელს დაბრუნდა გენუაში და ძირითადად კერძო დამკვეთებისთვის ხატავდა.

ბადარაკო ასევე მუშაობდა [[კორსიკა]]ზე (რომელიც იმ დროს [[გენუის რესპუბლიკა]]ს ეკუთვნოდა), სადაც [[ბასტია]]სთან ახლოს მდებარე ეკლესიებისთვის შექმნა ადგილობრივ დონეზე მნიშვნელოვანი ფერწერული ნამუშევრები.

იგი [[1657]] წელს გარდაიცვალა [[შავი ჭირი|შავი ჭირის]] ეპიდემიის დროს, რომელმაც გენუა მოიცვა. ჰყავდა ოთხი ვაჟი. მათ შორის [[ჯოვანი რაფაელე ბადარაკო|ჯოვანი რაფაელე]] ([[1648]]–[[1717]]), რომელიც მისი მოწაფეც იყო, მოგვიანებით ცნობილი მხატვარი გახდა.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Giuseppe Badaracco
 |url=https://www.museionline.info/pittori/giuseppe-badaracco
 |website=Musei Online
 |language=it
 |access-date=2026-05-14
}}&lt;/ref&gt;
== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:დაბადებული 1588]]
[[კატეგორია:გარდაცვლილი 1657]]
[[კატეგორია:იტალიელი მხატვრები]]
[[კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით]]</text>
      <sha1>dtdaoho3a3cxs6zu2g6nzwrv6nwezjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Cattt9171</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888104</id>
    <revision>
      <id>5391879</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="28perrkqrsgein5ngndc5r48b40fkxa" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 17:43, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>28perrkqrsgein5ngndc5r48b40fkxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ჯუზეპე ბადარაკო</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888105</id>
    <revision>
      <id>5391881</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კატეგორია:თბილისის სავაჭრო ცენტრები</title>
    <ns>14</ns>
    <id>888106</id>
    <revision>
      <id>5391883</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>ცარიელი გვერდი შეიქმნა</comment>
      <origin>5391883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391884</id>
      <parentid>5391883</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="t46dlel6bkxz7rtej09dxog7iyjjb3i" xml:space="preserve">[[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]]</text>
      <sha1>t46dlel6bkxz7rtej09dxog7iyjjb3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ალექსანდრ ადამი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888107</id>
    <revision>
      <id>5391887</id>
      <timestamp>2026-05-14T17:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Giorgi Lemonjava</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888108</id>
    <revision>
      <id>5391893</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ქართული ვიკიპედია</username>
        <id>174425</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე</comment>
      <origin>5391893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="mohf9ctu2bdjvmlgxud4d99nhmggss5" xml:space="preserve">{{გამარჯობა}}

-- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 18:09, 14 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mohf9ctu2bdjvmlgxud4d99nhmggss5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pacta sunt servanda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888109</id>
    <revision>
      <id>5391902</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}(„ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის. იგი საერთაშო...</comment>
      <origin>5391902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="p479ojgluauflfuyhlq8wq8ed5eclfg" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}(„ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის. იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია. პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.</text>
      <sha1>p479ojgluauflfuyhlq8wq8ed5eclfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391907</id>
      <parentid>5391902</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="5t42dnc0twldrrmqukm5stonmf0996y" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}(„ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის. იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია. პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება. მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია. მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.</text>
      <sha1>5t42dnc0twldrrmqukm5stonmf0996y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391910</id>
      <parentid>5391907</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* თანამედროვე იურისპრუდენცია */</comment>
      <origin>5391910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6723" sha1="mtklid29lbcz30gz8yu5pdt8uh7m6z3" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}(„ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის. იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია. პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება. მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია. მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“. ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის პერემპტორიული ნორმები - jus cogens. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - clausula rebus sic stantibus - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.</text>
      <sha1>mtklid29lbcz30gz8yu5pdt8uh7m6z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391911</id>
      <parentid>5391910</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* საერთაშორისო სამართალი */</comment>
      <origin>5391911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6745" sha1="7c77w07urbteb5plwha3kgqq76oinra" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}(„ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის. იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია. პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება. მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია. მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“. ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.</text>
      <sha1>7c77w07urbteb5plwha3kgqq76oinra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391914</id>
      <parentid>5391911</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7946" sha1="s1x3avlbnbbb5ofsckxzyqcephwqvij" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება. მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია. მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“. ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.</text>
      <sha1>s1x3avlbnbbb5ofsckxzyqcephwqvij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391915</id>
      <parentid>5391914</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9489" sha1="6tpm470psh5y3tyr0kmlo2xkta16cg0" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=E. |first=Nedzel, Nadia |url=http://worldcat.org/oclc/1306381919 |title=A Comparative Study of Good Faith, Fair Dealing, and Precontractual Liability. |pages=98–99 |oclc=1306381919}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mackaay |first=Ejan |date=2011 |title=Good Faith in Civil Law Systems – A Legal-Economic Analysis |url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998924 |journal=SSRN Electronic Journal |pages=157–170 |doi=10.2139/ssrn.1998924 |s2cid=144021119 |issn=1556-5068|hdl=1866/18314 |hdl-access=free |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelly |first=Catherine |date=July 26, 2016 |title=What You Should Know about the Implied Duty of Good Faith and Fair Dealing |url=https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402032333/https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=June 16, 2022 |website=The American Bar Association}}&lt;/ref&gt;

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“.&lt;ref&gt;''[[Vienna Convention on the Law of Treaties]]'' (signed in [[Vienna]], [[Austria]] on 23 May 1969 and entered into force on 27 January 1980), Article 26; and ''[[Vienna Convention on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations]]'' (signed in Vienna on 21 March 1986), Article 26: ''not yet entered into force''.&lt;/ref&gt; ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.</text>
      <sha1>6tpm470psh5y3tyr0kmlo2xkta16cg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391916</id>
      <parentid>5391915</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>/* საერთაშორისო სამართალი */</comment>
      <origin>5391916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10157" sha1="5m9nkxd66ianupslfhjow8xxyciet15" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=E. |first=Nedzel, Nadia |url=http://worldcat.org/oclc/1306381919 |title=A Comparative Study of Good Faith, Fair Dealing, and Precontractual Liability. |pages=98–99 |oclc=1306381919}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mackaay |first=Ejan |date=2011 |title=Good Faith in Civil Law Systems – A Legal-Economic Analysis |url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998924 |journal=SSRN Electronic Journal |pages=157–170 |doi=10.2139/ssrn.1998924 |s2cid=144021119 |issn=1556-5068|hdl=1866/18314 |hdl-access=free |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelly |first=Catherine |date=July 26, 2016 |title=What You Should Know about the Implied Duty of Good Faith and Fair Dealing |url=https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402032333/https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=June 16, 2022 |website=The American Bar Association}}&lt;/ref&gt;

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“.&lt;ref&gt;''[[Vienna Convention on the Law of Treaties]]'' (signed in [[Vienna]], [[Austria]] on 23 May 1969 and entered into force on 27 January 1980), Article 26; and ''[[Vienna Convention on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations]]'' (signed in Vienna on 21 March 1986), Article 26: ''not yet entered into force''.&lt;/ref&gt; ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.britannica.com/eb/topic-930509/pacta-sunt-servanda Britannica Online Encyclopedia - Pacta sunt servanda]
*Richard Hyland, [http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ ''Pacta sunt servanda'': a meditation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308061716/http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ |date=2022-03-08 }}, ''Virginia Journal of International Law'' 34, no. 2 (1994): 405–433.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>5m9nkxd66ianupslfhjow8xxyciet15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391918</id>
      <parentid>5391916</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:სამოქალაქო სამართალი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10249" sha1="i6mfe8bmv8x26g58e9fpukmncxiy967" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=E. |first=Nedzel, Nadia |url=http://worldcat.org/oclc/1306381919 |title=A Comparative Study of Good Faith, Fair Dealing, and Precontractual Liability. |pages=98–99 |oclc=1306381919}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mackaay |first=Ejan |date=2011 |title=Good Faith in Civil Law Systems – A Legal-Economic Analysis |url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998924 |journal=SSRN Electronic Journal |pages=157–170 |doi=10.2139/ssrn.1998924 |s2cid=144021119 |issn=1556-5068|hdl=1866/18314 |hdl-access=free |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelly |first=Catherine |date=July 26, 2016 |title=What You Should Know about the Implied Duty of Good Faith and Fair Dealing |url=https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402032333/https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=June 16, 2022 |website=The American Bar Association}}&lt;/ref&gt;

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“.&lt;ref&gt;''[[Vienna Convention on the Law of Treaties]]'' (signed in [[Vienna]], [[Austria]] on 23 May 1969 and entered into force on 27 January 1980), Article 26; and ''[[Vienna Convention on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations]]'' (signed in Vienna on 21 March 1986), Article 26: ''not yet entered into force''.&lt;/ref&gt; ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.britannica.com/eb/topic-930509/pacta-sunt-servanda Britannica Online Encyclopedia - Pacta sunt servanda]
*Richard Hyland, [http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ ''Pacta sunt servanda'': a meditation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308061716/http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ |date=2022-03-08 }}, ''Virginia Journal of International Law'' 34, no. 2 (1994): 405–433.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სამოქალაქო სამართალი]]</text>
      <sha1>i6mfe8bmv8x26g58e9fpukmncxiy967</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391919</id>
      <parentid>5391918</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10346" sha1="kpya42kr3p9o7kujt3hbshyfdmb2upm" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=E. |first=Nedzel, Nadia |url=http://worldcat.org/oclc/1306381919 |title=A Comparative Study of Good Faith, Fair Dealing, and Precontractual Liability. |pages=98–99 |oclc=1306381919}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mackaay |first=Ejan |date=2011 |title=Good Faith in Civil Law Systems – A Legal-Economic Analysis |url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998924 |journal=SSRN Electronic Journal |pages=157–170 |doi=10.2139/ssrn.1998924 |s2cid=144021119 |issn=1556-5068|hdl=1866/18314 |hdl-access=free |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelly |first=Catherine |date=July 26, 2016 |title=What You Should Know about the Implied Duty of Good Faith and Fair Dealing |url=https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402032333/https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=June 16, 2022 |website=The American Bar Association}}&lt;/ref&gt;

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“.&lt;ref&gt;''[[Vienna Convention on the Law of Treaties]]'' (signed in [[Vienna]], [[Austria]] on 23 May 1969 and entered into force on 27 January 1980), Article 26; and ''[[Vienna Convention on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations]]'' (signed in Vienna on 21 March 1986), Article 26: ''not yet entered into force''.&lt;/ref&gt; ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.britannica.com/eb/topic-930509/pacta-sunt-servanda Britannica Online Encyclopedia - Pacta sunt servanda]
*Richard Hyland, [http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ ''Pacta sunt servanda'': a meditation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308061716/http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ |date=2022-03-08 }}, ''Virginia Journal of International Law'' 34, no. 2 (1994): 405–433.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სამოქალაქო სამართალი]]
[[კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი]]</text>
      <sha1>kpya42kr3p9o7kujt3hbshyfdmb2upm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391921</id>
      <parentid>5391919</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5391921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10443" sha1="0do9qsqpduvotmmpo4h9qav82vz0t63" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება/შეთანხმება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=E. |first=Nedzel, Nadia |url=http://worldcat.org/oclc/1306381919 |title=A Comparative Study of Good Faith, Fair Dealing, and Precontractual Liability. |pages=98–99 |oclc=1306381919}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mackaay |first=Ejan |date=2011 |title=Good Faith in Civil Law Systems – A Legal-Economic Analysis |url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998924 |journal=SSRN Electronic Journal |pages=157–170 |doi=10.2139/ssrn.1998924 |s2cid=144021119 |issn=1556-5068|hdl=1866/18314 |hdl-access=free |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelly |first=Catherine |date=July 26, 2016 |title=What You Should Know about the Implied Duty of Good Faith and Fair Dealing |url=https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402032333/https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=June 16, 2022 |website=The American Bar Association}}&lt;/ref&gt;

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“.&lt;ref&gt;''[[Vienna Convention on the Law of Treaties]]'' (signed in [[Vienna]], [[Austria]] on 23 May 1969 and entered into force on 27 January 1980), Article 26; and ''[[Vienna Convention on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations]]'' (signed in Vienna on 21 March 1986), Article 26: ''not yet entered into force''.&lt;/ref&gt; ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.britannica.com/eb/topic-930509/pacta-sunt-servanda Britannica Online Encyclopedia - Pacta sunt servanda]
*Richard Hyland, [http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ ''Pacta sunt servanda'': a meditation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308061716/http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ |date=2022-03-08 }}, ''Virginia Journal of International Law'' 34, no. 2 (1994): 405–433.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სამოქალაქო სამართალი]]
[[კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი]]
[[კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია]]</text>
      <sha1>0do9qsqpduvotmmpo4h9qav82vz0t63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391922</id>
      <parentid>5391921</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <origin>5391922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10412" sha1="fyiwogvyatdh3ht71k9yi8o69ia13n0" xml:space="preserve">{{lang-la|'''Pacta sunt servanda''' }}&lt;ref&gt;[[Latin]] for &quot;agreements must be kept&quot;, Black's Law Dictionary (8th ed. 2004)&lt;/ref&gt;  („ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს“) — ფუნდამენტური პრინციპი, რომლის მიხედვითაც, ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი დამდები მხარეებისთვის.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wehberg |first=Hans |date=1959 |title=Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/pacta-sunt-servanda/E8967A236B1141934DD8D1495FEA2BFA |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=53 |issue=4 |pages=775–786 |doi=10.2307/2195750 |jstor=2195750 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; იგი [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის განუყოფელი ნაწილია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kunz |first=Josef L. |date=1945 |title=The Meaning and the Range of the Norm Pacta Sunt Servanda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/abs/meaning-and-the-range-of-the-norm-pacta-sunt-servanda/87674E485CBE023C0A16B6B429FA2361 |journal=American Journal of International Law |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=180–197 |doi=10.2307/2192340 |jstor=2192340 |issn=0002-9300|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;  პროფესორ [[ჰანს ვებერგი]]ს თქმით, საზოგადოებრივი წესრიგის მომწესრიგებელ მცირეოდენ წესს თუ გააჩნია ისეთი ღრმა მორალური და რელიგიური გავლენა, როგორიც ამ პრინციპს.&lt;ref&gt;Wehberg, H., '[https://www.jstor.org/stable/2195750 Pacta Sunt Servanda]', ''[[The American Journal of International Law]]'' 53, no. 4 (1959), accessed 10 February 2022&lt;/ref&gt;

ყველაზე გავრცელებული გაგებით, ეს პრინციპი კერძო ხელშეკრულებებს ეხება და ადგენს, რომ მათი დებულებები მხარეთათვის კანონის ძალის მქონეა, ხოლო ვალდებულებების უგულებელყოფა ხელშეკრულების დარღვევას წარმოადგენს. ამ ბროკარდის პირველი ცნობილი გამოხატულება გვხვდება [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს [[კანონიკა|კანონისტი]]ს, [[ჰენრი სეგუზიოელი|კარდინალ ჰოსტიენსი]]სის ნაშრომებში, რომლებიც [[XVI საუკუნე]]ში გამოიცა.&lt;ref&gt;Hyland, 1994, p. 416&lt;/ref&gt;

==ისტორია==
ტრადიციის თანახმად, ამ [[ბროკარდი]]ს საწყისები [[ციცერონი]]ს ნაშრომს - „კანონების შესახებ“ ({{lang-la|De Legibus}}) - უკავშირდება. მასში პრინციპი შემდეგი სრული ფორმით გვხვდება
„{{lang-la|Pacta sunt servanda pietate}}“, რაც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც: „აღთქმები ღვთისმოსაობით (პატიოსნებით) უნდა აღსრულდეს“.

==თანამედროვე იურისპრუდენცია==

როგორც [[სამოქალაქო სამართალი|სამოქალაქო]], ისე [[ანგლო-ამერიკული სამართალი|საერთო სამართლი]]ს სისტემებში, ეს პრინციპი კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას ეფუძნება.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=E. |first=Nedzel, Nadia |url=http://worldcat.org/oclc/1306381919 |title=A Comparative Study of Good Faith, Fair Dealing, and Precontractual Liability. |pages=98–99 |oclc=1306381919}}&lt;/ref&gt; მიუხედავად იმისა, რომ იურისდიქციათა უმრავლესობა აღიარებს კეთილსინდისიერებას, მისი შეფასების კრიტერიუმები მაინც განსხვავებულია.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mackaay |first=Ejan |date=2011 |title=Good Faith in Civil Law Systems – A Legal-Economic Analysis |url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1998924 |journal=SSRN Electronic Journal |pages=157–170 |doi=10.2139/ssrn.1998924 |s2cid=144021119 |issn=1556-5068|hdl=1866/18314 |hdl-access=free |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; მაგალითად, აშშ-ში - რომელიც საერთო სამართლის ქვეყანაა - კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანი საქმიანობის ვალდებულება ყველა კომერციული ხელშეკრულების ნაგულისხმევ პირობას წარმოადგენს.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kelly |first=Catherine |date=July 26, 2016 |title=What You Should Know about the Implied Duty of Good Faith and Fair Dealing |url=https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402032333/https://www.americanbar.org/groups/litigation/committees/business-torts-unfair-competition/practice/2016/duty-of-good-faith-fair-dealing/ |archive-date=April 2, 2022 |access-date=June 16, 2022 |website=The American Bar Association}}&lt;/ref&gt;

==საერთაშორისო სამართალი==
[[საერთაშორისო სამართალი|საერთაშორისო სამართლ]]ის თანახმად, „ყოველი ძალაში შესული ხელშეკრულება სავალდებულოა მისი მონაწილეებისთვის და მათ მიერ კეთილსინდისიერად უნდა სრულდებოდეს“.&lt;ref&gt;''[[Vienna Convention on the Law of Treaties]]'' (signed in [[Vienna]], [[Austria]] on 23 May 1969 and entered into force on 27 January 1980), Article 26; and ''[[Vienna Convention on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations]]'' (signed in Vienna on 21 March 1986), Article 26: ''not yet entered into force''.&lt;/ref&gt; ეს პრინციპი „[[ვენის კონვენცია სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ |სახელშეკრულებო სამართლის შესახებ ვენის კონვენცი]]ის“ ([[1969]] წ.) წევრ სახელმწიფოებს აძლევს უფლებას, მოითხოვონ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვანი პატივისცემა. კეთილსინდისიერად შესრულების ვალდებულება გულისხმობს, რომ მხარეს არ შეუძლია [[მუნიციპალური სამართლი|შიდასახელმწიფოებრივი სამართლ]]ის ნორმების მოშველიება ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად.

{{lang-la|Pacta sunt servanda}}-ს პრინციპის გამოყენებას ზღუდავს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის [[იმპერატიული ნორმები]] - {{lang-la|jus cogens}}. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართალი|საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლ]]ის პრინციპი - {{lang-la|clausula rebus sic stantibus}} - უშვებს ვალდებულებების შეუსრულებლობას გარემოებათა კარდინალური  ცვლილების შემთხვევაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[http://www.britannica.com/eb/topic-930509/pacta-sunt-servanda Britannica Online Encyclopedia - Pacta sunt servanda]
*Richard Hyland, [http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ ''Pacta sunt servanda'': a meditation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308061716/http://translex.uni-koeln.de/124500/_/hyland-richard-pacta-sunt-servanda:-a-meditation-34-vjil-1994-at-405-et-seq/ |date=2022-03-08 }}, ''Virginia Journal of International Law'' 34, no. 2 (1994): 405–433.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სამოქალაქო სამართალი]]
[[კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი]]
[[კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია]]</text>
      <sha1>fyiwogvyatdh3ht71k9yi8o69ia13n0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1959</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888110</id>
    <revision>
      <id>5391904</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1959 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ჩატარდა. ბენტ ლარსენი მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.  == ცხრილი == {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |- ! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !...</comment>
      <origin>5391904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="nj4kof12h5coeaaj2gqs1g6gwu0qbja" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1959 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ჩატარდა. ბენტ ლარსენი მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''10''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || ½ || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 6½ || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | ერიკ იენსენი || 0 || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 6 || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | ფროდე ტერკელსენი || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 0 || 1 || ½ || 5½ || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კაი ბლომი]] || 0 || ½ || 1 || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || ½ || 1 || 5 || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 0 || 4½ || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 1 || 0 || ½ || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || 4½ || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პეტერ კორნინგი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 3½ || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ფინ პეტერსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3 || 11—12
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[სვენ ჰამანი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 11—12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=96 Danmarksmesterskabet 1959]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1959 წელი ჭადრაკში]]</text>
      <sha1>nj4kof12h5coeaaj2gqs1g6gwu0qbja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391905</id>
      <parentid>5391904</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <origin>5391905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="eigmg8p71c7swtkrbnzbh8iophw2ouy" xml:space="preserve">'''დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში''' 1959 წელს ქალაქ [[ორჰუსი|ორჰუსში]] ჩატარდა. ბენტ ლარსენი მეოთხედ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

== ცხრილი ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! № !! მონაწილეები !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! ქულა !! ადგილი
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბენტ ლარსენი]] || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || ½ || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || '''10''' || '''1'''
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ბორგე ანდერსენი]] || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || ½ || 1 || 1 || ½ || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 || 7½ || 2
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[აქსელ ნილსენი]] || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 0 || 0 || 1 || 1 || 1 || 1 || 7 || 3
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ეიგილ პედერსენი]] || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || ½ || ½ || ½ || ½ || 1 || 1 || 6½ || 4
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | ერიკ იენსენი || 0 || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || 1 || 1 || 1 || ½ || ½ || 1 || 6 || 5
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | ფროდე ტერკელსენი || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || 1 || ½ || 1 || 0 || 1 || ½ || 5½ || 6
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[კაი ბლომი]] || 0 || ½ || 1 || ½ || 0 || 0 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 1 || ½ || 1 || 5 || 7
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ტორკილდ ჰორი]] || 0 || 0 || 1 || ½ || 0 || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 1 || ½ || 0 || 4½ || 8—9
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ჰარტვიგ ნილსენი]] || 0 || 1 || 0 || ½ || 0 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 0 || ½ || 1 || 4½ || 8—9
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[პეტერ კორნინგი]] || 0 || 0 || 0 || ½ || ½ || 1 || 0 || 0 || 1 || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 0 || 3½ || 10
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[ფინ პეტერსენი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || ½ || ½ || ½ || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || ½ || 3 || 11—12
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[სვენ ჰამანი]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || ½ || 0 || 1 || 0 || 1 || ½ || style=&quot;background:black&quot; | || 3 || 11—12
|}

== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://danbase.skak.dk/turneringer.php?id=96 Danmarksmesterskabet 1959]

{{დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში}}

[[კატეგორია:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:1959 წელი ჭადრაკში]]
[[კატეგორია:ჭადრაკი დანიაში]]</text>
      <sha1>eigmg8p71c7swtkrbnzbh8iophw2ouy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:დანიის ჩემპიონატი ჭადრაკში 1959</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888111</id>
    <revision>
      <id>5391906</id>
      <timestamp>2026-05-14T18:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Borbolia777</username>
        <id>11915</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:Pacta sunt servanda</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888112</id>
    <revision>
      <id>5391924</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AlexandraB-Qr</username>
        <id>175186</id>
      </contributor>
      <comment>ცარიელი გვერდი შეიქმნა</comment>
      <origin>5391924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გამბიის ქალაქების სია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888113</id>
    <revision>
      <id>5391926</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: [[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კ...</comment>
      <origin>5391926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4021" sha1="qaigcz64o8lwlv7vjam2w4hci3twm60" xml:space="preserve">[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>qaigcz64o8lwlv7vjam2w4hci3twm60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391928</id>
      <parentid>5391926</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4882" sha1="h6axra0ss6oul0pur8tn71h7vamuqec" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>h6axra0ss6oul0pur8tn71h7vamuqec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391942</id>
      <parentid>5391928</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6364" sha1="tl8c76dg1s8w6u409td9agp1g564w42" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>tl8c76dg1s8w6u409td9agp1g564w42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391965</id>
      <parentid>5391942</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7774" sha1="trqze4rqbxz5vodpnm6ez1m78ihl8zp" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>trqze4rqbxz5vodpnm6ez1m78ihl8zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391985</id>
      <parentid>5391965</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9261" sha1="auan0l0ox9m1r2a1yxtsrgo9jrxbqkg" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>auan0l0ox9m1r2a1yxtsrgo9jrxbqkg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391987</id>
      <parentid>5391985</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10600" sha1="5xodtli4ggw3ac623cvyfzrzmf9a6ze" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[Garawol|გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[Kunkujang|კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[Abuko|აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[Kerr Seringe Ngaga|კერ სერინჯე ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ|ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>5xodtli4ggw3ac623cvyfzrzmf9a6ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391988</id>
      <parentid>5391987</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12082" sha1="rl70jf03dea49ndem0wr4joqrxbo5n3" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[გარავოლი|გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[კუნკუჯანგი|კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[აბუკო|აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[კერ-სერინჯე-ნგაგა|კერ-სერინჯე-ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ|ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 26.
| [[სიფოე|სიფოე]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3240}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6434}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 27.
| [[ტანჯი|ტანჯი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4623}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6016}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 28.
| [[სანიანგი|სანიანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4435}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5854}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 29.
| [[ფარატო|ფარატო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2935}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5828}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 30.
| [[ალუნჰარი|ალუნჰარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4571}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5573}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----</text>
      <sha1>rl70jf03dea49ndem0wr4joqrxbo5n3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391990</id>
      <parentid>5391988</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13577" sha1="0k07wc6wdzpkoyxmfrqg6b6xrt1jwel" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[გარავოლი|გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[კუნკუჯანგი|კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[აბუკო|აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[კერ-სერინჯე-ნგაგა|კერ-სერინჯე-ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ|ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 26.
| [[სიფოე|სიფოე]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3240}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6434}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 27.
| [[ტანჯი|ტანჯი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4623}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6016}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 28.
| [[სანიანგი|სანიანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4435}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5854}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 29.
| [[ფარატო|ფარატო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2935}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5828}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 30.
| [[ალუნჰარი|ალუნჰარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4571}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5573}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 31.
| [[ბარა (გამბია)|ბარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4257}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5551}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 32.
| [[ჯამბაჯელი|ჯამბაჯელი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2772}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5505}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 33.
| [[დემბა-კუნდა|დემბა-კუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4028}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5234}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 34.
| [[კარტონგი|კარტონგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2536}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5036}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 35.
| [[ტუჯერენგი|ტუჯერენგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2534}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5032}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|}</text>
      <sha1>0k07wc6wdzpkoyxmfrqg6b6xrt1jwel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391992</id>
      <parentid>5391990</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13746" sha1="shrdn6aqvvmi38w4ju10afjt3sfkpvm" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: LGAs, Cities &amp; Settlements
 |url=https://www.citypopulation.de/Gambia.html
 |website=CityPopulation.de
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[გარავოლი|გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[კუნკუჯანგი|კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[აბუკო|აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[კერ-სერინჯე-ნგაგა|კერ-სერინჯე-ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ|ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 26.
| [[სიფოე|სიფოე]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3240}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6434}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 27.
| [[ტანჯი|ტანჯი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4623}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6016}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 28.
| [[სანიანგი|სანიანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4435}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5854}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 29.
| [[ფარატო|ფარატო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2935}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5828}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 30.
| [[ალუნჰარი|ალუნჰარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4571}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5573}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 31.
| [[ბარა (გამბია)|ბარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4257}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5551}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 32.
| [[ჯამბაჯელი|ჯამბაჯელი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2772}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5505}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 33.
| [[დემბა-კუნდა|დემბა-კუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4028}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5234}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 34.
| [[კარტონგი|კარტონგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2536}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5036}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 35.
| [[ტუჯერენგი|ტუჯერენგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2534}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5032}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|}</text>
      <sha1>shrdn6aqvvmi38w4ju10afjt3sfkpvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391993</id>
      <parentid>5391992</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13945" sha1="kvq3ozuqrcthf4pnnydstyze3n65e97" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: 2005 World City Population Estimates
 |url=https://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Gambia.html
 |website=Mongabay
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: LGAs, Cities &amp; Settlements
 |url=https://www.citypopulation.de/Gambia.html
 |website=CityPopulation.de
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[გარავოლი|გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[კუნკუჯანგი|კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[აბუკო|აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[კერ-სერინჯე-ნგაგა|კერ-სერინჯე-ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ|ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 26.
| [[სიფოე|სიფოე]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3240}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6434}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 27.
| [[ტანჯი|ტანჯი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4623}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6016}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 28.
| [[სანიანგი|სანიანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4435}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5854}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 29.
| [[ფარატო|ფარატო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2935}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5828}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 30.
| [[ალუნჰარი|ალუნჰარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4571}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5573}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 31.
| [[ბარა (გამბია)|ბარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4257}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5551}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 32.
| [[ჯამბაჯელი|ჯამბაჯელი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2772}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5505}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 33.
| [[დემბა-კუნდა|დემბა-კუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4028}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5234}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 34.
| [[კარტონგი|კარტონგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2536}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5036}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 35.
| [[ტუჯერენგი|ტუჯერენგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2534}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5032}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|}</text>
      <sha1>kvq3ozuqrcthf4pnnydstyze3n65e97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5391994</id>
      <parentid>5391993</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <origin>5391994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14072" sha1="mm3ussuxswl1zh8g189dt17zq3d8nwk" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]][[ფაილი:316665074 34a80dfc88 o.jpg|მინი|ბრიკამას ბაზარი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: 2005 World City Population Estimates
 |url=https://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Gambia.html
 |website=Mongabay
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: LGAs, Cities &amp; Settlements
 |url=https://www.citypopulation.de/Gambia.html
 |website=CityPopulation.de
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა|სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა|ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ|ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული|ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი|ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ|ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი|ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ|ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური|გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა|სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა|ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი|იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი|ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა|გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი|მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი|ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი|ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი|ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[გარავოლი|გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[კუნკუჯანგი|კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[აბუკო|აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[კერ-სერინჯე-ნგაგა|კერ-სერინჯე-ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ|ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 26.
| [[სიფოე|სიფოე]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3240}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6434}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 27.
| [[ტანჯი|ტანჯი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4623}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6016}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 28.
| [[სანიანგი|სანიანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4435}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5854}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 29.
| [[ფარატო|ფარატო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2935}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5828}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 30.
| [[ალუნჰარი|ალუნჰარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4571}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5573}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 31.
| [[ბარა (გამბია)|ბარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4257}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5551}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი|ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 32.
| [[ჯამბაჯელი|ჯამბაჯელი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2772}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5505}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 33.
| [[დემბა-კუნდა|დემბა-კუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4028}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5234}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი|ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 34.
| [[კარტონგი|კარტონგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2536}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5036}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 35.
| [[ტუჯერენგი|ტუჯერენგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2534}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5032}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|}

==სქოლიო==</text>
      <sha1>mm3ussuxswl1zh8g189dt17zq3d8nwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392048</id>
      <parentid>5391994</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T01:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToprakBot</username>
        <id>172403</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>სხვადასხვა სქოლიო შესწორებები; დაემატა სქოლიოს თარგი</comment>
      <origin>5392048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12750" sha1="2rp5cjxxtiseovtxgfpmr3plujsjarx" xml:space="preserve">[[Image:Gambie carte.gif|thumb|გამბიის რუკა]]
[[Image:Banjultown1.JPG|thumb|ბანჯულის ქუჩა — გამბიის დედაქალაქი]][[ფაილი:316665074 34a80dfc88 o.jpg|მინი|ბრიკამას ბაზარი]]
[[გამბია|გამბიის]] რესპუბლიკაში „ქალაქის“ ან „დაბის“ სტატუსი ერთიანი, მკაცრად განსაზღვრული სამართლებრივი კატეგორია არ არსებობს. ანუ კანონი არ გვთავაზობს ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ კრიტერიუმს, რომელიც ქვეყნის მასშტაბით ყველა დასახლებას ავტომატურად ანიჭებს „ქალაქის“ სტატუსს.

გამბიის ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემა უფრო ფართო ადმინისტრაციულ ერთეულებზეა აგებული. ქვეყნის ტერიტორია დაყოფილია ადგილობრივი თვითმმართველობის არეებად, სადაც მართვის ძირითადი ფორმებია მუნიციპალური და ქალაქის საბჭოები. სწორედ ეს ორგანოები წარმოადგენენ ოფიციალურ, კანონით აღიარებულ ურბანულ მმართველობას, მაშინ როცა „დაბა“ ან „ქალაქი“ ზოგჯერ უფრო აღწერითი და პრაქტიკული ტერმინია, ვიდრე იურიდიული სტატუსი.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local Government Act 2002 (No. 5 of 2002)
 |url=https://www.ecolex.org/details/legislation/local-government-act-2002-no-5-of-2002-lex-faoc211374/
 |website=ECOLEX
 |publisher=FAO, IUCN and UNEP
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

მაგალითად, [[ბანჯული]] ოფიციალურად არის ქალაქის/მუნიციპალური თვითმმართველობის ერთეული, მაშინ როცა [[სერეკუნდა]] ურბანული მასშტაბით ქვეყნის ყველაზე დიდი დასახლებაა, მაგრამ ადმინისტრაციულად ის სხვა მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია მოქცეული.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Local government area
 |url=https://www.britannica.com/topic/Local-Government-Area
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable centre&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ნომერი'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ქალაქი'''
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''მოსახლეობა'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[გამბიის რეგიონები|რეგიონი]]'''
|-----
| align=&quot;center&quot; | '''1993 წლის აღწერა'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: 2005 World City Population Estimates
 |url=https://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Gambia.html
 |website=Mongabay
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | '''2008 წლის შეფასება'''&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gambia: LGAs, Cities &amp; Settlements
 |url=https://www.citypopulation.de/Gambia.html
 |website=CityPopulation.de
 |access-date=14 May 2026
}}&lt;/ref&gt;
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1.
| [[სერეკუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:194987}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:368110}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2.
| [[ბრიკამა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:41761}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:90140}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3.
| [[ბაკაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28882}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:39685}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4.
| [[ბანჯული]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:42326}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33820}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5.
| [[ფარაფენი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:20956}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:33180}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6.
| [[ლამინი (გამბია)|ლამინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10668}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:31133}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7.
| [[ნემა-კუნკუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9838}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:28711}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8.
| [[ბრუფუტი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8644}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:25227}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9.
| [[ბასე-სანტა-სუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9265}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17795}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10.
| [[გუნჯური]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9983}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:17077}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11.
| [[სუკუტა]]
| align=&quot;right&quot; | 16667
| align=&quot;right&quot; | 16463
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12.
| [[ველინგარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7663}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:11865}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13.
| [[Busumbala|ბუსუმბალა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3619}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10562}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14.
| [[იუნდუმი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3545}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10346}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 15.
| [[სომა (გამბია)|სომა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7988}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10134}}
| [[ქვემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 16.
| [[გამბისარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7703}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:10008}}
| [[Subdivisions_de_la_Gambie#Upper_River|ზემო მდინარის დივიზია]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 17.
| [[მანდინარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3423}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:9990}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 18.
| [[საბი (გამბია)|საბი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4734}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8390}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 19.
| [[ბანსანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5971}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8381}}
| [[ცენტრალური მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 20.
| [[ბანჯულუნდინი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2751}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:8029}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 21.
| [[გარავოლი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6512}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7966}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 22.
| [[კუნკუჯანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2628}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7670}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 23.
| [[აბუკო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4345}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:7631}}
| დიდი [[ბანჯული|ბანჯულის]] არეალი
|-----
| align=&quot;right&quot; | 24.
| [[კერ-სერინჯე-ნგაგა]]
| align=&quot;right&quot; | 2278
| align=&quot;right&quot; | 6648
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 25.
| [[ესაუ]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4486}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6562}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 26.
| [[სიფოე]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:3240}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6434}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 27.
| [[ტანჯი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4623}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:6016}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 28.
| [[სანიანგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4435}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5854}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 29.
| [[ფარატო]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2935}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5828}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 30.
| [[ალუნჰარი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4571}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5573}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 31.
| [[ბარა (გამბია)|ბარა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4257}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5551}}
| [[ჩრდილოეთ სანაპიროს რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 32.
| [[ჯამბაჯელი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2772}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5505}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 33.
| [[დემბა-კუნდა]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:4028}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5234}}
| [[ზემო მდინარის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 34.
| [[კარტონგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2536}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5036}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|-----
| align=&quot;right&quot; | 35.
| [[ტუჯერენგი]]
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:2534}}
| align=&quot;right&quot; | {{formatnum:5032}}
| [[დასავლეთის რეგიონი (გამბია)|დასავლეთის რეგიონი]]
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>2rp5cjxxtiseovtxgfpmr3plujsjarx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:გამბიის ქალაქების სია</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888114</id>
    <revision>
      <id>5391927</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GagaMumladze2020</username>
        <id>126180</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5391927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:Nanita2008</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888115</id>
    <redirect title="მომხმარებლის განხილვა:Nancy2702" />
    <revision>
      <id>5391930</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>95434</id>
      </contributor>
      <comment>მომხმარებელმა J ansari გვერდი „[[მომხმარებლის განხილვა:Nanita2008]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მომხმარებლის განხილვა:Nancy2702]]“: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Nanita2008|Nanita2008]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Nancy2702|Nancy2702]]&quot;</comment>
      <origin>5391930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="szssm5w4l73i033vdb77lknt198gfwn" xml:space="preserve">#გადამისამართება [[მომხმარებლის განხილვა:Nancy2702]]</text>
      <sha1>szssm5w4l73i033vdb77lknt198gfwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებელი:Nanita2008/სავარჯიშო</title>
    <ns>2</ns>
    <id>888116</id>
    <redirect title="მომხმარებელი:Nancy2702/სავარჯიშო" />
    <revision>
      <id>5391932</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>95434</id>
      </contributor>
      <comment>მომხმარებელმა J ansari გვერდი „[[მომხმარებელი:Nanita2008/სავარჯიშო]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მომხმარებელი:Nancy2702/სავარჯიშო]]“: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Nanita2008|Nanita2008]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Nancy2702|Nancy2702]]&quot;</comment>
      <origin>5391932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="asuq1w39q2qa1vhgux88tytkix8mfvy" xml:space="preserve">#გადამისამართება [[მომხმარებელი:Nancy2702/სავარჯიშო]]</text>
      <sha1>asuq1w39q2qa1vhgux88tytkix8mfvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:პანო-პანაგია</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888118</id>
    <revision>
      <id>5392080</id>
      <timestamp>2026-05-15T04:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>თეკლა ბიჭიკაშვილი</username>
        <id>166292</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის მერია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888121</id>
    <revision>
      <id>5392099</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: [[File:Batumi city hall in the evening.jpg|thumb|ბათუმის მერიის შენობა]] '''ბათუმის მერია''' — [[ბათუმი]]ს მუნიციპალიტეტის მმართველი ორგანო. ხელმძღვანელობს ბათუმის [[მერი]], რომელიც აირჩევა პირდაპირი წესით 4 წლ...</comment>
      <origin>5392099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8353" sha1="gg2hfzv8uoiz3lyo2nhey7ym8ka3woi" xml:space="preserve">[[File:Batumi city hall in the evening.jpg|thumb|ბათუმის მერიის შენობა]]
'''ბათუმის მერია''' — [[ბათუმი]]ს მუნიციპალიტეტის მმართველი ორგანო. ხელმძღვანელობს ბათუმის [[მერი]], რომელიც აირჩევა პირდაპირი წესით 4 წლის ვადით.

==შენობა==
ბათუმის მერიის შენობა აშენებულია [[1905]] წელს და წარმოადგენს ისტორიულ ძეგლს. დიდი ზომის ორსართულიანი, მონუმენტური შენობა მაღალი ცოკოლის სართულით, ორი ქუჩის შეერთების ადგილას არის აღმართული. იგი ქვით არის ნაგები და შელესილი. ნაგებობა თითქმის მთელ კვარტალს მოიცავს. მისი ფასადები ფრონტალურად იშლება ორივე ქუჩის მიმართულებით და ამ ქუჩების ზოლიდან სიღრმეშია შეწეული. ფასადების წინ გაზონებია მოწყობილი. შენობის გეგმის კომპოზიციის ძირითად ბირთვს კვადრატი წარმოადგენს, რომელსაც ორივე მხრიდან რუსული U მოყვანილობის ფრთა ემატება. მთავარი ფასადი ლუკა ასათიანის ქუჩისკენ არის მიმართული. ამ ფასადის ცენტრში, შესასვლელს, მძლავრი, ორსაფეხურიანი [[რიზალიტი]] ემატება. შენობის პირველი სართულის ზედაპირი რუსტირებულია. სწორკუთხა მოყვანილობის სარკმლებს სადა, პროფილირებული ჩარჩო მიუყვება მძლავრი, რელიეფური საჭექი ქვით ცენტრში. მეორე სართულის თაღოვანი სარკმლები თხელ [[პილასტრი|პილასტრზე]] დაყრდნობილ არქივოლტით არის გადახურული, რომლის ცენტრი, ორნამენტული საჭექი ქვით არის ხაზგასმული. ღიობებს შორის შეწყვილებული პილასტრებია მოცემული. პილასტრების ქვეშ, სარკმელშორისი ზედაპირი სამ რიგად მოცემულ, ჰორიზონტალურ სიბრტყეებით არის შევსებული. ღიობების ძირის დონეზე, ფასადებს მთელ სიგრძეზე რელიეფური, პროფილირებული თარო მიუყვება, ხოლო თითეული სარკმლის ძირი, ჩაკვეთილი მართკუთხა სიბრტყითაა ხაზგასმული. შენობის მაღალი, შვერილი, კბილანებიანი [[ლავგარდანი]], გარკვეულ ინტერვალებით მცირე ზომის [[ფრონტონი|ფრონტონებით]] სრულდება. ფრონტონით გვირგვინდება შენობის კუთხეებში მოცემული ოდნავ შვერილი რიზალიტებიც. ნაგებობის მთავარი, ასათიანის ქუჩისკენ მიმართული ფასადი უფრო სადღესასწაულოდ არის გაფორმებული. ამ ფასადის ცენტრალური ნაწილი მძლავრ, ორსაფეხუროვან რიზალიტს უჭირავს, რომლის შუაგულში სწორკუთხა მოყვანილობის, პროფილირებულ, დეკორატიულ ჩარჩოში მოქცეული კარია გაჭრილი. კარი რელიეფური [[სანდრიკი]]თ სრულდება, რომლის თავზე თაღია გადაყვანილი. შესასვლელი თაღოვანი [[ფანჯარა|ფანჯრებით]] არის ფლანკირებული. მეორე სართულზე განიერი, მძლავრ [[კრონშტაინი|კრონშტაინებზე]] დაფუძნებული [[აივანი]]ა მოწყობილი, რომელსაც ბალასინებიანი მოაჯირი აქვს. აივნის უკანა სიბრტყე, თაღოვანი სარკმლებით არის დანაწევრებული. მათ შორის [[კორინთული ორდერი]]ს სვეტებია მოცემული, კუთხეებში - შეწყვილებული. ამ მონაკვეთს, მძლავრი, ფრონტონით დასრულებული ანტაბლემენტი ასრულებს. კარნიზი აქ დეკორატიული კრონშტეინებით არის გაფორმებული. შენობის ეს ნაწილი [[გუმბათი]]თ არის გადახურული და ბალასინიანი [[პარაპეტი]] მიუყვება. გუმბათის თავზე აჟურულმოაჯირიანი აივანია მოწყობილი. [[კლასიციზმი|კლასიცისტურ]] სტილში შესრულებული ეს ნაგებობა განსაკუთრებით ღირებულია როგორც თავისი მხატვრული სახით - მონუმენტური იერით, ასევე თავისი გამორჩეული ზომებითა და მასშტაბით. იგი მშვნელოვან, საკვანძო როლს თამაშობს არა მხოლოდ ამ ქუჩების, არამედ მთლიანად უბნის მხატვრული სახის და განაშენიანების ხასიათის ჩამოყალიბებაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{ოფიციალური|https://batumi.gov.ge/}}
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7419}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:1905]]
[[კატეგორია:საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობა]]</text>
      <sha1>gg2hfzv8uoiz3lyo2nhey7ym8ka3woi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბათუმის მერია</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888122</id>
    <revision>
      <id>5392100</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის ბანკი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888124</id>
    <revision>
      <id>5392105</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ბათუმის ბანკი''' — ისტორიული ძეგლები [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. მჭიდრო განაშენიანებაში თავისუფლად განთავსებული მასიური შენობა ერთ-ერთი საუკეთესო მოდერნის სტილის შ...</comment>
      <origin>5392105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="mghx45homa6y7ffvtrvm76gth52ph80" xml:space="preserve">'''ბათუმის ბანკი''' — ისტორიული ძეგლები [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. მჭიდრო განაშენიანებაში თავისუფლად განთავსებული მასიური შენობა ერთ-ერთი საუკეთესო მოდერნის სტილის შენობაა ბათუმში და მნიშვნელოვანად განსაზღვრავს კოსტავას ქუჩის ისტორიული განაშენიანების ხასიათს.

==არქიტექტურა==
ორსართულიანი [[მოდერნი]]ს სტილის შენობა [[ ]XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისშია აგებული. მისი ქუჩის პირზე გამავალი, შელესილი და ნაცრისფრად შეღებილი ფასადი ორი მსუბუქად შვერილი [[რიზალიტი]]თ არის დანაწევრებული. რიზალიტები ხაზგასმულია მაღალი და მრუდხაზოვანი [[პარაპეტი|პარაპეტებით]]. ძირითადი საფასადო სიბრტყე პირველ სართულზე განიერი მშვილდთაღოვანი, ხოლო მეორე სართულზე სწორკუთხა ღიობებით არის გახსნილი. სადარბაზო უჯრედები რიზალიტების ფარგლებშია მოწყობილი. ფასადი დეკორატიულად გაფორმებულ [[კრონშტაინი|კრონშტაინებზე]] დაყრდნობილი მძლავრი [[ლავგარდანი]]თ სრულდება. XXI საუკუნის დასაწყისში სახლს ჩაუტარდა რემონტი, რომელმაც მისი ავთენტურობა გარკვეულწილად შელახა. 

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7420}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>mghx45homa6y7ffvtrvm76gth52ph80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392113</id>
      <parentid>5392105</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <comment>/* არქიტექტურა */</comment>
      <origin>5392113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="p9qqln9lq537lnp7tno6p9bv3oggal4" xml:space="preserve">'''ბათუმის ბანკი''' — ისტორიული ძეგლები [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. მჭიდრო განაშენიანებაში თავისუფლად განთავსებული მასიური შენობა ერთ-ერთი საუკეთესო მოდერნის სტილის შენობაა ბათუმში და მნიშვნელოვანად განსაზღვრავს კოსტავას ქუჩის ისტორიული განაშენიანების ხასიათს.

==არქიტექტურა==
ორსართულიანი [[მოდერნი]]ს სტილის შენობა [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისშია აგებული. მისი ქუჩის პირზე გამავალი, შელესილი და ნაცრისფრად შეღებილი ფასადი ორი მსუბუქად შვერილი [[რიზალიტი]]თ არის დანაწევრებული. რიზალიტები ხაზგასმულია მაღალი და მრუდხაზოვანი [[პარაპეტი|პარაპეტებით]]. ძირითადი საფასადო სიბრტყე პირველ სართულზე განიერი მშვილდთაღოვანი, ხოლო მეორე სართულზე სწორკუთხა ღიობებით არის გახსნილი. სადარბაზო უჯრედები რიზალიტების ფარგლებშია მოწყობილი. ფასადი დეკორატიულად გაფორმებულ [[კრონშტაინი|კრონშტაინებზე]] დაყრდნობილი მძლავრი [[ლავგარდანი]]თ სრულდება. XXI საუკუნის დასაწყისში სახლს ჩაუტარდა რემონტი, რომელმაც მისი ავთენტურობა გარკვეულწილად შელახა.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7420}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>p9qqln9lq537lnp7tno6p9bv3oggal4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:~2026-29221-33</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888125</id>
    <revision>
      <id>5392106</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:ვანდალი}}— ~~~~</comment>
      <origin>5392106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="408" sha1="jp0zvwoa0nsysefzuqo1v3e9ykzeod6" xml:space="preserve">==გაფრთხილება ვანდალიზმის შესახებ==
{{ვანდალი/ძირი}}— [[მომხმარებელი:Jaba1977|&lt;span style=&quot;color:#006400;&quot;&gt;'''''Wiki -'''''&lt;/span&gt;]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|&lt;span style=&quot;color:#006400&quot;&gt;'''''ჯაბა'''''&lt;/span&gt;]] 06:26, 15 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jp0zvwoa0nsysefzuqo1v3e9ykzeod6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბათუმის ბანკი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888126</id>
    <revision>
      <id>5392108</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მომხმარებლის განხილვა:~2026-29243-31</title>
    <ns>3</ns>
    <id>888127</id>
    <revision>
      <id>5392110</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaba1977</username>
        <id>3604</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:ვანდალი}}— ~~~~</comment>
      <origin>5392110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="408" sha1="kfimyofaayehjhi8kmk3669yrx15eap" xml:space="preserve">==გაფრთხილება ვანდალიზმის შესახებ==
{{ვანდალი/ძირი}}— [[მომხმარებელი:Jaba1977|&lt;span style=&quot;color:#006400;&quot;&gt;'''''Wiki -'''''&lt;/span&gt;]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|&lt;span style=&quot;color:#006400&quot;&gt;'''''ჯაბა'''''&lt;/span&gt;]] 06:28, 15 მაისი 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kfimyofaayehjhi8kmk3669yrx15eap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელაშვილის 16)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888128</id>
    <revision>
      <id>5392111</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. შენობა ბათუმური საცხოვრებელი სახლის ტიპური ნიმუშია. ის გარკვეულ როლს ასრულებს ქუჩის მასშ...</comment>
      <origin>5392111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="ht2tfl0iwjr4liewyxk1g87la79qfxw" xml:space="preserve">'''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. შენობა ბათუმური საცხოვრებელი სახლის ტიპური ნიმუშია. ის გარკვეულ როლს ასრულებს ქუჩის მასშტაბისა და არქიტექტურული სახის შექმნაში.

==არქიტექტურა==
ორსართულიანი სახლი შელესილი და მოვარდისფრო-ქვიშისფრად შეღებილი მთავარი ფასადით ქუჩის პირზე გამოდის. მისი პირველი სართული განიერი სწორკუთხა ვიტინებით არის დანაწევრებული. ღიობების თავებს დეკორატიული ლესვით დაფარული, წაგრძელებული მართკუთხედები აღნიშნავს. რუსტიკის იმიტაციით შედგენილი [[პილასტრი|პილასტრებით]] ფლანკირებულ სადარბაზო ღიობს ხის დეკორატიულად დამუშავებული კარი კეტავს. მეორე სართულის ფარგლებში მოწყობილი სწორკუთხა ღიობები პროფილირებული საპირით არის შემოწერილი. საჭექი ქვებით გაფორმებული სანდრიკების ზემოთ პლასტიკურად ნაძერწი გირლანდებია გამოყვანილი. შუაკედლისებს დეკორატიული ლესვა აფორმებს. ერთმანეთის გვერდიგვერდ განთავსებული ლითონის აივნები მოგვიანებითაა გაკეთებული. 
==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7421}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:სახლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>ht2tfl0iwjr4liewyxk1g87la79qfxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მელაშვილის 16)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888129</id>
    <revision>
      <id>5392112</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მაზნიაშვილის 58)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888130</id>
    <revision>
      <id>5392115</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. XIX საუკუნის ბოლოს აგებულ შენობას თავისი წვლილი შეაქვს ქუჩის ისტორიული განაშენიანების შენა...</comment>
      <origin>5392115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="hl8r4nnntgetf58a65bta7q23wnw9t1" xml:space="preserve">'''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. XIX საუკუნის ბოლოს აგებულ შენობას თავისი წვლილი შეაქვს ქუჩის ისტორიული განაშენიანების შენარჩუნებასა და არქიტექტურული სახის შექმნაში.

==არქიტექტურა==
ერთსართულიანი სახლი წაგრძელებული მთავარი ფასადით ქუჩის პირზე გამოდის. ის შელესილია და თეთრად არის დაფერილი. ცალკეული ელემენტები მონაცრისფრო ფერზეა შეღებილი. ეკლექტურად გადაწყვეტილ საფასადო სიბრტყეს ანაწევრებს შეწყვილებული სწორკუთხა ღიობები, რომლებიც რუსტიკის იმიტაციით შედგენილი [[პილასტრი|პილასტრებით]] არის ფლანკირებული. უშუალოდ ღიობებს პროფილირებული საპირეები შემოწერს. ისინი ფოთლებით შემკული საჭექი ქვებითაა აღნიშნული. მათ თავზე [[სანდრიკი|სანდრიკებია]] გამოყვანილი. ფანჯრების რაფები უწყვეტი ჰორიზონტალური სარტყლით არის შექმნილი. სარტყლის ქვემოთ, ღიობების სიმეტრიულად, კონცენტრული წრეებით აღნიშნული მართკუთხედებია განთავსებული. ფასადს მეანდრების რიგით გაფორმებული ფრიზი და საფეხუროვანი [[ლავგარდანი]] ასრულებს. მხატვრული თვალსაზრისით გამოირჩევა სადარბაზების ორფრთიანი და ოთხფრთიანი კარები. მათ ხის დეკორი და ლითონის აჟური ამკობს. სახლის ეზოს მხარეს გამავალი ფასადი გვიანდელი მინაშენებების შედეგად სრულიად დეგრადირებულია. 

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7422}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:სახლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>hl8r4nnntgetf58a65bta7q23wnw9t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (მაზნიაშვილის 58)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888131</id>
    <revision>
      <id>5392116</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ბარათაშვილის 34)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888132</id>
    <revision>
      <id>5392117</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. კამერული შენობა ბათუმის საცხოვრებელი სახლის კარგ ნიმუშს წარმოადგენს.  ==არქიტექტურა== ერთს...</comment>
      <origin>5392117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="eze8c2rz1lv38slyif1sye7wtfmikdf" xml:space="preserve">'''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. კამერული შენობა ბათუმის საცხოვრებელი სახლის კარგ ნიმუშს წარმოადგენს.

==არქიტექტურა==
ერთსართულიანი სახლი შელესილი და ღია ნაცრისფრად დაფერილი მთავარი ფასადით ქუჩის პირზე გამოდის. რუსტიკის იმიტაციით დაფარული ნახევარსარდაფის არეში ორი ღიობია გაჭრილი. მათ თავზე ორი [[ფანჯარა]] გამოდის. ფასადის მარჯვენა კიდეში მოწყობილია სადარბაზო, რომელსაც ხის დეკორირებული კარი და ლითონის აჟურული წინფრა აქვს. ღიობებს მცენარეული ორნამენტით გაფორმებული, საჭექი ქვებით აღნიშნული სამიპრეები შემოწერს. ფასადი დასრულებულია პროფილირებული [[ლავგარდანი]]თ. სახლის შიდა ეზოს გასწვრივ განვითარებული გრძივი კედელი შუშაბანდს წარმოადგენს. მის უკანა მონაკვეთზე მიდგმულია გვიანდელი მინაშენი, რომლის თავზე მოაჯირით მოსაზღვრული ვერანდაა მოწყობილი. თვითონ შუშაბანდს თავდაპირველი არქიტექტურული სახე და ავთენტური ხის დეტალები შენარჩუნებული აქვს. 

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7423}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:სახლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>eze8c2rz1lv38slyif1sye7wtfmikdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (ბარათაშვილის 34)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888133</id>
    <revision>
      <id>5392118</id>
      <timestamp>2026-05-15T06:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888134</id>
    <revision>
      <id>5392133</id>
      <timestamp>2026-05-15T07:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: [[File:Supremecouncil.jpg|thumb|აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს შენობა]] '''აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო''' ― აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარის ავტონომიურ...</comment>
      <origin>5392133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7844" sha1="9vubmt30tjzthtx3z4xgrz21hdiqgjk" xml:space="preserve">[[File:Supremecouncil.jpg|thumb|აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს შენობა]]
'''აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო''' ― [[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა|აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის]] უმაღლესი მმართველი ორგანო. აირჩევა 4 წლის ვადით [[საარჩევნო სისტემა|შერეული სისტემით]], 15 წევრი პროპორციული, 6 კი მაჟორიტარული წესით. 

==არჩევნები==
საბჭოს ბოლო არჩევნები ჩატარდა 2024 წელს და უმრავლესობას ფლობს [[ქართული ოცნება]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2004)]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2020)]]
*[[აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები (2024)]]

==შენობა==
უმაღლესი საბჭო განთავსებულია ისტორიულ ძეგლში, [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] შუა წლებში აშენებულ შენობაში, რომელიც აშენდა როგორც საავადმყოფოს შენობა.

დიდი ზომის ორსართულიანი შენობა მთელ კვარტალს მოიცავს. მთავარი ფასადით იგი ვახტანგ გორგასლის ქუჩისკენ არის მიმართული. შენობა ქუჩიდან სიღრმეშია შეწეული, იგი გეგმით წარმოადგენს მორკალულ, ნახევარწრიული მოხაზულობის შეზნექილ მოცულობას, მძლავრი [[რიზალიტი]]თ ცენტრში. ამ უკანასკნელში განიერი შესასვლელია მოწყობილი. შენობას, მორკალვის თითქმის მთელ პერიმეტრზე, ორივე მხრიდან, პირველი სართულის დონეზე გალერეა მიუყვება, რომელიც წვრილი, მოხდენილი პროპორციების მქონე, კანელურებიანი სვეტებით არის დანაწევრებული. გალერეას ბალასინიანი მოაჯირი შემოსაზღვრავს. ძირითად ფასადზე მეორე სართულის დონეზე, გალერეის თავზე [[აივანი]]ა მოწყობილი, რომლის მოაჯირი პლასტიკური, მცენარეული ორნამენტით არის შევსებული. მეორე სართულის სწორკუთხა ღიობები, თხელი პილასტრებით არის ფლანკირებული. სარკმლები დეკორატიული საჭექი ქვით შემკული [[სანდრიკი]]თ სრულდება. შენობა სრულდება თარო [[ლავგარდანი]]თ, რომლის სიბრტყე, რიტმულად არის დანაწევრებული დეკორატიული [[კრონშტაინი|კრონშტაინებით]]. ნაგებობა გვირგვინდება სადა [[პარაპეტი]]თ, რომლის ზედაპირი წრეებისა და მართკუთხა სიბრტყეების მონაცვლეობით არის დამუშავებული. შენობის მთავარი ფასადის ცენტრალურ რიზალიტს, შესასვლელის თავზე, მეორე სართულის დონეზე, ქვის, გადმოკიდებული, ბალასინიანი აივანი აქვს, რომელიც მძლავრ კრონშტეინებს ეყრდნობა. აივანზე გამავალი ღიობი მაღალი, განიერი და თაღოვანია. თაღი მძლავრი, დეკორატიული საჭექი ქვით არის გაფორმებული და ფლანკირებულია მცენარეული ორნამენტის მოტივებით. მსგავსად არის გაფორმებული რიზალიტის სიბრტყე, კუთხის ზედა სარკმლები და უკანა ფასადის რიზალიტები. შენობის უკანა ფასადი ანალოგიურია, მცირე ცვლილებებით. აქ, გალერეისა და მეორე სართულის ვერანდის მოაჯირი - რიკულებიანია. ღიობები საჭექი ქვების გარეშეა. კუთხის რიზალიტებში სადარბაზოებია მოწყობილი. შენობა [[კლასიციზმი|კლასიცისტურ]] სტილში შესრულებული, საინტერესო გეგმარების მქონე ნაგებობაა. იგი მნიშვნელოვანია როგორც თავისი არასტანდარტული კომპოზიციითა და მხატვრული გადაწყვეტით, ასევე მასშტაბურობით. მას საკვანძო ადგილი უკავია უბნის გეგმარებით სტრუქტურაში.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{commons|Category:Supreme Council of the Autonomous Republic of Adjara}}
*{{ოფიციალური|https://sca.ge/}}
*{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7425}}

[[კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო|*]]
[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>9vubmt30tjzthtx3z4xgrz21hdiqgjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888135</id>
    <revision>
      <id>5392134</id>
      <timestamp>2026-05-15T07:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კახიანის 6)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888136</id>
    <revision>
      <id>5392136</id>
      <timestamp>2026-05-15T07:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]].   ==არქიტექტურა== ორსართულიანი მცირე მასშტაბის ნაგებობა ორი ქუჩის კუთხეში არის აღმართული. ფა...</comment>
      <origin>5392136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="8yc2umqv9rz6fhqcropfk6o2er1kusg" xml:space="preserve">'''ბათუმის საცხოვრებელი სახლი''' — ისტორიული ძეგლი [[საქართველო]]ში, [[ბათუმი|ბათუმში]]. 

==არქიტექტურა==
ორსართულიანი მცირე მასშტაბის ნაგებობა ორი ქუჩის კუთხეში არის აღმართული. ფასადები [[კლასიციზმი|კლასიცისტურ]]-[[ბაროკო|ბაროკულ]] სტილშია გაფორმებული. მთავარი ფასადი შედარებით გრძელია, შუაში მცირედ გამოსული [[რიზალიტი]]თ, სადაც სადარბაზოს კარია განთავსებული. ორივე სართულს სწორკუთხა ფორმის ფანჯრები ანაწევრებს. მეორე სართულის ფანჯრებს ზემოდან აქვს თაღოვანი არე, რომლებშიც ნიჟარისებური დეკორია ჩასმული. სართულებს ერთმანეთსგან გამოჰყოფს პროფილირებული [[ლავგარდანი]]. მეორე სართულის შუაკედლისებს აუყვება [[პილასტრი|პილასტრები]], რომლებსაც კბილანებიანი [[კაპიტელი]] ასრულებს. მოკლე ფასადზე, თავდადებულის ქუჩის მხარეს, მეორე სართულზე გამოდის განიერი ლითონის [[აივანი]]. პირველი სართული, შელესილობაში გამოყვანილი ჰორიზონტალური ღარებით არის დანაწევრებული. ცოლოკის ნაწილი სადაა, რომელიც გამოიყოფა მცირე, პროფილირებული სარტყლით. ნაგებობა სრულდება ძლიერ შვერილი კარნიზით, რომელსაც წვრილი კბილანების მწკრივი რთავს.

==რესურსები ინტერნეტში==
{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|7426}}

[[კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში]]
[[კატეგორია:სახლები ბათუმში]]</text>
      <sha1>8yc2umqv9rz6fhqcropfk6o2er1kusg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბათუმის საცხოვრებელი სახლი (კახიანის 6)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888137</id>
    <revision>
      <id>5392137</id>
      <timestamp>2026-05-15T07:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.</username>
        <id>10110</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>რწმენა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888138</id>
    <revision>
      <id>5392147</id>
      <timestamp>2026-05-15T08:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>შალვა მინდაძე 11</username>
        <id>168465</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''რწმენა''' — [[რელიგია]]ში „[[რწმენა|დაჯერება]] [[ღმერთი]]ს არსებობისადმი ან რელიგიის დოქტრინებისა და სწავლებებისადმი“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definition of faith |url=https://www.dictionary.com/browse/faith |access-date=2023-03-03 |website= Dictionary.com |language=en |archi...</comment>
      <origin>5392147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7519" sha1="ftlfsh67wqcdmn0losqq1rlyf101wdw" xml:space="preserve">'''რწმენა''' — [[რელიგია]]ში „[[რწმენა|დაჯერება]] [[ღმერთი]]ს არსებობისადმი ან რელიგიის დოქტრინებისა და სწავლებებისადმი“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definition of faith |url=https://www.dictionary.com/browse/faith |access-date=2023-03-03 |website= Dictionary.com |language=en |archive-date=2023-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309235602/https://www.dictionary.com/browse/faith |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რელიგიური ადამიანები ხშირად რწმენას განიხილავენ როგორც ნდობას, რომელიც ეფუძნება აღქმულ გამართლებულობის ან [[მტკიცებულება|მტკიცებულების]] გარკვეულ ხარისხს,&lt;ref&gt;{{cite book |last= Plantinga |first= Alvin |title= Warranted Christian Belief |date= January 27, 2000 |publisher= Oxford University Press |location= USA |isbn= 978-0-19-513192-5 |pages= [https://archive.org/details/warrantedchristi0000plan/page/169 169]–199 |url= https://archive.org/details/warrantedchristi0000plan |access-date= November 27, 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Boa |first1= Kenneth D.|last2=Bowman|first2=Robert M. Jr.|title= Faith Has Its Reasons: Integrative Approaches to Defending the Christian Faith |date= March 1, 2006 |publisher= IVP Books |location= USA |isbn= 978-0-8308-5648-0 |pages= [https://books.google.com/books?id=U4VqOAuQWagC&amp;pg=PA251 251]–255 |chapter=Warranted Christian Belief |url= https://books.google.com/books?id=U4VqOAuQWagC}}&lt;/ref&gt; მაშინ როდესაც რელიგიისადმი უფრო [[სკეპტიციზმი|სკეპტიკურა]]დ განწყობილი ადამიანები რწმენას, როგორც წესი, [[მტკიცებულება|მტკიცებულების]] გარეშე დაჯერებად მიიჩნევენ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|last=Russell|first=Bertrand|chapter-url=https://www.skeptic.ca/Russell_Religious_Faith.htm|chapter=Will Religious Faith Cure Our Troubles?|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211755/http://www.skeptic.ca/Russell_Religious_Faith.htm|archive-date=2020-11-12|title=Human Society in Ethics and Politics|access-date=16 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FaithHeretic&gt;{{cite book|first=Walter Arnold|last=Kaufmann|title=The Faith of a Heretic|orig-year=1961|year=2015|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-16548-6|quote=&quot;Faith means intense, usually confident, a belief that is not based on evidence sufficient to command assent from every reasonable person&quot;}}&lt;/ref&gt;

[[თომა აკვინელი]]ს თანახმად, რწმენა არის „ინტელექტის აქტი, რომელიც ნების ბრძანებით ეთანხმება ჭეშმარიტებას“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Faith and Reason |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity/Faith-and-reason |website=Encyclopedia Britannica |quote=As unforced belief, faith is 'an act of the intellect assenting to the truth at the command of the will' (Summa theologiae, II/II, Q. 4, art. 5); and it is because this is a free and responsible act that faith is one of the virtues... Aquinas thus supported the general (though not universal) Christian view that revelation supplements, rather than cancels or replaces, the findings of sound philosophy. |access-date=2023-05-07 |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507160700/https://www.britannica.com/topic/Christianity/Faith-and-reason |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რელიგიას, ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან, აქვს ღვთაებრივ საკითხთა გაანალიზების ხანგრძლივი ტრადიცია ისეთი საერთო ადამიანური გამოცდილებების გამოყენებით, როგორებიცაა შეგრძნება, გონება, მეცნიერება და ისტორია, რომლებიც არ ეყრდნობა გამოცხადებას. ამგვარ მიდგომას ბუნებრივი [[თეოლოგია]] ეწოდება.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natural Theology |url=https://iep.utm.edu/theo-nat/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |publisher=University of Tennessee |quote=For purposes of studying natural theology, Jews, Christians, Muslims, and others will bracket and set aside for the moment their commitment to the sacred writings or traditions they believe to be God's word. Doing so enables them to proceed together to engage in the perennial questions about God using the sources of evidence that they share by virtue of their common humanity, for example, sensation, reason, science, and history. Agnostics and atheists, too, can engage in natural theology. For them, it is simply that they have no revelation-based views to bracket and set aside in the first place. |access-date=2023-05-07 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508152553/https://iep.utm.edu/theo-nat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ლიტერატურა ==
* Gupta, Nijay K. [https://books.google.com/books?id=eabODwAAQBAJ ''Paul and the Language of Faith'']. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2020. {{ISBN|978-1-4674-5837-5}}
* [[სემ ჰარისი (ავტორი)|სემ ჰარისი]], ''[[რწმენის დასასრული]]: რელიგია, ტერორი და გონების მომავალი'', W. W. Norton, 2004, 336 გვ. {{ISBN|0-393-03515-8}}
* Morgan, Teresa. [https://books.google.com/books?id=2jTCCAAAQBAJ ''Roman Faith and Christian Faith: Pistis and Fides in the Early Roman Empire and Early Churches'']. Oxford University Press, 2015. {{ISBN|978-0-19-872414-8}}
* Stephen Palmquist, „Faith as Kant's Key to the Justification of Transcendental Reflection“, ''The Heythrop Journal'', 25:4, ოქტომბერი 1984, გვ. 442–455. ხელახლა გამოქვეყნებულია V თავად წიგნში: Stephen Palmquist, [https://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1 ''Kant's System of Perspectives''] — Lanham: University Press of America, 1993.
* D. Mark Parks, „Faith/Faithfulness“, ''Holman Illustrated Bible Dictionary''. რედაქტორები: Chad Brand, Charles Draper, Archie England. Nashville: Holman Publishers, 2003.
* ''{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20130522124737/http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ On Faith and Reason]}}'', Swami Tripurari.
* [[მეჰერ ბაბა|Baba, Meher]]: [https://www.discourses.org/ ''Discourses'']. San Francisco: Sufism Reoriented, 1967.
* [https://play.google.com/books/reader?id=-dfnAgAAQBAJ&amp;pg=GBS.PA2&amp;hl=en Richard Dawkins' ''The God Delusion'' — ონლაინ საკითხავი]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>ftlfsh67wqcdmn0losqq1rlyf101wdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392148</id>
      <parentid>5392147</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>შალვა მინდაძე 11</username>
        <id>168465</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:ლექსიკონი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7580" sha1="gnfvqc0dwai4gdhxfu82c6zssssm984" xml:space="preserve">'''რწმენა''' — [[რელიგია]]ში „[[რწმენა|დაჯერება]] [[ღმერთი]]ს არსებობისადმი ან რელიგიის დოქტრინებისა და სწავლებებისადმი“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definition of faith |url=https://www.dictionary.com/browse/faith |access-date=2023-03-03 |website= Dictionary.com |language=en |archive-date=2023-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309235602/https://www.dictionary.com/browse/faith |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რელიგიური ადამიანები ხშირად რწმენას განიხილავენ როგორც ნდობას, რომელიც ეფუძნება აღქმულ გამართლებულობის ან [[მტკიცებულება|მტკიცებულების]] გარკვეულ ხარისხს,&lt;ref&gt;{{cite book |last= Plantinga |first= Alvin |title= Warranted Christian Belief |date= January 27, 2000 |publisher= Oxford University Press |location= USA |isbn= 978-0-19-513192-5 |pages= [https://archive.org/details/warrantedchristi0000plan/page/169 169]–199 |url= https://archive.org/details/warrantedchristi0000plan |access-date= November 27, 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Boa |first1= Kenneth D.|last2=Bowman|first2=Robert M. Jr.|title= Faith Has Its Reasons: Integrative Approaches to Defending the Christian Faith |date= March 1, 2006 |publisher= IVP Books |location= USA |isbn= 978-0-8308-5648-0 |pages= [https://books.google.com/books?id=U4VqOAuQWagC&amp;pg=PA251 251]–255 |chapter=Warranted Christian Belief |url= https://books.google.com/books?id=U4VqOAuQWagC}}&lt;/ref&gt; მაშინ როდესაც რელიგიისადმი უფრო [[სკეპტიციზმი|სკეპტიკურა]]დ განწყობილი ადამიანები რწმენას, როგორც წესი, [[მტკიცებულება|მტკიცებულების]] გარეშე დაჯერებად მიიჩნევენ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|last=Russell|first=Bertrand|chapter-url=https://www.skeptic.ca/Russell_Religious_Faith.htm|chapter=Will Religious Faith Cure Our Troubles?|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211755/http://www.skeptic.ca/Russell_Religious_Faith.htm|archive-date=2020-11-12|title=Human Society in Ethics and Politics|access-date=16 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FaithHeretic&gt;{{cite book|first=Walter Arnold|last=Kaufmann|title=The Faith of a Heretic|orig-year=1961|year=2015|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-16548-6|quote=&quot;Faith means intense, usually confident, a belief that is not based on evidence sufficient to command assent from every reasonable person&quot;}}&lt;/ref&gt;

[[თომა აკვინელი]]ს თანახმად, რწმენა არის „ინტელექტის აქტი, რომელიც ნების ბრძანებით ეთანხმება ჭეშმარიტებას“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Faith and Reason |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity/Faith-and-reason |website=Encyclopedia Britannica |quote=As unforced belief, faith is 'an act of the intellect assenting to the truth at the command of the will' (Summa theologiae, II/II, Q. 4, art. 5); and it is because this is a free and responsible act that faith is one of the virtues... Aquinas thus supported the general (though not universal) Christian view that revelation supplements, rather than cancels or replaces, the findings of sound philosophy. |access-date=2023-05-07 |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507160700/https://www.britannica.com/topic/Christianity/Faith-and-reason |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რელიგიას, ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან, აქვს ღვთაებრივ საკითხთა გაანალიზების ხანგრძლივი ტრადიცია ისეთი საერთო ადამიანური გამოცდილებების გამოყენებით, როგორებიცაა შეგრძნება, გონება, მეცნიერება და ისტორია, რომლებიც არ ეყრდნობა გამოცხადებას. ამგვარ მიდგომას ბუნებრივი [[თეოლოგია]] ეწოდება.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natural Theology |url=https://iep.utm.edu/theo-nat/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |publisher=University of Tennessee |quote=For purposes of studying natural theology, Jews, Christians, Muslims, and others will bracket and set aside for the moment their commitment to the sacred writings or traditions they believe to be God's word. Doing so enables them to proceed together to engage in the perennial questions about God using the sources of evidence that they share by virtue of their common humanity, for example, sensation, reason, science, and history. Agnostics and atheists, too, can engage in natural theology. For them, it is simply that they have no revelation-based views to bracket and set aside in the first place. |access-date=2023-05-07 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508152553/https://iep.utm.edu/theo-nat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ლიტერატურა ==
* Gupta, Nijay K. [https://books.google.com/books?id=eabODwAAQBAJ ''Paul and the Language of Faith'']. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2020. {{ISBN|978-1-4674-5837-5}}
* [[სემ ჰარისი (ავტორი)|სემ ჰარისი]], ''[[რწმენის დასასრული]]: რელიგია, ტერორი და გონების მომავალი'', W. W. Norton, 2004, 336 გვ. {{ISBN|0-393-03515-8}}
* Morgan, Teresa. [https://books.google.com/books?id=2jTCCAAAQBAJ ''Roman Faith and Christian Faith: Pistis and Fides in the Early Roman Empire and Early Churches'']. Oxford University Press, 2015. {{ISBN|978-0-19-872414-8}}
* Stephen Palmquist, „Faith as Kant's Key to the Justification of Transcendental Reflection“, ''The Heythrop Journal'', 25:4, ოქტომბერი 1984, გვ. 442–455. ხელახლა გამოქვეყნებულია V თავად წიგნში: Stephen Palmquist, [https://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1 ''Kant's System of Perspectives''] — Lanham: University Press of America, 1993.
* D. Mark Parks, „Faith/Faithfulness“, ''Holman Illustrated Bible Dictionary''. რედაქტორები: Chad Brand, Charles Draper, Archie England. Nashville: Holman Publishers, 2003.
* ''{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20130522124737/http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ On Faith and Reason]}}'', Swami Tripurari.
* [[მეჰერ ბაბა|Baba, Meher]]: [https://www.discourses.org/ ''Discourses'']. San Francisco: Sufism Reoriented, 1967.
* [https://play.google.com/books/reader?id=-dfnAgAAQBAJ&amp;pg=GBS.PA2&amp;hl=en Richard Dawkins' ''The God Delusion'' — ონლაინ საკითხავი]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ლექსიკონი]]</text>
      <sha1>gnfvqc0dwai4gdhxfu82c6zssssm984</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392150</id>
      <parentid>5392148</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>შალვა მინდაძე 11</username>
        <id>168465</id>
      </contributor>
      <origin>5392150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7567" sha1="qdfm9cakersbd2p3zo4ako3zm5trusy" xml:space="preserve">'''რწმენა''' — [[რელიგია]]ში „[[რწმენა|დაჯერება]] [[ღმერთი]]ს არსებობისადმი ან რელიგიის დოქტრინებისა და სწავლებებისადმი“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definition of faith |url=https://www.dictionary.com/browse/faith |access-date=2023-03-03 |website= Dictionary.com |language=en |archive-date=2023-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309235602/https://www.dictionary.com/browse/faith |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რელიგიური ადამიანები ხშირად რწმენას განიხილავენ როგორც ნდობას, რომელიც ეფუძნება აღქმულ გამართლებულობის ან [[მტკიცებულება|მტკიცებულების]] გარკვეულ ხარისხს,&lt;ref&gt;{{cite book |last= Plantinga |first= Alvin |title= Warranted Christian Belief |date= January 27, 2000 |publisher= Oxford University Press |location= USA |isbn= 978-0-19-513192-5 |pages= [https://archive.org/details/warrantedchristi0000plan/page/169 169]–199 |url= https://archive.org/details/warrantedchristi0000plan |access-date= November 27, 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Boa |first1= Kenneth D.|last2=Bowman|first2=Robert M. Jr.|title= Faith Has Its Reasons: Integrative Approaches to Defending the Christian Faith |date= March 1, 2006 |publisher= IVP Books |location= USA |isbn= 978-0-8308-5648-0 |pages= [https://books.google.com/books?id=U4VqOAuQWagC&amp;pg=PA251 251]–255 |chapter=Warranted Christian Belief |url= https://books.google.com/books?id=U4VqOAuQWagC}}&lt;/ref&gt; მაშინ როდესაც რელიგიისადმი უფრო [[სკეპტიციზმი|სკეპტიკურა]]დ განწყობილი ადამიანები რწმენას, როგორც წესი, [[მტკიცებულება|მტკიცებულების]] გარეშე დაჯერებად მიიჩნევენ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|last=Russell|first=Bertrand|chapter-url=https://www.skeptic.ca/Russell_Religious_Faith.htm|chapter=Will Religious Faith Cure Our Troubles?|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112211755/http://www.skeptic.ca/Russell_Religious_Faith.htm|archive-date=2020-11-12|title=Human Society in Ethics and Politics|access-date=16 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FaithHeretic&gt;{{cite book|first=Walter Arnold|last=Kaufmann|title=The Faith of a Heretic|orig-year=1961|year=2015|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-16548-6|quote=&quot;Faith means intense, usually confident, a belief that is not based on evidence sufficient to command assent from every reasonable person&quot;}}&lt;/ref&gt;

[[თომა აკვინელი]]ს თანახმად, რწმენა არის „ინტელექტის აქტი, რომელიც ნების ბრძანებით ეთანხმება ჭეშმარიტებას“.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Faith and Reason |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity/Faith-and-reason |website=Encyclopedia Britannica |quote=As unforced belief, faith is 'an act of the intellect assenting to the truth at the command of the will' (Summa theologiae, II/II, Q. 4, art. 5); and it is because this is a free and responsible act that faith is one of the virtues... Aquinas thus supported the general (though not universal) Christian view that revelation supplements, rather than cancels or replaces, the findings of sound philosophy. |access-date=2023-05-07 |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507160700/https://www.britannica.com/topic/Christianity/Faith-and-reason |url-status=live }}&lt;/ref&gt; რელიგიას, ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან, აქვს ღვთაებრივ საკითხთა გაანალიზების ხანგრძლივი ტრადიცია ისეთი საერთო ადამიანური გამოცდილებების გამოყენებით, როგორებიცაა შეგრძნება, გონება, მეცნიერება და ისტორია, რომლებიც არ ეყრდნობა გამოცხადებას. ამგვარ მიდგომას ბუნებრივი [[თეოლოგია]] ეწოდება.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natural Theology |url=https://iep.utm.edu/theo-nat/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |publisher=University of Tennessee |quote=For purposes of studying natural theology, Jews, Christians, Muslims, and others will bracket and set aside for the moment their commitment to the sacred writings or traditions they believe to be God's word. Doing so enables them to proceed together to engage in the perennial questions about God using the sources of evidence that they share by virtue of their common humanity, for example, sensation, reason, science, and history. Agnostics and atheists, too, can engage in natural theology. For them, it is simply that they have no revelation-based views to bracket and set aside in the first place. |access-date=2023-05-07 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508152553/https://iep.utm.edu/theo-nat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ლიტერატურა ==
* Gupta, Nijay K. [https://books.google.com/books?id=eabODwAAQBAJ ''Paul and the Language of Faith'']. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2020. {{ISBN|978-1-4674-5837-5}}
* [[სემ ჰარისი (ავტორი)|სემ ჰარისი]], ''[[რწმენის დასასრული]]: რელიგია, ტერორი და გონების მომავალი'', W. W. Norton, 2004, 336 გვ. {{ISBN|0-393-03515-8}}
* Morgan, Teresa. [https://books.google.com/books?id=2jTCCAAAQBAJ ''Roman Faith and Christian Faith: Pistis and Fides in the Early Roman Empire and Early Churches'']. Oxford University Press, 2015. {{ISBN|978-0-19-872414-8}}
* Stephen Palmquist, „Faith as Kant's Key to the Justification of Transcendental Reflection“, ''The Heythrop Journal'', 25:4, ოქტომბერი 1984, გვ. 442–455. ხელახლა გამოქვეყნებულია V თავად წიგნში: Stephen Palmquist, [https://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1 ''Kant's System of Perspectives''] — Lanham: University Press of America, 1993.
* D. Mark Parks, „Faith/Faithfulness“, ''Holman Illustrated Bible Dictionary''. რედაქტორები: Chad Brand, Charles Draper, Archie England. Nashville: Holman Publishers, 2003.
*''[https://web.archive.org/web/20130522124737/http://harmonist.us/2009/05/on-faith-and-reason/ On Faith and Reason]}}'', Swami Tripurari.
* [[მეჰერ ბაბა|Baba, Meher]]: [https://www.discourses.org/ ''Discourses'']. San Francisco: Sufism Reoriented, 1967.
* [https://play.google.com/books/reader?id=-dfnAgAAQBAJ&amp;pg=GBS.PA2&amp;hl=en Richard Dawkins' ''The God Delusion'' — ონლაინ საკითხავი]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:ლექსიკონი]]</text>
      <sha1>qdfm9cakersbd2p3zo4ako3zm5trusy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888139</id>
    <revision>
      <id>5392152</id>
      <timestamp>2026-05-15T08:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1645-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2005 წლის 20 დეკემბერს, გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მ...</comment>
      <origin>5392152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="957" sha1="dov0cxd5lnbuyc4q4ic2dcuizh697xg" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1645-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2005 წლის 20 დეკემბერს, გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]</text>
      <sha1>dov0cxd5lnbuyc4q4ic2dcuizh697xg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392153</id>
      <parentid>5392152</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2285" sha1="hb3jqphmqkpcux5nz8s6vukvae1ispr" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1645-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2005 წლის 20 დეკემბერს, გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ ადამიანის უფლებები, განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.</text>
      <sha1>hb3jqphmqkpcux5nz8s6vukvae1ispr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392154</id>
      <parentid>5392153</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="kbiemg9txeikmklkpav5o27ukh1fgou" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1645-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2005 წლის 20 დეკემბერს, გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ ადამიანის უფლებები, განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების როლი.</text>
      <sha1>kbiemg9txeikmklkpav5o27ukh1fgou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392155</id>
      <parentid>5392154</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4428" sha1="pnpxvfg610itvtde74r18loecuc8oa0" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1645-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2005 წლის 20 დეკემბერს, გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ ადამიანის უფლებები, განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]</text>
      <sha1>pnpxvfg610itvtde74r18loecuc8oa0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392156</id>
      <parentid>5392155</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="8gtfr8lot7xdhlqy0dyt0rvn5a3gz89" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1645-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2005 წლის 20 დეკემბერს, გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ ადამიანის უფლებები, განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა უშიშროების საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.[4] ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.[5] მშვიდობის დამყარების კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და საბჭოსთვის რჩევები მიეცა იმ საკითხებზე, რომლებზეც ის არის დაკავებული.[6]</text>
      <sha1>8gtfr8lot7xdhlqy0dyt0rvn5a3gz89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392157</id>
      <parentid>5392156</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6338" sha1="ela4zkcuc13cusfif8vetqyukrhy6ux" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ ადამიანის უფლებები, განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა უშიშროების საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.[4] ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.[5] მშვიდობის დამყარების კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და საბჭოსთვის რჩევები მიეცა იმ საკითხებზე, რომლებზეც ის არის დაკავებული.[6]</text>
      <sha1>ela4zkcuc13cusfif8vetqyukrhy6ux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392158</id>
      <parentid>5392157</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6342" sha1="t88rzr2qkl9ys20qnbp9cd6tm06mwsz" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა უშიშროების საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.[4] ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.[5] მშვიდობის დამყარების კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და საბჭოსთვის რჩევები მიეცა იმ საკითხებზე, რომლებზეც ის არის დაკავებული.[6]</text>
      <sha1>t88rzr2qkl9ys20qnbp9cd6tm06mwsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392159</id>
      <parentid>5392158</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6420" sha1="1w14fbdu17iglmio7rgwwnk9ozexe2e" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა უშიშროების საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს შვიდი წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთი უმსხვილესი მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.[4] ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.[5] მშვიდობის დამყარების კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და საბჭოსთვის რჩევები მიეცა იმ საკითხებზე, რომლებზეც ის არის დაკავებული.[6]</text>
      <sha1>1w14fbdu17iglmio7rgwwnk9ozexe2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392165</id>
      <parentid>5392159</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6454" sha1="fw44ba5ii0hlh46a2ypg2h5g1keq7ik" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.[4] ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.[5] მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.[6]</text>
      <sha1>fw44ba5ii0hlh46a2ypg2h5g1keq7ik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392167</id>
      <parentid>5392165</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6548" sha1="0ci3sq1602l3kn6ixs8cn8qy31pz69g" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.[2] კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.[3]

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.[4] ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.[5] მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.[6]

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]</text>
      <sha1>0ci3sq1602l3kn6ixs8cn8qy31pz69g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392168</id>
      <parentid>5392167</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8425" sha1="bhhx9k9r81w2kalz64gsv58nmoidvjy" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]</text>
      <sha1>bhhx9k9r81w2kalz64gsv58nmoidvjy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392171</id>
      <parentid>5392168</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8489" sha1="t91x4bfr5z8b9mx76v89m1rp9idr9ap" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==</text>
      <sha1>t91x4bfr5z8b9mx76v89m1rp9idr9ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392173</id>
      <parentid>5392171</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8565" sha1="sw2karqp56da5etlk6pctforaik92xn" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]</text>
      <sha1>sw2karqp56da5etlk6pctforaik92xn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392174</id>
      <parentid>5392173</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8725" sha1="6rdkx9xwdmsvo5jkworhldgk7f45r1j" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}</text>
      <sha1>6rdkx9xwdmsvo5jkworhldgk7f45r1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392178</id>
      <parentid>5392174</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9395" sha1="tbgtik78yd0j5d5t6bj6ropzxpsxil0" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  
|ორგანო = &lt;!-- გა=[[გაეროს გენერალური ასამბლეა]], უს=[[გაეროს უშიშროების საბჭო]] --&gt;
|თარიღი =
|წელი =
|სხდომა =
|კოდი =
|დოკუმენტი =
|მომხრე =
|წინააღმდეგი =
|თავი შეიკავა =
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =
|შედეგი =
|სურათი =
|წარწერა =
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}</text>
      <sha1>tbgtik78yd0j5d5t6bj6ropzxpsxil0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392179</id>
      <parentid>5392178</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9592" sha1="c12gl7lh7ev02oc9xkvkk5m96srzt0a" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}</text>
      <sha1>c12gl7lh7ev02oc9xkvkk5m96srzt0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392180</id>
      <parentid>5392179</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9699" sha1="ab2muuyoopf8r2tk87rfzgsooontswf" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005]]</text>
      <sha1>ab2muuyoopf8r2tk87rfzgsooontswf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392181</id>
      <parentid>5392180</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>წაიშალა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9592" sha1="c12gl7lh7ev02oc9xkvkk5m96srzt0a" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}</text>
      <sha1>c12gl7lh7ev02oc9xkvkk5m96srzt0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392183</id>
      <parentid>5392181</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9746" sha1="477w1pvkrmxxt55q8o3hfzk0i0juqa8" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005 წლის რეზოლუციები]]</text>
      <sha1>477w1pvkrmxxt55q8o3hfzk0i0juqa8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392184</id>
      <parentid>5392183</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9881" sha1="5j72z6ixomw47a4djyd7herhjap7vu2" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები]]</text>
      <sha1>5j72z6ixomw47a4djyd7herhjap7vu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392186</id>
      <parentid>5392184</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9880" sha1="kz6o5427xkopef081i4ifaeh0kaxvix" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005 წლის რეზოლუციები]]</text>
      <sha1>kz6o5427xkopef081i4ifaeh0kaxvix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392187</id>
      <parentid>5392186</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9756" sha1="46jc0u7mw1m52qtakofjf7a8yva949r" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1645
|ორგანო = უს
|თარიღი =20 დეკემბერი
|წელი =2005
|სხდომა =5335
|კოდი =S/RES/1645
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1645(2005)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის მშენებლობა
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი = UN General Assembly bldg flags.JPG
|წარწერა =გაეროს გენერალური ასამბლეის შენობა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2005]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]], [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალურ ასამბლეასთან]] პარალელურად, საბჭომ შექმნა გაეროს მშვიდობის დამყარების კომისია, რათა კონსულტაციები გაეწია კონფლიქტის შემდგომ სიტუაციებთან დაკავშირებით, 2005 წლის მსოფლიო სამიტის დეკლარაციის შესაბამისად.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council, acting concurrently wit General Assembly, establishes Peacebuilding Commission to advise on post-conflict situations|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8593.doc.htm|publisher=United Nations|date=20 December 2005}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
რეზოლუციის პრეამბულაში საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 2005 წლის მსოფლიო სამიტის შედეგები და აღიარა, რომ [[ადამიანის უფლებები]], განვითარება, მშვიდობა და უსაფრთხოება ურთიერთგანმამტკიცებელი და ურთიერთდაკავშირებულია. საჭირო იყო კონფლიქტის შემდგომი მშვიდობის დამყარებისა და შერიგებისადმი კოორდინირებული, თანმიმდევრული და ინტეგრირებული მიდგომა, ამასთანავე, საბჭომ ასევე აღიარა გაეროს მნიშვნელოვანი როლი კონფლიქტების პრევენციასა და შერიგებისკენ მიმართულ ძალისხმევაში.

ტექსტში კიდევ ერთხელ დადასტურდა ეროვნული მთავრობების ძირითადი პასუხისმგებლობა კონფლიქტის შემდგომი პრიორიტეტებისა და სტრატეგიების განსაზღვრაში, ხოლო მშვიდობის მშენებლობაში მნიშვნელოვანი იყო ყველა ქვეყნის, სამოქალაქო საზოგადოების, რეგიონული ორგანიზაციებისა და [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო ორგანიზაციები]]ს როლი.

===აქტები===
გენერალურ ასამბლეასთან ერთად, შეიქმნა მშვიდობის დამყარების კომისია, როგორც სამთავრობათაშორისო საკონსულტაციო ორგანო.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jenkins|first=Rob|title=The UN Peacebuilding Commission and the Dissemination of International Norms|journal=Crisis States Research Centre|year=2008|url=http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232004/http://kms1.isn.ethz.ch/serviceengine/Files/ISN/57406/ipublicationdocument_singledocument/CA612226-727B-4FBC-85A8-6BDFE132EDFC/en/wp38.2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; კომისიის მთავარი მიზნები იყო ყველა დაინტერესებული მხარის შეკრება, რათა მათ კონსულტაციები გაეწიათ და კონფლიქტის შემდეგ მშვიდობისა და შერიგების დამყარების სტრატეგიები შეეთავაზებინათ, სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენაზე ფოკუსირება და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში და მის ფარგლებს გარეთ კოორდინაციის გასაუმჯობესებლად რეკომენდაციების შემუშავება.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bellamy|first1=Alex J. |last2=Williams|first2=Paul |last3=Griffin|first3=Stuart |title=Understanding Peacekeeping|year=2009|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-4186-7 |page=252}}&lt;/ref&gt;

შემდეგ რეზოლუციამ განსაზღვრა კომისიის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავდა [[უშიშროების საბჭო]]ს შვიდ წევრს, [[გაეროს ეკონომიკური და სოციალური საბჭო]]ს შვიდ წევრს, გაეროს ბიუჯეტის ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, გაეროს სამშვიდობო მისიების ხუთ უმსხვილეს მიმწოდებელს, ყველა რეგიონული ჯგუფის წარმომადგენლობით.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UN General Assembly, Security Council establish Peace-building Commission|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&amp;id=1589225|date=21 December 2005|agency=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt; ასევე განიხილებოდა კომისიის ქვეყნებისთვის სპეციფიკური შეხვედრები, სადაც მონაწილეობას შეძლებდნენ [[მსოფლიო ბანკი]]სა და [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წარმომადგენლები, სხვა საკითხებთან ერთად.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hoge|first=Warren|title=UN resolves to movebeyond peacekeeping|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/world/americas/21iht-un.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 December 2005}}&lt;/ref&gt; მშვიდობის მშენებლობის კომისიას მოუწოდეს, საჭიროების შემთხვევაში, ეთანამშრომლა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და რჩევები მიეცა საბჭოსთვის იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომლებითაც ის დაკავებულია.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stahn|first=Carsten|title=The law and practice of international territorial administration: Versailles to Iraq and beyond|url=https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah|url-access=limited|year=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87800-5|page=[https://archive.org/details/lawpracticeinter00stah/page/n479 446]}}&lt;/ref&gt;

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კონფლიქტოლოგია]]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1645(2005) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2005}}
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2005 წლის რეზოლუციები]]</text>
      <sha1>46jc0u7mw1m52qtakofjf7a8yva949r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბაგრატიონი 1882</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888140</id>
    <revision>
      <id>5392163</id>
      <timestamp>2026-05-15T09:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''„ბაგრატიონი 1882“''' — [[სააქციო საზოგადოება]], თბილისის [[ცქრიალა ღვინოები|ცქრიალა ღვინოების]] კომპანია, ამ დარგის პირველი და უდიდესი საწარმოა საქართველოში.  == ისტორია == ცქრიალა ღ...</comment>
      <origin>5392163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7960" sha1="baqe0b1i5veryyq090wrbgsq8jgv1r3" xml:space="preserve">'''„ბაგრატიონი 1882“''' — [[სააქციო საზოგადოება]], თბილისის [[ცქრიალა ღვინოები|ცქრიალა ღვინოების]] კომპანია, ამ დარგის პირველი და უდიდესი საწარმოა საქართველოში.

== ისტორია ==
ცქრიალა ღვინის მწარმოებელი პირველი სპეციალიზებული საწარმოა საქართველოში. მისი სახელწოდება უკავშირდება ღვინის ცნობილი მეწარმის [[ივანე მუხრანბატონი|ივანე მუხრანბატონის]], რომლის პროდუქციამ 1882 წელს რუსეთში გამართულ საერთაშორისო გამოფენაზე მსოფლიო აღიარება და უმაღლესი ჯილდო — გრან-პრი მოიპოვა.

საბჭოთა პერიოდში, 1939 წელს თბილისში აშენდა შამპანური ღვინოების დიდი ქარხანა, რომელმაც ხელი შეუწყო შამპანური ღვინის ფართომასშტაბიან წარმოებას. ქარხანა XX საუკუნის 70–80-იან წლებში 24 მლნ. ბოთლს უშვებდა. პროდუქცია გამოდიოდა სავაჭრო ნიშნით „Советское шампанское“, რომელიც ცნობილი იყო მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის შამპანური ღვინოების საწარმოო გაერთიანება, რომელშიც შევიდა თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანა (სათავო საწარმო), აგრეთვე გორის, სურამის, მცხეთის ღვინის ქარხნები. მოგვიანებით აღნიშნული გაერთიანება დაიშალა. 1990-იანი წლების დასაწყისის ეკონომიკურ-პოლიტიკურ კრიზისს პროდუქციის წარმოებისა და გაყიდვის მკვეთრი შემცირება მოჰყვა. 1995 წელს ქარხანა გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად და ეწოდა „ბაგრატიონი 1882“. 1997 წელს ამერიკელმა ინვესტორებმა შეისყიდეს კომპანიის აქციათა დიდი ნაწილი და აქციათა საკონტროლო პაკეტის მფლობელები გახდნენ. ამან ხელი შეუწყო წარმოების აღორძინებას და ახალი ბაზრების ათვისებას. ამავე პერიოდიდან დაიწყო პროდუქციის გამოსვლა სავაჭრო ნიშნით „ბაგრატიონი“, რომლის წარმოება ერთ მლნ. ბოთლამდე ავიდა. 2006 წლიდან კომპანიაში მთლიანად შეიცვალა მენეჯმენტი, მთელი საქმიანობა წარიმართა პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ასამაღლებლად და მსოფლიო ბაზარზე ადგილის დასამკვიდრებლად.

== საწარმო ==
თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანის შენობა აშენებულია 1939 წელს. 1953 წელს მას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია (არქიტ. მ. შავიშვილი). ქარხნის შენობის მიწისზედა ორსართულიან ნაწილში გამოყენებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურის მოტივები. საწარმოს ეზოში მოწყობილია პარკი. საწარმო მთლიანად მოდერნიზებულია, აღჭურვილია თანამედროვე ევროპული დანადგარებით. აქვს საკუთარი სანედლეულო ბაზა — სანერგე მეურნეობა და ვენახები ქართლის, კახეთისა და იმერეთის.

საწარმოს მიერ გამოშვებული პროდუქციის ძირითადი სახეობებია: რეზერვუარული წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო (1997 წელს მიღებული ვაზისა და ღვინის კანონის თანახმად შამპანურს ეწოდა ცქრიალა ღვინო) „ბაგრატიონი კლასიკური“ (ბრუტი, მშრალი, ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი), „ბაგრატიონი ოქრო“, „ბაგრატიონი ვარდი“, „ბაგრატიონი წითელი“, „ბაგრატიონი რეზერვი“ (ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი); ბოთლური წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო „ბაგრატიონი რეზერვი ბრუტი“, „ბაგრატიონი როზე ბრუტი“, „ბაგრატიონი ფაინესტი“ და შუშხუნა ღვინო „მუხრანი“. 2010-იანი წლების ბოლოს ქარხნის საწარმოო სიმძლავრე წელიწადში 5 მლნ. ბოთლს შეადგენდა. პროდუქცია გადის შემდეგ ქვეყნებში: აშშ, რუსეთი, უკრაინა, ლატვია, გერმანია, ჩინეთი, თურქეთი, ინგლისი, შვედეთი, იაპონია და სხვ.

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||აბრამიშვილი ლ.|სტატია=თბილისის ცქრიალა ღვინოების ქარხანა ბაგრატიონი 1882}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://www.bagrationi.ge/ ოფიციალური ვებგვერდი]</text>
      <sha1>baqe0b1i5veryyq090wrbgsq8jgv1r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392166</id>
      <parentid>5392163</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>+[[კატეგორია:საქართველოს საწარმოო კომპანიები]]; +[[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]]; +[[კატეგორია:ქართული ღვინო]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8238" sha1="sufcifmcq5oglvllmdj4noy0fxfxc65" xml:space="preserve">'''„ბაგრატიონი 1882“''' — [[სააქციო საზოგადოება]], თბილისის [[ცქრიალა ღვინოები|ცქრიალა ღვინოების]] კომპანია, ამ დარგის პირველი და უდიდესი საწარმოა საქართველოში.

== ისტორია ==
ცქრიალა ღვინის მწარმოებელი პირველი სპეციალიზებული საწარმოა საქართველოში. მისი სახელწოდება უკავშირდება ღვინის ცნობილი მეწარმის [[ივანე მუხრანბატონი|ივანე მუხრანბატონის]], რომლის პროდუქციამ 1882 წელს რუსეთში გამართულ საერთაშორისო გამოფენაზე მსოფლიო აღიარება და უმაღლესი ჯილდო — გრან-პრი მოიპოვა.

საბჭოთა პერიოდში, 1939 წელს თბილისში აშენდა შამპანური ღვინოების დიდი ქარხანა, რომელმაც ხელი შეუწყო შამპანური ღვინის ფართომასშტაბიან წარმოებას. ქარხანა XX საუკუნის 70–80-იან წლებში 24 მლნ. ბოთლს უშვებდა. პროდუქცია გამოდიოდა სავაჭრო ნიშნით „Советское шампанское“, რომელიც ცნობილი იყო მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის შამპანური ღვინოების საწარმოო გაერთიანება, რომელშიც შევიდა თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანა (სათავო საწარმო), აგრეთვე გორის, სურამის, მცხეთის ღვინის ქარხნები. მოგვიანებით აღნიშნული გაერთიანება დაიშალა. 1990-იანი წლების დასაწყისის ეკონომიკურ-პოლიტიკურ კრიზისს პროდუქციის წარმოებისა და გაყიდვის მკვეთრი შემცირება მოჰყვა. 1995 წელს ქარხანა გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად და ეწოდა „ბაგრატიონი 1882“. 1997 წელს ამერიკელმა ინვესტორებმა შეისყიდეს კომპანიის აქციათა დიდი ნაწილი და აქციათა საკონტროლო პაკეტის მფლობელები გახდნენ. ამან ხელი შეუწყო წარმოების აღორძინებას და ახალი ბაზრების ათვისებას. ამავე პერიოდიდან დაიწყო პროდუქციის გამოსვლა სავაჭრო ნიშნით „ბაგრატიონი“, რომლის წარმოება ერთ მლნ. ბოთლამდე ავიდა. 2006 წლიდან კომპანიაში მთლიანად შეიცვალა მენეჯმენტი, მთელი საქმიანობა წარიმართა პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ასამაღლებლად და მსოფლიო ბაზარზე ადგილის დასამკვიდრებლად.

== საწარმო ==
თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანის შენობა აშენებულია 1939 წელს. 1953 წელს მას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია (არქიტ. მ. შავიშვილი). ქარხნის შენობის მიწისზედა ორსართულიან ნაწილში გამოყენებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურის მოტივები. საწარმოს ეზოში მოწყობილია პარკი. საწარმო მთლიანად მოდერნიზებულია, აღჭურვილია თანამედროვე ევროპული დანადგარებით. აქვს საკუთარი სანედლეულო ბაზა — სანერგე მეურნეობა და ვენახები ქართლის, კახეთისა და იმერეთის.

საწარმოს მიერ გამოშვებული პროდუქციის ძირითადი სახეობებია: რეზერვუარული წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო (1997 წელს მიღებული ვაზისა და ღვინის კანონის თანახმად შამპანურს ეწოდა ცქრიალა ღვინო) „ბაგრატიონი კლასიკური“ (ბრუტი, მშრალი, ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი), „ბაგრატიონი ოქრო“, „ბაგრატიონი ვარდი“, „ბაგრატიონი წითელი“, „ბაგრატიონი რეზერვი“ (ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი); ბოთლური წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო „ბაგრატიონი რეზერვი ბრუტი“, „ბაგრატიონი როზე ბრუტი“, „ბაგრატიონი ფაინესტი“ და შუშხუნა ღვინო „მუხრანი“. 2010-იანი წლების ბოლოს ქარხნის საწარმოო სიმძლავრე წელიწადში 5 მლნ. ბოთლს შეადგენდა. პროდუქცია გადის შემდეგ ქვეყნებში: აშშ, რუსეთი, უკრაინა, ლატვია, გერმანია, ჩინეთი, თურქეთი, ინგლისი, შვედეთი, იაპონია და სხვ.

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||აბრამიშვილი ლ.|სტატია=თბილისის ცქრიალა ღვინოების ქარხანა ბაგრატიონი 1882}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://www.bagrationi.ge/ ოფიციალური ვებგვერდი]

[[კატეგორია:საქართველოს საწარმოო კომპანიები]]
[[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]]
[[კატეგორია:ქართული ღვინო]]</text>
      <sha1>sufcifmcq5oglvllmdj4noy0fxfxc65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392169</id>
      <parentid>5392166</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <origin>5392169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8269" sha1="njuniwl1aeqlujedgxrals2liurwcxm" xml:space="preserve">'''„ბაგრატიონი 1882“''' — [[სააქციო საზოგადოება]], [[ცქრიალა ღვინოები|ცქრიალა ღვინოების]] მწარმოებელი კომპანია თბილისში, ამ დარგის პირველი და უდიდესი საწარმო საქართველოში.

== ისტორია ==
ცქრიალა ღვინის მწარმოებელი პირველი სპეციალიზებული საწარმოა საქართველოში. მისი სახელწოდება უკავშირდება ღვინის ცნობილი მეწარმის [[ივანე მუხრანბატონი|ივანე მუხრანბატონის]], რომლის პროდუქციამ 1882 წელს რუსეთში გამართულ საერთაშორისო გამოფენაზე მსოფლიო აღიარება და უმაღლესი ჯილდო — გრან-პრი მოიპოვა.

საბჭოთა პერიოდში, 1939 წელს თბილისში აშენდა შამპანური ღვინოების დიდი ქარხანა, რომელმაც ხელი შეუწყო შამპანური ღვინის ფართომასშტაბიან წარმოებას. ქარხანა XX საუკუნის 70–80-იან წლებში 24 მლნ. ბოთლს უშვებდა. პროდუქცია გამოდიოდა სავაჭრო ნიშნით „Советское шампанское“, რომელიც ცნობილი იყო მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის შამპანური ღვინოების საწარმოო გაერთიანება, რომელშიც შევიდა თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანა (სათავო საწარმო), აგრეთვე გორის, სურამის, მცხეთის ღვინის ქარხნები. მოგვიანებით აღნიშნული გაერთიანება დაიშალა. 1990-იანი წლების დასაწყისის ეკონომიკურ-პოლიტიკურ კრიზისს პროდუქციის წარმოებისა და გაყიდვის მკვეთრი შემცირება მოჰყვა. 1995 წელს ქარხანა გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად და ეწოდა „ბაგრატიონი 1882“. 1997 წელს ამერიკელმა ინვესტორებმა შეისყიდეს კომპანიის აქციათა დიდი ნაწილი და აქციათა საკონტროლო პაკეტის მფლობელები გახდნენ. ამან ხელი შეუწყო წარმოების აღორძინებას და ახალი ბაზრების ათვისებას. ამავე პერიოდიდან დაიწყო პროდუქციის გამოსვლა სავაჭრო ნიშნით „ბაგრატიონი“, რომლის წარმოება ერთ მლნ. ბოთლამდე ავიდა. 2006 წლიდან კომპანიაში მთლიანად შეიცვალა მენეჯმენტი, მთელი საქმიანობა წარიმართა პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ასამაღლებლად და მსოფლიო ბაზარზე ადგილის დასამკვიდრებლად.

== საწარმო ==
თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანის შენობა აშენებულია 1939 წელს. 1953 წელს მას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია (არქიტ. მ. შავიშვილი). ქარხნის შენობის მიწისზედა ორსართულიან ნაწილში გამოყენებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურის მოტივები. საწარმოს ეზოში მოწყობილია პარკი. საწარმო მთლიანად მოდერნიზებულია, აღჭურვილია თანამედროვე ევროპული დანადგარებით. აქვს საკუთარი სანედლეულო ბაზა — სანერგე მეურნეობა და ვენახები ქართლის, კახეთისა და იმერეთის.

საწარმოს მიერ გამოშვებული პროდუქციის ძირითადი სახეობებია: რეზერვუარული წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო (1997 წელს მიღებული ვაზისა და ღვინის კანონის თანახმად შამპანურს ეწოდა ცქრიალა ღვინო) „ბაგრატიონი კლასიკური“ (ბრუტი, მშრალი, ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი), „ბაგრატიონი ოქრო“, „ბაგრატიონი ვარდი“, „ბაგრატიონი წითელი“, „ბაგრატიონი რეზერვი“ (ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი); ბოთლური წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო „ბაგრატიონი რეზერვი ბრუტი“, „ბაგრატიონი როზე ბრუტი“, „ბაგრატიონი ფაინესტი“ და შუშხუნა ღვინო „მუხრანი“. 2010-იანი წლების ბოლოს ქარხნის საწარმოო სიმძლავრე წელიწადში 5 მლნ. ბოთლს შეადგენდა. პროდუქცია გადის შემდეგ ქვეყნებში: აშშ, რუსეთი, უკრაინა, ლატვია, გერმანია, ჩინეთი, თურქეთი, ინგლისი, შვედეთი, იაპონია და სხვ.

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||აბრამიშვილი ლ.|სტატია=თბილისის ცქრიალა ღვინოების ქარხანა ბაგრატიონი 1882}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://www.bagrationi.ge/ ოფიციალური ვებგვერდი]

[[კატეგორია:საქართველოს საწარმოო კომპანიები]]
[[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]]
[[კატეგორია:ქართული ღვინო]]</text>
      <sha1>njuniwl1aeqlujedgxrals2liurwcxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392170</id>
      <parentid>5392169</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5392170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8311" sha1="lqa44hmbuf7lzj956vzsyc7ssppi1fk" xml:space="preserve">'''„ბაგრატიონი 1882“''' — [[სააქციო საზოგადოება]], [[ცქრიალა ღვინოები|ცქრიალა ღვინოების]] მწარმოებელი კომპანია თბილისში, ამ დარგის პირველი და უდიდესი საწარმო საქართველოში.

== ისტორია ==
„ბაგრატიონი 1882“ ცქრიალა ღვინის მწარმოებელი პირველი სპეციალიზებული საწარმოა საქართველოში. მისი სახელწოდება უკავშირდება ღვინის ცნობილი მეწარმის [[ივანე მუხრანბატონი|ივანე მუხრანბატონის]], რომლის პროდუქციამ 1882 წელს რუსეთში გამართულ საერთაშორისო გამოფენაზე მსოფლიო აღიარება და უმაღლესი ჯილდო — გრან-პრი მოიპოვა.

საბჭოთა პერიოდში, 1939 წელს თბილისში აშენდა შამპანური ღვინოების დიდი ქარხანა, რომელმაც ხელი შეუწყო შამპანური ღვინის ფართომასშტაბიან წარმოებას. ქარხანა XX საუკუნის 70–80-იან წლებში 24 მლნ. ბოთლს უშვებდა. პროდუქცია გამოდიოდა სავაჭრო ნიშნით „Советское шампанское“, რომელიც ცნობილი იყო მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის შამპანური ღვინოების საწარმოო გაერთიანება, რომელშიც შევიდა თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანა (სათავო საწარმო), აგრეთვე გორის, სურამის, მცხეთის ღვინის ქარხნები. მოგვიანებით აღნიშნული გაერთიანება დაიშალა. 1990-იანი წლების დასაწყისის ეკონომიკურ-პოლიტიკურ კრიზისს პროდუქციის წარმოებისა და გაყიდვის მკვეთრი შემცირება მოჰყვა. 1995 წელს ქარხანა გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად და ეწოდა „ბაგრატიონი 1882“. 1997 წელს ამერიკელმა ინვესტორებმა შეისყიდეს კომპანიის აქციათა დიდი ნაწილი და აქციათა საკონტროლო პაკეტის მფლობელები გახდნენ. ამან ხელი შეუწყო წარმოების აღორძინებას და ახალი ბაზრების ათვისებას. ამავე პერიოდიდან დაიწყო პროდუქციის გამოსვლა სავაჭრო ნიშნით „ბაგრატიონი“, რომლის წარმოება ერთ მლნ. ბოთლამდე ავიდა. 2006 წლიდან კომპანიაში მთლიანად შეიცვალა მენეჯმენტი, მთელი საქმიანობა წარიმართა პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ასამაღლებლად და მსოფლიო ბაზარზე ადგილის დასამკვიდრებლად.

== საწარმო ==
თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანის შენობა აშენებულია 1939 წელს. 1953 წელს მას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია (არქიტ. მ. შავიშვილი). ქარხნის შენობის მიწისზედა ორსართულიან ნაწილში გამოყენებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურის მოტივები. საწარმოს ეზოში მოწყობილია პარკი. საწარმო მთლიანად მოდერნიზებულია, აღჭურვილია თანამედროვე ევროპული დანადგარებით. აქვს საკუთარი სანედლეულო ბაზა — სანერგე მეურნეობა და ვენახები ქართლის, კახეთისა და იმერეთის.

საწარმოს მიერ გამოშვებული პროდუქციის ძირითადი სახეობებია: რეზერვუარული წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო (1997 წელს მიღებული ვაზისა და ღვინის კანონის თანახმად შამპანურს ეწოდა ცქრიალა ღვინო) „ბაგრატიონი კლასიკური“ (ბრუტი, მშრალი, ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი), „ბაგრატიონი ოქრო“, „ბაგრატიონი ვარდი“, „ბაგრატიონი წითელი“, „ბაგრატიონი რეზერვი“ (ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი); ბოთლური წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო „ბაგრატიონი რეზერვი ბრუტი“, „ბაგრატიონი როზე ბრუტი“, „ბაგრატიონი ფაინესტი“ და შუშხუნა ღვინო „მუხრანი“. 2010-იანი წლების ბოლოს ქარხნის საწარმოო სიმძლავრე წელიწადში 5 მლნ. ბოთლს შეადგენდა. პროდუქცია გადის შემდეგ ქვეყნებში: აშშ, რუსეთი, უკრაინა, ლატვია, გერმანია, ჩინეთი, თურქეთი, ინგლისი, შვედეთი, იაპონია და სხვ.

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||აბრამიშვილი ლ.|სტატია=თბილისის ცქრიალა ღვინოების ქარხანა ბაგრატიონი 1882}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://www.bagrationi.ge/ ოფიციალური ვებგვერდი]

[[კატეგორია:საქართველოს საწარმოო კომპანიები]]
[[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]]
[[კატეგორია:ქართული ღვინო]]</text>
      <sha1>lqa44hmbuf7lzj956vzsyc7ssppi1fk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392172</id>
      <parentid>5392170</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>/* ისტორია */</comment>
      <origin>5392172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8306" sha1="hombv4yvaxsi23vx7thcrrxvo9m6q0o" xml:space="preserve">'''„ბაგრატიონი 1882“''' — [[სააქციო საზოგადოება]], [[ცქრიალა ღვინოები|ცქრიალა ღვინოების]] მწარმოებელი კომპანია თბილისში, ამ დარგის პირველი და უდიდესი საწარმო საქართველოში.

== ისტორია ==
„ბაგრატიონი 1882“ ცქრიალა ღვინის მწარმოებელი პირველი სპეციალიზებული საწარმოა საქართველოში. მისი სახელწოდება უკავშირდება ღვინის ცნობილ მეწარმეს, [[ივანე მუხრანბატონი|ივანე მუხრანბატონს]], რომლის პროდუქციამ 1882 წელს რუსეთში გამართულ საერთაშორისო გამოფენაზე მსოფლიო აღიარება და უმაღლესი ჯილდო — გრან-პრი მოიპოვა.

საბჭოთა პერიოდში, 1939 წელს თბილისში აშენდა შამპანური ღვინოების დიდი ქარხანა, რომელმაც ხელი შეუწყო შამპანური ღვინის ფართომასშტაბიან წარმოებას. ქარხანა XX საუკუნის 70–80-იან წლებში 24 მლნ. ბოთლს უშვებდა. პროდუქცია გამოდიოდა სავაჭრო ნიშნით „Советское шампанское“, რომელიც ცნობილი იყო მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის შამპანური ღვინოების საწარმოო გაერთიანება, რომელშიც შევიდა თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანა (სათავო საწარმო), აგრეთვე გორის, სურამის, მცხეთის ღვინის ქარხნები. მოგვიანებით აღნიშნული გაერთიანება დაიშალა. 1990-იანი წლების დასაწყისის ეკონომიკურ-პოლიტიკურ კრიზისს პროდუქციის წარმოებისა და გაყიდვის მკვეთრი შემცირება მოჰყვა. 1995 წელს ქარხანა გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად და ეწოდა „ბაგრატიონი 1882“. 1997 წელს ამერიკელმა ინვესტორებმა შეისყიდეს კომპანიის აქციათა დიდი ნაწილი და აქციათა საკონტროლო პაკეტის მფლობელები გახდნენ. ამან ხელი შეუწყო წარმოების აღორძინებას და ახალი ბაზრების ათვისებას. ამავე პერიოდიდან დაიწყო პროდუქციის გამოსვლა სავაჭრო ნიშნით „ბაგრატიონი“, რომლის წარმოება ერთ მლნ. ბოთლამდე ავიდა. 2006 წლიდან კომპანიაში მთლიანად შეიცვალა მენეჯმენტი, მთელი საქმიანობა წარიმართა პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ასამაღლებლად და მსოფლიო ბაზარზე ადგილის დასამკვიდრებლად.

== საწარმო ==
თბილისის შამპანური ღვინოების ქარხანის შენობა აშენებულია 1939 წელს. 1953 წელს მას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია (არქიტ. მ. შავიშვილი). ქარხნის შენობის მიწისზედა ორსართულიან ნაწილში გამოყენებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურის მოტივები. საწარმოს ეზოში მოწყობილია პარკი. საწარმო მთლიანად მოდერნიზებულია, აღჭურვილია თანამედროვე ევროპული დანადგარებით. აქვს საკუთარი სანედლეულო ბაზა — სანერგე მეურნეობა და ვენახები ქართლის, კახეთისა და იმერეთის.

საწარმოს მიერ გამოშვებული პროდუქციის ძირითადი სახეობებია: რეზერვუარული წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო (1997 წელს მიღებული ვაზისა და ღვინის კანონის თანახმად შამპანურს ეწოდა ცქრიალა ღვინო) „ბაგრატიონი კლასიკური“ (ბრუტი, მშრალი, ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი), „ბაგრატიონი ოქრო“, „ბაგრატიონი ვარდი“, „ბაგრატიონი წითელი“, „ბაგრატიონი რეზერვი“ (ნახევრად მშრალი და ნახევრად ტკბილი); ბოთლური წესით დამზადებული ცქრიალა ღვინო „ბაგრატიონი რეზერვი ბრუტი“, „ბაგრატიონი როზე ბრუტი“, „ბაგრატიონი ფაინესტი“ და შუშხუნა ღვინო „მუხრანი“. 2010-იანი წლების ბოლოს ქარხნის საწარმოო სიმძლავრე წელიწადში 5 მლნ. ბოთლს შეადგენდა. პროდუქცია გადის შემდეგ ქვეყნებში: აშშ, რუსეთი, უკრაინა, ლატვია, გერმანია, ჩინეთი, თურქეთი, ინგლისი, შვედეთი, იაპონია და სხვ.

==ლიტერატურა==
{{ქე|3||აბრამიშვილი ლ.|სტატია=თბილისის ცქრიალა ღვინოების ქარხანა ბაგრატიონი 1882}}

==რესურსები ინტერნეტში==
* [https://www.bagrationi.ge/ ოფიციალური ვებგვერდი]

[[კატეგორია:საქართველოს საწარმოო კომპანიები]]
[[კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა]]
[[კატეგორია:ქართული ღვინო]]</text>
      <sha1>hombv4yvaxsi23vx7thcrrxvo9m6q0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ბაგრატიონი 1882</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888141</id>
    <revision>
      <id>5392164</id>
      <timestamp>2026-05-15T09:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kober</username>
        <id>394</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888142</id>
    <revision>
      <id>5392175</id>
      <timestamp>2026-05-15T09:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უს...</comment>
      <origin>5392175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="dc4ir8kd3fokf4n73hu2m62vty4nl5x" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.</text>
      <sha1>dc4ir8kd3fokf4n73hu2m62vty4nl5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392182</id>
      <parentid>5392175</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="l6wad85hjwfa8zhm7djvm9q6ovmjt0k" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==
პირველი ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>l6wad85hjwfa8zhm7djvm9q6ovmjt0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392185</id>
      <parentid>5392182</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* ფორუმები */</comment>
      <origin>5392185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7238" sha1="ca3h4z2wzk8v5fyf9c5xgooycqh2gc7" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.

=== IV ფორუმი ===
2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>ca3h4z2wzk8v5fyf9c5xgooycqh2gc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392190</id>
      <parentid>5392185</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* ფორუმები */</comment>
      <origin>5392190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8974" sha1="mh9ifeogddex7x61vkmumfxo7p06bh8" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>mh9ifeogddex7x61vkmumfxo7p06bh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392193</id>
      <parentid>5392190</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* ფორუმები */</comment>
      <origin>5392193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10554" sha1="ix37r3kmiv8nhkdh1qooo7ninofdzut" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>ix37r3kmiv8nhkdh1qooo7ninofdzut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392212</id>
      <parentid>5392193</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* ფორუმები */</comment>
      <origin>5392212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15037" sha1="62odndshr0jq98otvnxvrkseadm7kjj" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში ==
საქართველო აქტიურად იყენებს ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმს ეროვნული ინტერესების წინსვლისთვის, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად და სტრატეგიული პარტნიორობის გასაძლიერებლად. ფორუმში მონაწილეობენ მაღალი რანგის ქართველი ოფიციალური პირები, რომლებიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, ტერიტორიების დეოკუპაციიდან დაწყებული, მშვიდობის დამყარებაში რეგიონული ლიდერობით დამთავრებული.

2021 წლის ივნისში, ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი დავით ზალკალიანი შეხვდა გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს მიროსლავ იენჩას. შეხვედრაზე განხილული იყო საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში არსებული ჰუმანიტარული მდგომარეობა და ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევე გაეროს როლი ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. მხარეებმა განიხილეს 2008 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულებისა და უკანონოდ დაკავებული საქართველოს მოქალაქეების გათავისუფლების აუცილებლობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანი გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს, მიროსლავ იენჩას შეხვდა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206781/davit-zalkaliani-gaeros-generaluri-mdivnis-moadgiles-miroslav-ienchas-shekhvda |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

ასევე, 2021 წლის ფორუმის ფარგლებში, დავით ზალკალიანი შეხვდა თავის უკრაინელ კოლეგას, დმიტრო კულებას, რათა განეხილათ ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის საკითხებში თანამშრომლობა. მინისტრებმა აღნიშნეს სტრატეგიული ურთიერთობების დინამიკა და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ერთმანეთის მხარდაჭერა სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ რუსული ოკუპაციის მიერ წარმოქმნილი საერთო გამოწვევების წინაშე.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანმა უკრაინელ კოლეგასთან ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე თანამშრომლობის საკითხები განიხილა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206850/davit-zalkalianma-ukrainel-kolegastan-natosa-da-evrokavshirshi-integratsiis-gzaze-tanamshromlobis-sakitkhebi-ganikhila |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>62odndshr0jq98otvnxvrkseadm7kjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392215</id>
      <parentid>5392212</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში */</comment>
      <origin>5392215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21341" sha1="3ldw5br3xwa8x941btv6o20leazqmbl" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში ==
საქართველო აქტიურად იყენებს ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმს ეროვნული ინტერესების წინსვლისთვის, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად და სტრატეგიული პარტნიორობის გასაძლიერებლად. ფორუმში მონაწილეობენ მაღალი რანგის ქართველი ოფიციალური პირები, რომლებიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, ტერიტორიების დეოკუპაციიდან დაწყებული, მშვიდობის დამყარებაში რეგიონული ლიდერობით დამთავრებული.

2021 წლის ივნისში, ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი დავით ზალკალიანი შეხვდა გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს მიროსლავ იენჩას. შეხვედრაზე განხილული იყო საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში არსებული ჰუმანიტარული მდგომარეობა და ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევე გაეროს როლი ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. მხარეებმა განიხილეს 2008 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულებისა და უკანონოდ დაკავებული საქართველოს მოქალაქეების გათავისუფლების აუცილებლობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანი გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს, მიროსლავ იენჩას შეხვდა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206781/davit-zalkaliani-gaeros-generaluri-mdivnis-moadgiles-miroslav-ienchas-shekhvda |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

ასევე, 2021 წლის ფორუმის ფარგლებში, დავით ზალკალიანი შეხვდა თავის უკრაინელ კოლეგას, დმიტრო კულებას, რათა განეხილათ ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის საკითხებში თანამშრომლობა. მინისტრებმა აღნიშნეს სტრატეგიული ურთიერთობების დინამიკა და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ერთმანეთის მხარდაჭერა სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ რუსული ოკუპაციის მიერ წარმოქმნილი საერთო გამოწვევების წინაშე.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანმა უკრაინელ კოლეგასთან ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე თანამშრომლობის საკითხები განიხილა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206850/davit-zalkalianma-ukrainel-kolegastan-natosa-da-evrokavshirshi-integratsiis-gzaze-tanamshromlobis-sakitkhebi-ganikhila |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 11 აპრილს ფორუმზე გამართული დისკუსიების დროს აღინიშნა, რომ საქართველო კონსტრუქციულ როლს ასრულებს სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის დამყარებაში, რასაც ყველა მეზობელი ქვეყანა აფასებს. პრემიერ-მინისტრმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნის ტერიტორიის 20%-ის ოკუპაციის მიუხედავად, ქვეყანა ინარჩუნებს პრაგმატულ მიდგომას რუსეთთან ურთიერთობებში, დიპლომატიური კავშირების არარსებობას აერთიანებს ინტენსიურ ეკონომიკურ და სავაჭრო პარტნიორობასთან, რაც ხელს უწყობს მაღალ ეკონომიკურ ზრდას. ფორუმზე გამართულ პანელურ დისკუსიაზე „პარტნიორობა მრავალპოლარულ ეპოქაში“, ირაკლი კობახიძემ დიპლომატია წარმოადგინა, როგორც ეროვნული ინტერესების დაცვის ყველაზე პოზიტიური ინსტრუმენტი „უხეშ პოლიტიკურ ინტერესებთან“ შედარებით. მან აღნიშნა, რომ დიპლომატიის ძალა დროებით შესუსტდა მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტების კონტექსტში, თუმცა გამოთქვა რწმენა, რომ მშვიდობის დამყარებით, დიპლომატიური ინსტრუმენტები კვლავ გადამწყვეტ ფაქტორებად იქცევა საერთაშორისო ურთიერთობებში.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=პრემიერი: საქართველო ყოველთვის თამაშობდა პოზიტიურ როლს მშვიდობის დამკვიდრებაში სამხრეთ კავკასიაში და ყველა ჩვენი მეზობელი ქვეყანა აფასებს ჩვენს პოზიტიურ როლს, რადგან ღრმავდება თანამშრომლობა მშვიდობის იდეის ირგვლივ |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381334/premieri-saqartvelo-koveltvis-tamashobda-pozitiur-rols-mshvidobis-damkvidrebashi-samkhret-kavkasiashi-da-kvela-chveni-mezobeli-qvekana-apasebs-chvens-pozitiur-rols-radgan-grmavdeba-tanamshromloba-mshvidobis-ideis-irgvliv |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: გვწამს, რომ დიპლომატია უფრო პოზიტიური ინსტრუმენტია ეროვნული ინტერესების დასაცავად, ვიდრე უხეში პოლიტიკური ინტერესები, ამიტომ, მოთმინებით ველოდებით მშვიდობის დადგომას, როცა დიპლომატია მეტ ძალას შეიძენს |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381342/irakli-kobakhidze-gvtsams-rom-diplomatia-upro-pozitiuri-instrumentia-erovnuli-interesebis-dasatsavad-vidre-ukheshi-politikuri-interesebi-amitom-motminebit-velodebit-mshvidobis-dadgomas-rotsa-diplomatia-met-dzalas-sheidzens |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 12 აპრილს, პრემიერ-მინისტრმა კობახიძემ პროდუქტიული შეხვედრა გამართა თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანთან, რომელზეც ყურადღება სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავებაზე გაამახვილა. მოლაპარაკებები მოიცავდა როგორც ორმხრივ, ასევე მრავალმხრივ ფორმატებს, განსაკუთრებული აქცენტით სექტორული თანამშრომლობის გაძლიერებაზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რეგიონში ეკონომიკური პროგრესი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: პრეზიდენტ ერდოღანთან ნაყოფიერი საუბარი გვქონდა საქართველო-თურქეთის სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავების პერსპექტივებზე, როგორც ორმხრივ, ისე მრავალმხრივ ფორმატებში |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381574/irakli-kobakhidze-prezident-erdogantan-nakopieri-saubari-gvqonda-saqartveloturqetis-strategiuli-partniorobis-gagrmavebis-perspeqtivebze-rogorts-ormkhriv-ise-mravalmkhriv-pormatebshi |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>3ldw5br3xwa8x941btv6o20leazqmbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392218</id>
      <parentid>5392215</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში */</comment>
      <origin>5392218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25857" sha1="h2x414s2zk59dvxr8n9mvuygqiec949" xml:space="preserve">'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში ==
საქართველო აქტიურად იყენებს ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმს ეროვნული ინტერესების წინსვლისთვის, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად და სტრატეგიული პარტნიორობის გასაძლიერებლად. ფორუმში მონაწილეობენ მაღალი რანგის ქართველი ოფიციალური პირები, რომლებიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, ტერიტორიების დეოკუპაციიდან დაწყებული, მშვიდობის დამყარებაში რეგიონული ლიდერობით დამთავრებული.

2021 წლის ივნისში, ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი [[დავით ზალკალიანი]] შეხვდა გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს მიროსლავ იენჩას. შეხვედრაზე განხილული იყო საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში არსებული ჰუმანიტარული მდგომარეობა და ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევე გაეროს როლი ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. მხარეებმა განიხილეს 2008 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულებისა და უკანონოდ დაკავებული საქართველოს მოქალაქეების გათავისუფლების აუცილებლობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანი გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს, მიროსლავ იენჩას შეხვდა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206781/davit-zalkaliani-gaeros-generaluri-mdivnis-moadgiles-miroslav-ienchas-shekhvda |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

ასევე, 2021 წლის ფორუმის ფარგლებში, დავით ზალკალიანი შეხვდა თავის უკრაინელ კოლეგას, დმიტრო კულებას, რათა განეხილათ ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის საკითხებში თანამშრომლობა. მინისტრებმა აღნიშნეს სტრატეგიული ურთიერთობების დინამიკა და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ერთმანეთის მხარდაჭერა სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ რუსული ოკუპაციის მიერ წარმოქმნილი საერთო გამოწვევების წინაშე.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანმა უკრაინელ კოლეგასთან ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე თანამშრომლობის საკითხები განიხილა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206850/davit-zalkalianma-ukrainel-kolegastan-natosa-da-evrokavshirshi-integratsiis-gzaze-tanamshromlobis-sakitkhebi-ganikhila |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 11 აპრილს ფორუმზე გამართული დისკუსიების დროს აღინიშნა, რომ საქართველო კონსტრუქციულ როლს ასრულებს სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის დამყარებაში, რასაც ყველა მეზობელი ქვეყანა აფასებს. პრემიერ-მინისტრმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნის ტერიტორიის 20%-ის ოკუპაციის მიუხედავად, ქვეყანა ინარჩუნებს პრაგმატულ მიდგომას რუსეთთან ურთიერთობებში, დიპლომატიური კავშირების არარსებობას აერთიანებს ინტენსიურ ეკონომიკურ და სავაჭრო პარტნიორობასთან, რაც ხელს უწყობს მაღალ ეკონომიკურ ზრდას. ფორუმზე გამართულ პანელურ დისკუსიაზე „პარტნიორობა მრავალპოლარულ ეპოქაში“, [[ირაკლი კობახიძე|ირაკლი კობახიძემ]] დიპლომატია წარმოადგინა, როგორც ეროვნული ინტერესების დაცვის ყველაზე პოზიტიური ინსტრუმენტი „უხეშ პოლიტიკურ ინტერესებთან“ შედარებით. მან აღნიშნა, რომ დიპლომატიის ძალა დროებით შესუსტდა მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტების კონტექსტში, თუმცა გამოთქვა რწმენა, რომ მშვიდობის დამყარებით, დიპლომატიური ინსტრუმენტები კვლავ გადამწყვეტ ფაქტორებად იქცევა საერთაშორისო ურთიერთობებში.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=პრემიერი: საქართველო ყოველთვის თამაშობდა პოზიტიურ როლს მშვიდობის დამკვიდრებაში სამხრეთ კავკასიაში და ყველა ჩვენი მეზობელი ქვეყანა აფასებს ჩვენს პოზიტიურ როლს, რადგან ღრმავდება თანამშრომლობა მშვიდობის იდეის ირგვლივ |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381334/premieri-saqartvelo-koveltvis-tamashobda-pozitiur-rols-mshvidobis-damkvidrebashi-samkhret-kavkasiashi-da-kvela-chveni-mezobeli-qvekana-apasebs-chvens-pozitiur-rols-radgan-grmavdeba-tanamshromloba-mshvidobis-ideis-irgvliv |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: გვწამს, რომ დიპლომატია უფრო პოზიტიური ინსტრუმენტია ეროვნული ინტერესების დასაცავად, ვიდრე უხეში პოლიტიკური ინტერესები, ამიტომ, მოთმინებით ველოდებით მშვიდობის დადგომას, როცა დიპლომატია მეტ ძალას შეიძენს |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381342/irakli-kobakhidze-gvtsams-rom-diplomatia-upro-pozitiuri-instrumentia-erovnuli-interesebis-dasatsavad-vidre-ukheshi-politikuri-interesebi-amitom-motminebit-velodebit-mshvidobis-dadgomas-rotsa-diplomatia-met-dzalas-sheidzens |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 12 აპრილს, პრემიერ-მინისტრმა კობახიძემ პროდუქტიული შეხვედრა გამართა თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანთან, რომელზეც ყურადღება სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავებაზე გაამახვილა. მოლაპარაკებები მოიცავდა როგორც ორმხრივ, ასევე მრავალმხრივ ფორმატებს, განსაკუთრებული აქცენტით სექტორული თანამშრომლობის გაძლიერებაზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რეგიონში ეკონომიკური პროგრესი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: პრეზიდენტ ერდოღანთან ნაყოფიერი საუბარი გვქონდა საქართველო-თურქეთის სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავების პერსპექტივებზე, როგორც ორმხრივ, ისე მრავალმხრივ ფორმატებში |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381574/irakli-kobakhidze-prezident-erdogantan-nakopieri-saubari-gvqonda-saqartveloturqetis-strategiuli-partniorobis-gagrmavebis-perspeqtivebze-rogorts-ormkhriv-ise-mravalmkhriv-pormatebshi |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2026 წლის 17 აპრილს, პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე ფორუმზე შეხვდა ეუთოს გენერალურ მდივანს ფერიდუნ სინირლიოღლუს. საუბრისას ხაზი გაესვა საქართველოს ერთგულებას დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართ. მხარეებმა განიხილეს საქართველოს ჩართულობა ეუთოს ინიციატივებში და დიალოგის გაგრძელების მნიშვნელობა რეგიონული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ლიდერთა პანელურ დისკუსიაზე გამოსვლისას კობახიძემ ხაზი გაუსვა, რომ დიპლომატია ჩადებულია ქართული სახელმწიფოს „გენეტიკურ კოდში“, რომელსაც 23-საუკუნოვანი ისტორია აქვს. მან აღიარა წარსულის შეცდომები, როდესაც ქვეყანას აკლდა პრაგმატიზმი და განაცხადა, რომ თანამედროვე საქართველომ ისწავლა დიპლომატიის გამოყენება, როგორც იმპერიების გზაჯვარედინზე სუვერენიტეტისა და სტაბილურობის შენარჩუნების მთავარი ინსტრუმენტის.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: საქართველო 23 საუკუნისაა, ჩვენი სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობისა და ეროვნული ინტერესების დაცვის საქმეში მთავარი ინსტრუმენტი იყო დიპლომატია, ამიტომ, ჩვენ გვჯერა დიპლომატიის და მისი როლის |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433524/irakli-kobakhidze-saqartvelo-23-saukunisaa-chveni-suverenitetis-damoukideblobisa-da-erovnuli-interesebis-datsvis-saqmeshi-mtavari-instrumenti-iko-diplomatia-amitom-chven-gvjera-diplomatiis-da-misi-rolis |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: ანტალიის დიპლომატიური ფორუმის ფარგლებში შევხვდი ეუთოს გენერალურ მდივან ფერიდუნ სინირლიოღლუს, განვიხილეთ დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებებისადმი საქართველოს ერთგულება |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433599/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiuri-porumis-parglebshi-shevkhvdi-eutos-generalur-mdivan-peridun-sinirlioglus-ganvikhilet-demokratiuli-printsipebisa-da-adamianis-uplebebisadmi-saqartvelos-ertguleba |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე ანტალიის დიპლომატიის ფორუმში მიიღებს მონაწილეობას |url=https://1tv.ge/news/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiis-forumshi-miighebs-monawileobas/ |access-date=2026-05-15 |website=1TV |language=ka-GE}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:საერთაშორისო ფორუმები]]
[[კატეგორია:თურქეთის საგარეო პოლიტიკა]]
[[კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკა]]</text>
      <sha1>h2x414s2zk59dvxr8n9mvuygqiec949</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392221</id>
      <parentid>5392218</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26690" sha1="cqw8jpjueik8iarainewhgah6tccfu0" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამიტი
| სახელი       = *
| სხვასახელი  = 
| ლოგო     =
| ფოტო       =
| ფოტოს სიგანე =
| წარწერა = 
| სხვასახელი =
| თარიღი   = 
| მასპინძელი = 
| ადგილები   =
| ქალაქები    =
| მონაწილეები  = 
| სახელმწიფოს მეთაური =
| თავმჯდომარე = 
| დოკუმენტები = 
| პრეზიდენტი  =
| დაფუძნდა = 
| დამფუძნებელი  =
| წინამორბედი     = 
| მემკვიდრე   = 
| საიტი     = 
| შენიშვნები = 
| compactnav  = yes
}}

'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში ==
საქართველო აქტიურად იყენებს ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმს ეროვნული ინტერესების წინსვლისთვის, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად და სტრატეგიული პარტნიორობის გასაძლიერებლად. ფორუმში მონაწილეობენ მაღალი რანგის ქართველი ოფიციალური პირები, რომლებიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, ტერიტორიების დეოკუპაციიდან დაწყებული, მშვიდობის დამყარებაში რეგიონული ლიდერობით დამთავრებული.

2021 წლის ივნისში, ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი [[დავით ზალკალიანი]] შეხვდა გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს მიროსლავ იენჩას. შეხვედრაზე განხილული იყო საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში არსებული ჰუმანიტარული მდგომარეობა და ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევე გაეროს როლი ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. მხარეებმა განიხილეს 2008 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულებისა და უკანონოდ დაკავებული საქართველოს მოქალაქეების გათავისუფლების აუცილებლობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანი გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს, მიროსლავ იენჩას შეხვდა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206781/davit-zalkaliani-gaeros-generaluri-mdivnis-moadgiles-miroslav-ienchas-shekhvda |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

ასევე, 2021 წლის ფორუმის ფარგლებში, დავით ზალკალიანი შეხვდა თავის უკრაინელ კოლეგას, დმიტრო კულებას, რათა განეხილათ ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის საკითხებში თანამშრომლობა. მინისტრებმა აღნიშნეს სტრატეგიული ურთიერთობების დინამიკა და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ერთმანეთის მხარდაჭერა სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ რუსული ოკუპაციის მიერ წარმოქმნილი საერთო გამოწვევების წინაშე.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანმა უკრაინელ კოლეგასთან ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე თანამშრომლობის საკითხები განიხილა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206850/davit-zalkalianma-ukrainel-kolegastan-natosa-da-evrokavshirshi-integratsiis-gzaze-tanamshromlobis-sakitkhebi-ganikhila |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 11 აპრილს ფორუმზე გამართული დისკუსიების დროს აღინიშნა, რომ საქართველო კონსტრუქციულ როლს ასრულებს სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის დამყარებაში, რასაც ყველა მეზობელი ქვეყანა აფასებს. პრემიერ-მინისტრმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნის ტერიტორიის 20%-ის ოკუპაციის მიუხედავად, ქვეყანა ინარჩუნებს პრაგმატულ მიდგომას რუსეთთან ურთიერთობებში, დიპლომატიური კავშირების არარსებობას აერთიანებს ინტენსიურ ეკონომიკურ და სავაჭრო პარტნიორობასთან, რაც ხელს უწყობს მაღალ ეკონომიკურ ზრდას. ფორუმზე გამართულ პანელურ დისკუსიაზე „პარტნიორობა მრავალპოლარულ ეპოქაში“, [[ირაკლი კობახიძე|ირაკლი კობახიძემ]] დიპლომატია წარმოადგინა, როგორც ეროვნული ინტერესების დაცვის ყველაზე პოზიტიური ინსტრუმენტი „უხეშ პოლიტიკურ ინტერესებთან“ შედარებით. მან აღნიშნა, რომ დიპლომატიის ძალა დროებით შესუსტდა მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტების კონტექსტში, თუმცა გამოთქვა რწმენა, რომ მშვიდობის დამყარებით, დიპლომატიური ინსტრუმენტები კვლავ გადამწყვეტ ფაქტორებად იქცევა საერთაშორისო ურთიერთობებში.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=პრემიერი: საქართველო ყოველთვის თამაშობდა პოზიტიურ როლს მშვიდობის დამკვიდრებაში სამხრეთ კავკასიაში და ყველა ჩვენი მეზობელი ქვეყანა აფასებს ჩვენს პოზიტიურ როლს, რადგან ღრმავდება თანამშრომლობა მშვიდობის იდეის ირგვლივ |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381334/premieri-saqartvelo-koveltvis-tamashobda-pozitiur-rols-mshvidobis-damkvidrebashi-samkhret-kavkasiashi-da-kvela-chveni-mezobeli-qvekana-apasebs-chvens-pozitiur-rols-radgan-grmavdeba-tanamshromloba-mshvidobis-ideis-irgvliv |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: გვწამს, რომ დიპლომატია უფრო პოზიტიური ინსტრუმენტია ეროვნული ინტერესების დასაცავად, ვიდრე უხეში პოლიტიკური ინტერესები, ამიტომ, მოთმინებით ველოდებით მშვიდობის დადგომას, როცა დიპლომატია მეტ ძალას შეიძენს |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381342/irakli-kobakhidze-gvtsams-rom-diplomatia-upro-pozitiuri-instrumentia-erovnuli-interesebis-dasatsavad-vidre-ukheshi-politikuri-interesebi-amitom-motminebit-velodebit-mshvidobis-dadgomas-rotsa-diplomatia-met-dzalas-sheidzens |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 12 აპრილს, პრემიერ-მინისტრმა კობახიძემ პროდუქტიული შეხვედრა გამართა თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანთან, რომელზეც ყურადღება სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავებაზე გაამახვილა. მოლაპარაკებები მოიცავდა როგორც ორმხრივ, ასევე მრავალმხრივ ფორმატებს, განსაკუთრებული აქცენტით სექტორული თანამშრომლობის გაძლიერებაზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რეგიონში ეკონომიკური პროგრესი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: პრეზიდენტ ერდოღანთან ნაყოფიერი საუბარი გვქონდა საქართველო-თურქეთის სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავების პერსპექტივებზე, როგორც ორმხრივ, ისე მრავალმხრივ ფორმატებში |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381574/irakli-kobakhidze-prezident-erdogantan-nakopieri-saubari-gvqonda-saqartveloturqetis-strategiuli-partniorobis-gagrmavebis-perspeqtivebze-rogorts-ormkhriv-ise-mravalmkhriv-pormatebshi |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2026 წლის 17 აპრილს, პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე ფორუმზე შეხვდა ეუთოს გენერალურ მდივანს ფერიდუნ სინირლიოღლუს. საუბრისას ხაზი გაესვა საქართველოს ერთგულებას დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართ. მხარეებმა განიხილეს საქართველოს ჩართულობა ეუთოს ინიციატივებში და დიალოგის გაგრძელების მნიშვნელობა რეგიონული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ლიდერთა პანელურ დისკუსიაზე გამოსვლისას კობახიძემ ხაზი გაუსვა, რომ დიპლომატია ჩადებულია ქართული სახელმწიფოს „გენეტიკურ კოდში“, რომელსაც 23-საუკუნოვანი ისტორია აქვს. მან აღიარა წარსულის შეცდომები, როდესაც ქვეყანას აკლდა პრაგმატიზმი და განაცხადა, რომ თანამედროვე საქართველომ ისწავლა დიპლომატიის გამოყენება, როგორც იმპერიების გზაჯვარედინზე სუვერენიტეტისა და სტაბილურობის შენარჩუნების მთავარი ინსტრუმენტის.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: საქართველო 23 საუკუნისაა, ჩვენი სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობისა და ეროვნული ინტერესების დაცვის საქმეში მთავარი ინსტრუმენტი იყო დიპლომატია, ამიტომ, ჩვენ გვჯერა დიპლომატიის და მისი როლის |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433524/irakli-kobakhidze-saqartvelo-23-saukunisaa-chveni-suverenitetis-damoukideblobisa-da-erovnuli-interesebis-datsvis-saqmeshi-mtavari-instrumenti-iko-diplomatia-amitom-chven-gvjera-diplomatiis-da-misi-rolis |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: ანტალიის დიპლომატიური ფორუმის ფარგლებში შევხვდი ეუთოს გენერალურ მდივან ფერიდუნ სინირლიოღლუს, განვიხილეთ დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებებისადმი საქართველოს ერთგულება |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433599/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiuri-porumis-parglebshi-shevkhvdi-eutos-generalur-mdivan-peridun-sinirlioglus-ganvikhilet-demokratiuli-printsipebisa-da-adamianis-uplebebisadmi-saqartvelos-ertguleba |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე ანტალიის დიპლომატიის ფორუმში მიიღებს მონაწილეობას |url=https://1tv.ge/news/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiis-forumshi-miighebs-monawileobas/ |access-date=2026-05-15 |website=1TV |language=ka-GE}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:საერთაშორისო ფორუმები]]
[[კატეგორია:თურქეთის საგარეო პოლიტიკა]]
[[კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკა]]</text>
      <sha1>cqw8jpjueik8iarainewhgah6tccfu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392225</id>
      <parentid>5392221</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27018" sha1="l6yomrau6gz43lzp1kzeqxhqg5dgh0h" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამიტი
| სახელი       = ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი
| სხვასახელი  = 
| ლოგო     = Antalya Diplomacy Forum.svg
| ფოტო       = Ali Aslan, Turkish journalist, Jovenel Moïse, President of Haiti, Josep Borrell Fontelles, Uhuru Kenyatta, President of Kenya, Mathias Cormann, Secretary General of the Organisati.jpg
| ფოტოს სიგანე =
| წარწერა = 
| სხვასახელი =
| თარიღი   = 
| მასპინძელი = {{TR}}
| ადგილები   =
| ქალაქები    = [[ანთალია]]
| მონაწილეები  = 
| სახელმწიფოს მეთაური =
| თავმჯდომარე = 
| დოკუმენტები = 
| პრეზიდენტი  =
| დაფუძნდა = 2020
| დამფუძნებელი  =
| წინამორბედი     = 
| მემკვიდრე   = 
| საიტი     = 
| შენიშვნები = 
| compactnav  = yes
}}

'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში ==
საქართველო აქტიურად იყენებს ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმს ეროვნული ინტერესების წინსვლისთვის, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად და სტრატეგიული პარტნიორობის გასაძლიერებლად. ფორუმში მონაწილეობენ მაღალი რანგის ქართველი ოფიციალური პირები, რომლებიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, ტერიტორიების დეოკუპაციიდან დაწყებული, მშვიდობის დამყარებაში რეგიონული ლიდერობით დამთავრებული.

2021 წლის ივნისში, ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი [[დავით ზალკალიანი]] შეხვდა გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს მიროსლავ იენჩას. შეხვედრაზე განხილული იყო საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში არსებული ჰუმანიტარული მდგომარეობა და ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევე გაეროს როლი ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. მხარეებმა განიხილეს 2008 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულებისა და უკანონოდ დაკავებული საქართველოს მოქალაქეების გათავისუფლების აუცილებლობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანი გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს, მიროსლავ იენჩას შეხვდა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206781/davit-zalkaliani-gaeros-generaluri-mdivnis-moadgiles-miroslav-ienchas-shekhvda |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

ასევე, 2021 წლის ფორუმის ფარგლებში, დავით ზალკალიანი შეხვდა თავის უკრაინელ კოლეგას, დმიტრო კულებას, რათა განეხილათ ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის საკითხებში თანამშრომლობა. მინისტრებმა აღნიშნეს სტრატეგიული ურთიერთობების დინამიკა და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ერთმანეთის მხარდაჭერა სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ რუსული ოკუპაციის მიერ წარმოქმნილი საერთო გამოწვევების წინაშე.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანმა უკრაინელ კოლეგასთან ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე თანამშრომლობის საკითხები განიხილა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206850/davit-zalkalianma-ukrainel-kolegastan-natosa-da-evrokavshirshi-integratsiis-gzaze-tanamshromlobis-sakitkhebi-ganikhila |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 11 აპრილს ფორუმზე გამართული დისკუსიების დროს აღინიშნა, რომ საქართველო კონსტრუქციულ როლს ასრულებს სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის დამყარებაში, რასაც ყველა მეზობელი ქვეყანა აფასებს. პრემიერ-მინისტრმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნის ტერიტორიის 20%-ის ოკუპაციის მიუხედავად, ქვეყანა ინარჩუნებს პრაგმატულ მიდგომას რუსეთთან ურთიერთობებში, დიპლომატიური კავშირების არარსებობას აერთიანებს ინტენსიურ ეკონომიკურ და სავაჭრო პარტნიორობასთან, რაც ხელს უწყობს მაღალ ეკონომიკურ ზრდას. ფორუმზე გამართულ პანელურ დისკუსიაზე „პარტნიორობა მრავალპოლარულ ეპოქაში“, [[ირაკლი კობახიძე|ირაკლი კობახიძემ]] დიპლომატია წარმოადგინა, როგორც ეროვნული ინტერესების დაცვის ყველაზე პოზიტიური ინსტრუმენტი „უხეშ პოლიტიკურ ინტერესებთან“ შედარებით. მან აღნიშნა, რომ დიპლომატიის ძალა დროებით შესუსტდა მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტების კონტექსტში, თუმცა გამოთქვა რწმენა, რომ მშვიდობის დამყარებით, დიპლომატიური ინსტრუმენტები კვლავ გადამწყვეტ ფაქტორებად იქცევა საერთაშორისო ურთიერთობებში.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=პრემიერი: საქართველო ყოველთვის თამაშობდა პოზიტიურ როლს მშვიდობის დამკვიდრებაში სამხრეთ კავკასიაში და ყველა ჩვენი მეზობელი ქვეყანა აფასებს ჩვენს პოზიტიურ როლს, რადგან ღრმავდება თანამშრომლობა მშვიდობის იდეის ირგვლივ |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381334/premieri-saqartvelo-koveltvis-tamashobda-pozitiur-rols-mshvidobis-damkvidrebashi-samkhret-kavkasiashi-da-kvela-chveni-mezobeli-qvekana-apasebs-chvens-pozitiur-rols-radgan-grmavdeba-tanamshromloba-mshvidobis-ideis-irgvliv |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: გვწამს, რომ დიპლომატია უფრო პოზიტიური ინსტრუმენტია ეროვნული ინტერესების დასაცავად, ვიდრე უხეში პოლიტიკური ინტერესები, ამიტომ, მოთმინებით ველოდებით მშვიდობის დადგომას, როცა დიპლომატია მეტ ძალას შეიძენს |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381342/irakli-kobakhidze-gvtsams-rom-diplomatia-upro-pozitiuri-instrumentia-erovnuli-interesebis-dasatsavad-vidre-ukheshi-politikuri-interesebi-amitom-motminebit-velodebit-mshvidobis-dadgomas-rotsa-diplomatia-met-dzalas-sheidzens |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 12 აპრილს, პრემიერ-მინისტრმა კობახიძემ პროდუქტიული შეხვედრა გამართა თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანთან, რომელზეც ყურადღება სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავებაზე გაამახვილა. მოლაპარაკებები მოიცავდა როგორც ორმხრივ, ასევე მრავალმხრივ ფორმატებს, განსაკუთრებული აქცენტით სექტორული თანამშრომლობის გაძლიერებაზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რეგიონში ეკონომიკური პროგრესი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: პრეზიდენტ ერდოღანთან ნაყოფიერი საუბარი გვქონდა საქართველო-თურქეთის სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავების პერსპექტივებზე, როგორც ორმხრივ, ისე მრავალმხრივ ფორმატებში |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381574/irakli-kobakhidze-prezident-erdogantan-nakopieri-saubari-gvqonda-saqartveloturqetis-strategiuli-partniorobis-gagrmavebis-perspeqtivebze-rogorts-ormkhriv-ise-mravalmkhriv-pormatebshi |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2026 წლის 17 აპრილს, პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე ფორუმზე შეხვდა ეუთოს გენერალურ მდივანს ფერიდუნ სინირლიოღლუს. საუბრისას ხაზი გაესვა საქართველოს ერთგულებას დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართ. მხარეებმა განიხილეს საქართველოს ჩართულობა ეუთოს ინიციატივებში და დიალოგის გაგრძელების მნიშვნელობა რეგიონული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ლიდერთა პანელურ დისკუსიაზე გამოსვლისას კობახიძემ ხაზი გაუსვა, რომ დიპლომატია ჩადებულია ქართული სახელმწიფოს „გენეტიკურ კოდში“, რომელსაც 23-საუკუნოვანი ისტორია აქვს. მან აღიარა წარსულის შეცდომები, როდესაც ქვეყანას აკლდა პრაგმატიზმი და განაცხადა, რომ თანამედროვე საქართველომ ისწავლა დიპლომატიის გამოყენება, როგორც იმპერიების გზაჯვარედინზე სუვერენიტეტისა და სტაბილურობის შენარჩუნების მთავარი ინსტრუმენტის.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: საქართველო 23 საუკუნისაა, ჩვენი სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობისა და ეროვნული ინტერესების დაცვის საქმეში მთავარი ინსტრუმენტი იყო დიპლომატია, ამიტომ, ჩვენ გვჯერა დიპლომატიის და მისი როლის |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433524/irakli-kobakhidze-saqartvelo-23-saukunisaa-chveni-suverenitetis-damoukideblobisa-da-erovnuli-interesebis-datsvis-saqmeshi-mtavari-instrumenti-iko-diplomatia-amitom-chven-gvjera-diplomatiis-da-misi-rolis |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: ანტალიის დიპლომატიური ფორუმის ფარგლებში შევხვდი ეუთოს გენერალურ მდივან ფერიდუნ სინირლიოღლუს, განვიხილეთ დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებებისადმი საქართველოს ერთგულება |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433599/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiuri-porumis-parglebshi-shevkhvdi-eutos-generalur-mdivan-peridun-sinirlioglus-ganvikhilet-demokratiuli-printsipebisa-da-adamianis-uplebebisadmi-saqartvelos-ertguleba |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე ანტალიის დიპლომატიის ფორუმში მიიღებს მონაწილეობას |url=https://1tv.ge/news/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiis-forumshi-miighebs-monawileobas/ |access-date=2026-05-15 |website=1TV |language=ka-GE}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:საერთაშორისო ფორუმები]]
[[კატეგორია:თურქეთის საგარეო პოლიტიკა]]
[[კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკა]]</text>
      <sha1>l6yomrau6gz43lzp1kzeqxhqg5dgh0h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392227</id>
      <parentid>5392225</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27016" sha1="7bf3eou3tiyiite1mmqdsja4s6pj7ai" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა სამიტი
| სახელი       = ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი
| ლოგო     = Antalya Diplomacy Forum.svg
| ფოტო       = Ali Aslan, Turkish journalist, Jovenel Moïse, President of Haiti, Josep Borrell Fontelles, Uhuru Kenyatta, President of Kenya, Mathias Cormann, Secretary General of the Organisati.jpg
| ფოტოს სიგანე =
| წარწერა = 
| სხვასახელი =
| თარიღი   = 
| მასპინძელი = {{დროშა|თურქეთი}}
| ადგილები   =
| ქალაქები    = [[ანთალია]]
| მონაწილეები  = 
| სახელმწიფოს მეთაური =
| თავმჯდომარე = 
| დოკუმენტები = 
| პრეზიდენტი  =
| დაფუძნდა = 2020
| დამფუძნებელი  =
| წინამორბედი     = 
| მემკვიდრე   = 
| საიტი     = 
| შენიშვნები = 
| compactnav  = yes
}}

'''ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი''' ({{Lang-tr|Antalya Diplomasi Forumu}}; {{Lang-en|Antalya Diplomacy Forum}} (ADF)) — ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც დიპლომატიას, საერთაშორისო პოლიტიკას, ეკონომიკასა და გლობალურ უსაფრთხოებას ეძღვნება. ის [[ანტალია|ანტალიაში]] 2021 წლიდან [[თურქეთის პრეზიდენტი|თურქეთის პრეზიდენტისა]] და [[თურქეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო|საგარეო საქმეთა სამინისტროს]] ეგიდით იმართება. თურქეთი ფორუმს საერთაშორისო მოლაპარაკებების პლატფორმად და რეგიონულ და გლობალურ დონეზე მრავალმხრივი თანამშრომლობის წინსვლის ინსტრუმენტად მიიჩნევს.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2024-03-06 |title=Antalya Diplomacy Forum: Turkish brand in diplomacy |url=https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |journal=SETA |language=tr |archive-url=http://web.archive.org/web/20250216215922/https://www.setav.org/en/antalya-diplomacy-forum-adf/antalya-diplomacy-forum-turkish-brand-in-diplomacy |archive-date=2025-02-16}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ინიციატივა თურქეთის ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, [[მევლუთ ჩავუშოღლუ|მევლუთ ჩავუშოღლუს]] ეკუთვნის და მას პრეზიდენტმა [[რეჯეფ თაიფ ერდოღანი|რეჯეფ თაიფ ერდოღანმაც]] დაუჭირა მხარი. ფორუმის მთავარი მიზანია გლობალური პრობლემების მშვიდობიანი და ინოვაციური გადაწყვეტილებების პოვნა დიპლომატიის გზით მზარდი საერთაშორისო პოლარიზაციის კონტექსტში. ფორუმი განიხილავს გლობალური პოლიტიკის, ეკონომიკის, საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თანამედროვე დიპლომატიური პრაქტიკის საკითხებს. ღონისძიება ტრადიციულად [[ბელექი|ბელექში]], NEST-ის საკონვენციო ცენტრში იმართება.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ფორუმები ==

=== I ფორუმი ===
ანტალიის პირველი დიპლომატიური ფორუმი 2021 წლის 18-დან 20 ივნისის ჩათვლით გაიმართა თემაზე „ინოვაციური დიპლომატია: ახალი ერა, ახალი მიდგომები“. მასში მონაწილეობა მიიღო თერთმეტმა სახელმწიფოს მეთაურმა, 45 საგარეო საქმეთა მინისტრმა, საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენელმა, ასევე ექსპერტებმა და აკადემიკოსებმა. ფორუმის ფარგლებში პანელური დისკუსიები და ახალგაზრდული ღონისძიებები გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2022-03-31|title=Antalya Diplomacy Forum: New chapter in Turkiye's foreign relations|language=en-GB|work=Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20220331-antalya-diplomacy-forum-new-chapter-in-turkiyes-foreign-relations/|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ADF 2021 – ADF |url=https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20260116004343/https://antalyadf.org/en/adf-2021-3/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-05-15 |website=antalyadf.org |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== II ფორუმი ===
მეორე ფორუმი 2022 წლის 11-13 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის რეკოდირება“. მასში ჩვიდმეტი სახელმწიფოს მეთაური და 80 საგარეო საქმეთა მინისტრი მონაწილეობდა. რუსეთ-უკრაინის საომარი მოქმედებების დაწყების შემდეგ საგარეო საქმეთა მინისტრებს, სერგეი ლავროვსა და დმიტრო კულებას შორის პირველი შეხვედრა ფორუმის ფარგლებში გაიმართა.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Hassan |date=2022-07-23 |title=Antalya Diplomacy Forum - TDI |url=https://thediplomaticinsight.com/antalya-diplomacy-forum/ |access-date=2026-05-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== III ფორუმი ===
2023 წლის ფორუმი თავდაპირველად მარტისთვის იყო დაგეგმილი, მაგრამ თურქეთში დამანგრეველი მიწისძვრის გამო გადაიდო.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20230910T0754|title=Дипломатический форум в Анталье перенесли на март 2024 года|language=ru-RU|work=РИА Новости|url=https://ria.ru/20230910/forum-1895274628.html|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

2024 წელს ფორუმი 1-3 მარტს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის განვითარება არეულობის დროს“. ღონისძიებას 148 ქვეყნის დაახლოებით 4700 წარმომადგენელი დაესწრო, მათ შორის 19 სახელმწიფოს მეთაური და 52 საგარეო საქმეთა მინისტრი. ფორუმის დროს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ჰაქან ფიდანი|ჰაკან ფიდანთან]] მოლაპარაკებები გამართა.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== IV ფორუმი ===
2025 წლის ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი 11-13 აპრილს გაიმართა თემაზე „დიპლომატიის დაბრუნება გახლეჩილ სამყაროში“. მასში 20-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური და 74 მინისტრის დონის წარმომადგენელი მონაწილეობდა. ფორუმი საერთაშორისო კონფლიქტების მოგვარებასა და გლობალურ პოლიტიკაში დიპლომატიის როლის აღდგენაზე იყო ორიენტირებული.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=1news.az |title=IV Анталийский дипломатический форум завершил свою работу - ФОТО |url=https://1news.az/news/20250413053000100-IV-Antaliiskii-diplomaticheskii-forum-zavershil-svoyu-rabotu-FOTO |access-date=2026-05-15 |website=1news.az |language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== V ფორუმი ===
2026 წლის ფორუმი 17-19 აპრილს გაიმართა თემაზე „მომავლის დაგეგმვა, გაურკვევლობის მართვა“. 23-ზე მეტმა სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურმა მიიღო მონაწილეობა. პროგრამა მოიცავდა 40-ზე მეტ სესიას, რომელიც გლობალური დიპლომატიის, საერთაშორისო უსაფრთხოების, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და კრიზისების მართვის აქტუალურ საკითხებს მიეძღვნა.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=В Анталье стартовал 5-й Дипломатический форум |url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB-5-%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/3908879 |access-date=2026-05-15 |website=Anadolu |language=tr}}&lt;/ref&gt;

== საქართველოს მონაწილეობა ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმში ==
საქართველო აქტიურად იყენებს ანტალიის დიპლომატიურ ფორუმს ეროვნული ინტერესების წინსვლისთვის, უსაფრთხოების საკითხების განსახილველად და სტრატეგიული პარტნიორობის გასაძლიერებლად. ფორუმში მონაწილეობენ მაღალი რანგის ქართველი ოფიციალური პირები, რომლებიც მოიცავს თემების ფართო სპექტრს, ტერიტორიების დეოკუპაციიდან დაწყებული, მშვიდობის დამყარებაში რეგიონული ლიდერობით დამთავრებული.

2021 წლის ივნისში, ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი [[დავით ზალკალიანი]] შეხვდა გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს მიროსლავ იენჩას. შეხვედრაზე განხილული იყო საქართველოს ოკუპირებულ რეგიონებში არსებული ჰუმანიტარული მდგომარეობა და ადამიანის უფლებების დაცვა, ასევე გაეროს როლი ჟენევის საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. მხარეებმა განიხილეს 2008 წლის ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულებისა და უკანონოდ დაკავებული საქართველოს მოქალაქეების გათავისუფლების აუცილებლობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანი გაეროს გენერალური მდივნის მოადგილეს, მიროსლავ იენჩას შეხვდა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206781/davit-zalkaliani-gaeros-generaluri-mdivnis-moadgiles-miroslav-ienchas-shekhvda |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

ასევე, 2021 წლის ფორუმის ფარგლებში, დავით ზალკალიანი შეხვდა თავის უკრაინელ კოლეგას, დმიტრო კულებას, რათა განეხილათ ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის საკითხებში თანამშრომლობა. მინისტრებმა აღნიშნეს სტრატეგიული ურთიერთობების დინამიკა და კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ერთმანეთის მხარდაჭერა სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მიმართ რუსული ოკუპაციის მიერ წარმოქმნილი საერთო გამოწვევების წინაშე.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=დავით ზალკალიანმა უკრაინელ კოლეგასთან ნატოსა და ევროკავშირში ინტეგრაციის გზაზე თანამშრომლობის საკითხები განიხილა |url=https://imedinews.ge/ge/politika/206850/davit-zalkalianma-ukrainel-kolegastan-natosa-da-evrokavshirshi-integratsiis-gzaze-tanamshromlobis-sakitkhebi-ganikhila |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 11 აპრილს ფორუმზე გამართული დისკუსიების დროს აღინიშნა, რომ საქართველო კონსტრუქციულ როლს ასრულებს სამხრეთ კავკასიაში მშვიდობის დამყარებაში, რასაც ყველა მეზობელი ქვეყანა აფასებს. პრემიერ-მინისტრმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნის ტერიტორიის 20%-ის ოკუპაციის მიუხედავად, ქვეყანა ინარჩუნებს პრაგმატულ მიდგომას რუსეთთან ურთიერთობებში, დიპლომატიური კავშირების არარსებობას აერთიანებს ინტენსიურ ეკონომიკურ და სავაჭრო პარტნიორობასთან, რაც ხელს უწყობს მაღალ ეკონომიკურ ზრდას. ფორუმზე გამართულ პანელურ დისკუსიაზე „პარტნიორობა მრავალპოლარულ ეპოქაში“, [[ირაკლი კობახიძე|ირაკლი კობახიძემ]] დიპლომატია წარმოადგინა, როგორც ეროვნული ინტერესების დაცვის ყველაზე პოზიტიური ინსტრუმენტი „უხეშ პოლიტიკურ ინტერესებთან“ შედარებით. მან აღნიშნა, რომ დიპლომატიის ძალა დროებით შესუსტდა მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტების კონტექსტში, თუმცა გამოთქვა რწმენა, რომ მშვიდობის დამყარებით, დიპლომატიური ინსტრუმენტები კვლავ გადამწყვეტ ფაქტორებად იქცევა საერთაშორისო ურთიერთობებში.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=პრემიერი: საქართველო ყოველთვის თამაშობდა პოზიტიურ როლს მშვიდობის დამკვიდრებაში სამხრეთ კავკასიაში და ყველა ჩვენი მეზობელი ქვეყანა აფასებს ჩვენს პოზიტიურ როლს, რადგან ღრმავდება თანამშრომლობა მშვიდობის იდეის ირგვლივ |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381334/premieri-saqartvelo-koveltvis-tamashobda-pozitiur-rols-mshvidobis-damkvidrebashi-samkhret-kavkasiashi-da-kvela-chveni-mezobeli-qvekana-apasebs-chvens-pozitiur-rols-radgan-grmavdeba-tanamshromloba-mshvidobis-ideis-irgvliv |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: გვწამს, რომ დიპლომატია უფრო პოზიტიური ინსტრუმენტია ეროვნული ინტერესების დასაცავად, ვიდრე უხეში პოლიტიკური ინტერესები, ამიტომ, მოთმინებით ველოდებით მშვიდობის დადგომას, როცა დიპლომატია მეტ ძალას შეიძენს |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381342/irakli-kobakhidze-gvtsams-rom-diplomatia-upro-pozitiuri-instrumentia-erovnuli-interesebis-dasatsavad-vidre-ukheshi-politikuri-interesebi-amitom-motminebit-velodebit-mshvidobis-dadgomas-rotsa-diplomatia-met-dzalas-sheidzens |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2025 წლის 12 აპრილს, პრემიერ-მინისტრმა კობახიძემ პროდუქტიული შეხვედრა გამართა თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანთან, რომელზეც ყურადღება სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავებაზე გაამახვილა. მოლაპარაკებები მოიცავდა როგორც ორმხრივ, ასევე მრავალმხრივ ფორმატებს, განსაკუთრებული აქცენტით სექტორული თანამშრომლობის გაძლიერებაზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს რეგიონში ეკონომიკური პროგრესი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: პრეზიდენტ ერდოღანთან ნაყოფიერი საუბარი გვქონდა საქართველო-თურქეთის სტრატეგიული პარტნიორობის გაღრმავების პერსპექტივებზე, როგორც ორმხრივ, ისე მრავალმხრივ ფორმატებში |url=https://imedinews.ge/ge/politika/381574/irakli-kobakhidze-prezident-erdogantan-nakopieri-saubari-gvqonda-saqartveloturqetis-strategiuli-partniorobis-gagrmavebis-perspeqtivebze-rogorts-ormkhriv-ise-mravalmkhriv-pormatebshi |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;

2026 წლის 17 აპრილს, პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე ფორუმზე შეხვდა ეუთოს გენერალურ მდივანს ფერიდუნ სინირლიოღლუს. საუბრისას ხაზი გაესვა საქართველოს ერთგულებას დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართ. მხარეებმა განიხილეს საქართველოს ჩართულობა ეუთოს ინიციატივებში და დიალოგის გაგრძელების მნიშვნელობა რეგიონული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. ლიდერთა პანელურ დისკუსიაზე გამოსვლისას კობახიძემ ხაზი გაუსვა, რომ დიპლომატია ჩადებულია ქართული სახელმწიფოს „გენეტიკურ კოდში“, რომელსაც 23-საუკუნოვანი ისტორია აქვს. მან აღიარა წარსულის შეცდომები, როდესაც ქვეყანას აკლდა პრაგმატიზმი და განაცხადა, რომ თანამედროვე საქართველომ ისწავლა დიპლომატიის გამოყენება, როგორც იმპერიების გზაჯვარედინზე სუვერენიტეტისა და სტაბილურობის შენარჩუნების მთავარი ინსტრუმენტის.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: საქართველო 23 საუკუნისაა, ჩვენი სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობისა და ეროვნული ინტერესების დაცვის საქმეში მთავარი ინსტრუმენტი იყო დიპლომატია, ამიტომ, ჩვენ გვჯერა დიპლომატიის და მისი როლის |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433524/irakli-kobakhidze-saqartvelo-23-saukunisaa-chveni-suverenitetis-damoukideblobisa-da-erovnuli-interesebis-datsvis-saqmeshi-mtavari-instrumenti-iko-diplomatia-amitom-chven-gvjera-diplomatiis-da-misi-rolis |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე: ანტალიის დიპლომატიური ფორუმის ფარგლებში შევხვდი ეუთოს გენერალურ მდივან ფერიდუნ სინირლიოღლუს, განვიხილეთ დემოკრატიული პრინციპებისა და ადამიანის უფლებებისადმი საქართველოს ერთგულება |url=https://imedinews.ge/ge/politika/433599/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiuri-porumis-parglebshi-shevkhvdi-eutos-generalur-mdivan-peridun-sinirlioglus-ganvikhilet-demokratiuli-printsipebisa-da-adamianis-uplebebisadmi-saqartvelos-ertguleba |access-date=2026-05-15 |website=imedinews.ge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ირაკლი კობახიძე ანტალიის დიპლომატიის ფორუმში მიიღებს მონაწილეობას |url=https://1tv.ge/news/irakli-kobakhidze-antaliis-diplomatiis-forumshi-miighebs-monawileobas/ |access-date=2026-05-15 |website=1TV |language=ka-GE}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:საერთაშორისო ფორუმები]]
[[კატეგორია:თურქეთის საგარეო პოლიტიკა]]
[[კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკა]]</text>
      <sha1>7bf3eou3tiyiite1mmqdsja4s6pj7ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1645</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888143</id>
    <revision>
      <id>5392189</id>
      <timestamp>2026-05-15T09:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888144</id>
    <revision>
      <id>5392195</id>
      <timestamp>2026-05-15T09:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების,...</comment>
      <origin>5392195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="940" sha1="dy4ubjomb4ghvrl3jwhj65ns3nnr7jt" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]</text>
      <sha1>dy4ubjomb4ghvrl3jwhj65ns3nnr7jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392196</id>
      <parentid>5392195</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1271" sha1="6z88y049o9m8phzza59uzjv3qm5mu8r" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]</text>
      <sha1>6z88y049o9m8phzza59uzjv3qm5mu8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392197</id>
      <parentid>5392196</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2510" sha1="8jh3hyz429odnwd094fd0y63zd70n7x" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ავსტრალიის, მალაიზიის, პორტუგალიის და ახალი ზელანდიის მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.</text>
      <sha1>8jh3hyz429odnwd094fd0y63zd70n7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392199</id>
      <parentid>5392197</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="ksebo14hrmpi5sq9mf0d82s98ty0b5t" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ავსტრალიის, მალაიზიის, პორტუგალიის და ახალი ზელანდიის მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 1999 წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.</text>
      <sha1>ksebo14hrmpi5sq9mf0d82s98ty0b5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392200</id>
      <parentid>5392199</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3694" sha1="fv0eom4kkbp408ukog1q9mvm79i211h" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ავსტრალიის, მალაიზიის, პორტუგალიის და ახალი ზელანდიის მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 1999 წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]</text>
      <sha1>fv0eom4kkbp408ukog1q9mvm79i211h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392202</id>
      <parentid>5392200</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5789" sha1="httvmx9qaifok5eahq0lgpo0b271vgx" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ავსტრალიის, მალაიზიის, პორტუგალიის და ახალი ზელანდიის მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 1999 წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.</text>
      <sha1>httvmx9qaifok5eahq0lgpo0b271vgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392203</id>
      <parentid>5392202</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7130" sha1="lvo0lhikowzqorxveq6o4kkh2to5bk0" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1704-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 25 აგვისტოს, აღმოსავლეთ ტიმორის (ტიმორი-აღმოსავლეთი) შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 1599 (2005), 1677 (2006), 1690 (2006) და 1703 (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ავსტრალიის, მალაიზიის, პორტუგალიის და ახალი ზელანდიის მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 1999 წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს კოფი ანანს მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]</text>
      <sha1>lvo0lhikowzqorxveq6o4kkh2to5bk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392204</id>
      <parentid>5392203</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7492" sha1="qu8r8q6uubnocfi6q1812s4d5qqigzn" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა ავსტრალიის, მალაიზიის, პორტუგალიის და ახალი ზელანდიის მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 1999 წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს კოფი ანანს მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]</text>
      <sha1>qu8r8q6uubnocfi6q1812s4d5qqigzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392208</id>
      <parentid>5392204</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7633" sha1="n8y2smrkb2f2lszyvft07vf27zz430h" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა 1999 წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს კოფი ანანს მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]</text>
      <sha1>n8y2smrkb2f2lszyvft07vf27zz430h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392209</id>
      <parentid>5392208</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="c12majl77thdz4e7cajvflnyttet70j" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს კოფი ანანს მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]</text>
      <sha1>c12majl77thdz4e7cajvflnyttet70j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392210</id>
      <parentid>5392209</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7618" sha1="d859zvl6qeebpjz7876bm80ejwtomq7" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს კოფი ანანს მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]</text>
      <sha1>d859zvl6qeebpjz7876bm80ejwtomq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392211</id>
      <parentid>5392210</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7611" sha1="n5zds42pbab427e21b03p965jr1pl5d" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]</text>
      <sha1>n5zds42pbab427e21b03p965jr1pl5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392213</id>
      <parentid>5392211</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7852" sha1="d7sm8pzahx0gjr84qhla2f27xvuo8ti" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.[1]

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.[2]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.[3] მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:[4]
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.[5]

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]</text>
      <sha1>d7sm8pzahx0gjr84qhla2f27xvuo8ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392214</id>
      <parentid>5392213</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8828" sha1="jhx2ovi9d2oc524kmafav5fl5msbhq9" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]</text>
      <sha1>jhx2ovi9d2oc524kmafav5fl5msbhq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392216</id>
      <parentid>5392214</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8988" sha1="9v9rkwyw2qoavykuo8r4szeibs6o1sb" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}</text>
      <sha1>9v9rkwyw2qoavykuo8r4szeibs6o1sb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392217</id>
      <parentid>5392216</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9658" sha1="0gd92yopdodtqmuwzu4jw0qf7rtcegw" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  
|ორგანო = &lt;!-- გა=[[გაეროს გენერალური ასამბლეა]], უს=[[გაეროს უშიშროების საბჭო]] --&gt;
|თარიღი =
|წელი =
|სხდომა =
|კოდი =
|დოკუმენტი =
|მომხრე =
|წინააღმდეგი =
|თავი შეიკავა =
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =
|შედეგი =
|სურათი =
|წარწერა =
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}</text>
      <sha1>0gd92yopdodtqmuwzu4jw0qf7rtcegw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392219</id>
      <parentid>5392217</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9730" sha1="jljjr20hoob8hm1ju3kbmrvmuzomkmd" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1704
|ორგანო = უს
|თარიღი =25 აგვისტო
|წელი =2006
|სხდომა =5516
|კოდი = S/RES/1704
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1704(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Phil-UN-Timor.jpg
|წარწერა =UNMIT-ს პოლიცია
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}</text>
      <sha1>jljjr20hoob8hm1ju3kbmrvmuzomkmd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392220</id>
      <parentid>5392219</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9884" sha1="0sv232hbvgz6no3mqa2ucdotv54lvhs" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1704
|ორგანო = უს
|თარიღი =25 აგვისტო
|წელი =2006
|სხდომა =5516
|კოდი = S/RES/1704
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1704(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Phil-UN-Timor.jpg
|წარწერა =UNMIT-ს პოლიცია
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]</text>
      <sha1>0sv232hbvgz6no3mqa2ucdotv54lvhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392222</id>
      <parentid>5392220</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10094" sha1="9k1bhez42z0jdxkdgea9pimwk30c34s" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1704
|ორგანო = უს
|თარიღი =25 აგვისტო
|წელი =2006
|სხდომა =5516
|კოდი = S/RES/1704
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1704(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Phil-UN-Timor.jpg
|წარწერა =UNMIT-ს პოლიცია
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]]</text>
      <sha1>9k1bhez42z0jdxkdgea9pimwk30c34s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392223</id>
      <parentid>5392222</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:2006 წელი აღმოსავლეთ ტიმორში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10197" sha1="ro7yca39juk8ldmuksl49ma2bib4nre" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1704
|ორგანო = უს
|თარიღი =25 აგვისტო
|წელი =2006
|სხდომა =5516
|კოდი = S/RES/1704
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1704(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Phil-UN-Timor.jpg
|წარწერა =UNMIT-ს პოლიცია
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]]
[[კატეგორია:2006 წელი აღმოსავლეთ ტიმორში]]</text>
      <sha1>ro7yca39juk8ldmuksl49ma2bib4nre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392224</id>
      <parentid>5392223</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10073" sha1="a5cl519qetocc7yhafcbc5rfvnd80s9" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1704
|ორგანო = უს
|თარიღი =25 აგვისტო
|წელი =2006
|სხდომა =5516
|კოდი = S/RES/1704
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1704(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია აღმოსავლეთ ტიმორში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Phil-UN-Timor.jpg
|წარწერა =UNMIT-ს პოლიცია
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[25 აგვისტო]]ს, [[აღმოსავლეთ ტიმორი]]ს  შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1599|1599]] ([[2005]]), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1677|1677]] (2006), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1690|1690]] (2006) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1703|1703]] (2006) რეზოლუციების დადასტურების შემდეგ, საბჭომ დააარსა გაეროს ინტეგრირებული მისია აღმოსავლეთ ტიმორში (UNMIT) ექვსი თვის ვადით.&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;{{cite news|title=Security Council establishes new, expanded UN mission in Timor-Leste for initial period of six months|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8817.doc.htm|publisher=United Nations|date=August 25, 2006}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუციის მიღების შემდეგ, UNMIT-მა ჩაანაცვლა გაეროს ოფისი აღმოსავლეთ ტიმორში (UNOTIL), რაც შვიდი წლის განმავლობაში მეხუთე მისიაა.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hinton|first1=Mercedes S. |last2=Newburn|first2=Tim |title=Policing developing democracies|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0-415-42848-4|page=152 }}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ შეაქო აღმოსავლეთ ტიმორი პოლიტიკური კონფლიქტების მოგვარების მცდელობებისთვის, თუმცა შეშფოთება გამოთქვა სიტუაციის არასტაბილურობის გამო. საბჭომ სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა [[ავსტრალია|ავსტრალიის]], [[მალაიზია|მალაიზიის]], [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] და [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]] მიერ სტაბილურობის აღდგენის მიზნით ჯარების გაგზავნას. საბჭომ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები წინგადადგმული ნაბიჯი იყო ქვეყნის დემოკრატიის განმტკიცების გზაზე.

ამასობაში, საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა [[1999]] წელს აღმოსავლეთ ტიმორში ძალადობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის პასუხისმგებლობის აღების აუცილებლობა.

===აქტები===
რეზოლუციით, გაეროს მისია (UNMIT) ექვსი თვის ვადით დაარსდა შემდგომი განახლების განზრახვით. მისია შედგებოდა 1608-მდე პოლიციელისგან და 34 სამხედრო კავშირისა და შტაბის ოფიცრისგან.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New UN peacekeepers for E Timor|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5288170.stm|date=26 August 2006|agency=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; მისიას გენერალური მდივნის სპეციალური წარმომადგენელი უხელმძღვანელებდა და მას შემდეგი მანდატი მიენიჭა:&lt;ref&gt;{{cite book|last=Center on International Cooperation|title=Annual review of global peace operations|year=2009|publisher=Lynne Rienner Publishers|page=76}}&lt;/ref&gt;
* მთავრობის მხარდაჭერის შეთავაზება;
* მომავალი არჩევნების მხარდაჭერა;
* პოლიციის მხარდაჭერა წესრიგის აღდგენაში;
* სასაზღვრო რაიონებში წარმომადგენლობის დამკვიდრება;
* მთავრობის დახმარება სამხედრო რეფორმაში;
* სახელმწიფო ინსტიტუტების გაძლიერება;
* ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტების გაძლიერება და სამართლიანობის და შერიგების ხელშეწყობა;
* [[ჰუმანიტარული დახმარება|ჰუმანიტარული დახმარების]] მიწოდების ხელშეწყობა;
* კოორდინაცია გაეროს სააგენტოებთან, ფონდებთან, პროგრამებთან და დონორებთან;
* გენდერული თანასწორობისა და ბავშვების საჭიროებების გათვალისწინება მისიის მანდატში;
* ინფორმაციის მიწოდება ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით 2007 წლის არჩევნებთან დაკავშირებით;
* აღმოსავლეთ ტიმორელი მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
* პროგრესის მონიტორინგი ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სფეროში.

გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] მოუწოდეს, აღმოსავლეთ ტიმორის მთავრობასთან ძალების სტატუსის შესახებ შეთანხმება დაედო. ამასობაში, აღმოსავლეთ ტიმორს მოეთხოვა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს მოეთხოვა ადგილზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ ანგარიშის წარდგენა, მათ შორის ნულოვანი ტოლერანტობის სექსუალური ექსპლუატაციის პოლიტიკის დაცვის უზრუნველყოფა; ამ კონტექსტში, განხილული იქნებოდა მისიის მანდატის ან შემადგენლობის შემდგომი ცვლილებები.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Council establishes expanded UN mission in Timor-Leste|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=19624&amp;Cr=&amp;Cr1|date=25 August 2006|agency=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt;

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1704(2006) Text of the Resolution at undocs.org]
*[http://unmit.unmissions.org/Default.aspx?tabid=156&amp;ctl=Details&amp;mid=2149&amp;ItemID=4315 UNMIT website]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები აღმოსავლეთ ტიმორის შესახებ]]
[[კატეგორია:2006 წელი აღმოსავლეთ ტიმორში]]</text>
      <sha1>a5cl519qetocc7yhafcbc5rfvnd80s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1704</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888145</id>
    <revision>
      <id>5392226</id>
      <timestamp>2026-05-15T10:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ანტალიის დიპლომატიური ფორუმი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888146</id>
    <revision>
      <id>5392228</id>
      <timestamp>2026-05-15T10:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888147</id>
    <revision>
      <id>5392231</id>
      <timestamp>2026-05-15T10:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფ...</comment>
      <origin>5392231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="smr7tdqo9dwnuq8w3f0orx4lh2470kz" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>smr7tdqo9dwnuq8w3f0orx4lh2470kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392232</id>
      <parentid>5392231</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="35a8vivxqvurrii6v7sr8or9mu97zhv" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>35a8vivxqvurrii6v7sr8or9mu97zhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392234</id>
      <parentid>5392232</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="g2ygb1ai9dxc87x7g1fr46mz5bucima" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესის (IAC) ჩატარების ადგილები ==

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>g2ygb1ai9dxc87x7g1fr46mz5bucima</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392254</id>
      <parentid>5392234</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესის (IAC) ჩატარების ადგილები */</comment>
      <origin>5392254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12755" sha1="n9o2yifed856jux07ygeje3uekw6f5j" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Edition'''
|'''Date'''
|'''Venue'''
|-
|1
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 2, 1950
|პარიზი, {{საფრანგეთი}}
|-
|2
|სექტემბერი 3–8, 1951
| ლონდონი, {{გაერთიანებული სამეფო}}
|-
|3
|სექტემბერი 1–5, 1952
| შტუდგარტი, {{დასავლეთი გერმანია}}
|-
|4
|აგვისტო 3–8, 1953
| ციურიხი, {{შვეიცარია}}
|-
|5
|აგვისტო 2–7, 1954
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|6
|აგვისტო 2–6, 1955
| კოპენჰაგენი, დანია
|-
|7
|სექტემბერი 17–22, 1956
| რომი, იტალია
|-
|8
|ოქტომბერი 6–12, 1957
| ბარსელონა, ესპანეთი
|-
|9
|აგვისტო 25–30, 1958
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|10
|აგვისტო 31 – სექტემბერი 5, 1959
| ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|11
|აგვისტო 13–20, 1960
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|12
|ოქტომბერი 1–7, 1961
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|13
|სექტემბერი 19–23, 1962
| ვარნა, ბულგარეთი
|-
|14
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1963
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|15
|სექტემბერი 7–12, 1964
| ვარშავა, პოლონეთი
|-
|16
|სექტემბერი 13–18, 1965
| ათენი, საბერძნეთი
|-
|17
|ოქტომბერი 9–15, 1966
| მადრიდი, ესპანეთი
|-
|18
|სექტემბერი 24–30, 1967
| ბელგრადი, იუგოსლავია
|-
|19
|ოქტომბერი 13–18, 1968
| ნიუ იორკი, აშშ
|-
|20
|ოქტომბერი 5–10, 1969
| მარ დე პლატა,  არგენტინა
|-
|21
|ოქტომბერი 4–9, 1970
| კონსტანცი, დასავლეთი გერმანია
|-
|22
|სექტემბერი 20–25, 1971
| ბრიუსელი, ბელგია
|-
|23
|ოქტომბერი 8–15, 1972
| ვენა, ავსტრია
|-
|24
|ოქტომბერი 7–13, 1973
| ბაქო, სსრკ
|-
|25
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 5, 1974
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|26
|სექტემბერი 21–27, 1975
| ლისაბონი, პორტუგალია
|-
|27
|ოქტომბერი 10–16, 1976
| ანაჰეიმი, კალიფორნია, აშშ
|-
|28
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1977
| პრაღა, ჩეხოსლოვაკია
|-
|29
|ოქტომბერი 1–8, 1978
| დუბროვნიკი, იუგოსლავია
|-
|30
|სექტემბერი 17–22, 1979
| მიუნხენი, დასავლეთი გერმანია
|-
|31
|სექტემბერი 21–28, 1980
| ტოკიო, იაპონია
|-
|32
|სექტემბერი 6–12, 1981
| რომი, იტალია
|-
|33
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 2, 1982
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|34
|ოქტომბერი 10–15, 1983
| ბუდაპეშტი, უნგრეთი
|-
|35
|ოქტომბერი 8–13, 1984
| ლოსანა, შვეიცარია
|-
|36
|ოქტომბერი 7–12, 1985
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|37
|ოქტომბერი 4–11, 1986
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|38
|ოქტომბერი 10–17, 1987
| ბრაიტონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|39
|ოქტომბერი 8–15, 1988
| ბანგალორე, ინდოეთი
|-
|40
|ოქტომბერი 7–13, 1989
| მალაგა, ესპანეთი
|-
|41
|ოქტომბერი 6–12, 1990
| დრეზდენი, გერმანია
|-
|42
|ოქტომბერი 5–11, 1991
| მონტრეალი, კანადა
|-
|43
|აგვისტო 28 – სექტემბერი 5, 1992
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|44
|ოქტომბერი 16–22, 1993
| გრაზი, ავსტრია
|-
|45
|ოქტომბერი 9–14, 1994
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|46
|ოქტომბერი 2–6, 1995
| ოსლო, ნორვეგია
|-
|47
|ოქტომბერი 7–11, 1996
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|48
|ოქტომბერი 6–10, 1997
| ტორინო, იტალია
|-
|49
|სექტემბერი 28 – ოქტომბერი 2, 1998
| მელბურნი, ავსტრალია
|-
|50
|ოქტომბერი 4–8, 1999
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|51
|ოქტომბერი 2–6, 2000
| რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია
|-
|52
|ოქტომბერი 1–5, 2001
| ტულუზა, საფრანგეთი
|-
|53
|ოქტომბერი 10–19, 2002
| ჰიუსტონი, აშშ
|-
|54
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2003
| ბრემენი, გერმანია
|-
|55
|ოქტომბერი 4–8, 2004
| ვანკუვერი, კანადა
|-
|56
|ოქტომბერი 16–21, 2005
| ფუკუოკა, იაპონია
|-
|57
|ოქტომბერი 2–6, 2006
| ვალენსია, ესპანეთი
|-
|58
|სექტემბერი 24–28, 2007
| ჰაიდერაბადი, ინდოეთი
|-
|59
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2008
| გლასგო, გაერთიანებული სამეფო
|-
|60
|ოქტომბერი 12–16, 2009
| დაეჯონი, სამხრეთი კორეა
|-
|61
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 1, 2010
| პრაღა, ჩეხეთი
|-
|62
|ოქტომბერი 3–7, 2011
| კეიპტაუნი, სამხრეთი აფრიკა
|-
|63
|ოქტომბერი 1–5, 2012
| ნაპოლი, იტალია
|-
|64
|სექტემბერი 23–27, 2013
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|65
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2014
| ტორონტო, კანადა
|-
|66
|ოქტომბერი 12–16, 2015
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|67
|სექტემბერი 26–30, 2016
| გუადალახარა, მექსიკა
|-
|68
|სექტემბერი 25–29, 2017
| ადელაიდი, ავსტრალია
|-
|69
|ოქტომბერი 1–5, 2018
| ბრემენი, გერმანია
|-
|70
|ოქტომბერი 21–25, 2019
| ვაშინგტონი, D.C., აშშ
|-
|71
|ოქტომბერი 12–16, 2020
|N/A (ვირტუალურად პირდაპირ ეთერში გადაეცა COVID-19-ის გამო)
|-
|72
|ოქტომბერი 25–29, 2021
| დუბაი, გაერთიანებული არაბული საამიროები
|-
|73
|სექტემბერი 18–22, 2022
| პარიზი, საფრანგეთი 
|-
|74
|ოქტომბერი 2–6, 2023
| ბაქო, აზერბაიჯანი 
|-
|75
|ოქტომბერი 14–18, 2024
| მილანი, იტალია 
|-
|76
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2025
| სიდნეი, ავსტრალია
|-
|77
|ოქტომბერი 5-9, 2026
| ანტალია, თურქეთი
|-
|78
|ოქტომბერი, 2027
| პოზნანი, პოლონეთი
|-
|79
|სექტემბერი/ოქტომბერი, 2028
| სამარკანდი, უზბეკეთი
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>n9o2yifed856jux07ygeje3uekw6f5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392256</id>
      <parentid>5392254</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12819" sha1="2akexo6toycw7xddwjv2lhjrjzas7hl" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Edition'''
|'''Date'''
|'''Venue'''
|-
|1
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 2, 1950
|პარიზი, {{დროშა|საფრანგეთი}}
|-
|2
|სექტემბერი 3–8, 1951
| ლონდონი, {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}
|-
|3
|სექტემბერი 1–5, 1952
| შტუდგარტი, {{დროშა|დასავლეთი გერმანია}}
|-
|4
|აგვისტო 3–8, 1953
| ციურიხი, {{დროშა|შვეიცარია}}
|-
|5
|აგვისტო 2–7, 1954
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|6
|აგვისტო 2–6, 1955
| კოპენჰაგენი, დანია
|-
|7
|სექტემბერი 17–22, 1956
| რომი, იტალია
|-
|8
|ოქტომბერი 6–12, 1957
| ბარსელონა, ესპანეთი
|-
|9
|აგვისტო 25–30, 1958
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|10
|აგვისტო 31 – სექტემბერი 5, 1959
| ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|11
|აგვისტო 13–20, 1960
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|12
|ოქტომბერი 1–7, 1961
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|13
|სექტემბერი 19–23, 1962
| ვარნა, ბულგარეთი
|-
|14
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1963
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|15
|სექტემბერი 7–12, 1964
| ვარშავა, პოლონეთი
|-
|16
|სექტემბერი 13–18, 1965
| ათენი, საბერძნეთი
|-
|17
|ოქტომბერი 9–15, 1966
| მადრიდი, ესპანეთი
|-
|18
|სექტემბერი 24–30, 1967
| ბელგრადი, იუგოსლავია
|-
|19
|ოქტომბერი 13–18, 1968
| ნიუ იორკი, აშშ
|-
|20
|ოქტომბერი 5–10, 1969
| მარ დე პლატა,  არგენტინა
|-
|21
|ოქტომბერი 4–9, 1970
| კონსტანცი, დასავლეთი გერმანია
|-
|22
|სექტემბერი 20–25, 1971
| ბრიუსელი, ბელგია
|-
|23
|ოქტომბერი 8–15, 1972
| ვენა, ავსტრია
|-
|24
|ოქტომბერი 7–13, 1973
| ბაქო, სსრკ
|-
|25
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 5, 1974
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|26
|სექტემბერი 21–27, 1975
| ლისაბონი, პორტუგალია
|-
|27
|ოქტომბერი 10–16, 1976
| ანაჰეიმი, კალიფორნია, აშშ
|-
|28
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1977
| პრაღა, ჩეხოსლოვაკია
|-
|29
|ოქტომბერი 1–8, 1978
| დუბროვნიკი, იუგოსლავია
|-
|30
|სექტემბერი 17–22, 1979
| მიუნხენი, დასავლეთი გერმანია
|-
|31
|სექტემბერი 21–28, 1980
| ტოკიო, იაპონია
|-
|32
|სექტემბერი 6–12, 1981
| რომი, იტალია
|-
|33
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 2, 1982
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|34
|ოქტომბერი 10–15, 1983
| ბუდაპეშტი, უნგრეთი
|-
|35
|ოქტომბერი 8–13, 1984
| ლოსანა, შვეიცარია
|-
|36
|ოქტომბერი 7–12, 1985
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|37
|ოქტომბერი 4–11, 1986
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|38
|ოქტომბერი 10–17, 1987
| ბრაიტონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|39
|ოქტომბერი 8–15, 1988
| ბანგალორე, ინდოეთი
|-
|40
|ოქტომბერი 7–13, 1989
| მალაგა, ესპანეთი
|-
|41
|ოქტომბერი 6–12, 1990
| დრეზდენი, გერმანია
|-
|42
|ოქტომბერი 5–11, 1991
| მონტრეალი, კანადა
|-
|43
|აგვისტო 28 – სექტემბერი 5, 1992
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|44
|ოქტომბერი 16–22, 1993
| გრაზი, ავსტრია
|-
|45
|ოქტომბერი 9–14, 1994
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|46
|ოქტომბერი 2–6, 1995
| ოსლო, ნორვეგია
|-
|47
|ოქტომბერი 7–11, 1996
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|48
|ოქტომბერი 6–10, 1997
| ტორინო, იტალია
|-
|49
|სექტემბერი 28 – ოქტომბერი 2, 1998
| მელბურნი, ავსტრალია
|-
|50
|ოქტომბერი 4–8, 1999
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|51
|ოქტომბერი 2–6, 2000
| რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია
|-
|52
|ოქტომბერი 1–5, 2001
| ტულუზა, საფრანგეთი
|-
|53
|ოქტომბერი 10–19, 2002
| ჰიუსტონი, აშშ
|-
|54
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2003
| ბრემენი, გერმანია
|-
|55
|ოქტომბერი 4–8, 2004
| ვანკუვერი, კანადა
|-
|56
|ოქტომბერი 16–21, 2005
| ფუკუოკა, იაპონია
|-
|57
|ოქტომბერი 2–6, 2006
| ვალენსია, ესპანეთი
|-
|58
|სექტემბერი 24–28, 2007
| ჰაიდერაბადი, ინდოეთი
|-
|59
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2008
| გლასგო, გაერთიანებული სამეფო
|-
|60
|ოქტომბერი 12–16, 2009
| დაეჯონი, სამხრეთი კორეა
|-
|61
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 1, 2010
| პრაღა, ჩეხეთი
|-
|62
|ოქტომბერი 3–7, 2011
| კეიპტაუნი, სამხრეთი აფრიკა
|-
|63
|ოქტომბერი 1–5, 2012
| ნაპოლი, იტალია
|-
|64
|სექტემბერი 23–27, 2013
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|65
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2014
| ტორონტო, კანადა
|-
|66
|ოქტომბერი 12–16, 2015
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|67
|სექტემბერი 26–30, 2016
| გუადალახარა, მექსიკა
|-
|68
|სექტემბერი 25–29, 2017
| ადელაიდი, ავსტრალია
|-
|69
|ოქტომბერი 1–5, 2018
| ბრემენი, გერმანია
|-
|70
|ოქტომბერი 21–25, 2019
| ვაშინგტონი, D.C., აშშ
|-
|71
|ოქტომბერი 12–16, 2020
|N/A (ვირტუალურად პირდაპირ ეთერში გადაეცა COVID-19-ის გამო)
|-
|72
|ოქტომბერი 25–29, 2021
| დუბაი, გაერთიანებული არაბული საამიროები
|-
|73
|სექტემბერი 18–22, 2022
| პარიზი, საფრანგეთი 
|-
|74
|ოქტომბერი 2–6, 2023
| ბაქო, აზერბაიჯანი 
|-
|75
|ოქტომბერი 14–18, 2024
| მილანი, იტალია 
|-
|76
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2025
| სიდნეი, ავსტრალია
|-
|77
|ოქტომბერი 5-9, 2026
| ანტალია, თურქეთი
|-
|78
|ოქტომბერი, 2027
| პოზნანი, პოლონეთი
|-
|79
|სექტემბერი/ოქტომბერი, 2028
| სამარკანდი, უზბეკეთი
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>2akexo6toycw7xddwjv2lhjrjzas7hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392260</id>
      <parentid>5392256</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები */</comment>
      <origin>5392260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12901" sha1="2ahhs98ql7bb2ea7mul0gcf84tsgqtd" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Edition'''
|'''Date'''
|'''Venue'''
|-
|1
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 2, 1950
|[[პარიზი]], {{დროშა|საფრანგეთი}}
|-
|2
|სექტემბერი 3–8, 1951
|[[ლონდონი]], {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}
|-
|3
|სექტემბერი 1–5, 1952
|[[შტუდგარტი]], {{დროშა|დასავლეთი გერმანია}}
|-
|4
|აგვისტო 3–8, 1953
|[[ციურიხი]], {{დროშა|შვეიცარია}}
|-
|5
|აგვისტო 2–7, 1954
|[[ინსბრუკი]], {{დროშა|ავსტრია}}
|-
|6
|აგვისტო 2–6, 1955
|[[კოპენჰაგენი]], {{დროშა|დანია}}
|-
|7
|სექტემბერი 17–22, 1956
|[[რომი]], {{დროშა|იტალია}}
|-
|8
|ოქტომბერი 6–12, 1957
| ბარსელონა, ესპანეთი
|-
|9
|აგვისტო 25–30, 1958
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|10
|აგვისტო 31 – სექტემბერი 5, 1959
| ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|11
|აგვისტო 13–20, 1960
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|12
|ოქტომბერი 1–7, 1961
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|13
|სექტემბერი 19–23, 1962
| ვარნა, ბულგარეთი
|-
|14
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1963
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|15
|სექტემბერი 7–12, 1964
| ვარშავა, პოლონეთი
|-
|16
|სექტემბერი 13–18, 1965
| ათენი, საბერძნეთი
|-
|17
|ოქტომბერი 9–15, 1966
| მადრიდი, ესპანეთი
|-
|18
|სექტემბერი 24–30, 1967
| ბელგრადი, იუგოსლავია
|-
|19
|ოქტომბერი 13–18, 1968
| ნიუ იორკი, აშშ
|-
|20
|ოქტომბერი 5–10, 1969
| მარ დე პლატა,  არგენტინა
|-
|21
|ოქტომბერი 4–9, 1970
| კონსტანცი, დასავლეთი გერმანია
|-
|22
|სექტემბერი 20–25, 1971
| ბრიუსელი, ბელგია
|-
|23
|ოქტომბერი 8–15, 1972
| ვენა, ავსტრია
|-
|24
|ოქტომბერი 7–13, 1973
| ბაქო, სსრკ
|-
|25
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 5, 1974
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|26
|სექტემბერი 21–27, 1975
| ლისაბონი, პორტუგალია
|-
|27
|ოქტომბერი 10–16, 1976
| ანაჰეიმი, კალიფორნია, აშშ
|-
|28
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1977
| პრაღა, ჩეხოსლოვაკია
|-
|29
|ოქტომბერი 1–8, 1978
| დუბროვნიკი, იუგოსლავია
|-
|30
|სექტემბერი 17–22, 1979
| მიუნხენი, დასავლეთი გერმანია
|-
|31
|სექტემბერი 21–28, 1980
| ტოკიო, იაპონია
|-
|32
|სექტემბერი 6–12, 1981
| რომი, იტალია
|-
|33
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 2, 1982
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|34
|ოქტომბერი 10–15, 1983
| ბუდაპეშტი, უნგრეთი
|-
|35
|ოქტომბერი 8–13, 1984
| ლოსანა, შვეიცარია
|-
|36
|ოქტომბერი 7–12, 1985
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|37
|ოქტომბერი 4–11, 1986
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|38
|ოქტომბერი 10–17, 1987
| ბრაიტონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|39
|ოქტომბერი 8–15, 1988
| ბანგალორე, ინდოეთი
|-
|40
|ოქტომბერი 7–13, 1989
| მალაგა, ესპანეთი
|-
|41
|ოქტომბერი 6–12, 1990
| დრეზდენი, გერმანია
|-
|42
|ოქტომბერი 5–11, 1991
| მონტრეალი, კანადა
|-
|43
|აგვისტო 28 – სექტემბერი 5, 1992
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|44
|ოქტომბერი 16–22, 1993
| გრაზი, ავსტრია
|-
|45
|ოქტომბერი 9–14, 1994
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|46
|ოქტომბერი 2–6, 1995
| ოსლო, ნორვეგია
|-
|47
|ოქტომბერი 7–11, 1996
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|48
|ოქტომბერი 6–10, 1997
| ტორინო, იტალია
|-
|49
|სექტემბერი 28 – ოქტომბერი 2, 1998
| მელბურნი, ავსტრალია
|-
|50
|ოქტომბერი 4–8, 1999
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|51
|ოქტომბერი 2–6, 2000
| რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია
|-
|52
|ოქტომბერი 1–5, 2001
| ტულუზა, საფრანგეთი
|-
|53
|ოქტომბერი 10–19, 2002
| ჰიუსტონი, აშშ
|-
|54
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2003
| ბრემენი, გერმანია
|-
|55
|ოქტომბერი 4–8, 2004
| ვანკუვერი, კანადა
|-
|56
|ოქტომბერი 16–21, 2005
| ფუკუოკა, იაპონია
|-
|57
|ოქტომბერი 2–6, 2006
| ვალენსია, ესპანეთი
|-
|58
|სექტემბერი 24–28, 2007
| ჰაიდერაბადი, ინდოეთი
|-
|59
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2008
| გლასგო, გაერთიანებული სამეფო
|-
|60
|ოქტომბერი 12–16, 2009
| დაეჯონი, სამხრეთი კორეა
|-
|61
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 1, 2010
| პრაღა, ჩეხეთი
|-
|62
|ოქტომბერი 3–7, 2011
| კეიპტაუნი, სამხრეთი აფრიკა
|-
|63
|ოქტომბერი 1–5, 2012
| ნაპოლი, იტალია
|-
|64
|სექტემბერი 23–27, 2013
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|65
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2014
| ტორონტო, კანადა
|-
|66
|ოქტომბერი 12–16, 2015
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|67
|სექტემბერი 26–30, 2016
| გუადალახარა, მექსიკა
|-
|68
|სექტემბერი 25–29, 2017
| ადელაიდი, ავსტრალია
|-
|69
|ოქტომბერი 1–5, 2018
| ბრემენი, გერმანია
|-
|70
|ოქტომბერი 21–25, 2019
| ვაშინგტონი, D.C., აშშ
|-
|71
|ოქტომბერი 12–16, 2020
|N/A (ვირტუალურად პირდაპირ ეთერში გადაეცა COVID-19-ის გამო)
|-
|72
|ოქტომბერი 25–29, 2021
| დუბაი, გაერთიანებული არაბული საამიროები
|-
|73
|სექტემბერი 18–22, 2022
| პარიზი, საფრანგეთი 
|-
|74
|ოქტომბერი 2–6, 2023
| ბაქო, აზერბაიჯანი 
|-
|75
|ოქტომბერი 14–18, 2024
| მილანი, იტალია 
|-
|76
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2025
| სიდნეი, ავსტრალია
|-
|77
|ოქტომბერი 5-9, 2026
| ანტალია, თურქეთი
|-
|78
|ოქტომბერი, 2027
| პოზნანი, პოლონეთი
|-
|79
|სექტემბერი/ოქტომბერი, 2028
| სამარკანდი, უზბეკეთი
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>2ahhs98ql7bb2ea7mul0gcf84tsgqtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392262</id>
      <parentid>5392260</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>/* ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები */</comment>
      <origin>5392262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12943" sha1="73kg5dso75687499qncziyuqr2ecr8j" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''თარიღი'''
|'''ჩატარების ადგილი'''
|-
|1
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 2, 1950
|[[პარიზი]], {{დროშა|საფრანგეთი}}
|-
|2
|სექტემბერი 3–8, 1951
|[[ლონდონი]], {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}
|-
|3
|სექტემბერი 1–5, 1952
|[[შტუტგარტი]], {{დროშა|დასავლეთი გერმანია}}
|-
|4
|აგვისტო 3–8, 1953
|[[ციურიხი]], {{დროშა|შვეიცარია}}
|-
|5
|აგვისტო 2–7, 1954
|[[ინსბრუკი]], {{დროშა|ავსტრია}}
|-
|6
|აგვისტო 2–6, 1955
|[[კოპენჰაგენი]], {{დროშა|დანია}}
|-
|7
|სექტემბერი 17–22, 1956
|[[რომი]], {{დროშა|იტალია}}
|-
|8
|ოქტომბერი 6–12, 1957
| ბარსელონა, ესპანეთი
|-
|9
|აგვისტო 25–30, 1958
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|10
|აგვისტო 31 – სექტემბერი 5, 1959
| ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|11
|აგვისტო 13–20, 1960
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|12
|ოქტომბერი 1–7, 1961
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|13
|სექტემბერი 19–23, 1962
| ვარნა, ბულგარეთი
|-
|14
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1963
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|15
|სექტემბერი 7–12, 1964
| ვარშავა, პოლონეთი
|-
|16
|სექტემბერი 13–18, 1965
| ათენი, საბერძნეთი
|-
|17
|ოქტომბერი 9–15, 1966
| მადრიდი, ესპანეთი
|-
|18
|სექტემბერი 24–30, 1967
| ბელგრადი, იუგოსლავია
|-
|19
|ოქტომბერი 13–18, 1968
| ნიუ იორკი, აშშ
|-
|20
|ოქტომბერი 5–10, 1969
| მარ დე პლატა,  არგენტინა
|-
|21
|ოქტომბერი 4–9, 1970
| კონსტანცი, დასავლეთი გერმანია
|-
|22
|სექტემბერი 20–25, 1971
| ბრიუსელი, ბელგია
|-
|23
|ოქტომბერი 8–15, 1972
| ვენა, ავსტრია
|-
|24
|ოქტომბერი 7–13, 1973
| ბაქო, სსრკ
|-
|25
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 5, 1974
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|26
|სექტემბერი 21–27, 1975
| ლისაბონი, პორტუგალია
|-
|27
|ოქტომბერი 10–16, 1976
| ანაჰეიმი, კალიფორნია, აშშ
|-
|28
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1977
| პრაღა, ჩეხოსლოვაკია
|-
|29
|ოქტომბერი 1–8, 1978
| დუბროვნიკი, იუგოსლავია
|-
|30
|სექტემბერი 17–22, 1979
| მიუნხენი, დასავლეთი გერმანია
|-
|31
|სექტემბერი 21–28, 1980
| ტოკიო, იაპონია
|-
|32
|სექტემბერი 6–12, 1981
| რომი, იტალია
|-
|33
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 2, 1982
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|34
|ოქტომბერი 10–15, 1983
| ბუდაპეშტი, უნგრეთი
|-
|35
|ოქტომბერი 8–13, 1984
| ლოსანა, შვეიცარია
|-
|36
|ოქტომბერი 7–12, 1985
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|37
|ოქტომბერი 4–11, 1986
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|38
|ოქტომბერი 10–17, 1987
| ბრაიტონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|39
|ოქტომბერი 8–15, 1988
| ბანგალორე, ინდოეთი
|-
|40
|ოქტომბერი 7–13, 1989
| მალაგა, ესპანეთი
|-
|41
|ოქტომბერი 6–12, 1990
| დრეზდენი, გერმანია
|-
|42
|ოქტომბერი 5–11, 1991
| მონტრეალი, კანადა
|-
|43
|აგვისტო 28 – სექტემბერი 5, 1992
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|44
|ოქტომბერი 16–22, 1993
| გრაზი, ავსტრია
|-
|45
|ოქტომბერი 9–14, 1994
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|46
|ოქტომბერი 2–6, 1995
| ოსლო, ნორვეგია
|-
|47
|ოქტომბერი 7–11, 1996
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|48
|ოქტომბერი 6–10, 1997
| ტორინო, იტალია
|-
|49
|სექტემბერი 28 – ოქტომბერი 2, 1998
| მელბურნი, ავსტრალია
|-
|50
|ოქტომბერი 4–8, 1999
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|51
|ოქტომბერი 2–6, 2000
| რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია
|-
|52
|ოქტომბერი 1–5, 2001
| ტულუზა, საფრანგეთი
|-
|53
|ოქტომბერი 10–19, 2002
| ჰიუსტონი, აშშ
|-
|54
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2003
| ბრემენი, გერმანია
|-
|55
|ოქტომბერი 4–8, 2004
| ვანკუვერი, კანადა
|-
|56
|ოქტომბერი 16–21, 2005
| ფუკუოკა, იაპონია
|-
|57
|ოქტომბერი 2–6, 2006
| ვალენსია, ესპანეთი
|-
|58
|სექტემბერი 24–28, 2007
| ჰაიდერაბადი, ინდოეთი
|-
|59
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2008
| გლასგო, გაერთიანებული სამეფო
|-
|60
|ოქტომბერი 12–16, 2009
| დაეჯონი, სამხრეთი კორეა
|-
|61
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 1, 2010
| პრაღა, ჩეხეთი
|-
|62
|ოქტომბერი 3–7, 2011
| კეიპტაუნი, სამხრეთი აფრიკა
|-
|63
|ოქტომბერი 1–5, 2012
| ნაპოლი, იტალია
|-
|64
|სექტემბერი 23–27, 2013
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|65
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2014
| ტორონტო, კანადა
|-
|66
|ოქტომბერი 12–16, 2015
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|67
|სექტემბერი 26–30, 2016
| გუადალახარა, მექსიკა
|-
|68
|სექტემბერი 25–29, 2017
| ადელაიდი, ავსტრალია
|-
|69
|ოქტომბერი 1–5, 2018
| ბრემენი, გერმანია
|-
|70
|ოქტომბერი 21–25, 2019
| ვაშინგტონი, D.C., აშშ
|-
|71
|ოქტომბერი 12–16, 2020
|N/A (ვირტუალურად პირდაპირ ეთერში გადაეცა COVID-19-ის გამო)
|-
|72
|ოქტომბერი 25–29, 2021
| დუბაი, გაერთიანებული არაბული საამიროები
|-
|73
|სექტემბერი 18–22, 2022
| პარიზი, საფრანგეთი 
|-
|74
|ოქტომბერი 2–6, 2023
| ბაქო, აზერბაიჯანი 
|-
|75
|ოქტომბერი 14–18, 2024
| მილანი, იტალია 
|-
|76
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2025
| სიდნეი, ავსტრალია
|-
|77
|ოქტომბერი 5-9, 2026
| ანტალია, თურქეთი
|-
|78
|ოქტომბერი, 2027
| პოზნანი, პოლონეთი
|-
|79
|სექტემბერი/ოქტომბერი, 2028
| სამარკანდი, უზბეკეთი
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>73kg5dso75687499qncziyuqr2ecr8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392264</id>
      <parentid>5392262</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13012" sha1="3fyxlwn2n1l9gul6mm0cuqmkeiy9x7a" xml:space="preserve">'''ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი''' ({{Lang-en|International Astronautical Congress}}; IAC) — [[ასტრონავტიკა|ასტრონავტიკისა]] და კოსმოსური კვლევის სფეროში ყველაზე მასშტაბური ყოველწლიური საერთაშორისო ფორუმი, რომელიც აერთიანებს მეცნიერებს, ინჟინრებს, კოსმოსური ინდუსტრიის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და ეროვნული კოსმოსური სააგენტოების წარმომადგენლებს. კონგრესი ასტრონავტიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გლობალურ ღონისძიებად ითვლება და წარმოადგენს პლატფორმას კოსმოსში სამეცნიერო მიღწევების, ტექნოლოგიური განვითარებისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის პერსპექტივების განსახილველად.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federation |first=International Astronautical |title=IAF : International Astronautical Congress (IAC) |url=https://www.iafastro.org/events/iac/ |access-date=2026-05-15 |website=www.iafastro.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

კონგრესი ორგანიზებულია საერთაშორისო ასტრონავტიკის ფედერაციის, საერთაშორისო ასტრონავტიკის აკადემიისა და კოსმოსური სამართლის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ, მასპინძელი ქვეყნის ეროვნულ ორგანიზაციასთან ერთად. კონგრესი ტრადიციულად ყოველწლიურად იმართება სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში და მოიცავს პლენარულ სესიებს, სამეცნიერო ლექციებს, თემატურ პანელებს, ტექნიკურ პრეზენტაციებსა და საქმიან შეხვედრებს.

პირველი საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესი 1950 წელს პარიზში ჩატარდა. მას შემდეგ ღონისძიება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში იმართება და კოსმოსური ინდუსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ საერთაშორისო ფორუმად იქცა. ზოგიერთ წლებში კონგრესი COSPAR-ის სამეცნიერო ასამბლეას შეუერთდა და „მსოფლიო კოსმოსური კონგრესის“ სახელით ტარდებოდა.

== ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესის ჩატარების ადგილები ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|
|'''თარიღი'''
|'''ჩატარების ადგილი'''
|-
|1
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 2, 1950
|[[პარიზი]], {{დროშა|საფრანგეთი}}
|-
|2
|სექტემბერი 3–8, 1951
|[[ლონდონი]], {{დროშა|გაერთიანებული სამეფო}}
|-
|3
|სექტემბერი 1–5, 1952
|[[შტუტგარტი]], {{დროშა|დასავლეთი გერმანია}}
|-
|4
|აგვისტო 3–8, 1953
|[[ციურიხი]], {{დროშა|შვეიცარია}}
|-
|5
|აგვისტო 2–7, 1954
|[[ინსბრუკი]], {{დროშა|ავსტრია}}
|-
|6
|აგვისტო 2–6, 1955
|[[კოპენჰაგენი]], {{დროშა|დანია}}
|-
|7
|სექტემბერი 17–22, 1956
|[[რომი]], {{დროშა|იტალია}}
|-
|8
|ოქტომბერი 6–12, 1957
| ბარსელონა, ესპანეთი
|-
|9
|აგვისტო 25–30, 1958
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|10
|აგვისტო 31 – სექტემბერი 5, 1959
| ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|11
|აგვისტო 13–20, 1960
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|12
|ოქტომბერი 1–7, 1961
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|13
|სექტემბერი 19–23, 1962
| ვარნა, ბულგარეთი
|-
|14
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1963
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|15
|სექტემბერი 7–12, 1964
| ვარშავა, პოლონეთი
|-
|16
|სექტემბერი 13–18, 1965
| ათენი, საბერძნეთი
|-
|17
|ოქტომბერი 9–15, 1966
| მადრიდი, ესპანეთი
|-
|18
|სექტემბერი 24–30, 1967
| ბელგრადი, იუგოსლავია
|-
|19
|ოქტომბერი 13–18, 1968
| ნიუ იორკი, აშშ
|-
|20
|ოქტომბერი 5–10, 1969
| მარ დე პლატა,  არგენტინა
|-
|21
|ოქტომბერი 4–9, 1970
| კონსტანცი, დასავლეთი გერმანია
|-
|22
|სექტემბერი 20–25, 1971
| ბრიუსელი, ბელგია
|-
|23
|ოქტომბერი 8–15, 1972
| ვენა, ავსტრია
|-
|24
|ოქტომბერი 7–13, 1973
| ბაქო, სსრკ
|-
|25
|სექტემბერი 30 – ოქტომბერი 5, 1974
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|26
|სექტემბერი 21–27, 1975
| ლისაბონი, პორტუგალია
|-
|27
|ოქტომბერი 10–16, 1976
| ანაჰეიმი, კალიფორნია, აშშ
|-
|28
|სექტემბერი 25 – ოქტომბერი 1, 1977
| პრაღა, ჩეხოსლოვაკია
|-
|29
|ოქტომბერი 1–8, 1978
| დუბროვნიკი, იუგოსლავია
|-
|30
|სექტემბერი 17–22, 1979
| მიუნხენი, დასავლეთი გერმანია
|-
|31
|სექტემბერი 21–28, 1980
| ტოკიო, იაპონია
|-
|32
|სექტემბერი 6–12, 1981
| რომი, იტალია
|-
|33
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 2, 1982
| პარიზი, საფრანგეთი
|-
|34
|ოქტომბერი 10–15, 1983
| ბუდაპეშტი, უნგრეთი
|-
|35
|ოქტომბერი 8–13, 1984
| ლოსანა, შვეიცარია
|-
|36
|ოქტომბერი 7–12, 1985
| სტოკჰოლმი, შვედეთი
|-
|37
|ოქტომბერი 4–11, 1986
| ინსბრუკი, ავსტრია
|-
|38
|ოქტომბერი 10–17, 1987
| ბრაიტონი, გაერთიანებული სამეფო
|-
|39
|ოქტომბერი 8–15, 1988
| ბანგალორე, ინდოეთი
|-
|40
|ოქტომბერი 7–13, 1989
| მალაგა, ესპანეთი
|-
|41
|ოქტომბერი 6–12, 1990
| დრეზდენი, გერმანია
|-
|42
|ოქტომბერი 5–11, 1991
| მონტრეალი, კანადა
|-
|43
|აგვისტო 28 – სექტემბერი 5, 1992
| ვაშინგტონი, აშშ
|-
|44
|ოქტომბერი 16–22, 1993
| გრაზი, ავსტრია
|-
|45
|ოქტომბერი 9–14, 1994
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|46
|ოქტომბერი 2–6, 1995
| ოსლო, ნორვეგია
|-
|47
|ოქტომბერი 7–11, 1996
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|48
|ოქტომბერი 6–10, 1997
| ტორინო, იტალია
|-
|49
|სექტემბერი 28 – ოქტომბერი 2, 1998
| მელბურნი, ავსტრალია
|-
|50
|ოქტომბერი 4–8, 1999
| ამსტერდამი, ნიდერლანდები
|-
|51
|ოქტომბერი 2–6, 2000
| რიო დე ჟანეირო, ბრაზილია
|-
|52
|ოქტომბერი 1–5, 2001
| ტულუზა, საფრანგეთი
|-
|53
|ოქტომბერი 10–19, 2002
| ჰიუსტონი, აშშ
|-
|54
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2003
| ბრემენი, გერმანია
|-
|55
|ოქტომბერი 4–8, 2004
| ვანკუვერი, კანადა
|-
|56
|ოქტომბერი 16–21, 2005
| ფუკუოკა, იაპონია
|-
|57
|ოქტომბერი 2–6, 2006
| ვალენსია, ესპანეთი
|-
|58
|სექტემბერი 24–28, 2007
| ჰაიდერაბადი, ინდოეთი
|-
|59
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2008
| გლასგო, გაერთიანებული სამეფო
|-
|60
|ოქტომბერი 12–16, 2009
| დაეჯონი, სამხრეთი კორეა
|-
|61
|სექტემბერი 27 – ოქტომბერი 1, 2010
| პრაღა, ჩეხეთი
|-
|62
|ოქტომბერი 3–7, 2011
| კეიპტაუნი, სამხრეთი აფრიკა
|-
|63
|ოქტომბერი 1–5, 2012
| ნაპოლი, იტალია
|-
|64
|სექტემბერი 23–27, 2013
| პეკინი, ჩინეთი
|-
|65
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2014
| ტორონტო, კანადა
|-
|66
|ოქტომბერი 12–16, 2015
| იერუსალიმი, ისრაელი
|-
|67
|სექტემბერი 26–30, 2016
| გუადალახარა, მექსიკა
|-
|68
|სექტემბერი 25–29, 2017
| ადელაიდი, ავსტრალია
|-
|69
|ოქტომბერი 1–5, 2018
| ბრემენი, გერმანია
|-
|70
|ოქტომბერი 21–25, 2019
| ვაშინგტონი, D.C., აშშ
|-
|71
|ოქტომბერი 12–16, 2020
|N/A (ვირტუალურად პირდაპირ ეთერში გადაეცა COVID-19-ის გამო)
|-
|72
|ოქტომბერი 25–29, 2021
| დუბაი, გაერთიანებული არაბული საამიროები
|-
|73
|სექტემბერი 18–22, 2022
| პარიზი, საფრანგეთი 
|-
|74
|ოქტომბერი 2–6, 2023
| ბაქო, აზერბაიჯანი 
|-
|75
|ოქტომბერი 14–18, 2024
| მილანი, იტალია 
|-
|76
|სექტემბერი 29 – ოქტომბერი 3, 2025
| სიდნეი, ავსტრალია
|-
|77
|ოქტომბერი 5-9, 2026
| ანტალია, თურქეთი
|-
|78
|ოქტომბერი, 2027
| პოზნანი, პოლონეთი
|-
|79
|სექტემბერი/ოქტომბერი, 2028
| სამარკანდი, უზბეკეთი
|}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:კოსმონავტიკა]]</text>
      <sha1>3fyxlwn2n1l9gul6mm0cuqmkeiy9x7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888148</id>
    <revision>
      <id>5392237</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992...</comment>
      <origin>5392237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1046" sha1="o6nozmf1y918hhsoo8htoomuijgw85i" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]</text>
      <sha1>o6nozmf1y918hhsoo8htoomuijgw85i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392238</id>
      <parentid>5392237</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="qrhsa3xmtihnz3oxvuml7at3w01p6sq" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]</text>
      <sha1>qrhsa3xmtihnz3oxvuml7at3w01p6sq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392240</id>
      <parentid>5392238</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="qdsib0ikeu0ym1abuzp7dirfq94osmy" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.</text>
      <sha1>qdsib0ikeu0ym1abuzp7dirfq94osmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392241</id>
      <parentid>5392240</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3839" sha1="do2mmmklbw4ufuckgx7p72840wppsm7" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]</text>
      <sha1>do2mmmklbw4ufuckgx7p72840wppsm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392242</id>
      <parentid>5392241</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4614" sha1="8t4tfoo7rtfkvkimbyq76izsnferzsd" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.</text>
      <sha1>8t4tfoo7rtfkvkimbyq76izsnferzsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392243</id>
      <parentid>5392242</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="9yvh4ouqc94va6wwj41a51s9ypu9hf0" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:</text>
      <sha1>9yvh4ouqc94va6wwj41a51s9ypu9hf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392244</id>
      <parentid>5392243</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6186" sha1="3yarv86jv3omkf7mqu3pmprh7kr105o" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:
:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) ბაიდოაში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.</text>
      <sha1>3yarv86jv3omkf7mqu3pmprh7kr105o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392245</id>
      <parentid>5392244</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6967" sha1="bi1jbloxrayuhxlowghgjmhk0uq057x" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1725-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 6 დეკემბერს, სომალიში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, 733 (1992), 1356 (2001) და 1425 (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და აფრიკის კავშირს ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) ბაიდოაში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[6] იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს კოფი ანანს ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.</text>
      <sha1>bi1jbloxrayuhxlowghgjmhk0uq057x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392246</id>
      <parentid>5392245</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7350" sha1="ohbsas0vk40oxtsdr6gs1orksqaiy90" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია 2007 წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) ბაიდოაში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[6] იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს კოფი ანანს ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.</text>
      <sha1>ohbsas0vk40oxtsdr6gs1orksqaiy90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392247</id>
      <parentid>5392246</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7354" sha1="jrlupmj31z1olab59kkzyx61ffxtuaf" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) ბაიდოაში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[6] იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს კოფი ანანს ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.</text>
      <sha1>jrlupmj31z1olab59kkzyx61ffxtuaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392249</id>
      <parentid>5392247</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7358" sha1="jgaxbaysm46wpttp7y6zvh21jslo4e4" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[6] იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს კოფი ანანს ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.</text>
      <sha1>jgaxbaysm46wpttp7y6zvh21jslo4e4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392252</id>
      <parentid>5392249</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7391" sha1="5i05ydac7d140rr77hh602lilahy4dn" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[6] იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.</text>
      <sha1>5i05ydac7d140rr77hh602lilahy4dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392255</id>
      <parentid>5392252</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="9akqqmjynw9df8hc8pthd5qcy3pxgam" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.[1]

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.[2] სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[3]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.[4] მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.[5]

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.[6] იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]</text>
      <sha1>9akqqmjynw9df8hc8pthd5qcy3pxgam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392258</id>
      <parentid>5392255</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8866" sha1="j8zuj1risrp0ner1p28vm438947u1ud" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]</text>
      <sha1>j8zuj1risrp0ner1p28vm438947u1ud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392261</id>
      <parentid>5392258</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9026" sha1="o6ssx14nxwsh6n4hdqsf4j4belyqv0r" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}</text>
      <sha1>o6ssx14nxwsh6n4hdqsf4j4belyqv0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392263</id>
      <parentid>5392261</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9696" sha1="75yfqn4l7pa48o1oigk2pek43il7ztc" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  
|ორგანო = &lt;!-- გა=[[გაეროს გენერალური ასამბლეა]], უს=[[გაეროს უშიშროების საბჭო]] --&gt;
|თარიღი =
|წელი =
|სხდომა =
|კოდი =
|დოკუმენტი =
|მომხრე =
|წინააღმდეგი =
|თავი შეიკავა =
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =
|შედეგი =
|სურათი =
|წარწერა =
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}</text>
      <sha1>75yfqn4l7pa48o1oigk2pek43il7ztc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392266</id>
      <parentid>5392263</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9751" sha1="kgj64hfzj9mormaejq0nu5516z7bup2" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1725
|ორგანო = უს
|თარიღი =6 დეკემბერი
|წელი =2006
|სხდომა =5579
|კოდი =S/RES/1725
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1725(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია სომალიში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Africakenia.jpg
|წარწერა =გაეროს მანქანა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}</text>
      <sha1>kgj64hfzj9mormaejq0nu5516z7bup2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392267</id>
      <parentid>5392266</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9905" sha1="esj1e6exhcb7n8yp466l9ulpsqr0opy" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1725
|ორგანო = უს
|თარიღი =6 დეკემბერი
|წელი =2006
|სხდომა =5579
|კოდი =S/RES/1725
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1725(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია სომალიში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Africakenia.jpg
|წარწერა =გაეროს მანქანა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]</text>
      <sha1>esj1e6exhcb7n8yp466l9ulpsqr0opy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392268</id>
      <parentid>5392267</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სომალის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10084" sha1="eqp8iquh9epoavjfaoeak0qxy7vr7v1" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1725
|ორგანო = უს
|თარიღი =6 დეკემბერი
|წელი =2006
|სხდომა =5579
|კოდი =S/RES/1725
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1725(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია სომალიში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Africakenia.jpg
|წარწერა =გაეროს მანქანა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სომალის შესახებ]]</text>
      <sha1>eqp8iquh9epoavjfaoeak0qxy7vr7v1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392269</id>
      <parentid>5392268</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:2006 წელი სომალიში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10159" sha1="1ieizzmwbsktwam42cjj1wbayevgvqp" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1725
|ორგანო = უს
|თარიღი =6 დეკემბერი
|წელი =2006
|სხდომა =5579
|კოდი =S/RES/1725
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1725(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია სომალიში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Africakenia.jpg
|წარწერა =გაეროს მანქანა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სომალის შესახებ]]
[[კატეგორია:2006 წელი სომალიში]]</text>
      <sha1>1ieizzmwbsktwam42cjj1wbayevgvqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392270</id>
      <parentid>5392269</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10035" sha1="rcviooj8x0rdc5htuk3rn72ezjvizi5" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია
|ნომერი =  1725
|ორგანო = უს
|თარიღი =6 დეკემბერი
|წელი =2006
|სხდომა =5579
|კოდი =S/RES/1725
|დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/1725(2006)
|მომხრე =15
|წინააღმდეგი =0
|თავი შეიკავა =0
|არ ესწრებოდა =
|არ მონაწილეობდა =
|თემა =სიტუაცია სომალიში
|შედეგი =მიღებულია
|სურათი =Africakenia.jpg
|წარწერა =გაეროს მანქანა
}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[6 დეკემბერი|6 დეკემბერს]], [[სომალი]]ში არსებული სიტუაციის შესახებ წინა რეზოლუციების, კერძოდ, [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 733|733]] (1992), [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1356|1356]] (2001) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1425|1425]] (2002) რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ განვითარების სამთავრობათაშორისო ორგანოს (IGAD) და [[აფრიკის კავშირი|აფრიკის კავშირს]] ქვეყანაში დაცვისა და წვრთნის მისიის შექმნის უფლებამოსილება მიანიჭა.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8887.doc.htm|title=Security Council approves African protection, training mission in Somalia|date=December 6, 2006|publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;

რეზოლუცია [[2007]] წელს ამოქმედდა.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shay|first=Shaul|title=Somalia Between Jihad and Restoration|year=2010|publisher=Transaction Publishers | location = New Brunswick, NJ | isbn=978-1-4128-1497-3|page=191}}&lt;/ref&gt; სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt;

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
საბჭომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ერთგულება სომალიში კრიზისის გარდამავალი ფედერალური ქარტიის მეშვეობით მოგვარების მიმართ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dagne|first=Ted|title=Somalia: Current Conditions and Prospects for a Lasting Peace|year=2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-3149-5|page=14}}&lt;/ref&gt; მან მოუწოდა ყველა სახელმწიფოს, განსაკუთრებით რეგიონის სახელმწიფოებს, თავი შეიკავონ იარაღის ემბარგოს დარღვევისგან. საბჭოს წევრებმა გამოთქვეს მზადყოფნა, ჩაერთონ სომალის კონფლიქტის მოგვარების ერთგულ მხარეებთან, მათ შორის ისლამური სასამართლოების კავშირთან.

ამასობაში, რეზოლუციაში ნათქვამია, რომ წარმომადგენლობითი ინსტიტუტები და ინკლუზიური პოლიტიკური პროცესი სომალის სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო. რეზოლუცია მხარს უჭერდა არაბული ლიგისა და IGAD-ის ძალისხმევას გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის ხელშეწყობის მიზნით. გარდა ამისა, საბჭომ მოუწოდა ისლამური სასამართლოების კავშირს, შეეწყვიტა შემდგომი სამხედრო ექსპანსია და უარყო ექსტრემისტული დღის წესრიგი ან საერთაშორისო ტერორიზმთან კავშირები.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lynch|first=Colum|title=Peacekeeping Force For Somalia Approved|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/06/AR2006120601849.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=7 December 2006}}&lt;/ref&gt;

===აქტები===
გაეროს წესდების VII თავის შესაბამისად მოქმედებისას, საბჭომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ გარდამავალი ფედერალური ქარტია და ინსტიტუტები მშვიდობისა და სტაბილურობის მიღწევის ერთადერთ გზას გვთავაზობს და ამ მხრივ ხელს უწყობს სომალელ მხარეებს შორის დიალოგს და ვალდებულებების შესრულებას.

IGAD-სა და აფრიკის კავშირის სახელმწიფოებს მიეცათ უფლებამოსილება, შეექმნათ დაცვისა და წვრთნის მისია სომალიში, რომლის გადახედვაც ექვსი თვის შემდეგ მოხდებოდა. მას შემდეგი მანდატი ჰქონდა:

:(ა) გარდამავალ ფედერალურ ინსტიტუტებსა და ისლამური სასამართლოების კავშირს შორის დიალოგის მონიტორინგი;
:(ბ) დიალოგის პროცესში ჩართული ყველა პირის გადაადგილების თავისუფლება და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა;
:(გ) [[ბაიდოა]]ში უსაფრთხოების შენარჩუნება და მონიტორინგი;
:(დ) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების წევრებისა და ინფრასტრუქტურის დაცვა;
:(ე) გარდამავალი ფედერალური ინსტიტუტების უსაფრთხოების ძალების წვრთნა.

სომალის მოსაზღვრე სახელმწიფოები არ განათავსებდნენ ჯარებს IGAD-აფრიკის კავშირის მისიაში.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Samatar|first=Abdi Ismail|title=Continuity in US Foreign Policy in Africa: Antithesis of Freedom &amp; Democracy|journal=Review of African Political Economy|year=2007|volume=34|issue=114|jstor=i20406443|publisher=Taylor &amp; Francis Ltd.}}&lt;/ref&gt; იარაღის ემბარგო არ გავრცელდებოდა IGASOM-ის მისიის პერსონალზე. და ბოლოს, გენერალურ მდივანს [[კოფი ანანი|კოფი ანანს]] ევალებოდა ოპერაციის პროგრესის შესახებ ანგარიშის წარდგენა 30 დღის განმავლობაში და შემდგომში ყოველ 60 დღეში.

==რესურსები ინტერნეტში==
*[https://undocs.org/S/RES/1725(2006) Text of the Resolution at undocs.org]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2006}}

[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2006 წლის რეზოლუციები]]
[[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სომალის შესახებ]]
[[კატეგორია:2006 წელი სომალიში]]</text>
      <sha1>rcviooj8x0rdc5htuk3rn72ezjvizi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:ასტრონავტიკის საერთაშორისო კონგრესი</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888149</id>
    <revision>
      <id>5392265</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>განხილვა:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1725</title>
    <ns>1</ns>
    <id>888150</id>
    <revision>
      <id>5392271</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}}</comment>
      <origin>5392271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf" xml:space="preserve">{{განხილვის სათაური}}</text>
      <sha1>as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ფრენკ ფინლი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888151</id>
    <revision>
      <id>5392272</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninikelaaa 55</username>
        <id>178880</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} '''ფრენსის ფინლი''' (დ. [[6 აგვისტო]], [[1926]] – გ. [[30 იანვარი]], [[2016]]) — [[ინგლისელები|ინგლისელი]] [[მსახიობი]]. მან მოიპოვა ამერიკის კინოაკადემიის ჯილდოს ([[ოსკარი]]) ნომინაცია იაგოს...</comment>
      <origin>5392272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="tdofnu0ojiqyox75um8sf33mj3l5blj" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|15|05|2026}}
'''ფრენსის ფინლი''' (დ. [[6 აგვისტო]], [[1926]] – გ. [[30 იანვარი]], [[2016]]) — [[ინგლისელები|ინგლისელი]] [[მსახიობი]]. მან მოიპოვა ამერიკის კინოაკადემიის ჯილდოს ([[ოსკარი]]) ნომინაცია იაგოს როლის შესრულებისთვის ფილმში „ოტელო“ ([[1965]]).[1] მისი პირველი მთავარი როლი ტელევიზიაში შედგა [[1971]] წელს, სერიალში „კაზანოვა“.[1] ამას მოჰყვა მისი გამოჩენა[2] შოუში The Morecambe and Wise Show.[3] ფინლიმ ცნობილ იტალიელ მსახიობ [[სტეფანია სანდრელი|სტეფანია სანდრელისთან]] ერთად ითამაშა ტინტო ბრასის ფილმში „გასაღები“, რომელიც [[1983]]–[[1984]] წლების სეზონის ყველაზე წარმატებული იტალიური ფილმი გახდა. მან ასევე მიიღო მონაწილეობა დრამაში „Bouquet of Barbed Wire“.[4] BAFTA-ს ოთხგზის ნომინანტმა, ფინლიმ ერთხელ მოიპოვა ეს ჯილდო ტელევიზიაში შესრულებული როლებისთვის [[1974]] წელს.

==ადრეული ცხოვრება==
ფინლი დაიბადა [[ფარნვორთში]], [[ლანკაშირი]], ჯოზაია ფინლისა და მარგარეტ ფინლის ოჯახში.[5] მან განათლება მიიღო წმინდა გრიგოლ დიდის სკოლაში, თუმცა 14 წლის ასაკში სწავლა მიატოვა, რათა ყასბის ხელობას დაუფლებოდა, რის შედეგადაც ამ სფეროში City and Guilds-ის დიპლომი მოიპოვა.[6]</text>
      <sha1>tdofnu0ojiqyox75um8sf33mj3l5blj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392280</id>
      <parentid>5392272</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ninikelaaa 55</username>
        <id>178880</id>
      </contributor>
      <origin>5392280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7841" sha1="hasgsl134bl9bua1bgr7hn89f7i6owi" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ninikelaaa 55|Ninikelaaa 55]].|15|05|2026}}
'''ფრენსის ფინლი''' (დ. [[6 აგვისტო]], [[1926]] – გ. [[30 იანვარი]], [[2016]]) — [[ინგლისელები|ინგლისელი]] [[მსახიობი]]. მან მოიპოვა ამერიკის კინოაკადემიის ჯილდოს ([[ოსკარი]]) ნომინაცია იაგოს როლის შესრულებისთვის ფილმში „ოტელო“ ([[1965]]).[1] მისი პირველი მთავარი როლი ტელევიზიაში შედგა [[1971]] წელს, სერიალში „კაზანოვა“.[1] ამას მოჰყვა მისი გამოჩენა[2] შოუში The Morecambe and Wise Show.[3] ფინლიმ ცნობილ იტალიელ მსახიობ [[სტეფანია სანდრელი|სტეფანია სანდრელისთან]] ერთად ითამაშა ტინტო ბრასის ფილმში „გასაღები“, რომელიც [[1983]]–[[1984]] წლების სეზონის ყველაზე წარმატებული იტალიური ფილმი გახდა. მან ასევე მიიღო მონაწილეობა დრამაში „Bouquet of Barbed Wire“.[4] BAFTA-ს ოთხგზის ნომინანტმა, ფინლიმ ერთხელ მოიპოვა ეს ჯილდო ტელევიზიაში შესრულებული როლებისთვის [[1974]] წელს.

==ადრეული ცხოვრება==
ფინლი დაიბადა [[ფარნვორთში]], [[ლანკაშირი]], ჯოზაია ფინლისა და მარგარეტ ფინლის ოჯახში.[5] მან განათლება მიიღო წმინდა გრიგოლ დიდის სკოლაში, თუმცა 14 წლის ასაკში სწავლა მიატოვა, რათა ყასბის ხელობას დაუფლებოდა, რის შედეგადაც ამ სფეროში City and Guilds-ის დიპლომი მოიპოვა.[6]

==სასცენო კარიერა==
ფინლის პირველი გამოსვლები სცენაზე შედგა ადგილობრივ „ფარნვორთის მცირე თეატრში“, მათ შორის პიტერ ბლექმორის პიესაში „მირანდა“ [[1951]] წელს.[1][6] „მცირე თეატრის“ ამჟამინდელი პრეზიდენტი, რომელიც ასევე მონაწილეობდა „მირანდას“ იმავე დადგმაში, მას იხსენებს, როგორც პერფექციონისტს თავის საქმეში. იგი ასევე თამაშობდა რეპერტუარულ თეატრებში, თავდაპირველად [[შოტლანდია|შოტლანდიაში]], სანამ ლონდონის დრამატული ხელოვნების სამეფო აკადემიის (RADA) სტიპენდიას მოიპოვებდა.[6][1]

ამას მოჰყვა რამდენიმე როლი „სამეფო კარის თეატრის“ დადგმებში, მაგალითად, არნოლდ ვესკერის ტრილოგიაში. იგი განსაკუთრებით დაუკავშირდა ეროვნულ თეატრს,იმ წლებში, როდესაც მისი დირექტორი ლორენს ოლივიე იყო. ჯონ დექსტერის 1965 წლის დადგმაში „ოტელო“[7] და ამავე დადგმის კინოეკრანიზაციაში (ასევე 1965 წელს)[1][6], სადაც იგი იაგოს როლს ასრულებდა ოლივიეს მთავარი პერსონაჟის საპირისპიროდ, ფინლის შესრულებამ თეატრის კრიტიკოსები გულგრილი დატოვა, თუმცა მოგვიანებით მან დიდი აღიარება მოიპოვა ფილმის ვერსიისთვის და ამერიკის კინოაკადემიის ჯილდოს (ოსკარი) ნომინაციაც დაიმსახურა.[8] კრიტიკოსი ჯონ საიმონი წერდა, რომ ფილმში მსხვილმა ხედებმა ფინლის საშუალება მისცა, უფრო დახვეწილი და ეფექტური შესრულება ეჩვენებინა, ვიდრე სცენაზე.

„ჩიჩესტერის ფესტივალის თეატრში“ (Chichester Festival Theatre) ფინლიმ ითამაშა სხვადასხვა როლი, დაწყებული პირველი მესაფლავედან „ჰამლეტში“, დამთავრებული იოზეფ ფრანკით სპექტაკლში „ბედნიერების იარაღი“ (Weapons of Happiness). იგი ასევე გამოჩნდა დადგმებში: The Party, Plunder, „წმინდა ჟანა“ (Saint Joan), Hobson's Choice, „ამადეუსი“ (სალიერის როლში),[9] „ბევრი ხმაური არაფრისგან“ (დოგბერის როლში), The Dutch Courtesan, „სალემის პროცესი“ (The Crucible), „დედა კურაჟი“ (Mother Courage) და „იუნონა და ფარშევანგი“ (Juno and the Paycock).

ფინლი ბროდვეიზეც გამოვიდა სპექტაკლში Epitaph for George Dillon (1958–1959), ასევე მონაწილეობდა ეროვნული თეატრისა და ბროდვეის დადგმაში „ფილუმენა“ ჯოან პლოურაიტის საპირისპიროდ 1980 წელს.[10] 1988 წლის ნოემბრიდან 1989 წლის აპრილამდე ფინლი ტურნეთი იმყოფებოდა ავსტრალიაში, სადაც ასრულებდა როლს ჯეფრი არჩერის პიესაში „გონივრულ ეჭვს მიღმა“ (Beyond Reasonable Doubt) სიდნეის, მელბურნისა და ადელაიდას თეატრებში.[11]</text>
      <sha1>hasgsl134bl9bua1bgr7hn89f7i6owi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1727</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888152</id>
    <revision>
      <id>5392273</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წ...</comment>
      <origin>5392273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="ci15k01fqv0lwjvyeyv3k5kvhd8ylpm" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]</text>
      <sha1>ci15k01fqv0lwjvyeyv3k5kvhd8ylpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392274</id>
      <parentid>5392273</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1701" sha1="hedda2wt1gplfydjxhtusn9lorq3hrw" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.</text>
      <sha1>hedda2wt1gplfydjxhtusn9lorq3hrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392275</id>
      <parentid>5392274</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="1pesx1wmckg4udnjg6fyjbvi6fk18xy" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

VII თავის რეზოლუციით 1572 (2004) და 1643 (2005) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ კოტ-დ’ივუარში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია ლიკორნის პერსონალისთვის შეუზღუდავი წვდომა მიეცათ კოტ-დ’ივუარში განხორციელებული ექსპერტთა ჯგუფისთვის და მათთვის ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნიდა შერიგების პროცესს.</text>
      <sha1>1pesx1wmckg4udnjg6fyjbvi6fk18xy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392276</id>
      <parentid>5392275</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="55fi31qeyvwskbvm16r03cgaieu0rvi" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
VII თავის რეზოლუციით 1572 (2004) და 1643 (2005) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ კოტ-დ’ივუარში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია ლიკორნის პერსონალისთვის შეუზღუდავი წვდომა მიეცათ კოტ-დ’ივუარში განხორციელებული ექსპერტთა ჯგუფისთვის და მათთვის ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნიდა შერიგების პროცესს.</text>
      <sha1>55fi31qeyvwskbvm16r03cgaieu0rvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392278</id>
      <parentid>5392276</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="a1xyc4p8dqlz2e120go1yqj8mzg4xwo" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
VII თავის რეზოლუციით 1572 (2004) და 1643 (2005) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ კოტ-დ’ივუარში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია ლიკორნის პერსონალისთვის შეუზღუდავი წვდომა მიეცათ კოტ-დ’ივუარში განხორციელებული ექსპერტთა ჯგუფისთვის და მათთვის ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნიდა შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.</text>
      <sha1>a1xyc4p8dqlz2e120go1yqj8mzg4xwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392279</id>
      <parentid>5392278</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3537" sha1="hu39vpngyzhuesyp5q1to9l8xrflswp" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
VII თავის რეზოლუციით 1572 (2004) და 1643 (2005) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ კოტ-დ’ივუარში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია ლიკორნის პერსონალისთვის შეუზღუდავი წვდომა მიეცათ კოტ-დ’ივუარში განხორციელებული ექსპერტთა ჯგუფისთვის და მათთვის ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნიდა შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.

და ბოლოს, საბჭომ განაცხადა, რომ ის დააწესებს მიზნობრივ სანქციებს იმ პირების მიმართ, რომლებიც:</text>
      <sha1>hu39vpngyzhuesyp5q1to9l8xrflswp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392281</id>
      <parentid>5392279</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="s4ivfdxocdlevz98ffqzquoc4q6uv2b" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
გაეროს უშიშროების საბჭოს 1727-ე რეზოლუციით, რომელიც ერთხმად იქნა მიღებული 2006 წლის 15 დეკემბერს, კოტ-დ’ივუარში (სპილოს ძვლის სანაპირო) არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო 2007 წლის 31 ოქტომბრამდე განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
VII თავის რეზოლუციით 1572 (2004) და 1643 (2005) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ კოტ-დ’ივუარში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია ლიკორნის პერსონალისთვის შეუზღუდავი წვდომა მიეცათ კოტ-დ’ივუარში განხორციელებული ექსპერტთა ჯგუფისთვის და მათთვის ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნიდა შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.

და ბოლოს, საბჭომ განაცხადა, რომ ის დააწესებს მიზნობრივ სანქციებს იმ პირების მიმართ, რომლებიც:

* საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობასა და შერიგებას;
* თავს ესხმოდა ან ხელს უშლიდა გაეროს ოფიცერთა კონფერენციას, [[საფრანგეთი|საფრანგეთი]] ძალებს, არჩევნების უმაღლეს წარმომადგენელს, საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფს, მედიატორს ან მის წარმომადგენელს თავიანთი ფუნქციების შესრულებაში;
* პასუხისმგებელი იყო [[ადამიანის უფლებების]] და [[საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის]] დარღვევებზე;
* წაახალისებდა სიძულვილსა და ძალადობას;
* არღვევდა უშიშროების საბჭოს მიერ დაწესებულ სანქციებს.</text>
      <sha1>s4ivfdxocdlevz98ffqzquoc4q6uv2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392285</id>
      <parentid>5392281</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="3u7syi4f6mxwo1g754q5v65j9pzo1ny" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1727''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]], [[კოტ-დ’ივუარი|კოტ-დ’ივუარში]] არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო [[2007]] წლის [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბრამდე]] განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
VII თავის რეზოლუციით 1572 (2004) და 1643 (2005) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ კოტ-დ’ივუარში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია ლიკორნის პერსონალისთვის შეუზღუდავი წვდომა მიეცათ კოტ-დ’ივუარში განხორციელებული ექსპერტთა ჯგუფისთვის და მათთვის ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნიდა შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.

და ბოლოს, საბჭომ განაცხადა, რომ ის დააწესებს მიზნობრივ სანქციებს იმ პირების მიმართ, რომლებიც:

* საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობასა და შერიგებას;
* თავს ესხმოდა ან ხელს უშლიდა გაეროს ოფიცერთა კონფერენციას, [[საფრანგეთი|საფრანგეთი]] ძალებს, არჩევნების უმაღლეს წარმომადგენელს, საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფს, მედიატორს ან მის წარმომადგენელს თავიანთი ფუნქციების შესრულებაში;
* პასუხისმგებელი იყო [[ადამიანის უფლებების]] და [[საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის]] დარღვევებზე;
* წაახალისებდა სიძულვილსა და ძალადობას;
* არღვევდა უშიშროების საბჭოს მიერ დაწესებულ სანქციებს.</text>
      <sha1>3u7syi4f6mxwo1g754q5v65j9pzo1ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392290</id>
      <parentid>5392285</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5152" sha1="dleab2v9vf0d23f9rz3jjx08su8m5q4" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1727''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]], [[კოტ-დ’ივუარი|კოტ-დ’ივუარში]] არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო [[2007]] წლის [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბრამდე]] განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
[[გაეროს წესდების VII თავი]]ს რეზოლუციით [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1572|1572]] ([[2004]]) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1643|1643]] ([[2005]]) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] მან მოითხოვა, რომ კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარეს შეუზღუდავი წვდომა მიეცა სანქციების მონიტორინგზე მომუშავე ექსპერტთა ჯგუფისთვის და კოტ-დ’ივუარში გაეროს ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია „ლიკორნის“ პერსონალისთვის, რითაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ პერსონალზე ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნის შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.

და ბოლოს, საბჭომ განაცხადა, რომ ის დააწესებს მიზნობრივ სანქციებს იმ პირების მიმართ, რომლებიც:

* საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობასა და შერიგებას;
* თავს ესხმოდა ან ხელს უშლიდა გაეროს ოფიცერთა კონფერენციას, [[საფრანგეთი|საფრანგეთი]] ძალებს, არჩევნების უმაღლეს წარმომადგენელს, საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფს, მედიატორს ან მის წარმომადგენელს თავიანთი ფუნქციების შესრულებაში;
* პასუხისმგებელი იყო [[ადამიანის უფლებების]] და [[საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის]] დარღვევებზე;
* წაახალისებდა სიძულვილსა და ძალადობას;
* არღვევდა უშიშროების საბჭოს მიერ დაწესებულ სანქციებს.</text>
      <sha1>dleab2v9vf0d23f9rz3jjx08su8m5q4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392293</id>
      <parentid>5392290</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="sa21ilum0izwz4o9kehd7pgm0vxetto" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1727''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]], [[კოტ-დ’ივუარი|კოტ-დ’ივუარში]] არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო [[2007]] წლის [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბრამდე]] განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
[[გაეროს წესდების VII თავი]]ს რეზოლუციით [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1572|1572]] ([[2004]]) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1643|1643]] ([[2005]]) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] მან მოითხოვა, რომ კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარეს შეუზღუდავი წვდომა მიეცა სანქციების მონიტორინგზე მომუშავე ექსპერტთა ჯგუფისთვის და კოტ-დ’ივუარში გაეროს ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია „ლიკორნის“ პერსონალისთვის, რითაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ პერსონალზე ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნის შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.

და ბოლოს, საბჭომ განაცხადა, რომ ის დააწესებს მიზნობრივ სანქციებს იმ პირების მიმართ, რომლებიც:

* საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობასა და შერიგებას;
* თავს ესხმოდა ან ხელს უშლიდა გაეროს ოფიცერთა კონფერენციას, [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ძალებს, არჩევნების უმაღლეს წარმომადგენელს, საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფს, მედიატორს ან მის წარმომადგენელს თავიანთი ფუნქციების შესრულებაში;
* პასუხისმგებელი იყო [[ადამიანის უფლებები]]ს და [[საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი|საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის]] დარღვევებზე;
* წაახალისებდა სიძულვილსა და ძალადობას;
* არღვევდა უშიშროების საბჭოს მიერ დაწესებულ სანქციებს.</text>
      <sha1>sa21ilum0izwz4o9kehd7pgm0vxetto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392296</id>
      <parentid>5392293</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NitaTs55</username>
        <id>173574</id>
      </contributor>
      <origin>5392296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="5cy77bu86nayg2o8zeiesdv8wqece9c" xml:space="preserve">{{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|15|05|2026}}
'''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1727''' ერთხმად იქნა მიღებული [[2006]] წლის [[15 დეკემბერი|15 დეკემბერს]], [[კოტ-დ’ივუარი|კოტ-დ’ივუარში]] არსებული ვითარების შესახებ წინა რეზოლუციების გახსენების შემდეგ, საბჭომ ქვეყნისთვის იარაღისა და ბრილიანტების ემბარგო [[2007]] წლის [[31 ოქტომბერი|31 ოქტომბრამდე]] განაახლა.[1]

==რეზოლუცია==
===დაკვირვებები===
უშიშროების საბჭომ შეშფოთება გამოთქვა კოტ-დ’ივუარში პოლიტიკური კრიზისის გაგრძელებისა და სიტუაციის გაუარესების გამო; ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან ტანჯვას და იძულებით გადაადგილებას. მან ქვეყანაში არსებული ვითარება საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეაფასა.

===აქტები===
[[გაეროს წესდების VII თავი]]ს რეზოლუციით [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1572|1572]] ([[2004]]) და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1643|1643]] ([[2005]]) რეზოლუციებით დაწესებული სანქციები 2007 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გაგრძელდა.[2] მან მოითხოვა, რომ კოტ-დ’ივუარის ყველა მხარეს შეუზღუდავი წვდომა მიეცა სანქციების მონიტორინგზე მომუშავე ექსპერტთა ჯგუფისთვის და კოტ-დ’ივუარში გაეროს ოპერაციის (UNOCI) და ოპერაცია „ლიკორნის“ პერსონალისთვის, რითაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ პერსონალზე ნებისმიერი თავდასხმა ან მათთვის ხელის შეშლა საფრთხეს შეუქმნის შერიგების პროცესს.

სანქციების განხორციელების მონიტორინგის ექსპერტთა ჯგუფის მანდატი ექვსი თვით, 2007 წლის 10 იანვრამდე გაგრძელდა,[3] ხოლო გენერალურ მდივანს სიტუაციის შესახებ ანგარიშის წარდგენა დაევალა.

და ბოლოს, საბჭომ განაცხადა, რომ ის დააწესებს მიზნობრივ სანქციებს იმ პირების მიმართ, რომლებიც:

* საფრთხეს უქმნიდა მშვიდობასა და შერიგებას;
* თავს ესხმოდა ან ხელს უშლიდა გაეროს ოფიცერთა კონფერენციას, [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ძალებს, არჩევნების უმაღლეს წარმომადგენელს, საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფს, მედიატორს ან მის წარმომადგენელს თავიანთი ფუნქციების შესრულებაში;
* პასუხისმგებელი იყო [[ადამიანის უფლებები]]ს და [[საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი|საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის]] დარღვევებზე;
* წაახალისებდა სიძულვილსა და ძალადობას;
* არღვევდა უშიშროების საბჭოს მიერ დაწესებულ სანქციებს.

==იხილეთ აგრეთვე==
*[[კოტ-დ’ივუარის პირველი სამოქალაქო ომი]]</text>
      <sha1>5cy77bu86nayg2o8zeiesdv8wqece9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მსოფლიო ურბანული ფორუმი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888153</id>
    <revision>
      <id>5392282</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''მსოფლიო ურბანული ფორუმი''' ({{Lang-en|The World Urban Forum}}; WUF) — საერთაშორისო კონფერენცია, რომელიც ეძღვნება მდგრად ურბანულ განვითარებასა და ურბანიზაციას. ფორუმი დაარსდა გაერთიანებული ერებ...</comment>
      <origin>5392282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="hxpa63933ugslnvhpoxrvroq3jk9gca" xml:space="preserve">'''მსოფლიო ურბანული ფორუმი''' ({{Lang-en|The World Urban Forum}}; WUF) — საერთაშორისო კონფერენცია, რომელიც ეძღვნება მდგრად ურბანულ განვითარებასა და ურბანიზაციას. ფორუმი დაარსდა [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] მიერ 2001-ლ წელს, რათა განიხილოს სწრაფი ურბანული ზრდის, ურბანიზაციის, საბინაო პოლიტიკის, ინფრასტრუქტურის, კლიმატის ცვლილებისა და ურბანული თემების მდგრადი განვითარების საკითხები.</text>
      <sha1>hxpa63933ugslnvhpoxrvroq3jk9gca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392286</id>
      <parentid>5392282</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3560" sha1="en66tyttk0wetodw3xsjuw8smsd9p21" xml:space="preserve">'''მსოფლიო ურბანული ფორუმი''' ({{Lang-en|The World Urban Forum}}; WUF) — საერთაშორისო კონფერენცია, რომელიც ეძღვნება მდგრად ურბანულ განვითარებასა და ურბანიზაციას. ფორუმი დაარსდა [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] მიერ 2001-ლ წელს, რათა განიხილოს სწრაფი ურბანული ზრდის, ურბანიზაციის, საბინაო პოლიტიკის, ინფრასტრუქტურის, კლიმატის ცვლილებისა და ურბანული თემების მდგრადი განვითარების საკითხები.

ფორუმს ორგანიზებას უწევს და მასპინძლობს [[გაეროს ადამიანის დასახლებების პროგრამა|UN-Habitat]]. მსოფლიო ურბანული ფორუმი ტარდება ორ წელიწადში ერთხელ და აერთიანებს მთავრობების, საერთაშორისო ორგანიზაციების, მუნიციპალიტეტების, აკადემიური წრეების, ბიზნესისა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს. ფორუმის მთავარი მიზანია მდგრადი ურბანიზაციის პრინციპების დანერგვის ხელშეწყობა, საერთაშორისო თანამშრომლობის გაფართოება და გამოცდილების გაცვლა ურბანული განვითარების სფეროში.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-04-18 |title=About WUF {{!}} WUF |url=https://wuf.unhabitat.org/about-wuf |access-date=2026-05-15 |website=wuf.unhabitat.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ძირითადი მიზნებია მდგრადი ურბანიზაციის საკითხებზე ცნობიერების ამაღლება, საერთაშორისო დიალოგის ხელშეწყობა და ურბანული მენეჯმენტის საუკეთესო პრაქტიკის გაზიარება. ფორუმი ასევე წარმოადგენს პლატფორმას სოციალური ინკლუზიის, გარემოს დაცვის, სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის, ხელმისაწვდომი საცხოვრებლისა და კლიმატის ცვლილებასთან ურბანული ადაპტაციის საკითხების განსახილველად.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>en66tyttk0wetodw3xsjuw8smsd9p21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392288</id>
      <parentid>5392286</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight35</username>
        <id>98738</id>
      </contributor>
      <origin>5392288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4945" sha1="3qpkxqfuf60hsugwtsj65kfvkenmasu" xml:space="preserve">'''მსოფლიო ურბანული ფორუმი''' ({{Lang-en|The World Urban Forum}}; WUF) — საერთაშორისო კონფერენცია, რომელიც ეძღვნება მდგრად ურბანულ განვითარებასა და ურბანიზაციას. ფორუმი დაარსდა [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] მიერ 2001-ლ წელს, რათა განიხილოს სწრაფი ურბანული ზრდის, ურბანიზაციის, საბინაო პოლიტიკის, ინფრასტრუქტურის, კლიმატის ცვლილებისა და ურბანული თემების მდგრადი განვითარების საკითხები.

ფორუმს ორგანიზებას უწევს და მასპინძლობს [[გაეროს ადამიანის დასახლებების პროგრამა|UN-Habitat]]. მსოფლიო ურბანული ფორუმი ტარდება ორ წელიწადში ერთხელ და აერთიანებს მთავრობების, საერთაშორისო ორგანიზაციების, მუნიციპალიტეტების, აკადემიური წრეების, ბიზნესისა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს. ფორუმის მთავარი მიზანია მდგრადი ურბანიზაციის პრინციპების დანერგვის ხელშეწყობა, საერთაშორისო თანამშრომლობის გაფართოება და გამოცდილების გაცვლა ურბანული განვითარების სფეროში.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-04-18 |title=About WUF {{!}} WUF |url=https://wuf.unhabitat.org/about-wuf |access-date=2026-05-15 |website=wuf.unhabitat.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

ფორუმის ძირითადი მიზნებია მდგრადი ურბანიზაციის საკითხებზე ცნობიერების ამაღლება, საერთაშორისო დიალოგის ხელშეწყობა და ურბანული მენეჯმენტის საუკეთესო პრაქტიკის გაზიარება. ფორუმი ასევე წარმოადგენს პლატფორმას სოციალური ინკლუზიის, გარემოს დაცვის, სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის, ხელმისაწვდომი საცხოვრებლისა და კლიმატის ცვლილებასთან ურბანული ადაპტაციის საკითხების განსახილველად.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

პირველი მსოფლიო ურბანული ფორუმი ჩატარდა 2002 წელს ნაირობიში.

2023 წელს ფორუმის საქმიანობა უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ გააკრიტიკა. ამის მიზეზი ყირიმის რუსეთის საოკუპაციო ხელისუფლების წარმომადგენლების მოწვევა იყო ფორუმის ერთ-ერთ სესიაში მონაწილეობის მისაღებად. უკრაინულმა მხარემ განაცხადა, რომ ასეთი ქმედებები შეიძლება აღიქმებოდეს, როგორც რუსეთის მიერ უკრაინის ტერიტორიების ოკუპაციის ლეგიტიმაციის მცდელობა.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-gb/news/world/ukraine-s-foreign-ministry-responds-to-crimea-s-participation-in-world-urban-forum/ar-AA1tInTY |access-date=2026-05-15 |website=www.msn.com}}&lt;/ref&gt;

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>3qpkxqfuf60hsugwtsj65kfvkenmasu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თომას ანდერსონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>888154</id>
    <revision>
      <id>5392287</id>
      <timestamp>2026-05-15T11:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <comment>ახალი გვერდი: '''თომას ანდერსონი''' ({{lang-en|Thomas Anderson}}; დ. 1832 — გ. 1870) — შოტლანდიელი ბოტანიკოსი, აკანთისებრთა (Acanthaceae) ოჯახის ფლორის სპეციალისტი.</comment>
      <origin>5392287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="qkkngli0c1bmtuvxoma1ukss51vsqvh" xml:space="preserve">'''თომას ანდერსონი''' ({{lang-en|Thomas Anderson}}; დ. 1832 — გ. 1870) — შოტლანდიელი ბოტანიკოსი, აკანთისებრთა (Acanthaceae) ოჯახის ფლორის სპეციალისტი.</text>
      <sha1>qkkngli0c1bmtuvxoma1ukss51vsqvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392289</id>
      <parentid>5392287</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5392289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="q7l50khdageblqk5qqk3q73605cxamj" xml:space="preserve">'''თომას ანდერსონი''' ({{lang-en|Thomas Anderson}}; დ. 1832 — გ. 1870) — შოტლანდიელი ბოტანიკოსი, აკანთისებრთა (Acanthaceae) ოჯახის ფლორის სპეციალისტი.

==ბიოგრაფია==
თომას ანდერსონი დაიბადა ედინბურგში 1832 წლის 26 თებერვალს. სწავლობდა ედინბურგის უნივერსიტეტში, რომელიც 1853 წელს მედიცინის დოქტორის ხარისხით დაამთავრა. 1854 წელს ჩაირიცხა ბენგალის სამედიცინო სამსახურში და კალკუტაში გაემგზავრა. სიპაების აჯანყების დროს იმყოფებოდა დელიში, ხოლო 1858 წელს კალკუტაში დაბრუნდა. 1859 წელს ავადმყოფობის გამო რამდენიმე თვით ინგლისში დაბრუნდა, სადაც გამოსცა წიგნი Flora adenensis, თუმცა 1860 წელს კვლავ კალკუტაში ჩავიდა. მალე იგი ბოტანიკური ბაღის ხელმძღვანელად დაინიშნა, სადაც ამ თანამდებობაზე თომას ტომსონი შეცვალა.

ანდერსონმა ინდოეთში იპეკაკუანა და ხინის ხე შემოიტანა (ინტროდუქცია მოახდინა) და ამ უკანასკნელის კულტივაციის შესახებ უამრავი სტატია გამოსცა. 1864 წელს ანდერსონმა დააარსა სატყეო დეპარტამენტი, თუმცა ორი წლის შემდეგ იძულებული გახდა იგი დაეტოვებინა. 1868 წელს ავადმყოფობის გამო კვლავ ინგლისში დაბრუნდა, თუმცა გამოჯანმრთელდა და ინდოეთიდან ჩამოტანილი ჰერბარიუმის ნიმუშების დამუშავება დაიწყო მონოგრაფიის გამოსაცემად, რომლის დასრულებაც ვერ მოასწრო. 1870 წლის 26 ოქტომბერს თომას ანდერსონი ღვიძლის დაავადებით გარდაიცვალა.</text>
      <sha1>q7l50khdageblqk5qqk3q73605cxamj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392292</id>
      <parentid>5392289</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5392292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3607" sha1="qw0h2n24nexqxg0a30w5efxsu7261du" xml:space="preserve">'''თომას ანდერსონი''' ({{lang-en|Thomas Anderson}}; დ. 1832 — გ. 1870) — შოტლანდიელი ბოტანიკოსი, აკანთისებრთა (Acanthaceae) ოჯახის ფლორის სპეციალისტი.

==ბიოგრაფია==
თომას ანდერსონი დაიბადა ედინბურგში 1832 წლის 26 თებერვალს. სწავლობდა ედინბურგის უნივერსიტეტში, რომელიც 1853 წელს მედიცინის დოქტორის ხარისხით დაამთავრა. 1854 წელს ჩაირიცხა ბენგალის სამედიცინო სამსახურში და კალკუტაში გაემგზავრა. სიპაების აჯანყების დროს იმყოფებოდა დელიში, ხოლო 1858 წელს კალკუტაში დაბრუნდა. 1859 წელს ავადმყოფობის გამო რამდენიმე თვით ინგლისში დაბრუნდა, სადაც გამოსცა წიგნი Flora adenensis, თუმცა 1860 წელს კვლავ კალკუტაში ჩავიდა. მალე იგი ბოტანიკური ბაღის ხელმძღვანელად დაინიშნა, სადაც ამ თანამდებობაზე თომას ტომსონი შეცვალა.

ანდერსონმა ინდოეთში იპეკაკუანა და ხინის ხე შემოიტანა (ინტროდუქცია მოახდინა) და ამ უკანასკნელის კულტივაციის შესახებ უამრავი სტატია გამოსცა. 1864 წელს ანდერსონმა დააარსა სატყეო დეპარტამენტი, თუმცა ორი წლის შემდეგ იძულებული გახდა იგი დაეტოვებინა. 1868 წელს ავადმყოფობის გამო კვლავ ინგლისში დაბრუნდა, თუმცა გამოჯანმრთელდა და ინდოეთიდან ჩამოტანილი ჰერბარიუმის ნიმუშების დამუშავება დაიწყო მონოგრაფიის გამოსაცემად, რომლის დასრულებაც ვერ მოასწრო. 1870 წლის 26 ოქტომბერს თომას ანდერსონი ღვიძლის დაავადებით გარდაიცვალა.

ანდერსონის პატივსაცემად მცენარეთა ერთ-ერთ გვარს ეწოდა სახელი Thomandersia.

==ლიტერატურა==
*Britten, J. Anderson, Thomas (1832—1870) // Dictionary of National Biography. — 1885—1900. — Vol. 1. — P. 392.
*Stafleu F. A., Cowan R. S. Taxonomic Literature : [англ.]. — Ed. 2. — Utrecht, 1976. — Vol. I: A—G. — P. 45. — 1136 p. — ISBN 90-313-0225-2. — doi:10.5962/bhl.title.48631.</text>
      <sha1>qw0h2n24nexqxg0a30w5efxsu7261du</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392294</id>
      <parentid>5392292</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <origin>5392294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="2weiy34s900bcrh3un0bg75o1xvas1f" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''თომას ანდერსონი''' ({{lang-en|Thomas Anderson}}; დ. 1832 — გ. 1870) — შოტლანდიელი ბოტანიკოსი, აკანთისებრთა (Acanthaceae) ოჯახის ფლორის სპეციალისტი.

==ბიოგრაფია==
თომას ანდერსონი დაიბადა ედინბურგში 1832 წლის 26 თებერვალს. სწავლობდა ედინბურგის უნივერსიტეტში, რომელიც 1853 წელს მედიცინის დოქტორის ხარისხით დაამთავრა. 1854 წელს ჩაირიცხა ბენგალის სამედიცინო სამსახურში და კალკუტაში გაემგზავრა. სიპაების აჯანყების დროს იმყოფებოდა დელიში, ხოლო 1858 წელს კალკუტაში დაბრუნდა. 1859 წელს ავადმყოფობის გამო რამდენიმე თვით ინგლისში დაბრუნდა, სადაც გამოსცა წიგნი Flora adenensis, თუმცა 1860 წელს კვლავ კალკუტაში ჩავიდა. მალე იგი ბოტანიკური ბაღის ხელმძღვანელად დაინიშნა, სადაც ამ თანამდებობაზე თომას ტომსონი შეცვალა.

ანდერსონმა ინდოეთში იპეკაკუანა და ხინის ხე შემოიტანა (ინტროდუქცია მოახდინა) და ამ უკანასკნელის კულტივაციის შესახებ უამრავი სტატია გამოსცა. 1864 წელს ანდერსონმა დააარსა სატყეო დეპარტამენტი, თუმცა ორი წლის შემდეგ იძულებული გახდა იგი დაეტოვებინა. 1868 წელს ავადმყოფობის გამო კვლავ ინგლისში დაბრუნდა, თუმცა გამოჯანმრთელდა და ინდოეთიდან ჩამოტანილი ჰერბარიუმის ნიმუშების დამუშავება დაიწყო მონოგრაფიის გამოსაცემად, რომლის დასრულებაც ვერ მოასწრო. 1870 წლის 26 ოქტომბერს თომას ანდერსონი ღვიძლის დაავადებით გარდაიცვალა.

ანდერსონის პატივსაცემად მცენარეთა ერთ-ერთ გვარს ეწოდა სახელი Thomandersia.

==ლიტერატურა==
*Britten, J. Anderson, Thomas (1832—1870) // Dictionary of National Biography. — 1885—1900. — Vol. 1. — P. 392.
*Stafleu F. A., Cowan R. S. Taxonomic Literature : [англ.]. — Ed. 2. — Utrecht, 1976. — Vol. I: A—G. — P. 45. — 1136 p. — ISBN 90-313-0225-2. — doi:10.5962/bhl.title.48631.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}</text>
      <sha1>2weiy34s900bcrh3un0bg75o1xvas1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5392295</id>
      <parentid>5392294</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>მიმოზა</username>
        <id>158661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>დაემატა [[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით</comment>
      <origin>5392295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="tn61vs6lzq0n7rq7rovc5tub26ml3y8" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მეცნიერი}}
'''თომას ანდერსონი''' ({{lang-en|Thomas Anderson}}; დ. 1832 — გ. 1870) — შოტლანდიელი ბოტანიკოსი, აკანთისებრთა (Acanthaceae) ოჯახის ფლორის სპეციალისტი.

==ბიოგრაფია==
თომას ანდერსონი დაიბადა ედინბურგში 1832 წლის 26 თებერვალს. სწავლობდა ედინბურგის უნივერსიტეტში, რომელიც 1853 წელს მედიცინის დოქტორის ხარისხით დაამთავრა. 1854 წელს ჩაირიცხა ბენგალის სამედიცინო სამსახურში და კალკუტაში გაემგზავრა. სიპაების აჯანყების დროს იმყოფებოდა დელიში, ხოლო 1858 წელს კალკუტაში დაბრუნდა. 1859 წელს ავადმყოფობის გამო რამდენიმე თვით ინგლისში დაბრუნდა, სადაც გამოსცა წიგნი Flora adenensis, თუმცა 1860 წელს კვლავ კალკუტაში ჩავიდა. მალე იგი ბოტანიკური ბაღის ხელმძღვანელად დაინიშნა, სადაც ამ თანამდებობაზე თომას ტომსონი შეცვალა.

ანდერსონმა ინდოეთში იპეკაკუანა და ხინის ხე შემოიტანა (ინტროდუქცია მოახდინა) და ამ უკანასკნელის კულტივაციის შესახებ უამრავი სტატია გამოსცა. 1864 წელს ანდერსონმა დააარსა სატყეო დეპარტამენტი, თუმცა ორი წლის შემდეგ იძულებული გახდა იგი დაეტოვებინა. 1868 წელს ავადმყოფობის გამო კვლავ ინგლისში დაბრუნდა, თუმცა გამოჯანმრთელდა და ინდოეთიდან ჩამოტანილი ჰერბარიუმის ნიმუშების დამუშავება დაიწყო მონოგრაფიის გამოსაცემად, რომლის დასრულებაც ვერ მოასწრო. 1870 წლის 26 ოქტომბერს თომას ანდერსონი ღვიძლის დაავადებით გარდაიცვალა.

ანდერსონის პატივსაცემად მცენარეთა ერთ-ერთ გვარს ეწოდა სახელი Thomandersia.

==ლიტერატურა==
*Britten, J. Anderson, Thomas (1832—1870) // Dictionary of National Biography. — 1885—1900. — Vol. 1. — P. 392.
*Stafleu F. A., Cowan R. S. Taxonomic Literature : [англ.]. — Ed. 2. — Utrecht, 1976. — Vol. I: A—G. — P. 45. — 1136 p. — ISBN 90-313-0225-2. — doi:10.5962/bhl.title.48631.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:შოტლანდიელი მეცნიერები]]</text>
      <sha1>tn61vs6lzq0n7rq7rovc5tub26ml3y8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>